ຫຼັກຖານໃນຄະດີອາຍາ

ບດົ ໂຄງການຈບົ ຊນັ້ ລະດບັ ປະລນິ ຍາຕນີ ຕິ ສິ າດ ສາຂາ ກົດໝາຍອາຍາ ຫກັ ຖານໃນຄະດອີ າຍາ ສກຶ ສາກລໍ ະນີ ຫກັ ຖານທາງດາ້ ນບກຸ ຄົນ Evidence in Criminal Law Case study of Personal Evidence ທາ້ ວ ສກັ ເສນາ ບນຸ ນະວງົ ທາ້ ວ ສກຸ ຖາວອນ ສນູ ດາລາ ຄະນະນຕິ ສິ າດ ແລະ ລກັ ຖະສາດ ສກົ ສກຶ ສາ 2019 - 2020

ບົດໂຄງການຈບົ ຊນັ້ ລະດບັ ປະລນິ ຍາຕນີ ຕິ ສິ າດ ສາຂາ ກດົ ໝາຍອາຍາ ຫັກຖານໃນຄະດອີ າຍາ ສກຶ ສາກລໍ ະນີ ຫັກຖານທາງດາ້ ນບກຸ ຄນົ Evidence in Criminal Law Case study of Personal Evidence ນກັ ສກຶ ສາ: ທາ້ ວ ສກັ ເສນາ ບນຸ ນະວງົ ທາ້ ວ ສກຸ ຖາວອນ ສນູ ດາລາ ອາຈານຜນູ້ າພາ: ປທ. ແສງທະວີ ອນິ ທະວງົ ຄະນະນຕິ ສິ າດ ແລະ ລດັ ຖະສາດ ພາກວຊິ າກົດໝາຍອາຍາ ສກົ ສກຶ ສາ 2019 – 2020

Final Project of Bachelor Degree of Law and Political Science In Criminal Law ຫກັ ຖານໃນຄະດອີ າຍາ ສກຶ ສາກລໍ ະນີ ຫກັ ຖານທາງດາ້ ນບກຸ ຄນົ Evidence in Criminal Law Case study of Personal Evidence Students: Mr. Sacksena BOUNNAVONG Mr. Soukthavone SOUNDARA Advisor: Sengthavy INTHAVONG, LL.M Faculty of Law and Political Science Department of Criminal Law Academic Year 2019 – 2020

ສາທາລະນະລດັ ປະຊາທປິ ະໄຕ ປະຊາຊນົ ລາວ ສນັ ຕພິ າບ ເອກະລາດ ປະຊາທິປະໄຕ ເອກະພາບ ວດັ ທະນະຖາວອນ ມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫງ່ ຊາດ ເລກທ.ີ ............./........... ຄະນະນິຕິສາດ ແລະ ລັດຖະສາດ ນະຄອນຫວງວຽງຈນັ , ວນັ ທ.ີ .......................... ໃບຮບັ ຮອງບດົ ໂຄງການຈບົ ຊນັ້ ຫກັ ຖານໃນຄະດອີ າຍາ ສກຶ ສາກລໍ ະນີ ຫກັ ຖານທາງດາ້ ນບຸກຄນົ Evidence in Criminal Law Case study of Personal Evidence ນກັ ສກຶ ສາ: ລະຫັດນກັ ສກຶ ສາ FNLP0095/16 ທາ້ ວ ສກັ ເສນາ ບນຸ ນະວົງ ລະຫັດນັກສກຶ ສາ FNLP0092/16 ທາ້ ວ ສກຸ ຖາວອນ ສນູ ດາລາ ອາຈານຜນູ້ າໍ ພາ: ທາ່ ນ ອຈ. ປທ ແສງທະວີ ອິນທະວົງ........................................................ ສະພາວຊິ າການຂອງຄະນະ ນຕິ ິສາດ ແລະ ລດັ ຖະສາດ ອະນຸມັດໃຫບ້ ດົ ໂຄງການຈົບຊັ້ນສະບັບນ້ັີເປັນ ສ່ວນໜຶ່ງຂອງການສຶກສາຕາມຫັກສດູ ປະລິນຍາຕີ ສາຂາວຊິ າ ກດົ ໝາຍອາຍາ. ຄະນະກາໍ ມະການປອ້ ງກນັ ບດົ ໂຄງການຈບົ ຊນັ້ ຄັ້ງວນັ ທີ 12 ສງິ ຫາ 2020 1. ທ່ານ ຮສ. ວຽງວໄິ ລ ທຽ່ ງຈນັ ໄຊ........................................................ປະທານ 2. ທ່ານ ປທ. ພອນໄຊ ປະພດັ ສະລາງ......................................................ກາໍ ມະການ 3. ທາ່ ນ ປທ. ພນັ ທະສັກ ມິຶງ່ ນະຄອນ......................................................ກາໍ ມະການ 4. ທາ່ ນ ຊອ. ປທ. ບນຸ ລ້ຽງ ວງົ ສາໍ ພນັ .....................................................ກາໍ ມະການ ຄະນະບດໍ ີ ຫວົ ໜາ້ ພາກວິຊາກດົ ໝາຍອາຍາ

ບດົ ຄດັ ຫຍ້ໍ ໃນການຄົັ້ນຄວ້າບົດໂຄງການຈົບຊັ້ນປະລິນຍາຕີໃນຫົວຂໍ້ ຫັກຖານໃນຄະດີອາຍາ ສຶກສາກໍລະນີ ຫກັ ຖານທາງດາ້ ນບຸກຄນົ ຈດຸ ປະສົງສຶກສາທດິ ສະດີ ແລະ ຄວາມສາໍ ຄນັ ຂອງຫກັ ຖານທາງດ້ານບກຸ ຄົນໃນການ ດໍາເນີນຄະດີອາຍາ; ສຶກສາບັນຫາ ແລະ ຄວາມຫຍງຸ້ ຍາກໃນການໄດ້ມາຊຶ່ງຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນ; ສກຶ ສາ ວທິ ີການແກໄ້ ຂຫກັ ຖານທາງດາ້ ນບຸກຄົນທຶີໄ່ ດມ້ າໂດຍວທິ ີການລະເມດີ ກດົ ໝາຍຂອງເຈັ້ົາໜາ້ ທ່ີຕຶ າໍ ຫວດ. ວິທີການໃນການສຶກສາຄັ້ນົ ຄວາ້ ແມ່ນນໍາໃຊ້ການສຶກສາທາງດ້ານຄຸນນະພາບ ຄື ສຶກສາລັດຖະທໍາ ມະນນູ , ກົດໝາຍ, ປ້ຶມຄູ່ມື, ບດົ ໂຄງການຈບົ ຊັ້ນ, ບົດວທິ ະຍານິພນົ ແລະ ເອກະສານຕ່າງໆທຶີ່ກ່ຽວຂ້ອງ ແລວ້ ນາໍ ຂໍ້ມູນທີຶ່ໄດມ້ ສະຫຸຼບສັງລວມເພ່ອຶື ທາໍ ການວິເຄາະຜນົ ຂອງການສກຶ ສາຄັນົ້ ຄວ້າ. ຜົນຂອງການສຶກສາພົບວ່າ: ຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນມີຄວາມສໍາຄັນໃນການດໍາເນີນຄະດີອາຍາ ເພື່ຶອໃຫ້ຫກັ ຖານຕາ່ ງໆໃນການດໍາເນນີ ຄະດີອາຍາມຄີ ວາມຄບົ ຖ້ວນ ແລະ ເປັນບ່ອນອງີ ໃຫ້ແກອ່ ົງການທມຶີ່ ສີ ິດ ອໍານາດດໍາເນີນຄະດີອາຍາດ້ວຍຄວາມໝັ້ນໃຈ ແລະ ຮັບປະກັນຄວາມຖືກຕ້ອງຂອງກົດໝາຍ ຖ້າຫາກຂາດ ຫັກຖານທາງດາ້ ນບຸກຄນົ ຈະເຮດັ ໃຫຂ້ ໍມ້ ນູ ຫກັ ຖານບໍຄ່ ົບຖ້ວນ ແລະ ບາງກໍລະນີແມ່ນບໍສ່ າມາດນ້ໍາຜູກ້ ະທາໍ ຜິດ ມາລົງໂທດບໍ່ໄດ້ ບັນຫາ ແລະ ຄວາມຫຍງຸ້ ຍາກໃນການໄດ້ມາຊຶງຫກັ ຖານທາງດ້ານບຸກຄົນແມນ່ ການບໍ່ຍອມ ໃຫ້ຄວາມຮ່ວມມືແກ່ເຈົັ້າໜ້າທ່ຶີສືບສວນ-ສອບສວນ, ພະນັກງານໄອຍະການ ແລະ ຜູ້ພິພາກສາທ່ຶີເອົາຄໍາ ໃຫ້ການບຸກຄົນທີ່ຶມາເປັນຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນ ຊຶງຍັງເປັນບັນຫາທຶີ່ທ້າທາຍຕ່ໍເຈັ້ົາໜ້າທ່ຶີຜູ້ດໍາເນີນຄະດີ ອາຍາສະເໝີ ວີທກີ ານແກໄ້ ຂຫກັ ຖານທາງດາ້ ນບກຸ ຄົນທ່ຶໄີ ດ້ມາດວ້ ຍວິທີການລະເມດີ ກົດໝາຍ ຫັກຖານທຶ່ີໄດ້ ມາແມ່ນຖືເປນັ ໂມຄະ ແລະ ບ່ສໍ າມາດໃຊ້ໃນການດໍາເນີນຄະດີອາຍາໄດ້ ຕອ້ ງໄດທ້ ໍາການສືບສວນ-ສອບສວນ ຫາຂ້ໍມູນຫັກຖານຄືນໃໝ່ເຈັົ້າໜ້າທຶີ່ສືບສວນ-ສອບສວນຕ້ອງຢດໝັ້ນຫັກວິຊາສະເພາະ ແລະ ກົດໝາຍຢ່າງ ເຄັ່ງຄດັ ຫັກຖານທາງດາ້ ນບກຸ ຄນົ ທີໄຶ່ ດ້ມາຕ້ອງໄດ້ທາໍ ການກວດກາ ແລະ ຊງ່ັ ຊາຕລີ າຄາຫກັ ຖານ ດວ້ ຍຄວາມ ຖືກຕອ້ ງທາງກດົ ໝາຍ, ຄບົ ຖວ້ ນ, ຮອບດາ້ ນ ແລະ ພາວະວິໄສ. ຈາກການສຶກສານັ້ີຈຶ່ງຂໍສະເໜີວ່າ ຄວນມີການຝກອົບຮົມການເອົາຄໍາໃຫ້ການ ແກ່ອົງການ ສບື ສວນ-ສອບສວນ ແລະ ພະນກັ ງານໄອຍະການເປັນປະຈາໍ ; ຜູ້ທ່ມີຶ າໃຫ້ການທຶີ່ເປັນຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນ ກໍຄືພະຍານຄວນໄດ້ຮັບການປົກປ້ອງທາງດ້ານກົດໝາຍ; ສະເໜີໃຫ້ມີການດໍາເນີນຄະດີອາຍາແກ່ເຈົັ້າໜ້າທີ່ຶ ສືບສວນ-ສອບສວນ ທຶີ່ລະເມດີ ກົດໝາຍ. i

Abstract This thesis is inscribed by the students of National University of Laos, Faculty of Law and Political Science, Field of Criminal Law. It is written with our great effort and determination. This thesis is mainly majored in variety of evidences in criminal law and individual evidence to make it understandable and clarified. The individual evidence is the evidence which derived from testimony of the suspect, defendant, witness, sufferer, civil plaintiff, person in charge of civil, identifying, confirmation, perspective of expert or specialist which concerns the violation or person attending the criminal proceedings. The individual evidence is significant which is able to authenticate the sincerity of suspect. Therefore, it is essential to conclude the evidence which relates to violation of that person before the authorized organization in criminal proceedings accuses the suspect. The individual evidence is the one which is able to prove that who is the offender or guiltless person. In addition, that person must obtain the fairness to respond to the justice in society certainly. Therefore, we, the students of National University of Laos have researched and assembled variety of information regarding juristic act, documents, concerning laws and lessons, written theses of seniors who graduated and our knowledge obtaining from learning with teachers. Additionally, our face to face interviews with Investigation Organization, Supreme People’s Prosecutor Office and Supreme People’s Court are included in this thesis and those lessons will be allocated in our task operation in the future. This thesis is inscribed with our great effort and determination as the senior students who are going to graduate in the near future and we are inexperienced in practical task. Hence, it could contain some mistakes in relation to unclearness, incompletion and so on. We kindly hope that we will be given the recommendations and remarks of the mistakes which should be resolved from the readers. We also assure that the mistakes will be adjusted, expanded and improved for its completion. ii

ຄາໍ ຂອບໃຈ ພວກຂ້າພະເຈາົັ້ ທ້າວ ສກັ ເສນາ ບນຸ ນະວົງ ແລະ ທາ້ ວ ສກຸ ຖາວອນ ສນູ ດາລາ ເປັນນກັ ສຶກສາພາກ ວິຊາ ກົດໝາຍອາຍາ ຄະນະນິຕິສາດ ແລະ ລັດຖະສາດ, ມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງຊາດ ຫັກສູດປະລິນຍາຕີ ສົກຮຽນປີ 2019-2020 ຂໍສະແດງຄວາມຮູ້ບຸນຄຸນເປັນຢ່າງສູງມາຍັງບັນດາຄູອາຈານທຸກທ່ານໃນ ຄະນະ ນິຕສິ າດ ແລະ ລັດຖະສາດ ໂດຍສະເພາະແມນ່ ພາກວິຊາ ກດົ ໝາຍອາຍາ ທຶໄ່ີ ດ້ສດິ ສອນພວກຂ້າພະເຈາ້ັົ ພອ້ ມ ດ້ວຍພາກສ່ ວ ນທ່ີຶກ່ຽວຂ້ອງທ່ຶີໄດ້ສະຫ ະເວລາໃນ ການຖ່ າຍທອດ ຄວາມຮູ້ຄ ວາມສາມາດ ໃນກ ານຄົ້ັນຄວ້ າ ສິດສອນຊ່ວຍແນະນໍາ ແລະ ໃຫຄ້ າໍ ປກສາທີ່ຶດີຕະຫອດມາ. ຂໍຂອບໃຈມາຍັງ ອາຈານ ແສງທະວີ ອິນທະວົງ ເຊ່ຶິງເປັນອາຈານທີຶ່ປກສາຂອງພວກຂ້າພະເຈັ້ົາໃນ ການຂຽນບດົ ໂຄງການຈົບຊນັ້ ທໄຶີ່ ດ້ສະຫະເວລາຊວ່ ຍໃຫຄ້ າໍ ປກສາ, ຄໍາແນະນໍາ, ຂໍ້ສະເໜຕີ າ່ ງໆພ້ອມທງັ ປບັ ປຸງ ແລະ ແກໄ້ ຂບັນຫາຂໍ້ຕົກບົກພອ່ ງຕາ່ ງໆທຸກຂັ້ນຕອນຈນົ ເຮັດໃຫກ້ ານຂຽນບົດໂຄງການຈບົ ຊນ້ັ ຄັ້ງນ້ັີສາໍ ເລັດລົງ ດວ້ ຍດ.ີ ຂໍຂອບໃຈມາຍັງ ຄະນະ ນິຕິສາດ ແລະ ລັດຖະສາດ ທຶ່ີເປັນແຫ່ງຂ້ໍມູນທ່ຶີສໍາຄັນໃນການຂຽນບົດ ໂຄງການຈົບຊັນ້ ຄັ້ງນີັ້ ແລະ ໝເູ່ ພືຶ່ອນທກຸ ຄົນທ່ໃຶີ ຫ້ຄວາມຊ່ວຍເຫືອແນະນໍາພວກຂາ້ ພະເຈ້ົັາ. ຂໍຂອບໃຈ ພໍ່ແມ່ ແລະ ຄອບຄວົ ທ່ຶີໄດ້ໃຫກ້ ານສະໜບັ ສະໜນູ ອມຸ້ ຊູ ແລະ ໃຫ້ກໍາລັງໃຈມາຕະຫອດ ຈົນສາມາດສາໍ ເລດັ ການສຶກສາໄດ້ດວ້ ຍດ.ີ ສຸດທ້າຍນັີ້ພວກຂ້າພະເຈັ້ົາຂໍອວຍພອນໄຊ ໃຫ້ທຸກໆທ່ານຈົ່ັງມີສຸຂະພາບແຂງແຮງ ແລະ ປະສົບ ຜົນສໍາເລດັ ໃນໜ້າທວຶີ່ ຽກງານຂອງຕນົ ຕາມທຶີ່ໄດຮ້ ັບຜິດຊອບ. ທ້າວ ສັກເສນາ ບນຸ ນະວົງ ທາ້ ວ ສກຸ ຖາວອນ ສູນດາ iii

ສາລະບານ ໜາ້ ໜາ້ ປົກໃນ ໃບຮບັ ຮອງບົດໂຄງການຈົບຊ້ນັ ບດົ ຄັຫຍໍ້ພາສາລາວ........................................................................................................i ບດົ ຄັດຫຍໍພ້ າສາອັງກິດ...................................................................................................ii ຄາໍ ຂອບໃຈ…..……………………………………………………………………………...iii ສາລະບານ..................................................................................................................iv ບົດທີ 1 ພາກສະເໜີ ....................................................................................................1 1.1 ຄວາມເປັນມາຂອງບນັ ຫາ........................................................................................1 1.2 ເຫດຜົນ ແລະ ຄວາມສາໍ ຄັນ......................................................................................2 1.3 ຈຸດປະສົງຂອງການສຶກສາ.........................................................................................2 1.4 ຂອບເຂດຂອງການສກຶ ສາ ........................................................................................3 1.5 ປະໂຫຍດຄາດວາ່ ຈະໄດ້ຮັບ.......................................................................................3 1.6 ຄໍາຖາມຄນັ້ົ ຄວາ້ .....................................................................................................3 1.7 ຄາໍ ສບັ ທ່ີໃຶ ຊ້ໃນການຄນ້ົັ ຄວາ້ .....................................................................................3 ບດົ ທີ 2 ທບົ ທວນເອກະສານ ແລະ ບດົ ຄົັນ້ ຄວ້າທກ່ີຶ ຽ່ ວຂ້ອງ........................................................5 2.1 ທບົ ທວນແນວຄດິ ແລະ ທດິ ສະດີທີກຶ່ ຽ່ ວຂອ້ ງ...............................................................5 2.1.1 ແນວທາງພກັ ແລະ ນະໂຍບາຍຂອງລດັ ຕ່ໍວຽກງານຍຕຸ ິທາໍ ......................................... 5 2.1.2 ລດັ ຖະທາໍ ມະນນູ ແຫ່ງ ສປປ ລາວ .......................................................................... 6 2.1.3 ກົດໝາຍວາ່ ດ້ວຍການດາໍ ເນີນຄະດີອາຍາ ................................................................ 6 2.2 ຫກັ ຖານໃນຄະດີອາຍາ.............................................................................................7 2.2.1 ຄວາມໝາຍຂອງຫກັ ຖານໃນຄະດອີ າຍາ ................................................................. 7 2.2.2 ຄວາມສາຄນັ ຂອງຫກັ ຖານໃນຄະດອີ າຍາ................................................................ 8 2.2.3 ການໄດມ້ າຂອງຫກັ ຖານໃນຄະດອີ າຍາ ................................................................... 9 2.3 ຄວາມຮັບຮູ້ກຽ່ ວກັບຫກັ ຖານທາງດາ້ ນບຸກຄນົ ............................................................12 iv

2.3.1 ຄວາມໝາຍຂອງຫັກຖານທາງດາ້ ນບຸກຄົນ............................................................ 12 2.3.2 ຄວາມສາໍ ຄນັ ຂອງຫກັ ຖານທາງດ້ານບຸກຄນົ ........................................................... 13 2.3.3 ປະເພດຫັກຖານທາງດ້ານບກຸ ຄນົ ......................................................................... 14 2.3.4 ແຫ່ງທມີຶ່ າຂອງຫັກຖານທາງດາ້ ນບຸກຄົນ............................................................... 14 2.3.5 ການໄດ້ມາຂອງຫັກຖານທາງດາ້ ນບຸກຄົນ ............................................................. 15 2.3.6 ການໄດມ້ າຫກັ ຖານທາງດາ້ ນບກຸ ຄນົ ດ້ວຍວທິ ີການທີລ່ຶ ະເມີດກົດໝາຍ ..................... 20 2.3.7 ການກວດກາ ແລະ ຊງັ່ ຊາຕລີ າຄາຫັກຖານທາງດາ້ ບນບກຸ ຄົນ................................. 21 ບົດທີ 3 ວິທີການສກຶ ສາ ..............................................................................................24 3.1 ວິທກີ ານສກຶ ສາ ....................................................................................................24 3.2 ຂອບເຂດຂອງການຄນົ້ັ ຄວາ້ ....................................................................................24 3.3 ວທິ ີ ແລະ ເຄອ່ຶື ງມືທີຶ່ໃຊ້ເຂາ້ັົ ໃນການເກັບກາໍ ຂມໍ້ ນູ .........................................................24 3.4 ວິເຄາະຂມໍ້ ນູ ແລະ ແປຜົນ ......................................................................................25 ບົດທີ 4 ຜນົ ຂອງການສກຶ ສາ ແລະ ການວເິ ຄາະອະທິບາຍຜນົ ....................................................26 4.1 ຜົນຂອງການສກຶ ສາ ..............................................................................................26 4.1.1 ຜົນທາງດ້ານກດົ ໝາຍ ແລະ ລະບຽບການ............................................................. 28 4.2 ວເິ ຄາະຜົນຂອງການສກຶ ສາ......................................................................................28 ບດົ ທີ 5 ສະຫຼບຸ ແລະ ຂໍ້ສະເໜີ.......................................................................................30 5.1 ສະຫຼບຸ ................................................................................................................30 5.2 ຂສ້ໍ ະເໜີ .............................................................................................................31 ເອກະສານອ້າງອີງ ເອກະສານຊ້ອນທ້າຍ ປະຫວັດຫຍຜໍ້ ູຂ້ ຽນ v

ບດົ ທີ 1 ພາກສະເໜີ 1.1 ຄວາມເປນັ ມາຂອງບນັ ຫາ ພາຍຫັງຊຸຼມປີ 1980 ເປນັ ຕັົນ້ ມາປະເທດຊາດໄດ້ມີການຂະຫຍາຍຕົວ ແລະ ຫັນປ່ຽນຢ່າງວ່ອງໄວ ຊຶ່ງເຮັດໃຫ້ກົດໝາຍມີຄວາມຈໍາເປັນທຶີ່ສຸດໃນການຄຸ້ມຄອງລັດ-ຄຸ້ມຄອງສັງຄົມໃນເວລານ້ັນຈຶ່ງໄດ້ປະຕິບັດ ຕາມຄໍາສັ່ງນາຍົກ ເລກທີ 53/ນຍ ລົງວັນທີ 15 ຕຸລາ 1976 ກ່ຽວກັບການຈັບຕົວ, ການສືບສວນ, ການ ຕັດສນິ ຜກູ້ ະທໍາຜິດເປັນບອ່ ນອີງໃນການດໍາເນນີ ຄະດີອາຍາ ແລະ ຕັດສນິ ຄະດຜີ ູ້ກະທາໍ ຜດິ (ສຸພາສດິ ລວໍ ັນໄຊ, ປມຶ້ ຄູ່ມືການດໍາເນີນຄະດີອາຍາ, 2015, ໜ້າ 1). ໃນທ້າຍປີ 1989-1990 ສະພາປະຊາຊົນສູງສດຸ ຫື ສະພາ ແຫ່ງຊາດໃນປັດຈຸບັນ ຈຶ່ງໄດ້ຮັບຮອງເອົາກົດໝາຍຈໍານວນໜ່ຶງໃນຂົງເຂດຍຸຕິທໍາ ຊຶ່ງໃນນ້ັນມີກົດໝາຍວ່າ ດ້ວຍອົງການໄອຍະການປະຊາຊົນ, ກດົ ໝາຍວາ່ ດວ້ ຍສານປະຊາຊົນ, ກົດໝາຍອາຍາ ແລະ ກົດໝາຍວາ່ ດ້ວຍ ການດໍາເນີນຄະດີອາຍາ ເພຶື່ອໃຫ້ ການດໍາເນີນຄະດີອາຍາຖືກຕ້ອງ ກັບຄວາມເປນັ ຈິງ ແລະ ສອດຄ່ອງກບັ ກົດ ໝາຍແນໃສ່ໃຫ້ສັງຄົມມຄີ ວາມສະຫງົບສຸກ ແລະ ຍຸຕທິ ໍາຢາ່ ງແທຈ້ ງິ . ເພືຶ່ອໃຫສ້ ັງຄົມມີຄວາມຍຕຸ ິທາໍ ແລະ ຖືກຄມຸ້ ຄອງດວ້ ຍກົດໝາຍພັກ ແລະ ລັດຖະບານເຮາົ ຈຶ່ງເຫັນ ໄດ້ເຖິງຄວາມສາໍ ຄັນຂອງກົດໝາຍໂດຍມີການສ້າງນິຕິກໍາຕ່າງໆ ຂັ້ນຶ ມາເພຶື່ອຮັບຮອງການຂະຫຍາຍຕົວຂອງ ປະເທດ ວາງເປ້ົຶາໝາຍເສີມຂະຫຍາຍໃຫ້ປະເທດບັນລຸເປຶ້ົາໝາຍທີ່ຶວ່າ: ເສີມຂະຫຍາຍລັດປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນ, ສາ້ ງລັດແຫ່ງກົດໝາຍປະຊາຊົນ ໂດຍປະຊາຊນົ ແລະ ເພ່ືຶອຜນົ ປະໂຫຍດຂອງປະຊາຊນົ ຢ່າງແທຈ້ ງິ . ການກະທໍາຜິດທາງອາຍາທີ່ຶເກີດ ຂ້ັຶນໃນສັງຄົມເປັນການກະທໍາຜິດທຶີ່ອັນຕະລາຍຕໍ່ລະບົບການເມືອງ, ເສດຖະກິດ ແລະ ສັງຄົມຂອງ ສປປ ລາວ ຕໍ່ກໍາມະສິດຂອງລັດ, ຂອງລວມໝູ່, ບຸກຄົນ, ຊີວິດ, ສຸຂະພາບ, ກຽດສັກສີ, ສິດ, ເສລີພາບຂອງພົນລະເມືອງ, ຄວາມສະຫງົບສຸກຂອງຊາດ ແລະ ຄວາມເປັນລະບຽບຮຽບ ຮອ້ ຍຂອງສັງຄມົ . ເພຶື່ອສະກັດກັ້ນບໍ່ໃຫ້ມີການລະເມີດລະບຽບທາງກົດໝາຍ ຫື ການກະທໍາຜິດທາງອາຍາ, ເພຶື່ອ ຄວາມຍຸຕິທໍາຂອງສັງຄົມ ພັກ ແລະ ລັດຖະບານ ຈຶ່ງພ້ອມກັນສ້າງກົດໝາຍຂ້ັຶນມາເຊິງໄດ້ກໍານົດຫັກການ, ລະບຽບການ, ມາດຕະການທີຖ່ຶ ືກຕອ້ ງ, ຍຕຸ ທິ ໍາ, ສະກັດກ້ນັ ການກະທໍາຜດິ ເພື່ອຶ ປົກປ້ອງຜນົ ປະໂຫຍດຂອງລດັ , ຂອງລວມໝູ່, ສິດ ແລະ ຜົນປະໂຫຍດອັນຊອບທໍາຂອງພົນລະເມືອງ, ຄວາມສະຫງົບສຸກຂອງຊາດ ແລະ ຄວາມເປັນລະບຽບຮຽບຮ້ອຍຂອງສງັ ຄມົ ພ້ອມທງັ ສກຶ ສາອບົ ຮົມໃຫ້ທກຸ ຄນົ ເຄາົ ລບົ ພ້ອມກນັ ປະຕິບັດລະບຽບ ກດົ ໝາຍແນໃສ່ເຮັດໃຫ້ສງັ ຄມົ ມີຄວາມສະຫງບົ ສຸກ. ການກະທໍາຜິດທາງອາຍາ ໄດ້ບນັ ຍັດໄວ້ໃນກົດໝາຍວາ່ ດ້ວຍການດໍາເນີນຄະດີອາຍາ ແລະ ບັນດາ ກດົ ໝາຍອ່ຶືນໆ ທ່ຶກີ ່ຽວຂອ້ ງກັບການກະທໍາຜິດທາງອາຍາໄວ້ຢ່າງລະອຽດຈະແຈ້ງ, ບກຸ ຄົນໃດໜ່ຶງທຶີ່ໄດ້ກະທໍາ 1

ຜດິ ທາງອາຍາຈະຖືກລົງໂທດໄດ້ກໍຕໍ່ເມ່ືຶອມີຫັກຖານໜັກແໜ້ນ ແລະ ພຽງພທໍ ຶີ່ຈະຢັຶ້ງຢືນໃຫ້ເຫັນອົງປະກອບ ຂອງການກະທໍາຜິດຢ່າງຄົບຖ້ວນເຊັ່ນ: ຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນ, ຫັກຖານທາງດ້ານວັດຖຸຼ, ຫັກຖານທາງ ດ້ານເອກະສານ, ຫັກຖານແກມ້ ັດ, ຫັກຖານຜູກມດັ ໃນນ້ຫີັ ັກຖານທາງດ້ານບກຸ ຄົນແມ່ນຫັກຖານສ່ວນໜຶ່ງທ່ຶີ ສາມາດຜູກມັດຜູ້ກະທໍາຜິດ ແລະ ແກ້ມັດຜູ້ບໍລິສຸດ. ນອກຈາກນັ້ນບັນດາຫັກຖານທ່ຶີໄດ້ມາຈະຕ້ອງເປັນຫັກ ຖານທີ່ຶໄດມ້ າດ້ວຍວິທີທ່ີຶບລໍ່ ະເມດີ ກດົ ໝາຍ. 1.2 ເຫດຜນົ ແລະ ຄວາມສາໍ ຄນັ ຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນ ເປັນຫັກຖານທີ່ຶມີຄວາມຫຍຸ້ງຍາກໃນການໄດ້ມາຫາຍດ້ານ ແລະ ຫັງ ຈາກທີຶ່ໄດ້ມາແລ້ວຍັງມີຄວາມຫຍຸ້ງຍາກໃນການພິສູດວ່າຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນທ່ີຶໄດ້ມາແມ່ນມີຄວາມ ຖກື ຕ້ອງ, ມີການພວົ ພນັ ກັບຄະດີແທ້ ຫື ບ່ໍ ຊຶ່ງຫັກຖານທີ່ຶໄດມ້ ານ້ນັ ອາດເປັນການໃຫ້ການເທັດຕ່ໍເຈ້າັົ ໜ້າທຶີ່ຜູ້ ເອົາຄໍາໃຫ້ການບຸກຄົນທຶ່ີພົວພັນກັບການກະທໍາຜິດ, ບ່ໍໃຫ້ຄວາມຮ່ວມມືຕໍ່ເຈົ້ັາໜ້າທຶ່ີໃນສອບຖາມໃນເວລາ ເອົາຄໍາໃຫກ້ ານໂດຍການປະຕເິ ສດບ່ໍໃຫກ້ ານ ຫື ບຍໍ່ ອມໃຫ້ການ, ຜຖູ້ ືກອັບຜົນປະໂຫຍດ ຫື ຜູ້ຖືກເສຍຫາຍບໍ່ ເຂົັາ້ ຮອ້ ງຟອ້ ງ ແຈ້ງຄວາມໃຫ້ມີການດໍາເນີນຄະດີອາຍາແກ່ຜູ້ກະທາໍ ຜດິ ໃນບາງກໍລະນີເຈ້າົັ ໜ້າທີຶ່ກຈໍ ະບໍ່ສາມາດ ຮູ້ໄດ້ວ່າມີການກະທໍາຜິດທາງອາຍາເກີດຂຶັ້ນ ເມ່ຶືອເປັນດ່ັງນັ້ນແລ້ວກໍຈະບໍ່ຮູ້ເຖິງເຫດການ ແລະ ຜູ້ກະທໍາຜິດ ດັ່ງກ່າວ, ພະຍານຜູ້ຮເູ້ ຫັນເຫດການຂອງການກະທາໍ ຜດິ ແຕ່ບໍ່ຍອມໃຫ້ຂໍ້ມນູ ກ່ຽວກັບເຫດການແກເ່ ຈົັ້າໜາ້ ທ່ຶີ ສືບສວນ-ສວບ ບນັ ຫາດັ່ງກ່າວແມນ່ ຂໍຫ້ ຍງຸ້ ຍາກໃນການໄດ້ມາຂອງຫກັ ຖານທາງດາ້ ນບກຸ ຄນົ . ຍ້ອນຄວາມ ຫຍຸ້ງຍາກໃນການໄດ້ມາຂອງຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນເຮັດໃຫ້ບາງກໍລະນີ ຫັກຖານ ທາງດ້ານບຸກຄົນທຶ່ີໄດ້ມາອາດໄດ້ມາດ້ວຍວິທີການທ່ຶີບ່ໍຖືກຕ້ອງຕາມກົດໝາຍ ຖ້າຫາກຜ່ານການກວດກາ ແລະ ຊ່ັງຊາຕີລາຄາຫັກຖານ ແລວ້ ພບົ ວ່າຫັກຖານທາງດາ້ ນບຸກຄົນດ່ງັ ກ່າວໄດ້ມາ ດ້ວຍຮູບການຕາ່ ງໆທ່ຶີເປັນ ການລະເມີດກົດໝາຍເຊັ່ນ: ການທຸບຕີທໍລະມານ, ບາງບັງຄັບນາບຂູ່ ຫື ຕົວະຍົວະຫອກລວງ, ການຊັ້ືຈ້າງ ຈອບອອຍ, ການເພ່ມີຶ ເຂັາົ້ ຫື ຕັດອອກຄໍາໃຫ້ການ, ການປ້ອນຄໍາໃຫກ້ ານ ແລະ ການບໍແ່ ຕງ່ ຕັ້ງທະນາຍຄວາມ ຊວ່ ຍເຫືອທາງດ້ານກົດໝາຍ ຖາ້ ຫາກຜ່ານການກວດກາ ແລະ ຊັ່ງຊາຕີລາຄາຫກັ ຖານ ຫັກຖານທຶີ່ໄດ້ມານັ້ນ ແມ່ນບໍ່ສາມາດນໍາໃຊ້ເຂົ້ັາໃນການດໍາເນີນຄະດີອາຍາໄດ້ ແລະ ຕ້ອງໄດ້ມີການເກັບກໍາຂ້ໍມູນຫັກຖານຄືນໃໝ່ ໃນຂັ້ນເຈົາ້ັ ໜ້າທ່ຶີສືບສວນ-ສອບສວນ. 1.3 ຈດຸ ປະສງົ ຂອງການສກຶ ສາ ບົດໂຄງການຈົບຊັ້ນຫົວຂໍ້: ຫັກຖານໃນຄະດີອາຍາສຶກສາກໍລະນີຫັກຖານທາງດ້າບຸກຄົນ ມີ ຈຸດປະສົງເພ່ຶືອສຶກສາດງ່ັ ນັ້ີ: 1). ເພືຶ່ອສຶກສາ ທິດສະດີ ແລະ ຄວາມສາຄັນຂອງຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນໃນການດາເນີນຄະດີ ອາຍາ; 2). ເພອືຶ່ ສຶກສາບນັ ຫາ ແລະ ຄວາມຫຍຸງ້ ຍາກໃນການໄດມ້ າຂອງຫກັ ຖານທາງດ້ານບກຸ ຄົນ; 3). ສກຶ ສາວິທີການແກ້ໄຂບັນຫາໃນການໄດມ້ າຂອງຫກັ ຖານທາງດາ້ ນບຸກຄນົ ທ່ຶີໄດ້ມາຈາກການ ລະເມີດກດົ ໝາຍຂອງເຈັ້ົາໜາ້ ທ່ຶີຕາໍ ຫວດ. 2

1.4 ຂອບເຂດຂອງການສກຶ ສາ ການຄນັ້ົ ຄວ້າໃນຄັ້ງນ້ີັ ແມ່ນໄດຄ້ ັ້ົນຄວາ້ ທາງດ້ານທິດສະດີ, ຫັກການ ແລະ ຄວາມຫຍຸ້ງຍາກກ່ຽວ ກັບການໄດ້ມາຂອງຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນ ພ້ອມທັງວິທີການແກ້ໄຂໃນກໍລະນີການໄດ້ມາຂອງຫັກຖານ ທາງດ້ານບຸກຄົນທີຶ່ໄດ້ມາດວ້ ຍວິທີການທຶີ່ລະເມີດກດົ ໝາຍ ແລະ ສະຖານທີຶ່ໃນການສຶກສາຄ້ົັນຄວ້າຄັ້ງນັ້ີແມ່ນ ຢູ່ໃນນະຄອນຫວງວຽງຈັນ. 1.5 ປະໂຫຍດຄາດວ່າຈະໄດຮ້ ບັ ບດົ ໂຄງການຈົບຊ້ັນ ຫົວຂໍ້: ຫັກຖານໃນຄະດີອາຍາ ສຶກສາກໍລະນີຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນຄາດ ວາ່ ຈະໄດ້ຮບັ ຜົນປະໂຫຍດດ່ັງນ້ີັ: 1). ຮູ້ເຖິງທດິ ສະດີ ແລະ ຄວາມສາຄນັ ຂອງຫັກຖານທາງດາ້ ນບຸກຄົນໃນການດາເນີນຄະດີອາຍາ. 2). ຮູ້ເຖິງບນັ ຫາ ແລະ ຄວາມຫຍງຸ້ ຍາກໃນການໄດ້ມາຂອງຫກັ ຖານທາງດ້ານບກຸ ຄນົ . 3). ຮູ້ວິທີການແກ້ໄຂບັນຫາໃນການໄດ້ມາຂອງຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນ ທຶີ່ໄດ້ມາຈາກການ ລະເມີດກົດໝາຍຂອງເຈົາ້ັ ໜາ້ ທຕ່ຶີ ໍາຫວດ. 1.6 ຄາໍ ຖາມຄນົັ້ ຄວາ້ 1). ຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນມຄີ ວາມສາໍ ຄັນຕໍ່ການດາໍ ເນນີ ຄະດອີ າຍາແນວໃດ? 2). ຖ້າຫາກວ່າຂາດຫັກຖານທາງດ້ານບກຸ ຄນົ ຈະສ່ງົັ ຜົນກະທົບແນວໃດຕໍ່ການດາເນີນຄະດີອາຍາ? 3). ບັນຫາ ແລະ ຄວາມຫຍຸ້ງຍາກໃນການໄດມ້ າຂອງຫກັ ຖານທາງດ້ານບກຸ ຄນົ ມີຄແື ນວໃດ? 4). ວິທີການແກ້ໄຂບັນຫາໃນການໄດ້ມາຂອງຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນ ທີ່ຶໄດ້ມາຈາກການ ລະເມີດກົດໝາຍຂອງເຈົາັ້ ໜາ້ ທີຕາໍ ຫວດມຄີ ືແນວໃດ? 1.7 ຄາໍ ສບັ ທໃີຶ່ ຊໃ້ ນການຄນ້ັົ ຄວາ້ ການຂຽນບົດໂຄງການຈົບຊ້ັນຫົວຂ້ໍ ຫັກຖານໃນຄະດີອາຍາສຶກສາກໍລະນີຫັກຖານທາງດາ້ ນບຸກຄົນ ມກີ ານນໍາໃຊ້ຄໍາສັບທ່ີກຶ ຽ່ ວຂ້ອງຕາ່ ງໆໃນການສກຶ ສາຄັົ້ນຄວ້າດງັ່ ນ້ັີ: - ຫັກຖານ ໝາຍເຖິງບັນດາຂໍ້ມູນທຶ່ີເຈັ້ົາໜ້າທີຶ່ສືບສວນ-ສອບສວນເກັບໂຮມມາດ້ວຍວິທີການທີຶ່ ຖືກຕ້ອງຕາມກດົ ໝາຍ; - ຫັກຖານທາງດາ້ ນບກຸ ຄນົ ໝາຍເຖງິ ຫັກຖານທີ່ຶໄດມ້ າຈາກຄໍາໃຫ້ການຂອງຜູ່ຖືກສງົ ໄສ, ຜຖູ້ ືກຫາ ຫື ຈໍາເລີຍ, ພະຍານ, ຜູ້ຖືກເສຍຫາຍ, ໂຈດທາງແພ່ງ ຫື ຜູ້ຮັບຜິດຊອບທາງແພ່ງ, ການຊີັ້ຕົວ, ການ ຢງຶ້ັ ຢືນ, ຄໍາໃຫກ້ ານຂອງຜູ້ຊ່ຽວຊານ ຫື ຜູ້ຊໍານານງານ ທີຶ່ພົວພັນກັບການກະທໍາຜິດ; - ຜູ້ຖືກສງົ ໄສ ໝາຍເຖງິ ບກຸ ຄົນທ່ີຶສງົ ໄສວ່າບກຸ ຄົນທີ່ສຶ ົງໃສວ່າເປັນຜູກ້ ະທາໍ ຜິດທາງອາຍາ ແຕ່ຍັງບທໍ່ ັນ ມີຄາໍ ສ່ັງເປີດການສບຶ ສວນ-ສອບສວນ; - ຜູ້ຖືກຫາ ໝາຍເຖິງ ບຸກຄນົ ທ່ຖີຶ ືກນາໍ ມາດໍາເນນີ ຄະດີ ພາຍຫັງມີຄໍາສ່ັງເປີດການສືບສວນ-ສອບສວນ; - ຈໍາເລຍີ ໝາຍເຖງິ ຜູຖ້ ກື ສັ່ງຟອ້ ງຂຶັ້ນສານ ; 3

- ການເອົາຄໍາໃຫກ້ ານ ແມ່ນການສອບຖາມຂໍ້ມນູ ໂດຍເຈົັ້າໜາ້ ທີ່ຶສບື ສວນ-ສອບສວນ, ພະນັກງານໄອ ຍະການ ແລະ ຜູ້ພິພາກສາ ຈາກບກຸ ຄົນທພ່ີຶ ວົ ພັນກັບການກະທໍາຜິດທາງອາຍາ. 4

ບດົ ທີ 2 ທບົ ທວນເອກະສານ ແລະ ບດົ ຄນົັ້ ຄວາ້ ທີຶ່ກຽ່ ວຂອ້ ງ 2.1 ທບົ ທວນແນວຄດິ ແລະ ທດິ ສະດທີ ກຶ່ີ ຽ່ ວຂອ້ ງ 2.1.1 ແນວທາງພກັ ແລະ ນະໂຍບາຍຂອງລດັ ຕວ່ໍ ຽກງານຍຕຸ ທິ າໍ ໃນກອງປະຊຸມຼ ຄ້ັງທີ IX ຂອງພັກປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວ ໄດ້ວາງແນວທາງໃນການພດັ ທະນາຫາຍ ຂົງເຂດ ຊຶ່ງໃນນັ້ນຍັງໄດ້ກໍານົດການພັດທະນາອົງການຕຸລາການ ຊຶ່ງປະກອບດ້ວຍສານ ແລະ ອົງການໄອຍະ ການປະຊາຊົນ ຄື: ສືບຕໍ່ປັບປຸງຈັດຕ້ັງໃຫ້ເຂ້ັມແຂງ, ປະກອບດ້ວຍບຸກຄະລາກອນທ່ີຶໜັກແໜ້ນທາງດ້ານ ການເມືອງ, ແນວຄິດ, ວິຊາການພືັ້ນຖານທາງດ້ານວັດຖຸຼທ່ຶີທັນສະໄໝເພືຶ່ອຮັບປະກັນການປະຕິບດັ ໜ້າທີຶ່ປົກ ປ້ອງກົດໝາຍໃຫ້ມີຄວາມສັກສິດ, ເຂັ້ມແຂງ ແລະ ມີຄວາມຍຸຕທິ ໍາ ເອົາໃຈໃສ່ປະຕິບດັ ໜາ້ ທ່ຶີທຶ່ີໄດ້ກໍານົດໄວ້ ໃນກົດໝາຍ (ຄະນະກໍາມະການສູນກາງພັກ, 2011, ມະຕິກອງປະຊຼຸມໃຫຍ່ພັກປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວຄ້ັງທີ IX). ອີງຕາມມະຕິກອງປະຊຼຸມໃຫຍ່ຄັ້ງທີ X ຂອງພັກປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວໄດ້ວາງແນວທາງຕໍ່ສານ ແລະ ໄອຍະການປະຊາຊົນ ຊຶ່ງມີເນືັ້ອໃນວ່າ: ສານປະຊາຊນົ , ອົງການໄອຍະການປະຊາຊົນ ແລະ ຂະແໜງຍຸຕິ ທໍາເອົາໃຈໃສ່ປະຕິບັດ ພາລະບດົ ບາດໜ້າທຶ່ີຂອງການປະຕິບດັ ກົດໝາຍເຮັດໃຫ້ ສັງຄົມມີຄວາມຍຸຕິທໍາຫາຍ ຂ້ັນຶ , ເອົາໃຈໃສ່ປັບປຸງການຈັດຕ້ງັ , ກສໍ່ າ້ ງພະນັກງານ ແລະ ຍົກລະດັບຄຸນນະພາບຖນັ ແຖວບກຸ ຄະລາກອນໃນ ຂົງເຂດດ່ັງກ່າວຢ່າງຕ້ັງໜ້າເຮັດໃຫ້ການພິຈາລະນາແກ້ໄຂຄະດີຕ່າງໆ ໃຫ້ມີຄວາມວ່ອງໄວ, ພາວະວິໄສ, ຖືກຕ້ອງ ແລະ ເປນັ ທາໍ ຫາຍຂັ້ຶນກວ່າເກາ່ົັ (ຄະນະກໍາມາທກິ ານສູນກາງພກັ , 2016, ເອກະສານເຊຶ່ືອມຊຶມມະຕິ ກອງປະຊຼຸມໃຫ່ຍ ຄ້ັງທີ X ຂອງພັກປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວ, ໜ້າ 41). ນອກຈາກນັ້ນມະຕິດັ່ງກ່າວຍັງໄດ້ກໍາ ນົດທິດທາງ, ໜາ້ ທີ່ລຶ ວມໃນການຍົກສງູ ປະສດິ ທິພາບຂອງການຄມຸ້ ຄອງລັດ, ຄຸ້ມຄອງສງັ ຄົມດ້ວຍລະບຽບກົດ ໝາຍແຕ່ 2011 ຮອດປີ 2020 ໂດຍສຸມໃສ່ສ້າງຄວາມໝັ້ນຄົງໃຫ້ແກ່ລັດປະຊາທິປະໄຕປະຊາຊນົ ທ່ີຶປກົ ປ້ອງ ດ້ວຍກດົ ໝາຍ, ເພ່ຶີມນຕິ ກິ ໍາໃນການປົກຄອງ ແລະ ປະສິດທິພາບໃນການບລໍ ິຫານລດັ , ເອົາໃຈໃສ່ປັບປຸງຂະແ ໜງການຍຕຸ ິທາໍ ໃຫ້ມີການຫັນໄປສູ່ຄຸນນະພາບ ແລະ ປະສິດທິພາບສູງ ໂດຍເຮັດໃຫ້ຂົງເຂດຍຸດຕິທໍາມກີ ນົ ຈັກ ທ່ຶີເຂັ້ມແຂງ ແລະ ບຸກຄະລາກອນມແີ ນວຄິດໜກັ ແໜ້ນທາງດ້ານແນວຄິດການເມອື ງ ແລະ ຄຸນສົມບັດສິນທໍາ ປະຕິວັດໜັກແໜ້ນ. ສືບຕໍ່ປັບປຸງສານປະຊາຊົນ ແລະ ອງົ ການໄອຍະການປະຊາຊົນ ໃຫ້ໜັກແໜ້ນເຂ້ັມແຂງ ເພືຶ່ອແກ້ໄຂຄະດີໃຫ້ມີຄຸນະພາບ ແລະ ປະສິດທິຜົນສູງເອົາໃຈໃສ່ເປັນພິເສດຕໍ່ການພັດທະນາບຸກຄະລາກອນ ຂອງອົງການໄອຍະການປະຊາຊົນ ແລະ ສານປະຊາຊນົ ທາງດ້ານຈໍານວນ ແລະ ຄຸນນະພາບ, ສ້າງໃຫ້ມີວັດຖຸຼ ພ້ັືນຖານທາງດ້ານເຕກັ ນກິ ທີທຶ່ ນັ ສະໄໝ, ສາມາດປະຕິບດັ ພາລະບດົ ບາດໜ້າທໃີ ນການປະຕິບັດກົດໝາຍໃຫ້ມີ ຄວາມສັກສິດເຂັ້ມງວດ, ຍຸຕິທໍາ, ປັບປຸງບູລະນະລະບອບການຈັດຕ້ັງຂອງສານ, ອົງການໄອຍະການໃຫ້ເປັນ 5

ລະບບົ ຄົບຊດຸຼ ແລະ ມີຄວາມເຂ້ັມແຂງ, ໜັກແໜ້ນ. ຄຽງຄກູ່ ັບການຂະຫຍາຍຕວົ ທາງດ້ານເສດຖະກດິ ສງັ ຄົມ ສາມາດເຊ່ຶືອມໂຍງພາກພ້ືັນ ແລະ ສາກົນໄດ້ຢ່າງເປັນເຈົ້ັາການ (ຄະນະກໍາມະທິການສູນກາງພັກ, 2016, ເອກະສານເຊືຶ່ອມຊຶມມະຕິກອງປະຊຸມຼ ໃຫຍ່ຄ້ັງທີ X ຂອງພກັ ປະຊາຊົນປະຕິວດັ ລາວ, ໜ້າ 47-48). 2.1.2 ລດັ ຖະທາໍ ມະນນູ ແຫງ່ ສປປ ລາວ ບຸກຄົນຜູ້ຖືກອັບຜົນປະໂຫຍດ ຫື ຜູ້ຖືກເສຍຫາຍ ທ່ີຶໄດ້ແຈ້ງຄວາມ ຫື ຮ້ອງຂໍໃຫ້ມີການດາໍ ເນີນ ຄະດີອາຍາແກຜ່ ູ້ກະທໍາຜິດ ແມ່ນຖືເປັນຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນ ເມືຶ່ອບຸກຄົນດ່ັງກ່າວຖືກແຕະຕ້ອງເຖິງສິດ, ຜົນປະໂຫຍດ, ຊບັ ສນິ , ຊີວດິ ແລະ ສຸຂະພາບ ທຶີ່ສ້າງຄວາມເສຍຫາຍແກ່ບກຸ ຄົນດ່ັງກ່າວ ລວມໄປເຖິງຄວາມ ບໍ່ເປນັ ລະບຽບຮຽບຮ້ອຍ ຫື ຄວາມບໍ່ສະຫງບົ ຂອງ ສັງຄົມ ແລະ ປະເທດຊາດ ຈາກພຶດຕິກໍາທີ່ຶເປັນອັນຕະລາຍ ຈາກບຸກຄນົ ທ່ຶີໄດມີການລະເມີດກົດໝາຍອາຍາ. ລັດຖະທໍາມະນູນແຫ່ງ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ສະບັບປັບປຸງ ປີ 2015, ມາດຕາ 41 ໄດ້ການົດວາ່ : ພົນລະເມືອງລາວ ມສີ ິດສະເໜ,ີ ຮອ້ ງຟ້ອງ ແລະ ຮ້ອງຂຄໍ ວາມເປນັ ທາ ຕໍ່ອງົ ການທ່ຶີ ກ່ຽວຂ້ອງກ່ຽວກັບບັນຫາທີ່ຶພວົ ພນັ ເຖິງສິດ ແລະ ຜົນປະໂຫຍດອັນລວມ ຫື ສິດ ແລະ ຜົນປະໂຫຍດສະເພາະ ຂອງຕົນ. ຄໍາສະເໜີ, ຄໍາຮ້ອງຟ້ອງ ແລະ ຄໍາຮ້ອງຂໍຄວາມເປັນທໍາຂອງພົນລະເມືອງ ຕ້ອງໄດ້ຮັບການ ພຈິ າລະນາ ແລະ ແກ້ໄຂ ຕາມທ່ຶີໄດ້ກາໍ ນດົ ໄວໃ້ ນກົດໝາຍ. 2.1.3 ກດົ ໝາຍວາ່ ດວ້ ຍການດາໍ ເນນີ ຄະດອີ າຍາ ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດໍາເນີນຄະດີອາຍາ ສະບັບປັບປຸງ ປິ 2017 ໄດ້ກໍານົດໄວ້ຢ່າງຊັດເຈນໃນ ມາດຕາ 34 ຊງ່ຶ ໄດ້ກໍານດົ ເນ້ຶັອໃນວ່າ ຫັກຖານທາງດາ້ ນບຸກຄົນ ແມ່ນ ຫັກຖານທ່ໄີຶ ດ້ມາຈາກ ຄາໍ ໃຫ້ການຂອງ ຜູ້ຖືກສົງໄສ, ຜູ້ຖືກຫາ ຫື ຈໍາເລີຍ, ພະຍານ, ຜູ້ຖືກເສຍຫາຍ, ໂຈດທາງແພ່ງ ຫື ຜູ້ຮັບຜິດຊອບທາງແພ່ງ, ການຊີຕ້ັ ົວ, ການຢັຶງ້ ຢືນ, ຄໍາເຫັນຂອງຜຊູ້ ່ຽວຊານ ຫື ຜູ້ຊາໍ ນານງານ ທີ່ພຶ ົວພັນກບັ ການກະທາໍ ຜດິ . ຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄນົ ເວົັ້າລວມກໍຄືການເອາົ ຄໍາໃຫກ້ ານບຸກຄົນທ່ີຶພົວພັນກັບການກະທໍາຜິດທາງ ອາຍາ ຊຶ່ງໃນການເອາົ ຄໍາໃຫ້ການບຸກຄນົ ດັ່ງກ່າວອົງການທຶີມ່ ີສິດອໍານາດຕອ້ ງໄດປ້ ະຕິບັດຕາມຂັນ້ ຕອນ, ວິທີ ການ ແລະ ກົດໝາຍຢ່າງເຄັ່ງຄັດ ເພືຶ່ອໃຫ້ການໄດມ້ າຂອງຫກັ ຖານທາງດ້ານບຸກຄົນ ແມ່ນໄດ້ມາດ້ວຍຄວາມ ຖືກຕ້ອງຕາມກດົ ໝາຍ ຫັກຖານໃນຄະດອີ າຍາບໍ່ວາ່ ຈະເປນັ ຫັກຖານທາງດາ້ ນວັດຖຸຼ, ເອກະສານ ແລະ ບຸກຄົນ ຕ້ອງເປັນຫັກຖານທີຶ່ໄດມ້ າດ້ວຍຄວາມຖກື ຕ້ອງຕາມກົດໝາຍເທັ່ົານນັ້ ຈຶ່ງຈະສາມາດໃຊ້ເປັນຫັກຖານໃນການ ດາໍ ເນີນຄະດອີ າຍາໄດ້. 6

2.2 ຫກັ ຖານໃນຄະດອີ າຍາ 2.2.1 ຄວາມໝາຍຂອງຫກັ ຖານໃນຄະດອີ າຍາ ຫັກຖານໃນຄະດອີ າຍາ ແມ່ນ ຂໍ້ມູນຕົວຈິງ ທ່ຶີເກັບໂຮມໄດ້ຕາມຂັ້ນຕອນການດໍາເນີນຄະດີຊຶ່ງອົງ ການສບື ສວນ-ສອບສວນ, ອງົ ການໄອຍະການ ແລະ ສານນໍາມາຊັງ່ ຊາຕີລາຄາ ແລະ ໃຊເ້ ປັນພັື້ນຖານ ໃນການ ກໍານົດວ່າມີ ຫື ບ່ໍມີພຶດຕິກໍາທ່ຶີເປັນອັນຕະລາຍຕ່ໍສັງຄົມ, ຄວາມຜິດຂອງບຸກຄົນທ່ີຶໄດ້ສ້າງພຶດຕິກໍານັ້ນ ແລະ ເຫດການອນື່ຶ ທ່ີຶເປັນປະໂຫຍດ ໃຫ້ແກ່ການພຈິ າລະນາແກ້ໄຂ ຫື ຕັດສິນຄະດີອາຍາໃຫ້ຖືກຕອ້ ງ ແລະ ເປນັ ທໍາ (ສະພາແຫ່ງຊາດ, ກົດໝາຍວາ່ ດ້ວຍການດໍາເນີນຄະດີອາຍາ, 2017, ມາດຕາ 27). ໃນການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາ ຜູ້ຖກື ສົງໄສ, ຜຖູ້ ືກຫາ ແລະ ຈໍາເລີຍ ທຶີ່ຍັງບໍທ່ ັນມີຄໍາຕດັ ສນິ ຂອງສານ ທຶໃີ່ ຊໄ້ ດ້ຢ່າງເດັດຂາດວ່າເປັນຜູ້ກະທໍາຜິດນນ້ັ ໃຫ້ຖືວ່າຜູ້ກ່ຽວຍັງເປັນຜູ້ບໍລສິ ຸດ (ສະພາແຫງ່ ຊາດ, ກດົ ໝາຍວ່າ ດ້ວຍການດໍາເນີນຄະດີອາຍາ, 2017, ມາດຕາ 15) ຈົນກວ່າຈະພິສູດຫັກຖານໃຫ້ສານເຫັນຢ່າງຄົບຖ້ວນ, ຮອບດ້ານ ແລະ ພາວະວິໄສວ່າຈໍາເລີຍເປັນຜູ້ກະທໍາຜິດໂດຍບ່ໍມີຂໍ້ສົງໄສໃດອີກ, ແຕ່ຖ້າວ່າສານຫາກຍັງມີຂ້ໍ ສົງໄສຕ່ໍຫັກຖານທີ່ຶໂຈດອ້າງວ່າຈໍາເລີຍເປັນຜູ້ກະທໍາຜິດນັ້ນ ສານຈະຕ້ອງພິຈາລະນາຕັດສິນໃຫ້ຈໍາເລີຍພັ້ົນຂໍ້ ກ່າວຫາ. ສະນນ້ັ , ເມ່ືຶອມີຄະດີອາຍາເກີດຂນ້ັຶ ສຶິງ່ ທຶ່ີສາໍ ຄັນທ່ີຶສຸດຂອງຄະດີກຄໍ ືຫັກຖານເພາະຈະພິສູດວ່າຈໍາເລີຍ ມີຄວາມຜິດ ຫື ເປັນຜູ້ບໍລິສຸດນັ້ນ ຕ້ອງອີງໃສ່ຫັກຖານຊ່ຶງເປັນຂ້ໍມູນທີຶ່ມີສ່ວນກ່ຽວຂ້ອງກັບຄະດີຕ້ັງແຕ່ເລຶີ່ມ ຕົ້ັນມີການສືບສວນ-ສອບສວນຈນົ ຮອດການພິຈາລະນາຕັດສິນຂອງສານ. ໃນຂ້ັນຕອນຂອງການສືບສວນ-ສອບສວນ ແມ່ນເປັນໜ້າທີ່ຶຂອງເຈັົ້າໜ້າທີຶ່ສືບສວນ-ສອບສວນທ່ຶີ ຕ້ອ ງຊ ອ ກ ຫ າ ຫັ ກ ຖ າ ນ ມ າ ປ ະກ ອ ບ ເຂົັ້ າ ໃນ ສໍ າ ນ ວ ນ ຄະ ດີ ເພ່ືຶ ອ ຈ ະພິ ສູ ດ ໃ ຫ້ ເ ຫັ ນ ວ່ າ ຜູ້ ຖື ກ ກ່ າ ວ ຫ າ ມີ ຄ ວ າ ມ ຮັບຜດິ ຊອບທາງອາຍາ ຫື ບ.່ໍ ສະນ້ນັ , ຫັກຖານຕ່າງໆທີຶ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຄະດີທຸກປະເພດບໍ່ວາ່ ຈະເປັນຫກັ ຖານທາງດ້ານວັດຖຸຼ, ຫັກ ຖານທາງດ້ານເອກະສານ ແລະ ຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນ ເຈັ້ົາໜ້າທີຶ່ສືບສວນ-ສອບສວນສາມາດທີ່ຶຈະ ລວບລວມໄວ້ໄດທ້ ັງໝົດ, ນອກຈາກນ້ີັ, ໃນຂັ້ນສືບສວນ-ສອບສວນຝ່າຍຜ້ເູ ສຍຫາຍ ຫື ຜູ້ທ່ແີຶ ຈ້ງຄວາມໃຫ້ ດໍາເນີນຄະດີກໍສາມາດນໍາເອົາຫັກຖານຕ່າງໆມອບໃຫ້ເຈົັ້າໜ້າທ່ຶີສືບສວນ-ສອບສວນ ແລະ ເຈົ້ັາໜ້າທ່ຶີ ສືບສວນ-ສອບສວນ ກໍເກັບໂຮມເຂັ້ົາໄວ້ໃນສໍານວນຄະດີ, ພ້ອມກັນນ້ັນ ໃນຂ້ັນຕອນການສືບສວນ-ສອບ ສວນ ຜູ້ຖືກຫາເອງກໍສາມາດນໍາເອົາຫັກຖານຂອງຕົນ ມອບໃຫ້ເຈົ້ັາໜ້າທ່ີຶສືບສວນ-ສອບສວນໄດ້ເຊັ່ນດຽວ ກນັ . ຈາກນັ້ນຫວົ ໜ້າອົງການສືບສວນ-ສອບສວນຈຶ່ງສະຫຸຼບ ແລະ ປະກອບສໍານວນຄະດີອາຍາ ສ່ົັງໃຫ້ເຈັ້ົາໜ້າ ທີຶ່ໄອຍະການເພືຶ່ອກວດກາ ແລະ ຄົັ້ນຄວ້າພິຈາລະນາ (ສຸພາສິດ ລໍວັນໄຊ, ປ້ຶມຄູ່ມືການດາເນີນຄະດີອາຍາຢູ່ ສປປ ລາວ, 2015, ໜ້າ 51). ຫັກຖານໃນຄະດີອາຍາ ປະກອບມີ: 1) ຫກັ ຖານທາງດ້ານວດັ ຖຼຸ; 2) ຫັກຖານທາງດ້ານເອກກະສານ; 3) ຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນ. 7

ຫັກຖານທ່ຶີກ່າວມາຂ້າງເທິງນີັ້ມີທັງຫັກຖານຜູກມັດ ຊຶ່ງເປັນຫັກຖານທ່ຶີຢັ້ຶງຢືນວ່າຜູ້ຖືກຫາ ຫື ຈໍາເລຍີ ເປັນຜກູ້ ະທາໍ ຜິດ ແລະ ມີທງັ ຫັກຖານແກມ້ ັດ ຊ່ຶງເປັນຫັກຖານທຶ່ີຢຶ້ັງຢືນວ່າ ຜູ້ຖືກຫາ ຫື ຈາໍ ເລີຍເປັນຜູ້ ບລໍ ິສຸດ. ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມການດໍາເນີນຄະດີອາຍາ ຕ້ອງຊອກຫາຫັກຖານຜູກມດັ ແລະ ຫັກຖານແກ້ມດັ ໄປ ພ້ອມກັນ (ສະພາແຫງ່ ຊາດ, ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດໍາເນນີ ຄະດີອາຍາ, 2017, ມາດຕາ 28). 2.2.2 ຄວາມສາຄນັ ຂອງຫກັ ຖານໃນຄະດອີ າຍາ ຫັກຖານໃນຄະດີອາຍາມີບົດບາດຄວາມສໍາຄັນ ແລະ ຕັດສິນຜົນສໍາເລັດຂອງການດໍາເນີນຄະດີ ອາຍາ, ນັບແຕ່ຂັ້ນຕອນການຕັດສິນໃຈວ່າ ຈະເປີດ ຫື ບ່ໍເປີດການສືບສວນ-ສອບສວນ, ໃນຂັ້ນອົງການ ສືບສວນ-ສອບສວນ ຫື ການພິຈາລະນາວ່າ ຈະສັ່ງຟ້ອງຜູ້ຖືກຫາຂ້ຶັນສານຕັດສິນຂອງອົງການໄອຍະການ ປະຊາຊົນ ແລະ ການພິຈາລະນາຕດັ ສິນຂອງສານປະຊາຊົນ. ໃນການດໍາເນີນຄະດີອາຍາ ອົງການສືບສວນ-ສອບສວນ, ອົງການໄອຍະການ ແລະ ສານ ຕ້ອງ ອີງໃສ່ຫັກຖານ ເພືຶ່ອເປັນພັື້ນຖານໃນການກໍານົດເຫດການຂອງຄະດີ, ຢັ້ຶງຢືນຄວາມຜິດຂອງຜູ້ຖືກຫາ ຫື ຈາໍ ເລຍີ , ເຫດການຂອງການກະທໍາຜິດ, ລັກສະນະ ແລະ ລະດັບຄວາມເປັນອັນຕະລາຍຂອງການກະທໍາຜິດ, ລະດັບຄວາມເສຍຫາຍທີຶ່ເນື່ຶອງມາຈາກການກະທໍາຜິດ ແລະ ສາເຫດທີຶ່ພາໃຫ້ພັ້ົນ ຄວາມຮັບຜິດຊອບທາງ ອາຍາ, ສາເຫດທຶ່ພີ າໃຫ້ຫດຼຸ ຜອ່ ນ ຫື ເພ່ຶີມຄວາມຮັບຜດິ ຊອບທາງອາຍາ. ສະນ້ັນ, ໃນການດາໍ ເນີນຄະດອີ າຍາບໍ່ ໃຫຖ້ ືເອົາການຮບັ ສາລະພາບຂອງຜູ້ຖືກຫາ ຫື ຈາໍ ເລີຍ ເປນັ ຕນ້ົັ ຕໍ ແຕ່ຕອ້ ງຊອກຫາຫັກຖານອ່ືນຶ ມາຢ້ຶັງຢືນການ ກ່າວຫາ ຫື ການກະທາໍ ຜດິ ຂອງຜູ້ກ່ຽວຕຶື່ມອີກ. ດງັ່ ນ້ັນ, ຫກັ ຖານຈຶ່ງມຄີ ວາມສໍາຄນັ ແລະ ເປັນຜນົ ປະໂຫຍດ ໃຫ້ແກອ່ ົງການສືບສວນ-ສອບສວນ, ອົງການໄອຍະການ ແລະ ສານ ເພ່ືອຶ ໃຊ້ເປນັ ບ່ອນອີງໃນການພຈິ າລະນາ ຫື ຕັດສິນຄະດໃີ ຫ້ຖືກຕ້ອງຕາມກົດໝາຍ ແລະ ມຄີ ວາມຍຸຕິທາໍ . ໃນທາງກງົ ກນັ ຂ້າມຖາ້ ຫາກຂາດຂມໍ້ ູນຫັກ ຖານທຶ່ີມີຄຸນະພາບແລ້ວ ກໍຈະບໍ່ສາມາດພິຈາລະນາຄະດີໃຫ້ຖືກຕ້ອງຕາມຄວາມເປັນຈິງ, ຖືກຕ້ອງຕາມກົດ ໝາຍ ແລະ ໃຫ້ຄວາມຍຕຸ ິທາໍ ແກ່ຜູ້ຖືກຫາ ຫື ຈໍາເລີຍໄດ້ (ສຸພາສດິ ລໍວັນໄຊ, ປຶ້ມກຽ່ ວກບັ ການປະກອບຫັກ ຖານໃນການດາໍ ເນນີ ຄະດອີ າຍາ, 2012, ໜ້າ 2). ບນົ ພື້ັນຖານທ່ຶີໄດ້ກາ່ ວມານັ້ນ, ອົງການສບື ສວນ-ສອບສວນ, ໄອຍະການປະຊາຊົນ ຫື ຜູ້ເຂັົ້າຮ່ວມ ໃນການດໍາເນີນຄະດີອືຶ່ນ ສາມາດນໍາເອົາຫັກຖານມາຂຶັ້ນສູ່ສານ ເພ່ືຶອພິສູດວ່າ ຈໍາເລີຍເປັນຜູ້ກະທໍາຜິດ ຫື ຢຶັ້ງຢືນໄດ້ວ່າ ຈາໍ ເລຍີ ເປນັ ຜູ້ບໍລສິ ຸດ. ຖ້າວ່າ ຫັກຖານດັ່ງກາ່ ວ ໄດຊ້ ີັ້ໃຫ້ເຫັນວາ່ ບມ່ໍ ີເຫດການຂອງການກະທໍາ ຜິດທາງອາຍາ ຫື ຂາດອົງປະກອບຂອງການກະທໍາຜິດທາງອາຍາແລ້ວກໍຈະພາໃຫ້ການດາໍ ເນີນຄະດີອາຍາຕົກ ໄປ (ສະພາແຫງ່ ຊາດ, ກົດໝາຍວາ່ ດວ້ ຍການດາໍ ເນີນຄະດອີ າຍາ, 2017, ມາດຕາ 6). ສະນັ້ນ, ຫັກຖານໃນຄະດີອາຍາ ຈຶ່ງມີຄວາມສາຄັນ ແລະ ເປັນໃຈການງຂອງການດາເນີນຄະດີ ອາຍາເພືຶອ່ ຊີ້ັບອກວ່າ ມີ ຫື ບໍ່ມີພດຶ ຕິກາໍ ທຶີ່ເປັນອັນຕະລາຍຕໍ່ສັງຄົມ ແລະ ເພອຶ່ື ຢ້ັງຶ ຢນື ວ່າ ບຸກຄົນໃດໜຶ່ງ ເປນັ ຜູ້ ກະທໍາຜິດທາງອາຍາ ຫື ນໍາເອົາຜູ້ກະທໍາຜິດມາລົງໂທດຕາມກົດໝາຍ ແລະ ຫີກເວັ້ນ ບ່ໍໃຫ້ຜູ້ບໍລິສຸດ ໄດ້ຮັບ ການລງົ ໂທດຢາ່ ງເດັດຂາດ. 8

2.2.3 ການໄດມ້ າຂອງຫກັ ຖານໃນຄະດອີ າຍາ 1). ຫກັ ການໄດ້ມາຈາກອງົ ການການສບື ສວນ-ສອບສວນ ອງົ ການສືບສວນ-ສອບສວນ ເຈາ້ັົ ໜາ້ ທີ່ຕຶ າໍ ຫວດເປັນອງົ ການຈດັ ຕັ້ງໜຶ່ງຂອງລັດທີ່ຶເຄຶ່ືອນໄຫວວຽກ ງານທາງດ້ານຍຸຕທິ ໍາ ເພືຶ່ອຜົນປະໂຫຍດຂອງລັດກຄໍ ືຜົນປະໂຫຍດຂອງສັງຄົມເຮັດໃຫ້ສັງຄົມມີຄວາມສະຫງົບ ສຸກ ແລະ ເປັນລະບຽບຮຽບຮ້ອຍ, ການເຄ່ຶືອນໄຫວວຽກງານຂອງເຈົັ້າໜ້າທຶ່ີສືບສວນ-ສອບສວນນັ້ນແມ່ນ ເຄ່ືຶອນໄຫວບົນພ້ືັນຖານຄວາມຖືກຕ້ອງ ແລະ ເປັນທໍາທາງດ້ານຫັກຖານຂອງກົດໝາຍ, ລະບຽບການ ແລະ ມາດຕະການຕ່າງໆທຶ່ີໄດກ້ ໍານດົ ໄວ້ໃນວິຊາສະເພາະ, ຕາມສດິ ແລະ ໜ້າທີຶ່ຂອງຕົນບນົ ພືັ້ນຖານຂອງຫັກຖານ ເພືຶ່ອເຮັດໃຫ້ແນວໃດຈະໄດ້ບັນດາຂໍ້ມູນຫັກຖານຕ່າງໆທຶກີ່ ່ຽວຂ້ອງກັບການກະທໍາຜິດນັ້ນມາປະກອບເຂ້ົັາໃນ ການດໍາເນີນຄະດີ ສະນ້ັນເຈ້ົັາໜ້າທີ່ຶສບື ສວນ-ສອບສວນນ້ັນຈຶ່ງມີການເຄຶື່ອນໄຫວຢ່າງວ່ອງໄວ, ຮີບດ່ວນໃຫ້ ທັນການຢາ່ ງຮອບດ້ານ, ຄົບຖ້ວນ ແລະ ພາວະວິໄສ ເພ່ຶືອເກັບກໍາ, ຮິບໂຮມເອົາບັນດາຂມ້ໍ ູນຫັກຖານຕາ່ ງໆທີຶ່ ກ່ຽວຂອ້ ງກັບເຫດການນນັ້ ມາປະກອບເຂົັ້າໃນສໍານວນຄະດີ ເພືຶ່ອຄວາມຖືກຕອ້ ງຕາມພຶດຕິກໍາ ແລະ ກດົ ໝາຍ ໃນເຫດການໃນບາດກ້າວຂອງການດໍາເນີນຄະດີອາຍາ. ສະນັ້ນແລ້ວເມືຶ່ອມີເຫດການກະທໍາຜິດທາງອາຍາ ຫື ມີເບາະແສການກະທໍາຜິດທາງອາຍາ ເກີດ ຂັ້ຶນໃນສະຖານທ່ຶີໃດໜ່ຶ ງ ຫື ໄດ້ຮັບການແຈ້ງຄວາມຈາກ ພົນລະເມືອງດີທາງອົງການສືບສວນ-ສອບສວນຂອງເຈ້າົັ ໜາ້ ທ່ີຶຕໍາຫວດເປັນອງົ ການໃນເບ້ືັອງຕັົນ້ ໃນຂະບວນ ການຍຸຕິທໍາທີຶ່ມີໜາ້ ທ່ຶີຮັບຜດິ ຊອບໃນການໃຊມ້ າດຕະການສບື ສວນ-ສອບສວນ ແລະ ມາດຕະການສະກັດກນັ້ ໃນການດໍາເນີນຄະດີ ເພຶ່ືອເກັບກໍາຂ້ໍມູນຫັກຖານທຶ່ີກ່ຽວຂ້ອງມາປະກອບເຂົັ້າໃນການດໍາເນີນຄະດີ, ການເຄຶື່ອນໄຫວຂອງເຈົັ້າໜ້າທ່ີຶສືບສວນ-ສອບສວນໃນການຊອກຫາຂ້ໍມູນຫັກຖານນນ້ັ ກໍເພືຶ່ອຮັບປະກັນການ ປອ້ ງກັນປກົ ປ້ອງສິດເສລີພາບຂອງຜູ້ຖືກສົງໄສ ແລະ ຜູ້ທ່ຶີຕົກເປັນເຫຍຶ່ືອຕາມລະບຽບກົດໝາຍ (ຈ່ອນນີ້ັ ຄໍາ ສຸກຖາວົງ, ການກວດກາ ແລະ ຊັ່ງຊາຕີລາຄາຫັກຖານໃນການດໍາເນີນຄະດີອາຍາຂອງອົງການໄອຍະການ ປະຊາຊົນ, 2019, ໜາ້ 23). 2). ຫັກຖານທ່ຶີໄດມ້ າຈາກທຸກວທິ ີການສືບສວນ-ສອບສວນ ການສບື ສວນ-ສອບສວນ ແມ່ນມາດຕະການການເຄຶ່ືອນໄຫວຂອງເຈ້ົັາໜ້າທ່ີຶສືບສວນ-ສອບສວນ ທ່ີຶເຄ່ືຶອນໄຫວເພຶ່ືອຊອກຮູ້ຊອກເຫັນ, ສອດແນມ, ສືບທາວຫາຫັກຖານແຫ່ງຄວາມຈິງການກະທໍາຜິດທາງ ອາຍາທ່ຶີເກດີ ຂ້ັຶນ. ສະນ້ັນພະນກັ ງານອົງການສບື ສວນສອບສວນຈ່ຶງໄດ້ນໍາໃຊ້ມາດຕະການສືບສວນ-ສອບສວນ ເພືຶ່ອໃຫ້ໄດ້ຂ້ໍມູນຫັກຖານແຫ່ງຄວາມເປນັ ຈິງຢາ່ ງຄບົ ຖ້ວນ, ຮອບດ້ານ ແລະ ພາວະວໄິ ສ ດງັ່ ລ່ມຸ ນີັ້: - ການເອົາຄໍາໃຫ້ການ ເຈ້ັົາໜ້າທີຶ່ສືບສວນ-ສອບສວນ, ພະນັກງານສອບສວນຕ້ອງເອົາຄໍາໃຫ້ການຂອງຜູ້ຖືກຫາ ໃນທັນທີ ທັນໃດເມ່ືຶອໄດ້ມີການເປີດການສືບສວນ-ສອບສວນແລ້ວເພຶ່ືອໃຫ້ຮູ້ເຖິງຄວາມຈິງຂອງຂ້ໍກ່າວຫາກ່ຽວກັບ ເຫດການຈາກການໃຫ້ການຂອງຜູ້ຖກື ຫານນັ້ ຖ້າຫາກວ່າການເອົາຄໍາໃຫກ້ ານຂອງຜູ້ຖກື ຫານນັ້ ບໍ່ມີມູນຄວາມ ຈງິ ຕາມຂໍ້ກາ່ ວຫານ້ັນແລ້ວທາງເຈົ້ັາໜາ້ ທີຶ່ສບື ສວນ-ສອບສວນກໍ່ບສ່ໍ າມາດດໍາເນີນຄະດີຕ່ໍຜູ້ກຽ່ ວໄດ້ ແລະ ເຈົ້ັາ ໜາ້ ທ່ີຶສືບສວນ-ສອບສວນກໍ່ຈະຕ້ອງໄດ້ເຮັດບົດບັນທຶກໄວ້ເປັນລາຍລັກອັກສອນພ້ອມດ້ວຍເຫດຜົນກ່ຽວກັບ ການເອົາຄໍາໃຫ້ການ, ໃນເບ້ັືອງຕ້ັົນການເອົາຄໍາໃຫ້ການຂອງຜູ້ຖືກຫາ, ຂອງພະຍານ, ໂຈດທາງແພ່ງ, ຜູ້ ຮັບຜດິ ຊອບທາງແພງ່ ນນ້ັ ເຈາົັ້ ໜາ້ ທ່ຶີ ສບື ສວນ-ສອບສວນ ຫື ພະນັກງານສືບສວນ-ສອບສວນ ຕ້ອງແຈ້ງຂໍ້ກາ່ ວ 9

ຫາພ້ອມອະທິບາຍສິດ ແລະ ພັນທະຂອງຜູ້ກ່ຽວນັ້ນຊາບ, ເຕືອນໃຫ້ຮູ້ຄວາມຮັບຜິດຊອບຕ່ໍກັບຄໍາໃຫ້ການ ຂອງຕົນ ຫື ຕ່ໍການປະຕິເສດບໍ່ຍອມໃຫ້ການ ການເອົາຄໍາໃຫ້ການຕອ້ ງດາໍ ເນີນຢູ່ໃນຫ້ອງການຂອງເຈັົ້າໜ້າທຶ່ີ ສືບສວນ-ສອບສວນ ຫື ພະນັກງານສບື ສວນ ແຕ່ຖາ້ ຫາກວ່າມີຄວາມຈໍາເປັນກ່ໍອາດຈະດໍາເນີນຢູ່ບອ່ ນໃດກ່ໄໍ ດ້ ແລະ ເຮັດທຸກສຶິ່ງທຸກຢ່າງບົນພືັ້ນຖານຄວາມຖືກຕ້ອງເພຶື່ອໃຫ້ໄດ້ຂໍ້ມູນຫັກຖານ, ການເອົາຄໍາໃຫ້ການນ້ັນ ຕ້ອງດໍາເນີນໄປຢ່າງເປັນລາຍລັກອັກສອນ. - ການສອບຖາມຊ້ອງໜ້າ ການເອົາຄໍາໃຫ້ການຊ້ອງໜ້າ ແມ່ນການເອົາຄໍາໃຫ້ການຂອງຜູ້ຖືກສອບຖາມທຶີ່ເຄີຍໄດ້ໃຫ້ການມາ ກ່ອນແລ້ວແຕ່ຄໍາໃຫ້ການນັ້ນມີລັກສະນະຂັດແຍ່ງກັນ ເມຶ່ືອຄໍາໃຫ້ການຫາກບໍ່ກົງກັນກັບຫົວໜ້າອົງການ ສືບສວນ-ສອບສວນ, ເຈ້ັົາໜ້າທີຶ່ສືບສວນ-ສອບສວນ, ເຈັົ້າໜ້າທີຶ່ສບື ສວນ-ສອບສວນ ຫື ຫວົ ໜ້າອົງການໄອ ຍະການ, ພະນັກງານໄອຍະການມີສິດທາໍ ການສອບຖາມຊ້ອງໜ້າລະຫວ່າງຜູ້ໃຫ້ການດ້ວຍກັນແຕ່ການສອບ ຖາມຊ້ອງ ໜ້າແຕລ່ ະເທຶ່ືອນ້ັນບໍ່ໃຫ້ເກີນສອງຄົນ. ກ່ອນທໍາການສອບຖາມຊ້ອງໜ້າຕ້ອງແຈ້ງໃຫ້ຜູ້ເຂົ້ັາຮ່ວມ ນນັ້ ຊາບກ່ຽວກັບຄວາມຮັບຜິດຊອບໃນການປະຕເິ ສດ ຫື ການໃຫ້ການເທັດ, ແຈ້ງສິດ ແລະ ພນັ ທະຕ້ອງບ່ົັງ ໄວໃ້ ນບັນທຶກການສອບຖາມຊອ້ ງໜ້າ; ກ່ອນເລີຶ່ມຕ້ັົນການຊ້ອງໜ້າຕ້ອງສອບຖາມກ່ຽວກັບສາຍພົວພັນລະຫວ່າງຜູ້ເຂົ້ັາຮ່ວມການສອບ ຖາມຊ້ອງໜ້າດ້ວຍກັນ ແລະ ຕອ້ ງແຈງ້ ບນັ ຫາທີຶຕ່ ້ອງການຄວາມກະຈ່າງແຈ້ງໃຫ້ຮັບຊາບ. ອົງການສືບສວນ- ສອບສວນ, ອງົ ການໄອຍະການ ແລະ ສານຕ້ອງສາ້ ງເງຶ່ືອນໄຂໃຫ້ຜຖູ້ ກື ສົງໄສ, ຜູ້ຕ້ອງຫາ, ຈາໍ ເລຍີ , ຜູ້ຖືກເສຍ ຫາຍ, ໂຈດທາງແພ່ງ ແລະ ຜູ້ຮບັ ຜດິ ຊອບທາງແພງ່ ໄດ້ນໍາໃຊ້ສິດຕາມກດົ ໝາຍເພືຶ່ອຮບັ ປະກນັ ໃນການດາໍ ເນີນ ຄະດອີ າຍາຖືກຕ້ອງຕາມຄວາມເປັນຈິງ ແລະ ພາວະວິໄສ. - ການຊນັ ນະສູດສະຖານທີຶ່ເກດີ ເຫດ ແມ່ນການຊອກຫາຮ່ອງຮ່ອຍຂອງການກະທໍາຜິດ ແລະ ຫັກຖານຕ່າງໆເປັນຕ້ັົນແມ່ນຫັກຖານທາງ ດ້ານວັດຖຼຸເພື່ຶອແນໃສ່ໃຫ້ສະພາບຂອງການກະທໍາຜິດໄດ້ແຈ້ງຂາວຂຶັ້ນ, ການຊັນນະສູດສະຖານທ່ີຶເກີດເຫດ ຕອ້ ງໄດ້ດາໍ ເນີນຕ້ອງກາງເວັນໂດຍເລຶີ່ມແຕຫ່ ົກໂມງເຊ້ົັາຫາສິບແປດໂມງແລງເວັ້ນເສຍແຕ່ໃນກໍລະນທີ ຶ່ີຈາໍ ເປັນ ແລະ ຮີບດ່ວນເທັົ່ານັ້ນ ກໍລະນທີ ່ຶີຮອດສິບແປດໂມງແລ້ວແຕ່ການຊັນນນະສູດສະຖານທີ່ຶເກີດເຫດບັງບໍ່ທນັ ສໍາ ເລັດໃຫ້ສືບຕ່ໍຈົນກວ່າສໍາເລັດ. ໃນເວລາຊັນນະສດູ ສະຖານທີ່ຶເກີດເຫດນັ້ນຕ້ອງໃຫ້ມີພະຍານຢ່າງໜ້ອຍສອງ ຄນົ ເຂ້ົັາຮ່ວມນໍາໃນກໍລະນີທີຶ່ມີຄວາມຈໍາເປັນຕ້ອງເຊີນພະນັກງານໄອຍະການເພື່ຶອເຂົ້ັາຮ່ວມຕິດຕາມກວດກາ ແລະ ຜູ້ຕາງໜ້າອົງກການປົກຄອງບ້ານເຂັົ້າຮ່ວມນໍາອີກດ້ວຍເຊັ່ນ: ຄະດີຄາດຕະກໍາ, ການລະເມີດກົດຈາລະ ຈອນທ່ພີຶ າໃຫ້ເກີດອປຸ ະຕິເຫດມີຜູ້ເສຍຊີວດິ ຫາຍຄົນ, ໄຟໄໝ້ ແລະ ອ່ືຶນໆ. - ການຊັນນະສູດຊາກສບົ ໃນເມຶ່ືອມີບຸກຄົນໃດໜຶ່ງໄດ້ເສຍຊີວິດໂດຍບ່ໍຮູ້ສາເຫດວ່າຜູ້ກ່ຽວເສຍຊີວິດຍ້ອນຫຍັງ ອັນເປັນທ່ຶີ ສົງໄສກັບເຫດການທ່ີຶມັນບໍ່ຊັດເຈນຈະແຈ້ງ ສະນັ້ນເຈັ້ົາໜ້າທ່ີຶສືບສວນ-ສອບສວນ ແລະ ພາກສ່ວນທຶ່ີ ກ່ຽວຂ້ອງເຊນັ່ : ນິຕິແພດ ແລະ ຜູ້ຊຽ່ ວຊານທກຶ່ີ ່ຽວຂ້ອງໃນການເຂົ້ັາຮ່ວມຊັນນະສດູ ເພືຶ່ອຊອກໃຫ້ເຫັນຂໍມ້ ູນ ຫັກຖານອັນເປັນສາເຫດທຶີ່ພາໃຫ້ເສຍຊີວິດ ໃນກໍລະນີຈໍາເປັນຕ້ອງໄດ້ເຊີນອົງການໄອຍະການເຂ້ັົາຮ່ວມ, ຜູ້ 10

ຕາງໜ້າອົງການປົກຄອງບ້ານ ແລະ ໃຫ້ມີພະຍານເຂົັ້າຮ່ວມຢ່າງໜ້ອຍສອງຄົນຂຶ້ັນໄປ ເຂົັ້າຮ່ວມນໍາອີກດ້ວຍ ແລະ ການຊັນນະສູດຊາກສບົ ນັ້ນຕອ້ ງທາໍ ການຊັນນະສດູ ຢູ່ສະຖານທເ່ຶີ ກີດເຫດນນ້ັ . - ການກວດຄົັ້ນຍານພາຫະນະ ແມ່ນການກວດຄົັ້ນລົດ, ຍົນ, ເຮືອ ຫື ຍານພາຫະນະອ່ືຶນໆທີ່ຶເຈັົ້າໜ້າທີຶ່ສືບສວນ-ສອບສວນ ໄດ້ມີ ການສົງໄສວ່າ: ໄດ້ມີການຊຸຼກເຊຶື່ອງສິ່ຶງທຶີ່ຜດິ ກົດໝາຍ ຫື ຜູ້ກະທໍາຜິດຢູໃ່ ນຍານພາຫະນະ; ສະນັ້ນເຈັົ້າໜ້າທີຶ່ ສບື ສວນ-ສອບສວນຈຶ່ງຕ້ອງໄດ້ທາໍ ການກວດຄົ້ັນ ເພືອ່ຶ ໃຫໄ້ ດ້ຂໍ້ມູນຫັກຖານຕົວຈິງມາປະກອບເຂົັ້າໃນການດໍາ ເນນີ ຄະດີອາຍາ, ການກວດຄັ້ົນຍານພາຫະນະຈະດາໍ ເນີນການກວດຄັ້ົນໃນເວລາໃດກໍໄ່ ດ້ ແຕ່ຕອ້ ງມີຄໍາສງ່ັ ຂອງ ອົງການໄອຍະການປະຊາຊນົ ຫື ສານປະຊາຊົນຢ່າງເປັນລາຍລັກອັກສອນ ແລະ ຕ້ອງດໍາເນີນໂດຍຊອ້ ງໜາ້ ເຈັ້ົາ ຂອງຍານພາຫະນະນັ້ນ, ກ່ອນເຈົ້ັາໜ້າທີ່ຶສືບສວນ-ສອບສວນຈະດໍາເນີນການກວດຄັ້ົນ ຫື ກວດຄົັ້ນສັິ້ນສຸດ ແລວ້ ຕອ້ ງສະແດງຄວາມບໍລສິ ຸດໃຈຂອງຕົນຕເ່ໍ ຈົັ້າຂອງຍານພາຫະນະ. - ການກວດຄັ້ົນເຄຫະສະຖານ ໝາຍເຖງີ ການກວດຄັົ້ນເຮືອນ ແລະ ສິ່ຶງຕ່າງໆທຶ່ີຕງ້ັ ຢໃູ່ ນບລໍ ເິ ວນເດີ່ນຶ ບາ້ ນເຊ່ັນ: ຮາ້ ນຂາຍເຄ່ືຶອງ, ເລັົ້າ ເຂົ້ັານອກນ້ັນກ່ໍແມ່ນເຮືອແພທີ່ຶໃຊ້ເປັນບ່ອນຢູ່ປະຈໍາຂອງຄອບຄົວ, ສໍານັກງານ, ເຮືອນພັກ, ໂຮງຮຽນ ແລະ ອນ່ຶື ໆ, ການກວດຄົ້ັນເຄຫະສະຖານນັ້ນ ບຸກຄ້ົັນທຶີ່ເຂົ້ັາຮ່ວມໃນການກວດຄົ້ັນຕ້ອງກວດບົນພ້ັືນຖານຂອງກົດ ໝາຍ ແລະ ສະແດງຄວາມບໍລິສຸດໃຈຂອງຕົນຕໍ່ເຈົັ້າຂອງສະຖານທີຶ່, ເຈົັ້າຂອງຍານພາຫານະ ຫື ບກຸ ຄົນທຶ່ີຖືກ ກວດຄ້ົັນ ແລະ ຕ້ອງເຮັດຊ້ອງໜ້າອົງການປົກຄອງບ້ານ, ເຈັົ້າຂອງຍານພາຫານະ ຫື ບຸກຄັົ້ນທຶ່ີຖືກກວດຄົ້ັນ ແລະ ຕ້ອງເຮັດຊ້ອງໜ້າອົງການປົກຄອງບ້ານ,ເຈັ້ົາຂອງເຄຫະສະຖານ ແລະ ພະຍານຢ່າງໜ້ອຍສອງຄົນ. ໃນ ກໍລະນທີ ີ່ຶມກີ ານກວດຄ້ົນັ ສໍານກັ ງານ, ອົງການ, ວິສາຫະກດິ ຕອ້ ງຊອ້ ງໜ້າສໍານກັ ງານ, ອງົ ການ, ວິສາຫະກິດທຶ່ີ ກຽ່ ວຂ້ອງ ແລະໃນກໍລະນີທີ່ຶມີການກວດຄົ້ັນສະຖານທຶ່ີສາສະໜາ ເຊັ່ນ: ກຸດຕວິ ິຫານ, ສິມ, ໂບດ, ຫໍ ຕ້ອງມີ ການເຂ້ົັາຮ່ວມຂອງເຈົ້ັາອະທິການວັດ, ຄຸ່ນພ່ໍ, ຜູ້ຮັບຜິດຊອບ ຫື ຜູ້ຕາງໜ້າອົງການສາສະໜາທີຶ່ກ່ຽວຂ້ອງ, ການກວດຄ້ັົນເຄຫະສະຖານ ແລະ ສາສະໜາສະຖານ ແມ່ນໄດ້ດໍາເນີນໃນເວລາກາງເວັນແຕ່ຫົກໂມງເຊັົ້າຫາ ຫົກໂມງແລງ, ໃນກໍລະນີການກວດຄົ້ັນນັ້ນໄດ້ດໍາເນີນການແລ້ວແຕ່ຍງັ ບທໍ່ ັນໄດ້ສັ້ິນສຸດເທື່ຶອແມ່ນໃຫ້ດາໍ ເນີນ ການສືບສວນສອບສວນໄປຈົນກວ່າຈະສໍາເລັດ ສໍາລັບວັດຖຸຼສ່ິຶງຂອງຕ່າງໆທີຶ່ກວດຄັົ້ນພົບເຫັນຈະຍຶດເອົາມາ ເປັນຂອງກາງໄດ້ນັ້ນກ່ໍຕໍ່ເມື່ຶອວັດຖຸຼສ່ຶິງຂອງນັ້ນຫາກມີການພົວພັນກັບການກະທໍາຜິດ ຫື ເປັນສ່ຶິງທ່ີຶຜິດກົດ ໝາຍໂດຍກງົ ການກວດຄນ້ົັ ເຄຫະສະຖານນນັ້ ຈະດໍາເນີນໄດ້ກໍ່ຕ່ໍເມ່ືຶອມຄີ ໍາສັ່ງຂອງອງົ ການໄອຍະການ ຫື ສານ ປະຊາຊົນຢ່າງເປນັ ລາຍລັກອັກສອນ ເວັ້ນເສຍແຕກ່ ໍລະນຈີ າໍ ເປັນ ແລະ ຮບີ ດ່ວນແຕ່ຕ້ອງໄດ້ລາຍງານໃຫ້ໄອຍະ ການປະຊາຊົນຊາບພາຍໃນກາໍ ນດົ ເວລາຊາວສີ່ຶຊັ່ົວໂມງພາຍຫງັ ການກວດຄັ້ົນສນັ້ິ ສຸດແລ້ວ. - ການກວດຄັົນ້ ຕົວບກຸ ຄນົ ແມ່ນການກວດຄັ້ົນຕົວບຸກຄົນໃດໜື່ຶງທີ່ຶຖກື ຈັບຕົວ, ກັກຂັງ ທ່ຶີຖືກສົງໄສວ່າບຸກຄົນດັ່ງກ່າວນນ້ັ ໄດ້ ຊຼຸກເຊ່ຶືອງວັດຖຸຼສຶ່ິງຂອງໃດໜືຶ່ງທຶີ່ຜິດຕໍ່ກົດໝາຍໄວ້ໃນຕົວສະນ້ັນທາງເຈົັ້າໜ້າທຶ່ີຈຶ່ງຈໍາເປັນຕ້ອງໄດ້ທໍາການ ກວດຄນ້ັົ ເພ່ືຶອໃຫ້ໄດ້ຫັກຖານຕົວຈງິ ມາປະກອບໃນການດາໍ ເນີນຄະດີ ແລະ ຈະດໍາເນນີ ການກວດຄົນ້ັ ເວລາໃດ ກໄໍ ດ້ໂດຍບມ່ໍ ີຄາໍ ສັ່ງຈາກໄອຍະການປະຊາຊນົ ກ່ໍໄດ,້ ຖ້າຜູ້ທຶີ່ກວດຄົັ້ນຫາກເປນັ ແມ່ຍງິ ເຈົັ້າໜ້າທ່ຶີກວດຄັ້ົນຕ້ອງ ແມນ່ ເພດຍິງດ້ວຍກັນ ແລະ ຕອ້ ງກວດຄ້ັົນເຄຫະສະຖານປດິ ບັງ. 11

- ການຍດຶ ແລະ ອາຍດັ ຊບັ ໃນກໍລະນີການກະທໍາຜິດນ້ັນຫາກມີຊັບສຶິ່ງຂອງໃດໜຶ່ງທຶີ່ມີການກ່ຽວຂ້ອງກັບການກະທໍາຜິດນັ້ນ ແລະ ມີຄວາມຈໍາເປັນໃນການປະກອບເຂົັ້າເປັນຫັກຖານໃນການດໍາເນີນຄະດີເຈັ້ົາໜ້າທ່ຶີ ສືບສວນ-ສອບສວນ ຕ້ອງໄດ້ຍຶດ ຫື ອາຍັດ ໄວ້ຊົັ່ວຄາວແຕ່ກ່ອນຈະຍຶດ ຫື ອາຍັດ ຊັບດັ່ງກ່າວນ້ັນຕ້ອງໄດ້ມີຄໍາສ່ັງຈາກຫົວໜ້າ ອົງການສືບສວນ-ສອບສວນ, ອົງການໄອຍະການປະຊາຊົນ ຢ່າງເປັນລາຍລັກອັກສອນເສຍກ່ອນ ຍົກເວ້ັນ ເຄືຶ່ອງຕິດຕົວຂອງຜູ້ຖືກຫາ ເຊັ່ນ: ໂມງ, ເງນິ , ສາຍຄໍາ, ແຫວນ ແລະ ອຶ່ືນໆ. ຍກົ ເວັ້ນໃນກໍລະນີຈາໍ ເປັນ, ຮີບ ດ່ວນ ແລະ ເຊ່ິຶງໜ້າເທົັ່ານ້ັນ ແຕ່ຕ້ອງໄດ້ລາຍງານໃຫ້ຫົວໜ້າອົງການສືບສວນ-ສອບສວນ ຫື ອົງການໄອຍະ ການປະຊາຊົນ ພາຍໃນຊາວສີ່ຶຊ່ັົວໂມງ, ສ່ວນຊັບທຶ່ີຖືກຍຶດ ຫື ອາຍັດນັນ້ ຕ້ອງໄດ້ມາດໍາເນນີ ຕາມລະບຽບການ ແລະ ເກັບມຽ້ ນໃນບອ່ ນທ່ີຶປອດໄພທ່ີຶສຸດເພຶ່ືອເປັນຂອງການໃນການດໍາເນນີ ຄະດີຈນົ ກວ່າຈະສ້ັິນສຸດ, ຫັງຈາກ ການດໍາເນີນຄະດີສັິ້ນສຸດແລ້ວຊັບທີ່ຶຖືກຍຶດຕ້ອງໄດ້ສົ່ັງຄືນໃຫ້ຜູ້ກ່ຽວ ຫື ຜູ້ປົກຄອງ (ຈ່ອນນີັ້ ຄໍາສຸກຖາວົງ, ການກວດກາ ແລະ ຊັ່ງຊາຕີລາຄາຫັກຖານໃນການດໍາເນີນຄະດີອາຍາຂອງອົງການໄອຍະການປະຊາຊົນ, 2019, ໜ້າ 27). 2.3 ຄວາມຮບັ ຮກູ້ ຽ່ ວກບັ ຫກັ ຖານທາງດາ້ ນບກຸ ຄນົ 2.3.1 ຄວາມໝາຍຂອງຫກັ ຖານທາງດາ້ ນບກຸ ຄນົ ຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄນົ ແມ່ນຫັກຖານທຶີ່ໄດ້ມາຈາກການເອົາຄໍາໃຫ້ການຜູ້ຖືກສົງໄສ, ຜູ້ຖືກຫາ ຫື ຈໍາເລີຍ, ຜູ້ຖືກເສຍຫາຍ, ໂຈດທາງແພ່ງ ຫື ຜູ້ຮັບຜິດຊອບທາງແພ່ງ, ການຊ້ີັຕົວ, ການຢ້ັຶງຢືນ, ຄໍາເຫັນ ຂອງຜູ້ຊ່ຽວຊານ ຫື ຜູ້ຊໍານານງານທີ່ຶພົວພັນກັບການກະທໍາຜິດ (ສະພາແຫ່ງຊາດ, ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການ ດໍາເນີນຄະດີອາຍາ, 2017, ມາດຕາ 34). ຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນ ແມ່ນບຸກຄົນທີຶ່ຮູ້ເຫັນເຫດການດ້ວຍປະສາດສໍາຜັດຂອງຕົນກ່ຽວກັບ ການກະທໍາຜດິ ທາງອາຍາ ຫື ເຫດການສາໍ ຄນັ ອືນ່ຶ ໆເຊນັ່ : ໄດເ້ ຫນັ ດ້ວຍຕາ, ໄດ້ຟັງດ້ວຍຫ,ູ ໄດ້ດົມກິ່ຶນດວ້ ຍດັງ ຫື ໄດ້ສໍາຜດັ ດ້ວຍມືຂອງຕນົ ເອງ ຊງ່ຶ ສາມາດໃຫ້ລາຍລະອຽດກ່ຽວກບັ ເຫດການນນັ້ ໄດ້ຢາ່ ງຄອ່ ງແຄວ່ , ຢ່ໃູ ນນີ້ັ ຜູທ້ ່ີຶສໍາຄັນກວ່າໝູ່ແມ່ນພະຍານທີ່ຶເຫັນດ້ວຍຕາ, ແຕ່ຄົນເຮົາ ກໍມີຈຸດອ່ອນຢູ່ບ່ອນວ່າ ບຸກຄນົ ຍ່ອມປ່ຽນແປງ ຈິດໃຈຕົນເອງໄດ້ງາ່ ຍ ແລ້ວໃຫກ້ ານປ່ຽນແປງ (ພອນເພັດ ວິຊິດຊນົ , ຄໍາອະທິບາຍລັກສະນະພະຍານ, 1995, ໜາ້ 343). ໃນຄະດທີ ່ສຶີ າຄນັ ຫື ຄະດີທພຶ່ີ ວົ ພັນກັນຜ້ມູ ີອິດທພິ ນົ , ຜູ້ທຶີມ່ ອີ ານາດ, ຜທູ້ ີ່ຶມຖີ ານະທາງເສດຖະກິດ ບຸກຄົນທີຶ່ເປັນຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນ ຫື ມາເປັນພະຍານກໍຈະມີຄວາມຢ້ານກົວ, ອາດຈະຖືກຕົວະຍົວະ, ຫອກລວງ, ຖືກຂົັ່ມຂູ່ ຫື ໃຊ້ເງິນຊ້ັືຈ້າງຈອບອອຍ, ເຮັດໃຫມ້ ີຄວາມຫຍຸ້ງຍາກໃນການຊອກຫາຄວາມຈິງ ຫື ໃນກໍລະນີທຶີ່ພວກເຂົາໃຫ້ການທ່ຶີແຕກຕ່າງກັນໃນເນືັ້ອຫາສາລະສໍາຄັນຂອງປະເດັນທີ່ຶຕ້ອງການຄວາມກະຈ່າງ ແຈງ້ ໂດຍສະເພາະ ແມ່ນແຕກຕ່າງໃນຫົວຂໍ້ທີ່ຶບໍ່ສົມຄວນຈະແຕກຕ່າງເຊັ່ນ: ພະຍານຫາຍຄົນໃຫກ້ ານວ່າເຫັນ ຄົນຮ້າຍ ປນຸ້ ທະນາຄານໃນເວລາຕອນເຊັົາ້ , ແຕຫ່ ກັ ຖານທາງດ້ານບຸກຄົນຜູໜ້ ່ຶງຊໍ້າໃຫ້ການວ່າຄົນຮາ້ ຍປ້ນຸ ໃນ ເວລາຕອນຄ່າໍ . ເນ່ຶອື ງຈາກຫກັ ຖານທາງດ້ານບຸກຄົນນັນ້ , ມຫີ ັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນດ່ຽວ ແລະ ຫກັ ຖານທາງ ດ້ານບຸກຄນົ ຄູ່. 12

ຫັກຖານທາງດາ້ ນບຸກຄົນດ່ຽວ ແມ່ນຫັກຖານທີຶໄ່ ດ້ມາຈາກບກຸ ຄົນຊ່ຶງໄດເ້ ຫນັ ເຫດການທ່ເີຶ ກີດຂຶັ້ນ ພຽງຄົນດຽວ ຫື ເຫັນເຫດການຄົນລະເທືຶ່ອ ຊ່ຶງບ່ໍແມ່ນເວລາດຽວກັນ (ປະພົນ ສາຕະມານ, ການຊັ່ງນໍາ້ ໜັກ ພະຍານຫັກຖານ, 1969, ໜ້າ 855), ຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນດ່ຽວມີນ້ັາໜັກໜ່ອຍກວ່າຫັກຖານປະເພດ ອ່ນຶື , ເພາະຂຶ້ັນຢກູ່ ບັ ຕວົ ພະຍານວ່າຈະໃຫກ້ ານໄປໃນທດິ ທາງໃດກ່ໍໄດ້ຕາມຄວາມຕ້ອງການ (ຈິດຕິ ຈະເລນີ ຊໍາ, ພະຍານໃນຄະດອີ າຍາ, 1995, ໜາ້ 141), ແຕ່ຖາ້ ຫາກພະຍານດ່ຽວແຕ່ລະຄົນຫາກມຜີ ນົ ເຊ່ືຶອມໂຍງເຫດການ ຕິດຕໍ່ເຂ້ັົາກັນດີ ຫື ພະຍານດ່ຽວທຶ່ີເຫນັ ເຫດການແຕ່ມີເຫດຜົນອ່ຶືນປະກອບ ຫື ມີພະຍານອນຶື່ ທ່ີຶເຫັນເຫດການ ປະກອບເປັນຊ່ວງໆກໍອາດມີຄວາມໜກັ ແໜ້ນ ແລະ ເຊື່ຶອຖືໄດ.້ ຫັກຖານທາງດາ້ ນບຸກຄນົ ຄູ່ ແມນ່ ຫັກຖານທຶ່ີໄດມ້ າຈາກບຸກຄນົ ທີ່ຶຮູ້ເຫັນເຫດການອັນດຽວກັນ ແລະ ໃນເວລາດຽວກັນ, ຖ້າຫາກພວກກ່ຽວໃຫ້ການກົງກັນກໍມີນ້ັາໜັກຫາຍທຶີ່ສຸດ, ຊ່ຶງເປັນໄປຕາມລະບຽບການ ຮບັ ຟງັ ພະຍານແຫ່ງຄວາມເປັນອນັ ໜຶ່ງອັນດຽວ, ຄວາມຈິງກໍຄືຄວາມຈິງເຊັ່ນ: ຄວາມສົງໄສໃນເຫດການອັນ ໃດໜຶ່ງ ເມ່ຶືອຊອກຫາຄວາມຈິງ, ມັນກໍຈະພົບເຫັນຄວາມຈິງໄດ້ພຽງເຫດການອັນດຽວ, ບໍ່ແມ່ນຈະພົບເຫັນ ຄວາມຈິງໄດຫ້ າຍຢ່າງໃນເຫດການອັນດຽວ (ຍ່ງິຶ ສກັ ກິດສະນະຈິນດາ, ກົດໝາຍລັກສະນະພະຍານ, 1982, ໜ້າ 261). 2.3.2 ຄວາມສາໍ ຄນັ ຂອງຫກັ ຖານທາງດາ້ ນບກຸ ຄນົ ຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນມີຄວາມສໍາຄັນທຶີ່ສຸດ ເພາະຫັກຖານດັ່ງກ່າວເປັນສິ່ຶງສໍາຄັນຢ່າງໜ່ຶງທີຶ່ ສາມາດຜກູ ມັດ ແລະ ແກ້ມດັ ຜູ້ຖກື ສງົ ໄສ ຫັກຖານທາງດ້ານບກຸ ຄົນເປນັ ສ່ິຶງໜຶ່ງທີ່ຶສາມາດຢຶັງ້ ຢືນໄດເ້ ຖງິ ຄວາມ ບໍລິສດຸ ໃຈຂອງຜ້ຖູ ກື ສງົ ໄສ. ສະນັ້ນ, ກອ່ ນທຶີ່ອງົ ການມສີ ິດອາໍ ນາດໃນການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາ ຈະໃສ່ຂໍ້ກ່າວຫາ ບກຸ ຄົນໃດໜຶ່ງເປັນຜກູ້ ະທໍາຜິດທາງອາຍາສະຖານໃດໜຶ່ງນັ້ນຕ້ອງມີຫັກຖານທຶີ່ມກີ ານພົວພັນກັບການກະທໍາ ຜດິ ຂອງບກຸ ຄົນໃດໜ່ຶງນັ້ນແທ້. ດ່ງັ ນັນ້ , ຫກັ ຖານທາງດາ້ ນບກຸ ຄົນຈງ່ຶ ມີຄວາມສາໍ ຄນັ ຫາຍ ແລະ ອາດເວ້ົັາໄດວ້ າ່ ການດາໍ ເນີນຄະດີ ອາຍາແມນ່ ຂາດຫັກຖານທາງດາ້ ນບກຸ ຄນົ ບໄໍ່ ດ,້ ເພາະວາ່ ຖ້າສາໍ ນວນຄະດໃີ ດໜງ່ຶ ໄດ້ສັົງ່ ໃຫສ້ ານແລ້ວ ສານຈະ ຕອ້ ງໄດ້ພິຈາລະນາເບຶິ່ງຄາໍ ໃຫກ້ ານຂອງຈໍາເລຍີ , ພະຍານ, ຜູ້ຖກື ເສຍຫາຍ, ຄາໍ ເຫນັ ຂອງຜູຊ້ ຽ່ ວຊານ ແລະ ບຸກຄົນທ່ມຶີ ີສ່ວນກັບການກະທາໍ ຜດິ ນນັ້ , ການຢັຶ້ງຢືນ ແລະ ການໃຫ້ການທຶີ່ມີຢູ່ໃນສາໍ ນວນຄະດີອາຍາໃນ ສາໍ ນວນຄະດີມນັ ພົວພນັ ກັນກັບຫກັ ຖານທາງດ້ານວດັ ຖຼ,ຸ ເອກະສານ ແລະ ມຄີ ວາມສອດຄ່ອງກບັ ເຫດການ ການກະທາໍ ຜດິ ນ້ນັ ແທບ້ ໍ,່ ສານຍັງຖືເອົາຜົນຂອງການໄຕສ່ ວນໃນທ່ຶີປະຊຸຼມສານມາເຍືອງໃສ່ຫກັ ຖານທມີຶ່ ຢີ ູ່ໃນ ສໍານວນຄະດີວາ່ ພວກມນັ ກງົ ກັນແລ້ວບ່ໍເພືຶ່ອຄວາມຖກື ຕ້ອງຂອງກົດໝາຍ ແລະ ຄວາມເປັນທໍາໃຫ້ແກ່ຜູ້ຖືກ ຫາ, ຜູ້ຖືກເສຍຫາຍ ແລະ ບຸກຄນົ ອຶືນ່ (ຈນັ ສີດາ ສີສລຸ າດ,ຫກັ ຖານທໄຶີ່ ດມ້ າດ້ວຍວທິ ກີ ານລະເມີດກດົ ໝາຍສກຶ ສາກໍລະນຫີ ກັ ຖານທາງດາ້ ນບຸກຄົນ, 2019, ໜາ້ 21). 13

2.3.3 ປະເພດຫກັ ຖານທາງດາ້ ນບກຸ ຄນົ ດັ່ງທ່ີຶໄດ້ຮູ້ແລວ້ ວ່າ ຫກັ ຖານທາງດາ້ ນບຸກຄົນແມນ່ ຫກັ ຖານທໄີ່ຶ ດ້ມາຈາການເອາົ ຄໍາໃຫ້ການ ບຸກຄນົ ທີຶ່ພົວພັນກບັ ການກະທາໍ ຜດິ ທາງອາຍາ ແລະ ຫກັ ຖານທາງດ້ານບຸກຄົນຍງັ ແບ່ງອອກເປັນປະເພດ ຂອງ ຫກັ ຖານທາງດາ້ ນບກຸ ຄົນດັ່ງນ:ີ້ັ 1. ຄາໍ ໃຫກ້ ານຂອງຜູ້ຖືກສງົ ໄສ; 2. ຄໍາໃຫ້ການຂອງຜູຖ້ ືກຫາ ຫື ຈາໍ ເລີຍ; 3. ຄາໍ ໃຫ້ການຂອງຜູ້ຖກື ເສຍຫາຍ; 4. ຄາໍ ໃຫ້ການຂອງໂຈດທາງແພງ່ , ຜູຮ້ ັບຜດິ ຊອບທາງແພ່ງ; 5. ຄໍາໃຫກ້ ານຂອງພະຍານ; 6. ຄໍາເຫນັ ຂອງຜຊູ້ ່ຽວຊານ ຫື ຜຊູ້ າໍ ນານງານ. 2.3.4 ແຫງ່ ທມຶີ່ າຂອງຫກັ ຖານທາງດາ້ ນບກຸ ຄນົ ແຫ່ງທຶີ່ມາຂອງຫກັ ຖານທາງດາ້ ນບຸກຄົນ ແມ່ນໄດ້ມາຈາກຜູ້ຖກື ອັບປະໂຫຍດ ຫື ຜູ້ຖືກເສຍຫາຍ ຊຶ່ງໄດ້ແຈ້ງຄວາມ ຫື ຮ້ອງຂໍໃຫ້ດໍາເນີນຄະດີແກ່ຜູ້ກະທໍາຜິດ. ແຫ່ງຂອງຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນ ມີຄໍາ ໃຫ້ການ, ການຊ້ີັຕົວ ແລະ ການຢັ້ຶງຢນື ແລະ ຄໍາເຫັນຂອງຜູຊ້ ່ຽວຊານ. ແຫ່ງຂອງຫັກຖານທາງດ້ານບກຸ ຄົນ ແມ່ນພັື້ນຖານສາໍ ຄັນອັນໜຶ່ງໃຫແ້ ກ່ການດໍາເນນີ ຄະດີອາຍາຊຶ່ງ ມີແຫ່ງຂອງຫັກກຖານເບັຶ້ອງຕ້ັົນ, ຫັກຖານບອກເລັ່ົາ, ແຫ່ງຫັກຖານທາງກົງ ແລະ ແຫ່ງຫັກຖານທາງອ້ອມ ດັງ່ ນີັ້: 1). ແຫ່ງຫັກຖານເບ້ັືອງຕັົນ້ ແມ່ນຄໍາໃຫ້ການຂອງຜູ້ຖືກຫາ, ພະຍານ ທີ່ຶຮູ້ເຫັນເຫດການ ຫື ກໍລະນີ ທີ່ຶບ່ໍຢູ່ໃນເຫດການ, ກໍ ແມ່ນບຸກຄົນທຶີ່ໄດ້ຮູ້, ໄດ້ຟັງ ຜູ່ຖກື ຫາເລາ່ັົ ກຽ່ ວກັບເຫດການຂອງການກະທາໍ ຜດິ ດ້ວຍຕົນເອງ. ນອກຈາກນັນ້ , ກມໍ ບີ ົດບັນທຶກຜົນການກວດພິສູດ ສະຖານທີ່ຶເກີດເຫດທຶ່ີຊ້ັີໃຫ້ເຫັນວ່າ ບຸກຄົນໃດ ເປັນຜູ້ກະທາໍ ຜິດໃນເບ້ອັື ງ ຕັ້ົນ. 2). ແຫ່ງຂອງຫັກຖານທາງອ້ອມ ແມ່ນຄໍາໃຫ້ການຂອງບຸກຄົນ ຫື ພະຍານທີ່ຶຮູ້ເຫັນເຫດການຂອງການກະທໍາຜິດສ່ວນບຸກຄົນທ່ີຶຮູ້ ເຫັນເຫດສ່ວນໜ້ອຍແຕ່ບໍ່ແມ່ນປະເດັນທີສ່ຶ ໍາຄັນທ່ຶີສຸດຂອງເຫດການ ຄື ໄດ້ເຫັນຄວາມຈິງໃນເຫດການຂອງ ຄະດີ, ແຕ່ຍັງມີຂໍ້ສົງໄສ ແລະ ບສໍ່ າມາດຢ້ັຶງຢືນໄດ້ວ່າຜູຖ້ ືກຫາເປນັ ຜູ້ກະທໍາຜດິ . ຕາມປົກກະຕິແລວ້ ບຸກຄົນທີ່ຶ ເຫັນເຫດການກະທາໍ ຜດິ ໂດຍທາງອ້ອມ ແມ່ນມີນາ້ໍ ໜກັ ເບາົ ກວ່າບຸກຄົນທີຶ່ຮູ້ເຫນັ ເຫດການກະທາໍ ຜິດໂດຍທາງ ກົງ, ເພາະບໍ່ສາມາດໃຫຄ້ ວາມກະຈາ່ ງແຈ້ງກ່ຽວກັບຄວາມຈິງໃນເຫດການ. 3). ແຫ່ງຫັກຖານບອກເລົ່ັາ ແມນ່ ການບອກເລັົ່າຕ່ໍກນັ ເຊ່ັນ: ຜູ້ອືຶ່ນ ເລ່ັົາສູ່ຟງັ , ຜູ້ໃຫ້ການ ບໄໍ່ ດ້ຢໃູ່ ນເຫດການ ຫື ບ່ຮໍ ູ,້ ບໍ່ເຫນັ ຜູ້ ກະທໍາຜິດ ຫື ການກະທໍາຜິດນັ້ນ ດ້ວຍຕົນເອງ; ການນໍາໃຊ້ເອກະສານສະບັບສໍາເນົາ ເພ່ືຶອແຈ້ງຄວາມ ແລະ ການພິສູດຮ່ອງຮອຍຕ່າງໆ ໃນສະຖານທເ່ີຶ ກີດເຫດ. 14

4). ແຫ່ງຫັກຖານທາງກງົ ແມ່ນຜົນການຊັນນະສູດສະຖານທຶ່ີເກີດເຫດ ຊຶ່ງຊັ້ີໃຫ້ເຫັນກ່ຽວກັບການກະທໍາຜິດໂດຍກົງເຊັ່ນ: ຄາໍ ໃຫ້ການຂອງຜູ້ຖກື ເສຍຫາຍ ຫື ຜູ້ຖກື ເຄາະຮ້າຍ ກ່ຽວກບັ ການກະທໍາຜິດ, ການຍຶດ ຫື ອາຍັດຊັບ ຊຶ່ງເປັນ ຂອງກາງຄະດີໃນສະຖານທຶີ່ເກີດເຫດ ຫື ຈາກຜູ້ກະທໍາຜິດ (ຄໍາສານ ສຸວົງ, ປຶ້ມຄູ່ມືຫັກຖານໃນຄະດີອາຍາ, 2017, ໜ້າ 14). 2.3.5 ການໄດມ້ າຂອງຫກັ ຖານທາງດາ້ ນບກຸ ຄນົ ຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນ ແມ່ນຫັກຖານທ່ີຶໄດ້ມາຈາກຄໍາໃຫ້ການ, ຄໍາເຫັນຂອງບຸກຄົນ ຊຶ່ງ ເຂົາເຈັ້ົາລວ້ ນແລວ້ ແຕມ່ ີສະຕິສໍານກຶ , ສາມາດປ່ຽນແປງ ຫື ພິກປຶ້ີນຄໍາໃຫກ້ ານໄດ້ທຸກເວລາ, ແລ້ວ ແຕ່ອາລົມ ຈິດ ຫື ຄວາມຕ້ອງການຂອງຜູ້ທຶ່ີຈະມາເປນັ ຫັກຖານທາງດາ້ ນບຸກຄນົ . ບາງຄງັ້ ຈິດຕະສາດຂອງບກຸ ຄົນດງັ່ ກ່າວ ອາດຈະສູງກວ່າເຈັ້ົາໜ້າທ່ີຶຜູ້ດໍາເນີນຄະດີອາຍາ, ສາມາດກ້ຽວກ່ອມ ຫື ໂນ້ມນ້າວໃຫ້ຜູ້ດໍາເນີນຄະດີໃຫ້ໂອນ ອຽງໄປຕາມວັດຖຼຸປະສົງຂອງບຸກຄົນເຫົັ່ານັ້ີ ກໍອາດຈະເປນັ ໄປໄດ້. ສະນ້ັນ, ຜູ້ດໍາເນີນຄະດີຕ້ອງພິຈາລະນາໃຫ້ ລະອຽດຮອບຄອບກ່ຽວກັບຄໍາໃຫ້ການ, ຄໍາເຫັນຂອງບຸກຄົນດັ່ງກ່າວ, ເຊັ່ນ ຄໍາເຫັນຂອງຜູ້ຊ່ຽວຊານ ຫື ຜູ້ ຊໍານານງານ ຫື ຢ້ຶັງຢືນ, ການຊີັ້ຕວົ , ຜູ້ດໍາເນນີ ຄະດີ ກໍຍັງຕ້ອງໄດ້ພິຈາລະນາຢາ່ ງ ຮອບດ້ານ, ຄົບຖ້ວນ ແລະ ພາວະວິໄສ (ພອນເພດັ ວຊິ ດິ ຊົນ, ຄໍາອະທິບາຍລັກສະນະພະຍານ, 1995, ໜາ້ 343). 1). ການເອາົ ຄາໃຫ້ການຂອງຜຸ້ຖກື ສົງໄສ ຄໍາໃຫ້ການຂອງຜູ້ຖືກສົງໄສ ແມ່ນການໃຫ້ຂໍ້ມູນທາງປາກເປ່ົາ ຫື ເປັນລາຍລັກອັກສອນຕໍ່ການ ສອບຖາມຂອງຜູ້ດໍາເນີນຄະດີອາຍາ ຕາມທ່ຶີໄດ້ກໍານົດໄວ້ໃນມາດຕາ 52 ຂໍ້ 1 ແລະ ຂ້ໍ 2 ຂອງກົດໝາຍວ່າ ດວ້ ຍການດໍາເນີນຄະດີອາຍາ ສະບບັ ປບັ ປຸງ 2017. ກ່ອນເອົາຄໍາໃຫ້ການຜູ້ຖືກສົງໄສຕ້ອງແຈ້ງສິດ ແລະ ພັນທະໃຫ້ຜູ້ກ່ຽວຊາບ ຕາມທີຶ່ໄດ້ກໍານົດໄວ້ ໃນມາດຕ່ 64 ຂອງກດົ ໝາຍວ່າດວ້ ຍການດາໍ ເນີນຄະດອີ າຍາ ສະບບັ ປັບປງຸ 2017. 2). ການເອົາຄາໃຫກ້ ານຂອງຜູ້ຖືກຫາ ຫື ຈາເລຍີ ການເອາົ ຄໍາໃຫ້ການຂອງ ຜູ້ຖກື ຫາ ຫື ຈໍາເລີຍ ແມ່ນການສອບຖາມກ່ຽວກັບການກະທໍາຜິດນໍາຜູ້ ຖືກຫາໂດຍຫົວໜ້າອົງການສືບສວນ-ສອບສວນ ຫື ພະນັກງານອົງການໄອຍະການ, ໂດຍຫັກການແລ້ວ ພາຍຫັງທີຶ່ໄດ້ເປີດການສືບສວນ-ສອບສວນ, ພະນັກງານສອບສວນຕ້ອງເອົາຄໍາໃຫ້ການຂອງຜູ້ຖືກຫາໃນ ທັນໃດໂລດ, ຖາ້ ວາ່ ການເອົາຄາໍ ໃຫ້ການບສໍ່ າມາດດາໍ ເນີນໄດໃ້ ນທັນໃດກໍຕອ້ ງເຮັດບດົ ບັນທຶກພອ້ ມດ້ວຍບອກ ເຫດຜົນໄວ້ ເພື່ຶອເປັນຫັກຖານໃນການດໍາເນນີ ຄະດີໄປດ້ວຍວທິ ີການທຶ່ີເໝາະສົມກັບສະພາບຂອງການກະທໍາ ຜດິ ແລະ ບຸກຄະລິກກະພາບຂອງຜູ້ກ່ຽວ ຕາມຫັກການແລ້ວກ່ອນຈະເອົາຄໍາໃຫ້ການຜູ້ຖືກຫານ້ັນເຈ້ັົາໜ້າທ່ີຶ ສບື ສວນ-ສອບສວນ ຫື ພະນັກງານສືບສວນ ຕ້ອງແຈງ້ ຂໍ້ກ່າວຫາພອ້ ມອະທິບາຍສດິ ແລະ ພນັ ທະຂອງຜູ້ກ່ຽວ ຢາ່ ງຈະແຈງ້ , ຜູສ້ ອບສວນຕອ້ ງສາ້ ງສະພາບແວດລອ້ ມ ຫື ໂອກາດທ່ີຶອໍານວຍຄວາມສະດວກໃຫ້ແກ່ການສອບ ສວນໂດຍການນໍາໃຊ້ເຕັກນິກ ແລະ ວິທີການຕ່າງໆ ທີຶ່ຖືກຕ້ອງຕາມຫັກວຊິ າການ. ໃນເວລາເອາົ ຄໍາໃຫ້ການ ກັບຜູ້ຖືກຫາຄວນໃຫໂ້ ອກາດຜູ້ກ່ຽວໄດເ້ ລົັ່າເຫດການ, ສະພາບການຂອງຄະດີທຶີ່ຜູ້ກຽ່ ວໄດ້ກະທໍາ, ໄດຮ້ ູ້ ແລະ ໄດ້ເຫັນນັ້ນຄືນ. ໃນເວລາຜູ້ກ່ຽວເລັ່າົ ເຫດການຫ້າມບໍ່ໃຫ້ຕັດຄວາມ ຫື ກະທໍາການໃດໜ່ຶງ ຊຶງ່ ເປັນການລົບ 15

ກວນທພ່ຶີ າໃຫຜ້ ູກ້ ່ຽວເສັຍຄວາມຊົງຈໍາ, ມີແຕ່ຊອກຫາວທິ ີຊ່ວຍຄວາມຊົງຈໍາໃຫຜ້ ກູ້ ຽ່ ວ, ເພອື່ຶ ໃຫລ້ າວສາມາດ ເລົັ່າເຫດການຂອງຄະດີໄດ້ຢ່າງຄົບຖ້ວນ ຫັງຈາກນ້ັນຈ່ຶງເລີ່ຶມບາດກ້າວທີສອງຄື: ການວາງຄໍາຖາມເຈາະຈ້ິັມ ຕາມຈຸດທີຶ່ຕ້ອງການ ຊຶ່ງເປັນໜ້າທ່ຶີຂອງເຈ້ັົາໜ້າທ່ີຶສືບສວນ-ສອບສວນ ຫື ພະນັກງານສືບສວນ-ສອບສວນ ຊງຶ່ ອາດກະກຽມໄວ້ກອ່ ນແລວ້ . ການເອົາຄໍາໃຫ້ການຜູ້ຖືກສົງໄສ, ຜູ້ຖືກຫາ ຫື ຈໍາເລີຍ ນອກຈາກເຈົ້ັາໜ້າທີຶ່ສືບສວນ-ສອບສວນ ຫື ພະນັກງານໄອຍະການ ຕ້ອງມີພະນັກງານຜູ້ໜຶ່ງທີຶ່ເຂ້ັົາຮ່ວມເພືຶ່ອບັນທຶກ, ຕາມທ່ຶີໄດ້ກໍານົດໄວ້ໃນມາດຕາ 100 ຂອງກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາ ສະບບັ ປັງປຸງ ປີ 2017. ການເອົາຄໍາໃຫ້ການແຕ່ລະຄັ້ງບໍ່ໃຫ້ເກີນ ສ່ີຶຊົວັ່ ໂມງ, ການເອົາຄໍາໃຫ້ການແຕ່ລະຄັ້ງບໍ່ອະນຸຍາດໃນ ເວລາກາງຄືນ ເວ້ັນເສຍແຕ່ກໍລະນີຈໍາເປັນ ຫື ຮີບດ່ວນ ແຕ່ຕ້ອງແຈ້ງເຫດໄວ້ໃນບົດບັນທຶກການເອົາຄໍາ ໃຫ້ການ. 3). ຄາໃຫ້ການໂຈດທາງແພງ່ , ຜູ້ຮັບຜິດຊອບທາງແພ່ງ ຄາໍ ໃຫ້ການໂຈດທາງແພ່ງ, ຜູ້ຮັບຜິດຊອບທາງແພ່ງແມ່ນການໃຫ້ຂໍ້ມູນກ່ຽວກັບຄວາມເສຍຫາຍ ແລະ ການໃຊ້ແທນຄ່າເສຍຫາຍ ຕໍ່ການສອບຖາມຂອງຜູ້ດໍາເນີນຄະດອີ າຍາ ຕາມທ່ໄຶີ ດ້ກໍານົດໄວ້ໃນມາດຕາ 38 ຂອງກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດໍາເນີນຄະດອີ າຍາ ສະບັບປັບປງຸ 2017 ໃນເວລາການສືບສວນ-ສອບສວນ ຫື ການໄຕ່ສວນຄະດີ ໃນທີຶ່ປະຊຼຸມສານ. ກອ່ ນຈະເອາົ ຂໍ້ມູນໂຈດທາງແພງ່ , ຜຮູ້ ັບຜດິ ຊອບທາງແພ່ງ ແລະ ຜູ້ເສຍຫາຍ, ເຈ້ັາົ ໜ້າທ່ຶີສືບສວນ- ສອບສວນ, ພະນກັ ງານສອບສວນຕ້ອງແຈ້ງສິດ ແລະ ພນັ ທະ ໃຫ້ພວກກຽ່ ວຊາບພ້ອມທັງເຕືອນໃຫຮ້ ູ້ຕໍ່ການ ປະຕິເສດການໃຫ້ການ ຫື ບໍ່ຍອມໃຫ້ການ ຊ່ຶງຈະມີທາງອາຍາດັ່ງນ້ີັ ຜູ້ຖືກເສຍຫາຍ, ໂຈດທາງແພ່ງ, ຜູ້ ຮັບຜິດຊອບທາງແພງ່ , ພະຍານ ຫາກບຍ່ໍ ອມໃຫກ້ ານຕໍເ່ ຈັ້ົາໜາ້ ທີ່ຶ ຫື ຕໍ່ສານ ເພຶື່ອຜນົ ປະໂຫຍດໃດໜຶງ່ ຈະຖກື ລງົ ໂທດຕັດອິດສະຫະພາບແຕ່ ໜຶ່ງປີ ຫາ ຫາ້ ປີ ແລະ ຈະຖືກປັບໃໝແຕ່ 5.000.000 ກີບ ຫາ 10.000.000 ກີບ (ສະພາແຫ່ງຊາດ, ປະມວນກົດໝາຍອາຍາ, 2017, ມາດຕາ 377 ວັກ 1). ເຕືອນໃຫ້ພວກກ່ຽວຮູ້ເຖິງ ຄວາມຮັບຜດິ ຊອບທາງອາຍາຈາກການໃຫ້ການເທັດ ຫື ພິກປີຶ້ນຄວາມເປັນຈິງ (ວຽງວິໄລ ທ່ຽງຈັນໄຊ, ການ ດໍາເນນີ ຄະດີອາຍາ, 2006, ໜ້າ 24). ການເອົາຄໍາໃຫກ້ ານຂອງພວກກ່ຽວກໍຕອ້ ງດາເນນີ ຢູ່ຫອ້ ງການຂອງເຈັົ້າ ໜ້າທຶ່ສີ ບື ສວນ-ສອບສວນ ຫື ສະຖານທີຶ່ອນ່ຶື ທີ່ຶເໝາະສົມ. 4). ການເອາົ ຄາໃຫ້ການຂອງເດກັ ທ່ຍີຶ ັງບໍ່ເຖງິ ກະສຽນອາຍທຸ າງອາຍາ, ຄນົ ຫໜູ ວກ, ປາກກືກ ໃນການເອົາຄາໍ ໃຫ້ການຂອງເດັກທຍຶ່ີ ັງບ່ໍເຖິງກະສຽນອາຍຸ, ຄົນຫູໜວກປາກກືກ, ຄົນປນັ ຍາອອ່ ນ ເສຍຈິດ ຊຶ່ງບໍ່ສາມາດປະຕບິ ັດສິດ ແລະ ພນັ ທະ ຂອງຕົນໄດ້ນ້ັນມີຄວາມເປນັ ຈິງຕ້ອງມີການເຂົ້ັາຮ່ວມຂອງຜູ້ ປົກປ້ອງຄື: ທະນາຍຄວາມ, ຄູ, ພ່ໍແມ່, ຜູ້ປົກຄອງ ຫື ຜູ້ຕາງໜ້າອຶ່ືນໆ ຖ້າບໍ່ດ່ັງນ້ັນແລ້ວຈະຖືວ່າຄໍາໃຫ້ການ ດ່ັງກ່າວເປັນໂມຄະ ແລະ ບ່ໍສາມາດໃຊ້ເປັນຫັກຖານໄດ້ (ສະພາແຫ່ງຊາດ, ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດໍາເນີນ ຄະດີອາຍາ, 2017, ມາດຕາ 117). ເດັກບໍ່ທັນເຖິງກະສຽນອາຍຸ 15 ປີ ແມ່ນບໍ່ຮອດກະສຽນອາຍຸທາງອາຍາ ຫື ຂາດອົງປະກອບທາງ ອາຍາ, ຜູ້ກຽ່ ວຈະບ່ມໍ ີຄວາມຮັບຜິດຊອບທາງອາຍາ ສ່ວນການເອົາຄໍາໃຫ້ການຂອງເດກັ ທຶ່ີມອີ າຍຸຕ່ໍາກວາ່ 15 16

ປີ ລົງມາໝາຍເຖິງການເອົາຂ້ໍມູນຫັກຖານທຶີ່ມີລັກສະນະທ່ັົວໄປກົດໝາຍບ່ໍຮັບຮູ້ສະຖານະພະຍານໃນຄະດີ ສໍາລບັ ຜູ້ກ່ຽວ ຈະບ່ໍມີການຕັກເຕືອນກຽ່ ວກັບຄວາມຮັບຜິດຊອບທາງອາຍາ. ເດັກທ່ີຶມີອາຍຸຕ່ໍາກວ່າ 18 ປີ ລົງມາຫາ 15 ປີ ຖືວ່າເດັກຍັງບ່ໍທັນບັນລຸນິຕິພາວະທຄຶ່ີ ົບອົງປະກອບ ຂອງການກະທໍາຜດິ ການສືບສວນ-ສອບສວນຖາມເດັກທຶ່ີຖືກສງົ ໄສ, ຖກື ຫາ, ເປັນຈາໍ ເລີຍຕ້ອງໃຫ້ມີພໍ່ແມ່, ຜູ້ປົກຄອງ ຫື ຜູ້ປົກປ້ອງອືຶ່ນເຂ້ົັາຮ່ວມນໍາທຸກຄງ້ັ . ການສືບສວນ-ສອບສວນນ້ັນຕ້ອງໃຊ້ຄາໍ ຖາມທີ່ຶເຂົັ້າໃຈງ່າຍ ມີລັກສະນະເປນັ ກັນເອງໂດຍບໍ່ໃຫເ້ ດັກເກີດຄວາມຢ້ານກົວ, ຫີກເວັ້ນຄາໍ ຖາມແບບກົດດັນ, ແບບຊັີນ້ ໍາ ຫື ຄໍາ ຖາມປິດ, ຊັກຈງູ ຫ້າມບໍໃ່ ຫ້ໃຊ້ຄວາມຮຸນແຮງ, ບງັ ຄັບ, ນາບຂູ່, ທຸບຕທີ ໍລະມານ ຫື ນໍາໃຊ້ມາດຕະການອ່ືຶນ ທ່ຶີບໍ່ຖືກຕ້ອງຕາມກົດໝາຍ. ການສືບສວນ-ສອບຖາມເດັກແຕ່ລະຄັ້ງໃຫ້ມີການຜ່ອນຜັນແຕ່ໃຊ້ເວລາບໍ່ໃຫ້ ເກີນ 90 ນາທີ, ຖ້າເດັກຖືກສອບຖາມເປັນເພດຍິງ ຕ້ອງໃຫ້ເພດດຽວກັນເປັນຜູ້ສອບຖາມ ຫື ໃຫ້ມີເພດຍິງ ເຂ້ັົາຮ່ວມນໍາໃນກໍລະນີເດັກຫາຍຄົນເຂ້ັົາຮ່ວມການກະທໍາຜິດ ໃຫ້ແຍກສອບຖາມເທືຶ່ອລະຄົນຖ້າຫາກຄໍາ ໃຫກ້ ານບ່ໍກົງກັນກໍສາມາດສອບຖາມສ່ອງໜ້າ. ຄະດີທຶີ່ມີເດັກເປັນຜູ້ຖືກເຄາະຮ້າຍ ຫື ເປັນພະຍານ ຕ້ອງແມ່ນເຈົັ້າໜ້າທີ່ຶຂອງອົງການສືບສວນ- ສວບສວນ ແລະ ພະນັກງານໄອຍະການ ທຶ່ີໄດຜ້ ່ານການຝກອບົ ຮົມສະເພາະເປນັ ຜູ້ສາໍ ພາດໂດຍການນໍາໃຊ້ວິທີ ນມ້ິັ ນວນ, ເໝາະສົມ, ຄໍາເວົ້ັາທີຶເ່ ຂົັ້າໃຈງາຍ ແລະ ເປັນມດິ ຕໍ່ເດັກທຶີ່ຖືກເຄາະຮາ້ ຍ. ໃນກໍລະນເີ ອາົ ຄໍາໃຫ້ການຂອງຄົນຫູໜວກ, ຕາບອດ, ປາກກືກ, ປັນຍາອອ່ ນ ແລະ ເສຍຈດິ ແມ່ນ ການເອົາຂໍ້ມູນ ຫື ຄໍາໃຫ້ການເພຶ່ືອຊອກຫາຂ້ໍມູນຊ່ຶງບຸກຄົນກ່າວມານ້ັນໄດ້ເຫັນ, ໄດ້ຍິນ, ໄດ້ຟັງກ່າວກັບ ເຫດການທຶ່ີເກີດຂັຶ້ນ, ແຕ່ເນືຶ່ອງຈາກບຸກຄົນດັ່ງກ່າວມີຄວາມສາມາດປະພຶດບໍ່ເຕັ້ມສ່ວນການເອົາຄໍາໃຫ້ການ ແມ່ນຈໍາເປັນຕ້ອງໃຫພ້ ່ໍແມ່, ຄູ, ທະນາຍຄວາມ ແລະ ຜູ້ປົກປ້ອງສິດອືຶ່ນຕາມກົດໝາຍເຂັົ້າຮ່ວມນາໍ . ສະນ້ັນ, ການເອາົ ຄໍາໃຫ້ການຂອງເດັກທ່ຶີຍງັ ບ່ໍທັນເຖິງກະອາຍກຸ ະສຽນ 18 ປີ ຄນົ ຫູໜວກ, ຕາບອດ, ປາກກືກ, ປນັ ຍາ ອອ່ ນ ແລະ ເສຍຈິດນນັ້ ໃຊ້ເປັນພຽງຂໍ້ມູນເທ່ົາັ ນນັ້ ແຕ່ບໃ່ໍ ຫ້ຖືວ່າໃຫ້ການໃນຖານະເປນັ ພະຍານ (ສມົ ລັດ ແສງ ຄາໍ ມີ, ການໄດ້ຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນດວ້ ຍວທິ ີການທຶ່ລີ ະເມີດກົດໝາຍ, 2017, ໜ້າ 14). 5). ຄາໃຫກ້ ານຂອງພະຍານ ຄາໍ ໃຫ້ການຂອງພະຍານ ແມ່ນຂ້ໍມນູ ກ່ຽວກບັ ເຫດການທຶີໄ່ ດຮ້ ູ້, ໄດ້ເຫັນ, ໄດ້ຍນິ ຫື ໄດ້ຍນິ ຕ່ໍຈາກ ບຸກຄົນອ່ືຶນຕ່ໍການສອບຖາມຂອງຜູ້ດໍາເນີນຄະດີອາຍາໃນເວລາດໍາເນີນການສືບສວນ-ສອບສວນ, ການສອບ ສວນ ຫື ໄຕສ່ ວນໃນທປີຶ່ ະຊຼຸມສານ. ກ່ອນເອົາຄໍາໃຫ້ການຂອງພະຍານເຈ້ັົາໜ້າທ່ຶີຜູ້ດໍາເນີນຄະດີອາຍາຕ້ອງແຈ້ງສິດ ແລະ ພັນທະ ໃຫ້ ພະຍານຊາບພ້ອມທັງເຕືອນເຖິງຄວາມຮັບຜິດຊອບທາງອາຍາຕໍ່ກັບການໃຫ້ການເທັດ (ສະພາແຫ່ງຊາດ, ປະມວນກົດໝາຍອາຍາ, 2017, ມາດຕາ 379 ວັກ 1) ຜູ້ຖືກເສຍຫາຍ, ພະຍານ, ຜູ້ຊ່ຽວຊານ, ຜູ້ຊານານ ງານ, ຜ້ແູ ປພາສາ ຫາກໄດໃ້ ຫ້ການ, ໃຫຄ້ າໍ ເຫນັ ຫື ແປພາສາ ບ່ໍຖກື ຕ້ອງຕາມຄວາມຈິງຕເໍ່ ຈັົາ້ ໜາ້ ທີ່ຶ ຫື ຕໍສ່ ານ ເພຶ່ືອຜົນປະໂຫຍດໃດໜຶ່ງ ຈະຖືກລົງໂທດຕັດອິດສະຫະພາບແຕ່ ໜຶ່ງປີ ຫາ ຫ້າປີ ແລະ ຈະຖືກປັບໃໝ ແຕ່ 5.000.000 ກບີ ຫາ 10.000.000 ກບີ . ພະຍານອາດຖືກສອບຖາມກ່ຽວກັບສະພາບການ ຫື ເຫດການຂອງຄະດີ ທຜ່ີຶ ູ່ກ່ຽວໄດ້ຮູ້, ໄດ້ເຫັນ ດ້ວຍຕົນເອງ ລວມທັງສາຍພົວພັນ ລະຫວາ່ ງ ຜູ້ກ່ຽວ ກັບ ຜູ້ຖກື ສງົ ໄສ, ຜູ້ຖືກຫາ, ຈໍາເລີຍ, ຜູ້ຖືກເສຍຫາຍ, 17

ໂຈດທາງແພ່ງ, ຜູ້ຮັບຜິດຊອບທາງແແພ່ງ ແລະ ພະຍານອືຶ່ນໆ (ສະພາແຫ່ງຊາດ, ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການ ດາໍ ເນີນຄະດອີ າຍາ, 2017, ມາດຕາ 39). ຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນປະກອບມີ ພະຍານໂດຍທາງກົງ, ພະຍານໂດຍທາງອ້ອມ ແລະ ພະຍານ ບອກເລົັ່າ. 6). ຄາໍ ໃຫ້ການຂອງຜູ້ຖືກເສຍຫາຍ ຄໍາໃຫ້ການຂອງຜູ້ຖືກເສຍຫາຍ ແມ່ນການໃຫ້ຂໍ້ມູນກ່ຽວກັບຄວາມເສຍຫາຍຕ່ໍການສອບຖາມ ຂອງຜູ້ດໍາເນີນຄະດີອາຍາ ໃນເວລາດໍາເນີນການສືບສວນ-ສອບສວນ, ການສອບສວນ ຫື ການໄຕສວນຄະດີ ໃນທຶີ່ປະຊຼຸມສານ. ຜູ້ຖືກເສຍຫາຍ ອາດຈະຖືກສອບຖາມ ກ່ຽວກັບສະພາບທ່ຶີມີຄວາມໝາຍສໍາຄັນ ສໍາລັບການ ປະກອບຫັກຖານໃນຄະດີ ພ້ອມທັງສາຍພົວພນັ ລະຫວ່າງ ຜ້ກູ ຽ່ ວກບັ ຜູ້ຖກື ຫາ ຫື ຈາໍ ເລຍີ . 7). ການຊ້ັີຕວົ ແລະ ຢງັຶ້ ຢນື ການຊັ້ີຕົວ ແມ່ນວິທີໜຶ່ງໃນການສືບສວນ-ສອບສວນ ທ່ຶີສະແດງອອກໂດຍໃຫ້ພະຍານ ຫື ຜູ້ ຖືກເສຍຫາຍ ເປັນຜ້ຊູ ີັ້ຕົວ ຜູ້ຖືກຫາທີ່ຶຕົນເຫັນວາ່ ເປນັ ຜກູ້ ະທໍາຜດິ . ການຢັ້ຶງຢນື ແມ່ນວິທກີ ານໜຶ່ງໃນການສືບສວນ-ສອບສວນ ທ່ີສຶ ະແດງອອກໂດຍໃຫ້ພະຍານ ຫື ຜູ້ ຖືກເສຍຫາຍ ຢງັຶ້ ຢນື ວດັ ຖຼຸສິຶງ່ ຂອງ ທພີຶ່ ົວພນັ ກບັ ການກະທາໍ ຜິດ ຫື ຊາກສົບທຕີ່ຶ ົນຮເູ້ ຫນັ . ໃນກໍລະນີ ທ່ີຶຈໍາເປນັ ຫວົ ໜາ້ ອົງການສບື ສວນ-ສອບສວນ, ເຈົັາ້ ໜ້າທຶສ່ີ ືບສວນສອບສວນ, ຫົວໜ້າ ອງົ ການໄອຍະການ ຫື ພະນັກງານໄອຍະການ ຕ້ອງໃຫພ້ ະຍານ, ຜູຖ້ ືກເສຍຫາຍ, ຜູຖ້ ືກສງົ ໄສ, ຜູ້ຖືກຫາ ຊັ້ີຕົວ ບຸກຄນົ , ຢຶັ້ງຢນື ວດັ ຖຼຸສິ່ງຶ ຂອງ ຫື ຊາກສົບນັ້ນ. ກ່ອນທໍາການຢຶ້ັງຢືນ ຫື ຊັີ້ຕົວນັ້ນ ຜູ້ຈະຊັ້ີຕົວບຸກຄົນ, ຢ້ັຶງຢືນ ວັດຖຸຼສ່ຶິງຂອງ ຫື ຊາກສົບຕ້ອງ ໃຫ້ການກ່ຽວກັບ ສະພາບທ່ຶີຕົນເອງໄດ້ພົບເຫັນ ພ້ອມທັງບອກ ຕໍານິ, ຮູບປະພັນ, ຈຸດພິເສດຕ່າງໆຂອງ ບກຸ ຄນົ , ວັດຖຼສຸ ງິຶ່ ຂອງ ຫື ຊາກສບົ ນ້ັນ. ໃນການຢັຶ້ງຢືນວດັ ຖຸຼສຶິ່ງຂອງ ຕອ້ ງນໍາເອາົ ວດັ ຖຼສຸ ິຶງ່ ຂອງທີ່ຶຈະມາຢ້ຶັງຢືນນັ້ນ ມາລວມກນັ ກບັ ວດັ ຖຼຸສິ່ງຶ ຂອງອ່ຶືນ ທຶ່ີມີລັກສະນະຄ້າຍຄືກັນ, ປະເພດດຽວກັນ ຢ່າງໜ້ອຍ ສາມອັນ ແລ້ວເອົາຜູ້ຢ້ັຶງຢືນ ມາຢຶ້ງັ ຢືນວັດຖຼຸ ສຶງິ່ ຂອງທ່ີຶກ່ຽວຂອ້ ງ. 8). ຄາເຫັນຂອງຜຊູ້ ່ຽວຊານ ຫື ຜຊູ້ ່ຽວຊານທຶພີ່ ວົ ພນັ ກບັ ການກະທາຜດິ ພາຍຫັງທ່ຶີໄດ້ທໍາການພິສູດແລ້ວ ຜູ້ຊ່ຽວຊານ ຫື ຜູ້ຊໍານານງານ ຕ້ອງເຮັດບົດສະຫຼຸບລາຍງານຜົນ ການພິສູດຂອງຕົນ ເປັນລາຍລັກອັກສອນ ແລະ ມີຄວາມຮບັ ຜິດຊອບຕ່ໍບດົ ສະຫຸບຼ ຂອງຕນົ . ໃນກໍລະນີທ່ີຶການພິສູດ ຫາກໄດ້ດໍາເນີນດ້ວຍຄະນະຜູ້ຊ່ຽວຊານ ຫື ຜູ້ຊໍານານງານບົດສະຫຼຸບລາຍ ງານຜນົ ຂອງການພິສູດ ຕ້ອງໄດ້ເຊັນໂດຍຄະນະຜູ້ຊຽ່ ວຊານ ແລະ ຄະນະຜູ້ຊາໍ ນານງານທັງໝົດທ່ີເຶ ຂາັົ້ ຮ່ວມ. ໃນກໍລະນີຄໍາເຫັນຂອງຜູ້ຊ່ຽວຊານ ຫື ຜູ້ຊາໍ ນານງານ ຫາກບໍ່ເປັນເອກະພາບກັນນນ້ັ ຜູ້ຊຽ່ ວຊານ ຫື ຜູ້ຊໍານານງານ ທີ່ຶບໍ່ເຫັນດີກັບບົດສະຫຸຼບລາຍງານຜົນຂອງການພິສູດນັ້ນ ມີສິດລົງຄໍາເຫັນຂອງຕົນ ໃສ່ບົດ ສະຫຸບຼ ດັງ່ ກ່າວ. 18

ໃນກໍລະນີ ທຶີ່ອົງການສືບສວນ-ສອບສວນ, ອົງການໄອຍະການ ຫື ສານ ຫາກບໍ່ມີຄວາມໝັ້ນໃຈ ກ່ຽວກັບຜົນຂອງການພິສູດນ້ັນ ຕ້ອງໃຫ້ເຫດຜົນຂອງຕົນຢ່າງລະອຽດ ແລະ ໃນກໍລະນີທີຶ່ຄໍາເຫັນຂອງຜູ້ ຊ່ຽວຊານ ຫື ຜູ້ຊໍານານງານນ້ັນ ຫາກບໍ່ຈະແຈ້ງ ຫື ບໍ່ຄົບຖ້ວນ ກໍສະເໜີໃຫທ້ ໍາການພິສູດຄືນໃໝ່ ໂດຍເພີ່ຶມ ຈໍານວນຜູ້ຊຽ່ ວຊານ ຫື ຜູ້ຊາໍ ນານງານເຂ້ັົາຕຶື່ມ ຫື ໃຫຄ້ ະນະຜຊູ້ ຽ່ ວຊານ ຫື ຄະນະຜ້ຊູ າໍ ນານງານ ທາໍ ການພສິ ູດ ຄືນໃໝ່ ຫື ແຕ່ງຕ້ັງຜູ້ຊຽ່ ວຊານ ຫື ຜູ້ຊໍານານງານຄະນະໃໝ່ທໍາການພິສູດກໄໍ ດ້ (ຈັນສດີ າ ສີສຸລາດ, ຫັກຖານ ທໄ່ຶີ ດມ້ າດ້ວຍວິທກີ ານລະເມີດກດົ ໝາຍສຶກສາກລໍ ະນຫີ ກັ ຖານທາງດ້ານບຸກຄົນ, 2019, ໜາ້ 21). ກ. ຫັກການໄດ້ມາຊຶ່ງຫັກຖານພະຍານບກຸ ຄົນ ໃນກໍລະນຜີ ້ຖູ ືກເສຍຫາຍ, ຜູ້ຖືກຫາ, ຈໍາເລຍີ , ພະຍານ ບສໍ່ າມາດເວ້ົັາ ຫື ໄດ້ຍນິ ຫື ຮູ້ຄວາມໝາຍ ໄດ້ ແລະ ບ່ໍມຜີ ູ້ແປພາສາ ພະນັກງານສືບສວນ-ສອບສວນ, ໄອຍະການປະຊາຊົນຕ້ອງຈັດຫາຜູ້ແປພາສາມືໃຫ້ ເພຶື່ອເຮັດໃຫ້ການຖາມຕອບ ຫື ຮູ້ຄວາມໝາຍດ້ວຍວິທີອື່ຶນທ່ີຶເຫັນວ່າສາມາດເຮັດໄດ້. ເມຶ່ືອມີຜູ້ແປພາສາມື ແປຄາໍ ໃຫກ້ ານຜູ້ແປພາສາມືຕ້ອງແປໃຫຖ້ ືກຕອ້ ງ ກ່ອນທຶີ່ຜ້ແູ ປຈະແປພາສາມືຕອ້ ງສາບານ ແລະ ປະຕຍິ ານຕົນ ວ່າຈະເຮັດໜ້າທ່ຶີດ້ວຍຄວາມສຸດຈະລິດຈະບເໍ່ ພ່ຶີມເຕມີ ຫື ຕັດອອກສິຶ່ງທ່ຶີແປ ແລະ ຜູ້ແປຕ້ອງລົງລາຍເຊັນທຸກ ຄັ້ງຢ່າງຊດັ ເຈນ. ຂ. ການໄດມ້ າຫກັ ຖານທາງດ້ານບຸກຄົນທ່ຶີເປັນຄນົ ຕ່າງປະເທດ ບກຸ ຄົນທ່ີຶເປັນຄົນຕ່າງປະເທດ ຜູ້ຖືກເສຍຫາຍ, ຜູ້ຖືກຫາ, ຈໍາເລີຍ ທ່ີຶບ່ໍສາມາດເວັ້ົາ ແລະ ເຂ້ັົາໃຈ ພາສາລາວໄດ້, ບມໍ່ ີຜູ້ແປພາສາ ພະນັກງານສືບສວນ-ສອບສວນ, ໄອຍະການ ແລະ ສານ ຕ້ອງຫາຜູ້ແປພາສາ ໃຫ.້ ໃນການດໍາເນີນຄະດີຕ້ອງໃຊ້ພາສາລາວ, ຜູ້ເຂັາ້ົ ຮວ່ ມໃນການດໍາເນີນຄະດທີ ີບ່ຶ ຮ່ໍ ູ້ພາສາລາວມສີ ດິ ໃຊ້ ພາສາຂອງຕົນ ຫື ພາສາອືຶ່ນ ໂດຍຜ່ານນາຍແປພາສາ, ຜູ້ແປພາສາຕ້ອງແປໃຫ້ຖືກຕ້ອງ, ກ່ອນຈະແປຕ້ອງ ສາບານ ແລະ ປະຕຍິ ານຕນົ ວ່າຈະເຮດັ ໜ້າທດ່ຶີ ້ວຍຄວາມສຸຈະລິດຈະບ່ເໍ ພມ່ຶີ ຫື ຕັດອອກສຶ່ິງທີຶ່ແປ. ຄ. ການໄດ້ມາຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນທີ່ຶເປັນເດກັ ນ້ອຍ ແລະ ຄົນສງູ ອາຍຸ ເດັກນ້ອຍ ແລະ ຄົນສູງອາຍຸ ກໍສາມາດອ້າງເປັນພະຍານໄດ້ແຕ່ສໍາຄັນບຸກຄົນນ້ັນຕ້ອງສາມາດ ເຂັາົ້ ໃຈຖາມ ແລະ ຕອບຄໍາຖາມໄດ້ ເຊັ່ນ: ພະຍານທ່ຶີເຫັນເຫດການຂອງການກະທາໍ ຜິດເກີດຂັ້ຶນ ເມຶ່ືອໃຫ້ການ ເປັນພະຍານແລ້ວເປັນຂັ້ນຕອນຕາມລໍາດັບກົງໄປກົງມາ, ປາສະຈາກການເສກສັນປັຶ້ນແຕ່ງ ແລະ ໃຫ້ການ ສອດຄ່ອງເຊືຶ່ອມໂຍງກັບພະຍານອ່ຶືນ ເຮັດໃຫ້ເຊ່ືຶອໄດ່ວ່າຄໍາໃຫ້ການຂອງພະຍານແມ່ນສອດຄ່ອງກັບຄໍາ ໃຫກ້ ານທ່ຶເີ ກດີ ຂັິຶ້ນຈິງ. ແຕ່ເຖິງຢາ່ ງໃດກໍຕາມໃນການເອົາຄໍາໃຫ້ການຂອງເດັກທ່ຶີຍັງບໍເ່ ຖິງອາຍຸສບິ ແປດປີຕ້ອງ ມກີ ານເຂ້ັົາຮ່ວມຂອງຜູ້ປົກປອ້ ງ, ຄູ່, ພແໍ່ ມ,່ ຜປູ້ ົກຄອງ, ຜູ້ຕາງໜ້າອ່ຶືນໆ. ເພ່ຶອື ເຮັດໃຫ້ຄໍາໃຫ້ການຂອງເດກັ ມີ ຄວາມໜ້າເຊ່ືຶອຖືຍຶ່ິງຂັຶ້ນ ພະນັກງານສືບສວນ-ສອບສວນຈຶງ່ ຄວນຫາພະຍານປະກອບຄໍາໃຫກ້ ານຂອງເດັກຕືຶ່ມ ອີກ ເຊ່ັນ: ຜູ້ທີຶ່ໄດ້ຮັບຄໍາບອກເລ່ົັາເຫດການກະທໍາຜິດຈາກເດັກ ຫື ພະຍານແວດລ້ອມ ກໍລະນີຈະເຮັດໃຫ້ມີ ການເຊຶ່ືອມໂຍງສອດຄ່ອງກບັ ຄາໍ ໃຫ້ການຂອງເດັກໄດ້ ເພື່ຶອຄວາມເຊຶ່ອື ຖືຄໍາເວົັາ້ ຂອງເດັກໃນການໃຊ້ດຸນພິນິດ ທ່ີຶຈະຊັ່ງຊາ ຕລີ າຄາຄໍາໃຫກ້ ານຂອງພະຍານດັ່ງກາ່ ວນີ້ັ (ສມົ ລດັ ແສງຄໍາມີ, ການໄດຫ້ ກັ ຖານທາງດ້ານບກຸ ຄົນ ດ້ວຍວິທີການທລຶ່ີ ະເມີດກົດໝາຍ, 2017, ໜາ້ 17). 19

ງ. ການໄດ້ມາຫັກຖານທີຶ່ເປັນຄນົ ປນັ ຍາອອ່ ນ ຄົນປັນຍາອ່ອນເປັນພະຍານຫັກຖານໄດ້ ແລະ ສາມາດຮັບຟັງໄດ້ບາງເລືຶ່ອງຊຶ່ງຖ້າຄົນປັນຍາອ່ອນ ນນັ້ ສາມາດເຂາົັ້ ໃຈ ແລະ ຕອບຄໍາຖາມໄດ້ ເຊນ່ັ : ຜູ້ເສຍຫາຍອາຍຸ 15 ປີ ເປນັ ຄົນປັນຍາອ່ອນ ເວັົ້າເລຶ່ືອງຍາກໆ ບ່ໍຄ່ອຍຈະຮູ້ເລ່ຶືອງ, ແຕ່ໃຫ້ການຕໍສານໃນຄະດີອາຍາໃນຄວາມຜິດກ່ຽວກັບທາງເພດຮູ້ເລ່ືຶອງດີດັ່ງນີັ້ຮັບເປັນ ພະຍານໄດ.້ ແຕ່ຖ້າເປັນບ້າເສຍຈິດບ່ໍຖືວ່າເປັນພະຍານໄດ້ ເພາະເຫັນໄດ້ວ່າຄນົ ເປັນບ້າເສຍຈິດບໍ່ມີສະຕິຮູ້ຈັກ ຜິດຖືກເຖິງວ່າຄົນເປັນບາ້ ເສຍຈິດຈະກະທໍາຜດິ ທາງອາຍາ ກບໍ ່ມໍ ີຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບທາງອາຍາ. ໂດຍທ່ວົັ ໄປແລ້ວການຮັບຟັງພະຍານ ກໍຕ້ອງເປັນບຸກຄນົ ທ່ີຶໄດເ້ ຫັນ, ໄດ້ຍນິ ຫື ຮູ້ຂຄ້ໍ ວາມກຽ່ ວກັບ ເລ່ຶືອງທຶ່ຈີ ະໃຫ້ການເປັນພະຍານນັ້ນມາດ້ວຍຕົນເອງໂດຍກົງຈງຶ່ ຈະຮັບຟງັ , ເຊືຶອ່ ຖແື ຕພ່ ະຍານບກຸ ຄນົ ນັນ້ ໄດ້ຮັບ ຮູ້, ຮັບຟັງ ຫື ຮູ້ຂໍ້ຄວາມມາຈາກບກຸ ຄົນອນຶື່ ອກີ ເທືຶ່ອໜຶ່ືງໂດຍບໄໍ່ ດ້ເຫັນ ຫື ໄດ້ຍນິ ມາດ້ວຍຕົນເອງແລ້ວ ຈະບໍ່ ຮັບຟັງເປັນພະຍານບກຸ ຄົນທີ່ຶໜ້າເຊ່ືຶອຖື ຫື ມີນໍ້າໜັກໄດ້ຖືເປນັ ພະາຍານບອກເລ່ົັາ (ສົມລັດ ແສງຄໍາມີ, ການ ໄດ້ຫກັ ຖານທາງດາ້ ນບກຸ ຄົນດວ້ ຍວທິ ກີ ານທ່ຶີລະເມີດກດົ ໝາຍ, 2017, ໜາ້ 16). 2.3.6 ການໄດມ້ າຫກັ ຖານທາງດາ້ ນບກຸ ຄນົ ດ້ວຍວທິ ກີ ານທລ່ຶີ ະເມດີ ກດົ ໝາຍ ເຖິງແມ່ນວາ່ ກົດໝາຍຂອງ ສປປ ລາວ ບໍ່ໄດ້ກໍານົດຢາ່ ງຊັດເຈນກຽ່ ວກັບວິທີພິຈາລະນາ ແລະ ແກ້ ໄຂຕໍ່ກັບຫັກຖານທຶ່ີບ່ໍຖືກຕ້ອງຕາມກົດໝາຍກ່ໍຕາມ, ແຕ່ອີງໃສ່ຫັກການສາກົນແລ້ວ, ບັນດາການເອົາຄໍາ ໃຫກ້ ານໃນກລໍ ະນີດັ່ງຕໄໍ່ ປນັຖີ້ ືວາ່ ເປັນການເອາົ ຄໍາໃຫ້ການທຶ່ີບ່ຖໍ ກື ຕອ້ ງ ການບໍ່ແຈ້ງສດິ ກ່ອນເອົາຄໍາໃຫ້ການ. ກ່ອນເອາົ ຄໍາໃຫ້ການ ຕອ້ ງແຈງ້ ສິດ ແລະ ພັນທະ ຂອງຜູ້ໃຫກ້ ານ ຕາມທໄີຶ່ ດກ້ າໍ ນົດໄວ້ໃນກດົ ໝາຍ (ສະພາແຫ່ງຊາດ, ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດໍາເນີນຄະດີອາຍາ, 2017, ມາດຕາ 115) ໃຫ້ຜູ້ກ່ຽວຊາບ. ຖ້າບໍ່ ດ່ັງນນັ້ ຈະຖວື າ່ ເປັນການລະເມີດສິດອັນຊອບທາໍ ດ້ວຍກດົ ໝາຍຂອງພວກກຽ່ ວ. ການໄດ້ມາຂອງຫກັ ຖານທາງດ້ານບກຸ ຄົນທໄ່ຶີ ດມ້ າດ້ວຍວິທີການທຶີ່ລະເມດີ ກົດໝາຍສະແດງອອກ ຄື: 1). ການທຸບຕທີ ໍລະມານ. ການທບຸ ຕີທໍລະມານແມ່ນການໃຊ້ກໍາລັງ, ອາວຸດ, ວັດຖຼຸ, ກະແສໄຟຟາ້ ເພຶື່ອໃຫ້ຜູ້ຖືກຫາຢາ້ ນກົວ ຈາໍ ໃຈຕອ້ ງໄດ້ຮບັ ສາລະພາບຕາມຄວາມຕ້ອງການທາງດ້ານແນວຄິດອັດຕະວິໄສຂອງເຈ້ົັາໜາ້ ທີຶ່. 2). ການບັງຄັບນາບຂູ່ ຫື ຕົວະຍົວະຫອກລວງ ການບັງຄັບນາບຂູ່ແມ່ນການໃຊ້ອໍານາດຂ່ັົມຂູ່ບີບບັງຄັບໃຫ້ຜູ້ຖືກຫາ ຍອມຮັບສາລະພາບຕາມ ແນວຄດິ ອດັ ຕະວໄິ ສຂອງເຈ້ັາົ ໜ້າທ່ີຶສືບສວນ-ສອບສວນ. ການນາບຄອູ່ າດຈະໃຊ້ຄໍາເວົ້ັາໃຊ້ອາວຸດ ຫື ໃຊວ້ ດັ ຖຸຼ ສ່ຶິງຂອງປະເພດຕ່າງໆເພຶ່ືອບງັ ຄັບ, ຂົ່ັມເຫງັ ທາງດາ້ ນຮ່າງກາຍຢາ່ ງຮນຸ້ ແຮງ. 3). ການຊືັ້ຈາ້ ງຈອບອອຍເອົາຄໍາໃຫ້ການ ການຊັື້ຈ້າງຈອບອອຍເອົາຄໍາໃຫ້ການແມ່ນການຕັ້ງຄໍາຖາມເພຶ່ືອໃຫ້ຜູ້ຖືກຫາຮັບສາລະພາບໂດຍ ການຍຸແຍ່ ຂອງເຈັົ້າໜ້າທ່ີຶສືບສວນ-ສອບສວນມັນສະແດງອອກເຊັ່ນ: ການບອກໃຫ້ຜູ້ຖືກຫາຮັບສາລະພາບ ແລວ້ ຈະໃຫ້ພົບລກູ , ເມຍ, ພໍ່ແມ່, ໃຫ້ອັດຕາກິນ ຫື ໃຫ້ນະໂຍບາຍດາ້ ນຕາ່ ງໆ ຫື ຈະໃຫ້ຜນົ ປະໂຫຍດ. 20

4). ການປ້ອນຄໍາໃຫ້ການ ແມ່ນເຈົ້ັາໜ້າທ່ີຶເວັົ້າໄປກ່ອນແລ້ວໃຫ້ຜູ້ຖືກຫາເວົ້ັາຕາມຫັງເຊ່ັນ: ຄະດີລັກຊັບ ເມຶື່ອເຈ້ົັາໜ້າທຶີ່ ປ້ອນຄາໍ ໃຫ້ການຄ:ື ເຈ້ົັາໄດ້ລັກເງິນ 10 ລາ້ ນແມນ່ ບ?ໍ່ ຜູ້ຖືກຫາໄດຕ້ ອບວາ່ ໂດຍຂ້ານອ້ ຍໄດ້ລັກເງິນ 10 ລາ້ ນ ແຕ່ຕົວຈິງຜູ້ຖກື ຫາອາດຈະໄດລ້ ັກຫາຍກວ່ານ້ັນກໍ່ເປັນໄດ້ອນັ ນ້ັນມັນມຜີ ົນສະທ້ອນຕໍ່ວຽກງານສືບສວນ-ສອບ ສວນ 5). ການເພ່ີຶມເຂັ້ົາ ຫື ຕັດຄາໍ ໃຫ້ການອອກ ແມ່ນການເພ່ຶີມເຂ້ັົາ ຫື ຕັດອອກຄໍາ, ວະລີ ຫື ປະໂຫຍກເພື່ຶອເຮັດໃຫ້ບດົ ບນັ ທຶກການໃຫ້ການຂອງ ຜ້ຖູ ືຶກຫາ, ຈໍາເລຍີ ຜິດພ້ຽນໄປຈາກຈດຸ ປະສົງຂອງຜູ້ໃຫ້ການ ແລະ ໃຫ້ເປັນໄປຕາມຄວາມຕ້ອງການທາງດາ້ ນ ແນວຄິດອດັ ຕະວິໄສຂອງເຈົັ້າໜາ້ ທຶ່ເີ ພ່ຶືອໃຫ້ໄດ້ຂໍມ້ ນູ ຕາມໃຈຕົນເອງ. 6). ການບ່ໍແຕ່ງຕ້ັງທະນາຍຄວາມຊ່ວຍເຫືອທາງດ້ານກົດໝາຍ ໃນກໍລະນີ ການເອົາຄາໍ ໃຫ້ການຂອງເດັກທ່ີຶບເໍ່ ຖງິ ກະສຽນອາຍຸສິບແປດປີ, ຄົນຫູໜວກ, ປາກກກື , ຕາບອດ, ເສຍຈິດ ຊຶ່ງບສ່ໍ າມາດປະຕິບັດສິດຂອງຕົນເອງໄດ້ນ້ັນຕອ້ ງມີການເຂົັ້າຮ່ວມຂອງພ່ໍແມ່, ຜູ້ປົກຄອງ, ຄູ, ທະນາຍຄວາມ ຫື ຜູ້ປົກປ້ອງອ່ຶືນຕາມກົດໝາຍຖ້າໃນກໍລະນີບໍ່ມີການເຂົ້ັາຮ່ວມຂອງພໍ່ແມ່, ຜູ້ປົກຄອງ, ທະນາຍຄວາມ ຫື ຜູ້ປກົ ປ້ອງອນືຶ່ ແລ້ວການເອົາຄໍາໃຫກ້ ານດັ່ງກາ່ ວຖວື ່າໃຊ້ບໄໍ່ ດ້ທາງດາ້ ນກົດໝາຍເຊັ່ນ: ການ ເອົາຄໍາໃຫ້ການຂອງເດັກທີ່ຶບ່ໍເຖິງກະສຽນອາຍຸສິບແປດປີຫາກບ່ໍມີການເຂັ້ົາຮ່ວມຂອງພໍ່ແມ່, ຜູ້ປົກຄອງ ຫື ທະນາຍຄວາມແລ້ວຄາໍ ໃຫ້ການດັ່ງກາ່ ວຖວື າ່ ເປນັ ໂມຄະໃຊ້ບ່ໄໍ ດທ້ າງດາ້ ນກດົ ໝາຍ(ສະພາແຫ່ງຊາດ, ກົດໝາຍ ວ່າດ້ວຍການດໍາເນີນຄະດີອາຍາ, 2017, ມາດຕາ 117). ຫັກຖານທີ່ຶໄດ້ມາດ້ວຍວິທີທີຶ່ລະເມີດ ແລະ ບ່ໍ ຖກື ຕອ້ ງຕາມກົດໝາຍທຶມ່ີ ລີ ກັ ສະນະດງັ່ ທີຶ່ກາ່ ວມາຂາ້ ງເທິງນນັ້ ແມນ່ ບໍ່ສາມາດໃຊ້ເປັນຫກັ ຖານໃນການດາໍ ເນນີ ຄະດອີ າຍາໄດ.້ 2.3.7 ການກວດກາ ແລະ ຊງ່ັ ຊາຕລີ າຄາຫກັ ຖານທາງດາ້ ບນບກຸ ຄນົ ການກວດກາຊັ່ງຊາ ແລະ ຕີລາຄາຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄນົ ແມ່ນການກວດກາຊ່ັງຊາຕີລາຄາຫັກ ຖານທຶ່ີເກບັ ໂຮມມາໄດ້ຈາກການເອົາຄໍາໃຫ້ການຈາກຜູ້ເຂັ້າົ ຮ່ວມໃນການດໍາເນີນຄະດີອາຍາຕ່າງໆເຊັ່ນ: ຈາກ ຄໍາໃຫ້ການຂອງຜຖູ້ ກື ສົງໄສ, ຜູຖ້ ືກຫາ ຫື ຈໍາເລີຍ, ພະຍານຜູ້ຖກື ເສຍຫາຍ, ໂຈດທາງແພງ່ ຫື ຜູ້ຮັບຜິດຊອບ ທາງແພ່ງ, ການຊີ້ັຕົວ, ການຢຶັ້ງຢືນ, ຄໍາເຫັນຂອງຜູ້ຊ່ຽວຊານ ຫື ຜູ້ຊາໍ ນານງານ ທຶ່ີພວົ ພັນກັບການກະທໍາຜິດ ເພ່ຶືອໃຫ້ຫັກຖານດ່ັງກ່າວມີຄວາມຖືກຕ້ອງທາງດ້ານກົດໝາຍ, ຖືກຕ້ອງຕາມຄວາມເປັນຈິງ, ມີຄວາມຄົບ ຖວ້ ນ, ມີການພົວພັນກັບຄະດແີ ນວໃດ, ນອກຈາກນັ້ນການກວດກາ ຊັ່ງຊາຕີລາຄາຫກັ ຖານຍັງສາມາດເປນັ ຂ້ໍ ມູນໃຫ້ແກ່ອງົ ການດໍາເນີນຄະດອີ າຍາເປັນບອ່ ນອງີ ໃນການດາໍ ເນີນຄະດອີ າຍາ. ອົງການດາໍ ເນີນຄະດີອາຍາ ເຊັ່ນ: ອົງການສືບສວນ-ສອບສວນ, ອົງການໄອຍະການປະຊາຊົນ ແລະ ສານປະຊາຊົນ ແມ່ນອົງການຫັ ກທ່ີຶມີສິດອໍານາດ ແລະ ເຮັດໜ້ າທ່ຶີໃນການຊັ່ງຊາ ຕີລາຄາຫັກຖານ ຢ່າງຮອບດາ້ ນ, ຄົບຖ້ວນ ແລະ ພາວະວິໄສ ຊ່ຶງສະແດງອອກດ່ັງນີ:້ັ ອົງການສືບສວນ-ສອບສວນ ແມນ່ ອົງການທຶ່ີເຮດັ ໜ້າທຶີ່ເຄຶ່ືອນໄຫວເກບັ ໂຮມທຶ່ີມຫີ ກັ ຖານທີຶ່ໄດ້ມາ ຈາກສາເຫດຂອງການກະທໍາຜດິ ຕາມຄໍາສ່ັງເປີດການສືບສວນ-ສອບສວນ ຕາມຂ້ນັ ຕອນຂອງກົດໝາຍ, ນໍາ 21

ໃຊ້ວິທີການ ແລະ ມາດຕະການ ຕາມທີຶ່ໄດ້ກໍານົດໄວ້ໃນກົດໝາຍ ເຈ້ົັາໜ້າທຶີ່ສືບສວນ-ສອບສວນ ຕ້ອງທໍາ ການກວດກາຊັ່ງຊາ ຕລີ າຄາຫັກຖານຕ່າງໆ ທ່ຶີໄດ້ມາດ້ວຍຮູບການ ແລະ ວິທກີ ານ ທຶ່ີຖືກຕ້ອງຕາມກົດໝາຍ ດ້ວຍຄວາມໝັ້ນໃຈຂອງຕົນບົນພື້ັນຖານຂອງການພິຈາລະນາຢ່າງຮອບດ້ານ, ຄົບຖ້ວນ ແລະ ພາວະວິໄສ. ການສືບສວນ-ສອບສວນຂອງເຈັົ້າໜ້າທ່ຶີຈະຕ້ອງໄດ້ລວບລວມຫັກຖານຜູກມັດ ແລະ ຫັກຖານແກ້ມັດ ເພ່ືຶອ ກວດກາຊັ່ງຊາ ຕລີ າຄາຫັກຖານ ສະນັ້ນ, ອງົ ການດັ່ງກ່າວພາຍຫງັ ທ່ີຶເຈົັ້າໜ້າທຶີ່ເອາົ ຄໍາໃຫ້ການຂອງຜູ້ເຂ້ັົາຮວ່ ມ ຕ່າງໆແລ້ວຫາກເຫັນວ່າມີເຫດຜົນໜັກແໜ້ນຮັດກຸມພຽງພໍ ພ້ອມທັງຢ້ັຶງຢືນໄດ້ວ່າຜູ້ຖືກຫາມີຄວາມ ຮບັ ຜດິ ຊອບຕາມຂ້ໍກາ່ ວຫາແທເ້ ຈົ້ັາໜ້າທຶ່ີສບື ສວນ-ສອບສວນ ກຈໍ ະສະຫຼຸບຜົນການສບື ສວນ-ສອບສວນ ແລະ ປະກອບສໍານວນຄະດີພອ້ ມດ້ວຍຂອງກາງສັ່ົງໃຫ້ຫົວໜ້າອົງການໄອຍະການ (ສົມລັດ ແສງຄໍາມີ, ການໄດ້ຫັກ ຖານທາງດາ້ ນບຸກຄນົ ດ້ວຍວິທີການທີຶລ່ ະເມີດກົດໝາຍ, 2017, ໜ້າ 17). ອົງການໄອຍະການ ແມ່ນອົງການທຶີ່ເຮັດໜ້າທຶີ່ໃນການຊັ່ງຊາ ຕີລາຄາຫັກຖານຕ່າງໆ ຖັດຈາກ ອົງການສືບສວນ-ສອບສວນຄື: ເມ່ຶືອອົງການໄອຍະການໄດ້ຮັບບົດສະຫຸຼບການສືບສວນ-ສອບສວນ ພ້ອມ ດ້ວຍຂອງກາງ ແລະ ຂໍ້ມູນຫັກຖານຕ່າງໆ ທ່ຶີຜ່ານການກວດກາຊ່ັງຊາ ຕີລາຄາຂອງອົງການສືບສວນ-ສອບ ສວນ ທ່ີຶໄດ້ມາຕາມຂັ້ນຕອນຂອງກົດໝາຍແລ້ວອົງການໄອຍະການປະຊາຊົນກໍຈະທໍາການກວດກາຢ່າງຄົບ ຖວ້ ນ, ຮອບດ້ານ ແລະ ພາວະວິໄສ ດ້ວຍຄວາມໝັ້ນໃຈຂອງຕນົ ເພ່ຶືອກວດເບິຶ່ງວ່າມີຫັກຖານ ຫື ຂອງກາງອັນ ໃດແດ່, ຫັກຖານທາງດາ້ ນບຸກຄົນແມ່ນມີຄວາມໜ້າເຊືຶ່ອຖືຫາຍໜ້ອຍຊໍ່າໃດເຊ່ັນວ່າ ຄາໍ ໃຫ້ການຂອງພະຍານ ທຶ່ີຮູ້ເຫັນເຫດການ (Eye Witness) ແລະ ພະຍານບອກເລັົ່າ (Hearsay Evidence) ໂດຍໃນການຊັ່ງຊາ ຕີ ລາຄາພະຍານດັ່ງກ່າວນີັ້ຍ່ອມມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນຄື: ຄໍາໃຫ້ການຂອງພະຍານທ່ີຶຮູ້ເຫັນເຫດການ (Eye Witness) ພະຍານທີ່ຶຮູ້ ແລະ ເຫັນການກະທໍາຜິດ ກໍາລັງເກີດຂ້ຶັນ ຫື ດໍາເນນີ ຢໃູ່ ນຂະນະນນັ້ ໂດຍພະຍານຜູ້ທຶີ່ ເຫັນເຫດການນ້ີັຖືວ່າເປັນພະຍານຊັ້ນໜຶ່ງ ແລະ ເປັນພະຍານທີຶ່ມີນໍ້າໜັກໃນການຮັບຟັງຫາຍ. (ຈັກກະພົງ ວິລັດວານິດ, ຫັກ ແລະ ທິດສະດີການສືບສວນ, 2003 ໜ້າ 76) ແຕ່ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມພະຍານດງັ່ ກ່າວອາດ ເປນັ ພະຍານທຶ່ີບໍ່ມີນ້ໍາໜັກຄືກັນ ຖ້າຫາກພະຍານດັ່ງກ່າວນນັ້ ໃຫກ້ ານຫາກໃຫ້ການທ່ຶີບໍ່ເປັນໄປຕາມເຫດການ ຄວາມເປັນຈິງ ຫື ບໍ່ຮເູ້ ຫັນມາດ້ວຍຕົນເອງ. ພະຍານບອກເລົ່ັາ (Hearsay Evidence) ແມ່ນພະຍານທ່ຶີບໍ່ຮູ້, ບ່ໍເຫນັ ຫື ບໄ່ໍ ດ້ຍນິ ມາດ້ວຍຕົນເອງຫາກແຕ່ໄດ້ຮູ້ ແລະ ໄດ້ຟັງເຫດການຕາ່ ງໆ ມາຈາກຜູ້ອື່ຶນອີກຕໍ່ໜຶ່ງ ໂດຍທີ່ຶ ບກຸ ຄົນທ່ຶີເລົ່ັາໃຫ້ຟັງນັ້ນອາດໄດ້ຮບັ ຈາກບຸກຄນົ ອ່ືຶນທ່ຶີໄດຮ້ ັບຟັງຕໍ່ໆກັນ. ດວ້ ຍເຫດນນັ້ ອງົ ການໄອຍະການຈ່ຶງມີ ໜ້າທຶ່ີສໍາຄັນ ໃນການກວດກາບັນດາຫັກຖານເຫົັ່ານນ້ັ ມັນສອດຄ່ອງກັບເຫດການ ແລະ ຄວາມຈິງຄືແນວໃດ, ໃນການເຄຶື່ອນໄຫວເກບັ ໂຮມຫັກຖານຂອງອົງການສືບສວນ-ສອບສວນນັນ້ ແມ່ນໄດ້ມາຕາມຂ້ັນຕອນຕ່າງໆ ທີ່ຶກົດໝາຍໄດ້ກາໍ ນົດໄວ້ ຫື ບ່ໍ ມີອັນໃດເປັນຫັກຖານຜູກມັດ ແລະ ອັນໃດເປັນຫັກຖານແກ້ມດັ ອົງການໄອ ຍະການຈະຕ້ອງທໍາການກວດກາຊ່ັງຊາ ຕີລາຄາຫັກຖານເຫັ່ົານນັ້ ໃຊ້ໄດ້ທາງກົດໝາຍ ຫື ບໍ່ ເພ່ຶືອເປັນສາເຫດ ໃຫ້ແກ່ອງົ ການໄອຍະການປະຊາຊົນທໍາການສັງ່ ຟ້ອງຜຖູ້ ກື ຫາຂ້ັນຶ ສານໃນຂັ້ນຖດັ ໄປ. ສານເປນັ ໜ່ວຍງານທີ່ຶຕອ້ ງໃຊ້ດນຸ ພນິ ິດໃນການກວດກາຊ່ັງຊາ ແລະ ຕລີ າຄາຫັກຖານຢ່າງລະອຽດ, ຄບົ ຖວ້ ນ, ຮອບດ້ານ ແລະ ພາວະວິໄສທ່ີຶສຸດ ເພາະມັນເປັນອງົ ປະກອບສດຸ ທາ້ ຍຂອງຂະບວນການຍຸຕທິ ໍາທີຶ່ຈະ ລົງໂທດ ຫື ບ່ໍລົງໂທດຜູ້ກະທໍາຜິດ. ສະນັ້ນ, ການກວດກາຊັ່ງຊາ ຕີລາຄາຫັກຖານຈຶ່ງຂຶັ້ນກັບຄວາມໝັ້ນໃຈ ຂອງຜູ້ພິພາກສາວ່າຈໍາເລີຍໄດ້ກະທໍາຜິດ ຕາມທີຶ່ອົງການໄອຍະການໄດ້ສ່ັງຟ້ອງມານັ້ນ ຫື ບໍ່, ຖ້າຜູ້ພິພາກສາ 22

ຫາກບ່ໍໝນັ້ ໃຈວ່າຈໍາເລຍີ ເປນັ ຜູ້ກະທາໍ ຜິດ ຫື ຍັງມີຂສໍ້ ງົ ໄສວາ່ ຈາໍ ເລີຍອາດເປັນຜ້ກູ ະທໍາຜິດ ຫື ບໍ່ກະທາໍ ຜິດ, ຜູ້ ພິພາກສາຕ້ອງພິຈາລະນາຕັດສິນໃຫ້ຈໍາເລີຍຕັດສິນພ້ັົນຂ້ໍກ່າວຫາ. ພ້ອມກັນນັ້ນໃນການກວດກາຊັ່ງຊາ ຕີ ລາຄາຫັກຖານຢູ່ໃນຂັ້ນຕອນຂອງສານເປນັ ຂັ້ນຕອນທຶີ່ມີຄວາມສໍາຄັນຊ່ຶງຜູ້ພິພາກສາຕ້ອງໄດ້ກວດກາເບີຶ່ງຢ່າງ ລະອຽດວ່າຫັກຖານຕ່າງໆ ທີ່ຶອົງການສືບສວນ-ສອບສວນໄດ້ເກັບໂຮມມາ ແລະ ສ່ັງຟ້ອງມານັ້ນຖືກຕ້ອງກັບ ຄວາມຈິງ, ສອດຄ່ອງກັບການກະທໍາຜິດໄດ້ກໍຂ້ຶັນ ແລະ ຖືກຕ້ອງກັບກົດໝາຍ ຫື ບໍ່, ທັງນີ້ັກໍເພື່ຶອການ ພຈິ າລະນາຕັດສີນຄະດີຂອງສານມີຄວາມຖກື ຕ້ອງ ແລະ ເປັນທໍາ. ຊ່ງຶ ຜູ້ພພິ າກສາຕ້ອງໄດ້ກວດເບງ່ຶິ ເອກະສານ ຕ່າງໆເຊັ່ນ: ບົດສະຫຼຸບການສືບສວນ-ສອບສວນ,ຈົດໝາຍບັນທຶກຄໍາໃຫ້ການ, ແຜນວາດ ແລະ ຮູບພາບ ຕ່າງໆ ທ່ຶີພົວພັນກັບການກະທໍາຜິດນ້ັນໄດ້ເຮັດຂຶັ້ນມາຢ່າງຖືກຕ້ອງຕາມກົດໝາຍ ຫື ບ່ໍ, ໃນການກວດກາ ຊັ່ງຊາ ຕີລາຄາຫັກຖານນ້ັນຜູ້ພິພາກສາຈະຕ້ອງໄດ້ພິຈາລະນາຢ່າງລະອຽດຮອບດ້ານ, ຄົບຖ້ວນ ແລະ ພາວະ ວິໄສດ້ວຍຄວາມໝັ້ນໃຈຂອງຕົນບ່ໍວ່າຈະເປັນຄໍາໃຫ້ການ, ຄໍາເຫັນຂອງຜູ່ຊ່ຽວຊານ ຫື ຄໍາເຫັນຂອງຜູ້ທຶີ່ ພົວພັນກັບເຫດການຕົວຈິງໂດຍໃຫ້ມີຄວາມສອດຄ່ອງ ແລະ ຖືກຕ້ອງຕາມກົດໝາຍ (ສົມລັດ ແສງຄໍາມີ, ການໄດ້ຫກັ ຖານທາງດາ້ ນບຸກຄົນດ້ວຍວິທກີ ານທ່ຶີລະເມີດກົດໝາຍ, 2017, ໜ້າ 18) ການພິຈາລະນາຕີລາຄາຫກັ ຖານ ໃນທ່ີຶປະຊຼຸມສານເປັນບາດກ້າວຂ້ັນສຸດທ້າຍໃນການດໍາເນີນຄະດີ ອາຍາກໍຄືການໄຕ່ສວນຄະດີໂດຍກົງ (ສະພາແຫ່ງຊາດ, ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດໍາເນີນຄະດີອາຍາ, 2017, ມາດຕາ 194). ທາງປາກເປົ່າ ແລະ ເປັນການພຈິ າລະນາຄະດີຕລີ າຄາຫັກຖານ ໃນຄະດີອາຍາສະເພາະວ່າການ ຕລີ າຄາຫກັ ຖານຢູ່ໃນບາດກ້າວຂອງສານເປັນບາດກ້າວໃຫ້ເຫນັ ຄວາມຜດິ ຫື ຄວາມບລໍ ິສດຸ ໃຈ, ຫງັ ຈາກສານ ໄດ້ຄ້ົັນຄວ້າພິຈາລະນາຕີລາຄາໄຈ້ແຍກໄຕ່ຕອງບັນດາຂໍ້ມູນຫັກຖານທີ່ຶມຢີ ໃູ່ ນສາໍ ນວນຄະດີຢາ່ ງຮອບດ້ານ, ຄບົ ຖ້ວນ ແລະ ພາວະວິໄສໝົດແລ້ວ ລວມທັງເນືອ້ັ ໃນ, ຮູບການ ແລະ ຂ້ໍມນູ ຫັກຖານທຸກປະເພດ, ທຸກລັກສະນະ ທ່ີຶພົວພັນກັບການກະທໍາຜິດ ສານຈະຕ້ອງຂຽນຄໍາຕັດສີນແລ້ວນໍາໄປຜ່ານຕ່ໍຄະນະປະທານຜູ້ຊີັ້ນໍາ ເພ່ຶືອເປັນ ເອກະພາບໃນການພິຈາລະນາຕີລາຄາຫກັ ຖານ ແລະ ຄໍາຕັດສິນຫັງຈາກນັນ້ ສານກຈໍ ະກຽມເປດີ ປະຊມຸຼ ສານຂັ້ຶນ ເພ່ຶືອເອົາຜົນຂອງການໄຕ່ສວນໃນທ່ີຶປະຊຸຼມສານຈາກຈໍາເລີຍມາປະກອບໃສ່ບັນດາຂ້ໍມູນຫັກຖານທີຶ່ມີໃນ ສໍານວນຄະດມີ າພິຈາລະນາເມຶື່ອເຫັນວ່າຖກື ຕອ້ ງສອດຄ່ອງແລ້ວ ສານກໍຈະລງົ ຄາໍ ຕັດສນີ ທີຶ່ໃຊ້ໄດ້ຢ່າງເດັດຂາດ ແລະ ການພຈິ າລະນາຕີລາຄາຫັກຖານໃນການດໍາເນີນຄະດີອາຍາກໍຈະສິັ້ນສຸດລງົ . 23

ບດົ ທີ 3 ວິທກີ ານສກຶ ສາ 3.1 ວທິ ກີ ານສກຶ ສາ ບົດໂຄງການຈົບຊັ້ນລະດບັ ປະລນິ ຍາຕນີ ້ີັ ນາໍ ໃຊ້ແບບຄຸນະພາບ ໂດຍການຕ້ງັ ຈຸດປະສງົ ແລະ ຕ້ງັ ຄໍາ ຖາມເພືຶ່ອກໍານົດປະເດັນທີຶ່ພວກຂ້າພະເຈົັ້າສົນໃຈໃນການສຶກສາຄ້ົັນຄວ້າ ຈາກນັ້ນແມ່ນໄດ້ສຶກສາຄັ້ົນຄວ້າ ຊອກຫາຂໍ້ມູນທ່ຶກີ ່ຽວຂ້ອງ ດວ້ ຍການສຶກສາ ລັດຖະທໍາມະນູນ, ກດົ ໝາຍ ແລະ ເອກະສານວິຊາການຕາ່ ງໆທງັ ພາຍໃນ ແລະ ຕ່າງປະເທດ ແລ້ວ ນໍາເອົາຂມ້ໍ ູນທີ່ຶໄດ້ສຶກສາຄົ້ັນຄວາ້ ດັ່ງກ່າວມາວິເຄາະເພືຶ່ອອະທບິ າຍຜນົ ຈາກ ນນ້ັ ຈຶ່ງນໍາເອົາຂໍ້ມູນ ແລະ ເອກະສານຕ່າງໆທັງໝດົ ນັ້ນມາເຮັດການວິເຄາະ. 3.2 ຂອບເຂດຂອງການຄ້ັົນຄວ້າ ຂອບເຂດທາງດ້ານເນອືັ້ ໃນຂອງການສກຶ ສາຄັງ້ ນີ້ັ ແມ່ນການສກຶ ສາພາກປະຕບິ ດັ ການເກບັ ກໍາຂໍ້ມູນ ຫັກຖານວິທີການດໍາເນນີ ຄະດີອາຍາ ໂດຍອີງໃສ່ມາດຕາ 34 ຂອງກົດໝາຍວ່າດ້ວຍ ການດາເນີນຄະດີອາຍາ ສະບັບປັງປຸງປີ 2017, ຄວາມສາຄນັ ຂອງຫກັ ຖານທາງດາ້ ນບກຸ ຄນົ ຕໍກ່ ັບການດາເນີນຄະດີອາຍາ, ບັນຫາ ແລະ ຄວາມຫຍຸ້ງຍາກໃນການໄດ້ມາຂອງຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນ ລວມໄປເຖິງວິທີແກ້ໄຂການໄດ້ມາຫັກຖານ ທາງດ້ານບຸກຄົນທີ່ໄຶ ດ້ມາໂດຍບໍ່ຖກື ຕອ້ ງຕາມກດົ ໝາຍ. ຂອບເຂດທາງດ້ານສະຖານທີ່ຶ ແມ່ນຢູ່ນະຄອນຫວງວຽງຈັນ ຄື: ຫໍສະໝຸດຂອງ ຄະນະນິຕິສາດ ແລະ ລດັ ຖະສາດ ຊຶ່ງເປັນແຫ່ງຂໍ້ມນູ ທີສ່ຶ າໍ ຄັນໃນການສຶກສາຄັ້ງນ.້ັີ ຂອບເຂດທາງດ້ານເວລາ ຂອງການຂຽນບດົ ໂຄງການຈົບຊ້ນັ ກ່ຽວກບັ ຫກັ ຖານໃນຄະດີອາຍາ ສຶກ ສາກໍລະນີຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນ ສະບັບນັີ້ແມ່ນໃຊ້ເວລາ 4 ເດືອນເລ່ີຶມແຕ່ຕ້ັົນເດືອນ ເມສາ 2020 ຫາ ທ້າຍເດືອນ ກໍລະກດົ 2020. 3.3 ວທິ ີ ແລະ ເຄອ່ຶື ງມທື ໃຶີ່ ຊເ້ ຂາ້ັົ ໃນການເກບັ ກາໍ ຂມໍ້ ນູ ວິທເີ ກບັ ກາໍ ຂ້ໍມູນບດົ ໂຄງການຈົບຊັ້ນສະບັບນີແັ້ ມ່ນຄົ້ັນຄວ້າ ຂໍ້ມນູ ກຽ່ ວກບັ ການທົບທວນທດິ ສະດີ ແລະ ຫກັ ການທ່ກຶີ ຽ່ ວຂ້ອງ ແມ່ນໄດ້ມາຈາກການຮວບຮວມບັນດາເອກະສານ, ລັດຖະທໍາມະນູນ, ກົດໝາຍ, ປມ້ຶ ຕໍາລາ, ນິຕິກາໍ , ບດົ ວິທະຍານິພົນ, ບດົ ໂຄງການຈບົ ຊນັ້ ແລະ ເວບັ ໄຊອິນເຕີເນດັ . ຂໍ້ມູນທາງພາກສະໜາມແມ່ນໄດ້ມາຈາກ ການຈົດກ່າຍຂໍ້ມູນ, ໃຊ້ປ້ຶມບັນທຶກ, ບິກ, ເຈ້ຍ A4, ໂທລະສັບມືຖ,ື USB ເພ່ອືຶ ບັນທຶກຂມໍ້ ູນ ແລະ ຄອມພວິ ເຕີ ໃນການພິມເພຶອ່ື ຮວບຮວມຂໍ້ມນູ . 24

3.4 ວເິ ຄາະຂມໍ້ ນູ ແລະ ແປຜນົ ຫັງຈາກທ່ຶີເກັບກໍາຂໍ້ມູນຈາກເອກະສານຕ່າງໆທຶ່ີກ່ຽວຂອ້ ງແລ້ວກໍໄດ້ນໍາມາສງັ ລວມເປນັ ໝວດຄໍາ ເຫນັ ແລະ ຊອກຫາຜົນຂອງການສຶກສາໂດຍນໍາປຽບທຽບກບັ ທດິ ສະດີ ແລະ ລະບຽບການແລວ້ ດາໍ ເນີນການ ວເິ ຄາະເພືຶອ່ ໃຫ້ຜົນອອກມາໄກ້ຄຽງກັບຄວາມເປັນຈິງທສຶີ່ ດຸ ແລະ ສາມາດເຊຶອ່ື ຖໄື ດພ້ ້ອມກບັ ຕອບຈດຸ ປະສົງທຶ່ີ ພວກຂ້າພະເຈ້ັົາຢາກຮບັ ຮູ້ 25

ບດົ ທີ 4 ຜນົ ຂອງການສກຶ ສາ ແລະ ການວເິ ຄາະອະທບິ າຍຜນົ 4.1 ຜນົ ຂອງການສກຶ ສາ ຈາກການສຶກສາຄັ້ົນຄວ້າບົດຮຽນທຶີ່ຖອດຖອນມາໄດ້ຈາກການສຶກສາຫົວຂ້ໍ ຫັກຖານໃນຄະດີ ອາຍາ ສຶກສາກໍລະນີ ຫັກຖານທາງດາ້ ນບກຸ ຄນົ ເຫັນວາ່ ຫກັ ຖານທາງດາ້ ນບກຸ ຄົນແມ່ນມຄີ ວາມສາຄນັ ທີຶ່ສຸດ ໃນການດາໍ ເນີນຄະດີອາຍາເພາະເປນັ ຫັກຖານທ່ີຶໄດ້ມາຈາກບກຸ ຄນົ ເຖງິ ແມ່ນວາ່ ໃນການດໍາເນີນຄະດີອາຍາ ຈະ ມຂີ ໍມ້ ນູ ຫັກຖານທາງດ້ານວດັ ຖຼຸ ແລະ ຫັກຖານທາງດ້ານເອກະສານທີຶ່ຄົບຖ້ວນສາມາດ ເປນັ ຫັກຖານຜູກມດັ ຜູ້ ກະທາໍ ຜດິ ທາງອາຍາໄດຄ້ ົບຖ້ວນ, ຮອບດ້ານ ແລະ ພາວະວິໄສ ກໍຕາມແຕ່ການເອາົ ຄໍາໃຫ້ການຜູຖ້ ືກສົງໄສ, ຜູ້ ຖກື ຫາ ແລະ ຈາໍ ເລີຍ ຍັງມີຄວາມຈໍາເປັນຕ່ໍຜ້ດູ ໍາເນີນຄະດີອາຍາຢູ່ສະເໝີ ເພາະອາດຈະພາໃຫ້ຮູ້ເຖິງຄວາມຈິງ ໃນເຫດການຂອງການກະທໍາຜິດເພ່ຶີມເຕີມ ເຊັ່ນ: ການກະທໍາຜິດອາດຈະກະທໍາເປັນໝູ່ຄະນະ, ຜູ້ກະທໍາຜິດ ອາດຈະບໍ່ແມ່ນໂຕການຂອງການກະທໍາຜິດ ຫື ມີຜູ້ບງົ ການ, ການກະທໍາຜິດເກີດຂ້ຶັນຍ້ອນສາເຫດອັນໃດເປັນ ແຮງຈຸງໃຈ ແລະ ອາດຈະພາໄປເຖິງການກະທໍາຜິດອຶ່ືນ ລວມໄປເຖິງເປັນສາເຫດທີ່ຶພາໃຫ້ເພ່ີຶມ ຫື ຫຸຼດຜ່ອນ ຄວາມຮັບຜິດຊອບທາງອາຍາ ແລະ ອ່ືຶນໆ. ສະນັ້ນ, ຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນເປັນຫັກຖານປະເພດໜຶ່ງທີຶ່ ສາໍ ຄນັ ແລະ ຂາດບໄໍ່ ດ້ໃນການດາໍ ເນີນຄະດອີ າຍາເພາະຖາ້ ຂາດຫກັ ຖານທາງດາ້ ນບກຸ ຄນົ ແລ້ວມນັ ຄະເຮດັ ໃຫ້ຂ້ໍ ມນູ ຫກັ ຖານບໍ່ຄົບຖ້ວນ ແລະ ບາງຄັ້ງອາດນໍາຜູກ້ ະທໍາຜິດມາລງົ ໂທດບໍໄ່ ດ.້ ຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນແມ່ນມີຄວາມຫຍຸ້ງຍາກຫາຍໃນການໄດ້ມາ ຫາຍດ້ານ ແລະ ຍັງເປັນ ບັນຫາທຶ່ີທ້າທາຍໃນການປະຕິບັດງານຂອງອົງການທຶີ່ມີສິດອໍານາດໃນການດໍາເນີນຄະດີອາຍາໃນການເກັບ ໂຮມຫັກຖານເຊ່ັນ: ອງົ ການສືບສວນ-ສອບສວນ, ໄອຍະການ ແລະ ສານ ດ່ັງທີ່ໄຶ ດຮ້ ູມ້ າແລ້ວວາ່ ຫກັ ຖານທາງ ດ້ານບຸກຄົນໄດ້ມາຈາກ ການເອົາຄໍາໃຫ້ການຜູ້ຖືກສົງໄສ, ຜູ້ຖືກຫາ ຫື ຈໍາເລີຍ, ພະຍານ, ຜູ້ຖືກເສຍຫາຍ, ໂຈດທາງແພງ່ ຫື ຜູ້ຮັບຜິດຊອບທາງແພ່ງ, ການຊີັ້ຕົວ, ການຢັຶ້ງຢືນ, ຄາເຫັນຂອງຜູ້ຊ່ຽວຊານ ຫື ຜູ້ຊານານ ງານກ່ຽວກບັ ການກະທາໍ ຜດິ ຊ່ຶງບຸກຄົນດັ່ງກາ່ ວທ່ຶີຈະມາເປັນຫັກຖານທາງດາ້ ນບຸກຄນົ ລ້ວນແຕ່ມີສະຕິສໍາປັດ ຊະຍະທ່ຶີສົມບູນ ພວກກຽ່ ວອາດໃຫ້ການໄປຕາມຈຸດປະສງົ ຂອງຕນົ ເອງໂດຍບໍ່ຖືກຕ້ອງກັບຄວາມເປັນຈງິ ຂອງ ເຫດການທຶ່ີເກີດຂຶ້ັນ, ໃຫ້ການເທັດຕໍ່ການສອບຖາມຂອງເຈັ້ົາໜ້າທ່ຶີຜູ້ດໍາເນີນຄະດີເຮັດໃຫ້ເກີດມີຄວາມ ຫຍຸ້ງຍາກຫາຍດ້ານຕ່ໍການຊອກຫາຄວາມຈິງໃນເຫດການ ບາງຄັ້ງຜູ້ຖືກສົງໄສ, ຜູ້ຖືກຫາ ຫື ຈໍາເລີຍ ບ່ໍໃຫ້ ຄວາມຮ່ວມມືຕ່ໍເຈ້ັົາໜ້າທ່ຶີໂດຍການບໍ່ຍອມໃຫ້ການຕໍ່ການສອບຖາມຂອງເຈ້ັົາໜ້າທ່ຶີຜູ້ດໍາເນີນຄະດີ ເຮັດ ໃຫ້ການດໍາເນີນຄະດີອາຍາເກີດຄວາມລ່າຊ້າແກ່ຍາວ ບາງກໍລະນີກໍອາດເຮັດໃຫ້ເຈັ້ົາໜ້າທ່ຶີໃຊ້ວິທີການທ່ຶີ ລະເມີດຕໍ່ກດົ ໝາຍໃນການໄດ້ມາຊຶ່ງຂ້ໍມູນທເ່ຶີ ປັນຫັກຖານທາງດາ້ ນບກຸ ຄນົ ກອໍ າດຈະເປັນໄປໄດ້ ສະນນ້ັ , ເຈ້ັົາ ໜ້າທ່ຶີສືບສວນ-ສອບສວນ, ພະນັກງານໄອຍະການ ຫື ຜູ້ພິພາກສາຜູ້ທີ່ຶຈະເອົາຄໍາໃຫ້ການນອກຈາກຈະມີ 26

ຄວາມຮູ້ ແລະ ຄວາມເຂ້ົັາໃຈກ່ຽວກັບກດົ ໝາຍແລ້ວ ຕ້ອງຮູ້ຫັກການຈິດຕະວະທະຍາ, ມສີ ລິ ະປະ, ມໄີ ຫວພິບ ໃນການເອົາຄໍາໃຫ້ການ, ການສອບຖາມ, ການຕັ້ງຄໍາຖາມ, ໃຫ້ເຂ້ັົາໃຈສະເໝີວ່າການເອົາຄໍາໃຫ້ການແມ່ນ ການຊອກຫາຄວາມຈງິ ແລະ ໃຫ້ໄດ້ມາຊ່ຶງຄໍາຮັບສາລະພາບໂດຍວິທກີ ານ ແລະ ຮບູ ການທີ່ຶຖືກຕ້ອງຕາມກົດ ໝາຍປາສະຈາກການເອົາຄໍາໃຫ້ການດ້ວຍການບງັ ຄັບ, ນາບຂູ່, ຕົວະຍວົ ະ ຫອກລວງ ຊ່ຶງເປັນການກະທໍາທບຶ່ີ ໍ່ ຖືກຕອ້ ງຕາມກົດໝາຍ. ວທິ ີການແກ້ໄຂ ຫັກຖານທາງດາ້ ນບຸກຄົນທໄຶີ່ ດມ້ າດ້ວຍວິທີການທີ່ຶບໍ່ຖກື ຕ້ອງຕາມກົດໝາຍຂອງ ເຈົັ້າໜ້າທຶີ່ຕາໍ ຫວດ ຊ່ຶງ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ໄດ້ກໍານົດໄວ້ຢ່າງຊັດເຈນວ່າຫັກຖານ ທາງດາ້ ນບຸກຄົນທ່ໄຶີ ດ້ມາດວ້ ຍວທິ ກີ ານລະເມີດກດົ ໝາຍ ໂດຍຜາ່ ນການກວດກາ ແລະ ຊັ່ງຊາຕີລາຄາຫກັ ຖານ ຈາກອົງການທ່ຶີມີສິດອໍານາດ ແລ້ວເຫັນວ່າໄດ້ມາໂດຍວິທີການລະເມີດກົດໝາຍແທ້ຖືເປັນໂມຄະ ແລະ ບໍ່ ສາມາດໃຊ້ເປັນຫັກຖານໃນການດໍາເນີນຄະດີອາຍາໄດ້ ນັ້ນກໍໝາຍຄວາມວ່າ ຫັກຖານທີ່ຶໃຊ້ໃນການດໍາເນີນ ຄະດີອາຍາໄດ້ນ້ັນຕ້ອງໄດ້ມາດ້ວຍວິທີການທີຶ່ຖືກຕ້ອງຕາມລະບຽບການ ແລະ ກົດໝາຍກໍານົດໄວ້ເທົ່ັານັ້ນ. ໃນການສຶກສາຄັ້ງນັ້ີພວກຂ້າພະເຈົັ້າໄດ້ນໍາວິທີການແກ້ໄຂຫັກຖານທີຶ່ໄດ້ມາດ້ວຍວິທີລະເມີດກົດໝາຍຈາກ ຕາ່ ງປະເທດ ມາປະກອບເຂັ້ົາໃນການສກຶ ສາຄ້ັງນ້ັຄີ ື: 1). ອີງຕາມກດົ ໝາຍຂອງປະເທດອາເມລກິ າ ໃນກນພິຈາລະນາແກ້ໄຂຫັກຖານທີຶ່ໄດ້ມາໂດຍບໍ່ຖືກຕ້ອງ ສານສູງຂອງສະຫະລັດອາເມລິກາ ນໍາ ໃຊ້ຫັກການບໍ່ຮັບຟງັ ພະຍານຫັກຖານທຶີ່ໄດມ້ າໂດຍບໍ່ຖກື ຕ້ອງຢາ່ ງເຂັມ້ ງວດເຊັ່ນວ່າ: ພະຍານຫັກຖານທໄີຶ່ ດ້ມາ ຈາກການບັງຄັບ, ການຂົມັ່ ຂໃູ່ ຫ້ສາລະພາບ ສານຈະບໍ່ຍອມຮັບຟງັ ພະຍານຫັກຖານ ນນັ້ ໂດຍມີເຫດຜນົ ວາ່ : - ຖາ້ ຫາກສານຍອມຮັບຟັງພະຍານຫັກຖານນັ້ນກເໍ ທົາັ່ ກບັ ວ່າສານສງົັ່ ເສີມໃຫ້ເຈົັ້າໜ້າທຶີ່ກະທາຜດິ ອີກ ຫື ສະແຫວງຫາຫັກຖານທຶ່ີໄດ້ມາບໍ່ຖືກຕ້ອງນນັ້ , ເພ່ືຶອບໍ່ໃຫ້ໃຊ້ອາໍ ນາດໄປໃນທາງທ່ີບຶ ່ໍຖກື ຕ້ອງ ແລະ ເພືຶ່ອປົກປ້ອງສິດເສລີພາບຂອງປະຊາຊົນ. - ເພ່ືຶອສະແດງຄວາມເປນັ ກາງຂອງສານໂດຍບ່ໍອຽງຊາ້ ຍບ່ຽງຂວາ, ເຂົ້ັາຂາ້ ງອອກຂາ ດ່ັງນັ້ນສານຈ່ຶງສະ ແແດງຄວາມເປັນກາງດ້ວຍການບໍ່ພິຈາລະນາຂ້ໍມູນຫັກຖານທີຶໄ່ ດ້ມາໂດຍຄວາມບໍ່ຖືກຕ້ອງ. ແຕ່ຖ້າ ສານຮັບພຈິ າລະນາຂໍ້ມນູ ຫກັ ຖານດ່ັງກາ່ ວກໍເທົັ່າກັບວ່າ ສານສ່ົັງເສີມໃຫ້ເຈົັ້າໜາ້ ທີຶ່ລະເມດີ ກົດໝາຍ. - ການບໍ່ຮບັ ພຈິ າລະນາຂໍ້ມນູ ຫັກຖານທໄຶີ່ ດ້ມາໂດຍບ່ຖໍ ກື ຕອ້ ງຂອງເຈ້ັົາໜ້າທ່ຍີຶ ງັ ຖືວ່າເປັນການໃຊ້ແທນ ຄ່າເສຍຫາຍໃຫແ້ ກ່ຜູ້ຖືກເຈົ້ັາໜ້າທລຶ່ີ ະເມີດສດິ . ດ່ັງນັ້ນ, ຂ້ໍມູນຫັກຖານໃດທຶ່ີໄດ້ມາດ້ວຍວິທີການທຶີ່ລະເມີດກົດໝາຍຈະຕ້ອງຖືກຕັດອອກຈາກ ຂະບວນການພິຈາລະນາຂອງສານ. ສ່ວນຂໍ້ມູນຫັກຖານທີຶ່ໄດ້ມາດ້ວຍວິທີທີຶ່ຖືກຕ້ອງຕາມກົດໝາຍແມ່ນ ສາມາດນໍາມາເປນັ ຫັກຖານເພຶ່ືອເອົາຜດິ ຈາໍ ເລີຍໄດ.້ 2). ອງີ ຕາມກດົ ໝາຍຂອງປະເທດໄທ ການຊ້ີັຂາດວາ່ ພະຍານຫັກຖານໃດໜ່ຶງຮັບຟັງໄດ້ ຫື ບ່ໍ ນັນ້ ຕາມກດົ ໝາຍໄທເຮັດໄດ້ 2 ວິທີຄື: ຊັີ້ ຂາດໃນຂະນະທີ່ຶມກີ ານສະເໜີພະຍານຫກັ ຖານນນ້ັ ໆໃນລະຫວ່າງການພຈິ າລະນາຄະດີ ແລະ ຊີັ້ຂາດໃນຄະນະທ່ຶີ ກາໍ ລັງພິພາກສາ ແຕ່ໃນທາງປະຕິບັດເມ່ຶືອມີການສະເໜີຫັກຖານເຂ້ັົາມາຖ້າເປັນກໍລະນີບໍ່ຊັດເຈນ ຫື ຍັງບໍ່ແນ່ ໃຈວ່າພະຍານຫັກຖານນ້ັນຈະເປັນຫັກຖານທຶ່ີຖືກຕ້ອງ ຫື ບໍ່ ຖ້າຫາກສານຂັ້ນຕ້ັົນປະຕິເສດບໍ່ຮັບສືບພະຍານ 27

ຫັກ ຖານ ຕາມ ທ່ີຶ ຄູ່ຄວາມ ຂໍ ໂດ ຍເຫັ ນວ່າເປັນພະຍານຫັກ ຖານທຶ່ີ ຕ້ອງຫ້າມແຕ່ ເມ່ຶື ອຄ ະດີນັ້ ນເຂົ້ັ າສູ່ສານຂັ້ ນ ອຸທອນແລ້ວສານຂັ້ນອຸທອນເຫັນວ່າມີເຫດຜົນອັນສົມຄວນໃຫ້ສືບພະຍານຫັກຖານນັ້ນສານຂັ້ນອຸທອນຈະ ພິພາກສາລົບລ້າງສານຂັ້ນຕົັ້ນແລ້ວສ່ັົງສໍານວນຄະດີໃຫ້ສານຂັ້ນຕົັ້ນຕັດສິນຄືນໃໝ່ ຊຶ່ງເປັນການເສຍເວລາ ແລະ ສ້າງຄວາມເສຍຫາຍແກ່ລກູ ຄວາມໄດ້. 4.1.1 ຜນົ ທາງດາ້ ນກດົ ໝາຍ ແລະ ລະບຽບການ ຈາກການສຶກສາຄົັ້ນຄວ້າບັນດາກົດໝາຍຕ່າງໆແລ້ວເຫັນວ່າໄດ້ມີການກໍານົດໄວ້ຢ່າງຊັດເຈນໃນ ກົດໝາຍວາ່ ດ້ວຍການດໍາເນນີ ຄະດີອາຍາສະບັບປັບປງຸ 2017 ມາດຕາ 34 ຫກັ ຖານທາງດາ້ ນບຸກຄນົ ເຊ່ິຶງໄດ້ ກາໍ ນດົ ໄວ້ວາ່ ຫກັ ຖານທາງດ້ານບຸກຄນົ ແມ່ນຫັກຖານທໄີ່ຶ ດ້ມາຈາກຄາໍ ໃຫກ້ ານຂອງຜ້ຖູ ືກສົງໄສ, ຜູ້ຖືກຫາ ຫື ຈໍາເລີຍ, ພະຍານ, ຜູ້ຖືກເສຍຫາຍ, ໂຈດທາງແພ່ງ, ການຊ້ີັຕົວ, ການຢ້ຶັງຢືນ, ຄໍາເຫັນຂອງຜູ້ຊ່ຽງຊານ ຫື ຜູ້ ຊໍານານງານ ທຶ່ີພົວພັນກັບການກະທໍາຜິດ. ນອກຈາກນ້ັີຍັງເຫັນວ່າມີບາງມາດຕາໄດ້ກໍານົດລະບຽບການທີຶ່ ກ່ຽວຂ້ອງກັບການປະຕິບັດງານຕົວຈິງຂອງເຈ້ັົາໜ້າທຶີ່ສືບສວນ-ສອບສວນ ແລະ ພະນັກງານໄອຍະການ ປະຊາຊົນໃນການເກັບໂຮມຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນເຊັ່ນ: ມາດຕາ 35 ຄໍາໃຫ້ການຂອງຜູ້ຖືກເສຍຫາຍ; ມາດຕາ 36 ຄາໃຫ້ການຂອງຜູ້ຖືກຫາ ຫື ຈາເລີຍ; ມາດຕາ 37 ຄໍາໃຫ້ການຂອງຜູ້ຖືກເສຍຫາຍ; ມາດຕາ 38 ຄໍາໃຫ້ການຂອງໂຈດທາງແພ່ງ, ຜູ້ຮັບຜດິ ຊອບທາງແພ່ງ; ມາດຕາ 39 ຄໍາໃຫ້ການຂອງພະຍານ; ມາດຕາ 40 ບົດສະຫຸຼບຂອງຜູ້ຊ່ຽວຊານ ຫື ຜູ້ຊໍານານງານ ແລະ ມາດຕາ 42 ການບໍຖ່ ເື ປັນຫັກຖານ. 4.2 ວເິ ຄາະຜນົ ຂອງການສກຶ ສາ ຈາກຜົນການສຶກສາທີຶ່ໄດ້ກ່າວມາຂ້າງເທິງນັ້ນພວກຂ້າພະເຈ້ົັາສາມາດວິເຄາະຜົນຂອງການສຶກສາ ໄດ້ວ່າ: ຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນ ເປັນຫັກຖານໜ່ຶງທີຶ່ມີຄວາມສໍາຄັນໃນການປະກອບສ່ວນເຂັ້ົາໃນການ ດໍາເນີນຄະດີອາຍາເພາະວາ່ ເປັນຫກັ ຖານທຶ່ຈີ າກບກຸ ຄົນທໃ່ຶີ ຫ້ການຕ່ໍເຈ້ົັາໜາ້ ທີຶຜ່ ູ້ດໍາເນີນຄະດີອາຍາ ຫື ຕອບຄໍາ ຖາມຕໍ່ການສອບຖາມໃນປະເດ່ັນຕ່າງໆທຶີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຄະດີ ໃນການດໍາເນີນຄະດີອາຍາຫັກຖານທາງດ້ານ ບຸກຄົນແມນ່ ມຄີ ວາມຈາໍ ເປັນຕໍ່ ເຈ້ົັາໜ້າທຶ່ີສືບສວນ-ສອບສວນ, ພະນກັ ງານໄອຍະການ ແລະ ຜູພ້ ິພາກສາ ເຖິງ ແມ່ນວ່າຈະມຫີ ກັ ຖານທາງດ້ານວັດຖຼຸທຜ່ຶີ ກູ ມັດຜູຖ້ ກື ສົງໄສ, ຜູຖ້ ືກຫາ ແລະ ຈໍາເລີຍ ແລວ້ ກໍຕ່ າມແຕ່ການເອົາ ຄໍາໃຫ້ການບຸກຄົນດັ່ງກ່າວຍັງມີຄວາມຈໍາເປັນສະເໝີ ບຸກຄົນດ່ັງກ່າວອາດຈະຖືກສອບຖາມກ່ຽວກັບການ ກະທໍາຜິດວ່າໄດ້ກະທໍາຜິດແທ້ ຫື ບໍ່, ຍອມຮັບສາລະພາບ ຫື ບ່,ໍ ການກະທໍາດ້ານພາວະວໄິ ສແມ່ນໄດມ້ ີຜູ້ອຶື່ນ ຮວ່ ມ ຫື ບໍ່, ສາເຫດຂອງການກະທໍາຜດິ ດັ່ງກາ່ ວມາຈາກສາເຫດອນັ ໃດ ແລະ ໄດມ້ ີການກະທໍາຜິດໃນສະຖານ ອນືຶ່ ຫື ບໍ່ ທຶຜ່ີ ່ານມາ ອາດເປັນສາເຫດທີຶພ່ າໃຫ້ເພຶີ່ມ ຫື ຫຼດຸ ຜ່ອນຄວາມຮັບຜດິ ຊອບທາງອາຍາ. ໃນການດໍາເນີນຄະດີອາຍາຖ້າຂາດຫກັ ຖານທາງດ້ານບກຸ ຄົນຈະເຮັດໃຫ້ຂ້ມໍ ູນຫກັ ຖານບຄ່ໍ ົບຖ້ວນ ສົມບນູ ແລະ ບາງກໍລະນີອາດຈະນໍາຜກູ້ ະທາໍ ຜດິ ມາລງົ ໂທດບໍ່ໄດ້. ຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນ ເປັນຫັກຖານທີ່ຶຍັງມີຈຸດອ່ອນຫາຍດ້ານເຊັ່ນ: ຜູ້ຖືກສົງໄສ, ຜູ້ຖືກຫາ ແລະ ຈໍາເລີຍ ບໍ່ຍອມໃຫ້ຄວາມຮ່ວມມືແກ່ເຈົັ້າໜ້າທີ່ຶສືບສວນ-ສອບສວນ, ພະນັກງານໄອຍະການ ແລະ ຜູ້ ພພິ າກສາທ່ຶເີ ອາົ ຄໍາໃຫ້ການບຸກຄົນດັ່ງກ່າວ ຜູ້ຖືກສົງໄສ, ຜູ້ຖືກຫາ ຫື ຈໍາເລີຍ ອາດໃຫກ້ ານເທັດ, ພິກປຶ້ີນຄໍາ ໃຫ້ການ ຫື ບໍຍ່ ອມໃຫກ້ ານຕ່ໍການສອບຖາມຂອງເຈ້ັົາໜາ້ ທີ່ຶຜູດ້ າໍ ເນນີ ຄະດີ; ພະຍານຜູ້ເຫນັ ເຫດການປະຕິເສດ ທີ່ຶຈະໃຫ້ການຕໍ່ເຈັົ້າໜ້າທ່ຶີໂດຍອ້າງເຫດຜົນບ່ໍຮູ້ບ່ໍເຫັນເຫດການ ຫື ຍ້ອນວ່າຢ້ານກົວທີ່ຶຈະເກີດອັນຕະລາຍຕໍ່ 28

ຊວີ ິດ, ສຸຂະພາບ, ຊັບສິນ ແລະ ຄອບຄົວຂອງຜູກ້ ່ຽວ; ຜຖູ້ ືກອັບຜົນປະໂຫຍດ ຫື ຜູ້ຖກື ເສຍຫາຍ ບ່ໍເຂັ້ົາຮ້ອງ ຟ້ອງ ຫື ແຈ້ງຄວາມໃຫ້ດາໍ ເນນີ ຄະດແີ ກ່ຜກູ້ ະທາໍ ຜິດທາງອາຍາ ດ່ງັ ນັ້ນ, ຈາກສາເຫດທ່ີໄຶ ດກ້ ່າວມາຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ ເກີດຂ້ໍຫຍຸ້ງຍາກໃນການໄດ້ມາຊຶ່ງຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນ. ອົງການສືບສວນ-ສອບສວນ ເປັນອົງການທໍາອິດທຶ່ີເຮັດໜ້າທ່ີຶໃນການຊອກຫາ ແລະ ເກັບໂຮມ ຫັກຖານ ຊຶ່ງຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນ ແມ່ນໄດ້ມາຈາກການເອົາຄໍາໃຫ້ການຜູ້ຖືກສົງໄສ, ຜູ້ຖືກຫາ ຫື ຈໍາເລຍີ , ພະຍານ ແລະ ຜຖູ້ ືກເສຍຫາຍເປັນຕັ້ນົ ຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນທ່ຶີໄດມ້ າຈາກອງົ ການສບື ສວນ-ສອບ ສວນ ຕ້ອງໄດ້ທໍາການກວດກາ ແລະ ຊ່ັງຊາຕີລາຄາຫັກຖານທີຶ່ເກັບໂຮມມານັ້ນວ່າ ມີຄວາມຖືກຕ້ອງ ທາງ ດ້ານກົດໝາຍ ແລະ ຖືກຕອ້ ງຕາມຄວາມເປັນຈິງ ຖ້າຫາກວ່າໄດມ້ ີການກວດກາຊ່ັງຊາ ແລະ ຕລີ າຄາຫກັ ຖານ ແລ້ວພົບວ່າໄດ້ມາດ້ວຍຮູບການທ່ຶີບໍ່ຖືກຕ້ອງຕາມກົດໝາຍ ຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນດັ່ງກ່າວຖືເປັນໂມຄະ ແລະ ບໍ່ສາມາດໃຊ້ເປນັ ຫັກຖານໃນການດໍາເນີນຄະດີອາຍາໄດ້ ດັ່ງນັ້ນ, ການກວດກາ ແລະ ຊັ່ງຊາຕີລາຄາຫັກ ຖານຈຶງ່ ເປັນວິທແີ ກໄ້ ຂຫກັ ຖານທີຶ່ໄດມ້ າໂດຍການລະເມດີ ກດົ ໝາຍ. 29

ບດົ ທີ 5 ສະຫບຸຼ ແລະ ຂສໍ້ ະເໜີ 5.1 ສະຫບຼຸ ໃນການສຶກສາຫົວຂ້ໍ ຫັກຖານໃນຄະດອີ າຍາ ສຶກສາກໍລະນີ ຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນ ຈາກການ ສກຶ ສາ ສາມາດສະຫຸຼບໄດ້ວ່າ: ຫັກຖານທາງດ້ານບກຸ ຄົນແມ່ນຫັກຖານທີຶ່ໄດ້ມາຈາກ ຄໍາໃຫ້ການຂອງຜູ້ຖືກ ສົງໄສ, ຜູ້ຖືກຫາ ຫື ຈໍາເລີຍ, ພະຍານ, ຜູ້ຖືກເສຍຫາຍ, ໂຈດທາງແພງ່ ຫື ຜູ້ຮັບຜິດຊອບທາງແພ່ງ, ການຊີັ້ ຕວົ , ການຢັຶງ້ ຢືນ, ຄາໍ ເຫັນຂອງຜູ້ຊ່ຽວຊານ ຫື ຜູ້ຊໍານານງານທພີ່ຶ ົວພັນກັບການກະທາໍ ຜິດ. ຫກັ ຖານທາງດາ້ ນ ບກຸ ຄນົ ມີຄວາມສໍາຄັນຫາຍໃນການດໍາເນີນຄະດີອາຍາເພຶື່ອຊອກຫາເຫດຂອງການກະທໍາຜິດທີ່ຶເກີດຂຶັ້ນ ແລະ ຊອກຫາຜູ້ກະທໍາຜິດທາງອາຍາມາຮັບໂທດຕາມກົດໝາຍ ບາງກໍລະນີຖ້າຫາກບໍ່ມີການຮ້ອງຟ້ອງ ຫື ແຈ້ງ ຄວາມຈາກຜູ້ຖືກອບັ ຜນົ ປະໂຫຍດ ຫື ຜູ້ຖກື ເສຍຫາຍ ການກະທາໍ ຜິດທາງອາຍາດັ່ງກ່າວກອໍ າດຈະບໍໄ່ ດມ້ ກີ ານ ດໍາເນີນຄະດີ ແລະ ຜູ້ກະທໍາຜິດກໍອາດຈະບໄໍ່ ດ້ຮບັ ໂທດ. ສະນັນ້ , ຫັກຖານທາງດາ້ ນບກຸ ຄນົ ຈຶ່ງມຄີ ວາມສໍາຄັນ ໃນການດໍາເນີນຄະດີອາຍາເພາະວ່າຖ້າຂາດຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນຈະເຮັດຂໍ້ມູນຫັກຖານບໍ່ຄົບຖ້ວນ ແລະ ບາງຄັ້ງອາດຈະນາໍ ຜູກ້ ະທາໍ ຜິດມາຮັບໂທດບໍໄ່ ດ້. ບັນຫາ ແລະ ຄວາມຫຍຸ້ງບຍາກໃນການໄດ້ມາຂອງຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນ ແມ່ນການບໍ່ໃຫ້ ຄວາມຮ່ວມມືຕໍເ່ ຈ້ັົາໜາ້ ທຶ່ີສືບສວນ-ສອບສວນ, ພະນັກງານໄອຍະການ ແລະ ຜພູ້ ິພາກສາທ່ຶີຈະເອົາຄໍາໃຫ້ການ ບກຸ ຄົນທີຶ່ເປັນຫກັ ຖານທາງດາ້ ນບຸກຄົນເຊັ່ນ: ຜຖູ້ ືກສົງໄສ, ຜຖູ້ ືກຫາ ຫື ຈາໍ ເລີຍ ບ່ໍຍອມໃຫ້ການຕໍ່ເຈົ້ັາໜ້າທຶີ່ ຜ້ເູ ອາົ ຄໍາໃຫ້ການ, ບາງກໍລະນີມກີ ານກະທາໍ ຜິດຮ່ວມກັນແຕ່ພວກກ່ຽວພັດໃຫ້ການບໍ່ກງົ ກັນ, ໃຫ້ການເທັດ ຫື ພິກປນຶີ້ ຄະດີ, ພະຍານຜເູ້ ຫັນເຫດການເມນີ ເສີຍຕ່ໍການໃຫຂ້ ໍ້ມູນແກ່ເຈາ້ັົ ໜາ້ ທີ່ຶ, ຜຖູ້ ກື ເສຍຫາຍບໍຮ່ ້ອງຟອ້ ງແຈ້ງ ຄວາມດ່ັງນັ້ີເປັນຕົັ້ນ ບັນຫາດ່ັງກ່າວເປັນສຶ່ິງທຶ່ີທ້າທາຍຕ່ໍການປະຕິບັດງານຂອງເຈັ້ົາໜ້າທ່ຶີຜູ້ດໍາເນີນຄະດີ ຊຶ່ງ ຕອ້ ງໄດ້ກໍາແໜ້ນດ້ານຫັກວຊິ າການ ແລະ ກດົ ໝາຍຢ່າງເຂ້ັມງວດ ເພຶື່ອຮັບປະກັນບ່ໍໃຫ້ໄດ້ຊ່ຶງຫັກຖານດ້ວຍ ວິທີການລະເມດີ ກດົ ໝາຍ. ກອ່ ນທຈີຶ່ ະຮໄູ້ ດ້ວ່າຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນໄດ້ມາໂດຍວທິ ີການທີຶ່ລະເມີດກດົ ໝາຍ ແມ່ນຕ້ອງໄດ້ ທໍາການກວດກາ ແລະ ຊງັ່ ຊາຕີລາຄາຫັກຖານນ້ັນກ່ອນວ່າໃນຂ້ັນສືບສວນ-ສອບສວນຂອງເຈາ້ັົ ໜ້າທ່ີຶຕາໍ ຫວດ ໄດ້ມກີ ານລະເມີດກດົ ໝາຍທພ່ຶີ າໃຫ້ໄດມ້ າຊງ່ຶ ຫັກຖານທາງດາ້ ນບກຸ ຄນົ ນ້ັນແທ້ ຫື ບໍ່ ຖ້າໄດ້ມາໂດຍບໍ່ຖືກຕ້ອງ ຕາມກົດໝາຍແທ້ແມ່ນໄດ້ມາດ້ວຍຮູບການຕາມຫັກຖານແລວ້ ຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນຈະໄດ້ມາດ້ວຍຮູບ ການໃດກໍຕາມແຕຖ່ ້າມີການລະເມດີ ກດົ ໝາຍກໍບໍສ່ າມາດໃຊ້ເປນັ ຫກັ ຖານໃນການດໍາເນີນຄະດີອາຍາໄດ້ ຕອ້ ງ ໄດ້ມີການເຄຶື່ອນໄຫວສບື ສວນ-ສອບສວນ ເພືຶ່ອໃຫ້ໄດ້ມາຂອງຫັກຖານທາງນ້ນັ ບຸກຄນົ ນ້ນັ ໃໝ່ໂດຍຖືກຕ້ອງ ຕາມກົດໝາຍ ແລະ ໃສ່ມາດຕະການຕໍເ່ ຈົ້ັາໜ້າທຜຶ່ີ ລູ້ ະເມດີ ກົດໝາຍຢາ່ ງເໝາະສົມ ທງັ ໝດົ ນກ້ັີ ເໍ ພື່ຶອຮບັ ປະກັນ 30

ໃນການດາໍ ເນນີ ຄະດອີ າຍາໃຫ້ມຄີ ວາມຖກື ຕອ້ ງຕາມກົດໝາຍ ມຄີ ວາມຍຕຸ ິທໍາແກ່ສັງຄົມຢ່າງແທ້ຈງິ ເຈັ້າົ ໜ້າ ທຶີ່ຕ້ອງປະຕິບັດງານຂອງຕົນດ້ວຍຄວາມຖືກຕ້ອງຕາມລະບຽບກົດໝາຍເປັນທຶ່ີເພ່ີຶງໃຫ້ແກ່ປະຊາຊົນ ໃຫ້ສົມ ກັບພາລະບົດບາດທພຶີ່ ັກ ແລະ ລັດໄດມ້ ອບໝາຍໃຫ້ ເພ່ອືຶ ຮບັ ປະກນັ ຄວາມສັກສິດຂອງກົດໝາຍ. 5.2 ຂສ້ໍ ະເໜີ ຈາກການສຶກສາຄົ້ັນຄວ້າບດົ ໂຄງການຈົບຊັ້ນຫົວຂໍ້ ຫັກຖານໃນຄະດີອາຍາສຶກສາກໍລະນີຫັກຖານ ທາງດ້ານບຸກຄນົ ສະບບັ ນັພ້ີ ວກຂາ້ ພະເຈ້າົັ ໄດ້ມີຂໍ້ສະເໜີດ່ງັ ນ:ີັ້ 1) ສະເໜີໃຫ້ມີການດາໍ ເນີນຄະດີອາຍາຕໍ່ ເຈົ້ັາໜ້າທຶ່ີຜູລ້ ະເມີດກດົ ໝາຍໃນການດາໍ ເນນີ ຄະດີອາຍາ. 2) ສະເໜີໃຫ້ມີການຮັກສາຫັກຖານທາງດ້ານບຸກຄົນ ໂດຍສະເພາະແມ່ນພະຍານຄວນໄດ້ມີການປົກປ້ອງ ແລະ ຄຸ້ມຄອງຕາມກດົ ໝາຍ. 3) ສະເໜີໃຫ້ມີການຝກອົບຮົມການເອົາຄໍາໃຫ້ການໃຫ້ ແກ່ອົງການສືບສວນ-ສອບສວນ ແລະ ພະນັກງານ ໄອຍະການເປັນປະຈາໍ . 31

ເອກະສານອາ້ ງອງີ ສະພາແຫ່ງຊາດ. (2015). ລັດຖະທາມະນນູ ແຫ່ງ ສປປ ລາວ ສະບັບປງັ ປງຸ ເລກທີ 63/ສພຊ, ວນັ ທີ 9 ທັນວາ 2015. ສະພາແຫງ່ ຊາດ. (2017). ປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາ ສະບັບເລກທີ 26/ສພຊ, ວັນທີ 17 ພຶດສະພາ 2017 ສະພາແຫ່ງຊາດ. (2017). ກດົ ໝາຍວ່າດວ້ ຍ ການດໍາເນນີ ຄະດອີ າຍາ ສະບັບປບັ ປຸງເລກທີ 37/ສພຊ, ວັນທີ 14 ພະຈກິ 2017. ຄະນະກາໍ ມະການສູນກາງພັກ. (2017). ມະຕກິ ອງປະຊຸຼມໃຫຍ່ຂອງພັກປະຊາຊນົ ປະຕິວດັ ລາວ ຄັງ້ ທີ IX ຄະນະກາໍ ມະການສູນກາງພັກ. (2016). ເອກະສານເຊ່ອຶື ມຊຶມມະຕິກອງປະຊຼມຸ ໃຫຍຄ່ ັ້ງທີ X ຂອງພກັ ປະຊາຊນົ ປະຕວິ ັດລາວ. ວຽງວໄິ ລ ທຽ່ ງຈັນໄຊ (2005) ການດາໍ ເນນີ ຄະດີອາຍາ ພິມຄ້ັງທີ II. ສຸພາສິດ ລວໍ ັນໄຊ, ພ້ອມຄະນະ. (2015). ປມຶ້ ຄມູ່ ື ການດາໍ ເນີນຄະດອີ າຍາ ຢູ່ ສປປລາວ. ຄໍາສານ ສຸວົງ, ພອ້ ມຄະນະ. (2017). ປຶ້ມຄມູ່ ື ຫກັ ຖານໃນຄະດອີ າຍາ. ຈັນສດີ າ ສສີ ລຸ າດ. (2019). ຫັກຖານທໄ່ຶີ ດມ້ າດ້ວຍວທິ ກີ ານລະເມດີ ກົດໝາຍສຶກສາກໍລະນີຫັກຖານທາງດາ້ ນ ບກຸ ຄນົ . ວິທະຍານິພົນປະລນິ ຍາໂທ. ຄະນະນິຕິສາດ ແລະ ລດັ ຖະສາດ. ມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງຊາດ. ຈ່ອນນ່ີຶ ຄາໍ ສກຸ ຖາວົງ. (2019). ການກວດກາ ແລະ ຊ່ັງຊາຕີລາຄາຫກັ ຖານໃນການດໍາເນນີ ຄະດີອາຍາຂອງ ອົງການໄອຍະການປະຊາຊນົ . ບດົ ໂຄງການຈົບຊ້ັນປະລນິ ຍາຕີນິຕສິ າດ. ສາຂາກດົ ໝາຍອາຍາ. ຄະນະ ນິຕສິ າດ ແລະ ລັດຖະສາດ. ມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫງ່ ຊາດ. ສົມລັດ ແສງຄາໍ ນ.ີ (2017). ການໄດ້ຫກັ ຖານທາງດ້ານບຸກຄນົ ດວ້ ຍວທິ ີລະເມີດກດົ ໝາຍ. ບົດໂຄງການຈົບຊັນ້ ປະລິນຍາຕີນຕິ ສິ າດ. ສາຂາກດົ ໝາຍອາຍາ. ຄະນະນິຕິສາດ ແລະ ລດັ ຖະສາດ. ມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫງ່ ຊາດ. ຍິຶງ່ ສັກ ກດິ ສະນະຈນິ ດາ. 1986 ກດົ ໝາຍລກັ ສະນະພະຍານ (ພາສາໄທ). ຈດິ ຕິ ຈະເລີນຊໍາ. (1995). ພະຍານໃນຄະດີອາຍາ (ພາສາໄທ). ປະພນົ ສາຕະມານ. (1969). ການຊັງ່ ນາໍ້ ໜກັ ພະຍານຫັກຖານ (ພາສາໄທ). ຈັກກະພງົ ວິລັດວານດິ . (2003). ຫກັ ແລະ ທດິ ສະດີການສືບສວນ (ພາສາໄທ). ພອນເພດັ ວິຊດິ ຊນົ . (1995). ຄາໍ ອະທິບາຍລກັ ສະນະພະຍານ (ພາສາໄທ). 32

ເອກະສານຊອ້ ນທາ້ ຍ 33

ຕວົ ຢາ່ ງ: ແບບພມິ ບດົ ບນັ ທກຶ ຄາໍ ໃຫກ້ ານຜຖູ່ ກື ຫາ ຢຂູ່ ນັ້ ອງົ ການສບື ສວນ-ສອບສວນ ນະຄອນຫວງວຽງຈນັ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ສັນຕິພາບ ເອກະລາດ ປະຊາທິປະໄຕ ເອກະພາບ ວດັ ທະນາຖາວອນ ກອງບັນຊາການ ປກສ.............. ກອງ/ໜ່ວຍງານ ສບື ສວນ-ສອບສວນຄະດອີ າຍາ ຈດົ ໝາຍບນັ ທກຶ ຄາໍ ໃຫກ້ ານ - ທີ່ທຶ າໍ ການສອບສວນ ປກສ....................ວນັ ທີ....../......./........ເວລາ........ໂມງ.......ນາທີ; - ພະນັກງານສອບສວນ ທາ່ ນ.................................., ຊັນ້ ..............., ໜາ້ ທຶີຮ່ ັບຜດິ ຊອບ ............................, ສງັ ກດັ ຢູ່ ປກສ........................., ພ້ອມດວ້ ຍ ທາ່ ນ..................................... ..................................., ຊ້ັນ.................., ໜາ້ ທ່ີຮຶ ັບຜດິ ຊອບ................................................, ສງັ ກັດຢູ່ ປກສ..........................................; - ຊ່ຶື ແລະ ນາກສະກຸນ ຜູ່ໃຫ້ການ ທ້າວ ຫື ນາງ .............................................., ວັນທີ, ເດອື ນ, ປເີ ກີດ..................................., ອາຍ.ຸ .........ປ,ີ ອາຊບີ ........................., ເຊື້ັອຊາດ .........................., ສັນຊາດ....................., ສາສະໜາ......................, ລະດບັ ວັດທະນະທາໍ ............................, ລະດັບວິຊາສະເພາະ......................, ເລກບດັ ປະຈໍາຕວົ ....................., ໜງັ ສຜື າ່ ນແດນເລກທີ........................................., ເບໂີ ທຕິດຕໍ່......................................., ບາ້ ນເກດີ ......................., ເມືອງ........................., ແຂວງ / ນະຄອນ............................., ປັດຈຸບນັ ພັກເຊົາຢບູ່ າ້ ນ............................., ໜ່ວຍ........., ເມືອງ..........................., ແຂວງ / ນະຄອນ.............................; -ຊ່ືຶ ແລະ ນາມສະກນຸ ພໍຄ່ ີງ ຫື ພໍ່ນາ້ ..............................................., ອາຍ.ຸ ............ປີ, 34

ອາຊບີ ...................., ຢ່ບູ າ້ ນ......................, ໜ່ວຍ..........., ເມອື ງ................................, ແຂວງ / ນະຄອນ.........................................; -ຊຶື່ ແລະ ນາມສະກນຸ ແມຄ່ ງີ ຫື ແມ່ນາ້ ............................................, ອາຍ.ຸ ............ປີ, ອາຊີບ...................., ຢບູ່ າ້ ນ....................., ໜວ່ ຍ..........., ເມືອງ................................., ແຂວງ / ນະຄອນ.........................................; -ຊຶ່ື ແລະ ນາມສະກຸນ ຜວົ ຫື ເມຍັ ............................................, ອາຍຸ...................ປີ, ອາຊບີ ...................., ຢູ່ບ້ານ...................., ໜວ່ ຍ..........., ເມືອງ................................., ແຂວງ / ນະຄອນ.........................................; -ວັນທ,ີ ເດອື ນ, ປີ ກກັ ຕົວ.............................., ສະຖານທຶີ່ການກະທາໍ ຜດິ ....................., -ຜ່ານມາເຄຍີ ຕອ້ ງໂທດ......................ຄງັ້ , ຂຫ້ໍ າຫຍັງ, ດນົ ປານໃດ, ຖກື ສານຕັດສິນ ຫື ບໍ ................................................................................................................................ -ອາ້ ຍເອ້ືັອຍນອ້ ງຄງີ ມີຈັກຄົນ..................., ຊືຶ່ຫຍງັ , ອາຊບີ ຫຍງັ , ຢູ່ໃສ........................ ................................................................................................................................ -ຂາ້ ພະເຈາ້ົັ ເອງຂໃໍ ຫກ້ ານຕາມຄວາມເປັນຈິງ ຕໍ່ເຈາົັ້ ໜາ້ ທີ່ວຶ າ່ ........................................... ............................................................................................................................... ..........................................ສັ້ນິ ສດຸ ຄໍາໃຫກ້ ານເວລາ....................ໂມງ....................ນາທີ, ໂດຍເຈົັາ້ ໜາ້ ທີ່ຶພວກເຮົາບໍ່ໄດ້ບັງຄັບ, ນາບຂູ່ ແລະ ທຸບຕທີ ລໍ ະມານ ແຕ່ປະການໃດ. ທກຸ ຄໍາເວັົ້າລ້ວນແຕໄ່ ດ້ອາ່ ນ ໃຫຟ້ ັງ, ເຫນັ ວາ່ ຖກື ຕອ້ ງຕາມຄວາມຈງິ ຈຶງ່ ໄດ້ລງົ ລາຍເຊັນໄວ້ເພອ່ຶື ເປນັ ຫກັ ຖານ. ພະນກັ ງານສອບສວນ ພະນກັ ງານເຂາັ້ົ ຮວ່ ມ ຜບູ່ ນັ ທກຶ ຜໃູ່ ຫກ້ ານ ເຊນັ ແລະ ແປະໂປ້ 35

ຕວົ ຢ່າງ: ແບບພິມບົດບັນທກຶ ຄາໍ ໃຫກ້ ານຜຖູ່ ກື ຫາ ຢູຂ່ ນ້ັ ອົງການໄອຍະການປະຊາຊົນນະຄອນຫວງວຽງຈນັ ສາທາລະນະລັດ ປະຊາທປິ ະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ສນັ ຕພິ າບ ເອກະລາດ ປະຊາທິປະໄຕ ເອກະພາບ ວດັ ທະນາຖາວອນ ແຂວງ / ນະຄອນ........................ ເລກທີ........../ອຍກ........... ອງົ ການໄອຍະການປະຊາຊົນ ລົງວັນທ.ີ ......../........./.......... ບດົ ບນັ ທກຶ ຄາໍ ໃຫກ້ ານຜຖູ່ ກື ຫາ ໃຫກ້ ານຄງ້ັ ທີ ....... ທ່ຶ.ີ ..................................., ວນັ ທ.ີ ....../......../......., ເວລາ..........ໂມງ, ຕອນ............ ທາ່ ນ........................................, ພະນັກງານໄອຍະການ, ຕາໍ ແໜງ່ ................................... ຂອງອງົ ການໄອຍະການປະຊາຊນົ . ນ່ງັ ພ້ອມດວ້ ຍທາ່ ນ................................., ພະນກັ ງານ..............., ຕາໍ ແໜ່ງ............... ເປັນຜເູ່ ຂ້ັົາຮວ່ ມ ແລະ ທາ່ ນ............................, ພະນກັ ງານ..............., ຕາໍ ແໜງ່ ................ ເປັນຜູ່ບນັ ທກຶ ເອາົ ຄາໍ ໃຫກ້ ານຂອງ ທາ້ ວ ຫື ນາງ.................................., ອາຍ.ຸ ..............ປີ ອາຊບີ ......................, ສນັ ຊາດ..............., ເຊ້ັືອຊາດ................, ຢບູ່ າ້ ນ.........................., ໜ່ວຍ............, ເມອື ງ......................................., ແຂວງ ............................................., ໃນຖານະເປັນຜຖູ່ ກື ຫາໃນຄະດອີ າຍາສະບັບເລກທີ................../ອຍກ...................., ລງົ ວັນທີ ............................., ເບີໂທຕິດຕໍ.່ ...................................; ເນືັອ້ ໃນຄາໍ ໃຫ້ການລະອຽດ ຖາມ/ຕອບ: ....................................................................................................... ................................................................................................................................. ຖາມ/ຕອບ: ....................................................................................................... 36

................................................................................................................................ ການເອົາຄາໍ ໃຫກ້ ານຜູ່ຖືກຫາສັິ້ນສດຸ ລງົ ໃນເວລາ.......................ໂມງ, ຕອນ.................. ຂອງວັນທ.ີ ......./......../............ ແລະ ໄດ້ອາ່ ນບດົ ບັນທກຶ ຄາໍ ໃຫ້ການສະບັບນ້ັໃີ ຫ້ຜູຖ່ ືກຫາ ແລະ ຜເູ່ ຂ້າົັ ຮວ່ ມ ຟງັ ແລວ້ ເຫັນວາ່ ຖືກຕ້ອງໂດຍປາສະຈາກການບັງຄັບ, ນາບຂູ່, ທບຸ ຕິທໍລະມານ ແລະ ຕົວະຍວົ ະ ຫອກລວງ ຈຶ່ງ ພ້ອມກນັ ລງົ ລາຍເຊນັ ແລະ ແປະໂປ້ມໄື ວເ້ ປນັ ຫກັ ຖານ. ພະນກັ ງານໄອຍະການ ຜເູ່ ຂາ້ັົ ຮວ່ ມ ຜບູ່ ນັ ທກຶ ຜໃູ່ ຫກ້ ານ 37

ປະຫວັດຫຍຜໍ້ ຂູ້ ຽນ ຊຶື່ ແລະ ນາມສະກຸນ: ທາ້ ວ ສກັ ເສນາ ບນຸ ນະວົງ ວັນ ເດືອນ ປີ ເກດີ : 02 ມນີ າ 1998 ບ້ານເກີດ: ບາ້ ນພະຂາວ ເມືອງໄຊທານີ ແຂວງນະຄອນຫວງວຽງຈນັ ບ້ານຢປູ່ ັດຈຸບັນ: ບາ້ ນພະຂາວ ເມືອງໄຊທານີ ແຂວງນະຄອນຫວງວຽງຈນັ ການສຶກສາ: ປີ 2009 ຈບົ ການສຶກສາທ່ຶໂີ ຮງຮຽນ ປະຖມົ ສົມບນູ ສວີ ິໄລ ປີ 2013 ຈົບການສຶກສາທີ່ຶໂຮງຮຽນ ມດັ ທະຍມົ ຕອນຕົ້ັນສວີ ໄິ ລ ປີ 2016 ຈບົ ການສກຶ ສາທີໂຶ່ ຮງຮຽນ ມັດທະຍມົ ສຶກສາ ສາທດິ ປີ 2016 ເຖິງປດັ ຈບຸ ັນ ສຶກສາຢູ່ ມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫ່ງຊາດ ຄະນະ ນຕິ ສິ າດ ແລະ ລດັ ຖະສາດ ພາກວຊິ າ ກົດໝາຍອາຍາ ເບີໂທ: 020 77227702 Email: [email protected] 38

ປະຫວັດຫຍຜ້ໍ ຂູ້ ຽນ ຊື່ຶ ແລະ ນາມສະກນຸ : ທາ້ ວ ສກຸ ຖາວອນ ສນູ ດາລາ ວນັ ເດືອນ ປີ ເກດີ : 03 ກລໍ ະກດົ 1998 ບາ້ ນເກດີ : ໜອງປີງ ເມືອງ ຈັນທະບລູ ີ ແຂວງນະຄອນຫວງວຽງຈນັ ບ້ານຢູ່ປດັ ຈຸບນັ : ໜອງປີງ ເມືອງ ຈັນທະບູລີ ແຂວງນະຄອນຫວງວຽງຈັນ ການສຶກສາ: ປີ 2009 ຈບົ ການສຶກສາທໂຶ່ີ ຮງຮຽນ ປະຖມົ ສົມບນູ ດົງນາໂຊກ ປີ 2013 ຈບົ ການສກຶ ສາທີ່ຶໂຮງຮຽນ ມດັ ທະຍມົ ຕອນຕນັົ້ ພັນຫວງ ປີ 2016 ຈົບການສຶກສາທໂີຶ່ ຮງຮຽນ ມັດທະຍມົ ສົມບນູ ປ່ອງຄາໍ ປີ 2016 ເຖງິ ປດັ ຈຸບັນ ສຶກສາຢູ່ ມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫ່ງຊາດ ຄະນະ ນຕິ ສິ າດ ແລະ ລັດຖະສາດ ພາກວິຊາ ກົດໝາຍອາຍາ ເບີໂທ: 020 54462566 Email: [email protected] 39