ການ​ຂໍ​ອຸ​ທອນ​ຄຳ​ສັ່ງ​ຊັດ​ມ້ຽນ

ບດົ ໂຄງການຈບົ ຊນັ້ ລະດບັ ປະລຍິ າຕນີ ຕິ ສິ າດ ແລະ ລດັ ຖະສາດ ສາຂາກດົ ໝາຍອາຍາ ການອທຸ ອນຄາສງັ່ ຊດັ ມຽ້ ນຄະດອີ າຍາໃນກລໍ ະນອີ ົງການໄອຍະການບສໍ່ ັ່ງຟອ້ ງຄະດີ Appealing for Dismissal of Criminal Proceeding Order of the Public Prosecutor in Criminal Cases ຂຽນໂດຍ: ທາ້ ວ ແສງສລຸ ຍິ າ ແກວ້ ພລິ າໄລ ນາງ ສນຸ ດິ ຕາ ແສງພະຈດິ ຄະນະນຕິ ສິ າດ ແລະ ລດັ ຖະສາດ ສກົ ສກຶ ສາ 2019 – 2020

ບດົ ໂຄງການຈບົ ຊນັ້ ລະດບັ ປະລຍິ າຕນີ ຕິ ສິ າດ ສາຂາກດົ ໝາຍອາຍາ ການອທຸ ອນຄາສງັ່ ຊດັ ມຽ້ ນຄະດອີ າຍາໃນກໍລະນອີ ົງການໄອຍະການບສໍ່ ັ່ງຟອ້ ງຄະດີ Appealing for Dismissal of Criminal Proceeding Order of the Public Prosecutor in Criminal Cases ນັກສືກສາ: ທ້າວ ແສງສຸລິຍາ ແກ້ວພລິ າໄລ ນາງ ສນຸ ດິ ຕາ ແສງພະຈດິ ອາຈານຜ້ນາພາ: ປທ ພັນທະສກັ ມິ່ງນະຄອນ ຄະນະນຕິ ສິ າດ ແລະ ລດັ ຖະສາດ ພາກວຊິ າກດົ ໝາຍອາຍາ ສກົ ສກຶ ສາ 2019 – 2020

Final Project of Bachelor Degree of Law in Criminal Law ການອທຸ ອນຄາສງັ່ ຊດັ ມຽ້ ນຄະດອີ າຍາ ໃນກໍລະນອີ ົງການໄອຍະການບສ່ໍ ງ່ັ ຟອ້ ງຄະດີ Appealing for Dismissal of Criminal Proceeding Order of the Public Prosecutor in Criminal Cases Students: Mr. Sengsouliya KEOPHILALAY Ms. Sunita SENGPHACHIT Advisor: Phanthasak MINGNAKHONE, LL.M Faculty of Law and Political Science In Criminal Law Academic Year 2019-2020

ສາທາລະນະລດັ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊົນລາວ ສນັ ຕພິ າບ ເອກະລາດ ປະຊາທິປະໄຕ ເອກະພາບ ວັດທະນາຖາວອນ ມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫງ່ ຊາດ ເລກທີ ຄະນະນິຕິສາດ ແລະ ລດັ ຖະສາດ ນະຄອນຫວຼ ງວຽງຈນັ , ວັນທ.ີ .................... ......../.......... ໃບຮບັ ຮອງບດົ ໂຄງການຈບົ ຊ້ັນ ການຂອໍ ທຸ ອນຄາສງັ່ ຊດັ ມຽ້ ນຄະດອີ າຍາໃນກລໍ ະນອີ ງົ ການໄອຍະການບສໍ່ ງ່ັ ຟອ້ ງຄະດີ Appealing for Dismissal of Criminal Proceeding Order of the Public Prosecutor in Criminal Cases ນກັ ສຶກສາ: ລະຫັດນກັ ສກຶ ສາ FNLP 0058.16 ທາ້ ວ ແສງສລຸ ິຍາ ແກວ້ ພິລາໄລ ລະຫດັ ນກັ ສຶກສາ FNLP 0294.16 ນາງ ສນຸ ດິ ຕາ ແສງພະຈິດ ອາຈານຜຊ້ ນັີ້ າ: ອາຈານ ປທ ພັນທະສກັ ມິ່ງນະຄອນ ……………………………. ສະພາວິຊາການຂອງ ຄະນະນິຕິສາດ ແລະ ລດັ ຖະສາດ ອະນຸມດັ ໃຫບ້ ົດໂຄງການຈົບຊນັ້ ສະບັບນເັີ້ ປັນ ສ່ວນໜ່ງິຶ ຂອງການສຶກສາຕາມຫັຼກສດປະລິນຍາຕີ ນຕິ ສິ າດ ສາຂາກົດໝາຍອາຍາ. ຄະນະກາມະການປອ້ ງກນັ ບົດໂຄງການຈບົ ຊ້ນັ ຄັງ້ ວນັ ທີ່ິ 12 ສງິ ຫາ 2020 1. ທາ່ ນ ອຈ. ປທ.ແສງທະວີ ອນິ ທະວົງ.................................................................ປະທານ 2. ທາ່ ນ ປທ. ກິດຕິສັກ ບຸດສາແສງ......................................................................ກາມະການ 3. ທາ່ ນ ປທ. ອຄ່ າ ໂສລະພົມ............................................................................ກາມະການ 4. ທາ່ ນ ປຕ. ເຂິງຄາ ສີຫາລາດ...........................................................................ກາມະການ ຫົວໜ້າພາກວິຊາກົດໝາຍອາຍາ ຄະນະບໍດີ

ບດົ ຄດັ ຫຍ້ໍ ການຂຽນບົດໂຄງການຈົບຊັ້ນໃນຫົວຂ້ໍ: ການຂໍອຸທອນຄາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດອີ າຍາໃນກລໍ ະນີອົງການ ໄອຍະການບ່ໍສ່ັງຟ້ອງຄະດີ” ມີຈຸດປະສົງເພ່ິືອສຶກສາ ແລະ ໃຫ້ຮ້ກ່ຽວກັບຫັຼກການນາໃຊ້ດຸນພິນິດຂອງໄອຍະ ການໃນການສັ່ງຟ້ອງ ຫືຼ ບໍ່ສງ່ັ ຟອ້ ງຄະດີອາຍາ, ສຶກສາກຽ່ ວກັບເງິ່ືອນໄຂ ແລະ ຂ້ນັ ຕອນຂອງການອອກຄາສ່ັງ ຊດັ ມ້ຽນຄະດີອາຍາຂອງອງົ ການໄອຍະການ ແລະ ຍັງສກຶ ສາກ່ຽວກັບຂ້ັນຕອນ, ຂໍ້ຫຍງຸ້ ຍາກ ແລະ ອປຸ ະສັກທ່ີິ ເກດີ ຂ້ນືັ ໃນຂັນ້ ຕອນການຂອໍ ທຸ ອນຄາສງັ່ ຊັດມຽ້ ນຄະດີອາຍາຂອງອງົ ການໄອຍະການ. ຈາກການສຶກສາດ້ານເອກະສານ, ຫັຼກການ ແລະ ເນັື້ອໃນກົດໝາຍຂອງກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການ ດາເນີນຄະດີອາຍາ ເຫັນວ່າໃນການຈັດຕ້ັງປະຕິບັດການອອກຄາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີຂອງອົງການໄອຍະການ ແມ່ນໄດ້ອີງໃສ່ເງ່ິືອນໄຂຂອງມາດຕາ 148 ແລະ ມາດຕາ 152 ຂອງກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດາເນີນຄະດີ ອາຍາຊ່ຶງເປັນພ້ັນຖານທຶ່ີສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າອົງການໄອຍະການຢູ່ ສປປ ລາວ ສາມາດນໍາໃຊ້ດຸນພິນິດ ຂອງຕົນໃນການສັ່ງຟ້ອງຄະດີອາຍາ. ສ່ວນໃນຂັ້ນຕອນການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດການອຸທອນຄາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີ ກົ ດ ໝ າຍ ໄດ້ ໃຫ້ ສິ ດ ແ ຕ່ ຜ້ ຖ ກ ເສັ ຍ ຫາຍ ຫ ໂ ຈ ດ ທ າງແ ພ່ ງມີ ສິ ດ ທີ ຈ ະອຸ ທ ອ ນ ຄໍ າສ່ັ ງ ຊັ ດ ມ້ ຽ ນ ໂດຍມອບໃຫ້ອົງການໄອຍະການຕາມຂັ້ນເປັນຜ້ພິຈາລະນາເຫດຜົນການ ໃຊ້ດຸນພິນິດຂອງອົງການ ໄອຍະການຂ້ັນລຸ່ມໃນຂ້ັນຕອນການສັ່ງຟ້ອງ ແຕ່ຢູ່າງໃດກ່ໍຕາມກົດໝາຍຍັງບ່ໍໄດ້ມີການກໍານົດຂັ້ນຕອນໄວ້ ຊັດເຈນ. ຈາກຜົນຂອງການສຶກສາຈາກແບບສາພາດຄາຄິດເຫັນຍັງພົບວ່າໃນພາກປະຕິບັດຕົວຈິງການ ອອກຄາສັ່ງແມ່ນມີຄວາມສະດວກເນ່ິືອງຈາກວ່າປະຈຸບັນອົງການໄອຍະການ, ເຈ້ົັາໜ້າທິີ່ ແລະ ຜ້ຮ້ອງຟ້ອງ ແມ່ນມີຄວາມເຂົ້ັາໃຈຕໍ່ກັບກົດໝາຍ, ເຮັດໃຫ້ການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດສາມາດດາເນີນໄປໄດ້ດີໃນລະດັບໜ່ິືງ. ຈຸດປະສົງຂອງການຂໍອຸທອນຄາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີຂອງອົງການໄອຍະການແມ່ນກວດກາການອອກຄາສ່ັງຊັດ ມ້ຽນຂອງເຈັ້ົາໜ້າທິີ່ອົງການໄອຍະການປະຊາຊົນແຂວງຕໍ່ກັບຄາສ່ັງດັ່ງກ່າວແມ່ນຖືກຕ້ອງແລ້ວ ຫຼື ບ່ໍ? ຖ້າ ຖືກຕ້ອງແລ້ວກໍ່ອອກຄາສັ່ງບໍ່ລົບລ້າງຄາສ່ັງຊັດມ້ຽນ, ຖ້າບໍ່ຖືກຕ້ອງກ່ໍອອກຄາສ່ັງຕົກລົງລົບລ້າງຄາສັ່ງຊັດ ມ້ຽນນັ້ນ. ສະນ້ັນ, ໃນອະນາຄົດຕ່ໍໜ້າເພ່ິືອໃຫ້ການປະຕິບັດການອອກຄາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີອາຍາ ແລະ ການຂໍ ອຸທອນຄາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີຂອງອົງການໄອຍະການຢູ່ ສປປ ລາວ ໃຫ້ສາມາດຮັບປະກັນຄວາມໂປູ່ງໃສໄດ້ ຫລາຍຂ້ືັນກວ່າເກົັ່າພວກຂ້າພະເຈ້ັົາຂໍສະເໜີໃຫ້ມີການປັບປຸງ, ແກ້ໄຂເງ່ືິອນໄຂ ແລະ ຂັ້ນຕອນຂອງການຂໍ ອຸທອນຄືນໃໝ່. ໂດຍໃຫ້ສຶກສາຈາກສະພາບຄວາມເປັນຈິງຂອງການອອກຄາສ່ັງຊັດມ້ຽນຄະດີ, ເພິ່ີມໄລຍະ ເວລາໃນການຂໍອຸທອນ, ຂັ້ນຕອນການກວດກາ ແລະ ພິຈາລະນາຄໍາຮ້ອງຂອຸທອນໃນກລະນີອົງການໄອຍະ ການຂ້ັນເທິງຖັດໄປຄັດຄ້ານ ຫ ຢືນຢັນຄໍາສ່ັງຊັດມ້ຽນ ລວມເຖິງໄລຍະເວລາໃນການແຈ້ງຕອບເພ່ຶອຮັບປະ ກັນການປະຕິບດັ ວຽກງານໃຫ້ນບັ ມັນື້ ັບມີປະສິດທິພາບຂັນື້ ເລືິ່ອຍໆໄປ. I

Abstract Writing the thesis topics appealing for dismissal of criminal proceeding order of the public prosecutor in criminal case is intended to study and learn about the use of the discretion of the prosecutor in blowing bubbles or blowing bubbles, education and knowledge about the conditions and procedures of the order clearly put criminals of prosecutors, education and knowledge about the process of appeal difficulties and obstacles arising in the process of appeal ordered criminal organization prosecutors. From the study of documents, principles and content of the Law on Criminal Procedure, it can be seen that the implementation of the Prosecution Order of the Prosecutor's Office is based on the conditions of Article 148 and Article 152 of Criminal Procedure Law. The stage for the implementation of the appeal order has not been clearly defined. The results of the study from the survey also found that in practice, the issuance of the order is convenient because now the prosecutor, the authorities and the plaintiffs have an understanding of the law, making the implementation can be carried out to the first level. The purpose of appealing the order to adjourn the case of the prosecutor's office is to examine the issuance of a clear order by the authorities that the Provincial Public Prosecutor's Office against the order is correct or not? If correct, issue an order not to cancel the order, if incorrect, issue an order agreeing to cancel the order. Therefore, in the future, in order to ensure greater transparency in the conduct of the issuance of criminal decrees and appeals of the Prosecutor's Office in Lao PDR, we would like to propose amendments to the terms and conditions of this appeal. By studying the real situation of the order to clear the case, increase the time to appeal and train the staff of the Public Prosecutor's Office to be more efficient in performing their work more and more effectively. II

ຄາຂອບໃຈ ບົດໂຄງການຈບົ ຊ້ນັ ນັີ້ໄດ້ສາເລັດລົງເນ່ືິອງຈາກມຄີ າປືກສາ ແລະ ຄວາມຊ່ວຍເຫືຼອຈາກບຸກຄນົ ຫຼາຍໆ ທ່ານ ພິເສດພວກຂ້າພະເຈົ້ັາເອງ ຂໍຂອບໃຈມາຍັງອາຈານຊ້ັີນາ ປທ. ພັນທະສັກ ມິ່ງນະຄອນ ອາຈານສອນ ປະຈາພາກວິຊາກົດໝາຍອາຍາ ທ່ິີໄດ້ໃຫ້ການຊ່ວຍເຫືຼອແນະນາການຂຽນບົດໂຄງການຈົບຊັ້ນໃນຄ້ັງນີັ້ຢູ່າງ ເປັນລະບົບ ແລະ ມີລັກສະນະວິຊາການສງຈົນເຮັດໃຫ້ບົດໂຄງການຂອງພວກຂ້າພະເຈ້ັົາສາເລັດໄປດ້ວຍດີ. ພ້ອມທັງຂໍຂອບໃຈມາຍັງບັນດາຄອາຈານ ຄະນະນິຕິສາດ ແລະ ລັດຖະສາດ ໂດຍສະເພາະຄອາຈານປະຈໍາຢູ່ ພາກວຊິ າ ກົດໝາຍອາຍາ ທຸກທ່ານທ່ິີໄດ້ທຸ້ມເທສະຕິປນັ ຍາສິດສອນໃຫ້ຄວາມຮ້ທາງວິຊາການໃຫ້ແກ່ພວກ ຂາ້ ພະເຈັາົ້ ຕະຫອຼ ດໄລຍະ 4 ປທີ ຢ່ີິ ູ່ໃນຄະນະນິຕິສາດ ແລະ ລດັ ຖະສາດ. ຂໍຂອບໃຈມາຍັງອົງການໄອຍະການປະຊາຊົນສງສຸດ, ອົງການໄອຍະການປະຊາຊົນພາກ, ອົງການໄອ ຍະການປະຊາຊົນນະຄອນຫຼວງ, ອົງການໄອຍະການປະຊາຊົນເຂດ 4 ທ່ິີໄດ້ໃຫ້ຄວາມຮ່ວມມືໃນການ ເກັບກາຂໍມ້ ນແກກ່ ານຂຽນບດົ ໂຄງການຈົບຊັ້ນນີ້.ັ ສຸດທ້າຍນັີ້ພວກຂ້າພະເຈົັ້າ ຂໍສະແດງຄວາມຮ້ບຸນຄຸນຢູ່າງໃຫຍ່ຫຼວງມາຍັງຄອບຄົວ, ພໍ່ແມ່, ອ້າຍ ເອ້ືັອຍນ້ອງ ແລະ ຍາດພິີ່ນ້ອງຂອງພວກຂ້າພະເຈົ້ັາ ທິີ່ໄດ້ໃຫ້ການສັ່ົງເສີມຊ່ວຍເຫືຼອໃຫ້ມີໂອກາດສຶກສາຮ່ໍາ ຮຽນ, ມອບທັງຄວາມ ຮັກ, ຄວາມອົບອຸ່ນ, ທັງຊັບສິນ ແລະ ກາລັງໃຈອັນໃຫຍ່ຫຼວງໃຫ້ແກ່ຂ້າພະເຈັ້ົາໃນ ຕະຫຼອດໄລຍະທ່ີສິ ກຶ ສາຈນົ ໄດຮ້ ັບຜນົ ສາເລດັ . ທາ້ ວ ແສງສຸລຍິ າ ແກ້ວພິລາໄລ ນາງ ສນຸ ດິ ຕາ ແສງພະຈິດ III

ສາລະບານ ໜ້າ ໜ້າປົກໃນ ໃບຮບັ ຮອງບດົ ໂຄງການຈົບຊັນ້ ບົດຄດັ ຫຍໍ້ພາສາລາວ ................................................................................................................ I ບົດຄັດຫຍ້ໍພາສາອງັ ກດິ ............................................................................................................. II ຄາຂອບໃຈ........................................................................................................................... II ສາລະບານ.......................................................................................................................... IV ບດົ ທີ 1 ພາກສະເໜີ................................................................................................................ 1 1.1 ຄວາມເປນັ ມາຂອງບັນຫາ................................................................................................................1 1.2 ເຫດຜົນ ແລະ ຄວາມສາຄັນຂອງບັນຫາ ............................................................................................2 1.3 ຈຸດປະສົງຂອງການສກຶ ສາ. .............................................................................................................3 1.4 ຄາຖາມຂອງການຄ້ັົນຄວ້າ ..............................................................................................................4 1.5 ຜົນປະໂຫຍດຄາດວ່າຈະໄດຮ້ ັບ .......................................................................................................4 ບົດທີ 2 ທບົ ທວນເອກະສານ ແລະ ຫຼກັ ການທກິ່ີ ່ຽວຂ້ອງ...................................................................... 5 2.1 ແນວທາງນະໂຍບາຍຂອງພກັ ລັດກ່ຽວກບັ ວຽກງານຂອງອົງການໄອຍະການປະຊາຊົນ .............................5 2.1.1 ແນວທາງຂອງພກັ ປະຊາຊນົ ປະຕິວັດລາວກ່ຽວກັບວຽກງານຂອງອງົ ການໄອຍະການ................ 5 2.1.2 ພາລະບດົ ບາດຂອງອງົ ການໄອຍະການຕາມລັດຖະທາມະນນ. ........................................ 6 2.1.3 ຫຼັກການກຽ່ ວກບັ ການເຄ່ິອື ນໄຫວວຽກງານຂອງອົງການໄອຍະການປະຊາຊົນ...................... 6 2.1.4 ສິດ ແລະ ໜ້າທີິ່ ຂອງອງົ ການໄອຍະການປະຊາຊົນ .................................................... 7 2.2 ແນວຄວາມຄິດກ່ຽວກັບຫຼັກການດາເນີນຄະດີອາຍາ ແລະ ການດາເນີນຄະດີອາຍາ .................................8 2.2.1 ຫກຼັ ການດາເນນີ ຄະດີອາຍາໂດຍຜ້ຖກື ເສຍຫາຍ ........................................................ 8 IV

2.2.2 ຫກັຼ ການດາເນີນຄະດີອາຍາໂດຍປະຊາຊົນ..............................................................10 2.2.3 ຫຼກັ ການດາເນີນຄະດີອາຍາໂດຍລດັ .....................................................................11 2.3 ຫຼັກການໃນການສັງ່ ຟ້ອງຄະດອີ າຍາຂອງອົງການໄອຍະການ .............................................................12 2.3.1 ຫຼັກການສ່ັງຟອ້ ງຄະດອີ າຍາຕາມກດົ ໝາຍ...............................................................12 2.3.2 ຫຼັກການສງັ່ ຟ້ອງຄະດອີ າຍາຕາມດນຸ ພນິ ິດ ...............................................................13 2.3.3 ຫຼັກການສັ່ງຟ້ອງຄະດີອາຍາ ຂອງ ສປປ ລາວ ແລະ ຮບແບບການກວດສອບ ......................14 2.4 ການຊັດມຽ້ ນຄະດີອາຍາໃນກລໍ ະນອີ ງົ ການໄອຍະການບ່ໍສງັ່ ຟ້ອງຄະດີ .................................................15 2.4.1 ຄວາມໝາຍ ແລະ ຈຸດປະສົງຂອງການຊດັ ມຽ້ ນຄະດີ...................................................15 2.4.2 ເງອືິ່ ນໄຂ ແລະ ຂນັ້ ຕອນການຊດັ ມ້ຽນຄະດີ............................................................16 2.5 ການຂໍອຸທອນຄາສງັ່ ຊັດມຽ້ ນຄະດີອາຍາຂອງອົງການໄອຍະການປະຊາຊົນ ...................................... 23 2.5.1 ຄວາມໝາຍ ແລະ ຈຸດປະສົງຂອງການຂໍອຸທອນຄາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີ................................23 2.5.2 ເງິ່ອື ນໄຂ ແລະ ວິທີການຂອໍ ຸທອນຄາສັງ່ ຊັດມຽ້ ນຄະດີ .................................................23 ບດົ ທີ 3 ວິທີດາເນີນການຄ້ັົນຄວາ້ ................................................................................................26 3.1 ວິທິການສືກສາຄ້ນົັ ຄວ້າ .................................................................................................................26 3.2 ຂອບເຂດການຄ້ັົນຄ້ວາ ..................................................................................................................26 3.3 ວິທີ ແລະ ເຄອືິ່ ງມເື ກັບກາຂໍ້ມນ......................................................................................................26 3.4 ການວເິ ຄາະຂໍ້ມນ ແລະ ອະທບິ າຍຜົນ..............................................................................................27 ບົດທີ 4 ຜົນຂອງການສກື ສາ ແລະ ອະທິບາຍຜົນ..............................................................................28 4.1 ຕກໍ່ ັບເງິ່ອື ນໄຂຂອງການສັງ່ ຟ້ອງ ຫຼື ບໍສ່ ັ່ງຟອ້ ງຜ້ຖກື ຫາຂນັ້ື ສານໂດຍອງີ ໃສ່ .......................................28 4.2 ຕກໍ່ ັບຂັ້ນຕອນຂອງການອອກຄາສັ່ງຊດັ ມຽ້ ນຄະດອີ າຍາຂອງອງົ ການໄອຍະການ...............................29 4.3 ຕ່ໍກັບຈດຸ ປະສງົ ແລະ ຂ້ນັ ຕອນຂອງການຂໍອທຸ ອນຄາສງ່ັ ຊັດມຽ້ ນຄະດີອາຍາ....................................30 4.4 ຂ້ໍສະດວກ ແລະ ຂໍ້ຍຸ້ງຍາກຂອງການການດົ ຂ້ນັ ຕອນການຂໍອຸທອນຄາສ່ັງຊດັ ມ້ຽນຄະດີ ......................31 V

ບົດທີ 5 ສະຫຸຼບ ແລະ ຂໍ້ສະເໜີ...................................................................................................33 5.1 ສະຫບຸຼ ຜນົ ການຄົັ້ນຄວາ້ .................................................................................................................33 5.2 ຂສ້ໍ ະເໜີ.......................................................................................................................................34 ເອກະສານອາ້ ງອີງ ປະຫວັດຫຍ້ໍຜຂ້ ຽນ VI

ບດົ ທີ 1 ພາກສະເໜີ 1.1 ຄວາມເປນັ ມາຂອງບນັ ຫາ ໃນປັດຈຸບັນການສັ່ງຟ້ອງຄະດີອາຍາໃນຫາຍປະເທດແມ່ນອີງຕາມຫັກການດາເນີນຄະດີອາຍາໂດຍລັດເປັນ ສ່ວນຫາຍ ແຕ່ກໍ່ມີວິທີການກໍານົດທ່ີຶແຕກຕ່າງກັນໃນລາຍລະອຽດເພ່ຶອປົກປ້ອງຜົນປະໂຫຍດລວມຂອງລັດ ແລະ ສັງຄົມ ແຕ່ໃນລະບົບກົດໝາຍຂອງບາງປະເທດກໍ່ຍັງໃຫ້ສິດແກ່ຜ້ຖກເສຍຫາຍໃນການຮ້ອງຟ້ອງຄະດີອາຍາດ້ວຍ ຕນົ ເອງ. ການສັ່ງຟ້ອງຄະດີອາຍາໃນໂລກຈະອງີ ຕາມ 2 ຫັກການທຶ່ີສໍາຄັນຄ: ຫັກການສ່ັງຟ້ອງຄະດີຕາມກົດໝາຍ ແລະ ຫັກການສ່ັງຟ້ອງຄະດີຕາມດຸນພິນິດ ຊຶ່ງທັງສອງ 2 ຫັກການແມ່ນມີແນວຄວາມຄິດທ່ີຶແຕກຕ່າງກັນ ແລະ ມີຈຸດດີ, ຈດຸ ອອ່ ນຂອງແຕ່ລະຫກັຼ ການໃນການນໍາໃຊ້ໃຫ້ເຂ້ັົາກັບສະພາບຄວາມເປນັ ຈງິ ຂອງສັງຄົມ ແລະ ເຈດຈາໍ ນງົ ຂອງລັດ. ເມິ່ືອມາສຶກສາໃນກົດໝາຍຂອງ ສ.ປ.ປ ລາວ ເຫັນວ່າກົດໝາຍກກໍານົດໃຫ້ນໍາໃຊ້ຫັກການດໍາເນີນຄະດີອາ ຍາໂດຍລັດໂດຍມອບສິດອໍານາດໃຫ້ແກ່ອົງການໄອຍະການແຕ່ພຽງຜ້ດຽວ ແລະ ໃນຂ້ັນຕອນຂອງການສ່ັງຟ້ອງ ຄ ະດີ ຂ ອ ງອົ ງກ ານ ໄ ອ ຍ ະກ ານ ແ ມ່ ນ ມີ ລັ ກ ສ ະ ນ ະນໍ າໃຊ້ ຫ ລັ ກ ກ ານ ດຸ ນ ພິ ນິ ດ ເຖິ ງ ແ ມ່ ນ ວ່ າຈ ະບໍ່ ໄ ດ້ ກໍ ານົ ດ ຫັ ກ ກ ານ ດັ່ງກ່າວໄວ້ໃນກົດໝາຍຊັດເຈນກ່ໍຕາມ ຊ່ຶງມອບອໍານາດການສັ່ງຟ້ອງໃຫ້ອົງການໄອຍະການປະຊາຊົນພິຈາລະນາວ່າຈະ ສ່ັງຟ້ອງ ຫືຼ ບໍ່ສັ່ງຟ້ອງຄະດີ. ເນ່ິືອງຈາກວ່າການດາເນີນຄະດີອາຍາຂອງ ສປປ ລາວ ແມ່ນເປັນການດໍາເນີນຄະດີອາຍາ ໂ ດ ຍ ລັ ດ ຊຶິ່ ງມາຈາກແ ນ ວ ຄ ວ າມ ຄິ ດ ທຶ່ີ ວ່ າລັ ດ ເປັ ນ ຜ່ ຖື ກ ເສັ ຍ ຫ າຍ ແລະ ເຖິ ງວ່ າບ າງກ ານ ກ ະທໍ າຜິ ດ ຈະ ມຜີ ນົ ເສຍຫາຍໂດຍກົງຕ່ໍບຸກຄົນກຕາມກຍັງຖວາ່ ລັດເປັນຜ້ເສຍຫາຍ ແລະ ຈງຶ່ ເຮດັ ໃຫລ້ ດັ ມີໜ້າທີ່ຶປົກປ້ອງບກຸ ຄນົ ແລະ ຜົນປະໂຫຍດຂອງສັງຄົມໂດຍລວມ. ດັ່ງນ້ັນ, ການສືບສວນ-ສອບສວນ ແລະ ການສັ່ງຟ້ອງຜ່ຖືກຫາຂ້ັຶນສານຈຶ່ິງເປັນ ໜ້ າທີິ່ຂອງລັດ ແລະ ຢູ່ພາຍໃຕ້ຄວາມຮັບຜິດຊອບຂອງຫົວໜ້ າອົງການໄອຍະການໂດຍອີງຕາມມາດຕາ 49 ຂອງກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດາເນີນຄະດີອາຍາກໍານດົ ໃຫ້ຫົວໜ້າອົງການໄອຍະການປະຕິບດັ ໜ້າທ່ິີເປັນໂຈດໃຫ້ລັດ ແລະ ມີສິດໜ້ າທ່ີິໃນການສ່ັງຟ້ ອງຜ່ຖືກຫ າຂ້ັຶນສານໄດ້ພຽງແຕ່ຜ່ດຽວ ສວ່ນຖືກຜ້ເສຍຫ າຍ ຫ ບຸກຄົນມີສິດເຂົ້ັາ ຮ່ວມໃນຄະດີອາຍາມີຖານະເປັນໂຈດທາງແພ່ງເທົັ່ານັ້ນ. ກ່ອນຈະສ່ັງຟ້ອງຄະດີ, ນອກຈາກຫົວໜ້າອົງການໄອຍະການ ຕ້ອງຮີບໂຮມ, ຊ່ັງຊາ ແລະ ຕີລາຄາຫັກຖານ ຫ ຂໍ້ເທັດຈິງແລ້ວແຕ່ຍັງຕ້ອງຊອກຮ້ກ່ຽວກັບພຶດຕິກາຂອງຜ້ຖືກຫາເປັນ ຢູ່າງດີ ແລະ ພິຈາລານະກ່ຽວກັບບຸກຄະລິກຂະພາບ ແລະ ສະພາບຂອງຕົວຜ້ກະທໍາຜິດໄປພ້ອມກັນເພຶ່ອໃຫ້ເກີດຄວາມ ໝ້ັນໃຈໃນການສັ່ງຟ້ອງ ແລະ ຮັບປະກັນປະຕິບັດຕາມແນວທາງນະໂຍບາຍຂອງພັກລັດເພຶ່ອຮັບປະກັນການແກ້ໄຂ ຄະດອີ າຍາໃຫ້ມປີ ະສິດທິພາບ ແລະ ຍຸຕທິ າ. ຈດຸ ປະສງົ ຂອງການສັ່ງຟ້ອງຄະດກີ ເໍ ພືິອ່ ໃຫສ້ ານພິຈາລະນາຕັດສນິ ລົງໂທດຜ້ ກະທາຜິດຕາມຂໍ້ກ່າວຫາທີ່ຶການົດໄວ້ໃນປະມວນກົດໝາຍອາຍາ ແລະ ເກີດຄວາມເໝາະສົມຂອງການລົງໂທດ 1

ຕຜ່ໍ ້ກະທໍາຜິດຕາມສະຖານໜັກຫເບົາ. ໃນຂັ້ນຕອນການສັ່ງຟ້ອງພາຍໃຕ້ຫັກການດໍາເນີນຄະດີອາຍາຕາມດຸນພິນິດບໍ່ໄດ້ ໝ າຍ ຄ ວາມທຸ ກ ໆກໍລະນີຂ ອງການກ ະທ າຜິດຈະຖື ກສັ່ງຟ້ອງຂັ້ື ນໄປ ຫ າສ ານ ທັງໝົ ດ ເພາະວ່າອົ ງກ ານໄອຍ ະການ ຍັ ງ ຕ້ອງຄານຶງເຖີງເຫດຜົນບາງປະການ ເຊັ່ນ: ລະດັບຂອງການກະທາຜິດ, ຄວາມເສຍຫາຍ, ສະພາບຂອງຜ່ກະທາຜິດຊິ່ຶງ ປະກດົ ຂືນ້ັ ໃນເວລາສືບສວນ-ສອບສວນ ແລະ ຍງັ ຄານງື ເຖີງຜນົ ປະໂຫຍດຂອງສັງຄົມຫຼາຍກວ່າການຈະສ່ັງຟອ້ ງທຸກຄະດີ ຂັ້ືນສານຖ້າທ ຽບໃສ່ຫັກການສ່ັງຟ້ອງຕາມກົດໝ າຍ ຊ່ຶງຈະເຮັດໃຫ້ ຄະດີອັງອຢູ່ສານ ແລະ ເຮັດໃຫ້ ນັກໂທ ດ ລ້ົັນຄຸກເກີນຄວາມຈໍາເປັນເພາະອງົ ການໄອຍະການຈະບ່ເໍ ຮດັ ໜາ້ ທກີຶ່ ັ່ນຕອງຄະດີຂັນຶ້ ສ່ສານ. ສະນັ້ນ, ຈຶ່ງເຫັນໄດ້ວ່າກົດໝາຍອະນຸຍາດໃຫ້ໄອຍະການສາມາດໃຊ້ດຸນພິນິດພິຈາລະນາວ່າຈະສ່ັງຟ້ອງ ຫືຼ ບ່ໍສັ່ງ ຟ້ອງກໍໄດ້ໂດຍນໍາໃຊ້ວິທີການອອກຄໍາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີຕາມເງ່ຶອນໄຂທິີ່ກົດໝາຍການົດໄວ້. ເຖິງຢູ່າງໃດກຕາມ, ກ ານ ນໍ າ ໃຊ້ ຫັ ກ ກ ານ ດຸ ນ ພິ ນິ ດ ໃນ ກ ານ ພິ ຈ າລ ະນ າຄ ະດີ ວ່ າຄ ວ ນ ສັ່ ງຟ້ ອ ງ ຫ ບໍ່ ສັ່ ງຟ້ ອ ງກ ຍັ ງມີ ຈຸ ດ ອ່ ອ ນ ໂດຍສະເພາະກ າ ນ ໃ ຊ້ ດຸ ນ ພິ ນິ ດ ພິ ຈ າ ລ ະ ນ າ ດ້ ວ ຍ ຕົ ວ ບຸ ກ ຄົ ນ ຕ າ ມ ອໍ າ ເ ພີ ໃ ຈ ແລະ ເ ຂ້ົັ າ ຂ້ າ ງ ອ ອ ກ ຂ າໃນ ກ ານ ຊັ່ ງຊ າຂໍ້ ມ ນ ຫັ ກ ຖ ານ ແລະ ຖ້ າບໍ່ ມີ ກ ານ ກ ວ ດ ສ ອ ບ ທ່ ວ ງດຸ ນ ກ ານ ໃຊ້ ດຸ ນ ພິ ນິ ດ ສັ່ ງຟ້ ອ ງຄ ະດີ ຊຶ່ ງ ອ າ ດ ຈ ະ ເຮັ ດ ໃ ຫ້ ບ າ ງ ຄ ະ ດີ ທຶີ່ ອົ ງ ກ າ ນ ໄ ອ ຍ ະ ກ າ ນ ບໍ່ ສັ່ ງ ຟ້ ອ ງ ໂດຍການອ ອ ກ ຄໍ າ ສ່ັ ງ ຊັ ດ ມ້ ຽ ນ ຄ ະ ດີ ກອາດຈະເຮັດໃຫ້ຜ້ຖກເສຍຫາຍບໍ່ພໃຈ ແລະ ຍັງຕ້ອງການທ່ຶີຈະສບຕ່ໍຮ້ອງຟ້ອງຕ່ໍຄວາມຜິດຂອງຜ້ຖກຫາ. ດັ່ງນັ້ນ, ກົ ດ ໝ າຍ ກໍ ານົ ດ ໃຫ້ ສິ ດ ໃນ ກ ານ ອຸ ທ ອ ນ ຄໍ າສັ່ ງຊັ ດ ມ້ ຽນ ເພືິ່ ອ ຈຸ ດ ປ ະສົ ງໃນ ກ ານ ກ ວ ດ ກ າຄ ວ າມ ຖ ກ ຕ້ ອ ງ ຂອງການນໍາໃຊ້ດຸນພິນິດ ແລະ ເຫດຜົນຂອງການອອກຄໍາສ່ັງດັ່ງກ່າວວ່າຖກຕ້ອງ ແລະ ສອດຄ່ອງຕາມກົດໝາຍ ແລະ ຂ້ໍເທັດຈິງ ຫຼື ບໍ່ ໂດຍອີງຕາມເງ່ຶອນໄຂ ແລະ ຂ້ັນຕອນການຂອຸທອນຄໍາສ່ັງຊັດມ້ຽນຄະດີແມ່ນໄດ້ກໍານົດໄວ້ໃນມາດຕາ 148 ຂອງກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການການດໍາເນີນຄະດີອາຍາ ຊ່ຶງກໍານົດໄວ້ວ່າ: ຄາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີຂອງຫົວໜ້າອົງການ ສືບສວນ-ສອບສວນ ຕ້ອງຂໍອຸທອນໄປຍັງຫົວໜ້າອົງການໄອຍະການຂັ້ນດຽວກັນ. ຄາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີຂອງຫົວໜ້າ ອງົ ການໄອຍະການຕ້ອງຂອໍ ທຸ ອນໄປຍງັ ຫົວໜ້າອົງການໄອຍະການຂັ້ນເທິງຖັດໄປ. 1.2 ເຫດຜນົ ແລະ ຄວາມສາຄນັ ຂອງບນັ ຫາ ອີງຕາມຫັກການດໍາເນີນຄະດີອາຍາໂດຍລັດ, ເຖິງແມ່ນວ່າອົງການໄອຍະການຈະມີອໍານາດສ່ັງຟ້ອງຄະດີອາ ຍາແຕພ່ ຽງຜ້ດຽວ ແຕ່ລັດກບໍ່ສາມາດຈະຜກຂາດຄະດີ ຫຼື ລະເມີດສດິ ແລະ ເສລີພາບສວ່ນຕົວຂອງບຸກຄົນໂດຍສະເພາະ ຜ້ ຖື ກ ເສ ຍ ຫ າ ຍ ຫືຼ ບ່ໍ ສັ່ ງ ຟ້ ອ ງ ຄ ະ ດີ ໂ ດ ຍ ມີ ເຫ ດ ຜົ ນ ວ່ າກ ານ ສ່ັ ງ ຟ້ ອ ງ ບ່ໍ ເປັ ນ ຜົ ນ ປ ະໂ ຫ ຍ ດ ຕໍ່ ສັ ງ ຄົ ມ . ຈາກຂໍ້ຈໍາກັດດ່ັງກ່າວອາດຈະໄປກະທົບສິດ ແລະ ຜົນປະໂຫຍດຂອງຜ້ເສຍຫາຍເພາະວ່າຖ້າອົງການໄອຍະການ ບໍ່ສັ່ ງຟ້ ອງຄ ະດີ ໂດຍ ມີ ເຫ ດຜົ ນ ບ່ໍ ພ ຽງພ ແລະ ເຮັ ດ ນ ອກ ຈ າກ ເໜ ອຈ າກ ເງຶ່ອນ ໄຂ ທີຶ່ ກົ ດ ໝ າຍ ກໍ ານົ ດ ໄວ້ກໍ່ ຈະອາດຈະເກີດຄວາມອັບປະໂຫຍດແກ່ຜ້ຖຶືກເສຍຫາຍ ແລະ ກາຍເປັນການພິຈາລະນາຕາມອໍາເພີໃຈຂອງບຸກຄົນ ຕົວຢູ່າງໃນກລະນີຄະດີອຸບປັດຕິເຫ ດທີຶ່ພາໃຫ້ຄົນເສຍຊີວິດ , ອີງຕາມກົດໝ າຍແລ້ວອົງການໄອຍະການ ຈະ 2

ຕ້ອງສັ່ງຟ້ອງຄະດີຂັຶ້ນສານ ເພຶ່ອພິຈາລະນາຕັດສິນລົງໂທດເຖິງວ່າຈະມີການແກ້ໄຂບັນຫາທາງແພ່ງແລ້ວກ່ໍຕາມ ເພາະ ເປັນຄະດີທ່ີິສົ່ັງຜົນເສຍຫາຍຕໍ່ສັງຄົມໂດຍລວມ. ບັນຫາທ່ີຶກ່ຽວຂ້ອງກຄເນ່ຶອງຈາກວ່າກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດາ ເນີນຄະດີອາຍາຂອງ ສ.ປ.ປລາວ ບ່ໍໄດ້ອະນຸຍາດໃຫ້ ຜ້ເສຍຫ າຍຮ້ອງຟ້ອງຄະດີອາຍາຂ້ັຶນສານດ້ວຍຕົນເອງ. ຈ າກ ກ ານ ນໍ າໃ ຊ້ ຫັ ກ ກ ານ ດຸ ນ ພິ ນິ ດ ຂ ອ ງ ອົ ງກ ານ ໄ ອ ຍ ະກ ານ ອ າດ ຈ ະພົ ບ ບັ ນ ຫ າໃ ນ ເມຶ່ ອ ໄ ອ ຍ ະກ ານ ໃ ຊ້ ດຸ ນ ພິ ນິ ດ ບ່ໍ ສ່ັງຟອ້ ງຄະດແີ ລ້ວ, ກໍ່ຈະອອກຄາໍ ສ່ັງຊດັ ມ້ຽນໂດຍອີງຕາມມາດຕາ 148 ຂອງກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດາເນນີ ຄະດອີ າຍາ. ສະນັ້ນ, ບັນຫາທ່ຶີມີຄວນກວດກາຄນກໍ່ຄວ່າການອອກຄໍາສ່ັງຊັດມ້ຽນຄະດີມີຄວາມຖກຕ້ອງ ແລະ ສອດຄ່ອງ ຕາມກົດໝາຍ ຫ ບໍ່ ຊຶ່ງມັນກ່ຽວຂ້ອງໂດຍກົງກັບການກວດການໃຊ້ດຸນິພິນິດຂອງອົງການໄອຍະການໃນການ ອອກຄໍາສັ່ງດັ່ງກ່າວ. ຕ່ໍກັບບັນຫ າດ່ັງກ່າວ, ເຫັນວ່າກົດໝ າຍຍັງກໍານົດສິດໃຫ້ມີການກວດກາໂດຍໃຫ້ສິດ ແກ່ຜ້ຖກເສຍຫາຍ ຫ ໂຈດທາງແພ່ງມີສິດໃນການຂອຸທອນຄໍາສ່ັງຊັດມ້ຽນຊຶ່ງກໍານົດໄວ້ໃນມາດຕາ 148, ວັກທີ 6 ຂອງກົດໝາຍວາ່ ດວ້ ຍການດາເນີນຄະດີອາຍາ ໂດຍໃຫ້ສິດຮ້ອງຂໍອຸທອນໄປຍັງຫົວນ້າອົງການໄອຍະການຂັ້ນເທງີ ຖັດໄປ ເພ່ຶອຈຸດປະສົງກວດກາວ່າການອອກຄໍາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີນັ້ນຖກຕ້ອງຕາມກົດໝາຍ ຫ ບ່ໍ ແລະ ມີເຫດຜົນຂອງການ ຊດັ ມ້ຽນຄະດີ ຫ ບໍ.່ ສະນ້ັນ, ການສຶກສາຄົັ້ນຄວ້າກ່ຽວກັບເຫດຜົນ, ຂັ້ນຕອນ ແລະ ກົນໄກການອຸທອນຄໍາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີແມ່ນ ມຄີ ວາມສາໍ ຄັນເພາະວ່າມນັ ເປນັ ລະບົບການກວດສອບການນາໃຊ້ອານາດຂອງລັດໃນການແກໄ້ ຂຄະດອີ າຍາໃຫ້ມຄີ ວາມ ໂປງໃສ, ສອດຄ່ອງກັບຫັຼກການຂອງກົດໝາຍ ແລະ ເພຶອ່ ຮັບປະກັນປົກປ້ອງສິດຜົນປະໂຫຍດຂອງບຸກຄົນທ່ີຶ ກ່ຽວຂ້ອງ ແລະ ຮັກສາຄວາມເປັນລະບຽບຮຽບຮອ້ ຍຂອງສງັ ຄມົ ໂດຍລວມ. 1.3 ຈດຸ ປະສງົ ຂອງການສກຶ ສາ. ບົດໂຄງການຈົບຊ້ັນຫົວຂ້ໍ: ການອທຸ ອນຄໍາສ່ັງຊັດມ້ຽນຄະດີອາຍາໃນກລະນີອງົ ການໄອຍະການ ບ່ໍສັງ່ ຟ້ອງຄະດີ ມຈີ ຸດປະສງົ ເພ່ອິື ສກຶ ສາດ່ັງນ້ັີ; 1) ເພ່ິືອສກຶ ສາກຽ່ ວກັບຫລັກການນາໃຊ້ດຸນພນິ ິດຂອງໄອຍະການໃນການສັ່ງຟ້ອງ ຫຼື ບ່ສໍ ່ັງຟ້ອງຄະດ;ີ 2) ເພິື່ອສຶກສາກ່ຽວກັບເງ່ືິອນໄຂ ແລະ ຂັ້ນຕອນຂອງການອອກຄໍາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີອາຍາຂອງອົງ ການໄອຍະການ; 3) ເພືິ່ອສຶກສາກ່ຽວກັບຂັ້ນຕອນການຂອຸທອນ, ຂ້ໍຫຍຸ້ງຍາກ ແລະ ອຸປະສັກທີຶ່ເກີດຂັ້ນໃນຂັ້ນຕອນ ການຂໍອຸທອນຄາສັ່ງຊດັ ມຽ້ ນຄະດອີ າຍາໃນກລໍ ະນີອງົ ການໄອຍະການບ່ໍສັງ່ ຟ້ອງຄະດີ. 3

1.4 ຄາຖາມຂອງການຄນັ້ົ ຄວາ້ ບົດໂຄງການຈົບຊັ້ນຫົວຂໍ້: ການອຸທອນຄໍາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີອາຍາໃນກລະນີອົງການໄອຍະການບ່ໍສ່ັງຟ້ອງຄະດີ ກໍານົດຄໍາຖາມຄ້ນົັ ຄວາ້ ດັງ່ ນັີ້: 1) ການກະທາຜິດທຸກກລໍ ະນຈີ າເປນັ ຕ້ອງມີການສ່ັງຟອ້ ງຄະດີອາຍາໄປສານທກຸ ກໍລະນີບໍ່? ຍ້ອນຫຍງັ ? 2) ກົດໝາຍການດົ ເງິອ່ື ນໄຂຂອງການສັງ່ ຟ້ອງ ຫຼື ບ່ໍສັງ່ ຟອ້ ງຄະດີອາຍາໄປຫາສານຄແື ນວໃດ? 3) ການການົດຂັ້ນຕອນ ແລະ ວິທີການຂອຸທອນຄໍາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີໃນກໍລະນີໄອຍະການບໍ່ສັ່ງຟ້ອງມີຄື ແນວໃດ? 4) ການອທຸ ອນຄາສ່ັງຊັດມ້ຽນຄະດີອາຍາມີຄວາມຊັດເຈນ ແລະ ຮັບປະກນັ ຜນົ ປະໂຫຍດໃຫ້ຜ້ຖກື ເສຍຫາຍ ຫຼບື ໍ? 1.5 ຜນົ ປະໂຫຍດຄາດວາ່ ຈະໄດຮ້ ບັ ຄາດຄະເນຜນົ ໄດ້ຮບັ ຈາກການສຶກສາໄວ້ດັງ່ ນີ້:ັ 1) ຈະໄດ້ຮ້ເຖງິ ຫລກັ ການນາໃຊ້ດຸນພນິ ິດຂອງໄອຍະການໃນການສງ່ັ ຟ້ອງ ຫຼື ບໍ່ສງ່ັ ຟ້ອງຄະດີ; 2) ຈະໄດຮ້ ້ເຖງິ ເງືິອ່ ນໄຂ ແລະ ຂັ້ນຕອນຂອງການອອກຄໍາສ່ັງຊັດຄະດີອາຍາຂອງອງົ ການໄອຍະການ; 3) ຈະໄດຮ້ ້ເຖງິ ຂັ້ນຕອນການຂອທຸ ອນ, ຂ້ໍຫຍງຸ້ ຍາກ ແລະ ອປຸ ະສັກທີເ່ຶ ກີດຂ້ນັ ໃນຂນັ້ ຕອນການອທຸ ອນຄາ ສ່ັງຊັດມຽ້ ນຄະດອີ າຍໃນກໍລະນີອງົ ການໄອຍະການບໍສ່ ັ່ງຟ້ອງຄະດ.ີ 4

ບດົ ທີ 2 ທບົ ທວນເອກະສານ ແລະ ຫັກການທກ່ີຶ ຽ່ ວຂອ້ ງ 2.1 ແນວທາງນະໂຍບາຍຂອງພກັ ລດັ ກຽ່ ວກບັ ວຽກງານຂອງອງົ ການໄອຍະການປະຊາຊນົ 2.1.1 ແນວທາງຂອງພກັ ປະຊາຊນົ ປະຕວິ ດັ ລາວກຽ່ ວກບັ ວຽກງານຂອງອງົ ການໄອຍະການ ປະຊາຊນົ ອີງຕາມມະຕິກອງປະຊຼຸມໃຫຍ່ຄັ້ງທີ IX ຂອງພັກປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວໄດ້ວາງແນວທາງນະໂຍບາຍຕໍ່ ສານ ແລະ ອງົ ການໄອຍະການປະຊາຊົນ ຊິ່ຶງມີເນອືັ້ ໃນວ່າ: ສານປະຊາຊົນ, ໄອຍະການປະຊາຊົນ ແລະ ຂະ ແ ໜງຍຸຕິທາເອົາໃຈໃສ່ປະຕິບັດພາລະບົດບາດ, ໜ້າທ່ິີໃນການປະຕິບັດກົດໝາຍເຮັດໃຫ້ສັງຄົມມີຄວາມຍຸຕິທາ ຫຼາຍຂ້ຶັນ, ເອົາໃຈໃສ່ປັບປຸງການຈັດຕ້ັງກ່ໍສ້າງພະນັກງານ ແລະ ຍົກລະດັບຄຸນນະພາບຖັນແຖວບຸກຄະລາກອນ ໃນຂົງເຂດດັ່ງກ່າວຢູ່າງຕັ້ງໜ້າ ແລະ ເຮັດໃຫ້ການພິຈາລະນາແກ້ໄຂຄະດີຕ່າງໆມີຄວາມວ່ອງໄວ, ພາວະວິໃສ, ຖືກຕ້ອງ ແລະ ເປັນທາຫຼາຍຂ້ັຶນກວ່າເກັົ່າ (ເອກະສານເຊ່ືິອມຊືມມະຕິກອງປະຊຼຸມໃຫຍ່ຄັ້ງທີ X ຂອງພັກ ປະຊາຊົນປະຕິວັດລາວ, 2016, ໜ້າທີ 41). ນອກຈາກນັ້ນ, ໃນມະຕິດັ່ງກ່າວຍັງໄດ້ການົດທິດທາງ, ໜ້າ ທ່ິີລວມໃນການຍົກສງປະສິດທິພາບຂອງການຄຸ້ມຄອງລັດ, ຄຸ້ມຄອງສັງຄົມດ້ວຍລະບຽບກົດໝາຍແຕ່ນັີ້ຮອດ ປີ 2020 ໂດຍສຸມໃສ່ສ້າງຄວາມໝັ້ນຄົງໃຫ້ແກ່ລັດປະຊາທິປະໄຕປະຊາຊົນທິ່ີປົກປ້ອງດ້ວຍກົດໝາຍ, ເພີິ່ມ ນິຕິທາໃນການປົກຄອງ ແລະ ປະສິດທິພາບໃນການບໍລິຫານລັດ, ເອົາໃຈໃສ່ປັບປຸງຂະແໜງຍຸຕິທາໃຫ້ມີການ ຫັນໄປສ່ຄຸນນະພາບ ແລະ ປະສິດທິຜົນສງໂດຍເຮັດໃຫ້ຂົງເຂດຍຸຕິທາມີກົງຈັກທີິ່ເຂັ້ມແຂງ ແລະ ມີບຸກຄະລາ ກອນທີ່ິມີຄວາມໜັກແໜ້ນທາງດ້ານການເມືອງແນວຄິດ, ສ້າງຖັນແຖວພະນັກງານຍຸຕິທາ, ນັກວິຊາການ, ນັກກົດໝ າຍໃຫ້ເປັນມືອາຊີບ, ເປັນຜ້ຊານານງານ ແລະ ຊ່ຽວຊານ, ທັງມີຄຸນທາດການເມືອງ ແລະ ຄຸນສົມບັດສິນທາປະຕິວັດໜັກແໜ້ນ, ສືບຕໍ່ປັບປຸງສານປະຊາຊົນ ແລະ ອົງການໄອຍະການປະຊາຊົນໃຫ້ ໜັກແໜ້ນເຂັ້ມແຂງເພ່ິືອແກ້ໄຂຄະດີໃຫ້ມີຄຸນນະພາບ ແລະ ມີປະສິດທິຜົນສງເອົາໃຈໃສ່ເປັນພິເສດຕໍ່ການ ພັດທະນາບຸກຄະລາກອນຂອງອົງການໄອຍະການປະຊາຊົນ ແລະ ສານປະຊາຊົນທາງດ້ານຈານວນ ແລະ ຄຸນ ນະພາບ, ສ້າງໃຫ້ມີພັື້ນຖານທາງດ້ານວັດຖຼຸເຕັກນິກທິ່ີທັນສະໄໝ, ສາມາດປະຕິບັດພາລະບົດບາດ, ໜ້າທີ່ິໃນ ການປະຕິບັດກົດໝາຍໃຫ້ມີຄວາມສັກສິດ, ເຂັ້ມງວດ, ຍຸຕິທາ. ປັບປຸງບລະນະລະບົບການຈັດຕັ້ງຂອງສານ ແລະ ອົງການໄອຍະການປະຊາຊນົ ໃຫ້ເປັນລະບົບຄົບຊຼຸດ ແລະ ມຄີ ວາມເຂມັ້ ແຂງ, ໜັກແໜ້ນສົມຄ່ກບັ ລະດັບ ການຂະຫຍາຍຕວົ ທາງດ້ານເສດຖະກິດ-ສງັ ຄມົ ສາມາດເຊ່ອິື ມໂຍງພາກພນ້ັື ແລະ ສາກົນໄດຢ້ າູ່ ງເປັນເຈົາັ້ ການ. 5

ລັດສງົັ່ ເສີມ ແລະ ສ້າງເງືອ່ິ ນໄຂສະດວກໃນດາ້ ນຕ່າງໆໃຫແ້ ກ່ການເຄືອ່ິ ນໄຫວປະຕິບັດໜາ້ ທ່ີິຂອງອົງການ ໄອຍະການດ້ວຍວາງນະໂຍບາຍ, ກົດໝາຍ, ລະບຽບການ, ບຸກຄະລາກອນ, ສະໜອງງົບປະມານ, ພາຫະນະ ແລະ ອຸປະກອນຮັບໃຊ້ທີິ່ຈາເປັນແນໃສ່ເຮັດໃຫ້ການຕິດຕາມກວດກາການປະຕິບັດກົດໝາຍ ແລະ ສ່ັງຟ້ອງ ຄະດີມີປະສິດທິຜົນ, ໂປູ່ງໃສ ແລະ ຍຸຕິທາ, ປະກອບສ່ວນເຂ້ັົາໃນການຄຸ້ມຄອງລັດ, ຄຸ້ມຄອງເສດຖະກິດ- ສັງຄົມໃຫ້ມີຄວາມເຂ້ັມແຂງ, ທັງຮັບປະກັນຜົນປະໂຫຍດຂອງລັດ, ສັງຄົມ, ສິດ ແລະ ຜົນປະໂຫຍດອັນ ຊອບທາຂອງພົນລະ ເມືອງ. ລັດ ສັ່ົງເສີມ ແລະ ຊຼຸກຍ້ການໂຄສະນາ, ສຶກສາອົບຮົມກົດໝາຍໃຫ້ຮັບຮ້ເຂົ້ັາໃຈ ແລະປະຕິບັດໃຫຖ້ ືກຕ້ອງ,ເຂ້ັມງວດເພິ່ືອຮັບປະກັນຄວາມໝ້ັນຄົງໃຫ້ແກລ່ ັດປະຊາທປິ ະໄຕປະຊາຊນົ ທີ່ິປກົ ຄອງ ດວ້ ຍກດົ ໝາຍ. ສະພາແຫ່ງຊາດ(2017)ກດົ ໝາຍວາ່ ດວ້ ຍອງົ ການໄອຍະການ, ມາດຕາ 4. 2.1.2 ພາລະບດົ ບາດຂອງອົງການໄອຍະການຕາມລດັ ຖະທາມະນນ. ອົງການໄອຍະການປະຊາຊົນ ແມ່ນອົງການຕິດຕາມກວດກາການເຄົາລົບ ແລະ ປະຕິບັດກົດໝາຍໃນ ຂອບເຂດທັົ່ວປະເທດ, ປົກປ້ອງສິດຜົນປະໂຫຍດຂອງລັດ, ຂອງສັງຄົມ, ຜົນປະໂຫຍດອັນຊອບທາຂອງ ປະຊາຊົນ ແລະ ສັ່ງຟ້ອງຜ້ຖືກຫາຂ້ຶັນສານຕາມກົດໝາຍ. ສະພາແຫ່ງຊາດ(2015)ລັດຖະທາມະນນ, ມາດຕາ 99. ຈາກບົດບັນຍັດຂອງລັດຖະທາມະນນ, ອົງການໄອຍະການປະຊາຊົນ ແມ່ນອົງການລັດທີິ່ປະຕິບັດໜ້າທ່ິີ ໃນການຕິດຕາມກວດກາການປະຕິບັດກົດໝາຍຂອງອົງການຈັດຕັ້ງຕ່າງໆ ລວມເຖິງພົນລະເມືອງ ໝາຍ ຄວາມວ່າອົງການໄອຍະການຈະເປັນຕົວແທນຂອງລັດແຫ່ງ ສປປ ລາວ ໃນການຕິດຕາມກວດກາການເຄາົ ລົບ ແລະ ປະຕບິ ັດກົດໝາຍ ລວມເຖິງການປົກປ້ອງສິດ ແລະ ຜົນປະໂຫຍດຂອງລັດຊ່ຶິງໃນການປົກປ້ອງນ້ີັສະແດງ ອອກດ້ວຍການທິ່ີອົງການໄອຍະການປະຊາຊົນເປັນໂຈດໃນຄະດີອາຍາ, ເປັນໂຈດທາງແພ່ງໃນຄະດີທ່ິີ ກ່ຽວຂ້ອງກັບສດິ ແລະ ຜົນປະໂຫຍດຂອງລັດ. ນອກຈາກນນ້ັ , ຍັງເປັນຕົວແທນແຫ່ງສິດ ແລະ ຜົນປະໂຫຍດ ຂອງສັງຄົມ ແລະ ພົນລະເມືອງໂດຍສະເພາະໃນກໍລະນີທິ່ີຄະດີອາຍາບໍ່ມີຜ້ຮ້ອງຟ້ອງ ແຕ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຄວາມ ສະຫງົບ ແລະ ຄວາມເປນັ ລະບຽບຮຽບຮອ້ ຍຂອງສັງຄົມ. ອງົ ການໄອຍະການປະຊາຊນົ ກຈໍ ະເປັນຕົວແທນຄະດີ ດັ່ງກ່າວ ເພ່ິືອເຮັດໃຫ້ຄະດີດາເນີນໄປຢູ່າງຖືກຕ້ອງຕາມກົດໝາຍ ແລະ ລະບຽບການ ແລະ ຮັບປະກັນການ ປະຕິບັດກົດໝາຍຢູ່າງເຂັ້ມງວດ. ໂດຍການຊ້ັີນາອົງການສືບສວນ-ສອບສວນໃນການດາເນີນຄະດີຕໍ່ການ ກະທາຜິດນນັ້ ທີິ່ມີລັກສະນະຮ້າຍແຮງ ແລະ ເປນັ ອັນຕະລາຍຕໍ່ສັງຄົມ,ຫຼັງຈາກນັ້ນອງົ ການໄອຍະການກໍຈະເຮັດ ໜາ້ ທ່ິີໃນການສັ່ງຟ້ອງຜ້ທໄ່ິີ ດ້ກະທາຜິດຂນັື້ ໄປຫາສານເພືິອ່ ພິຈາລະນາຕດັ ສນິ ລົງໂທດຕາມກດົ ໝາຍ. 2.1.3 ຫກັຼ ການກ່ຽວກັບການເຄ່ິອື ນໄຫວວຽກງານຂອງອງົ ການໄອຍະການປະຊາຊນົ . ເພ່ືິອຮັບປະກັນການເຄິື່ອນໄຫວວຽກງານອົງການໄອຍະການປະຊາຊົນຕ້ອງເຄົາລົບ ແລະ ປະຕິບັດຕາມ ຫຼັກການທີກິ່ ານົດໄວໃ້ ນມາດຕາ 5 ຂອງກດົ ໝາຍວາ່ ດ້ວຍອົງການໄອຍະການປະຊາຊົນ ດັ່ງລມຸ່ ນີັ້: - ຮັບປະກັນ ຄວາມສກັ ສິດຂອງກດົ ໝາຍ; - ຮັບປະກັນ ການຕດິ ຕາມກວດກາການປະຕິບັດກດົ ໝາຍຢູ່າງຮອບດ້ານ, ຄບົ ຖ້ວນ ແລະ ພາວະວໄິ ສ; - ຮບັ ປະກນັ ຄວາມຊັດເຈນ, ຍຕຸ ິທາ, ທັນເວລາ ແລະ ເປດີ ເຜີຍຕາມລະບຽບການ; 6

- ຮບັ ປະກັນ ລະບອບລວມສນເປນັ ເອກະພາບຕາມສາຍຕ້ັງ ແລະ ລະບອບຫວົ ໜ້າ; - ຮັບປະກັນໃຫ້ຜ້ກະທາຜິດໄດ້ຮັບການລົງໂທດຕາມກົດໝາຍ ແລະ ບ່ໍໃຫ້ຜ້ບໍ່ໄດ້ກະທາຜິດຖືກ ລງົ ໂທດ; - ຮບັ ປະກັນ ການປະສານສົມທົບກັບພາກສ່ວນຕ່າງໆ ທກິ່ີ ຽ່ ວຂອ້ ງໃນການປະຕິບດັ ວຽກງານ. ຈາກຫັກການທຶ່ີກ່າວມາຂ້າງເທິງເຫັນວ່ານອກຈາກທີຶ່ອົງການໄອຍະການຕ້ອງເຄົາລົບ ແລະ ປະຕິບັດ ຕາມຫັກການ ແລະ ລະບຽບກົດໝາຍຂອງການດໍາເນີນຄະດີອາຍາ. ແຕ່ຍັງຕ້ອງຄໍານຶງເຖິງຄວາມຊັດເຈນ, ຮອບດ້ານ, ຄົບຖ້ວນ ແລະ ພາວະວິໄສ ໂດຍສະເພາະໃນກລະນີຈະສັ່ງຟ້ອງຄະດີເພຶ່ອນໍາເອົາຕົວຜ້ກະທໍາຜິດ ມາລງົ ໂທດຕາມກດົ ໝາຍ. 2.1.4 ສດິ ແລະ ໜ້າທີິ່ ຂອງອົງການໄອຍະການປະຊາຊນົ ອີງຕາມກດົ ມາຍວາ່ ດວ້ ຍອົງການໄອຍະການປະຊາຊນົ ມາດຕາ 10 ອງົ ການໄອຍະການປະຊາຊນົ ມີສດິ ແລະ ໜາ້ ທິ່ີ ດງັ່ ນ:ັ້ີ - ຕິດຕາມກວດກາການເຄົາລົບ ແລະ ປະຕິບັດກົດໝາຍໃຫ້ຖືກຕ້ອງ ແລະ ເປັນເອກະພາບຂອງ ບັນດາກະຊວງ, ອົງການລັດທຽບເທ່ົັາກະຊວງ, ແນວລາວສ້າງຊາດ, ອົງການຈັດຕັ້ງມະຫາຊົນ, ອົງການຈັດຕັ້ງສັງຄົມ, ອົງການປົກຄອງທ້ອງຖ່ິນ, ວິສາຫະກິດ ແລະ ພົນລະເມືອງ; ການ ຕິດຕາມກວດການັເ້ີ ອັ້ນີ ວາ່ : ການ ຕດິ ຕາມກວດກາທົັ່ວໄປ; - ຕດິ ຕາມກວດກາການປະຕິບັດກົດໝາຍຂອງອງົ ການສືບສວນ-ສອບສວນ; - ດາເນີນການສຶບສວນ-ສອບສວນຄະດີໃດໜິຶງ່ ເປນັ ທງັ ໝດົ ຫືຼ ບາງສ່ວນຕາມທໄີ່ິ ດ້ການົດໄວ້ ໃນກົດໝາຍ; - ສ່ັງຟ້ອງຜ້ກາຂັຶ້ນສານ; - ຕິດຕາມກວດກາການປະຕິບັດກົດໝາຍໃນການດາເນີນຄະດີຢສູ່ ານ; - ຕດິ ຕາມກວດກາການປະຕິບັດ ຄາສັ່ງ, ຄາຊີັ້ຂາດ, ຄາຕດັ ສນິ , ຄາພິພາກສາຂອງສານທ່ິີໃຊໄ້ ດ້ ຢູ່າງເດດັ ຂາດແລ້ວ; - ຕິດຕາມກວດກາການປະຕິບັດກົດໝາຍ ໃນສະຖານທ່ິີກັກຕົວ, ສະຖານທິີ່ກັກຂັງ, ສນດັດສ້າງ ແລະ ສະຖານທິີ່ປະຕບິ ດັ ມາດຕະການບັງຄັບອິນ່ື ຂອງສານ; - ຕດິ ຕາມກວດກາຄັົ້ນຄວ້າ, ການສະເໜີ ແລະ ການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດການໃຫ້ອະໄພຍະໂທດ ຕາມ ລດັ ຖະດາລດັ ຂອງປະທານປະເທດ; 7

- ປະສານສົມທົບອົງການສືບສວນ-ສອບສວນ ແລະ ອົງການອີ່ືິນທ່ີິກ່ຽວຂ້ອງດາເນີນການສະກັດ ກ້ັນ, ຕ້ານອາຊະຍາກາ ຫືຼ ການກະທາຜິດ ແລະ ການລະເມີດກົດໝາຍພ້ອມທັງລົບລ້າງບັນດາ ສາເຫດ ແລະ ເງອິື່ ນໄຂທິພ່ີ າໃຫ້ການກະທາຜດິ ເກດີ ຂ້ັຶນ; - ຮຟັ້ື ືນ້ ຄະດຕີ າມກົດໝາຍໃນກໍລະນີທ່ິີມຫີ ຼກັ ຖານໃໝ່; - ນາໃຊສ້ ິດ ແລະ ປະຕິບດັ ໜ້າທ່ິີອິນ່ື ຕາມທິ່ໄີ ດ້ການົດໄວໃ້ ນກດົ ໝາຍ. ເຫັນວ່າອົງການໄອຍະການມີພາລະບົດບາດສາຄັນຫຼາຍຕໍ່ວຽກງານຍຸຕິທາ ໂດຍສະເພາະວຽກງານການ ດາເນີນຄະດີອາຍາເພິ່ືອນາເອົາຕົວຜ້ກະທາຜິດມາລົງໂທດຊຶິ່ງອົງການໄອຍະການບໍ່ໄດ້ພຽງແຕ່ຕິດຕາມກວດກາ ການດາເນີນການສືບສວນ-ສອບສວນຂອງອົງການສືບສວນ-ສອບສວນເທ່ັົານ້ັນ ຫາກຍັງສາມາດດາເນີນການ ສືບສວນ-ສອບສວນດ້ວຍຕົນເອງທັງໝົດ ຫຼື ບາງສວນກໍໄດ້. ອີກທັງຍັງມີພາລະບົດບາດສາຄັນໃນການສັ່ງ ຟ້ອງຜ້ຖືກຫາຂືັ້ນສານ ເຊ່ິີງອົງການໄອຍະການຈະຕ້ອງໄດ້ເອົາໃຈໃສ່ບັນຫານ້ັີເປັນພິເສດ ເນິື່ອງຈາກວ່າມັນໄດ້ ແຕະຕ້ອງເຖີງສິດ ແລະ ຜົນປະໂຫຍດຂອງບຸກຄົນໃນຄະດີ. ສະນັ້ນ, ໃນການຈັດຕ້ັງປະຕິບັດອົງການໄອຍະ ການຕ້ອງໄດ້ອີງໃສ່ເງ່ິືອນໄຂຂອງກົດໝາຍໃນການສັ່ງຟ້ອງ ຫືຼ ບ່ໍສັ່ງຟອ້ ງຢູ່າງຮອບດ້ານ ແລະ ພາວະວິໄສ ເພືິ່ອ ຮັບປະກນັ ຄວາມຖກື ຕ້ອງ ແລະ ຄວາມຍຕຸ ິທາໃນສງັ ຄມົ . 2.2 ແນວຄວາມຄດິ ກຽ່ ວກບັ ຫກັ ການດາເນນີ ຄະດອີ າຍາ ແລະ ການດາໍ ເນນີ ຄະດອີ າຍາ ໂດຍລດັ ຂອງ ສປປ ລາວ 2.2.1 ຫກຼັ ການດາເນນີ ຄະດອີ າຍາໂດຍຜຖ້ ກື ເສຍຫາຍ ຫກັຼ ການດາເນີນຄະດີອາຍາໂດຍຜ້ຖືກເສຍຫາຍ ເປັນຮບແບບຂອງການດາເນີນຄະດີອາຍາຕັ້ງແຕສ່ ະໃໝ ດັ່ງເດີມທິ່ີຍັງບໍ່ໄດ້ແຍກກົດໝາຍອາຍາອອກຈາກກົດໝາຍແພ່ງ ຊ່ຶິງໃນສະໃໝນັ້ນການລະງັບຂໍ້ພິພາກບໍ່ໄດ້ ແຍກອອກເປັນເເພ່ງ ຫຼື ອາຍາ ແລະ ດາເນີນການໂດຍເອກະຊົນດ້ວຍກັນເອງ ຊ່ິຶງມີລັກສະນະເປັນການ ແກ້ແຄ້ນລະຫວ່າງບຸກຄົນ ຫຼື ເປັນກຸ່ມ ຊ່ິຶງເມ່ິືອພິຈາລະນາປະຫວັດສາດໃນສະໄໝບຮານແລ້ວຈະເຫັນໄດ້ວ່າ ເກືອບທຸກປະເທດໃນໂລກບໍ່ວ່າຈະເປັນປະເທດໃນທະວີບເອີຣົບ, ອາຟິຣກາ ຫືຼ ຫຼາຍປະເທດໃນທະວີບອາຊີ ລ້ວນແຕ່ໃຫ້ບຸກຄົນທ່ິີຜ້ຖກເສຍຫາຍເປັນຜ້ມີໜ້າທ່ີິໃນການຮັກສາຄວາມສະຫງົບຮຽບຮ້ອຍ ແລະ ເປັນຜ້ ມີບົດບາດໃນການຄວບຄຸມອາດຊະຍາກາ. ພາຍໃຕ້ຫຼັກການດາເນີນຄະດີອາຍາໂດຍຜ້ຖືກເສຍຫາຍນ້ັີ ເອກະ ຊົນໃນຖານະເປັນຜ້ຖືກເສຍຫາຍເປັນຜ້ມີໜ້າທິີ່ໃນການຮັກສາຄວາມສະຫງົບຮຽບຮ້ອຍ ແລະ ເປັນຜ້ຄວບຄຸມ ອ າ ດ ຊ ະ ຍ າ ກ າ ໃ ນ ສັ ງ ຄົ ມ ເພ າ ະ ວ່ າ ຈຸ ດ ປ ະ ສົ ງ ຂ ອ ງ ກ າ ນ ດ າ ເນີ ນ ຄ ະ ດີ ອ າ ຍ າ ໃ ນ ສ ະ ໃ ໝ່ ກ່ ອ ນ ເຂ້ົັາໃຈວ່າການແກ້ໄຂຄະດີທຸກປະເພດແມ່ນເລ່ຶອງລະຫວ່າງບຸກຄົນ ແລະ ມັກຈະເປັນໄປໃນລະສະນະການ ແກ້ແຄ້ນທົດແທນ. ດ່ັງນ້ັນ, ເມິ່ືອມີການກະທາທ່ີິເປັນການກະທາຜິດທາງອາຍາເກີດຂ້ືັນ ຈ່ຶິງເປັນໜ້າທ່ີິຂອງ ບກຸ ຄົນຜ້ທີິ່ໄດ້ຮັບຄວາມເສຍຫາຍທ່ີິຈະຕ້ອງດາເນີນການລວບລວມພະຍານຫຼັກຖານມາພິສດຄວາມຜິດທິ່ີຕົນ ກ່າວອ້າງດ້ວຍຕົນເອງ ລວມເຖິງທັງການໃຫ້ສິດ ແລະ ໜ້າທ່ີິຂອງຜ້ຖືກເສຍຫາຍທິ່ີຈະຮ້ອງຟ້ອງດາເນີນຄະດີ 8

ດ້ວຍຕົນເອງເພືິ່ອໃຫ້ສານພິຈາລະນາຕັດສິນລົງໂທດຜ້ກະທາຜິດ (ປະນິທານ ມາລາກຸນນະອາຍຸດທະຍາ, 2009, ໜ້າທີ 13). ການແກ້ໄຂຂ້ໍຂັດແຍ່ງໂດຍເອກະຊົນດ້ວຍກັນນັີ້ເປັນລັກສະນະການແກ້ແຄ້ນທົດແທນໂດຍເອກະຊົນ ດ້ວຍກັນ. ອີງຕາມແນວຄວາມຄິດການດາເນີນຄະດີອາຍາຂອງຜ້ເສຍຫາຍນັ້ນ ເອກະຊົນອ່ິືນຊິ່ຶງບໍ່ແມ່ນຜ້ ຖກື ເສຍຫາຍບໍ່ມີສິດນາຄະດີອາຍາມາຮ້ອງຟອ້ ງຕ່ໍສານໄດ້ ຊຶິ່ງການໃຫສ້ ິດຜ້ຖືກເສຍຫາຍໃນການຟ້ອງຄະດີນ້ັນ ກ່ຍໍ ້ອນເຫດຜນົ ທ່ິວີ ່າຜ້ເສຍຫາຍເປັນຜ້ທິີໄ່ ດຮ້ ບັ ຄວາມເສຍຫາຍຈາກການກະທາຜດິ ທາງອາຍາ ດວ້ ຍເຫດຜນົ ນີັ້ ຜ້ຖືກເສຍຫາຍຈງ່ຶິ ຄວນໄດ້ຮັບການຄຸ້ມຄອງໃນສດິ ດັ່ງກ່າວ (ນວິ ແມນ, 1978, ໜ້າທີ 2). ດງັ່ ນ້ັນ, ຜ້ຖືກເສຍ ຫາຍຈິຶງ່ ມສີ ດິ ໃນການດາເນີນຄະດີອາຍາເຊ່ັນ: ການຟ້ອງຄະດີອາຍາໄດ້ດວ້ ຍຕົນເອງ ເພິືອ່ ຮັກສາສິດທຕິ່ີ ນົ ເອງມີ ຢູ່ ແລະ ຕ່ໍມາເມ່ິືອຫຼັກການດາເນີນຄະດີອາຍາໂດຍລັດເກີດຂືັ້ນພ້ອມກັບແນວຄິດຂອງຫຼັກການດາເນີນຄະດີ ອາຍາໂດຍຜ້ຖືກເສຍຫາຍ ຊືິ່ງໄດ້ນາໄປສ່ແນວຄວາມຄິດໃນການຖ່ວງດຸນອານາດລະຫວ່າງເຈົ້ັາໜ້າທິ່ີຂອງລັດ ເປັນຜ້ມີສິດໃນການສັ່ງຟ້ອງຄະດີອາຍາ ຊ່ືິງໃນຫາຍປະເທດໃຫ້ສິດອໍານາດແກ່ອົງການໄອຍະການ ແລະ ຜ້ ຖກື ເສຍຫາຍໃນກໍລະນີເຈົ້ັາໜ້າທ່ີິສືບສວນ-ສອບສວນຂອງລັດມີສິດບໍດ່ າເນີນຄະດີນ້ັນແລ້ວໂດຍການອອກຄໍາ ສ່ັງບ່ໍສັ່ງຟ້ອງຄະດີ ແຕ່ຜ້ຖືກເສຍຫາຍກຍັງມີສິດຈະດາເນີນຄະດີອາຍາຕໍ່ຜ້ກະທາຜິດ. ເຖິງຢູ່າງໃດກ່ໍຕາມໃນ ປະຫວັດສາດຜ່ານມາ, ບໍ່ວ່າຈະເປັນປະເທດໃນທະວີບເອີຣົບ ແລະ ອາຟຣິກກາ ຜ້ເສຍຫາຍໃນທີິ່ນັີ້ໃຫ້ລວມໄປ ເຖງິ ບນັ ດາບຸກຄົນໃນຄອບຄວົ ຂອງຜເ້ ສຍຫາຍນາ. ໃນປັດຈຸບັນຫຼາຍປະເທດໄດ້ປູ່ຽນມາໃຊ້ລະບົບການດາເນີນຄະດີອາຍາໂດຍລັດ ແລະ ເນື່ິອງມາຈາກ ຕາມຄວາມຄິດຂອງການດາເນີນຄະດີອາຍາໂດຍລັດນັ້ນຖືວ່າເປັນໜ້າທີິ່ຂອງລັດແຕ່ພຽງຝູ່າຍດຽວໃນການດາ ເນີນຄະດີອາຍາ. ຜ້ເສຍຫາຍບ່ໍມີສິດທ່ີິຈະດາເນີນຄະດອີ າຍາດ້ວຍຕົນເອງ ຈງ່ຶ ມັກເຮັດໃຫ້ຜເ້ ສຍຫາຍບ່ໍມສີ ິດໃນ ການຮ້ອງຟ້ອງຄະດີອາຍາ. ແຕ່ເຖິງຢູ່າງໃດກໍ່ຕາມ, ບາງປະເທດກໍ່ຍັງຜ່ອນຜັນໃຫ້ສິດແກ່ຜ້ຖືກເສຍຫາຍໃນ ການຮ້ອງຟ້ອງຄະດີອາຍາໄດ້ ແຕ່ຈະມີການຈາກັດປະເພດຂອງຄະດີໄວ້. ນອກຈາກນັ້ນບາງປະເທດເຖິງວ່າຜ້ ຖືກເສຍຫາຍບໍ່ມີສິດໃນການຟ້ອງຄະດີອາຍາ ແຕ່ກ່ໍໄດ້ສ້າງລະບົບການຄວບຄຸມ ແລະ ກວດສອບການບ່ໍສ່ັງ ຟ້ອງຄະດີຂອງເຈ້ົັາໜ້າທ່ິີລັດໂດຍໃຫ້ຜ້ຖືກເສຍຫາຍເຂັ້ົາຄວບຄຸມເຊັ່ນ: ໃນປະເທດສະຫະລັດອາເມລິກາເມືິ່ອ ພະນກັ ງານໄອຍະການອອກຄາສ່ັງບໍ່ສງ່ັ ຟອ້ ງ ຫືຼ ອອກຄາສັ່ງຊັດມຽ້ ນຄະດີ ຜ້ຖືກເສຍຫາຍກໍສາມາດຢ່ືນຄາຮ້ອງ ຕໍ່ສານໃຫ້ພິຈາລະນາການອອກຄາສັ່ງບໍ່ສັ່ງຟ້ອງຄະດີເພິື່ອໃຫ້ສານນາໃຊ້ມາດຕະການໃຫ້ອົງ ການໄອຍະການ ອອກຄາສັງ່ ຟ້ອງຄະດຫີ າກຫນັ ວ່າການອອກຄາສ່ັງບສໍ່ ັງ່ ຟອ້ ງໃນເບ້ັອື ງຕັ້ນົ ນັ້ນບໍຖ່ ກື ຕ້ອງ. ເຖິງວ່າຫຼາຍປະເທດສ່ວນໃຫຍ່ໄດ້ໃຊ້ຫຼັກການດາເນີນຄະດີອາຍາໂດຍລັດ ຊ່ິຶງຖືວ່າລັດເປັນຜ້ມີໜ້າທ່ິີ ໃນການຮັກສາຄວາມສະຫງົບຮຽບຮ້ອຍຂອງສັງຄົມ, ລັດຈຶ່ິງມີໜ້າທີິ່ດາເນີນຄະດີອາຍາແທນຜ້ຖກເສຍຫາຍ ແລະ ບ່ໍໃຫ້ສິດແກ່ຜ້ຖືກເສຍຫາຍໃນການຈະຮ້ອງຟ້ອງຄະດີອາຍາ. ແຕ່ເຖິງຢູ່າງໃດກ່ໍຕາມໃນຫຼາຍປະເທດກໍ່ ຍັງຄານຶງເຖິງສິດຂອງຜ້ຖກເສຍຫາຍຕາມແນວຄວາມຄິດການດາເນີນຄະດີອາຍາໂດຍຜ້ຖືກເສຍຫາຍ ທ່ີິວ່າຜ້ ຖືກເສຍຫາຍເປັນຜ້ທີິໄ່ ດ້ຮບັ ຄວາມເສຍຫາຍຈາກຈາກການກະທາຜິດອາຍາ ຜ້ເສຍຫາຍຍ່ອມມີສິດໃນການດາ ເນີນຄະດີອາຍາດວ້ ຍຕົນເອງເພື່ິອຮັກສາສິດທເີິ່ ຂົາເຈັ້ົາມຢີ ູ່. ດ່ັງນ້ນັ , ເຖງິ ວ່າຜ້ເສຍຫາຍບໍ່ມີສິດໃນການຮ້ອງຟອ້ ງ 9

ຄະດີເອງແ ຕ່ ຍັ ງມີ ຂະບວນ ກ ານ ທີ່ິ ຈະຄຸ້ ມຄ ອງສິ ດຂອງຜ້ ເສ ຍ ຫ າຍ ທີິ່ ແຕ ກ ຕ່ າງ ກັ ນ ໄປຕ າມ ກົ ດໝ າຍ ແຕ່ ລະ ປະເທດ ເຊັ່ນ: ການກວດສອບການໃຊ້ອານາດລັດໃນການດາເນີນຄະດີອາຍາ ຫຼື ການໃຊ້ສິດຜ້ເສຍຫາຍໃນ ການຮອ້ ງຟ້ອງຄະດອີ າຍາບາງປະເທດ. 2.2.2 ຫຼັກການດາເນີນຄະດອີ າຍາໂດຍປະຊາຊົນ. ຫັຼກການດາເນີນຄະດີອາຍາໂດຍປະຊາຊົນນ້ີັມີເເນວຄວາມຄິດວິວັດທະນາການມາຈາກປະເທດອັງກິດ ຊຶງ່ ຖືວ່າປະຊາຊົນທຸກຄົນມີໜ້າທ່ິີຊ່ວຍຮັກສາຄວາມສະຫງບົ ຮຽບຮ້ອຍ ແລະ ຮັກສາກົດໝາຍຈຶິ່ງຍອມຮັບກັນ ວ່າປະຊາຊົນທຸກຄົນສາມາດດາເນີນຄະດີອາຍາໂດຍເປັນໂຈດຟ້ອງຄະດີອາຍາໄດ້ ແລະ ປະຊາຊົນທຸກຄົນມີສິດ ຫືຼ ອານາດຟ້ອງຄະດີອາຍາໄດ້ໂດຍບ່ໍຈາກັດວ່າຈະຕ້ອງເປັນຜ້ທ່ິີຖືກທາຮ້າຍໂດຍກົງກໍ່ໄດ້. ອີກແນວຄວາມຄິດ ໜຶ່ງມາຈາກຄວາມຄິດພ້ືັນຖານທິ່ີວ່າການຄວບຄຸມອາດຊະຍາກາເປັນໜ້າທິີ່ຂອງປະຊາຊົນ ເພາະທຸກຄົນເປັນ ສ່ວນໜ່ິຶງຂອງສັງຄົມ ຫຼື ລັດ, ປະຊາຊົນທຸກຄົນຈ່ິຶງມີໜ້າທ່ີິຮ່ວມກັນຮັບຜິດຊອບ ແລະ ແກ້ໄຂບັນຫາຕ່າງໆ ເພິ່ືອໃຫ້ສັງຄົມເກີດຄວາມສະຫງົບສຸກ. ດັ່ງນັ້ນ, ຫັຼກການດາເນີນຄະດີອາຍາໂດຍປະຊາຊົນຈິ່ຶງຍອມຮັບກັນວ່າ ທຸກຄົນໃຜກ່ໍໄດ້ສາມາດເລິີ່ມຄະດີອາຍາໂດຍເປັນໂຈດຟ້ອງຄະດີອາຍາໄດ້ ໂດຍບ່ໍຕ້ອງຄານຶງວ່າຜ້ທິີ່ຟ້ອງຄະດີ ນ້ັນຈະເປັນບຸກຄົນທິີ່ໄດ້ຮບັ ຜົນຮ້າຍ ຫຼື ໄດ້ຮັບຄວາມເສຍຫາຍຈາກການກະທາຜິດນ້ັນຫຼືບໍ່ (ປະນທິ ານ ມາລາ ກນຸ ນະອາຍຸດທະຍາ, 2009, ໜ້າທີ 15). ຢູ່າງໃດກໍຕາມ, ຄວາມໝາຍຂອງການຮອ້ ງຟອ້ ງຄະດໃີ ນຫຼັກການນ້ັີ ໝາຍເຖງີ ການແຈງ້ ຄວາມໂດຍບກຸ ຄົນໃດໜ່ງືິ ທີ່ິມີຜນົ ກະທົບໂດຍກງົ ຈາກການກະທາຜິດ. ເນຶ່ອງຈາກປະຊາຊົນມີໜ້າທີ່ຶຮັກສາຄວາມຮຽບຮ້ອຍຂອງສັງຄົມໃນເມຶ່ອຄະດີອາຍາເປັນເລິ່ືອງທີ່ິມີຜົນ ກະທົບຕໍ່ສ່ວນລວມ ຈ່ິຶງເປັນໜ້າທີິ່ຂອງປະຊາຊົນທຸກຄົນທີິ່ຈະມີໜ້າທ່ິີປ້ອງກັນ, ປາບປາມການກະທາຜິດ ອາຍາ ແລະ ມີສ່ວນຮ່ວມໃນທຸກຂັ້ນຕອນຂອງຂະບວນການດໍາເນີນຄະດີນັບແຕ່ຂ້ັນຕອນການສືບສວນ-ສອບ ສວນ, ການສັງ່ ຟ້ອງ ແລະ ການພິຈາລະນາຕດັ ສິນ ຊ່ິຶງຈະເຫັນໄດ້ວ່າວິວດັ ທະນາການຂອງຕາຫວຼ ດ, ຄະນະສານ ລກຂຸນແມ່ນມາຈາກອງົ ກອນຂອງປະຊາຊົນ ແລະ ຈາກທ້ອງຖ່ິນຫຼາຍກວາ່ ມາຈາກສ່ວນກາງຂອງລັດ. ອີງຕາມ ຫັກຼ ການດາເນີນຄະດີອາຍາໂດຍປະຊາຊນົ ນັ້ນ ສິດໃນການຟ້ອງຄະດີອາຍາຂອງເອກະຊົນມຢີ ູ່າງກ້ວາງຂວາງ ຊ່ຶງ ບໍ່ຈາກັດວ່າຈະຕ້ອງເປັນຜ້ເສຍຫາຍໂດຍກົງຈາກການກະທາຜິດອາຍາທ່ິີເກີດຂື້ັນເທ່ັົານັ້ນທິີ່ມີສິດໃນການຟ້ອງ ຄະດີອາຍາ. ສາລັບປະເທດທີ່ິຍຶດຖືຫຼັກການດາເນີນຄະດີອາຍາໂດຍປະຊາຊົນນັີ້ມີຈຸດກາເນີດມາຈາກປະເທດ ອັງກິດຕໍ່ມາພາຍຫຼັງຈຶິ່ງຖືກນາໃຊ້ໃນປະເທດທີິ່ໄດ້ຮັບອິດທິພົນຈາກລະບົບກົດໝາຍຂອງອັງກິດ ເຊັ່ນ ປະເທດ ແຄນາດາ, ປະເທດອດົ ສະຕາລີ ເປນັ ຕ້ັົນ. ຕ່ໍກັບແນວຄວາມຄິດຂອງຫັກການດັ່ງກ່າວ, ເຫັນໄດ້ວ່າຫາຍປະເທດຖເອົາການຮັບປະກັນສິດ ແລະ ເສລີພາບຂອງຜ້ຖກເສຍຫາຍເປັນບັນຫາສໍາຄັນ ແລະ ຄວນມີສ່ວນກ່ຽວຂ້ອງໂດຍກົງກັບການເລຶີ່ມຕ້ັົນຄະດີ ອາຍາ ແລະ ການຮ້ອງຟ້ອງຄະດອີ າຍາໂດຍກງົ ຕໍ່ສານ. 10

2.2.3 ຫັຼກການດາເນີນຄະດີອາຍາໂດຍລັດ ຫລັກການດາເນີນຄະດີອາຍາໂດຍລັດເປັນຫລັກການທິີ່ເກິດຂັື້ນໃຫມ່ໂດຍຍຶດຫລັກໃນການຮັກສາ ຄວາມສະຫງົບຮຽບຮ້ອຍຂອງສັງຄົມ ແລະ ປະຊາຊົນເປັນຫລັກໂດຍມອບອານາດການຮັກສາຄວາມ ສະຫງົບຮຽບຮ້ອຍໃຫ້ເປັນຫນ້າຂອງລັດ ບໍ່ແມ່ນຂອງບຸກຄົນ ຫລື ຜ້ຖືກເສຍຫາຍ ຫລື ປະຊາຊົນທ່ັົວ ໄປ. ຫລັກການດາເນີນຄະດີອາຍາໂດຍລັດຈະຖືວ່າການກະທາຜິດທາງອາຍາກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມເສຍຫາຍແກ່ສັງຄົມ ແລະ ລດັ . ດັ່ງນັ້ນ, ລັດເທັ່າົ ນັນ້ ຈືງ່ິ ເປັນຜ້ຖືກເສຍຫາຍຊ່ຶິງເຮັດໃຫເ້ ອກະຊນົ ບມໍ່ ີອານາດຮ້ອງຟອ້ ງຄະດີອາຍາຂືັ້ນ ໄປຫາສານໄດ້ດ້ວຍຕົນເອງ(ມາຣຸສັນ ໂສຣັຕ, 2015, ໜ້າທີ 8). ເມິ່ືອມີຄວາມຜິດອາຍາເກີດຂັ້ືນລັດຈືິ່ງຈັດ ໃຫ້ມີອົງກອນຂອງລດັ ເພ່ິືອເຮດັ ຫນ້າທກີ່ິ ວດສອບຂໍ້ເທັດຈງີ ທີ່ິເກດີ ຂັື້ນໂດຍມອີ ົງການໄອຍະການ ແລະ ອົງການ ສືບສວນ-ສອບສວນເປັນຜ້ເຮັດຫນ້າທີ່ິຄັ້ົນຫາຄວາມຈີງດັ່ງກ່າວ ແລະ ອົງການໄອຍະການຈະມີຫນ້າທີ່ິຫຼັກໃນ ການດາເນີນຄະດີອາຍາໂດຍສ່ງັ ຟອ້ ງຄະດີຂັນື້ ສານ. ແນວໃດກໍຕາມ ລັດກໍບ່ໍໄດ້ຜກຂາດການດາເນີນຄະດີອາຍາ ໄວ້ແຕ່ພຽງຜ້ດຽວ ແມ່ນແຕ່ໃນປະເທດທີ່ິຖືຫລັກການດາເນີນຄະດີອາຍາໂດຍລັດຢູ່າງເຄັ່ງຄັດ ກໍ ມີການ ຜ່ອນຜັນໃຫ້ເອກະຊົນສາມາດຮ້ອງຟ້ອງຄະດີອາຍາໄດ້ໃນບາງກໍລະນີເຊ່ັນກັນ ແຕ່ຈະມີການຈາກັດປະເພດ ແລະ ສະຖານການກະທາຜິດເອົາໄວ້ເປັນຕົ້ັນຄະດີທີິ່ແຕະຕ້ອງເຖີງສິດຜົນປະໂຫຍດຂອງບຸກຄົນໂດຍກົງທີິ່ບໍ່ໄດ້ ສາ້ ງຄວາມເສຍໃຫ້ສັງ່ ຄມົ ສ່ວນລວມ ຕວົ ຢູ່າງ: ການທາຮ້າຍຮ່າງກາຍລະຫວ່າງຍາດໃກຊ້ ິດທ່ິີບມໍ່ ີການບາດເຈັບ ສາຫັດ ຫືຼ ເສຍອົງຄະ, ການປ້ອຍດາ່ ຊງຶ ສາມາດໄກເ່ ກຍ່ ກນັ ໄດ.້ ຈ າ ກ ຜົ ນ ຂ ອ ງ ແ ນ ວ ຄ ວ າມ ຄິ ດ ຂ ອ ງ ຫັ ກ ກ າ ນ ດັ່ ງ ກ່ າວ , ເຮັ ດ ໃ ຫ້ ກ າ ນ ນໍ າ ໃ ຊ້ ຫັ ກ ກ າ ນ ດໍາເນີນຄະດີອາຍາໂດຍ ລັດມີຂໍ້ຈັດກັດຕ່ໍການຮັບປະກັນການສິດ ແລະ ຜົນປະໂຫຍດຂອງຜ້ເສຍຖືກ ຫາຍຖ້າວ່າຈະໃຫ້ສິດແກ່ລັດ ຫ ອົງການໄອຍະການເປັນຜ້ເລີຶ່ມ ແລະ ສ່ັງຟ້ອງຄະດີແຕ່ຝູ່າຍດຽວ. ສະນັ້ນ, ຈ ະເຫັ ນ ໄດ້ ວ່ າເຖິ ງແ ມ່ ນ ຫ າຍ ປ ະ ເທ ດ ຈ ະເລ ອ ກ ໃຊ້ ຫັ ກ ກ ານ ດໍ າເນີ ນ ຄ ະດີ ອ າຍ າໂດ ຍ ລັ ດ ກໍ່ ຕ າມ ແຕ່ກົດໝາຍຍັງໃຫ້ສດິ ແກຜ່ ້ຖກື ເສຍຫາຍໃນການຟ້ອງຮ້ອງບາງຄະດີຕໍ່ສານດ້ວຍຕົນເອງກ່ໍໄດ້ ແລະ ໃຊ້ສິດນາ ໃຊ້ວິທີການກວດສອບເຫດຜນົ ແລະ ເງ່ຶອນໄຂຂອງກົດໝາຍໃນກລະນີອງົ ການໄອຍະການບສ່ໍ ັ່ງຟອ້ ງຄະດີ ເຊ່ັນ ກດົ ໝາຍຂອງ ສປປ ລາວ ເຮົາກໄໍ ດ້ໃຫ້ສິດຜຖ້ ືກເສຍຫາຍສາມາດອຸທອນຄໍາສັ່ງຊດັ ມຽ້ ນໃນກໍລະນອີ ົງການໄອ ຍະການບໍ່ສັ່ງຟ້ອງຄະດີ ເພ່ຶອໃຫ້ອົງການໄອຍະການຂັ້ນເທິງຖັດໄປມີສິດກວດກາຄໍາດ່ັງກ່າວ ຊ່ຶງການົດໄວ້ໃນ ມາດຕາ 148 ຂອງກົດໝາຍວາ່ ດ້ວຍການດາເນນີ ຄະດີອາຍາ. 11

2.3 ຫກັຼ ການໃນການສງັ່ ຟອ້ ງຄະດອີ າຍາຂອງອງົ ການໄອຍະການ ໃນການດາເນີນຄະດີອາຍາ, ການສ່ັງຟ້ອງຄະດີຂືັ້ນສານຂອງຫລາຍໆປະເທດໃນໂລກໄດ້ອີງໃສ່ບັນດາ ຫັຼກການຂອງການດາເນີນຄະດີອາຍາທຶ່ີໄດ້ກ່າວຜ່ານມາເພິື່ອເປັນບ່ອນອີງທີ່ິຈະເລືອກ ແລະ ນາໃຊ້ຫັຼກການໃດ ເພິືອ່ ດາເນີນຕໍ່ຜ້ກະທາຜິດໃນຄະດອີ າຍາ ໂດຍອີງຕາມສະພາບຄວາມເປັນຈິງຂອງສັງຄົມ ແລະ ລະບົບກົດ ໝ າຍທິີ່ເຫັນວ່າເໝາະສົມ. ດັ່ງນ້ັນ, ຫຼັກການສັ່ງຟ້ອງຄະດີທ່ີິຈະໄດ້ກ່າວດ່ັງຕໍ່ໄປນີ້ັ ແມ່ນມີຄວາມສາຄັນ ແລະ ເປັນບ່ອງອີງຂອງລັດເພິ່ືອການົດຂ້ັນຕອນ ແລະ ວິທີການດາເນີນຄະດີຕ່ໍຜ້ກະທາຜິດ ແລະ ແກ້ໄຂການກະທາ ຜິດທີ່ິເກີດຂັ້ືນທິ່ີໄດ້ການົດໄວ້ໃນກົດໝາຍ. ໃນທ້າຍທຶີ່ສຸດແລ້ວ, ການສັ່ງຟ້ອງຄະດີອາຍາຂືັ້ນສານແມ່ນມອບ ໃຫ້ອົງການໄອຍະການນາໄປຈັດຕ້ັງປະຕິບດັ ເພຶ່ອແກ້ໄຂຄະດີອາຍາທ່ຶີເກີດຂັຶ້ນໃນສງັ ຄົມ. ຫຼັກການສັ່ງຟ້ອງຄະດີ ອາຍາຈະກ່າວຕໍ່ໄປນີ້ັປະກອບມີ 2 ຫຼັກການທ່ຶີສໍາຄັນ ແລະ ຖກນໍາໃຊ້ເຂ້ັົາໃນລະບົບກົດໝາຍຂອງຫາຍ ປະເທດໃນໂລກຊຶ່ງທັງ ສອງຫັກການແມ່ນມີຈຸດດີ ແລະ ຈດຸ ອ່ອນທີິ່ແຕກຕ່າງກັນ ຊ່ິຶງການນາໃຊ້ແມ່ນຂ້ືັນກັບ ສະພາບຈຸດພິເສດຂອງສັງຄົມ ແລະ ນະໂຍບາຍຂອງລັດ ແລະ ຈະອະທິບາຍເຫດຜົນທ່ີຶວ່າຢູ່ ສປປ ລາວ ແມນ່ ນາໃຊຫ້ ັຼກການດາເນນີ ຄະດີອາຍາໂດຍດຸນພິນິດຄແນວໃດ. 2.3.1 ຫກຼັ ການສ່ັງຟ້ອງຄະດີອາຍາຕາມກົດໝາຍ ໃນປະເທດທີ່ິໃຊ້ຫັຼກການດາເນີນຄະດີອາຍາຕາມກົດໝາຍຈະມີຫຼັກການຢູ່ວ່າເມື່ິອມີການກະທາຜິດ ທາງອາຍາເກີດຂ້ັືນ ເຈ້ັົາໜ້າທິີ່ທີ່ິກ່ຽວຂ້ອງມີໜ້າທິີ່ຕ້ອງດາເນີນການສືບສວນ-ສອບສວນໂດຍບ່ໍຄານຶງວ່າຈະມີ ການຮ້ອງຟ້ອງເພອ່ືິ ກ່າວໂທດ ຫືຼ ບ່ໍ. ເມື່ິອສືບສວນ-ສອບສວນສາເລັດແລ້ວ, ຖ້າໄອຍະການເຫັນວ່າມີເຫດຜົນ ເຊ່ືິອວ່າຜ້ຖືກຫາໄດ້ກະທາຜິດກົດໝາຍແທ້ໄອຍະການຕ້ອງສ່ັງຟ້ອງຄະດີຂື້ັນສານສະເໜີ ຊ່ຶິງຖືວ່າເປັນຫັຼກ ປະກັນແຫ່ງຄວາມສະ ເໝີພາບຕາມກົດໝາຍ ທັງເປັນການປ້ອງກັນບໍ່ໃຫ້ເກີດການໃຊ້ອິດທິພົນທິ່ີບ່ໍຖືກຕ້ອງ ແລະ ບ່ໍຍຸຕິທາຕໍ່ການສັ່ງຟ້ອງຄະດີອາຍາຂອງອົງການໄອຍະການ ແລະ ເມືິ່ອອົງການໄອຍະການສັ່ງຟ້ອງຄະດີ ອາຍາຂ້ືັນສານແລ້ວຈະຖອນຟ້ອງບໍ່ໄດ້ ເພາະຖືວ່າຄະດີຢູ່ໃນອານາດຂອງສານແລ້ວ ຊ່ິຶງສະແດງເຖີງຫຼັກການ ປູ່ຽນແປງບໍ່ໄດ້ທິ່ີຖືວ່າເປັນຫຼັກປະກັນຂອງຫຼັກການດາເນີນຄະດີອາຍາຕາມກົດໝາຍ (ມາຣຸສັນ ໂສຣັຕ, 2015, ໜ້າທີ 9). ເມອື່ິ ພິຈາລະນາຕາມແນວຄວາມຄິດທິດສະດີທາງອາຍາແລວ້ ເຫັນວ່າຫັຼກການດາເນີນຄະດີ ອາຍາຕາມກດົ ໝາຍເປັນທານອງດຽວກັບຄວາມຄດິ ໃນທາງແກ້ແຄ້ນທດົ ແທນ. ຫັຼກການດາເນີນຄະດີອາຍາຕາມກົດໝາຍຈະມີຈຸດດີຢູ່ບ່ອນວ່າຈະຮັກສາລະບົບການສັ່ງຟ້ອງຄະດີຂັ້ືນ ສານໃນທຸກກໍລະນີ ແລະ ສ້າງໃຫ້ມີຄວາມສະເໝີພາບຕ່ໍການດາເນີນຄະດີຕ່ໍບຸກຄົນໂດຍບໍ່ມີການຈາແນກ. ແຕ່ ຫັຼກການດັ່ງກ່າວມີຂໍ້ເສຍຢູ່ບ່ອນວ່າຈະບມໍ່ ີລະບົບກັ່ນຕອງຄະດີຂືັ້ນສ່ສານ ຊຶິ່ງອາດຈະເຮັດໃຫ້ຈານວນຄະດີຖືກ ສ່ັງຟ້ອງຂ້ັືນສານເປັນຈານວນຫຼວງຫຼາຍ ແລະ ເຮັດໃຫ້ອົງການໄອຍະການມີບົດບາດພຽງແຕ່ນາສັົ່ງຈາເລີຍຂື້ັນ ສານເທັ່ົານ້ັນ. ສະນ້ັນ,ຈະເຮັດໃຫ້ການດາເນີນຄະດີອາຍາມີຄວາມແຂງກະດ້າງ ແລະ ອາດຈະເຮັດໃຫ້ ສານຕ້ອງຕັດສິນລົງໂທດຜ້ກະທໍາຜິດທຸກກໍລະນີ, ອາດຈະເຮັດໃຫ້ມີຈໍານວນຄະດີລົັ້ນສານ ແລະ ມີນັກ 12

ໂທດລົັ້ນຄຸກ ໃນຂະນະທຶ່ີບາງຄະດີບໍ່ຄວນຈະຖກສົ່ັງມາສານ ແລະ ສາມາດແກ້ໄຂໃນຕອນການສບສວນ- ສອບສວນ ຫ ກະກຽມການສັງ່ ຟ້ອງກ່ໄໍ ດ້. 2.3.2 ຫັກຼ ການສັ່ງຟອ້ ງຄະດອີ າຍາຕາມດຸນພນິ ດິ ຫຼັກການດາເນີນຄະດີຕາມດຸນພິນິດ ເປັນຫັຼກການທ່ີິກົງກັນຂ້າມກັບຫຼັກການດາເນີນຄະດີອາຍາ ຕາມກົດໝາຍ ຊືິ່ງເຮັດໃຫ້ອານາດໃນການດາເນີນຄະດີຂອງອົງການໄອຍະການຢູ່ພາຍໃຕ້ດຸນພິນິດໃນການທີ ຈະສັ່ງຟ້ອງ ຫືຼ ບສໍ່ ່ັງຟ້ອງຄະດີ. ການທ່ິີຈະສ່ງັ ຟ້ອງ ຫືຼ ບ່ສໍ ັ່ງຟ້ອງອາດຂນັ້ື ກັບຫຼາຍເງິ່ືອນໄຂເປັນຕ້ັົນວ່າຂໍ້ມນຫຼັກ ຖານພຽງພໍ ຫຼື ບໍ່, ລະດັບຄວາມຜິດ ແລະ ຄວາມເສຍຫາຍທາງແພ່ງ, ປະຫວັດຜ່ານມາ, ອາຍຸ, ສະພາບແວດ ລ້ອມ ແລະ ບຸກຄະລິກກະພາບຂອງຜ້ຖືກຫາຊ່ຶງຈະປາກົດຂັື້ນໃນເວລາສືບສວນ-ສອບສວນ ແລະ ການຢື້ັງຢືນ ຕົວຕົນຂອງຜ້ຖືກຫາໃນແຕ່ລະກໍລະນີຂອງຄະດີ. ໂດຍທົ່ັວໄປແລ້ວ, ອົງການໄອຍະການຈະພິຈາລະນາຂໍ້ເທັດ ຈິງຂອງຄະດີໃນແຕ່ລະເລືິ່ອງ ແລະ ຖ້າມີເຫດຜົນດ່ັງທີຶ່ກ່າວມາອົງການໄອຍະການມີສີດອານາດທຶ່ີຈະບໍ່ສ່ັງຟ້ອງ ຄະດຕີ ່ໍສານ ແລະ ບາງກໍລະນີໄອຍະການກ່ໍຈະພິຈາລະນາໃຊ້ດຸນພິນິດຕໍ່ກັບຜນົ ປະໂຫຍດຂອງການດາເນນີ ຄະດີ ຕ່ໍຈາເລີຍ ເຊ່ັນ: ຄະດີທິີ່ການົດໂທດເບົາບາງ ແລະ ມີຄວາມເສຍຫາຍບ່ໍສງ. ແຕ່ໂດຍທັົ່ວໄປແລ້ວເງິື່ອນໄຂ ຫຼື ເຫດຜົນທີິ່ຈະເລືອກບໍ່ດາເນີນຄະດີຕ້ອງການົດໄວ້ໃນກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດາເນີນຄະດີອາຍາເທົ່ັານັ້ນ (ຄາ ມະນີ ພິລາວົງ ພ້ອມຄະນະ, 2018, ໜ້າທີ 16). ການການົດເງ່ືິອນໄຂ ແລະ ສາເຫດທ່ີິພາໃຫ້ອົງການໄອຍະ ການໃຊ້ດຸນພິນິດບໍ່ສ່ັງຟ້ອງຄະດີກໍເພ່ິືອຮັບປະກັນວ່າໄອຍະການທິີ່ເຮັດໜ້າທິີ່ກັ່ນຕອງຂໍ້ມນຫັຼກຖານກ່ອນການ ສັ່ງຟ້ອງຈະບໍ່ໃຊ້ດຸນພິນິດຕາມອາເພີໃຈຂອງຕົນ ເພ່ິືອພິຈາລະນາຈະສັ່ງຟ້ອງ ຫຼື ບ່ໍສັ່ງຟ້ອງຊິ່ຶງອາດຈະກ່ໍໃຫ້ເກີດ ຄວາມເສຍຫາຍຕໍກ່ ານດາເນີນຄະດຂີ ອງລັດ ແລະ ຍັງກະທບົ ຕໍ່ສດິ ແລະ ຜນົ ປະໂຫຍດຂອງຜ້ຖກື ເສຍຫາຍ. ພາຍໃຕ້ຫຼັກການນ້ັີກົດໝາຍການົດໃຫ້ອົງການໄອຍະການສາມາດກ່ັນກອງຄະດີອາຍາກ່ອນຂັື້ນສ່ສານ ໄດ້ເມື່ິອເຫັນວ່າການບ່ໍສັ່ງຟ້ອງຄະດີນັ້ນຈະເປັນປະໂຫຍດຕໍ່ສັງຄົມຫຼາຍກວ່າທິ່ີຈະສັ່ງຟ້ອງຄະດີ. ສະນັ້ນ, ຈຶ່ິງ ຊ່ວຍໃຫ້ບາງຄະດີບ່ໍເຂ້ັົາສ່ຂະບວນການພິຈາລະນາຂອງສານ ແລະ ເຮັດໃຫ້ສານວນຄະດີຢູ່ສານຫຸຼດລົງ ຢູ່າງມີເຫດຜົນ. ແຕ່ເຖິງຢູ່າງໃດກໍ່ຕາມ, ຫັຼກການດ່ັງກ່າວຈະມີບັນຫາຢູ່ບ່ອນວ່າອົງການໄອຍະການມັກຈະໃຊ້ ດນຸ ພິນດິ ໃນການສ່ັງຟ້ອງຄະດີໂດຍບ່ໍຖືກຕ້ອງຕາມກົດໝາຍ ແລະ ພຈິ າລະນາໂດຍອາໍ ເພໃີ ຈ ຊິຶ່ງສາ້ ງຜົນກະທົບ ຕ່ໍຜ້ຖືກເສຍຫາຍ ແລະ ຜ້ຖືກຫາໃນຄະດີຖ້າຫາກບໍ່ມີລະບົບການກວດສອບທີ່ິເຄ່ັງຄັດ. ບັນຫາຂອງການສັ່ງ ຟ້ອງຄະດີພາຍໃຕ້ຫຼັກການນ້ັີສາມາດເຫັນ ແລະ ຕີລາຄາໄດ້ຕ່ໍກັບບາງຄະດີທິີ່ອົງການໄອຍະການໃຊ້ດຸນພິນິດທີ່ິ ແຕກຕ່າງກັນ ໂດຍສະເພາະຄະດີທີິ່ເປັນສະຖານການກະທາຜິດດຽວກັນມີລະດັບຄວາມຜິດດຽວກັນ ແຕ່ໄອຍະ ການອາດຈະສ່ັງຟອ້ ງ ຫຼື ບ່ໍສ່ັງຟ້ອງກໍ່ໄດ້. ຕ່ໍກັບບັນຫາດັ່ງກ່າວ, ຈ່ຶິງອາດມີຜນົ ກະທົບ ຫຼື ມີຈຸດອ່ອນຕໍ່ການເຮັດ ບດົ ບາດໜ້າທິີ່ຂອງອງົ ການໄອຍະການໃນການສງ່ັ ຟ້ອງຄະດອີ າຍາຕ່ໍຜຸ່ກະທາຜດິ . 13

ສະນ້ັນ, ໃນຮບແບບການສັ່ງຟ້ອງຄະດີຕາມດຸນພິນິດຂອງອົງການໄອຍະການ, ລະບົບ ແລະ ຂັ້ນຕອນ ການກວດສອບຖ່ວງດຸນການໃຊ້ດຸນພິນິດແມ່ນມີຄວາມສໍາຄັນ ແລະ ຈໍາເປັນເພ່ຶອຮັບປະກັນຄວາມຖກຕ້ອງ, ເປນັ ທໍາ ແລະ ເໝາະສົມຕກໍ່ ັບຜ້ກະທໍາຜດິ ແລະ ຮັກສາຜນົ ປະໂຫຍດຂອງຜ້ຖກເສຍຫາຍໃນກລໍ ະນີອງົ ການໄອ ຍະການບ່ໍສ່ັງຟອ້ ງຄະດີ. 2.3.3 ຫຼັກການສງັ່ ຟອ້ ງຄະດອີ າຍາ ຂອງ ສປປ ລາວ ແລະ ຮບແບບການກວດສອບ ໂດຍຫັຼກການແລ້ວ ການດາເນີນຄະດີອາຍາຂອງ ສ ປປ ລາວ ເປັນການດາເນີນຄະດີອາຍາໂດຍລັດ ເພາະວ່າລັດເປັນຜ້ເສັຍຫາຍຈາກການກະທາຜິດທາງອາຍາ. ສະນັ້ນ, ການສືບສວນ-ສອບສວນ ແລະ ການສັ່ງ ຟ້ອງຜ້ຖືກຫາຂັື້ນສານຈ່ືິງເປັນໜ້າທີ່ິຂອງລັດ ແລະ ຢູ່ພາຍໃຕ້ຄວາມຮັບຜິດຊອບຂອງຫົວໜ້າອົງການໄອຍະ ການໃນຖານະເປັນໂຈດໃຫ້ລັດ ອີງຕາມມາດຕາ 49 ຂໍ້ 3 ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດາເນີນຄະດີອາຍາອົງການ ໄອຍະການ ຊ່ຶງມີສິດ ແລະ ໜ້າທີິ່ໃນການສ່ັງຟ້ອງຜ້ຖືກຫາຂັ້ືນສານໄດ້ພຽງຜ້ດຽວ. ໝາຍຄວາມວ່າກົດໝາຍ ວ່າດ້ວຍການດໍາເນີນຄະດີອາຍາບ່ໍອະນຸຍາດໃຫ້ຜ້ຖືກເຄາະຮ້າຍ ຫືຼ ຜ້ຖກເສັຍຫາຍມີສິດໃນການສັ່ງຟ້ອງຄະດີ ອາຍາຂື້ັນສານດ້ວຍຕົນເອງ ຊຶ່ງຕ່າງຈາກຫຼາຍປະເທດທິີ່ໃຫ້ສິດແກ່ຜ້ເສັຍຫາຍຈາກການກະທາຜິດທາງອາຍາ ສາມາດຟ້ອງຄະດີອາຍາຂນ້ັຶ ສ່ສານໄດ້ ເຖິງແມນ່ ຈະຖເອົາຫັກການດໍາເນີນຄະດີອາຍາໂດຍລັດກ່ໍຕາມ, (ຄາມະນີ ພລິ າວງົ ພອ້ ມຄະນະ, 2018, ໜາ້ ທີ 17). ຜ່ານມາຍັງເປັນທີຶ່ຖົກຖຽງກັນວ່າການສ່ັງຟ້ອງຄະດີອາຍາຂອງອົງການໄອຍະການຢູ່ ສປປລາວ ແມ່ນປະຕິບັດຕາມຫັກການດໍາເນີນຄະດີຕາມກົດໝາຍ ຫ ອີງຕາມດຸນພິນິດ. ແຕ່ຖ້າເບິຶ່ງໃນພາກປະຕິບັດ ແລະ ເນ້ັອໃນກົດໝາຍທ່ີຶບັນຍັດໄວ້, ເຫັນວ່າແມ່ນຢູ່ໃນຮບແບບການສ່ັງຟ້ອງຄະດີອາຍາຕາມດຸນພິນິດຊຶ່ງ ສະແດງອອກຢູ່ບ່ອນວ່າອົງການໄອຍະການມີສິດອານາດໃນການຕັດສິນໃຈທີິ່ຈະສງັ່ ຟ້ອງຂັຶ້ນສານໂດຍຜ່ານຂັ້ນ ຕອນການເປີດການສືບສວນ-ສອບສວນ ຫຼື ຈະສ່ັງຟ້ອງຂັຶ້ນສານໂດຍກົງກໍໄດ້ ແລະ ອົງການໄອຍະການຍັງ ສາມາດນາໃຊ້ວິທີການທາງເລືອກໃນການແກ້ໄຂຄະດີບາງປະເພດໂດຍສະເພາະຄະດີທີ່ິມີໂທດເບົາ, ຄວາມເສັຍ ຫາຍບ່ໍສງ ແລະ ຄະດີທີ່ິມີການຍິນຍອມໂດຍຄ່ກໍລະນີໂດຍຜ່ານວິທີການໄກເກ່ັຍລະຫວ່າງຄ່ກໍລະນີ ເພິື່ອໃຫ້ມີ ການຖອນຄາຮ້ອງຟ້ອງ ຫືຼ ບໍ່ນາຕົວຜ້ຖືກຫາເຂົັ້າສ່ຂະບວນການດາເນີນຄະດີອາຍາ ແລະ ລະດັບຄວາມຮ້າຍ ແຮງຂອງການກະທາຜິດ. ການສັ່ງຟ້ອງຄະດີຂືັ້ນສານໂດຍອົງການໄອຍະການຢູ່ ສປປ ລາວ ເກືອບທຸກກໍລະນີແມ່ນເລຶ່ີມມາຈາກ ລວບລວມຂ້ໍມນຫັກຖານ ແລະ ການສະຫຼຸບສານວນຄະດີຂອງຫົວໜ້າອົງການສບສວນ-ສອບສວນກ່ອນຈະ ສົັ່ງສໍານວນຄະດີໃຫ້ອົງການໄອການໃນຂ້ັນຕອນການສ່ັງຟ້ອງຄະດີ. ສະນັ້ນ, ຈະເຫັນວ່າເຈ້ັົາໜ້າທ່ິີສືບສວນ- ສອບສວນມສີ ິດແຕ່ສະເໜີ ແລະ ໃຫ້ຄາເຫັນວ່າຄວນສັງ່ ຟ້ອງ ຫືຼ ບໍ່ ພ້ອມກັບສ່ັົງບດົ ສະຫຼຸບ ແລະ ສານວນຄະດີ ໃຫ້ອົງການໄອຍະການພິຈາລະນາໃນຂັ້ນຂອງອົງການໄອຍະການ. ສະພາແຫ່ງຊາດ(2017)ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍ 14

ການດາເນີນຄະດີອາຍາ, ມາດຕາ 150. ໃນຂ້ັນຕອນການສັ່ງຟ້ອງ, ພາຍຫຼັງທີ່ິຫົວໜ້າອົງການໄອຍະການໄດ້ ຮັບບົດສະຫຼຸບສານວນຄະດີສືບສວນ-ສອບສວນຈາກຫົວໜ້ າອົງການສືບສວນ-ສອບສວນແລ້ວ, ມີ ອິດສະຫະໃນການສ່ັງຟ້ອງຄະດີ ໂດຍທ່ີິຈະອອກຄາສັ່ງຟ້ອງໄປສານ ຫືຼ ບໍ່ສັງຟ້ອງຄະດີກໍ່ໄດ້ ໂດຍພິຈາລະນາ ຈາກສານວນຄະດີ ແລະ ພະຍານຫຼັກຖານທມ່ີິ ີຢູ່ໃນສານວນຄະດີວ່າພຽງພໍ ແລະ ມີຄວາມຈາເປນັ ຫຼືບ່ໍ. ໂດຍອີງ ໃສຫັຼກການນາໃຊ້ດຸນພິນິດໃນການດາເນີນຄະດີອາຍາແລ້ວ ເຖິງແມ່ນຈະປາກົດວ່າມີຂໍ້ເທັດຈິງໃນຄະດີວ່າຜ້ ຖືກຫາຈະທາຄວາມຜິດແທ້ ແລະ ໃຫ້ການຮັບສາລະພາບ, ມີພະຍານຫຼັກຖານຊັດເຈນແລ້ວກໍຕາມ, ອົງການ ໄອຍະການອາດຈະໃຊ້ດຸນພິນິດຂອງຕົນບ່ໍສັ່ງຟ້ອງຄະດີຂື້ັນສານກ່ໍໄດ້ເພາະເຫັນວ່າການສັ່ງຟ້ອງຄະດີນັ້ນບໍ່ເປັນ ປະໂຫຍດຕ່ໍສາທາລະນະເປັນຕັ້ົນຄະດີທິີ່ມີຄວາມເສຍຫາຍບໍ່ສງ, ການກະທາຜິດຂອງເດັກນ້ອຍຍ້ອນອາລົມ, ເປັນການກະທາຜິດຄັ້ງທາອິດ ແລະ ຄະດີທ່ຶີມີການຍິນຍອມໄກເກັ່ຍເພຶ່ອແກ້ໄຂບັນຫາທາງເເພ່ງກັບຜ້ຖືກເສັ່ຍ ຫາຍ ຫຼື ຄອບຄົວຜ້ເສັ່ຍຫາຍ. ສະນັ້ນ, ໄອຍະການກໍ່ສາມາດທິ່ີຈະໃຊ້ວິທີຊັດມ້ຽນຄະດີໂດຍບໍ່ມີການສັ່ງຟ້ອງ ຄະດີຂັນ້ື ສານ. ສະເພາະຢູ່ ສ ປປ ລາວ ກດົ ໝາຍວ່າດ້ວຍການດາເນິນຄະດອີ າຍາໄດ້ການດົ ໄວ້ໃນມາດຕາ 148 ກົດໝາຍວ່າດວ້ ຍການດາເນີນຄະດີອາຍາກ່ຽວກັບການຊັດມ້ຽນຄະດີໂດຍມີເງ່ິືອນໄຂໃນບາງຂ້ໍຂອງມາດຕາ 6 ວກັ 2 ຂອງກດົ ໝາຍວ່າດວ້ ຍການດາເນີນຄະດີອາຍາ. ດັ່ງທ່ີຶກ່າວມາ, ການສັ່ງຟ້ອງຄະດີອາຍາໂດຍດຸນພິນິດແມ່ນມີຄວາມຈໍາເປັນທ່ຶີສຸດທ່ີຶຈະຕ້ອງມີການ ກວດສອບ ແລະ ຖ່ວງດຸນການພິຈາລະນາເຫດຜົນ ແລະ ສາເຫດທຶີ່ພາໃຫ້ບໍ່ມີການສ່ັງຟ້ອງຄະດີຂອງອົງການ ໄອຍະການ ເພ່ຶອຮັບປະກັນສິດແລະຜົນປະໂຫຍດແກ່ຜ້ຖກເສຍຫາຍ ຫ ໂຈດທາງແພ່ງ ຖ້າວ່າຜ້ກ່ຽວຍັງມີ ຈຸດປະສົງທີຶ່ຈະດໍາເນີນຄະດີອາຍາຕ່ໍຜ້ຖກຫາ. ສະນັ້ນ, ການກວດສອບການໃຊ້ອໍານາດດຸນພິນິດບ່ໍສັ່ງຟ້ອງ ຄະດີທຶ່ີ ກົດໝາຍການດໍາເນີນຄະດີອາຍາຢູ່ ສປປ ລາວ ນໍາໃຊ້ແມ່ນການອຸທອນຄໍາສັ່ງໃນກລະນີອົງການ ໄອຍະການອອກຄາໍ ສງັ່ ຊັດມຽ້ ນຄະດີ. 2.4 ການຊດັ ມ້ຽນຄະດີອາຍາໃນກໍລະນີອງົ ການໄອຍະການບສ່ໍ ງັ່ ຟ້ອງຄະດີ 2.4.1 ຄວາມໝາຍ ແລະ ຈດຸ ປະສງົ ຂອງການຊດັ ມຽ້ ນຄະດີ ການຊັດມຽ້ ນຄະດີແມ່ນການຢຸດເຊົາການດາເນີນຄະດີພາຍຫຼັງໄດ້ຮັບບົດສະຫຼຸບລາຍງານ, ການກວດກາ ຕີລາຄາຂໍ້ມນຫລັກຖານຈາກບົດສະຫລຸບຂອງເຈ້ົັາໜ້າທິີ່ສືບສວນ - ສອບສວນແລ້ວອົງການໄອຍະການເຫັນ ວ່າຫລັກຖານຍັງພາໃຫ້ມີຄວາມສົງໄສວ່າຜ້ຖືກຫາອາດຈະເປັນຜ້ກະທາຜິດ ຫລື ບ່ໍເປັນຜ້ກະທາຜິດແລ້ວຄວນ ໃຫ້ຜ້ກ່ຽວພ້ັົນຂໍ້ກ່າວຫາໄປ ຫລື ມີສາເຫດໃດໜິ່ຶງທີ່ິໄດ້ການົດໄວ້ໃນມາດຕາ 6 ຂອງກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການ ດາເນີນຄະດີອາຍາ ຊ່ຶງເອັ້ີນວ່າການຊັດມ້ຽນຄະດີອາຍາທາງດ້ານກົດໝາຍ ຫລື ເມິ່ືອບມ່ໍ ີຫລກັ ຖານພຽງພໍວ່າຜ້ ຖືກຫາໄດ້ເປັນຜ້ກະທາຜິດ ຊຶ່ງເອັີ້ນວ່າການຊັດມຽນຄະດີອາຍາທາງດ້ານຫລັກຖານ. ຫົວໜ້າອົງການໄອຍະ 15

ການມີສິດຊັດມ້ຽນຄະດີດັ່ງກ່າວ ໂດຍມີການອອກຄໍາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີ.ສະພາແຫ່ງຊາດ(2017) ກົດໝາຍວ່າ ດ້ວຍການດາເນນີ ຄະດອີ າຍາ, ມາດຕາ 148. ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດາເນີນຄະດີອາຍາໄດ້ລະບຸສາເຫດທ່ິີພາໃຫ້ມີການຊັດມ້ຽນຄະດີອາຍາ, ແຕ່ລະ ສາເຫດລ້ວນແລ້ວແຕ່ມີຄວາມສາຄັນ ແລະ ຮັບປະກັນລັກສະນະພາວະວິໄສ ແລະ ລັກສະນະຕົວຈິງໃນການ ປະກອບຫລັກຖານໃນຄະດີ ເພາະວ່າແຫລ່ງທິີ່ມາຂອງຫລັກຖານຈໍານວນໜິຶ່ງແມ່ນໄດ້ມາຈາກຜ້ເຂັ້ົາຮ່ວມໃນ ການດາເນີນຄະດອີ າຍາໂດຍສະເພາະຜຖ້ ືກຫາ ຫລື ຈາເລີຍ, ຜ້ຖືກເສັຍຫາຍ, ໂຈດທາງແພ່ງ, ພະຍານ, ຜ້ຊຽວ ຊານ, ຜແ້ ປພາສາ, ທະນາຍຄວາມ ຫລື ຜ້ປກົ ປ້ອງອນ່ິື ແລະ ຜ້ອິ່ືນໆທ່ີເິ ຫນັ ວາ່ ມີຄວາມຈາເປັນ. ເວ້ັົາສະເພາະສາລັບຜ້ຖືກຫາແມ່ນບຸກຄົນທີ່ິສາຄັນຕ່ໍຄະດີທັງນ້ີັກໍຍ້ອນວ່າການແກ້ໄຂຄະດີກໍລ້ວນ ແລ້ວແຕ່ຕິດພັນກັບສິດ ແລະ ຜົນປະໂຫຍດຂອງຜ້ກ່ຽວຢູ່າງຮອບດ້ານ. ດັ່ງນ້ັນ, ເມ່ິືອບໍ່ສາມາດຫາຫຼັກຖານ ຢັ້ືງຢືນວ່າຜ້ຖືກຫາໄດ້ກະທາຜິດແທ້ ຫຼື ເກີດຈາກການດໍາເນີນຄະດີບໍ່ມີລັກສະນະຮອບດ້ານ ແລະ ພາວະວິໄສ ດວ້ ຍເຫດນ້ີັກົດໝາຍຈິ່ງື ໄດມ້ ີການການດົ ໃຫ້ມກີ ານຊັດມ້ຽນຄະດີອາຍາ. 2.4.2 ເງອິ່ື ນໄຂ ແລະ ຂ້ນັ ຕອນການຊດັ ມ້ຽນຄະດີ ເພຶ່ອຮັບປະກັນຄວາມຖກຕ້ອງທາງດ້ານກົດໝ າຍ ແລະ ຮບຄະດີ, ການອອກຄໍາສັ່ງຊັດມ້ຽນ ຂອງອງົ ການ ໄອຍະການຕ້ອງເຄົາລົບເງຶ່ອນໄຂ ແລະ ປະຕບິ ດັ ຕາມຂ້ນັ ຕອນດ່ັງລຸ່ມນ້ັີ: 1) ເງ່ຶອນໄຂຂອງການຊັດມຽ້ ນຄະດອີ າຍາ ກດົ ໝາຍວາ່ ດ້ວຍການດາເນີນຄະດີອາຍາສະບບັ ປັບປງຸ ປີ 2017, ມາດຕາ 148 ວກັ ໜ່ືິງການດົ ເງິືອ່ ນໃຂການຊດັ ມຽ້ ນຄະດີໄວ້ວ່າການຊດັ ມ້ຽນຄະດີແມນ່ ການຢດຸ ເຊາົ ການດາເນນີ ຄະດດີ ້ວຍສາເຫດດັງ່ ນ້ັີ: 1. ເມ່ືິອມີສາເຫດໃດໜງິ່ື ຕາມທີິ່ໄດກ້ ານົດໄວ້ໃນມາດຕາ 6 ຂອງກົດໝາຍສະບັບນ້ັີ (ກ); 2. ເມອື່ິ ບໍ່ມີຫກຼັ ຖານພຽງພວໍ າ່ ຜຖ້ ືກຫາໄດກ້ ະທາຜິດ (ຂ). ກ. ອງີ ຕາມສາເຫດທລ່ີຶ ະບຸໄວ້ໃນມາດຕາ 6 ຂອງກດົ ໝາຍວາ່ ດ້ວຍການດໍາເນີນຄະດອີ າຍາ:  ຂາດເຫດການຂອງການກະທາຜິດທາງອາຍາ: ຂາດເຫດການຂອງການກະທາຜິດທາງອາຍາ ໝາຍ ຄວາມວ່າເນ້ັືອໃນການຮ້ອງຟ້ອງ ຫືຼ ການແຈ້ງຄວາມເປັນເຫດການທ່ີິເກີດຂື້ັນ ແລະ ບ່ໍກ່ຽວຂ້ອງກັບການ ກະທາຜິດທີິ່ການົດໄວ້ໃນປະມວນກົດໝາຍອາຍາ. ຊງຶ່ິ ໃນຕົວຈິງແລ້ວເປັນພຽງເຫດການທເີ່ິ ປັນຂໍ້ຂັດແຍ່ງ ທາງແພ່ງ, ທາງບລໍ ຫິ ານ, ທາງແຮງງານຫຼອື ິ່ນື ໆ ເຊ່ນັ : ການລະເມດີ ສັນຍາ, ການແບງ່ ປັນສິນສົມສາ້ ງ, ມນ ມໍລະດົກ, ການປົດຕາແໜ່ງ, ການໄລ່ອອກຈາກການເປັນພະນັກງານ, ການລະເມີດສັນຍາແຮງງານ. ສາເຫດທ່ິີກ່າວມານີັ້ລ້ວນແຕ່ບໍ່ແມ່ນການກະທາຜິດທາງອາຍາກໍຄືຂາດເຫດການຂອງການກະທາຜິດທາງ ອາຍາ. ດງັ່ ນ້ັນ, ຈ່ຶິງບໍ່ສາມາດນາເອົາເຫດການຕ່າງໆເຫາົ່ັຼ ນນັ້ ມາດາເນີນຕໍໄ່ ປໄດຈ້ ິ່ຶງມີການຊດັ ມ້ຽນຄະດໄີ ວ້ 16

ເພາະການດາເນີນຄະດຕີ ້ອງດາເນີນບນົ ພ້ນັື ຖານເຫດການຄວາມເປັນຈິງ ແລະ ສອດຄອ່ ງກບັ ກົດໝາຍເພ່ິືອ ຮັບປະກັນຄວາມຍຸຕິທາ, ຄວາມສະຫງົບສຸກ ແລະ ຄວາມເປັນລະບຽບຮຽບຮ້ອຍຂອງສັງຄົມ ແລະ ອີກ ຢູ່າງໜ່ຶິງການດາເນີນຄະດີອາຍາຕ້ອງຄານຶງເຖີງການປົກປັກຮັກສາສິດ ແລະ ຜົນປະໂຫຍດອັນຊອບທາ ຂອງພົນລະເມືອງ, ເພ່ີິມທະວີນິຕິທາ, ຈາກັດ ແລະ ສະກັດກັ້ນການລະເມີດກົດໝາຍຫລີກເວັ້ນການກະ ທາທເ່ິີ ປນັ ການລະເມດີ ສິດເສລີພາບຂອງພນົ ລະເມືອງໂດຍຂາດເຫດຜົນ. ສະນ້ັນ, ການທ່ຈີິ ະນາເອົາບຸກຄົນ ຫືຼ ເຫດການໃດໜຶິ່ງມາດາເນີນຄະດຕີ ້ອງບົນພ້ນັື ຖານເຫດການຄວາມເປນັ ຈິງ ເເລະ ເຫດການຕອ້ ງການົດ ໄວ້ໃນກົດໝາຍ ແລະ ເຫດການນັ້ນຕ້ອງໄດ້ຜ່ານການວິນິດໄສຫຼັກຖານຢູ່າງຊັດເຈນ ແລະ ມີພືັ້ນຖານທິີ່ ຍັງ້ ຍນື ໄດທ້ າງກົດໝາຍ. ໝາຍຄວາມວ່າຫຼກັ ຖານໃນຄະດີຕ້ອງຄບົ ຖ້ວນ ແລະ ພາວະວິໃສ, ຫຼັກຖານທິໄ່ີ ດ້ ມາທຸກອັນຕ້ອງຢື້ັງຢືນເຫດການຕວົ ຈິງຂອງຄະດີໂດຍຜ່ານຂະບວນການດາເນນີ ຕາມຂັ້ນຕອນຂອງກົດໝ າຍກຄ່ໍ ຜື າ່ ການສບື ສວນ-ສອບສວນຂອງເຈ້ົາັ ໜ້າທ່ິີ ສືບສວນ-ສອບສວນ, ໄອຍະການ ຫືຼ ສານ.  ຂາດອົງປະກອບຂອງການກະທາຜິດທາງອາຍາ: ອີງຕາມປະມວນກົດໝາຍອາຍາມາດຕາ 12 ທ່ິີກາ ນົດໄວ້ວ່າ ອົງປະກອບຂອງການກະທາຜິດທາງອາຍາແມ່ນບັນດາເຄິື່ອງໝາຍທາງດ້ານພາວະວິໃສ ແລະ ອັດຕະວິໃສຂອງການປະພຶດທ່ິີປະມວນກົດໝາຍອາຍາຖືວ່າເປັນການກະທາຜິດ. ອົງປະກອບຂອງການກະ ທາຜິດທາງອາຍາເປັນສ່ວນສາຄັນ ແລະ ບົ່ັງບອກເຖີງວ່າບຸກຄົນໃດໜຶງ່ິ ຈະມີຄວາມຮບັ ຜິດຊອບທາງອາຍາ ໄດ້ກໍ່ຕໍ່ເມື່ິອບຸກຄົນນ້ັນຕ້ອງມີການກະທາທ່ິີຄົບອົງປະກອບຂອງການກະທາຜິດທາງອາຍາ 4 ອົງປະກອບ ດັງ່ ນ້ັ:ີ ອົງປະກອບທາງດ້ານວັດຖຼຸກາຂອງການກະທາຜິດ: ແມ່ນສາຍພົວພັນສັງຄົມທີ່ິຖືກຄຸ້ມຄອງ ໂດຍກົດໝາຍອາຍາ ແລະ ໄດ້ຮັບການແຕະຕອ້ ງຈາກການກະທາຜິດເຊ່ັນ: ຄວາມສະຫງົບຂອງຊາດ ແລະ ຄວາມເປັນລະບຽບຮຽບຮ້ອຍຂອງສັງຄົມ,ຊີວິດ,ສຸຂະພາບ ແລະ ກຽດສັກສີຂອງບຸກຄົນ, ສິດເສລີພາບ ແລະ ກຽດສັກສີຂອງບຸກຄົນອິື່ນ. ຕໍ່ກາມະສິດຂອງລັດ ແລະ ລວມໝ່ , ກາມະສິດສ່ວນຕົວຂອງ ພົນລະເມືອງ,ຕໍ່ສາຍພົວພັນຜົວເມັຍ, ຄອບຄົວ ແລະ ຮີດຄອງປະເພນີ, ຕໍ່ເສດຖະກິດ,ຕ່ໍລະບຽບບໍລິຫານ ແລະ ຍຕຸ ທິ າ,ຕໍ່ເອກະລາດ,ຄວາມໝັ້ນຄງົ ຂອງຊາດ ແລະ ອິ່ນື ໆ. ອົງປະກອບທາງດ້ານພາວະວິໃສຂອງການກະທາຄວາມຜິດ: ແມ່ນບັນດາເຄືິ່ອງໝາຍນອກທ່ິີ ໄດ້ສ້າງ ຫຼື ແນໃສ່ທ່ິີຈະສ້າງຄວາມເສຍຫາຍໃຫ້ແກ່ສາຍພົວພັນສັງຄົມໂດຍປະມວນກົດໝາຍອາຍາ ຊິ່ືງ ປະກອບດ້ວຍການກະທາຜິດທີ່ິເປັນອັນຕະລາຍຕ່ໍສັງຄົມ; ການປະພຶດທ່ີິມີຜົນສະທ້ອນຕ່ໍສັງຄົມ;ສາຍ ພວົ ພັນເຫດ ແລະ ຜນົ ລະຫວ່າງພດຶ ຕກິ າ ແລະ ຜົນສະທ້ອນທເິີ່ ປນັ ອັນຕະລາຍຂອງການປະພດຶ . ນອກຈາກນີ້ັແລ້ວດ້ານພາວະວິໃສຂອງກາກະທາຜິດຍັງປະກອບດ້ວຍ ວັນ,ເວລາ,ສະຖານທີິ່ ຂອງການກະທາຜິດ ແລະ ບັນຫາອິ່ືນໆ. ດ້ານພາວະວິໃສຂອງການກະທາຜິດເປັນເປືົ້າໝາຍຕົ້ັນຕໍຂອງ ການປະກອບຫັຼກຖານ. ການປະກອບຫັກຼ ຖານແນ່ໃສ່ຮິບໂຮມ,ບັນທຶກ,ກວດກາ ແລະ ຕີລາຄາ ຫຼັກຖານ 17

ໃດໜິ່ຶງຂອງເຫດການເພ່ິືອຮັບປະກັນການດາເນີນຄະດີຢູ່າງຖືກຕ້ອງ ແລະ ການປະກອບຫັຼກຖານສາຄັນຢູ່ ບອ່ ນວ່າ ມັນຊັີ້ໃຫ້ເຫັນເຫດການຂອງການດາເນີນຄະດີ ຢື້ັງຢືນອົງປະກອບຂອງການກະທາຜິດ. ເຈ້ົັາໜ້າ ທີິ່ອົງການສືບສວນ-ສອບສວນ,ໄອຍະການ ແລະ ສານຈະພິຈາລະນາບຸກຄົນໃດໜິ່ຶງວ່າເປັນຜ້ກະທາຜິດ ໄດນ້ ັ້ນຕອ້ ງມີຫກຼັ ຖານຢ່າູ ງໜັກແໜ້ນພຽງພໍ,ຖືກຕອ້ ງ,ຄົບຖ້ວນ ແລະ ພາວະວິໄສ ເພິ່ືອຢງ້ືັ ຢນື ການກະທາ ຜດິ ດັ່ງກາ່ ວ ບດ່ໍ ັ່ງນັນ້ ຈະນາຜ້ກະທາຜດິ ມາລົງໂທດບ່ໍໄດ້. ອົງປະກອບທາງດ້ານອັດຕະວິໄສ: ແມ່ນອງົ ປະກອບທິ່ີສະແດງເຖິງຈດິ ໃຈຂອງຜ້ກະທາຜດິ , ຊ່ືິງ ສະແດງເຖີງການກະທາໂດຍເຈດຕະນາ ຫືຼ ບໍ່ລະມັດລະວັງ ຊື່ິງຜ້ກະທາຜິດຮ້ວ່າ ການກະທາຂອງຕົນນ້ັນ ເປັນອັນຕະລາຍຕໍ່ສັງຄົມ, ແຕ່ມີຄວາມຕັ້ງໃຈ ແລະ ກໍຄາດຄະເນໄດ້ເຖິງຜົນສະທ້ອນຂອງການປະພຶດ,ຖື ເບົາ,ບ່ໍເອົາໃຈໃສ່, ລະເລີຍຕໍ່ການກະທາຂອງຕົນ ແລະ ເຊືິ່ອໝັ້ນວ່າຈະບ່ໍເກີດຂ້ືັນ ຫືຼ ຄາດຄະເນໄດ້ເຖິງ ຜົນເສຍຫາຍຂອງເຫດການນັນ້ ໄດ.້ ອົງປະກອບເຈົ້ັາກາຂອງການກະທາຜິດ: ແມ່ນບຸກຄົນທີ່ິມີສະຕິສາປະຊັນຍະ ແລະ ເຖິງ ກະສຽນອາຍຸທາງອາຍາ 15 ປີຂັ້ືນໄປ, ບໍ່ຈາແນກວ່າເປັນພົນລະເມືອງລາວ, ຄົນຕ່າງປະເທດ, ຄົນຕ່າງ ດ້າວບໍ່ຈາເເນກເຊື້ັອຊາດ, ເພດ, ຖານະທາງດ້ານສັງຄົມໝາຍເຖິງ ບຸກຄົນທ່ິີກົດໝາຍໃຫ້ສິດພື້ັນຖານ ສາມາດເຄືິ່ອນໄຫວດ້ວຍຕົນເອງຢູ່າງເປັນອິດສະລະ ໂດຍບຸກຄັນດ່ັງກ່າວຕ້ອງມີກະສຽນອາຍຸທາງດ້ານ ອາຍາ 15 ປີຂັ້ືນໄປ, ບ່ໍເປັນບ້າເສັຍຈິດ, ມີຄວາມສາມາດທາງດ້ານການປະພຶດ, ມີຄວາມສາມາດ ຮບັ ຜິດຊອບຕພໍ່ ຶດຕກິ າທີ່ິຕົນກຂໍ່ ືັນ້ . ເຈ້ົັາກາຂອງການກະທາຜິດແມ່ນ ເປ້ືົາໝາຍຕ້ົັນຕໍຂອງການປະກອບຫັຼກຖານໃນທຸກການດາ ເນີນຄະດີອາຍາເພາະວ່າການກະທາຜິດແມ່ນບຸກຄົນເປັນຜ້ກ່ໍຂ້ືັນ, ເປັນຜ້ລະເມີດ ແລະ ເປັນຕ້ົັນເຫດຂອງ ການກະທາຜິດ ຖ້າບ່ໍມີຄນົ ກະທາຜິດເຫດການກໍ່ຈະບ່ເໍ ກີດຂັື້ນ. ອົງການທິ່ມີ ີໜ້າທິ່ີຮັບຜິດຊອບຕ້ອງຊອກ ໃຫເ້ ຫນັ ຜ້ກະທາຜິດແລວ້ ນາມາລົງໂທດ. ໃນ 4 ອົງປະກອບຂອງການກະທາຜິດນ້ີັ ຫາກຂາດອົງປະກອບໃດໜິຶ່ງແລ້ວ ກໍ່ບໍ່ຖືວ່າເປັນການກະທາ ຜດິ ທາງອາຍາ ແລະ ບຸກຄົນທ່ກີິ ະທາຜດິ ກ່ໍຈະບມໍ່ ຄີ ວາມຮັບຜິດຊອບທາງອາຍາ.  ໝົດອາຍຸຄວາມໃນການຮ້ອງຟ້ອງທາງອາຍາ: ອາຍຸຄວາມໃນການຮ້ອງຟ້ອງທາງອາຍາແມ່ນການກາ ນດົ ເວລາໃນການຮ້ອງທາງອາຍາ ຊິ່ຶງການົດໄວ້ໃນປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາມາດຕາ 31 ເພ່ືິອໃຫ້ບຸກຄົນທີ່ິ ກ່ຽວຂ້ອງໄດ້ທາການຮ້ອງຟ້ອງທາງອາຍາ ຫືຼ ໃຫ້ອົງການທິ່ີມີສິດອານາດເຄິື່ອນໄຫວດາເນີນຄະດີອາຍາ. ຖ້າກາຍການົດເວລາດ່ັງກ່າວການຮ້ອງຟ້ອງທາງອາຍາກ່ໍຈະບ່ໍຖືກພິຈາລະນາ ແລະ ໃນກໍລະນີທີ່ິມີການດາ ເນີນຄະດີມາແລ້ວຄະດີດັ່ງກ່າວກ່ໍຈະຖືກຊັດມ້ຽນ. ອາຍຸຄວາມໃນການຮ້ອງຟ້ອງທາງອາຍາແມ່ນມາດ ຕະການອັນສາຄັນອັນໜ່ຶິງຂອງກົດໝາຍອາຍາທິ່ີກະທົບໃສ່ບຸກຄົນຜ້ກະທາຜິດໃຫ້ດັດສ້າງ ແລະ ສຶກສາ ອົບຮົມຕົນເອງດ້ວຍຕົນເອງ ເພາະໃນຕະຫຼອດໄລຍະເວລາຂອງອາຍຸຄວາມເທືິ່ອໃໝ່ຕ້ອງເອົາອອກຫ່າງ ຈາກການກະທາຜິດ ແລະ ອ່ືນິ ໆ. 18

ປະເພດອາຍຸຄວາມໃນການຮ້ອງຟ້ອງທາງອາຍາ: ກົດໝາຍໄດ້ການົດອາຍຸຄວາມໃນການຮ້ອງຟ້ອງ ທາງອາຍາຕາມສະຖານຂອງການກະທາຜິດທາງອາຍາແຕ່ລະສະຖານດັ່ງນີັ້: 01 ປີ ສາລັບການກະທາຜິດ ໃນສະຖານ ລະຮຸໂທດ; 07 ປີ ສາລັບການກະທາຜິດໃນສະຖານໂທສານຸໂທດ ແລະ 15 ປີ ສາລັບການ ກທິ າຜດິ ໃນສະຖານຄະຣຸໂທດ. ອາຍຸຄວາມໃນການຮອ້ ງຟ້ອງທາງອາຍາໃຫ້ນບັ ແຕ່ວນັ ໄດກ້ ະທາຜິດເປັນຕັົ້ນໄປ. ໃນກໍລະນທີ ິີ່ໄດ້ ມີການກະທາຜິດເທື່ິອໃໝ່ພາຍໃນການົດອາຍຸຄວາມຂອງການກະທາຜິດເທ່ືິອກ່ອນນ້ັນ ອາຍຸຄວາມໃນ ການຮ້ອງຟ້ອງດັ່ງກ່າວໃຫ້ນັບແຕ່ວັນກະທາຜິດເທິື່ອໃໝ່ນ້ັນເປັນຕັົ້ນໄປ. ໃນກໍລະນີທິ່ີໄດ້ລົບຫີຼກຈາກ ການດາເນີນຄະດີ ຈະນັບແຕວ່ ັນທຜີິ່ ກ້ ິທາຜິດໄດ້ເຂ້ັາົ ສະເໜຕີ ົວ ຫຼື ຖກື ຈັບຕົວເປນັ ຕັົນ້ ໄປ.  ມີການນິລະໂທດກາ: ຜ່ານການຂະຫຍາຍຕົວຂອງສັງຄົມການກະທາຜິດທາງອາຍາອາດບໍ່ແທດເໝ າະກັບສະພາບຄວາມເປັນຈິງຂອງສັງຄົມແລ້ວ ດັ່ງນັ້ນການກະທາຜດິ ດັ່ງກ່າວກໍ່ຄວນຖືກລົບລ້າງອອກຈາກ ກົດໝາຍອາຍາ. ຄວາມໝາຍທາງດ້ານກົດໝາຍຂອງການນິລະໂທດກາກໍຄືການຍົກເວັ້ນຄວາມຜິດ ຫຼື ການຍົກເວ້ັນໂທດຕ່ໍການກະທາຜິດທິີ່ຜ່ານມາ ຊື່ິງຜ້ກະທາຜິດຈະບໍ່ໄດ້ຮັບໂທດຍ້ອນການກະທາຜິດໃນ ເວລານ້ັນ, ຊິ່ຶງແມ່ນສິດອານາດຂອງສະພາແຫ່ງຊາດເປັນຜ້ຕົກລົງຮັບຮອງ ແລະ ສະເໜີປະທານປະເທດ ໃຫ້ມີການນິລະໂທດກາແກ່ການກະທາຜິດທາງອາຍານັ້ນ. ສະພາແຫ່ງຊາດ(2017) ປະມວນກົດໝາຍ ອາຍາ,ມາດຕາ 101. ຕາມປົກກະຕິແລ້ວ ການນິລະໂທດກາຈະການົດເງ່ືິອນໄຂກຽ່ ວກັບໄລຍະເວລາທ່ີິກະ ທາຜິດ ແລະ ລັກສະນະຂອງການກະທາຜິດທ່ີິຈະໄດ້ຮັບການນິລະໂທດກາໄວ້ໃນມະຕິຕົກລົງຂອງສະພາ ແຫງ່ ຊາດກຽ່ ວກັບການນລິ ະໂທດກາ.  ມີການຕົກລົງໄກ່ເກ່ຍກັນ ໃນຄະດີທິີ່ການກະທາຜິດບໍ່ເປັນອັນຕະລາຍຮ້າຍແຮງຕ່ໍສັງຄົມລະຫວ່າງຜ້ ຖືກເສຍຫາຍກັບຜ້ຖືກຫາຕາມທິ່ີການົດໄວ້ໃນປະມວນກົດໝາຍອາຍາ. ເຖີງແມ່ນວ່າອົງການໄອຍະການ ຈະມີສິດໜ້າທິີ່ໃນການສັ່ງຟ້ອງຄະດີອາຍາພຽງຜ້ດຽວໃນນາມລັດ ນັ້ນກໍບໍ່ໄດ້ໝາຍຄວາມທຸກໆການ ກະທາຜິດທ່ີິກ່ໍໃຫ້ເກີດຄວາມເສຍຫາຍແກ່ສ່ວນບຸກຄົນ ລັດຈະສາມາດຜກຂາດ ຫືຼ ລະເມີດສິດ ແລະ ເສລີພາບສ່ວນຕົວຂອງບຸກຄົນໂດຍການເຂັ້ົາໄປເປັນຜເ້ ສຍຫາຍ ຫຼື ເປັນໂຈດຮອ້ ງຟອ້ ງເພິອ່ື ເອົາຄວາມຜິດ ທາງອາຍາໄດ້ໃນທຸກເຫດການ. ສະນັ້ນ, ລັດຈິ່ືງໄດ້ຜ່ອນຜັນ ແລະ ຍອມໃຫ້ເອກະຊົນ ຫືຼ ບຸກຄົນຜ້ເສຍ ຫາຍໂດຍກົງກໍມີສິດຕັດສີນໃຈໄດ້ຢູ່າງອິດສະຫຼະວ່າຈະເລ່ິີມດາເນີນຄະດີ ຫືຼ ບ່ໍ, ຈະເອົາຄວາມຜິດທາງ ອາຍາຕໍ່ກບັ ພຶດຕກິ າທີຝ່ິ ູ່າຝນື ກົດໝາຍນ້ັນ ຫືຼ ບ່ໍ, ລັດອະນຸຍາດໃຫ້ຢໃູ່ ນຂອບເຂດປະເພດຄວາມຜິດເລກັ ໆ ນ້ອຍໆ ຫືຼ ເປັນຄະດີທີິສ່ ້າງຄວາມເສຍຫາຍລະຫວ່າງສ່ວນຕົວບກຸ ຄົນ ແລະ ເປັນກໍລະນີທ່ກີິ ານກະທາຜດິ ທ່ິີ ບ່ໍເປນັ ອັນຕະລາຍຮ້າຍແຮງຕ່ໍສັງຄົມ. ໂດຍຜ່ານການຕົກລົງໄກ່ເກ່ຍກັນລະຫວາ່ ງຜຖ້ ືກເສຍຫາຍກັບຜ້ຖືກ ຫາໂດຍມບີ ົດບນັ ທືກການໄກ່ເກຍ່ ຄກັ ແນ່.  ຂາດການຮອ້ ງຟ້ອງຂອງຜ້ຖືກເສັຍຫາຍ ຫລື ຜຖ້ ືກເສຍັ ຫາຍຖອນຄາຮອ້ ງຟ້ອງໃນກໍລະນີການກະທາ ຜີດທີ່ິຈາເປັນຕ້ອງມີຄາຮ້ອງຟ້ອງຂອງຜ້ເສຍຫາຍຕາມທິີ່ໄດ້ການົດໄວ້ໃນປະມວນກົດໝາຍອາຍາ. ການ ຮ້ອງຟ້ອງເປັນພື້ັນຖານໃນການດາຄະດີບ່ໍວ່າຈະເປັນຄະດີໃດກໍຕາມແມ່ນຈະເກີດຂ້ືັນບໍ່ໄດ້. ຄາຮ້ອງຟ້ອງ ຂອງຜ້ຖືກເສັຍຫາຍຈຶ່ິງມີຄວາມສາຄັນທີິ່ສຸດ ຖ້າຫາກຂາດຄາຮ້ອງຟ້ອງຂອງຜ້ຖືກເສຍຫາຍກໍຈະດາເນີນ ຄະດີບໍ່ໄດ້. ການປະພຶດໃດໜຶ່ິງ ທ່ິີເປັນອັນຕະລາຍຕ່ໍສັງຄົມແມ່ນ ສາມາດນາເອົາຜ້ກະທາຜິດມາດາເນີນ 19

ຄະດີໄດ້ ໂດຍບ່ໍຈາເປັນຕ້ອງມີຄາຮ້ອງຟ້ອງຈາກຜ້ຖືກເສຍຫາຍ, ບັນດາການກະທາຜິດດ່ັງກ່າວແມ່ນການ ກະທາຜິດທ່ີິມີລັກສະນະສາທາລະນະ ແຕ່ສາລັບການກະທາຜິດທ່ິີມີລັກສະນະບ່ໍເປັນອນັ ຕະລາຍຮ້າຍແຮງຕໍ່ ສັງຄົມພຽງແຕ່ສ້າງຄວາມເສັຍຫາຍອັນເບົາບາງ ສ່ວນໃດສ່ວນໜິ່ຶງຕໍ່ບຸກຄົນຜ້ໃດຜ້ໜ່ືິງໂດຍສະເພາະເຈາະ ຈົງນັ້ນຄາຮ້ອງຟ້ອງຂອງຜ້ຖືກເສັຍຫາຍຈິ່ຶງເປັນພືັ້ນຖານອັນຈາເປັນໃຫ້ແກ່ການດາເນີນຄະດີ ໃນກໍລະນີທ່ີິ ຄະດີຫາກໄດ້ດາເນນີ ບົນພັື້ນຖານຄາຮ້ອງຟ້ອງຂອງຜ້ຖືກເສັຍຫາຍແຕ່ພາຍຫລັງຜ້ກ່ຽວພັດໄດ້ຕັດສນິ ໃຈຂໍ ຖອນຄໍາຮ້ອງຟ້ອງຂອງຕົນຄືນຄະດີດ່ັງກ່າວກໍຈະຖືກຊດັ ມ້ຽນໄວ້ໜ່ິຶງຄ່ (ຖາ້ ຫາກສານຍັງບໍທ່ ັນໄດ້ທໍາການ ຕັດສິນ ) ຊຶ່ງໃນປະມວນກົດໝາຍອາຍາ ມາດຕາ 41 ວັກ 2 ກໍໄດ້ການົດກ່ຽວກັບການກະທາຜິດທີິ່ບໍ່ ເປັນອັນຕະລາຍຮ້າຍແຮງຕ່ໍສັງຄົມ ຊ່ິືງຈາເປັນຕ້ອງມີຄາຮ້ອງຟ້ອງຂອງຜ້ຖືກເສຍຫາຍມີດັ່ງນັີ້: ກ ານ ທາຮ້າຍຮ່າງການລະຫວ່າງຍາດໃກ້ຊິດທີິ່ບໍ່ມີການບາດເຈັບສາຫັດ ຫືຼ ບໍ່ເສຍອົງຄະ ຍົກເວັ້ນການທາຮ້າຍ ຮ່າງກາຍແມ່ຍີງ ແລະ ເດັກ, ຜ້ມີອາຍຸແຕ່ ຫົກສິບປີ ຂືັ້ນໄປ ຫືຼ ຜ້ເສຍອົງຄະ ຫືຼ ການກະທາຜິດທີິ່ເປັນອາ ຈິນ ຫຼື ການກະທາຜິດທິ່ີບ່ໍເຂດັ ຫຼາບ, ການນິນທາ, ການໃສ່ຮ້າຍ, ການປອ້ ຍດ່າ, ການໝ່ິີນປະໝາດຊາກ ສົບ ຫຼື ຊືິ່ສຽງຂອງຜ້ຕາຍ, ການທາມິດສະຈານ, ການກະທາຜິດຕໍ່ກາມະສິດສ່ວນຕົວຂອງຍາດໃກ້ຊິດ, ການລ່ວງລະເມີດເຄຫະສະຖານ ແລະ ການລ່ວງລະເມີດຄວາມລັບສ່ວນຕົວ. ເຊ່ີິງການກະທາທິີ່ກ່າວມາ ຂ້າງເທງີ ນ້ນັ ຖາ້ ຫາກວ່າບ່ມໍ ຄີ າຮອ້ ງຟ້ອງຂອງຜ້ຖກື ເສຍຫາຍກໍຈະດາເນີນຄະດບີ ໄ່ໍ ດ້.  ມີການກະທາຜິດ ທ່ີິມີຜົນເສຍຫາຍທາງດ້ານວັດຖຼຸຕ່ໍາກວ່າມນຄ່າຕາມທິີ່ໄດ້ການົດໄວ້ໃນປະມວນ ກົດໝາຍອາຍາ: ປະມວນກົດໝາຍອາຍາມາດຕາ 11 ວັກ 2 ໄດ້ການົດໄວ້ວ່າ ການກະທາ ຫືຼ ການ ເມີນເສີຍ ທ່ີິມີອົງປະກອບຂອງການກະທາຜິດທາງອາຍາຄົບຖ້ວນ ແຕ່ໄດ້ກໍ່ຄວາມເສຍຫາຍທາງດ້ານຊັບ ສນິ ຕໍ່າກວ່າ ໜ່ືິງລ້ານກີບ ສາມາດນາມາແກ້ໄຂດ້ວຍການໄກ່ເກັ່ຍ ຫຼື ດ້ວຍຮບການອ່ືິນ ຍົກເວັ້ນການຍາດ ຊງີ ຊັບ, ການປຸ້ນຊັບ, ການກະທາຜດິ ທີ່ບິ ໍເ່ ຂດັ ຫາຼ ບ ຫຼື ເປນັ ອາຈນີ .  ຜ້ກະທາຜິດໄດ້ເສຍຊີວິດ ຍົກເວ້ັນໃນກໍລະນີການເສຍຊີວິດໃນເວລາດາເນີນຄະດີຢູ່ສານ: ຈຸດປະສົງ ຫລື ໜ້າທ່ິີຕ້ັົນຕໍຂອງການດາເນີນກໍຄືຊອກໃຫ້ເຫັນບັນດາການກະທາຜິດຢູ່າງຮີບດ່ວນ ເພ່ິືອນາເອົາຜ້ກະ ທໍາຜິດດ່ັງກ່າວມາດາເນີນຄະດີ ແລະ ເພືິ່ອຮັບປະກັນການປະຕິບັດລະບຽບກົດໝາຍຢູ່າງຖືກຕ້ອງ ແລະ ຍຸຕິທາ ເພ່ືິອເປັນການບໍ່ປູ່ອຍໃຫ້ຜ້ກະທາຜິດເອົາຕົວຫລົບໜີ ຫລື ຫລີກອອກຈາກການລົງໂທດໄປໄດ້ ແລະ ຫລີກເວ້ັນການລົງໂທດໃສ່ຜ້ທ່ິີບ່ໍໄດ້ກະທາຜິດ. ຈຸດປະສົງຕັົ້ນຕໍຂອງການລົງໂທດກໍຄືເພືິ່ອເປັນການ ດດັ ສາ້ ງສຶກສາອົບຮົມໃຫ້ບຸກຄົນທີໄ່ິ ດ້ກະທາຜດິ ແຕບ່ ຸກຄນົ ທກິ່ີ າໍລັງກ່າວເຖິງນັນ້ ຕ້ອງແມ່ນບຸກຄົນທິ່ີຍງັ ມີ ຊີວິດຢູ່ເທັ່ົານັ້ນ ຫາກຜ້ກ່ຽວ ຫລື ຜ້ກະທາຜິດນັ້ນໄດ້ເສັຍຊີວິດແລ້ວໃນເວລາການດາເນີນການສືບສວນ- ສອບສວນ ຫຼື ເສັຍຊີວິດກ່ອນການສ່ັງຟ້ອງຂືັ້ນສານຂອງອົງການໄອຍະການປະມວນກົດໝາຍອາຍາແຫ່ງ ສປປ ລາວ ແລະ ກໍບໍ່ສາມາດຈະໃຫ້ຜ້ກ່ຽວມາຮັບຜິດຊອບທາງອາຍາ ແລະ ລົງໂທດໃສ່ຜ້ກ່ຽວແມ່ນເປັນ ໄປບ່ໍໄດ້ ຍົກເວ້ັນໃນກໍລະນີການເສຍຊີວິດໃນເວລາດາເນີນຄະດີຢູ່ສານເນ່ິືອງຈາກວ່າຄວາມຮັບຜິດຊອບ ດ່ັງກ່າວເປັນຄວາມຮັບຜິດຊອບສ່ວນຕົວບຸກຄົນເອງ. ຜ້ໃດເປນັ ຜ້ກະທາຜິດ ຜ້ນັ້ນຕ້ອງໄດ້ຮັບຜິດຊອບສ່ິງ ທິີ່ຕົນກໍ່ຂັຶ້ນຈະບ່ໍອະນຸຍາດໃຫ້ລົງໂທດໃສ່ຜ້ທ່ິີບໍ່ໄດ້ກະທາ. ແຕ່ໃນການເສັຍຊີວິດຂອງຜ້ກະທາຜິດບໍ່ວ່າຈະ ຢູ່ກັບທີ ຫລື ຢູ່ໃນຂະບວນການດາເນີນຄະດີຈະຕ້ອງຜ່ານການຊັນນະສດ, ມີບົດສະຫລຸບ ແລະ ຢື້ັງຢືນ 20

ຈາກຜ້ຊ່ຽວຊານທາງດ້ານການແພດຢູ່າງຄັກແນ່ແລ້ວຈິຶ່ງຖືກວ່າຜ້ກະທາຜິດນ້ັນໄດ້ເສັຍຊີວິດແທ້ ກໍລະນີ ດັງ່ ກ່າວນ້ີເັ ປນັ ສາເຫດໜງຶ່ິ ທິພີ່ າໃຫ້ການດາເນີນຄະດອີ າຍານ້ັນຕົກໄປ.  ມີຄາສ່ັງຊັດມ້ຽນ ຫືຼ ມີຄາຕັດສິນຂອງສານທິ່ີໃຊ້ໄດ້ຢູ່າງເດັດຂາດແລ້ວໃນຄະດີດຽວກັນ. ໂດຍອີງ ຕາມເນື້ັອໃນຂອງກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດາເນີນຄະດີອາຍາ ມາດຕາ 148 ວັກ 1 ທີິ່ການົດໄວ້ວ່າ ການ ຊັດມ້ຽນຄະດີ ແມ່ນການຢຸດເຊົາການດາເນີນຄະດີ ໝາຍຄວາມວ່າເມິ່ືອຄະດີໃດໜືິ່ງທິີ່ມີຄາສ່ັງຊັດມ້ຽນ ຄະດີມາກ່ອນແລ້ວດ້ວຍສາເຫດທາງດ້ານກົດໝາຍ ຫືຼ ທາງດ້ານຫຼັກຖານຕາມທ່ິີການົດໄວ້ໃນມາດຕາ 148 ຂອງກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດາເນີນຄະດີອາຍາຈະບໍ່ສາມາດນາມາດາເນີນຄະດີໄດ້ຍົກເວັ້ນກໍລະນີທິີ່ ພບົ ຫຼັກຖານໃໝ່. ເມ່ິືອມຄີ ະດີໃດໜ່ິືງທ່ິີມີຄາຕັດສີນຂອງສານທິີ່ໃຊ້ໄດ້ຢາູ່ ງເດັດຂາດແລ້ວນ້ັນໝາຍຄວາມ ວ່າບຸກທິີ່ໄດ້ກະທາຄວາມຜິດໃນຄະດີດຽວກັນນັ້ນແມ່ນໄດ້ຮັບໂທດຕາມກົດໝາຍແລ້ວ ຫືຼ ຖືກສານ ຕັດສິນໃຫ້ພ້ົັນຂໍ້ກ່າວຫ າແລ້ວຈະບ່ໍສາມາດນາເອົາບຸກຄົນທ່ິີຖືກສານຕັດສີນມາດາເນີນຄະດີໃນ ສະຖານ ການກະທາຜດິ ອັນດຽວກັນກັບທ່ີິສານມີຄາຕັດສີນທ່ີິໃຊ້ໄດ້ຢູ່າງເດດັ ຂາດແລ້ວ. ສະນັ້ນຈ່ືິງເປັນສາເຫດໃຫ້ ມີການຊດັ ມ້ຽນຄະດ.ີ  ສາລັບເດັກ ອາຍຸຕ່ໍາກວ່າ ສິບຫ້າປີ ທີ່ິມພີ ຶດຕິກາຊິືງ່ ເປນັ ອັນຕະລາຍຕໍ່ສັ່ງຄມົ ນັ້ນໃຫ້ປະຕບິ ັດຕາມກົດ ໝາຍວ່າດ້ວຍການປົກປ້ອງສິດ ແລະ ຜົນປະໂຫຍດຂອງເດັກ, ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດາເນີນຄະດີເດັກ, ປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາ ແລະ ກດົ ໝາຍອນ່ິື ທີກິ່ ຽ່ ວຂ້ອງ. ຂ. ການຊດັ ມ້ຽນຄະດທີ າງດ້ານຫຼກັ ຖານ ຫ ກລະນບີ ໍ່ມຫີ ັກຖານພຽງພ ການຊັດມ້ຽນຄະດີທາງດ້ານຫັຼກຖານແມ່ນ ການຊັດມ້ຽນຄະດີເມ່ິືອບ່ໍມີຫັຼກຖານພຽງພໍວ່າຜ້ຖືກຫາເປັນຜ້ ກະທາຜິດ. ການພິສດວ່າຜ້ຖືກຫາເປັນຜ້ກະທາຜິດ ຫືຼ ເປັນຜ້ບໍລິສຸດນ້ັນຕ້ອງໄດ້ຮັບການຢ້ັືງຢືນຢູ່າງຊັດເຈນ ດ້ວຍຫັຼກຖານທິ່ີຖືກຕ້ອງ ຊິ່ຶງໄດ້ຜ່ານການດາເນີນຄະດີຕາມກົດໝາຍ ເຊ່ັນ: ການດາເນີນການສືບສວນ-ສອບ ສວນຂອງເຈົ້ັາໜ້າທີ່ິການົດເວລາສງສຸດ 2 ເດືອນ ນບັ ແຕ່ມ້ັືອອກຄາສັ່ງເປີດການສບື ສວນ-ສອບສວນບໍ່ທັນສາ ເລັດເທິື່ອນ້ັນ, ເຈ້ັົາໜ້າທີ່ິທີກ່ຽວຂ້ອງຕ້ອງລາຍງານໃຫ້ໄອຍະການຊາບເພິື່ອຕໍ່ການົດເວລາໃນການສືບສວນ- ສອບສວນ, ໄອຍະການຈະເປັນຜ້ອອກຄາສັ່ງໃຫ້ສືບຕໍ່ການດາເນີນຄະດີໃຫ້ ແຕ່ການອະນຸຍາດໃຫ້ຕໍ່ແຕ່ລະຄັ້ງ ນ້ັນບ່ໍໃຫ້ເກີນ 2 ເດືອນ ແລະ ສງສຸດບ່ໍເກີນ 6 ເດືອນ ຫຼື 1 ປີ ຖ້າກາຍການົດເວລາດ່ັງກ່າວແລ້ວ ຖ້າບໍ່ມີຫຼັກ ຖານໜັກແໜ້ນພຽນພໍວ່າ ຜ້ຖືກຫາໄດ້ກະທາຜິດນັ້ນ ເຈັ້ົາໜ້າທິ່ີສືບສວນ-ສອບສວນ ຫຼື ໄອຍະການປະຊາຊົນ ຕ້ອງອອກຄາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີ ພ້ອມດຽວກັນນີັ້ຖ້າຫາກມີການກັກຂັງຜ້ຖືກຫາຢູ່ໄອຍະການປະຊາຊົນຕ້ອງ ອອກຄາສ່ັງໃຫ້ປອູ່ ຍຕວົ ໃນທັນໃດ. ການອະນຍຸ າດຢາູ່ ງເປັນທາງການໂດຍຫົວໜາ້ ອົງການສບື ສວນ-ສອບສວນ ຫຼື ໄອຍະການປະຊາຊົນ ໂດຍອອກຄາສັ່ງຢູ່າງເປັນລາຍລັກອັກສອນເພິື່ອນາເອົາເຫດການໃດໜິຶ່ງມາທາການ ສືບສວນ-ສອບສວນ ແລະ ນາໃຊ້ມາດຕະການຕ່າງໆ ໃນການດາເນີນຄະດີຕາມທ່ີິການົດໄວ້ໃນກົດໝາຍ. ຄະດີອາຍາທຸກເລິື່ອງກ່ອນຈະດາເນີນການສືບສວນ-ສອບສວນໄດ້ຕ້ອງມີຄາສັ່ງເປີດການສືບສວນ-ສອບສວນ ກ່ອນ. ຍົກເວັ້ນການກະທາທິ່ີຜິດກົດໝາຍການດົ ໂທດຕດັ ອດິ ສະຫຼະພາບບ່ໍເກນີ 3 ເດືອນ ແລະ ຖ້າມີຫັຼກຖານ ຄົບຖວ້ ນຈະສັ່ງຟ້ອງຂັື້ນສານໂດຍກົງໂລດບໍຈ່ າເປັນຕ້ອງມຄີ າສັງ່ ເປດີ ການສບື ສວນ-ສອບສວນ. 21

2). ຂັ້ນຕອນຂອງການຊັດມຽ້ ນຄະດີອາຍາຂອງອົງການໄອຍະການ ອີງຕາມມາດຕາ 152 ຂອງກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດາເນີນຄະດີອາຍາຊຶ່ິງການົດກ່ຽວກັບຂັ້ນຕອນຂອງ ການອອກຄາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີຂອງອົງການໄອຍະການເອົາໄວ້ວ່າ: ໃນຂັ້ນຕອນຂອງອົງການໄອຍະການເມິ່ືອ ອົງການໄອຍະການໄດ້ຮບັ ບົດສະຫຼບຸ ສານວນຄະດີອາຍາຈາກອົງການສືບສວນ-ສອບສວນ, ອົງການໄອຍະການ ຕ້ອງໄດ້ຄົັ້ນຄວ້າຄະດີທີ່ິໄດ້ມາຈາກອົງການສືຍສວນ-ສອບສວນ ຫືຼ ຈາກພະນັກງານສືບສວນ-ສອບສວນຢູ່າງ ຊ້າບໍໃ່ ຫເ້ ກນີ 15 ວັນ ນັບແຕ່ມໄື້ັ ດ້ຮັບສານວນຄະດີເປັນຕົ້ນັ ໄປ ແລະ ອອກຄາສັງ່ ໃດໜ່ງິື ດງັ່ ນ:ີ້ັ - ຖ້າຫາກເຫັນວ່າ ການສືບສວນ-ສອບສວນຄະດີຍັງບໍ່ທັນຄົບຖ້ວນນັ້ນ ຫົວໜ້າອົງການໄອຍະການ ຕ້ອງສ່ັົງສານວນຄະດີໃຫ້ອົງການສືບສວນ-ສອບສວນ ຫືຼ ພະນັກງານໄອຍະການພ້ອມດ້ວຍປະເດັນ ການສບື ສວນ-ສອບສວນເພີ່ິມເຕີມ; - ຖ້າຫາກເຫັນວ່າ ມີສາເຫດທ່ີິພາໃຫ້ໂຈະການສືບສວນ-ສອບສວນຕາມທີ່ິການົດໄວ້ໃນມາດຕາ 146 ຂອງກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດາເນີນຄະດີອາຍາ ຫົວໜ້າອົງການໄອຍະການຕ້ອງອອກຄາສັ່ງໂຈະ ການດາເນີນຄະດ;ີ - ຖ້າຫາກເຫັນວ່າມີສາເຫດທິີ່ພາໃຫ້ຊັດມ້ຽນຄະດີ ຕາມທິ່ີການົດໄວ້ໃນມາດຕາ 148 ຂອງກົດໝາຍ ວາ່ ດ້ວຍການດາເນີນຄະດີອາຍາ ຫວົ ໜ້າອງົ ການໄອຍະການ ຕອ້ ງອອກຄາສັ່ງຊັດມຽ້ ນຄະດ;ີ - ຖ້າຫາກເຫັນວ່າ ມາດຕະການສະກັດກ້ັນຊິ່ຶງຫົວໜ້າອົງການສືບສວນ-ສອບສວນ, ເຈ້ັົາໜ້າທ່ິີ ສືບສວນ-ສອບສວນ ຫືຼ ພະນັກງານໄອຍະການໄດ້ນາໃຊ້ນັ້ນຍັງບໍ່ທັນສອດຄ່ອງກັບສະພາບຂອງຄະດີ ແລ້ວ ຫົວໜ້າອົງການໄອຍະການ ບໍ່ມີສິດປູ່ຽນແປງ,ເພີິ່ມເຕີມ,ຍົກເລີກ ຫຼື ລົບລ້າງມາດຕະການ ດງັ່ ກາ່ ວ; - ຖ້າຫາກເຫັນວ່າ ມີຂ້ໍມນຫຼັກຖານພຽງພໍຮັດກຸມແລ້ວ ຫົວໜ້າອົງການໄອຍະການຕ້ອງອອກຄາສັ່ງ ຟອ້ ງຜຖ້ ກື ຫາຂື້ັນສານ. ສະນັ້ນ, ຈະເຫັນໄດ້ວ່າກົດໝາຍອະນຍຸ າດໃຫອ້ ົງການໄອຍະຍການມີສິດອອກຄາສ່ັງຊັດມ້ຽນຄະດີ ແລະ ພາຍຫຼັງທີິ່ໄດ້ອອກຄາສ່ັງດັ່ງກ່າວມາ, ຫົວໜ້າອົງການໄອຍະການຕ້ອງແຈ້ງໃຫຜ້ ້ຖກື ຫາ, ຜຖ້ ືກເສຍຫາຍ, ໂຈດ ທາງແພງ່ ພາຍໃນເວລາສາມວັນລັດຖະການນັບແຕອ່ ອກຄາສັ່ງເປັນຕົັ້ນໄປ ແລະ ພວກກ່ຽວມີສິດຂໍອທຸ ອນພາຍ ໃນການດົ ເວລາເຈັດວັນນບັ ແຕ່ວັນຮບັ ຊາບຄາສັ່ງນັນ້ ເປັນຕັົ້ນໄປ. 22

2.5 ການຂອໍ ທຸ ອນຄາສງັ່ ຊດັ ມຽ້ ນຄະດອີ າຍາຂອງອງົ ການໄອຍະການປະຊາຊນົ 2.5.1 ຄວາມໝາຍ ແລະ ຈດຸ ປະສງົ ຂອງການຂອໍ ທຸ ອນຄາສງັ່ ຊດັ ມຽ້ ນຄະດີ ການຂໍອທຸ ອນຄາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີໝາຍເຖີງການທ່ີິຜຖ້ ືກເສຍຫາຍ ຫືຼ ຄ່ຄວາມທີ່ິເປັນໂຈດທາງແພ່ງບ່ໍ ພໍໃຈຕໍຄ່ າສ່ງັ ຊດັ ມຽ້ ນຄະດີ ແລະ ໄດຂ້ ໍອທຸ ອນເພ່ິືອໃຫອ້ ງົ ການທີ່ິກ່ຽວຂອ້ ງກວດກາ ແລະ ພຈິ າລະນາຄນື ໃໝ່. ການຂໍອຸທອນຄາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີມີຈຸດປະສົງເພືິ່ອເປັນການກວດກາ ແລະ ຮັບປະກັນຄວາມຖືກຕ້ອງ ຂອງການປະຕິບັດກົດໝາຍຂອງເຈົັ້າໜ້າທ່ິີອົງການສືບສວນ - ສອບສວນ, ພະນັກງານອົງການໄອຍະການວ່າ ໄດ້ປະຕິ ບດັ ການອອກຄາສັ່ງຊດັ ມຽ້ ນຄະດຖີ ກື ຕ້ອງຕາມເງືິ່ອນໄຂທິ່ກີ ດົ ໝາຍການດົ ໄວ້ ຫືຼ ບ່ໍ. ໂດຍທົ່ັວໄປ, ຫັກການກວດສອບການໃຊ້ດຸນພິນິດຂອງອົງການໄອຍະການກ່ໍຈະມີ 02 ຮບແບບ ຂອງການກວດສອບຄ: ການກວດສອບໂດຍພາຍໃນ ແລະ ການກວດສອບໂດຍພາຍນອກ. ບົນພັ້ນຖານຫັກ ການດັ່ງນັີ້, ກົດໝາຍຂອງແຕ່ລະປະເທດອາດຈະເລອກນໍາໃຊ້ຮບແບບໃດໜຶ່ງ ຫ ທັງສອງຮບແບບນີ້ັກ່ໍໄດ້ ເພ່ຶອຮັບປະກັນກວດສອບຄວາມຜິດພາດທ່ຶີມີຢູ່ໃນຄໍາສ່ັງຂອງພະນັກງານໄອຍະການ . ເມຶ່ອເບ່ິຶງລັກສະນະ ຂ ອ ງກ ານ ຮ ບ ແ ບ ບ ກ ານ ຂ ອຸ ທ ອ ນ ທິີ່ ກົ ດ ໝ າຍ ວ່ າດ້ ວ ຍ ກ ານ ດໍ າເນີ ນ ຄ ະດີ ອ າຍ າກໍ ານົ ດ ໄວ້ ສ າມ າດ ຕິ ລ າຄ າ ໄດ້ວ່າແມ່ນນໍາໃຊ້ຮບແບບການກວດສອບໂດຍພາຍໃນ ຫ ຕາມຂັ້ນຄວາມຮັບຜິດຊອບໃນການສ່ັງຟ້ອງ ຄະດີອາຍາໂດຍອົງການໄອຍະການເອງ ແລະ ຖວ່າເປັນການທົດແທນທີ່ຶກົດໝາຍບໍ່ອະນຸຍາດໃຫ້ຜ້ຖກ ເສຍຫາຍ ຫ ໂຈດທາງແພ່ງບໍ່ມີສິດຮ້ອງຟ້ອງຄະດີຕໍ່ສານ. ການກວດສອບດຸນພິນິດຂອງພະນັກງານໄອຍະ ການທ່ຶີບໍ່ສັງຟ້ອງຄະດີໂດຍຜ້ເສຍຫາຍ ຫ ໂຈດທາງແພ່ງປະກົດສິດຢຸູ່ໃນກົດໝາຍບາງປະເທດເຊັ່ນ: ຍຶີ່ປຸນ, ເກົາຫີໃຕ້, ເຢຍລະມັນ ລວມທັງ ສປປ ລາວ ເນຶ່ອງຈາກວ່າໃນປະເທດເຫ່ົັານ້ັີບໍ່ອະນຸຍາດໃຫ້ຜ້ຖກເສຍຫາຍ ຮ້ອງຟ້ອງຄະດອີ າຍາຕໍສ່ ານໄດດ້ ວ້ ຍຕົນເອງ (ສເນຕິ ເນຕທິ ັດຊູໂຊດ, 2005, ໜ້າ 206). 2.5.2 ເງື່ອິ ນໄຂ ແລະ ວິທກີ ານຂໍອທຸ ອນຄາສງັ່ ຊັດມຽ້ ນຄະດີ ເນ່ືິອງຈາກວ່າກົດໝາຍບໍ່ໄດ້ການົດກ່ຽວກັບວິທີການຂໍອຸທອນຄາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີອາຍາຂອງອົງການ ໄ ອ ຍ ະ ກ າ ນ ປ ະ ຊ າ ຊົ ນ ໄ ວ້ ຢູ່ າ ງ ຊັ ດ ເ ຈ ນ ຊຶ່ິ ງ ອ າ ດ ຈ ະ ເ ຮັ ດ ໃ ຫ້ ເ ກີ ດ ບັ ນ ຫ າ ແລະ ຂໍ້ ຫ ຍຸ້ ງ ຍ າ ກ ໃ ນ ເ ວ ລ າ ກ າ ນ ດໍ າ ເ ນີ ນ ກ າ ນ ອຸ ທ ອ ນ ຄໍ າ ສ່ັ ງ ຊັ ດ ມ້ ຽ ນ ຄ ະ ດີ . ມາດຕາ 1 4 8 ຂອງກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດໍາເນີນຄະດີອາຍາປີ 2017 ກໍານົດພຽງ ແຕ່ວ່າພາຍຫຼັງທີ່ິຮັບຊາບຄາສັ່ງຊັດມ້ຽນ ຄະດີອາຍາຂອງອົງການໄອຍະການ. ຜ້ຖືກເສຍຫາຍ, ໂຈດທາງແພ່ງທ່ີິບ່ໍພໍໃຈຕໍ່ຄາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີອາຍາຂອງ ອົງການໄອຍະການ ແລະ ຕ້ອງການຂໍອຸທອນຄາສ່ັງຊັດມ້ຽນຄະດີອາຍາດັ່ງກ່າວພວກກ່ຽວສາມາດຂໍອຸທອນຄາ ສງັ່ ຊັດມ້ຽນຄະດອີ າຍາຕ່ໍອງົ ການໄອຍະການຂັ້ນຖັດໄປພາຍໃນການົດເວລາເຈັດວນັ ນັບແຕ່ວັນທ່ີິໄດ້ຮບັ ຊາບຄາ ສັ່ງຊັດມ້ຽນດ່ັງກ່າວ. ຢູ່າງໃດກໍ່ຕາມ, ໂດຍອີງຕາມຄາຄິດເຫັນຈາກອົງການທິ່ີກ່ຽວຂ້ອງເປັນຕົ້ັນແມ່ນອົງການ 23

ໄອຍະການປະຊາຊົນນະຄອນຫວງວຽງຈັນທິີ່ໄດ້ໃຫ້ຄວາມຄິດເຫັນໃນທາງປະຕິບັດກ່ຽວກັບການຂໍອຸທອນຄາ ສ່ງັ ຊດັ ມ້ຽນຄະດຂີ ອງອງົ ການໄອຍະການຊິືງ່ ສາມາດສັງລວມໄດດ້ ງ່ັ ນີັ້: - ພາຍຫຼັງທິີ່ຜເ້ ສຍັ່ ຫາຍ ຫ ໂຈດທາງແພ່ງໃນຄະດີຮັບຊາບຄາສັ່ງຊດັ ມ້ຽນຄະດີອາຍາຂອງອົງການໄອຍະ ການພາຍໃນການົດເວລາເຈັດວັນ. ຜ້ຖືກເສຍຫາຍ ຫຼື ໂຈດທາງແພ່ງທິີ່ບໍ່ພໍໃຈສາມາດຂຽນແບບຟອມ ຫືຼ ຂຽນຄາຮ້ອງເພື່ິອຂໍອຸທອນຄາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີດັ່ງກ່າວໄປຫາອົງການໄອຍະການຂັ້ນຖັດໄປ ຊ່ຶິງແບ່ງອອກເປັນ 02 ກລະນີຄ: ໃນກໍລະນີອົງການໄອຍະການປະຊາຊົນເຂດເປັນຜ້ອອກຄາສັ່ງຊັດມຽ້ ນຄະດີ, ຜ້ຖືກເສຍຫາຍ ຫືຼ ໂຈດທາງແພ່ງທີ່ິບ່ໍພໍໃຈຈະຕ້ອງຍິື່ນຄາຮ້ອງຂໍອຸທອນຄາສ່ັງຊັດມ້ຽນຄະດີອາຍາຂອງອົງການໄອຍະການ ປະຊາຊົນເຂດໄປຍ່ັງອົງການໄອຍະການປະຊາຊົນແຂວງ, ນະຄອນ. ໃນກໍລະນີທ່ີິອົງການໄອຍະການປະຊາຊົນ ແຂວງ, ນະຄອນເປັນຜ້ອອກຄາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີອາຍາຜ້ຖືກເສຍຫາຍ, ໂຈດທາງແພ່ງຈະຕ້ອງຍິ່ືນຄາຮ້ອງຂໍ ອທຸ ອນຄາສ່ັງຊັດມ້ຽນຄະດີອາຍາຂອງອົງການໄອຍະການປະຊາຊົນແຂວງ, ນະຄອນ ໄປຍັ່ງອົງການໄອຍະການ ປະຊາຊນົ ພາກທ່ິອີ ງົ ການໄອຍະການປະຊາຊນົ ແຂວງ ຫຼື ນະຄອນນນັ້ ຂັ້ນື ກັບ. - ໃນເມ່ິືອອົງການໄອຍະການປະຊາຊົນທິ່ີມີສິດອານາດໃນການພິຈາລະນາຄາຮ້ອງຂໍອຸທອນໄດ້ຮັບຄາ ຮ້ອງຂໍອຸທອນຈາກຜຖ້ ືກເສຍຫາຍ ຫືຼ ໂຈດທາງແພ່ງແລວ້ , ອົງການໄອຍະການທິີ່ມີສິດອານາດຈະຕອ້ ງກວດກາ ການອອກຄາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີອາຍາຂອງຫົວໜ້າອົງການໄອຍະການຂັ້ນລຸ່ມຖັດຈາກຕົນວ່າຖືກຕ້ອງແລ້ວ ຫືຼ ບໍ່? ຖ້າຫາກວ່າຖືກຕ້ອງກໍອອກຄາສັ່ງບ່ໍລົບລ້າງຄາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີດ່ັງກ່າວ. ແຕ່ຖ້າວ່າການອອກຄໍາສັ່ງ ຊດັ ມຽ້ ນຄະດີບຖໍ່ ືກຕອ້ ງຕາມເງິື່ອນໄຂຂອງກົດໝາຍກໍຕອ້ ງອອກຄາຕກົ ລົງລບົ ລ້າງຄາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີດັ່ງກາ່ ວ ແລ້ວອອກຄາສັງ່ ໃຫສ້ ືບຕໍ່ການສບື ສວນ-ສອບສວນຄືນໃໝ່. ສະນັ້ນ, ຈາກຂັ້ນຕອນຂອງການຂອຸທອນຄໍາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີຈຶ່ງເຫັນໄດ້ວ່າກົດໝາຍບໍ່ໄດ້ກໍານົດ ຂ້ັນຕອນ, ວິທີການກວດສອບທາງດ້ານເນັ້ອໃນ ແລະ ໄລຍະເວລາທຶ່ີຕ້ອງພິຈາລະນາເພ່ຶອແຈ້ງຕອບ ໃຫ້ຜ້ເສັ່ຍຫ າຍ ຫ ໂຈດທາງແພ່ງຊາບພາຍຫັງທຶີ່ໄດ້ຮັບຄໍາຮ້ອງຂອຸທ ອນ ລວມໄປເຖິງກລະນີທ່ຶີອົງ ການໄອຍະການທຶ່ີຮັບຄໍາຮ້ອງຂອຸທອນນັ້ນມີຄໍາເຫັນຄັດຄ້ານ ຫ ບໍ່ເຫັນດີກັບເຫດຜົນການຊັດມ້ຽນຄະດີ ຊຶ່ງອາດຈະເຮດັ ໃຫກ້ ານການປະຕບິ ດັ ກົດໝາຍບ່ເໍ ປັນເອກະພາບ ແລະ ບ່ໍມີຄວາມໂປງໃສໃ່ ນການພຈິ າລະນາ. ເພ່ຶອພິສດ ແລະ ຢງັ້ ຢນື ວາ່ ຂ້ນັ ຕອນການກວດສອບການໃຊ້ດຸນພິນິດຂອງອົງການໄອຍະການໃນກລະນີ ອອກຄໍາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີນ້ັນຖກຕ້ອງ ແລະ ເຮັດໄດ້ແທ້ຫບໍ່, ພວກເຮົາຈະມາວິເຄາະ ແລະ ອະທິບາຍຜົນ ໃນບດົ ທີ 4 ຕ່ໍໄປ. 24

25

ບດົ ທີ 3 ວທິ ດີ າເນີນການຄົັ້ນຄວາ້ 3.1 ວທິ ກິ ານສກື ສາຄນັ້ົ ຄວາ້ ວິທີການຄ້ັົນຄ້ວາໃນບົດໂຄງການຈົບຊ້ັນສະບັບນີັ້, ພວກຂ້າພະເຈ້ົັາໄດ້ນາໃຊ້ວິທີການສຶກສາຄັ້ົນຄ້ວາທາງ ດ້ານຄຸນນະພາບເປັນຫັຼກໂດຍໄດ້ຈາກການສຶກສາບັນດາຂໍ້ກໍານົດ, ບົດບັນຍັດ ແລະ ເອກະສານ, ປ້ືມຕາລາ, ປື້ມວິທະຍານິພົນປະລິນຍາຕີ, ປະລິນຍາໂທ, ປື້ມຄ່ມື, ນິຕິກາ ແລະ ກົດໝາຍຕ່າງປະເທດຈານວນໜ່ືິງທີ່ິໄດ້ ຈາກວິທະຍານິພົນທາງເວັບໄຊສ. ນອກຈາກນັ້ີ ຍັງນາໃຊ້ວິທີການສຶກສາໂດຍການສ້າງຄາຖາມສາພາດຄວາມ ຄິດເຫັນຈາກພາກສ່ວນທ່ິີກ່ຽວຂ້ອງກັບຫົວບົດດ່ັງກ່າວ ແລະ ນໍາເອົາຄໍາຄິດເຫັນຈາກພາກສ່ວນທີຶ່ສໍາພາດ ໄປນາໍ ມາປຽບ ທຽບກັບພາກທດິ ສະດ.ີ 3.2 ຂອບເຂດການຄນ້ັົ ຄວ້ າ - ດ້ານເນ້ັືອໃນ: ການສຶກສາຄົ້ັນຄ້ວາໃນຫວົ ຂໍ້ນີ້ັແມ່ນໄດ້ພະຍາຍາມລົງເລິກ ແລະ ສກຶ ສາການດາເນີນ ຄະດີອາຍາຂອງ ສ.ປ.ປ ລາວ. ໂດຍສະເພາະທິ່ີກ່ຽວຂ້ອງກັບການອຸທອນຄາສັ່ງຊັດມ້ຽນໃນກໍລະນີອົງການໄອ ຍະການບສໍ່ ັງ່ ຟອ້ ງຄະດ.ີ - ດ້ານສະຖານທ່ຶີ: ລົງເກັບກາຂໍ້ມນດ້ວຍຮບການເຮັດແບບສາພາດຄວາມຄິດເຫັນຕໍ່ກັບປະເດັນບນັ ຫາ ດ່ັງກ່າວ ກັບອົງການຈັດຕັ້ງທີິ່ກ່ຽວຂ້ອງເປັນຕ້ັົນອົງອົງການໄອຍະການປະຊາຊົນສງສຸດ, ອົງການໄອຍະການ ປະຊາຊົນພາກກາງ, ອົງການໄອຍະການປະຊາຊົນນະຄອນຫຼວງ, ອົງການໄອຍະການປະຊາຊົນເຂດ4 ການສາ ພາດຄາຄິດເຫັນແມ່ນໄດ້ເລືອກເອົາຜ້ທ່ິີມີປະສົບການແຕ່5 ປີຂືັ້ນໄປ ແລະ ເປັນຜ້ທິ່ີສາມາດຕອບຕໍ່ກັບປະເດັນ ບນັ ຫາທີ່ິຍົກຂ້ນັື ມາໄດ້. 3.3 ວທິ ີ ແລະ ເຄອິ່ື ງມເື ກບັ ກາຂມໍ້ ນ. ການເກັບການົດຂ້ໍມນທີ່ິກ່ຽວຂ້ອງກັບວິທີການຄ້ັົນຄ້ວາທາງດ້ານຄຸນນະພາບນັ້ນ ໄດ້ມາຈາກການ ລວບລວມບນັ ດາຂໍມ້ ນ, ປ້ມື ຄມ່ ື, ກົດໝາຍ ແລະ ອ່ືິນໆ ເພື່ິອນາມາອ່ານ, ວິເຄາະ ແລະ ສັງລວມເປັນໝວດໝ່ ຢູ່າງເປັນລະບົບຕໍ່ກັບບັນຫາທີິ່ຍົກຂ້ືັນມາ. ສ່ວນການເກັບກາຂໍ້ມນຈາກການສາພາດນັ້ນແມ່ນການການົດຄາ ຖາມສາພາດຈານວນໜິ່ຶງທ່ຶີກ່ຽວຂ້ອງກັບຈຸດປະສົງ ແລະ ຄໍາຖາມຄ້ັົນຄວ້າ ໂດຍມີການບັນທຶກຄາຕອບ, ການ ປະເມີນ ແລະ ສັງລວມຄາຄິດເຫັນ. ຫັຼງຈາກນ້ັນກໍ່ຈະນາມາສົມທຽບກັບຂໍ້ມນທາງເອກະສານ. ການສາພາດ 26

ແມ່ນນັກສຶກສາລົງເກັບກາຂ້ໍມນດ້ວຍຕົນເອົງໂດຍການຍືນຄາຮ້ອງຂໍຂໍ້ມນ ກັບພາກສ່ວນທີຶ່ກ່ຽວຂ້ອງ. ນອກຈາກນີັ້ຍງັ ມກີ ານສາໍ ພາດ ຄໍາຄິດເຫັນຜາ່ ນທາງໂທລະສບັ . 3.4 ການວເິ ຄາະຂມໍ້ ນ ແລະ ອະທບິ າຍຜນົ ຂໍ້ມນທີິ່ໄດ້ມາຈາກການສຶກສາເອກະສານຈະນາມາຊ່ວຍໃນການອອກແບບຄາຖາມສາພາດລວມເຖິງການ ອະທິບາຍຜົນການສຶກສາ. ພາຍຫັຼງທີິ່ໄດ້ຂໍ້ມນຈາກການເກັບກາຈາກການສາພາດແລ້ວ, ແມ່ນຈະໄດ້ນາມາສະ ຫຸຼບ, ຕີລາຄາ, ວເິ ຄາະ ແລະ ສງັ ລວມເປນັ ໝວດຄາຄິດເຫັກເພືອິ່ ໃຊ້ເຂ້ັົາໃນການຕອບຄາຖາມຂອງບັນຫາທີິ່ຕ້ັງ ຂນ້ັື . 27

ບດົ ທີ 4 ຜົນຂອງການສືກສາ ແລະ ອະທບິ າຍຜນົ ຜ່ານການສຶກສາຄົ້ັນຄວ້າຂໍ້ມນທາງດ້ານເອກະສານຕ່າງໆ ເປັນຕົ້ັນແມ່ນກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດາເນີນ ຄະດີອາຍາ ແລະ ປະມວນກດົ ໝາຍອາຍາທິີ່ກຽ່ ວຂ້ອງກບັ ເງິ່ອື ນໄຂ ແລະ ຂ້ັນຕອນຂອງການຂໍອຸທອນຄາສັງ່ ຊັດ ມຽ້ ນຄະດີຂອງອົງການໄອຍະການ ພອ້ ມທັງຜ່ານການສອບສາພາດຄາຄິດເຫັນຂອງອົງການຈັດຕັ້ງທ່ີິກ່ຽວຂ້ອງ ຈານວນໜ່ິືງ ຕໍ່ປະເດັນບັນຫາ ແລະ ຄໍາຖາມທ່ິີໄດ້ຕ້ັງຂື້ັນໃນບົດທີ 1 ໂດຍມີການຕັ້ງຄາຖາມ 04 ຂ້ໍຄື: ຄາ ຖາມຂ້ໍທີ 1 ໂດຍອີງໃສ່ຫລັກການນາໃຊ້ດຸນພິນິດໃນການສັ່ງຟ້ອງຄະດີອາຍາ, ອົງການໄອຍະການຕ້ອງຄານຶງ ເຖິງເຫດຜົນໃດແດ່ໃນການໃຊ້ດຸນພິນິດຂອງຕົນເຂົັ້າໃນການສ່ັງຟ້ອງ ຫືຼ ບ່ໍສັ່ງຟ້ອງຜ້ຖືກຫາຂືັ້ນສານ?, ຄາ ຖາມຂໍ້ທີ 2 ໃນພາກປະຕິບັດອົງການໄອຍະການມີຂັ້ນຕອນການອອກຄາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີອາຍາຄືແນວໃດ?, ຄາຖາມຂໍທ້ ີ 3 ການຂໍອຸທອນຄາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດຂີ ອງອົງການໄອຍະການມີຈຸດປະສົງຫຍັງ ແລະ ມີຂັ້ນຕອນຄື ແນວໃດ? ຄາຖາມຂໍ້ທີ 4 ໃນພາກປະຕິບັດໃນໄລຍະຜ່ານມາ, ທ່ານຄິດວ່າການການົດຂັ້ນຕອນ ແລະ ວິທີ ການຂໍອຸທອນຄາສ່ັງຊັດມ້ຽນຄະດີໃນກໍລະນີໄອຍະການບ່ໍສ່ັງຟ້ອງຄະດີອາຍາມີອຸປະສັກ, ຂ້ໍສະດວກ ແລະ ຂ້ຫໍ ຍງຸ ຍາກຄແື ນວໃດ?. ພວກຂາ້ ພະເຈ້າັົ ສາມາດວິເຄາະ ແລະ ອະທບິ າຍຜນົ ໃນແຕລ່ ະປະເດນັ ບັນຫາດັ່ງລຸ່ມນ:້ັີ 4.1 ຕກ່ໍ ບັ ເງອື່ິ ນໄຂຂອງການສງັ່ ຟອ້ ງ ຫືຼ ບສ່ໍ ງັ່ ຟອ້ ງຜຖ້ ືກຫາຂນ້ັື ສານໂດຍອງີ ໃສຫ່ ກັຼ ການນາ ໃຊດ້ ນຸ ພນິ ດິ ໃນການສງັ່ ຟອ້ ງຄະດຂີ ອງອງົ ການໄອຍະການ ອີງຕາມຜົນຂອງການສຶກສາບັນດາເນ້ັອໃນຂອງເອກະສານ ແລະ ຂ້ໍກໍານົດກົດໝາຍທ່ີຶກ່ຽວຂ້ອງກັບ ເງຶ່ອນໄຂການອອກຄໍາສັ່ງຟ້ອງ ຫ ບໍ່ອອກຄໍາສ່ັງຟ້ອງເຫັນວ່າມີການກໍານົດໄວ້ຢູ່າງຊັດເຈນພສົມຄວນ . ຢູ່າງໃດກຕາມຕໍ່ກັບຫັກການນໍາໃຊ້ດຸນພິນິດໃນການສັ່ງຟ້ອງຄະດີຂອງອົງການໄອຍະການແມ່ນບໍ່ທັນກໍານົດ ໄວ້ໃນກົດໝາຍແຕ່ຖ້າເບຶ່ິງວິທີການ ແລະ ການປະຕິບັດກົດໝາຍຂອງອົງການໄອຍະການແລ້ວເຫັນວ່າ ມີສິດອໍານາດພິຈາລະນາ ຫ ໃຊ້ດຸນພິນິດຂອງຕົນໃນການເລອກທ່ຶີຈະບໍ່ສັ່ງຟ້ອງຄະດີດ້ວຍການອອກຄໍາສັ່ງ ຊັດມ້ຽນຄະດີພາຍໃຕ້ເງອຶ່ ນໄຂຂອງກດົ ໝາຍໃນມາດຕາ 148 ຂອງກົດໝາຍວາ່ ດວ້ ຍການດາເນນີ ຄະດອີ າຍາ. ເມຶ່ອນໍາຜົນທີຶ່ ໄດ້ຈາກການສໍາພາດ ຄິດເຫັນຂອງບັນດາອົງການທີ່ິກ່ຽວຂ້ອງມາປຽບທຽບເນອັ້ື ໃນກົດໝາຍ ທ່ີຶກ່ຽວຂ້ອງເຫັນວ່າມີຄວາມສອດຄ່ອງກັນຊ່ຶງສາມາດວິເຄາະ ແລະ ອະທິບາຍຜົນໄດ້ວ່າພື້ັນຖານ ທີ່ິພາໃຫ້ມີການສັ່ງຟ້ອງຄະດີຂອງອົງການໄອຍະການແມ່ນອີງໃສ່ບັນດາຂ້ໍມນຫັຼກຖານເພ່ຶອທ່ີຶຈະສ່ັງຟ້ອງ ຫ 28

ບໍ່ສັ່ງຟ້ອງໂດຍອີງໃສ່ເງຶ່ອນໄຂ ຫ ສາເຫດທຶີ່ກໍານົດໄວ້ໃນມາດຕາ 6 ຂອງກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດໍາເນີນ ຄະດີອາຍາ. ໝາຍຄວາມວ່າພາຍຫັຼງທິີ່ເຈັົ້າໜ້າທີິ່ສະຫຼຸບສານວນຄະດີອາຍາ ແລະ ສົັ່ງມອບໃຫ້ອົງການໄອຍະ ການແລວ້ , ຫົວໜ້າອົງການໄອຍະການກຈະທາການກວດກາ ແລະ ສົ່ັງມອບສໍານວນຄະດີໃຫ້ພະນັກງານໄອຍະ ການໃນເຂດຄວາມຮັບຜິດຊອບຂອງຕົນທາການຄັົ້ນຄວ້າສານວນຄະດີດັ່ງກ່າວ. ພາຍຫຼັງທິ່ີຄັົ້ນຄວ້າສາເລັດ ແລ້ວຫາກເຫນັ ວ່າເປັນການກະທາຜດິ ທຄີ່ິ ົບອງົ ປະກອບ ແລະ ມີຂໍມ້ ນຫກັຼ ຖານໜກັ ແໜ້ນພຽງພໍສາມາດຢັື້ງຢືນ ການກະທາຜິດນ້ັນໄດ້, ພະນັກງານໄອຍະການກໍຈະສະເໜີໃຫ້ຫົວໜ້າອົງການໄອຍະການສັ່ງຟ້ອງຜ້ຖືກຫາຂືັ້ນ ສານເພື່ິອພິຈາລະນາຕັດສີນ ຫຼື ຫາກເຫັນວ່າເປັນການກະທາຜິດທີິ່ບ່ໍຄົບອົງປະກອບຂອງການກະທາຜິດທາງ ອາຍາ ຫືຼ ບ່ໍມີຂໍ້ມນຫຼັກຖານໜັກແໜ້ນພຽງພໍແລ້ວ ຫຼື ມີສາເຫດໃດໜ່ິືງຂອງມາດຕາ 6 ຂອງກົດໝາຍວ່າ ດ້ວຍການດາເນີນຄະດອີ າຍາ ຊງິ່ຶ ເປນັ ສາເຫດທີພິ່ າໃຫມ້ ີການຊດັ ມ້ຽນຄະດຕີ າມກດົ ໝາຍ. ສະນ້ັນ, ຈາກຜົນຂອງຂໍ້ມນທີຶ່ໄດ້ເກັບກໍາມາໄດ້ຢືນຢັນວ່າໃນພາກປະຕິບັດບໍ່ໝາຍຄວາມວ່າທຸກໆການ ກະທາຜິດຈະຖືກສັ່ງຟ້ອງຂຶ້ັນສານສະເໝີໄປ. ທັງນ້ັີກໍເພາະວ່າໄອຍະການຕ້ອງຄານຶງເຖິງເຫດຜົນຕ່າງໆເຊັ່ນ: ຂ້ໍ ມນຫຼັກຖານພຽງພໍ ຫຼື ບ່ໍ, ຂຶັ້ນກັບລະດັບຄວາມຜິດ ແລະ ຄວາມເສຍຫາຍທາງແພ່ງ, ປະຫວັດຜ່ານມາ, ອາຍຸ, ສະພາບແວດລ້ອມ ແລະ ບກຸ ຄະລິກກະພາບຂອງຜ້ຖືກຫາ ຊງິຶ່ ຈະປະກົດຂ້ນັື ໃນເວລາສບື ສວນ-ສອບສວນ ແລະ ພະຍານຫັຼກຖານທຶ່ີຢັື້ງຢືນຄວາມຜິດຂອງຜ້ຖືກຫາໃນແຕ່ລະກໍລະນີຂອງຄະດີ. ຈາກເຫດຜົນເຫົ່ັຼານ້ີັອົງການໄອ ຍະການຈະຕ້ອງຊັ່ງຊາເຖິງຜົນປະໂຫຍດຂອງລດັ ວາ່ ຈະເກີດປະໂຫຍດແນວໃດຕລໍ່ ັດຖ້າໄອຍະການສ່ງັ ຟ້ອງ ແລະ ຖ້າຫາກອົງການໄອຍະການເລືອກທ່ີິຈະບ່ໍສ່ັງຟ້ອງກໍສາມາດນາໃຊ້ມາດຕະການການຊັດມ້ຽນຄະດີ. ສະນັ້ນ, ຈຶ່ງສາມາດເວ້ັາົ ໄດວ້ ່າອົງການໄອຍະການອງີ ໃສ່ ແລະ ນາໍ ໃຊຫ້ ກັ ການດນຸ ພິນິດເຂ້ົັາໃນການສງ່ັ ຟ້ອງຄະດີອາຍາ. 4.2 ຕກ່ໍ ບັ ຂນັ້ ຕອນຂອງການອອກຄາສງ່ັ ຊດັ ມຽ້ ນຄະດອີ າຍາຂອງອງົ ການໄອຍະການ ອີງຕາມກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດໍາເນີນຄະອາຍາເຫັນວ່າກົດໝາຍກໍານົດຊ່ອງທາງໃຫ້ອົງການໄອຍະ ການມີສິດອໍານາດໃນການພິຈາລະນາອອກຄໍາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີເມຶ່ອເຫັນວ່າບໍ່ສົມຄວນສັ່ງຟ້ອງຄະດີ ແລະ ສອດຄ່ອງໃນພາກປະຕິບັດ, ພະນັກງານອົງການໄອຍະການຈຶ່ງໄດ້ອີງໃສ່ເນ້ືັອໃນຂອງກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການ ດາເນີນຄະດີອາຍາໃນມາດຕາ 151 ຂໍ້ທ່ີິ 13 ທິີ່ໃຫ້ສິດອານາດແກ່ອົງການໄອຍະການກ່ຽວກັບການອອກຄາ ສ່ັງຊັດມ້ຽນຄະດີ ແລະ ໃນການຈັດຕ້ັງປະຕິບັດແມ່ນໄດ້ອີງໃສ່ເນ້ືັອໃນຂອງມາດຕາ 152 ຂອງກົດໝາຍວ່າ ດ້ວຍການດາເນີນຄະດີອາຍາທີິ່ການົດກ່ຽວກັບການົດເວລາຂອງການຄົ້ັນຄວ້າຄະດີ ແລະ ການລົງຄາເຫັນຂອງ ອົງການໄອຍະການ ຊຶ່ງສາມາດສະຫຸຼບ ແລະ ສັງລວມກ່ຽວກັບຂ້ັນຕອນຂອງການອອກຄາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີໄດ້ ດງ່ັ ນ້ີັ: ພາຍຫັຼງທ່ິີໄດ້ຮັບບົດສະຫຼຸບຄະດີຈາກອົງການສືບສວນ - ສອບສວນແລ້ວ, ອົງການໄອຍະການຈະ ຕ້ອງທາການຄັົ້ນຄ້ວາຢາູ່ ງລະອຽດ, ຖີ່ິຖ້ວນ, ຮອບດ້ານ ແລະ ພາວະວິໄສຕໍ່ກັບຂມ້ໍ ນຫກັ ຖານ ແລະ ຂໍ້ເທັດຈິງ. 29

ປະເດັນທີ່ິອົງການໄອຍະການຕ້ອງທາການຄົັ້ນຄວ້າຄື: ກວດກາຄາສັ່ງເປີດການສືບສວນ - ສອບສວນວ່າ ຖືກຕ້ອງຄົບຖ້ວນ ແລະ ມີຂ້ໍມນຫັຼກຖານພຽງພໍຕ່ໍການສັ່ງຟ້ອງແລ້ວ ຫືຼ ບ່ໍ ຫຼື ມີສາເຫດໃດໜິື່ງຕາມທິີ່ໄດ້ ການົດໄວ້ໃນມາດຕາ 6 ຂອງກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດາເນີນຄະດີອາຍາ ຫືຼ ບ່ໍ. ຖ້າຫາກເຫັນວ່າບ່ໍມີຂໍ້ມນຫຼັກ ຖານພຽງພໍສາມາດຢ້ັືງຢືນການກະທາຜິດນັ້ນໄດ້ ແລະ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຂໍ້ມນຫັກຖານພຽງພ ແຕ່ເມິື່ອມີ ສາເຫດໃນໜຶ່ງຕາມທີ່ິໄດ້ການົດໄວໃ້ ນມາດຕາ 6 ຂອງກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດາເນີນຄະດີອາຍາອົງການໄອຍະ ການຈະຕ້ອງອອກຄາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີຢູ່າງເປັນລາຍລັກອັກສອນ. ພ້ອມທັງແຈ້ງໃຫ້ຜ້ຖືກເສຍຫາຍ ຫຼື ໂຈດ ທາງແພ່ງທີິ່ເປັນຄ່ຄວາມຊາບພາຍໃນການົດເວລາສາມວັນນັບແຕ່ວັນອອກຄາສ່ັງເປັນຕັ້ົນໄປ ແລະ ກົດໝາຍກໍານົດໃຫ້ພວກກ່ຽວສາມາດຂໍອຸທອນຄາສ່ັງຊັດມ້ຽນຄະດີດັ່ງກ່າວພາຍໃນການົດເວລາເຈັດວັນນັບ ຈາກວັນຮບັ ຊາບເປນັ ຕັົນ້ ໄປ. ສະນັ້ນ, ໃນຂ້ັນຕອນອອກຄໍາສ່ັງຊັດມ້ຽນຄະດີລະບຽບກົດໝາຍກໍານົດໃຫ້ອົງການໄອຍະການ ມີສິດອໍານາດພິຈາລະນາ ແລະ ໃຊ້ດຸນພິນິດຂອງຕົນ, ແຕ່ກົດໝ າຍກຍັງກໍານົດໃຫ້ການພິຈາລາ ແລະ ອອກຄໍ າສັ່ງຊັດມ້ ຽນຄ ະດີ ນັ້ນຕ້ອງເຄົ າລົບ ແລະ ປະຕິບັດຕາມເງ່ຶອນໄຂຂອງການຊັດມ້ ຽນຄ ະດີທີ່ຶ ກົດໝາຍກໍານົດໄວ້ ແລະ ເພ່ຶອບ່ໍໃຫ້ບຸກຄົນໃດໜຶ່ງທ່ຶີຢູ່ໃນນາມຂອງອົງການໄອຍະການໃຊ້ອໍານາດອໍາເພີໃຈ ຂອງຕົນໃນການພິຈາລະນາ ວ່າບ່ໍສັ່ງຟອ້ ງຄະດເີ ປນັ ຕັ້ົນໃນກລະນີບ່ໍສ່ັງຟ້ອງຕໍ່ກບັ ຜ້ຖກຫາທ່ຶີຕົນຮ້ຈັກ, ມັກຮັກ, ເປັນຍາດພີ່ຶນ້ອງ, ເປັນຜ້ທ່ຶີມີຖານະຕໍາແໜງໃນສັງຄົມ ຫ ຜ້ທ່ຶີມີອິດທິພົນໂດຍຊອກຫາເຫດຜົນທາງດ້ານກົດ ໝາຍເພິ່ືອຊ່ວຍເຫຼືອຜ້ຖືກຫາ. ໃນທາງກົງກັນຂ້າມ, ການບ່ໍສັ່ງຟ້ອງຄະດີຂຶ້ັນສານຍັງຕ້ອງຄໍານຶງເຖິງສິດ ແລະ ຜົນປະໂຫຍດຂອງຜ້ຖືກເສັ່ຍຫາຍ ໂດຍສະເພາະໃນກລະນີເຂົ້ັາເຈ້ົັາບໍ່ພໃຈຕ່ໍຄໍາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີ ແລະ ເນຶ່ອງຈາກກົດໝາຍບ່ໍອະນຸຍາດໃຫ້ເຂົາເຈັ້ົາຮ້ອງຟ້ອງຄະດີຕໍ່ສານດ້ວຍຕົນເອງ ຊຶ່ງຈະສ້າງຄວາມອັບປະໂຫຍດ ແລະ ບໍ່ຍຸຕິທໍາຕໍ່ຜ້ຖກເສຍຫາຍ. ສະນ້ັນ, ການກໍານົດກົນໄກທ່ີຶຫັດກຸມໃນການກວດກາຄວາມຖກຕ້ອງ ຂອງການອອກຄໍາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີແມ່ນມີຄວາມສໍາຄັນ ແລະ ຈາເປັນທິ່ີສຸດເພິ່ືອກວດສອບຖ່ວງດຸນການນາ ໃຊອ້ ານາດຂອງລັດຂອງອົງການໄອຍະການໃນເວລາສັ່ງຟ້ອງຄະດີອາຍາ. 4.3 ຕກໍ່ ບັ ຈດຸ ປະສງົ ແລະ ຂນັ້ ຕອນຂອງການຂອໍ ທຸ ອນຄາສງັ່ ຊດັ ມຽ້ ນຄະດອີ າຍາຂອງອງົ ການ ໄອຍະການ. ການຂໍອຸທອນຄາສ່ັງຊັດມ້ຽນຄະດີມີຈຸດປະສົງເພື່ິອເປັນ ການກວດສອບການໃຊ້ດຸນພິນິດ ແລະ ຮັບປະກັນຄວາມຖືກຕ້ອງຂອງການປະຕິບັດກົດໝາຍຂອງພະນັກງານອົງການໄອຍະການວ່າໄດ້ປະຕິບັດການ ອອກຄາສ່ັງຊັດມ້ຽນຄະດີຖືກຕອ້ ງຕາມເງ່ິືອນໄຂທິກີ່ ດົ ໝາຍການົດໄວ້ ຫ ບ.່ໍ ຕໍ່ກັບບັນຫາດັ່ງກ່າວ, ອີງຕາມຜົນການສຶກສາທາງເອກະສານທຶີ່ກ່ຽວຂ້ອງເຫັນວ່າກົດໝາຍໄດ້ກໍານົດ ສິດໃຫ້ຜ້ຖືກເສັຍຫາຍ ຫ ໂຈດທາງແພ່ງມີສິດໃນການອຸທອນຄໍາສັ່ງຊັດມ້ຽນເພ່ຶອກວດກາຄວາມຖກຕ້ອງ 30

ພາຍຫຼັງທີ່ິຮັບຊາບຄາສ່ັງຊັດມ້ຽນຄະດີອາຍາຂອງອົງການໄອຍະການ. ກົດໝາຍກໍານົດໃຫ້ຜ້ຖກເສັ່ຍຫາຍ ຫ ໂຈດທາງແພ່ງທ່ີິບໍ່ພໍໃຈຕໍ່ຄາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີອາຍາຂອງອົງການໄອຍະການມີສິດຂໍອຸທອນຄາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີ ອາຍາຕ່ໍອົງການໄອຍະການຂ້ັນຖັດໄປພາຍໃນການົດເວລາເຈັດວັນນັບແຕ່ວັນທິ່ີໄດ້ຮັບຊາບຄາສັ່ງຊັດມ້ຽນ ດັ່ງກ່າວ ແລະ ໂດຍອີງຕາມແບບສາພາດຄາຄິດເຫັນຈາກອງົ ການທິ່ີກ່ຽວຂ້ອງເປນັ ຕົັ້ນແມ່ນອົງການໄອຍະການ ປະຊາຊົນເຂດ ແລະ ນະຄອນຫວງແມ່ນຮັບຮ້ວ່າສາມາດເຮັດໄດ້ ແລະ ເປັນສິດຂອງຜ້ເສັຍຫາຍ ຫ ໂຈດທາງ ແພ່ງ ຊ່ຶງສາມາດເຂົັ້າມາປະກອບແບບຟອມຄາໍ ຮອ້ ງຂອທຸ ອນເພ່ຶອນໍາໄປຍຶ່ນຕໍ່ອົງການໄອຍະການຂັນ້ ເທິງທັດໄປ ແລະ ເຫັນວ່າຮບແບບ ຫ ລະບົບການອຸທອນທ່ີຶກົດໝາຍກໍານົດ ແລະ ນໍາໃຊ້ໃນປະຈຸບັນແມ່ນການອຸທອນ ຕໍ່ອງົ ການພາຍໃນ ຫ ອທຸ ອນຕາມຂນ້ັ ທີຶ່ມີສິດອໍານາດພິຈາລະນາ. ເນຶ່ອງຈາກລັດຖະທໍານນ ແລະ ກົດໝາຍກໍານົດໃຫ້ບົດບາດໜ້າທີຶ່ແກ່ອົງການໄອຍະການພິຈາລະນາ ສງ່ັ ຟອ້ ງຄະດແີ ຕ່ພຽງຜດ່ ຽວ. ສະນັນ້ , ການອຸທອນຕຄ່ໍ າໍ ສັ່ງຊັດມ້ຽນຈຶ່ງບໍສ່ າມາດຍນ່ຶ ຕ່ໍພາກສ່ວນອຶ່ນໄດ້. 4.4 ຂສໍ້ ະດວກ ແລະ ຂຍ້ໍ ງຸ້ ຍາກຂອງການການດົ ຂນັ້ ຕອນການຂອໍ ທຸ ອນຄາສງ່ັ ຊດັ ມຽ້ ນຄະດີ ຂອງອງົ ການໄອຍະການ ອີງຕາມຜົນຂອງການສຶກສາຂໍ້ມນໃນກົດໝາຍເຫັນວ່າບ່ໍໄດ້ກໍານົດຂັ້ນຕ້ອນ ແລະ ໄລຍະເວລາທີ່ຶແນ່ ນອນໃນການພິຈາລະນາເຫ ດຜົນທ່ຶີມີຢູ່ໃນຄໍາຮ້ອງຂ້ໍອຸທອນ ລວມທັງຂັ້ນຕອນການກວດກາເຫ ດ ຜົນທ່ຶີພາໃຫ້ຊັດມ້ຽນຄະດີ ແລະ ການແຈ້ງຕອບໃຫ້ຜ້ຮ້ອງຂອຸທອນຊາບ ໃນກລະນີທີຶ່ອົງການກວດກາ ເຫດຜົນການຂອທຸ ອນມີຄວາມເຫັນດີ ຫ ຄັດຄ້ານຄໍາສັ່ງດັງ່ ກ່າວ. ອີງຕາມຂມ້ໍ ນຈາກການສໍາພາດຄາໍ ຄດິ ເຫັນ, ໃນພາກປະຕິບັດຕົວຈິງເຖິງວ່າການຂໍອຸທອນຄາສັ່ງຊດັ ມ້ຽນຄະດີຂອງອົງການໄອຍະການແມ່ນສາມາດເຮັດໄດ້ ເນື່ອິ ງຈາກວ່າປະຈບຸ ັນພະນັກງານອງົ ການໄອຍະການ, ເຈັ້ົາໜ້າທີິ່ສືບສວນ - ສອບສວນ ແລະ ຜຮ້ ້ອງຟ້ອງແມ່ນ ມີຄວາມເຂົັ້າໃຈຕ່ໍກັບກົດໝາຍ ຊ່ິືງເຮັດໃຫ້ການຈັດຕັ້ງປະຕິບັດການສາມາດເຮັດໄດ້ດີ. ແຕ່ກໍຍັງພົບຂໍ້ ຫຍຸ້ງຍາກບາງຢູ່າງເຊ່ັນ ການຂໍອຸທອນຄາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີຂອງອົງການໄອຍະການປະຊາຊົນຖວ່າເປັນການ ແກ່ຍາວເວລາໃນການດາເນີນຄະດີ ຊຶ່ງມັນອາດເຮັດໃຫ້ຜ້ຖືກເສຍຫາຍ ຫ ໂຈດທາງແພ່ງຕ້ອງມີການໃຊ້ຈ່າຍ ຫລາຍຂ້ັືນໃນກໍລະນີທີ່ິມີການວ່າຈ້າງທະນາຍຄວາມ. ແຕ່ເຖີງຢູ່າງໃດກໍຕາມການຂໍອຸທອນຄາສ່ັງຊັດມ້ຽນຄະດີ ຂອງອົງການໄອຍະການກໍເພື່ິອເປັນການປົກປ້ອງສິດ ແລະ ຜົນປະໂຫຍດຂອງຄ່ຄວາມໃນຄະດີ ໂດຍສະເພາະ ແມນ່ ຜ້ຖກື ເສຍຫາຍ ຫຼື ໂຈດທາງແພງ່ . ນອກຈາກນັ້ີ, ອີງຕາມຜົນຂອງຄໍາຄິດເຫັນຂອງຜ້ສໍາພາດເຫັນວ່າຂັ້ນຕອນ ແລະ ວິທີການພິຈາລາ, ໄລ ຍ ະເວ ລ າກ ານ ແ ຈ້ ງຕ ອ ບ ຄໍ າຮ້ ອ ງຂ ອຸ ທ ອ ນ ແ ມ່ ນ ບ່ໍ ມີ ກົ ດ ໝ າຍ ກໍ ານົ ດ ໄວ້ ຊັ ດ ເຈ ນ ຊຶ່ ງເຮັ ດ ໃຫ້ ເກີ ດຂ້ໍຫ ຍຸ້ງຍາກໃນ ການ ພິຈາລານາໃນກ ລະນີທຶ່ີ ອົງກ ານໄອຍ ະກ ານທ່ຶີ ຮັບຄໍ າຮ້ອງຂອຸທ ອນຄໍ າສ່ັງ 31

ເຫັນວ່າມີປະເດັນທີຶ່ຄວນໃຫ້ອົງການ ໄອຍະການພຈິ າລະນາຄນຕ່ໍປະເດັນໃດໜຶ່ງກ່ອນຈະມີຄໍາສັ່ງໃຫ້ປູ່ຽນແປງ ຫ ຄັດຄ້ານຄໍາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີ. ຕໍ່ກັບບັນຫາດ່ັງກ່າວ, ໃນພາກປະຕິບັດຈຶ່ງເກີດການແກ່ຍາວເວລາ. ອີກບັນຫາໜ່ຶງທຶີ່ເກີດຂັ້ຶນກ່ໍຄໃນກລະນີອົງການໄອຍການທີຶ່ຮັບຄໍາຮ້ອງຂອຸທອນ ແລະ ພິຈາລະນາແລ້ວ ມີຄໍາເຫັນຢືນຢັນຕໍ່ກັບຄໍາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີ ຂອງໄອຍະການຂັ້ນລຸ່ມແລ້ວ, ໃນກລະນີດັ່ງກ່າວຜ້ຖກເສັຍ ຫາຍຍັງມີສິດທີິ່ຈະຂລົບລ້າງຄໍາສັ່ງຕໍ່ໄປຍັງອົງການໄອຍະການປະຊາຊົນສງສຸດ ຫ ບ່ໍ ຊຶ່ງຜ່ານມາກມີກ ລະນີດ່ັງກາ່ ວເກີດຂນຶ້ັ . ອີກບັນຫາໜຶ່ງທ່ີຶອາດຈະເກີດຂັຶ້ນກ່ໍຄໃນຂະບວນການພິຈາລະນາຄໍາຮ້ອງຂອຸທອນຄໍາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີ , ກົດໝາຍກ່ໍບໍ່ໄດ້ກໍານົດວ່າອົງການໄອຍະການທີຶ່ຮັບຄໍາຮ້ອງນັ້ນມີສິດກວດສອບຂໍ້ເທັດຈິງ ຫ ຂ້ໍມນຫັກ ຖານໃນສໍານວນຄະດີຫບ່ໍ ຫ ມີສິດສອບຖາມພະຍານ ຫ ເຈັົ້າໜ້ າຕໍາຫວດທຶີ່ກ່ຽວຂ້ອງໃນຂັ້ນຕອນ ການສບສວນ-ສອບສວນ ຫ ບ່ໍ ເພ່ຶອຮັບປະກັນການພິຈາລະນາໃຫ້ມີຄວາມຊັດເຈນ, ຮອບດ້ານ, ຄົບຖ້ວນ ແລະ ພາວະວໄິ ສ. 32

ບດົ ທີ 5 ສະຫບຸຼ ແລະ ຂສ້ໍ ະເໜີ 5.1 ສະຫບຼຸ ຜນົ ການຄນົັ້ ຄວາ້ ຜ່ານການຂຽນບົດໂຄງການຈົບຊັ້ນຫົວຂໍ້ “ການອຸທອນຄາສ່ັງຊັດມ້ຽນຄະດີອາຍາໃນກໍລະນີອົງການໄອ ຍະການບ່ໍສັ່ງຟ້ອງ” ພວກຂ້າພະເຈົັ້າສາມາດສະຫຸຼບໄດ້ວ່າ: ການອຸທອນຄາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີແມ່ນວິທີການໜິ່ຶງ ທີິ່ມີຄວາມສາຄັນເພືິ່ອຈຸດປະສົງກວດສອບການນາໃຊ້ດຸນພິນິດຂອງອົງການໄອຍະການໃນກໍລະນີບໍ່ສັ່ງຟ້ອງ ຄະດີອາຍາໂດຍຜ້ຖືກເສັຍຫາຍ ເມື່ິອມີສາເຫດໃດໜິື່ງຕາມທ່ິີໄດ້ການົດໄວ້ໃນມາດຕາ 6 ແລະ ສາມາດອອກ ຄາສ່ັງຊັດມ້ຽນຄະດີອາຍາຕາມທ່ີິໄດ້ການົດໄວ້ໃນມາດຕາ 148 ແລະ 152 ຂອງກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການ ດາເນີນຄະດີອາຍາ. ການຂອໍ ຸທອນຄາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີໃນກໍລະນີອົງການໄອຍະການບໍ່ສງ່ັ ຟ້ອງແມ່ນເຮັດໄດ້ບົນ ພ້ັນື ຖານທີຜິ່ ້ຖກື ເສັຍຫາຍບພ່ໍ ໃໍ ຈຕ່ໍຄາສັງ່ ຊດັ ມ້ຽນຄະດີ ແລະ ຕອ້ ງການສືບຕດ່ໍ າເນນີ ຄະດີອາຍາຕ່ໍຜຖ້ ກື ຫາ. ຜ່ານການສຶກສາຫົວຂ້ໍດ່ັງກ່າວຍັງສາມາດສະຫລຸບໄດ້ອີກວ່າ: ການກວດສອບການນາໃຊ້ດຸນພິນິດຂອງ ອົງການໄອຍະການມີຈຸດປະສົງເພ່ິືອປ້ອງກັນບໍ່ໃຫ້ພະນັກງານໄອຍະການທ່ິີມີໜ້າທ່ີິຮັບຜິດຊອບ ຫືຼ ຜ້ທີ່ິຖືກ ມອບ ໝາຍໜ້າທີ່ິສວຍໃຊ້ເຫດຜົນສ່ວນຕົວຕາມອາເພີໃຈໃນການພິຈາລະນາບ່ໍສັ່ງຟ້ອງຄະດີ ໂດຍສະເພາະ ຄະດີທີິ່ມີກ່ຽວຂ້ອງກັບຜ້ຖືກຫາທ່ີິຕົນເອົງຮ້ຈັກ, ເປັນຍາດພ່ິີນ້ອງ, ຄອບຄົວ, ຜ້ທີ່ິມີອິດທິພົນ, ຜ້ທິີ່ມີຖານະ ຕາແໜ່ງ ແລະ ຮັ່ງມີໃນສັງຄົມ ເພື່ິອຮັບປະກັນໃນການປົກປ້ອງສິດ ແລະ ຜົນປະໂຫຍດຂອງຂອງຄ່ຄວາມທັງ ສອງຝ່າູ ຍໂດຍສະເພາະແມນ່ ຜຖ້ ືກເສຍຫາຍ ຫືຼ ໂຈດທາງແພງ່ . ສະນນັ້ , ກດົ ໝາຍໄດອ້ ະນຸຍາດໃຫ້ພວກກ່ຽວທ່ີິ ບໍ່ພໍໃຈສາມາດຂອໍ ທຸ ອນຄາສງັ່ ຊັດມ້ຽນຄະດຂີ ອງອົງການໄອຍະການໄດ້ພາຍໃນການົດເວລາເຈັດວນັ ນັບແຕ່ວັນ ທີ່ິຮັບຊາບເປັນຕົັ້ນໄປ ແລະ ການກວດສອບຖ່ວງດຸນແມ່ນບົນພ້ັນຖານການກວດສອບໂດຍອົງກອນ ພາຍໃນຂອງອງົ ການໄອຍະການ. ນອກຈາກນັີ້ຍັງເຫັນວ່າກົດໝາຍບໍ່ໄດ້ການົດຂັ້ນຕອນລະອຽດກ່ຽວກັບການ ຂໍອຸທອນຄາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີອາຍາ ແລະ ໃນທາງປະຕິບັດນັ້ນພຽງແຕ່ອີງໃສ່ເນືັ້ອໃນຂອງມາດຕາ 148 ຂອງ ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດາເນີນຄະດີອາຍາ ຊຶິ່ງມັນກາຍເປັນຂໍ້ຫຍຸ້ງຍາກ ແລະ ອຸປະສັກໃຫ້ຜ້ຮ້ອງຂໍໃນເວລາມີ ການຂໍອຸທອນ ໂດຍສະເພາະການພິຈາລະນາຄືນເຫດຜົນໃນການໃຊ້ດຸນພິນິດຂອງອົງການໄອຍະການ ແລະ ການການົດເວລາໃນການແຈ້ງຕອບ ໂດຍອີງຕາມຜົນຈາກການສາພາດຄາຄິດເຫັນຈາກບັນດາອົງການໄອຍະ ການທີ່ິກ່ຽວຂ້ອງ. ນອກຈາກນ້ັີ, ຍັງມີອຸປະສັກຢູ່ບ່ອນວ່າໃນກໍລະນີທ່ີິຜ້ເສຍຫາຍ ຫຼື ຜ້ຮ້ອງຂໍຍັງບໍ່ພໍໃຈຕໍ່ ກບັ ຄາເຫັນການຂໍອຸທອນທີ່ິໄດ້ຢືນໄປແລ້ວນນັ້ , ຜ້ກ່ຽວຍັງສາມາດຂຽນຄາຮ້ອງຂໍລົບລ້າງອກີ ໄປຍງັ ອງົ ການໄອ 33

ຍະການປະຊາຊົນສງສຸດໄດ້ອີກຫຼືບ່ໍ. ອີກປະເດັນໜິຶ່ງ, ການຮ້ອງຂໍອຸທອນຄາສັ່ງຊັດມ້ຽນທີ່ິການົດໄວ້ໃນປັດຈ ບນັ ຍັງຖວື ່າເປັນການກວດສອບດນຸ ພິນິດໃນຮບແບບການກວດສອບພາຍໃນ ແລະ ຕາມຂ້ັນ ຊິຶ່ງອາດຈະເຮັດ ໃຫບ້ ໍ່ສາມາດຮັບປະກັນຄວາມໂປູ່ງໃສ່. 5.2 ຂສໍ້ ະເໜີ ຕ່ໍປະເດັນບັນຫາ ແລະ ຂ້ໍສະຫລຸບຂອງການຂໍອຸທອນຄາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີອາຍາໃນກໍລະນີອົງການໄອຍະ ການບໍ່ສັ່ງຟ້ອງ ຊິຶ່ງກົດໝາຍບໍ່ໄດ້ການົດໄວ້ຢູ່າງຊັດເຈນດັ່ງທີິ່ກ່າວມາ, ພວກຂ້າພະເຈົັ້າຈ່ືິງມີຂໍ້ສະເໜີ ເພື່ິອຈະ ນາເອົາໄປປບັ ປງຸ ແລະ ແກ້ໄຂກດົ ໝາຍ ແລະ ຂັນ້ ຕອນຈັດຕງັ້ ປະຕິບັດດັງ່ ລມຸ່ ນ:້ີັ 1) ສະເໜີໃຫມ້ ີການປັບປຸງ ແລະ ກໍານົດໄວ້ໃນກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດາເນີນຄະດອີ າຍາ ໂດຍໃຫ້ມີຫຼັກການ ສງ່ັ ຟ້ອງຄະດີອາຍາຕາມດນຸ ພນິ ິດແມ່ນສດິ ອານາດຂອງອົງການໄອຍະການໃຫ້ຊັດເຈນຂນຶ້ັ ຕືິ່ມ. 2) ສະເໜີໃຫ້ມີການປັບປຸງແກ້ໄຂຂ້ັນຕອນ ແລະ ວິທີການອອກຄາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີທີິ່ສາມາດຮັບປະກັນ ຄວາມຖືກຕ້ອງຫຼາຍຂັ້ືນກວ່າເກັ່ົາ ແລະ ຂັ້ນຕອນການກວດກາການນາໃຊ້ດຸນພິນິດຂອງອົງການໄອຍະ ການພາຍຫັຼງທິ່ີຫົວໜ້າອົງການໄອຍະການອອກຄາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີໃນກໍລະນີບໍ່ສ່ັງຟ້ອງຄະດີ ໂດຍການົດ ວາ່ ໃຫ້ເປັນສິດຂອງຜ້ຖືກເສຍໃນກໍລະນີບ່ໍພໃໍ ຈຕ່ໍຄາສງ່ັ ຊັດມ້ຽນຄະດີ ຫຼື ກໍລະນທີ ິ່ີພວກກ່ຽວຍັງຕ້ອງການ ສືບຕໍດ່ າເນນີ ຄະດອີ າຍາຕ່ໍຜ້ຖືກຫາ. 3) ສະເໜີໃຫ້ມີການປັບປຸງແກ້ໄຂຂັ້ນຕອນ ແລະ ວິທີການຂໍອຸທອນຄາສັ່ງຊັດມ້ຽນຄະດີໄວ້ຊັດເຈນ ຊຶ່ງ ສາມາດຈັດຕັ້ງປະຕິບັດໄດ້ຢູ່າງສະດວກ, ວ່ອງໄວ ແລະ ຮັບປະກັນສິດຜົນປະໂຫຍດຂອງຄ່ຄວາມໃນຄະດີ ເປນັ ຕົນັ້ ວ່າ: ການດົ ຂ້ັນຕອນການພຈິ າລະນາຄາຮອ້ ງ, ຂ້ັນຕອນ ແລະ ໄລຍະເວລາການແຈ້ງຕອບຜຮ້ ອ້ ງຂໍ ພາຍຫັຼງທມ່ິີ ີຄາເຫັນຕ່ໍກບັ ຄາຮ້ອງຂໍອທຸ ອນດງັ່ ກ່າວ. 34

ເອກະສານອາ້ ງອງີ ລດັ ຖະທາໍ ມະນນແຫ່ງ ສປປລາວ. ສະບັບປບັ ປຸງເລກທີ 63/ສພຊ, ວນັ ທີ 9 ທນັ ວາ 2015. ສະພາແຫ່ງຊາດ. (2017). ປະມວນກົດໝາຍອາຍາ ສະບບັ ເລກທີ 26/ສພຊ, ວັນທີ 17 ພຶດສະພາ 2017. ສະພາແຫ່ງຊາດ. (2017). ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດາເນີນຄະດີອາຍາ ສະບັບປັບປຸງເລກທີ 37/ສພຊ, ວັນທີ 14 ພະຈກິ 2017. ສະພາແຫ່ງຊາດ. (2017). ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍອົງການໄອຍະການ ສະບັບປັບປຸງເລກທີ 21/ສພຊ, ລົງວັນທີ 10 ພຶດສະພາ 2017. ເອກະສານເຊືອິ່ ມຊມື ມະຕກິ ອງປະຊຸຼມໃຫຍ່ຄງ້ັ ທີ X ຂອງພກັ ປະຊາຊນົ ປະຕິວດັ ລາວ, ປິ 2016. ຄາມະນີ ພິລາວົງ ພ້ອມຄະນະ. (2018). ບັນຫາການສ່ັງຟ້ອງຜ້ຖືກຫາຂັື້ນສານໂດຍກົງ. ບົດໂຄງການຈົບຊັ້ນ ປະລິນຍາຕີນິຕິສາດ. ສາຂາກົດໝາຍອາຍາ. ຄະນະນິຕິສາດ ແລະ ລັດຖະສາດ. ມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງ ຊາດ. ສເນຕິ ເນຕິທັດຊູໂຊດ. (2005). ມາດຕະການໃຊດ້ ນຸ ພິສຸດຂອງໄອຍະການກ່ຽວກັບການສງ່ັ ຟ້ອງຄະດີອາຍາ. ນິວແມນ. (1978). ຄວາມຮພ້ ື້ນັ ຖານກ່ຽວກັບຄວາມຍຕຸ ິທາທາງອາຍາ. (ພາສາອງັ ກດິ ). ປະນິທານ ມາລາກຸນນະອາຍຸດທະຍາ. (2009). ການຄຸ້ມຄອງສິດຂອງຜ້ຖືກເສຍໃນກໍລະນທີິ່ໄອຍະການບໍ່ສັ່ງ ຟ້ອງ. ວິທະຍານພິ ນົ ປະລນິ ຍາໂທ. ( ພາສາໄທ ). ຄະນະນຕິ ສິ າດ. ມະຫາວິທະຍາໄລຈລຸ າລງົ ກອນ. ມາຣຸສັນ ໂສຣັຕ. (ພ.ສ 2558). ການກວດສອບການໃຊ້ດຸນພິນິດໃນການສັ່ງຟ້ອງຄະດີອາຍາຂອງໄອຍະການ. ວິທະຍານພິ ົນປະລິນຍາໂທ. (ພາສາໄທ). ສາຂາວຊິ າກົດໝາຍອາຍາ.ຄະນະນິຕິສາດ. ມະຫາວິທະຍາໄລທາ ມະສາດ.

ປະຫວດັ ຫຍຜ້ໍ ຂ້ ຽນ ຊື່ິ ແລະ ນາມສະກນຸ : ທ້າວ ແສງສລຸ ິຍາ ແກ້ວພລິ າໄລ ວນັ , ເດອື ນ, ປເີ ກດີ : 15 ມີນາ 1998 ບາ້ ນເກດີ : ບ້ານ ກາງ ບ້ານຢູ່ປັດຈບຸ ັນ: ບາ້ ນ ກາງ ເມອື ງຫາດຊາຍຟອງ ແຂວງນະຄອນຫວຼ ງ ການສຶກສາ: ປີ 2009 ຈົບປະຖມົ ສມົ ບນ ທິີ່ ປະຖມົ ສມົ ບນບ້ານກາງ ປີ 2013 ຈບົ ມດັ ທະຍມົ ສກຶ ສາຕອນຕນັົ້ ທ່ີິ ມຕ. ບ່ໂໍ ອ ປີ 2016 ຈບົ ມດັ ທະຍມົ ສຶກສາຕອນປາຍ ທິ່ີ ມປ. ບໍ່ໂອ ປີ 2020 ຈົບການສຶກສາປະລິນຍາຕີ ສາຂາກົດໝ າຍອາຍາ ຄະນະນິຕິສາດ ແລະ ລັດຖະສາດ ທິີ່ ບາ້ ນດອນນກົ ຂຸ້ມ ມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫງ່ ຊາດ ເບີໂທ: +85620 58825144

ຊ່ືິ ແລະ ນາມສະກນຸ : ນາງ ສຸນິດຕາ ແສງພະຈດິ ວັນ, ເດອື ນ, ປເີ ກດີ : 28 ມັງກອນ 1999 ບາ້ ນເກດີ : ບ້ານ ພະບາດໃຕ້ ບ້ານຢ່ປູ ດັ ຈບຸ ນັ : ບ້ານ ນາຫຼວງ ເມອື ງຫວຼ ງພະບາງ ນະຄອນຫຼງພະບາງ ການສຶກສາ: ປີ 2009 ຈົບປະຖົມສົມບນ ທ່ີິ ປະຖມົ ຊິ່ນຮັ່ວົ (ໂຮງຮຽນ ຈີນ) ປີ 2013 ຈບົ ມັດທະຍມົ ສຶກສາຕອນຕັ້ົນ ທິີ່ ມສ. ສນັ ຕິພາບ ປີ 2016 ຈບົ ມດັ ທະຍົມສກຶ ສາຕອນປາຍ ທິີ່ ມສ. ປູ່ອງຄາ ປີ 2020 ຈົບການສຶກສາປະລນິ ຍາຕີ ສາຂາກດົ ໝາຍອາຍາ ຄະນະນຕິ ິສາດ ແລະ ລດັ ຖະສາດ ທີິ່ ບ້ານດອນນກົ ຂຸ້ມ ມະຫາວິທະຍາໄລແຫ່ງຊາດ ເບີໂທ: +85620 55404040