รายงานการศึกษาค้นคว้า

รายงานการศึกษาค้นคว้า เรอื่ ง ชมความงามวดั วา แมส่ ะเรยี ง เสนอ ูผ้ช่วยศาสตราจารย์ สาโรช สะอาดเอี่ยม จดั ทาโดย นางสาวทารกิ า ประธานพรสกุล รหัสนกั ศึกษา 6410540131024 รายงานเลม่ นี้เป็นสว่ นหนงึ่ ของรายวิชาเทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อการศกึ ษาค้นควา้ รหสั วิชา GE 4005 ภาคเรียนท่ี 1/2566 สาขาการสอนภาษาไทย คณะศึกษาศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั มหามกุฏราชวทิ ยาลยั วทิ ยาเขตลา้ นนา

ก คานา รายงานเล่มน้ีจัดทาขึ้นเพ่ือเป็นส่วนหน่ึงของรายวชิ าเทคโนโลยีสารสนเทศเพื่อการศึกษาค้นคว้า รหัส วิชา GE4005 เพื่อให้ได้ศึกษาหาความรู้ในเร่ืองราวของวัดในอาเภอแม่สะเรียง ซ่ึงรายงานเล่มน้ีมีเนื้อหา เก่ียวกับที่อยู่ของวัดแต่ละที่และความเป็นมาของวัด รายงานเล่มนี้ ข้าพเจ้าได้ดาเนินการศึกษาค้นคว้าจาก แหล่งข้อมูลต่าง ๆ อาทิ เช่น ตารา หนังสือ หนังสือพิมพ์ วารสาร นิตยสาร และแหล่งความรูจ้ ากเวบ็ ไซต์ ในหอ้ งสมุดมหาวิทยาลยั มหามกุฏราชวิทยาลัย วทิ ยาเขตล้านนา ขอขอบคุณ ูผ้ช่วยศาสตราจารย์ สาโรช สะอาดเอ่ียม ประจารายวิชาและขอขอบคุณผ้มู ีส่วนเก่ียวข้อง ทุกฝา่ ยทส่ี นบั สนนุ ช่วยเหลือ และใหก้ าลังใจ จนผลงานประสบผลสาเร็จในครง้ั น้ี ขา้ พเจา้ หวังวา่ รายงานเล่มน้ี จะมีประโยชน์ต่อผู้อ่าน ผู้ท่ีสนใจศึกษาเรียนรู้เก่ียวกับวัดในอาเภอแม่สะเรียง หากมีสิ่งใดในรายงานฉบับนี้ จะตอ้ งปรบั ปรุง ขา้ พเจา้ ขอน้อมรบั ในข้อชแ้ี นะและจะนาไปแก้ไขหรือพัฒนาให้ถูกต้องสมบูรณ์ต่อไป

สารบญั ข เรื่อง หนา้ คานา ก สารบัญ ข วัดพระธาตุจอมมอญ 1 1 ข้อมูลทวั่ ไป 2 วดั จอมแจ้ง 2 3 ข้อมลู ทั่วไป 3 วัดจอมทอง 4 4 ขอ้ มูลทัว่ ไป 5 วัดศรบี ญุ เรอื น 5 6 ขอ้ มลู ทว่ั ไป 6 วดั ถ้าพระโบราณ 7 7 ข้อมูลทว่ั ไป 8 วัดพระธาตุจอมกิตติ 8 9 ขอ้ มูลทั่วไป 9 วัดจองสูง 10 10 ข้อมูลทว่ั ไป 11 วดั แสนทอง 12 ขอ้ มลู ทั่วไป วัดกติ ติวงศ์ ขอ้ มูลทว่ั ไป วดั ชยั ลาภ ขอ้ มลู ทั่วไป บรรณานกุ รม ภาพผนวก

1 วดั พระธาตจุ อมมอญ ขอ้ มลู ทั่วไป อยู่ท่ีหมู่ที่ 9 ตาบลบ้านกาศ เป็นปูชนียสถานท่ีมีลักษณะเป็นเจดีย์เก่าแก่ ถือกันว่าเป็นพระธาตุ ศักด์ิสิทธิ์ และมีงานฉลองในเดือนกรกฎาคมของทุกปี หน่ึงในพระธาตุสี่จอม ซึ่งชาวบ้านนับถือว่าเป็นพระธาตุ ท่มี คี วามศกั ดิ์สทิ ธอิ์ งค์หน่งึ ทม่ี ีความสวยงามไม่แพพ้ ระธาตุองค์อน่ื ๆ และทุกปรี าว ๆ เดือนกรกฎาคม จะมีการ จัดงานเฉลิมฉลององคพ์ ระธาตุ นอกจากน้ี บนยอดดอยอนั เป็นท่ีต้งั ของพระธาตุจอมมอญ ยงั เป็นจดุ ชมทวิ ทศั น์ เมืองแม่สะเรียงท่ีงดงามด้วยภาพบ้านเรือนกระจุกตัวอยู่ในหุบเขา ล้อมรอบด้วยทุ่งนาและสายน้ายวมไหลคด เคีย้ วผ่านท่ีราบจนลบั สายตาไปตรงช่องเขาดา้ นใต้ ยอ้ นรอยตานานพระธาตุ ไม่มหี ลักฐานปรากฏชัดวา่ พระธาตุ องค์น้ีสร้างข้ึนเมื่อใด แต่มีการค้นพบกู่คาซ่ึงสันนิษฐานว่าสร้างในสมัยพระเจ้าแสนเมืองมา กษัตริย์แห่งนคร เชียงใหม่ องค์ที่ 7 ราชวงศ์มังราย โดยให้อุปราช เจ้าแสนคา เป็นผู้สร้าง เม่ือประมาณปี พ.ศ. 1935 ซ่ึงอัฐิเจ้า แสนคาได้บรรจุไว้ท่ีกู่คาหรือกู่แสนคาแห่งน้ี โดยตั้งอยู่บริเวณอุโบสถในปัจจุบัน ครั้นในปี พ.ศ. 2143 สมัย สมเด็จพระนเรศวรมหาราช ทาการกอบกู้บ้านเมืองได้เกล้ียกล่อมชาวไทย ไทใหญ่ มอญ กะเหร่ียง ละว้า จาก พม่าเป็นสมคั รพรรคพวกให้มาขึน้ กับไทย ประกอบกับกษตั ริยม์ อญไดห้ นีข้าศึกทางพม่ามานงุ่ ห่มขาวลี้ภัยพร้อม ด้วยบริวาร และต้ังรกรากอยู่บริเวณน้ี จึงได้ช่วยกันบูรณปฏิสังขรณ์พระธาตุจอมมอญอีกครั้ง เม่ือเวลาผ่านไป พระเจดีย์ได้ชารุดทรุดโทรม เหลือแต่ซากปรักหักพังเป็นหลุมคล้ายปลักควาย จนถึง พ.ศ. 2453 โดยการนา ของตระกูลกะเหรี่ยง พ่อเฒ่าหม่อนจอนุ แม่หม่อนโยแฮ พิกุล ได้สร้างเจดีย์ใหม่ครอบองค์เก่า และปี พ.ศ. 2540 ทางวัดจึงได้สรา้ งครอบองค์เดมิ ให้ใหญ่และสูงขึ้น โดยได้บรรจุพระบรมธาตุพระหนุ (ส่วนคาง) และพระ อุรังคธาตุ และได้มีการบรรจุพระธาตุเพิ่มโดยคุณรัตนาภร จงจิตรนันท์ ผู้อัญเชิญพระธาตุแก้วเสด็จมาท่ีห้อง พระแล้วนามาถวาย บรรจุในเจดีย์น้ีด้วย 1,000 องค์ อย่างไรก็ตาม ก่อนการบูรณปฏิสังขรณ์ วัดพระธาตุจอม มอญเป็นวัดร้างอยู่ในเขตป่ารกชัฏ มีสถานะเป็นเพียงสานักสงฆ์ พอปี พ.ศ. 2525 ชาวบ้านพะมอลอได้ อาราธนาพระภกิ ษจุ ากวัดพระพทุ ธบาทตากผา้ จังหวดั ลาพนู มาจาพรรษาท่ีนี่ ซึ่งเปน็ ศษิ ยข์ องพระสุพรหมยาน เถร (พรหมมา พฺรหฺมจกฺโก) หรือครูบาพรหมมา พระภิกษุท่ีมาจาพรรษาในคร้ังน้ันมีด้วยกัน 2 รูป คือ พระ อธิการสวัสด์ิ นริสฺสโร และพระอาจารย์พิมล ชาตวีโร จากนั้นก็มีหลวงพ่อตาคา สวโร จากวัดน้าจา อาเภอสัน กาแพง จังหวัดเชียงใหม่ มาสมทบ พระภิกษุท้ัง 3 รูปน้ีถือเป็นกาลังสาคัญในการบูรณปฏิสังขรณ์วัดพระธาตุ จอมมอญ และได้ทาเร่อื งไปยังกรมการศาสนาเพ่ือยกวดั รา้ งขนึ้ เป็นวัดและมีพระสงฆ์อย่างถกู ต้องตามกฎหมาย ซ่ึงทางกรมการศาสนาเห็นชอบประกาศให้วัดพระธาตุจอมมอญข้ึนทะเบียนเป็นวัด เมื่อวันที่ 17 พฤษภาคม พ.ศ. 2542 พรอ้ มกับแตง่ ต้งั ใหพ้ ระอธกิ ารสวสั ด์ิ นริสฺสโร เป็นเจ้าอาวาสรปู ท่ี 1 ณ วันที่ 1 เมษายน พ.ศ. 2543 และมีการเปล่ียนชื่อวัด โดยการเพิ่มคาว่า \"พระธาตุ\" จาก \"วัดจอมมอญ\" เป็น \"วัดพระธาตุจอมมอญ\" นับแต่ นนั้ เปน็ ตน้ มา

2 วดั จอมแจง้ ข้อมูลทวั่ ไป วัดจอมแจ้ง หรือ วัดพระธาตุจอมแจ้ง ต้ังวัดเม่ือ พ.ศ. 2457 ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเม่ือวันท่ี 3 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2540 วัดมีพระธาตุจอมแจ้ง ประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุขององค์สมเด็จพระสัมมาสัม พุทธเจ้า ซึ่งได้แก่ พระเกศาธาตุ ตามตานานเล่าวา่ สร้างโดยพระฤๅษีสี่พี่น้อง ประมาณ พ.ศ. 1000 เพื่อท่ีจะให้ คนชาวเมืองยวมได้มากราบไหว้สักการบูชา ส่วนภายนอกเป็นที่ตั้งของพระธาตุจอมแจ้ง บริเวณฐานด้านล่าง ของพระธาตุจอมแจ้งมีหลักศิลาประทับรอยมือของต๊ะ หรือครูบาเจ้าชัยวงศา อุโบสถของวัดมีรูปแบบศิลปะ ล้านนา ภายในมีพระพุทธรูปและพระประธานและยังมีรูปจาลองของพระเจ้าสิทธัตถะต้ังอยู่บริเวณหน้าพระ ประธาน ทรงเคร่ืองกษัตริย์ จิตรกรรมฝาผนังในอุโบสถเขียนเรือ่ งราวพระเวสสันดรชาดกและภาพพุทธประวัติ เขยี นประดบั ไว้โดยรอบภายนอก วัดจอมแจ้ง หรือวัดพระธาตุจอมแจง้ ต้ังอยู่ทางทิศตะวันออกของอาเภอแม่สะเรยี ง หมู่ท่ี 1 บ้านจอม แจ้ง ตาบลแม่สะเรียง อาเภอแม่สะเรียง จังหวัดแม่ฮ่องสอน ตรงทางเข้าเมืองอาเภอแม่สะเรียง ใกล้กับ พิพิธภัณฑ์อาเภอแม่สะเรียง ซ่ึงอยู่ติดริมถนนเส้นทางหลวงหมายเลข 108 (เชียงใหม่-แม่สะเรียง-แม่ฮ่องสอน) จะมีทางแยกซา้ ยเข้าอาเภอแม่สะเรียง และติดทางแยกไปวดั พระธาตุจอมทอง วดั พระธาตุจอมแจ้ง เปน็ ศิลปะ ล้านนา ส่วนดา้ นสถาปตั ยกรรมมรี ูปแบบผสมผสานมลี วดลายสวยงาม เปน็ พระธาตคุ บู่ า้ นคู่เมอื งชาวแมส่ ะเรียง จดุ เดน่ ของวัดพระธาตุจอมแจ้งคอื ความสวยงามของพระธาตุจอมแจง้ และทิวทศั นอ์ ันสวยงามของอาเภอแม่สะ เรยี ง โดยเฉพาะบรรยากาศยามพระอาทิตยต์ กในช่วงเย็น บรเิ วณโดยรอบของวัดมจี ุดชมววิ มองไปทางด้านทิศ ตะวันออกจะเห็นภาพทุ่งนาและบ้านเรือนของชาวอาเภอแม่สะเรียงท่ีมีบรรยากาศชีวิตแบบชนบท พระธาตุ จอมแจง้ ประดิษฐานพระบรมสารีรกิ ธาตุขององคส์ มเด็จพระสมั มาสัมพุทธเจ้า ซึง่ ได้แก่ พระเกศาธาตุ พระธาตุ จอมแจ้งสร้างโดยพระฤๅษีสี่พ่ีน้อง ประมาณปี พ.ศ. 1000 กว่า เพื่อท่ีจะให้คนชาวเมืองยวมได้มากราบไหว้ สักการบูชา เปน็ พระธาตคุ บู่ ้านคู่เมืองยวม คอยปกปอ้ งชาวเมืองยวม นอกจากนภี้ ายในพระอุโบสถนอกจากจะ มีพระพุทธรูปและพระประธานประดิษฐานอยู่แล้ว ยังมีรูปจาลองของพระเจ้าสิทธัตถะตั้งอยู่บริเวณหน้าพระ ประธาน ทรงเคร่ืองกษัตริย์อย่างสวยงาม อีกท้ังภายในผนังรอบพระอุโบสถยังมีภาพพุทธชาดกเรื่องเวสสันดร ชาดกและภาพพุทธประวัติเขียนประดับไว้โดยรอบ ส่วนภายนอกเป็นท่ีต้ังของพระธาตุจอมแจ้ง บริเวณฐาน ดา้ นล่างของพระธาตุจอมแจ้งมหี ลักศลิ าประทับรอยมือของต๊ะ หรอื ครูบาเจ้าชยั วงศา ตง้ั ประดิษฐานไวใ้ ห้พุทธ ศาสนาสนิกชนได้กราบไหว้บูชา ในความเป็นจริงแล้วพระธาตุจอมแจ้งน้ัน มีอยู่หลายแห่งในประเทศไทย เช่น พระธาตุจอมแจ้งในจังหวัดแพร่ หรือแม้แต่ในต่างประเทศ เช่น ในประเทศเมียนมา มิใช่มีแค่เพียงในจังหวัด แมฮ่ อ่ งสอน

3 วดั จอมทอง ขอ้ มลู ทั่วไป วัดจอมทอง หรือ พระธาตุจอมทอง ต้ังอยู่ที่ หมู่ 1 ตาบลแม่สะเรียง ห่างจากอาเภอแม่สะเรียง 1 กิโลเมตร ตามเสน้ ทางสายแม่สะเรียง- สบเมย แยกทางซา้ ยมอื บริเวณสถานวี ิทยุกระจายเสยี งแห่งประเทศไทย เม่ือมาเที่ยววัดจอมทอง ต้องไปนมัสการหลวงพ่อโตองค์ใหญ่ และชมอนุสาวรีย์ครูบาอินสม วัดพระธาตุ จอมทองประดิษฐานพระธาตุคู่บ้านคู่เมืองแม่สะเรียงคือพระบรมสารีริกธาตุขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธ เจ้า ตามตานานเล่าว่าสร้างโดยพระฤาษีส่ีพ่ีน้อง ประมาณ พ.ศ.1000 กว่า เป็นพระธาตุหน่ึงในส่ีจอม คบู่ า้ นคู่เมอื งยวม (ช่อื ดง้ั เดิมของ อ.แม่สะเรยี ง) คอยปกปอ้ งชาวเมืองยวม การกอ่ สรา้ งดา้ นสถาปตั ยกรรม เป็น ศลิ ปะล้านนาโดยแท้ วัดน้ีมีจุดเด่นท่ีพระพุทธรูปขนาดใหญ่ซึ่งประดิษฐานอยู่บนยอดเขาและบนลานพระพุทธรูปนีส้ ามารถ ชมทิวทัศน์อันสวยงามของอาเภอแม่สะเรียงได้ โดยเฉพาะบรรยากาศยามพระอาทิตย์ตกในช่วงเย็น ดอย จอมทอง เป็นภูเขาสูงต่อเนื่องยาวเป็นพืด อยู่ทางทิศตะวันออกของตลาดแม่สะเรียง เดิมเล่ากันว่ามีถ้าสมบัติ อยู่ด้านล่างบนหลังถ้าเป็นเนินมีเน้ือที่ราว 10 ไร่ มีพรรณไม้มีค่ามากมาย ปัจจุบันเป็นที่กักเก็บน้าสาหรับ ประปาดอยหรือประปาหมู่บ้าน อาเภอแม่สะเรียง เดิมชื่อ เมืองยวม พม่าเรียก ไมลองยี หมายถึงเมืองหินแร่ ใหญ่ เคยมกี ารทาเหมืองแรห่ ลายชนิด มกี ารคา้ ไม้สักกับคนในบังคับอังกฤษเช่นไทยใหญ่ มอญ พม่า นาส่งทาง ประเทศพมา่ มกี ารปกครองเป็นแขวงเมอื ง ขนึ้ กบั ผู้ครองนครฝา่ ยเหนอื คอื มณฑลพายัพ (เชยี งใหม่)

4 วดั ศรบี ญุ เรือน ขอ้ มลู ทว่ั ไป วัดศรีบุญเรือนตั้งอยู่ใกล้กับวัดจองสูงเป็นอีกวัดหนึ่งท่ีมีสิ่งน่าสนใจ ได้แก่ โบสถ์รูปทรงพม่าซึ่งฉลุ ลวดลายงดงาม วัดศรีบุญเรือง สร้างขึ้นเม่ือประมาณปี พ.ศ. 2450 โดยแต่เดิมนั้นมีชื่อว่า \"วัดหมากแกง\" และ ได้เปลีย่ นชื่อเป็น วัดศรีบญุ เรือง ในปี พ.ศ. 2490 ที่น่จี ดั เปน็ วดั ทม่ี คี วามสวยงาม สะท้อนผ่านสถาปัตยกรรมอัน ทรงคุณค่า ดังเช่นศาลาและวิหารที่มีหลังคาลวดลายฉลุสวยงามตามศิลปะผสมผสานแบบกรีกรามัญ ใน ปัจจุบันวัดศรีบุญเรืองมีพระครูอนุสรณ์ ปัญญาคุณ (เขมรินทร์) เป็นเจ้าอาวาส ซ่ึงท่านได้จัดให้มีการบรรพชา สามเณร หรือปอยส่างลองของเยาวชนไทยใหญ่ เพ่ือให้เด็ก ๆ เหล่าน้ีได้ศึกษาวิชาสามัญและพระพุทธศาสนา โดยมีผู้มีจิตศรัทธาให้การสนับสนุนอยู่เสมอ ไฮไลต์น่าชม ศาลาหลังใหญ่ สร้างตามแบบศิลปะไทใหญ่ หลังคา ซ้อนเปน็ ชน้ั ๆ ตามแบบฉบบั ของไทใหญ่ ใช้เปน็ ทัง้ วิหาร กุฏิ และศาลาการเปรยี ญ ภายในมภี าพเขียนเป็นเร่อื ง พระเวสสันดรชาดก ท้ังหมด 12 กัณฑ์ ฝีมือช่างชาวพม่า พระอุโบสถ ขนาดไม่ใหญ่นักเน่ืองจากมีพื้นที่จากัด ทว่าอุโบสถหลังนี้มีหลังคาฉลุลวดลายสวยงาม ภายในประดิษฐานพระประธานแบบพม่า โดยจะเปิดให้เข้าชม เปน็ บางคร้งั พระพทุ ธรูปหยกขาว เปน็ พระพุทธรปู ทที่ าจากหยกที่มีขนาดใหญท่ ส่ี ดุ ในประเทศไทย ขนาดความ สูง 6 ฟุต 9 น้ิว ฐานกว้าง 48 น้ิว แกะสลักจากเมืองมัณฑะเลย์ ประเทศพม่า ในปี พ.ศ. 2549 แล้วอัญเชิญมา ประดิษฐานท่ีวัดศรีบุญเรืองแหง่ นี้ เพื่อเฉลิมพระเกียรติในวโรกาสท่ีพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภมู ิพลอดลุ ย เดชทรงครองราชยย์ าวนานที่สดุ ในโลก

5 วดั ถา้ พระโบราณ ข้อมลู ทัว่ ไป วัดถ้าพระ เป็นวัดราษฎร์สังกัดคณะสงฆ์ฝ่ายธรรมยุติกนิกาย ต้ังอยู่ใน ตาบลบ้านกาศ อาเภอแม่สะ เรียง จงั หวดั แมฮ่ อ่ งสอน วดั ถ้าพระ เดมิ ช่อื สานกั สงฆ์ถ้าพระโบราณ (ถ้าเหงา้ ) โดยเมื่อ พ.ศ. 2541 พระอาจารยจ์ รญั อภชิ าโต พระภิกษสุ ายพระป่ากรรมฐาน ซ่ึงเป็นลกู ศิษยข์ องหลวงป่สู ิมพุทธจาโร วดั ถ้าผาปลอ่ ง ได้เดินทางเข้ามาในพ้ืนที่ อาเภอแม่สะเรียง เหน็ ว่าถ้าน้เี หมาะแก่การเจริญภาวนาจึงตัดสนิ ใจอยู่จาพรรษาท่ีถ้าน้ี ภายหลงั ได้มกี ารพัฒนา ปรับปรงพ้ืนที่ ตลอดจนสร้างถนนข้ึนไปยังถ้า ต่อมาได้รับอนุญาตให้ใช้พ้ืนที่จากกรมป่าไม้ สานักสงฆ์ถ้าพระ โบราณ (ถา้ เหงา้ ) จนต้งั เป็นวดั เมอื่ วนั ที่ 9 กรกฎาคม พ.ศ. 2553 ถอื เป็นวดั สังกดั คณะสงฆ์ฝา่ ยธรรมยตุ กิ นิกาย แห่งแรกในอาเภอแม่สะเรียง วัดได้รับพระราชทานวิสงุ คามสมี าเมื่อวนั ท่ี 29 พฤษภาคม พ.ศ. 2560 ประวัติวัดถ้าพระโบราณ เม่ือต้นปี 2541 ท่านอาจารย์จรัญ อภิชาโต พระภิกษุสายพระป่ากรรมฐานซึ่งเป็นลูก ศษิ ยข์ องหลวงป่สู ิมพทุ ธจาโร วดั ถ้าผาปลอ่ ง ไดเ้ ดนิ ทางเขา้ มาแม่สะเรยี งเหน็ วา่ ถ้าแหง่ นี้มีความวเิ วก เหมาะแก่ การอาศัยเจริญภาวนาจึงตัดสินใจอยู่จาพรรษาท่ีถ้านี้จนถึงปัจจบุ ัน ตั้งแต่พระอาจารย์จรัญ อภิชาโต มาพานัก อยู่ถ้าแห่งนี้ ได้มีญาติโยมได้หลั่งไหลกันมาทาบุญ ท่านได้พัฒนาปรับปรุงหลายอย่างด้วยกัน คือ การปรับพ้ืน ขยายพืน้ ทีภ่ ายในถ้า จัดหาพระพุทธรูปใหผ้ ู้คนได้กราบไหวบ้ ชู า ต่อนาประปาภูเขามาใช้ ปรับปรุงเสนาสนะให้ น่าอยู่ น่าอาศัย สะอาด เรียบร้อยสร้างถนนข้ึนไปยังถ้า และได้รับอนุญาตให้ใช้พ้ืนที่จากป่าไม้ และเป็นวัด ธรรมยุตอย่างถูกตอ้ งแหง่ แรกของอาเภอแมส่ ะเรยี งโดยมีท่านอาจารยจ์ รญั อภชิ าโต ในตาแหน่งเจ้าอาวาส

6 วดั พระธาตจุ อมกิตติ ขอ้ มูลทัว่ ไป พระธาตุจอมกติ ติเปน็ เจดยี ์ทบ่ี รรจุพระบรมสารรี ิกธาตุองค์หน่ึงที่เกา่ แก่ ซึ่งประชาชนชาวอาเภอแม่สะ เรียงให้ความศรัทธาและบูชา ตามตานานเชื่อว่าพระฤษีองค์พี่ซึ่งเก่งในทางรักษาโรคเป็นผู้สร้างพระธาตุและ เป็นหน่ึงในพระธาตุทั้ง 4 จอม มีลักษณะรูปทรงศิลปกรรมแบบล้านนา มีลวดลายสวยงามซ่ึงเป็นพระธาตุ คู่บ้านคู่เมืองชาวแม่สะเรียง ตั้งอยู่หมู่ที่ 13 บ้านน้าดิบ ตาบลแม่ยวม อาเภอแม่สะเรียง จังหวัดแม่ฮ่องสอนวดั จอมกิตติ สร้างข้ึนเมื่อปี พ.ศ. 2256 บนยอดเขาทางด้านทิศตะวันตกของอาเภอแม่สะเรียง เมื่อข้ึนไปถึงยอด สามารถมองเห็นทัศนียภาพของอาเภอแม่สะเรียงได้อย่างชัดเจน ในทุก ๆวันข้ึน 8 ค่า เดือนมิถุนายนของทุกปี พระธาตุจอมกิตติจะมีงานฉลองประจาปีท่ีย่ิงใหญ่ นักท่องเที่ยวท่ีสนใจสามารถเดินทางมาร่วมงานเฉลิมฉลอง ดงั กลา่ วไดพ้ ระธาตจุ อมกติ ติมีลักษณะเป็นเจดีย์สถูปไสตลล์ ้านนาซงึ่ ภายนอกขององค์เจดีย์มสี ีขาว แต่สว่ นยอด ของเจดีย์มีสีทอง พระธาตุจอมกิตติเป็นหน่ึงในพระธาตุที่สาคัญของอาเภอแม่สะเรียงซึ่งเรียกกันว่าพระธาตุ 4 จอม ซึ่งมีเร่ืองเล่ากันต่อๆมาว่ามีพระฤาษี 4 ตน เป็นพี่น้องกันได้เป็นผู้ริเริ่มสร้างพระธาตุสี่มุมเมืองยวม คือ พระธาตุจอมมอญ พระธาตุจอมแจ้ง พระธาตุจอมทอง พระธาตุจอมกิตติ พระฤาษีท้ังสี่พี่น้องเป็นผู้มีตะบะ เดชะ มีวิทยาคมแก่กล้ามาก ไดศ้ ึกษาเลา่ เรียนเพียรปฏบิ ัติจากพระฤาษีอีกองคห์ นึ่งผู้เป็นอาจารยซ์ ่ึงมีฤทธิ์มาก และมีอายุมากแล้ว ได้บาเพ็ญเพียรอยู่ในถ้าแห่งหน่ึงทางเหนือของเมืองยวม กล่าวกันว่าถ้าน้ันช่ือถ้าเหง้า หลังจากท่านฤาษีท้ังส่ีตนพ่ีน้องเรียนศิลปศาสตร์ต่างๆ จนจบแล้ว จึงกราบลาอาจารย์ไปบาเพ็ญเพียรสร้าง บารมีต่อฤาษีท้ังส่ีตนน้ันมีความเก่งไปคนละด้าน คือ ฤาษีผู้พี่เก่งในทางรักษาโรค สามารถปรุงยาชุบชีวิตคน ตายให้ฟ้ืนคืนชีพได้ ตั้งสานักอยู่ ณ ดอยจอมกิตติ พระฤาษีผู้น้องรองลงมาเก่งในทางเล่นแร่แปรธาตุ สามารถ แปรเปลี่ยนธาตุหรือซัดตะก่ัวให้เป็นทองก็ทาได้ตั้งสานักอยู่ชอ่ื ว่าดอยจอมทอง พระฤาษีผู้น้องที่สามเก่งในทาง อาคมไสยศาสตร์ทั้งหลายพานกั อยู่ท่ีดอยจอมแจ้งฝ่ายฤาษีผู้นอ้ งท้ายสุดเก่งในทางเรียกฝนเรียกลมด้วยอานาจ แหง่ พลงั จติ สาเร็จกสิณอภิญญาสามารถเดินเหินบนน้าหรือเหาะข้ึนไปบนอากาศก็ได้ด้วยอานาจแห่งวาโยกสิณ เพ่งลมจนกายเบาใจเบาพาตัวเองลอยละลิ่วไปในอากาศได้พระฤาษีตนสุดท้ายน้ีพานักอยู่ณ ดอยจอมมอญ พระธาตุจอมกติ ติจงึ ดูเหมือนจะเป็นพี่ใหญ่และเป็นทีเ่ คารพสกั การะมาถงึ ปจั จบุ นั

7 วดั จองสงู ข้อมลู ทัว่ ไป เดิมเป็นสานักสงฆ์มีเจ้าอาวาสเป็นไทยใหญ่เมื่อปี พ.ศ. 2431 ถูกไฟไหม้ และได้บูรณะข้ึนใหม่เป็นวัด จองสูง ภายในวดั มเี จดยี ท์ รงมอญเกา่ แกอ่ ายุกวา่ 100 ปี อยู่ 3 องค์ วัดจองสูง หรือวัดอุทยารมณ์ เป็นวัดท่ีมีเอกลักษณ์ทางสถาปัตยกรรมเฉพาะตัวในอาเภอแม่สะเรียงที่โดดเด่น จากเจดีย์ทรงมอญท่ีมีความเก่าแก่กว่า 100 ปี วัดจองสูงสร้างขึ้นเม่ือปี พ.ศ. 2381 มีเจ้าอาวาสเป็นพระไทย ใหญ่ ต่อมาในปี พ.ศ. 2431 เมืองยวม (แม่สะเรียง) ได้เกิดไฟไหม้ครั้งใหญ่ และวัดแห่งนี้ก็พลอยได้รับความ เสียหายตามไปด้วย ชาวบ้านจึงได้รวบรวมปัจจัยสร้างใหม่แล้วเสร็จในปี พ.ศ. 2439 และเรียกว่าวัดจองสูง ตั้งแต่น้ันเป็นต้นมา ไฮไลต์น่าชม พระเจดีย์ทรงเคร่ืองแบบมอญสามองค์ พระเจดีย์องค์ทางทิศตะวันตกสร้าง ข้ึนในสมัยต้นรัชกาลที่ 6 พระเจดียอ์ งค์กลางไม่ปรากฏว่าสร้างในสมยั ใด เดิมทเี ป็นพระเจดีย์ทเ่ี ก่าเหลือแค่ครึ่ง องค์ และมีผอบทองรูปเต่าบรรจุพระบรมสารีริกธาตุอยู่ข้างใน ภายหลังได้ทาการบูรณะใหม่จนเสร็จในปี พ.ศ. 2499 ส่วนเจดีย์เจ็ดยอดแบบชเวดากองทางทิศตะวันออก เดิมเป็นวิหารแบบไทยใหญ่ หลังคาซ้อนเป็นช้ัน ภายในประดิษฐานพระพุทธรูปก่ออิฐ 9 องค์ ต่อมาไฟไหม้วิหารหมด เหลือเพียงพระพุทธรูปตากแดดตากฝน อยู่ จึงได้กอ่ สรา้ งพระเจดีย์เพ่ือบรรจุพระพุทธรูปท่ีเหลือจากไฟไหมค้ ร้ังนัน้ และเม่อื ถงึ วันเพ็ญ เดือน 3 ของทุก ปี ทางวดั จะจัดงานนมสั การพระเจดีย์ วิหารไม้ เปน็ วิหารท่สี รา้ งใหม่บนยกพ้ืนสูง หลงั คาหลายช้นั ตามแบบการ สร้างจองของไทยใหญ่ ภายในมีพระพุทธรูปปิดทองแบบมัณฑะเลย์ มีพระนอน ซึ่งเป็นพระพุทธรูปไม้องค์เล็ก แบบพมา่ ที่สวยงามมาก และมผี อบบรรจุพระธาตุ

8 วดั แสนทอง ขอ้ มลู ท่วั ไป มีส่ิงท่ีสาคัญคือพระแสนทองพระพุทธรูปปางมารวิชัย หล่อด้วยทองสัมฤทธ์ิ อันเป็นศิลปะสมัยเชียง แสนทเ่ี กา่ แกแ่ ละงดงามมากองค์หน่งึ ทนี่ ีค่ อื วัดแห่งแรกของอาเภอแม่สะเรยี ง สรา้ งข้นึ ในปี พ.ศ. 2336 แมป้ จั จุบันผา่ นการบูรณะจนไม่เหลือเค้าเดิม ของวัดเก่าเท่าไรนัก แต่ภายในวัดแสนทองก็มีสิ่งท่ีน่าสนใจควรค่าแก่การเย่ียมชม ได้แก่ พระเพชร หรือพระ สิงห์หน่ึง พระพุทธสิหิงค์หล่อด้วยทองสัมฤทธิ์ขนาดหน้าตักกว้าง 12 นิ้ว เป็นพระพุทธรูปศิลปะเชียงแสนที่ เก่าแก่และงดงามมากองค์หนึ่ง เหตุท่ีได้ชื่อว่าพระเพชรน้ัน เพราะเคยมีเพชรฝังอยู่ที่องค์พระอยู่สามเม็ดคือ ระหวา่ งพระขนงหนึ่งเม็ดและท่ีไหล่ข้างละหนึ่งเม็ด แตห่ ลังสงครามมหาเอเชียบูรพาเพชรดังกล่าวได้สญู หายไป ชาวบ้านเช่ือกันว่าพระเพชรนั้น สามารถบันดาลให้เกิดฝนในการทาการเกษตรได้ พระแสนทอง พระพุทธรูป ปางมารวิชัยขนาดหน้าตักกว้าง 24 นิ้ว จากตานานกล่าวว่า เดิมทีมีพระแสนทองอยู่สององค์คือ องค์พี่กับองค์ น้อง เดิมประดิษฐานอยู่ท่ีวัดทุ่งแล้ง ตาบลแม่คง อาเภอแม่สะเรียง ต่อมาเกิดอุทกภัยน้าท่วมวัด ทาให้วัดทุ่ง แล้งจมลงไปในแม่น้ายวม พร้อมพระแสนทองทั้งสององค์ ชาวบ้านได้ใช้เชือกดึงอัญเชิญพระแสนทองขึ้นจาก น้ายวม แต่กู้ได้เพียงพระพุทธรูปองค์น้องเท่านั้น ต่อมาชาวอาเภอแม่สะเรียงอัญเชิญไปประดิษฐานที่วัดกิตติ วงศ์ และวัดคะปวงใน หรือวัดสทิ ธิมงคล แตก่ ย็ งั คงไม่สามารถชักลากเข้าไปในวัดได้ จนตอ้ งชกั ลากไปยังวัดลุ่ม จึงชักพระเข้าไปในวัดได้ ซึ่งวัดลุ่มแห่งนี้ ได้เปลี่ยนชื่อมาเป็นวัดแสนทองตามชื่อพระพุทธรูปแสนทองน่ันเอง ในช่วงสงกรานตท์ างวดั จะมกี ารแหพ่ ระทั้งสององคร์ อบเมืองให้ได้ชาวบา้ นไดส้ รงนา้ และสักการะ

9 วดั กติ ตวิ งศ์ ข้อมลู ท่วั ไป วัดกิตติวงศ์ อยู่ในเขตสุขาภิบาล อาเภอแม่สะเรียง เป็นวัดที่เก็บรักษาพระคัมภีร์โบราณท่ีค้นพบจาก ถ้าผาแดง ริมฝั่งแม่น้าสาละวิน และประดิษฐานพระบรมสารีริกธาตุท่ีพระครูกิตตินามาจากวัดศรีสุพรรณ จังหวัดเชียงใหม่และยังมีพระคัมภีร์โบราณค้นพบในถ้าผาแดง ริมฝ่ังแม่น้าสาละวินเมื่อ พ.ศ. 2511 จารึก ประวัติศาสตร์เกี่ยวกับความสัมพันธ์ของล้านนากับพม่านอกจากน้ีวัดกิตติวงศ์ยังมีศิลปะที่โดดเด่นอันได้แก่ บานประตูและหน้าต่างของโบสถ์สลักเป็นลวดลายปนู ปั้นสวยงาม ตลอดจนลวดลาย ช่อฟ้าของวิหารท่ีมีความ งดงาม ตามแบบสถานปัตยกรรมล้านนา วัดกิตติวงศ์ วัดนี้ ไม่มีหลักฐานจารึกวันเดือนปีท่ีสร้างไว้แต่อย่างใด ผู้เฒ่าผู้แก่ได้เล่าสืบต่อกันมาว่า เป็นวัด เกา่ แกส่ รา้ งกันมานาน และมีความสาคัญวัดหนง่ึ ในอาเภอแมส่ ะเรียง เดิมเรียกว่าวัดชัยสงคราม ในสมยั โบราณ แม่สะเรียงมีช่ือว่า เมืองยวม มีพวกยาง (กะเหรี่ยง)และเงี้ยว(ไทยใหญ่) ได้ซ่องสุมกองโจรอาศัยอยู่ตามป่าเขา ด้านทิศตะวันตกของตัวเมือง คอยยกพวกมาปล้นสะดมเอาทรัพย์สนิ ของราษฎรบ่อย ๆ นาเอาความเดือดร้อน มาสู่ชาวบ้านเป็นอันมาก เมื่อฝ่ายบ้านเมืองจะยกกาลังไปปราบปรามพวกยางแดงและเงี้ยว(ไทยใหญ่)คร้ังใด ก็ ได้นาพลทหารหาญเหล่านั้นมาทาพิธีทางไสยศาสตร์ที่วัดชยั สงคราม เช่น อาบขาง สักยา รดน้ามนต์เพื่อให้อยู่ ยงคงกระพันชาตรีท่ีนิยมในสมัยนั้น และปรากฏว่าเมื่อออกปราบปรามพวกยางแดงและเงี้ยวคร้ังใด ก็ได้รับชัย ชนะทุกครั้งไป อน่ึง วัดนี้ต้ังอยู่ใกล้กับประตูชัย คือสามแยกเหนือสถานีตาตรวจภูธรในปัจจุบัน โดยเหตุนี้ จึง เรียกว่า วัดชัยสงคราม เป็นสถานท่ีใช้ประกอบพิธีกรรมประเพณีและเผยแผ่ทาพระพุทธศาสนา วัดกิตติวงศ์ หรือวัดชัยสงครามนี้ได้รับอนุญาตจัดตั้งเป็นวัดประเภทวัดราษฎร์หรือพัทธสีมาเมื่อช่วงเวลาประมาณ พ.ศ. 2378 และได้รับพระราชทานวสิ ุงคามสีมาเม่ือช่วงเวลาประมาณ พ.ศ. 2459

10 วดั ชยั ลาภ ขอ้ มูลทวั่ ไป วัดชัยลาภ อาเภอแม่สะเรียงเดิมเรียกกันว่า วัดปะหนาด ต้ังอยู่เลขท่ี 220 หมู่ 12 ถนนแหล่งพาณิชย์ ตาบลบ้านกาศ อาเภอแม่สะเรียง จังหวัดแม่ฮ่องสอน 58110 โทร. 053-681031 ทิศเหนือจดท่ีดินเอกชนทิศ ใตจ้ ดทดี่ ินเอกชนทศิ ตะวันออกจดถนนแหล่งพาณชิ ย์ทิศตะวันตกจดท่ีดินเอกชนวัดชัยลาภมีท่ดี ินเปน็ ท่วี ัด 5 ไร่ 15 ตารางวา สงั กัดคณะสงฆ์มหานิกาย สรา้ งเมือ่ ปี พ.ศ. 2428 มีพระภกิ ษุใจ สนตฺ ิกโร เป็นเจา้ อาวาสองค์แรก ได้รับพระราชทานวิสุงคามสีมาเมื่อวันท่ี 23 เดือนเมษายน พ.ศ. 2529 เขตวิสุงคามสีมา กว้าง 40 เมตร ยาว 80 เมตร ปัจจบุ ัน พระครูอนุวัตรศาสนกจิ (พระสมชาย ทนตฺ จติ ฺโต) เปน็ เจ้าอาวาส มนี ามเจ้าอาวาสตามลาดับ ดังนี้1. พระภิกษุใจ สนฺติกโรพ.ศ. 2428 -- 24472. พระคาน้อย จารุวณฺโณพ.ศ. 2448 -- 24503. พระป้าง สุจิตฺโตพ.ศ. 2451 – 24624. พระแก้ว จนฺทิโกพ.ศ. 2463 – 24675. พระอธิการติ๊บ อภิวงฺโสพ.ศ. 2468 – 25066. พระมหาแก้ว ปญญฺ าวโรพ.ศ. 2507 – 25117. พระครูอนุวัตรศาสนกิจพ.ศ. 2512 – ปัจจบุ นั

11 บรรณานกุ รม การทอ่ งเที่ยวแห่งประเทศไทย. (ม.ป.ป). วดั จอมแจง้ (วดั พระธาตุจอมแจ้ง). สืบคน้ เมอื่ วนั ที่ 5 สิงหาคม 2566. แหลง่ ทม่ี า https://shorturl.asia/gKfpF การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย. (ม.ป.ป). วัดพระธาตุจอมมอญ. สืบค้นเม่ือวันท่ี 5 สิงหาคม 2566.แหล่งท่ีมา https://shorturl.asia/zdfru การท่องเท่ียวแห่งประเทศไทย. (ม.ป.ป). วัดศรีบุญเรือน. สืบค้นเมื่อวันที่ 5 สิงหาคม 2566. แหล่งท่ีมา https://shorturl.asia/KrZbJ การท่องเท่ียวแห่งประเทศไทย. (ม.ป.ป). วัดแสนทอง. สืบค้นเม่ือวันท่ี 5 สิงหาคม 2566. แหล่งท่ีมา https://shorturl.asia/KPoYC การท่องเที่ยวแห่งประเทศไทย. (ม.ป.ป). วัดจองสูง. สืบค้นเมื่อวันท่ี 5 สิงหาคม 2566. แหล่งที่มา https://shorturl.asia/VgKUa วิกีพีเดียสารานุกรมเสรี. (2566). วัดจอมแจ้ง (วัดพระธาตุจอมแจ้ง). สืบค้นเมื่อวันท่ี 5 สิงหาคม 2566. แหล่งทม่ี า https://shorturl.asia/BhdHb ศนู ย์ข้องมลู กลางทางวฒั นธรรม. (2555). วัดชัยลาภ. สืบค้นเมอ่ื วันท่ี 5 สิงหาคม 2566. แหล่งทมี่ า https://shorturl.asia/ab1ND องค์การบรหิ ารสว่ นตาบลบ้านกาศ. (ม.ป.ป).วัดถ้าพระโบราณ. สบื คน้ เมื่อวนั ที่ 5 สิงหาคม 2566. แหล่งท่ีมา https://shorturl.asia/vj89c maehongsongreentravel. (ม.ป.ป). วัดจอมทอง. สบื คน้ เมือ่ วนั ที่ 5 สงิ หาคม 2566. แหลง่ ท่ีมา https://shorturl.asia/P4O8U teethiao. (ม.ป.ป). พระธาตจุ อมกติ ติ. สืบคน้ เม่อื วนั ที่ 5 สิงหาคม 2566. แหล่งท่ีมา https://shorturl.asia/3RMb6 teethiao. (ม.ป.ป). วัดกติ ติวงศ.์ สืบคน้ เม่ือวนั ที่ 5 สงิ หาคม 2566. แหล่งท่ีมา https://shorturl.asia/5kraW

12 ภาพผนวก

13 วดั พระธาตจุ อมมอญ วดั จอมแจ้ง วดั จอมทอง

14 วดั ศรีบญุ เรอื น วดั ถา้ พระโบราณ วดั พระธาตจุ อมกติ ติ

15 วดั จองสงู วดั แสนทอง วดั กติ ตวิ งศ์ วดั ชยั ลาภ