ເອກະສານການຈັດການຮຽນ-ການສອນເຄມີອະນົງຄະທາດ 2

3. ຃ຌຸ ຖກັ ຘະຌະ຋າຄຽ຃ຓ ີ ເຌບຌຸ ນະຑຓູ ຋າ່ ຓະຈາ ຏກຶ ຿ຍຕບຌຖາໄ ຆາໄ ຉໃ ່຋າຈຉໃາຄໂ ງກ຺ ຽທັຌໄ ຉທ຺ ບບກຆີແຈຖ໇ ຽຆໃັຌ: F2 HNO3 ຽຂຓັໄ ຂຌຸໄ ຓຌັ ຅ະຽກຈີ ຎະຉິກຖິ ງິ າກຍັ ຋າຈບໃ ືຌໂ ຋ໃ ບີ ຌຸ ນະຑຓູ ຽ຋ໃ ຺າຌຌັໄ ປຍູ ປາໃ ຄ຋ຍີ ໃ ່຾ຌຌໃ ບຌແທຉໃ ່ກາຌຽກຈີ ຎະຉິກຖິ ິງານົາງກທາໃ , ຘໃທຌບາຖຓູ ຌີ ີບບຓກຍ່ ໃ ່ທບໃ ຄແທຎາຌເຈ ຽຑາະ຿ຈງຎກ຺ ກະຉິຓບີ ກ຺ ຆິຈຽຎຌັ ຒີຓຍາຄ ນຸຓໄ ຎບໄ ຄກຌັ ຑືໄຌຏທິ ໜາໄ ຌບກແທໄ ຍານົບຈຘາຓາຈກາ່ ຅ຈັ ຒີຓບກ຺ ຆິຈຌໄແີ ຈໄ ຈຄໃັ ຌຌັໄ ບາຖຓູ ງີ ຓ຺ ຋ໃ ີຖທຓຉທ຺ ກຍັ ຍານົບຈຽຎຌັ ຿ຖຽ຅ບື ຎຌ຺ ຍານົບຈ຅ະຽກຈີ ຎະຉິກງິ າແຈແໄ ທຂຌໄື ຿ຈງ຋ໃທ຺ ແຎບາຖຓູ ຌີ ບີ ບຓຽກຈີ ຎະຉິກຖິ ິງາ຋ໃ ີ ບຌຸ ນະຑຓູ ຘຄູ ຽຆໃັຌຈຼທ຃ກື ຌັ ກຍັ ຿ຍຕບຌ ຊາໄ ຽຏ຺າເຌບາກາຈ຋າຈ຅ຸ IIIA ປທໃ ຓກຍັ O2 ເນບໄ ກ຺ ຆຈິ M2O3 (ງກ຺ ຽທຌັໄ TiO) ກຍັ ປາ຿ຖ຾ຆຌ ເນໄ MX3 (ງກ຺ ຽທັໄຌ TiX) ຽຏ຺າກຍັ ຓາຈເນໄ M2S3 (ງກ຺ ຽທັໄຌ Ti2S) ຽຏ຺າກຍັ ຌ຿ີ ຉຕ຾ຆຌ ຾ຖະ ບາຖຓູ ຌີ ີ ບບຓເນຌໄ ີຉິຈ BN AlN ຽຏ຺າກຍັ ກາກຍບຌ B ຾ຖະ Al ເນ຃ໄ າຕແ໇ ຍຈ໇ B4C ຾ຖະ Al4C3 ຋ກຸ ຋າຈຓ຃ີ າໃ ບກ຺ ຆຈີ າຆຄ຺ ຘຄູ ຘຈຸ ຽຎັຌ +3 Ga ,In ຓຘີ ະຑາທະ +1, +2, +3 ຾ຖະ Ti ຓຘີ ະຑາທະ +1 ຾ຖະ +3 ຌາ່ໄ ໜກັ ບາ຿ຉຓງໃ ຄິ ຘຄູ ຘະຑາທະ +3 ງໃ ຄິ ໝຈ຺ ຃າຓຘາ່ ຃ຌັ ຖຄ຺ ແຎ ຾ຉຘໃ ະຑາທະ +1 ຽຑໃ ີຓ ຃ທາຓຘາ່ ຃ຌັ ຂຌືໄ ຋າຈຎະຘຓ຺ ຂບຄ Ti ຋ໃ ີຓຽີ ຖກບກ຺ ຆຈີ າຆຄ຺ +1 ຘາ່ ຃ຌັ ກທາໃ ຑທກ +3 B ປທໃ ຓກຍັ ຿ຖນະແຈນໄ ົາງຆະຌຈິ ເນແໄ ຍແຕຈ໇ ຽຆໃັຌ: MgB2 B ຍໃ ່ຽກຈີ ຎະຉິກຖິ ງິ າກຍັ ຋າຈຽ຅ບື ຅າຄ ເນໄ B+3 ບບີ ຄ຺ B+3 ຾ຉກໃ ຍັ ບາຆຈິ H2SO4 HNO3 ຋ໃ ຽີ ຂັຓໄ ຂຌຸໄ ຾ຖະ ປບໄ ຌເນໄ ບາຆິຈ H2BO3 ນົື B(OH)3 ຘທໃ ຌບາຖຓູ ຌີ ບີ ບຓ ຌຌັໄ ຖະຖາງເຌບາຆິຈ H2SO4 ເນໄ Al+3 ຋ໃ ຊີ ກື ແປຽຈຕຈກຍັ SO2 ກຍັ ບາ ຆຈິ HNO3 Al ຅ະຽກຈີ ບາກາຌ “ກະຘາຌຉີໄ (ຍໃ ່ຽກຈີ ຎະຉິກຖິ ິງາ)” ຖະຖາງແຈຽໄ ຎັຌຍາຄຽ຋ໃ ືບຽຑາະຽກຈີ ບກ຺ ຆິຈຎກ຺ ນໄຓຸ ໜໄາ຿ຖນະຽຘງ Al ຖະຖາງເຌຍາຽຆີ຾ກເໃ ນບໄ າຖຓູ ຌີ ຈັ ບບີ ຄ຺ Al(OH)3 ຘທໃ ຌ B ຖະຖາງເຌຽຍ ຘ຾ກເໃ ນຍໄ ່ຕຈັ ບບີ ຄ຺ BO2- ຿ຖນະ Al ຖະຖາງແຈເໄ ຌ຋ຄັ ບາຆິຈ ຾ຖະ ເຌຍາຽຆີ 2Al (s) + 2H+  2 Al+3 + 3 H2 (g) 2 Al(s) + 2OH- + 6H2O  2Al(OH)-4 + 3H2(g) ຽປາ຺ ຍໃ ່ຑຍ຺ ບີບຄ຺ B+3 ຋ຄັ ເຌ຋າຈຖະຖາງ ຾ຖະ ຋າຈ຾ຂຄ ຘໃທຌ Al3+ ຅ະຓດີ ໃຘູ ະຽຑາະເຌ຋າຈ ຖະຖາງເຌຘະຑາຍ຋ໃ ີຊກື ແປຽຈຕຈ ນົື ຋າຈຎະຘຓ຺ ຋ໃ ຓີ ຑີ ະຖຄັ ຄາຌ຾ຖັຈຉຈິ ຑຶກຘຄູ ນົາງຽຆໃັຌ: Al2O3, AlF3 ຋າຈຑທກຌໄຍີ ໃ ່ຖະຖາງ ບາຖຓູ ຌີ ບີ ບຓບີບຄ຺ ຋ໃ ຊີ ກື ແປຽຈຕຈ [Al(H2O)6]3+ ຾ງກຘະນົາງຈທໄ ງຌາໄ່ ແຈໄ [Al(H2O)6]3+ + H2O ↔ H3O+ + [Al(H2O)5OH]2+ H3O+ + [Al(H2O)4(OH)2]+ [Al(H2O)5OH]2+ + H2O ↔ H3O+ + Al(OH)3 + 3H2O [Al(H2O)4(OH)2]+ + H2O ↔ 91

ຆໃ ຶຄ຅ະແຈ຋ໄ ຄັ ບີບຄ຺ ຘຌ຺ ຋ໃ ຍີ ຌັ ຅ຍຸ ທກ ຾ຖະ ຏຶກ Al(OH)3 Al ຽຎັຌຉທ຺ ຈຕີ ີທ຋ໃຈີ ຅ີ ໃຄຶ ເຆເໄ ຌກາຌປບໃ ຌຽບ຺າ຿ຖນະຍາຄຆະຌຈິ ຅າກບກ຺ ຆຈິ ຂບຄ຿ຖນະຌຌັໄ ຿ຈງ ຘະຽຑາະເຌກຖ່ ະຌ຋ໄີ ໃ ີເຆກໄ າກຍບຌຽຎຌັ ຉທ຺ ຕຈີ ທີ ຍໃ ່ແຈໄ ຍາຄ຋ໃ ຅ີ ະຽກຈີ ຃າຕແ໇ ຍຈຂ໇ ບຄ຿ຖນະຌຌັໄ ຽຆໃັຌ: ກາຌ ກຼຓ Gr ຾ຖະ Mn ຅າກບກ຺ ຆຈິ ຂບຄ຿ຖນະ຋ຄັ ຘບຄ Gr2O3 + 3Al  Al2O3 + 2Gr ຂະຍທຌກາຌຽຕຈຸກຆຄ຺ ຿ຈງເຆໄ Al ຾ຍຍຌຽໄີ ບໄຌີ ທາໃ : ຂະຍທຌກາຌຽ຋ີຕແຓຉ໇ ຽຑາະຽກຈີ ຃ທາຓ ປບໄ ຌນົາງຎະຉິກຖິ ງິ າຍາຄຆະຌຈິ ຂບຄ຋າຈ຅ຸ IIIA ຘະນົຍຼຸ ແທເໄ ຌຉາຉາຖາຄ. ຉາຉາຖາຄ: 2 ຎະຉິກຖິ ິງາຍາຄຎະຉິກຖິ ງິ າຂບຄ຋າຈ຅ຸ IIIA ຽຏ຺າເຌບາກາຈ B Al Ga In TI ຋ກຸ ຋າຈເນ຋ໄ າຈຎະຘຓ຺ ບບກແຆຈ຾໇ ຖະແຌແ຋ຕຈ໇ X2 (ຽຏ຺າ) ຋ກຸ ຋າຈເນ຾ໄ ປແຖຈ໇ S (ຽຏ຺າ) ຋ກຸ ຋າຈເນຆໄ ຌັ ແຒຈ໇ N2 (ຽຏ຺າ) BN AlN C ຽຏ຺າ B4C Al4C3 ຿ຖນະ (ຽຏ຺າ) ຿ຍແປຈ ໇ ຿ຖນະຽ຅ບື ບາຆິຈຽ຅ບື ຅າຄ ຍໃ ່ຽກຈີ ຎະຉິກຖິ ະງາ H2 (ຊາໄ ຓຍີ ານົບຈ) - ຎະຉິກຖິ ງິ າແທຂຌືໄ HCl ຽຂຓັໄ ຂຌຸໄ H2SO4 ຽຂຓັໄ ຂຌຸໄ ຍໃ ່ຽກຈີ ຎະຉກິ ິຖະງາ H2 (ຆາໄ ) - H2 (ແທ) HNO3 ຽຂັຓໄ ຂຌຸໄ H3BO3 + SO2 Al+(aq) + SO2 – M3+(aq) + SO2 ຍາຽຆີຽຂຓັໄ ຆຸຌໄ ປບໄ ຌ H3BO3 + NO2 ຍໃ ່ຽກຈີ ຎ/ງ M3+ (aq) + NO2 BO-2 (aq) + H2 Al(OH)-4(aq) – Ga(OH)-4  ບກ຺ ຆຈິ ຾ຖະ ປຈີ ຕກ຺ ຆຈິ ກຼຓຍ່ຕກິ ບກ຺ ຆຈິ ຿ຈງກາຌຽຏ຺າບາຆຈິ ຍ່ຕິກ B(OH)3 100  HBO2  100 B2O3 ບາຆຈິ ບ່຿຋ຍ່ຕກິ ບາຆິຈຽຓຉາຍ່ຕິກ ຍ່ຕກິ ບບກແຆຈ໇ B2O3 ຽຎຌັ ຋າຈ຾ຂຄ຃າໄ ງ຃ື຾ກທໄ ຓ຿ີ ຃ຄຘໄາຄຽຎັຌ຿ຎຖີຽຆໃ ຄິ ຓໜີ ທໃ ງ BO3 BO4 ນົື ຋ໃ ີຓີ O ບບໄ ຓບາ ຿ຉຓ B B2O3 ຽຎັຌບບກແຆຈ຋໇ ໃຽີ ຎຌັ ບາຆຈິ ປທໃ ຓກຍັ ຌາ່ໄ ແຈໄ ບາຆິຈຍ່ຕກິ ຆະຌຈິ ບໃ ຌື ຅ະແຈຽໄ ຓຉາຍ່ົຽຕຈຆໃ ື ຄຓກັ ຅ະຓຘີ ຘີ ະຽຑາະ ຖກັ ຘະຌະຌຌີໄ າ່ ຓາເຆຽໄ ຎຌັ ຎະ຿ນງຈເຌກາຌທຽຶ ຃າະ຿ຖນະ (ຽບໄຌີ ທາໃ ກາຌ຋ຈ຺ ຘບຍ ຈທໄ ງຽຓຈັ ຍ່ົ຾ຕກ)ຉທ຺ ດາໃ ຄຽຆັຌ: 92

B(OH)3 ຽຎຌັ ບາຆິຈບບໃ ຌນົາງ ຂຼຌຘຈູ ແຈ຃ໄ ື: H3BO3 ຽບຌໄີ ທາໃ ບາຆຈິ ບ່຿຋ຍ່ຕົ ກິ ນົື ບາຆຈິ ຍ່ຕົ ິກ ຓຖີ ກັ ຘະຌະຖະຄຍັ ຽຆືໄບ ເຆຽໄ ຎຌັ ດາຖາໄ ຄຉາ ບາຆຈິ ຍ່ົຕິກຽຎັຌຑຶກຌີຓຘີຂາທ ຖະຖາງຌາ່ໄ ແຈຎໄ າຌກາຄ ເນໄ B(OH)4 ກຍັ H+ ຅ຈັ ຽຎັຌບາຆຈິ ໜໃ ຶຄ຿ຎຕຉຄ຺ . ຽຓໃບື ຽຏ຺າບາຆິຈຍ່ົຕກິ ຅ະຽກຈີ ກາຌຘຌູ ຽຘງຌາ່ໄ ຽຎັຌຂຌັໄ ໂ ແຈບໄ າຆຈິ ຍ່ຕິກ HBO3 ບາຆິຈແຑ຿ຕຍຕ່ ິກ ນົື ຽຉຉຕາຍ່ຕິກ H2B4O7 ຽຎຌັ ຉຌ຺ໄ ຾ຖະຽຓໃບື ຌາ່ໄ ບບກໝຈ຺ ກ່ ຅ະແຈບໄ ກ຺ ຆຈິ B ຓຖີ ກັ ຘະຌະຍາຄດາໃ ຄ຃າໄ ງ຃ື Si ເຌ຅ຸ IVA ຃ທາຓຘາ່ ຑຌັ ເງ຾ຓຄຓຓູ ບາຆຈິ ຍ່ຕິກ ຾ຖະ ຋າຈຎະຘຓ຺ ຂບຄຍ່ຕຈັ ຅ະຓ຃ີ ທາຓ຃າໄ ງ຃ືກຍັ ບາຆິຈຆຖີ ຆີ ິກ ຾ຖະ ຽກບື ຆຖີ ີກຈັ ບກ຺ ຆິຈບາຖຓູ ຌີ ບີ ບຓຓນີ ົາງປຍູ Y – Al2O3 ແຈ຅ໄ າກກາຌຽຏ຺າປຈີ ຈກ຺ ຆິຈບາຖຓູ ຌີ ີບບຓ຋ໃ ີ 5000C ເຌ ປຍູ ຾ຍຍຌຓີໄ ຿ີ ຃ຄຘາໄ ຄ຾ຍຍ຋ໃ ີບກ຺ ຆິຈບບີ ຄ຺ ຖຼຄກຌັ ຽຎຌັ ກບໄ ຌ຾ຍຍກາຄໜໄາ ຾ຖະ ບາຖຓູ ຌີ ບີ ີບຄ຺ ກະ຅າງດໃເູ ຌ ຆຄ຺ ຘີໜໄາ ຾ຖະ ຆບໃ ຄຆຄ຺ ຾ຎຈໜາໄ ຊາໄ ຽບ຺າ Al2O3 ຾ຍຍຌໄີຓາຽຏ຺າ຋ໃ ີ 1000C ກ຅່ ະແຈ຃ໄ ່ຕຌັ ຕຓັ ຽຆໃ ິຄຽຎຌັ Al2O3 ບີກປຍູ ໜໃ ຶຄຽບີໄຌທາໃ  - Al2O3 ຓ຿ີ ຃ຄຘໄາຄຎະກບຍຈທໄ ງບກ຺ ຆິຈບບີ ຄ຺ ຽຎຌັ ຆະຌຈິ ຍຌັ ຅ຆຸ ິຈຘຈຸ ຾ຍຍ ຽປກກະ຿ກຌຖັ ຾ຖະ ຓບີ າຖຓູ ຌີ ບີ ບຓບີບຄ຺ ດໃຽູ ຎຌັ ຖະຍຼຍ຅າ່ ຌທຌຘບຄເຌຘາຓຂບຄຆບໃ ຄຆຄ຺ ຾ຎຈໜໄາ ຃່ຕຌັ ຈຓັ ຾ຂຄນົາງ ຾ຖະ ຍໃ ່ຖະຖາງຉທ຺ ເຌຉທ຺ ຑາຖະຖາງຽຖງີ ງກ຺ ຽທັໄຌຍາຽຆີຽຎໃ ືບງ ຑະຖຄັ ຄາຌ຾ຖັຉິກຏກຶ ຾ຖະ ຽບຌ຋າຌຎີຂບຄກາຌກໃຽ່ ກຈີ ຂບຄ Al2O3 ຓ຃ີ າໃ ຘຄູ ນົາງ Al2O3 ຓ຅ີ ຈຸ ຽຎໃ ືບງຘຄູ ນົາງ ຋ຌ຺ ຃ທາຓປບໄ ຌ ຅ໃຄຶ ເຆຽໄ ປັຈບິຈ຋ຌ຺ ແຒ. ຊາໄ ຽຏ຺າ຾ປຍໃ ບ໅ ກແຆຈຽ໇ ຊຄິ 30000C ຅ະແຈບໄ າຕຌັ ຈຓັ ຆໃ ຶຄເຆຽໄ ປຈັ ຋າຈຂຈັ ຊູ ຽຑາະຓີ ຃ທາຓ຾ຂຄນົາງ Al2O3 ຽຎັຌບກ຺ ຆຈິ ຋ໃຽີ ຎຌັ ແຈ຋ໄ ຄັ ບາຆິຈ ຾ຖະ ຍາຽຆີຖະຖາງແຈ຋ໄ ຄັ ບາຆິຈ ຾ຖະ ຍາຽຆີ ຽຓບໃ ື ຉໃ ືຓຍາຽຆີຽຆໃັຌ: NaOH ຅າ່ ຌທຌ຅າ່ ກຈັ ຖຄ຺ ເຌ຋າຈຖະຖາງຂບຄ Al3+ ຅ະແຈໄ Al(OH)3 ຌໄີ ຖະຖາງແຈ຋ໄ ຄັ ບາຆຈິ ຾ຖະ ຍາຽຆີ Al(OH)2-(aq) OH Al(OH)3  Al3+ (aq) ຾ຖະ ຊາໄ ເຆຍໄ າຽຆີ຅າ່ ຌທຌນົາງກ຅່ ະແຈບໄ ບີ ຄ຺ ຽຆໃັຌ: Al(OH)52- Al(OH)63- Al(OH)3 ຓຖີ ກັ ຘະຌະຽຎຌັ ທຸຌໄ ຂາທຎາຘະ຅າກຘີ຅ຌ຺ ຽຍໃ ຄິ ຍໃ ່ຽນັຌ ຘາຓາຈຈຈູ ຋າຈຍາຄດໃາຄຽຆໃັຌ: ຋າຈ ບຄ຺ ຃ະ຋າຈ຅າ່ ຑທກຓຘີ ີງບໄ ຓ ຅ໃຄຶ ເນຽໄ ຎຌັ ຋າຈຆທໃ ງຘີຉິຈເຌກາຌງບໄ ຓຏາໄ ຽຑາະທາໃ ຏາໄ ຍາຄຆະຌຈິ ຍໃ ່ງຶຈ຅ຍັ ຘີ.  ຾ປແຖຈ໇ ຿ຍຕບຌແ຋ຕ຾ປແຖຈ໇ BF3 ,BCl3, BBr3, BI3 ຽຎັຌ຿ຓຽຖກຌູ ທາຽຖຌ ຾ປແໃ ຖຈ໇ ຂບຄບາຖຓູ ຌີ ີບບຓ ຽຎຌັ ຋າຈ຿຃ທາຽຖຌ ງກ຺ ຽທຌັໄ AF3 ຆໃ ຶຄຑຌັ ຋ະ຃ບໄ ຌຂາໄ ຄຽຎັຌຑຌັ ຋ະບີບຄ຺ ນົາງກທາໃ ຽປແຖຈບ໇ ໃຌື ບາຖຓູ ຌີ ີ ບບຓກົ຿່ ຕຓ຿ີ ຓຽຖກຌູ ເນງຽໃ ຎັຌຉາຌາໃ ຄ ບາ຿ຉຓ F6 ບາ຿ຉຓບບໄ ຓປບຍຈທໄ ງ Al ຽຎັຌ຾ຍຍຆຄ຺ ຾ຎຈໜໄາ ເຌ຿ຍຕບຌແ຋ຕ຾ປແໃ ຖຈ຅໇ ະຓຽີ ບຽຖັກຉຕຄ຺ ຑຼຄ 6 ຉທ຺ ບບໄ ຓປບຍ B ຿ຓຽຖກຌູ ຽຎັຌ຾ຍຍປບຍທຼຌຘາຓ 93

ນົຼຓ ຾ຖະ ດໃຈູ ຼໃ ທ ເຌຘະຑາທະບາງ ຾ຖະ ເຌຉທ຺ ຑາຖະຖາງຍໃ ່ຓຂີ ທຌັໄ ຿ຓຽຖກຌູ ຾ຍຍຌຽໄີ ຎຌັ ບາຆິຈຖິທ ບິຘ ຘາຓາຈ຅ຍັ ຃ຽໃູ ບຽຖັກຉບຌກຍັ ຍາຽຆີຖທິ ບຘິ ຘໃທຌ AlCl3 AlBr3 ຾ຖະ AlI3 ກໃຓ່ ຽີ ບຽຖັກຉຕຄ຺ ຍໃ ່຃ຍ຺ ຾ຎຈ຃ກື ຌັ ຾ຉຽໃ ປາ຺ ຑຍ຺ ຾ປແຖຈຌ໇ ຽີໄ ຎຌັ ຿ຓຽຖ ກຌູ Al2X6 (X= ປາ຿ຖ຾ຆຌ) ຿ຈງ AlX3 ຅ຍັ ຃ກໃູ ຌັ ຽຎັຌແຈຽຓເີ ຌຑາທະບາງ ຾ຖະ ເຌຉທ຺ ຑາຖະຖາງຍໃ ່ ຓຂີ ທຌັໄ Al ຾ຉບໃ າ຿ຉຓຽຈຓີ ຓຽີ ບຽຖັກຉຕຄ຺ 3 ຃ໃູ ຾ຖະ ແຈ຃ໄ ຋ໃູ ໃ ີ 4 ຓາ຅າກບາ຿ຉຓ Cl ຽຎັຌຑຌັ ຋ະ຿຃ທາ ຽຖຌ຾ຍຍ຿຃ບ່ຈຽິ ຌຈ຅ໃຄຶ ຓຽີ ບຽຖັກຉຕຄ຺ 4 ຃຃ໃູ ຍ຺ ຾ຎຈ ບາ຿ຉຓ Cl ຋ຄັ ຘໃ ີດໃບູ ບໄ ຓປບຍ Al ຽຎຌັ ຾ຍຍຆຄ຺ ຘໃ ີ ໜໄາ ຖກັ ຘະຌະ຾ຌທຌ຃ີໄ າໄ ງ຃ກື ຍັ ຍ່຾ຕກ຋ໃຓີ ຎີ ະ຿ນງຈເຌກາຌຽປັຈຌາ່ໄ ກະຈາໄ ຄເນບໄ ບໃ ຌ ຾ຖະ ເຆເໄ ຌກາຌ ຽປຈັ ຾ກທໄ ຍາຄຆະຌຈິ , ຽປັຈ຋າຈຽ຃ບື ຍ, ຽ຃ໃ ບື ຄຎຌັໄ ຈຌິ ຽຏ຺າ, ຽປັຈຘະຍຍູ າຄຆະຌຈິ ຌບກ຅າກຌຌັໄ ງຄັ ເຆເໄ ຌ ກາຌທຽິ ຃ະ຿ຖນະຍາຄດາໃ ຄ ຿ຈງກາຌຽຏ຺າຍ່຾ຕກກຍັ ບກ຺ ຆຈິ ຿ຖນະ ຅ະແຈຽໄ ຓຉາຍ່຾ຕກຽຎຌັ ຽຓຈັ ເຘຽໝືບຌ ຾ກທໄ ຓຘີ ຘີ ະຽຑາະ ຆໃ ຄຶ ຍບກເນປໄ ຆູໄ ະຌິຈ຿ຖນະແຈໄ (ກາຌ຋ຈ຺ ຘບຍຈທໄ ງຽຓຈັ ຍ່຾ຕກ) ຽກບື ບາຖຓູ ຌີ ບີ ບຓຓກັ ຅ະຽຎຌັ ແປຽຈຕຈຽຆໃຌັ : AlCl3.6H2O, Al(NO3)3.9H2O, Al2(SO4)3.18H2O ຋າຈຖະຖາງຂບຄຽກບື ບາຖຓູ ຌີ ບີ ບຓຽຎຌັ ບາຆິຈ ຽຑາະບາຖຓູ ຌີ ີບບຓບີບຄ຺ ຓຂີ ະ ໜາຈຌບໄ ງ ຍຌັ ຅ຘຸ ຄູ ຅ໃຄຶ ຽປັຈເນ຿ໄ ຓຽຖກຌູ ຌາໄ່ ຋ໃ ີດໃູບບໄ ຓປບຍຽກຈີ ຘະຑາຍຓຂີ ທຌັໄ ດາໃ ຄປຌຸ ຾ປຄ ຾ຖະ ຽປັຈເນ຿ໄ ຎຉຕຄ຺ ນົຈຸຼ ບບກ຅າກ ຿ຓຽຖກຌຸ ຅າກ຿ຓຽຖກຌູ ຌາໄ່ ແຈໄ ຽກບື ຘບຄປຍູ ຾ຍຍຖະນທາໃ ຄບາຖຓູ ຌີ ບີ ບຓ ຾ຖະ ຿ຖນະຈຄໃັ ຽບໄີຌທາໃ : ຋າຈ ຘຓ຺ໄ ຓຘີ ຈູ ຋ທໃ ຺ ແຎ຾ຓຌໃ M2+SO4 . M23+(SO4) . 24 H2O ນົື M+M3+ (SO4)2.12 H2O ຽຓໃບື M+ ຽຎຌັ ຿ຖນະຈຄໃັ ນົື NH4+ M3+ ຽຎັຌ Al3+ Fe3+ Gr3+ ຽຎຌັ ຉຌ຺ໄ ຋າຈ຋າ່ ຓະຈາ຋ໃ ີແຈເໄ ຆກໄ ຌັ ຉາຓຍາໄ ຌ຃ື: ຋າຈ ຘຓໄ຺ ຿ຑ຾຋ຆຼຓ KAl(SO4)2.12H2O ນີຌຘຓ຺ໄ ຽປັຈເນຌໄ າໄ່ ຂຌຸໃ ກາງຽຎັຌຌາ່ໄ ເຘແຈໄ ຽຑາະບາຖຓູ ຌີ ີບບຓບບີ ຄ຺ ເຌ຋າຈຖະຖາງ຾ງກຘະນົາງຈທໄ ງຌາໄ່ ເນບໄ ບີ ຄ຺ ຘຌ຺ ຋ໃ ຍີ ຌັ ຅຃ຸ າໃ ຍທກ ກຍັ ບາຖຓູ ຌີ ບີ ບຓປຈີ ກ຺ ຆິຈ ຋າຈຽນໃ ົ຺າຌີໄ ຅ະຈຶຄຈຈູ ຋າຈ຾ຂທຌຖບງຑທກບາຌຑຸ າກຈຌິ ຋ໃຓີ ຃ີ າໃ ຖຍ຺ ຽຂາໄ຺ ຓານາ຾ຖທໄ ຉກ຺ ຑຶກ. 94

ຍຈ຺ ຋ີ 12 ຅ຸ IIA ຿ຖນະຈໃ ຄັ ຈຌິ ຋າຈເຌ຅ຸ IIA ຎະກບຍຈທໄ ງຽຍຖຼຓ Be, ,ຓາຽງຆີບບຓ Mg, ກາຌຆີບບຓ Ca, ຘະຉບຄຆບີ ບຓ Sr, ຍາ ຖບີ ບບຓ Ba, ຖາຈີບບຓ Ra ຽບີຌໄ ທໃ າ຿ຖນະຈັຄຈິຌ. 1. ກາຌ຃ຌ຺ໄ ຑຍ຺ ຾ຖະ ກາຌຎຸຄ຾ຉໃ ຄ ຋າຈເຌ຅ຌຸ ທີໄ ໃ ບຄແທເຌກາຌຽກຈີ ຎະກຖິ ງິ ານາົ ງ ຅ໃ ຄຶ ຍໃ ່ຑຍ຺ ຽຎັຌ຋າຈຽຘຖີຉາຓ຋່າຓະຆາຈ, ຾ຉໃ ຅ະຑຍ຺ ຋ໃ ທ຺ ແຎຽຎັຌ ຋າຈຎະຘຓ຺ ເຌ຾ນໃ ຄົ ຾ປໃ ຋າຈຉໃ າຄໂ ຾ຖະ ເຌຌ່າໄ ຋ະຽຖ, ຾ປໃ ຋ໃ ຘີ ່າ຃ຌັ ຂບຄ Be ຾ຓໃ ຌຽຍຕິຖຽຎັຌຑທກບາຖູຓ຿ິ ຌຆິຖກິ ຈັ Be3Al2(SiO3)6, ຓຖ່ ະກຈ຺ ກ່ຽຎັຌຏຶກຽຍຕຖິ ຃ກຌັ (຾ຉໃ ຓີ Cr ຎ຺ຌຽຖກັ ຌບໄ ງ), ຓາຽງຆີບບຓຽຎັຌຘໃ ທຌຎະກບຍຂບຄ ຃າຕຌ໇ ຖັ ຖຈິ (KCl.MgCl2.6H2O) ຾ຖະ ດໃ ູປໃ ທຓກຍັ ກາຌຆີບບຓເຌ຾ປໃ ຿ຈ຿ຖແຓຉ໇ CaCO3.MgCO3. Mg ຽຎັຌ ຿ຖນະ຋າຈ຋ໃ ຓີ ນີ ົາງເຌຌາ່ໄ ຋ະຽຖປບຄ຅າກຌາຉ.ີ ຘໃ ທຌ Ca ຌຌັໄ ຅ຈັ ຽຎັຌ຿ຖນະ຋ໃ ຓີ ດີ ໃ ູນາົ ງຽຎັຌບັຌຈຍັ 3 ເຌ຿ຖກຸຌຓເີ ຌ ໜາໄ ຿ຖກຎະຓາຌ 3.4%, ຋າຈຎະຘຓ຺ ຂບຄ Ca ຽຎັຌກາກ຿ຍຌຈັ ນົາງ຋ໃ ຘີ ຸຈ, ດໃ ູເຌຘະຑາຍນຌີ ຎູຌ, ນຌີ ບໃ ບຌ, ຽຎບກ ນບງ, ຾຃ຖແຆ, ບະຕາ຿ກຌຈິ ຾ຖະ ງຄັ ຓຽີ ຎັຌຆູຌຒັຈຽຆໃ ຌັ : ຾ບຌແປແຈ CaSO4 ຾ຖະ ດິຍຆ່າ CaSO4.2H2O, ຾ປໃ ນຌີ ຒ຺ຈຘະຒັຈກໃ ່ຽຎັຌຒ຺ຈຘະຒັຈຎະຘ຺ຓປຈີ ຕກ຺ ຆຈິ ຂບຄກາຌຆບີ ບຓ, Sr ຾ຖະ Ba ຓຌີ ບໄ ງ, ຑຍ຺ ຽຎັຌກາກ຿ຍຌຈັ (ຘະ ຉບຄຽຆງຌຈິ SrCO3 ທຽິ ຋ຕິ ິຈ BaCO3) ຾ຖະ ຆຸຌຒັຈ (ຽຆຽຖຘ຋ຈິ SrSO4, ຾ຍຕິຈ BaSO4) Ra ຽຎັຌ຋າຈ຋ໃ ຓີ ກີ ່າ ຓະຉະຑາຍຖັຄຘ,ີ ນາງາກ, ຓກັ ຑຍ຺ ເຌ຾ປໃ ງູຽຕຌຼຓ. 2. ຃ຌຸ ຖກັ ຘະຌະຽ຃ຓ ີ ຿ຖນະ຅ຸ IIA ຽຎັຌ຋າຈ຋ໃ ທີ ໃ ບຄແທເຌຎະຉກິ ຖິ ງິ າ ຽກຈີ ຎະຉິກຖິ ງິ າ຿ຈງກຄ຺ ກຍັ ບະ຿ຖນະຘໃ ທຌນາົ ງ, ຽຎັຌຉຕີ ຈີ ິທ ຋ໃ ຈີ ນີ ົາງ, ຿ຖນະຑທກຌຽີໄ ກຈີ ຋າຈຎະກຘ຺ຓບີບ຺ຄ຋ໃ ຎີ າຘະ຅າກຘີ, ເຌ຋າຈຎະຘຓ຺ ຿ຖນະ຅ຸ IIA ຓ຾ີ ຉໃ ຑາທະບກ຺ ຆຈີ າຆຄ຺ +2 ຽ຋ໃ າ຺ ຌຌັໄ , ບີບຄ຺ M2+ ໝຌັໄ ຃ຄ຺ ນາົ ງຽຑາະຓ຿ີ ຃ຄຘາໄ ຄຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຽຎັຌ຾ຍຍ຋າຈບາງຖາໄ . ຿ຖນະ຅ຌຸ ຽີໄ ກຈີ ຎະຉິກຖິ ິງາກຍັ ຌາ່ໄ ແຈປໄ ີຈຕກ຺ ຆຈິ ກຍັ ບາງປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ H2 ຃າໄ ງ຃ກຍັ ຿ຖນະຈໃ ຄັ , ຘ່າຖຍັ Be ຾ຖະ Mg ຎະຉິກຖິ ງິ າຽກຈີ ຆາໄ ເຌບຸຌນະຑູຓຎ຺ກກະຉິ, ຉບໄ ຄເຆບໄ າງຌ່າໄ ຅ໃ ຄຶ ຅ະແຈຏໄ ຺ຌຉາຓ຋ໃ ຉີ ບໄ ຄກາຌ, ຎະຉກິ ຖິ ງິ າ຅ະ ແທຂຌໄ ຘ່າຖຍັ ຋າຈຉໃ ່ແຎ, ຿ຖນະຈໃ ັຄຈິຌ (ງກ຺ ຽທັຌໄ Be) ຖທຓກຍັ H2 ເນບໄ ບີ ຄ຺ ແປຽຈຕຈ, ຾ຉໃ Mg ຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ິງາ຾ຍຍ ຌຌັໄ ແຈງໄ າກ ຉບໄ ຄເຆ຃ໄ ທາຓຈັຌ, ບີບ຺ຄແປຽຈຕຈຘໃ ທຌນາົ ງຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ງິ າກຍັ ຌ່າໄ ເນບໄ າງປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ. ຽປ຺າຽນຌັ ທໃ າ: ຖີຉບີ ບຓຓຖີ ກັ ຘະຌະ຃າໄ ງ຃ກຌັ ກຍັ ຓາຽງຆບີ ບຓນົາງ, ຃ທາຓ຃າໄ ງ຃ກຌັ ຾ຍຍຌຽີໄ ບີຌໄ ທໃ າ: ”຃ທາຓ ຘ່າຑຌັ ຾ງຄ຾ຓຄຓຸຓ” ຃ທາຓຘ່າຑຌັ ຾ງຄ຾ຓຄຓຸຓຽນຌັ ແຈຆໄ ັຈຽ຅ຌເຌ຋າຈຍໆ ບກ s ຾ຖະ p ຘບຄ຾ຊທ຋່າບິຈຂບຄ ຉາຉະຖາຄ຋າຈຓູຌຽ຃ຓ,ີ ຖກັ ຘະຌະ຋າຄຒີຆິກ ຾ຖະ ຽ຃ຓນີ ົາງດໃ າຄ຃າໄ ງ຃ກຌັ ຖະນທໃ າຄ຋າຈ຋ໃ ດີ ໃ ູເຌຉໃ ່າ຾ໜໃ ຄເງ຾ງຄຓຸຓ ກຌັ . Li Be B C Na Mg Al Si 95

຿ຖນະ຅ຸ IIA ຖທຓກຍັ N2 ແຈ຿ໄ ຈງກຄ຺ , ຋ໃ ີບຌຸ ນະຑຓູ ຘຄູ ເນຌໄ ຉີ ຕຈັ , ຘາ່ ຖຍັ IA ຓີ Li ຽ຋ໃ ຺າຌຌັໄ ຋ໃ ີ ຖທຓກຍັ N2 ຌກໄີ ໃ຾່ ຓຌໃ ຃ທາຓ຃ືກຌັ ບີກປຍູ ໜໃ ຶຄຖະນທາໃ ຄ Li ກຍັ Mg ຿ຖນະຌຉີ ຕຈັ ຽນໃ ົ຺າຌຽີໄ ຓບໃ ື ຽກຈີ ຎະຉິກຖິ ງິ າກຍັ ຌາໄ່ ຅ະເນບໄ າງບາຓ຿ຓຌີງກັ ຾ຖະ ຿ຖນະປຈີ ຕກ຺ ຆຈິ . ຉາຉະຖາຄຎະຉິກຖິ ິງາຽ຃ຓຍິ າຄຆະຌຈິ ຂບຄ຋າຈຓຌູ ຅ຸ IIA ຎະຉິກຖິ ງິ າຽ຃ຓີ ໝາງຽນຈ M  X 2  MX 2 X2 ຾ຓຌໃ ຋າຈຓຌູ ປາ຿ຖ຾ຆຌ຋ກຸ ຿ຉ Ba ງຄັ ຘາຓາຈຽກຈີ ຽຎັຌ BaO ບກີ ງຄັ ຘາຓາຈ 2M  O2  2MO ຽກຈີ ຎະຉິກຖິ ງິ າກຍັ Se, Te ແຈບໄ ີກດບໃູ ຌຸ ນະຑຓູ ຘຄູ ຌຉີ ຕຈິ ຾ງກຘະຖາງຈທໄ ງຌາໄ່ ເນໄ NH ດໃູ M  S  MS ບຌຸ ນະຑຓູ ຘຄູ ຋ຄັ ໝຈ຺ ງກ຺ ຽທຌັໄ Be ຆໃ ຄຶ ເນໄ BeC 3M  N2  M 3 N2 ດບໃູ ຌຸ ນະຑຓູ ຘຄູ M = Ca, Sr, Ba ບຌຸ ນະຑຓູ 6M  P4  2M 3 P2 ຘຄູ ຘທໃ ຌ Mg ຑາງເຉ຃ໄ ທາຓຈຌັ , Be ຍໃ ່ຽກຈີ M  2C  MC2 ຎະຉິກຖິ ິງາ Ca, Sr, Ba ບຌຸ ນະຑຓູ ນບໄ ຄ Be, M M  H 2  MH 2 ບາງຌາໄ່ ປບໄ ຌ Be ຽກຈີ ຎະຉິກຖິ ງິ າຆາໄ Be ຽ຋ໃ ຺າ ຌຌັໄ Ca,Sr,Ba NH ຾ນົທ ຾ຖະ ຓ຋ີ າຈຽຖໃັຄ M  2H 2O  M (OH )2  H 2 NH ຾ນົທ Ca,Sr,Ba ເນໄ຋າຈຖະຖາງຘີຒໄາ M  2H  (aq)  M 2  H 2 NH , (g) ບຌຸ ນະຑຓູ ຘຄູ Be  2OH   2h2O  Be(OH )2  H 2 M  2NH 3  M (NH 2 )2  H 2 3M  2NH 3 (g)  M 3 N 2 (s)  3H 2 Be + 2NaOH = Na2BeO2 + H2 3. ຃ຌຸ ຖກັ ຘະຌະຒີຆກິ ຿ຖນະຈໃ ັຄຈຌິ ຾ຂຄກໃ ທາ຿ຖນະຈໃ ັຄຘາຓາຈຉແີ ຈ,ໄ ຓທໄ ຌແຈ,ໄ ຾ຖະ ຓ຋ີ ໃ າບໃ ຼຄບໃ ບຌຖ຺ຄຽຓໃ ບຽຖກຖ່າຈັຍຽຑໃ ຓີ ຂຌໄ ຽຆໃ ຌັ ຈຼທກຍັ ຿ຖນະຈຄັ , ຓຖີ ັກຘະຌະ຋ໃ ທ຺ ແຎຂບຄ຿ຖນະຽຆໃ ຌັ : ຓ຾ີ ຘຄຽນບົໄ ຓ, ຆກັ ຌາ່ ແຒຒາໄ ແຈຈໄ ,ີ ຂະໜາຈບາ຿ຉຓຌບໄ ງກໃ ທາ ຂະໜາຈບາ຿ຉຓຂບຄ຿ຖນະຈໃ ັຄເຌປບຍທຼຌຈຼທກຌັ , ຓຂີ ະໝາຈບາ຿ຉຓຌບໄ ງ຾ຉໃ ຓຓີ ທຌຘາຌນົາງກໃ ທາ, ຽປັຈເນ ໄ ຿ຖນະ຅ຌຸ ຓີໄ ຃ີ ທາຓໝາ຾ໝຌໄ ຘູຄກໃ ທາ຿ຖນະຈຄັ , ຓ຅ີ ຈຸ ປບໄ ຌຽຎໃ ບງ, ຅ຈຸ ຒ຺ຈ ຾ຖະ ຽບຌ຋າຖຎີຂບຄກາຌຖະຽນຈີ ຘູຄກທໃ າ ຿ຖນະຈໃ ຄັ , ຿ຖນະຈໃ ັຄຈິຌຓທີ າຽຖຌຽບຽຖກັ ຉ຺ຄຽຎັຌ ns2 ຅ໃ ຄຽກຈີ ຽຎັຌບີບ຺ຄ຋ໃ ຓີ ແີ ຒຒາໄ ຍັຌ຅ຸ +2 ຾ຖະ ຽຘງຽບຽຖັກຉຕ຺ຄງາກ ກໃ ທາ຅຿ຸ ຖນະຈຄັ . 96

ຽຊຄິ ຾ຓໃ ຌທໃ າຑະຖຄັ ຄາຌກາຌ຾ຉກຉ຺ທຽຎັຌບບີ ຄ຺ ຂບຄ຋າຈ຅ຌຸ ຅ີໄ ະຘູຄນທໃ າຂບຄ຋າຈ຅ຸ IA ຾ຉໃ ງຄັ ຌຍັ ທໃ າຓ຃ີ ໃ າຉໃ ່າ ຾ຖະ ຘະຑາຍແຒຒາໄ ຖຍ຺ ກໃ ່ຓ຃ີ ໃ າຉໃ ່າ, ຃ໃ າ຋ຄັ ຘບຄຌນີໄ ຸົຈຖ຺ຄແຎຉາຓ຅ຸ (຅າກ Be Ba) ຿ຖນະຽນໃ ົາ຺ ຌ຅ີໄ ຈັ ແຈທໄ ໃ າຓຘີ ະຑາຍ ແຒຒາໄ ຍທກ. ຽຌໃ ບຄ຅າກຂະໜາຈບີບຄ຺ ຂບຄ຿ຖນະຈໃ ຄັ ຈິຌຌບໄ ງກທໃ າຂະໜາຈບບີ ຺ຄຂບຄ຿ຖນະຈໃ ຄັ ຾ຉໃ ບບີ ຄ຺ ແຒຒາໄ ຍັຌ຅ນຸ ົາງກທໃ າ ຽຎັຌຘບຄຽ຋ໃ າ຺ , ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ ຃ໃ າຑະຖຄັ ຄາຌແປຽຈຆຌັ ຂບຄ຿ຖນະຈໃ ັຄຈິຌ຅ໃ ຄຶ ຘູຄກທໃ ານົາງ (ຍໃ ່ຽທາ຺ໄ ຽຊຄິ ຽ຃ໃ ບຄໝາຖຍ຺ -) ຽຊິຄທໃ າ຅ະຓີ ກາຌ຋ຼຍບີບ຺ຄ຋ໃ ຓີ ຂີ ະໜາຈເກກໄ ຌັ ຽຆໃ ັຌ: Ca2+ ກຍັ Na+ (99 ກຍັ 95 pm), ຑະຖຄັ ຄາຌແປຽຈຆຌັ ຂບຄ Ca2+ ຓ຃ີ ໃ າ ນົາງກທໃ າຂບຄ Na+ ຎະຓາຌ 4 ຽ຋ໃ າ຺ (1566 ກຍັ 393 kJmol-1) ຘາຽນຈ຋ໃ ຑີ ະຖັຄຄາຌແປຽຈຆຌັ ຓ຃ີ ໃ າຘູຄນົາງຌຽີໄ ປຈັ ເນກໄ າຌຆກັ ຌາ່ ຽຕຈຸກຆ຺ຄຂບຄບີບ຺ຄ຿ຖນະ຅ຸ IIA ຉໃ ່າ (ຽຎັຌຖຍ຺ ) ນົາງກທໃ າ຃ໃ າ຋ໃ ຃ີ ທຌຽຎັຌ E0 ຂບຄ Ca ຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ -2.87 V ງຄັ ຉໃ ່າກທໃ າຂບຄ Na ຽຆໃ ິຄຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ -2.71 V. ເຌກາຌຑ຅ິ າຖະຌາ຃ໃ າກາຌຆກັ ຌາ່ ຂທຌັໄ ແຒຒາໄ E0 ຈທໄ ງ຃ໃ າ຋າຄກາຌທຈັ ຾຋ກບຸຌນະຑູຓຌຌັໄ , ຘ່າຖັຍ຿ຖນະ຅ຸ IIA ຅າ່ ຽຎັຌຉບໄ ຄ຃່າຌຄຶ ຽຊິຄຑະຖຄັ ຄາຌກາຌ຾ຉກຉທ຺ ຽຎັຌບບີ ຺ຄ 2 ຂັຌໄ ຖທຓກຌັ ຃: ກາຌ຾ຉກຉ຺ທຽຎັຌຂັຌໄ ຋ໃ ໜີ ໃ ຄຶ ຾ຖະ ກາຌ ຾ຉກຉທ຺ ຂຌັໄ ຋ໃ ຘີ ບຄ ຽຑາະເຌ຋ໃ ຘີ ຸຈແຈບໄ ບີ ຄ຺ M2+ ຅າກຉາຉະຖາຄ 2 ຅ະຽນຌັ ທໃ າ຃ໃ າ E0 ຍໃ ່ຖຼຄຖ່າຈຍັ ) ຑະຖຄັ ຄາຌແປຽຈ ຆຌັ ຂບຄ Be ຘູຄນາົ ງກໃ ່຅ຄິ ຾ຉໃ ງຄັ ຍໃ ່ຖ຺ຍຖາໄ ຄຑະຖຄັ ຄາຌກາຌ຾ຉກຉທ຺ ຽຎັຌບບີ ຺ຄຖທຓ 2 ຂຌັໄ ແຈ,ໄ ຽບຌ຋າຖຎີຂບຄກາຌຖະ ຽນຈິ ຂບຄ Be ຓ຃ີ ໃ ານົາງກທໃ າ຋າຈບໃ ຌຈທໄ ງ. ຉາຉະຖາຄຘະ຾ຈຄ຃ຌຸ ຖກັ ຘະຌະຍາຄດໃາຄຂບຄ຋າຈຓຌູ ຅ຸ IIA ຋າຈຓຌູ Be Mg Ca Sr Ba ຿຃ຄຘາໄ ຄ຾ຍຍຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄ Beryllium Magnesium Calcium Strontium Barium 2S2 3S2 4S2 5S2 6S2 ຖັຈຘະຓບີ າ຿ຉຓ (pm) 112 160 197 215 222 ຖຈັ ຘະໝບີ ີບ຺ຄ M+2 31 65 99 113 130 ຃ທາຓໜາ຾ໜຌໄ (g/cm3) 1.85 1.74 1.54 2.6 3.5 ຅ຈຸ ຽຎບງ ( )) 1280 651 845 789 925 ຅ຈຸ ຒ຺ຈ ( ) 2970 1107 1487 1334 1140 ຃ທາຓ຾ຂຄ( ຋ຼຍເຘໃ ຽຑຈັ =10) 5 2 1.5 1.8 ຑະຖັຄຄາຌ຾ຉກຉ຺ທຽຎັຌບບີ ຺ຄ 900 738 590 549 502 ຂັຌໄ 1 1757 1452 1146 1063 961 ຂຌັໄ 2 97

4. ກາຌຏະຖຈິ ທ຋ິ ຏີ ະຖຈິ ຿ຖນະ຅ຸ IIA ຿ຈງ຋ໃ ທ຺ ແຎເຆທໄ ຋ິ ຾ີ ງກຘະຖາງກົ່ຕ຺ທ຋ໃ ປີ ບໄ ຌຽຎໃ ບງຈທໄ ງແຒຒາໄ , ຽປຈັ ເຌປູ ຍ຾ຍຍຈຼທ ກຍັ ຿ຖນະຈໃ ຄັ ຘ່າຖັຍ Mg ບາຈຏະຖິຈຽຎັຌບຸຈຘານະກາ່ ຅າກຌາ່ໄ ຋ະຽຖ, ຿ຈງເຆຆໄ ຌັໄ ຽຖໃ ຓີ ຉຌ຺ໄ ຉ຺ກຏກຶ Mg2+ ຋ໃ ຓີ ເີ ຌຌ່າໄ ຋ະຽຖຈທໄ ງຎູຌຈິຍ CaO ແຈໄ Mg(OH)2. ຉບຄຽບ຺າຏຶກ Mg(OH)2 ບບກ ຾ຖທໄ ຖະຖາງເຌບາຆິຈກົປ່ ຈີ ຕິກ ຖະຽນງ຋າຈຖະຖາງ຋ໃ ີແຈກໄ ໃ຅່ ະຽນັຌ MgCl2 ຾ຖທໄ ຾ງກຘະຖາງ MgCl2 ຋ໃ ີປບໄ ຌຽຎໃ ືບງຈທໄ ງແຒຒໄາ ແຈ຿ໄ ຖນະ Mg ຾ຖະ ບາງ Cl2 ທ຋ິ ກີ າຌຏະຖຈິ Mg ຋າຄບຈຸ ຘານະກາ່ ບກີ ທິ຋ີໜໃ ຶຄ຾ຓຌໃ : ຽປຈັ MgO ຅າກ Mg(OH)2 ຾ຖທໄ ຅ໃຄຶ ຕີຈທິ MgO ຈທໄ ງກາກຍບຌ຋ໃ ີບຌຸ ນະຑຓູ ແຈ຿ໄ ຖນະ Mg ຽຎຌັ ຋າຈບາງ ຽຆໃ ຄິ ຽປັຈເນຽໄ ດຌັ ຖຄ຺ ຽຎັຌ຋າຈ຾ຂຄຉໃ ່ແຎ. M g(O H )2 (s) M gO (s) + H 2O (g) M gO (s) M g (g) + C O (g) ກາຌຏະຖຈິ Be ຾ຖະ Ba ຅າ່ ຌທຌຽຖກັ ຌບໄ ງ ບາຈເຆທໄ ິ຋ຽີ ຕຈຸກຆ຺ຄຽຆໃ ັຌ: ຕີຈິທ BeF2 ຈທໄ ງ Mg ຾ຖະ ຕີຈທິ BaO ຈທໄ ງ Al ຋ໃ ບີ ຸຌນະຑູຓຘູຄ B eF2 + M g B e + M gF2 3B aO + 2A l 3B a + A l2O 3 5. ຋າຈຎະຘຓ຺ ຋ໃ ຘີ າ່ ຃ຌັ ຋າຈຎະຘຓ຺ ຂບຄ຋າຈເຌ຅ຌຸ ຋ີໄ ໃ ຌີ ໃ າຘຌ຺ ເ຅ແຈ຾ໄ ກໃ ຋າຈຈັຄຉໃ ່ແຎຌ:ີໄ MgSO4.7H2O ຈີຽກບື ເຆຽໄ ຎຌັ ດາຊາໃ ງ CaCl2 ຓຖີ ກັ ຘະຌະຆຸຓໃ ຾ນົທແຈຄໄ າໃ ງ, ເຆຽໄ ຎັຌຎະ຿ນງຈຽຎຌັ ຋າຈຈຈູ ຌາໄ່ CaSO4.2H2O ງຍິ ຆາ່ ເຆຽໄ ປຈັ ຎຌູ ຑຕາຘຽຉີບບຒ຾ຑຕຘີ (CaSO4.2H2O) ຎຌູ ຆະຌຈິ ຌຽໄີ ຓໃບື ຖທຓ ກຍັ ຌາ່ໄ ຅ະຂະນງາງຉທ຺ ຽຖັກຌບໄ ງ ຾ຖະ ຾ຂຄຉທ຺ ດໃາຄແທທາ, ຽໝາະຘຓ຺ ຋ໃ ຅ີ ະຽປັຈ຾ຍຍ ຾ຖະ ຽຐບື ກ, ຌບກ຅າກຌຌັໄ ງຄັ ເຆຎໄ ຌູ ຑຕາຘຽຉີບບຒ຾ຑຕຘີ ຽປັຈ຾ຏຌໃ ຐາຍາຄຆະຌິຈ, ງຍິ ຆາ່ ງຄັ ຓຎີ ະ຿ນງຈ ຘາ່ ຃ຌັ ດາໃ ຄ ບໃ ຌື ບກີ ຽຆໃັຌ: ເຘຖໃ ຄ຺ ເຌຆີຓຄັ ຎ໅ບກຆີ຾ຖຌ 2% ຽຑໃ ືບຽປຈັ ເນຆໄ ີຓຄັ ຾ຂຄຉທ຺ ຆາໄ ຖຄ຺ . BaSO4 ເຆເໄ ຌກາຌຊາໃ ງຑາຍຖຄັ ຘີ X ເຌກະຽຑາະບານາຌ ຾ຖະ ຋າຄຽຈຌີ ບານາຌ ງບໄ ຌ BaSO4 ຈຈູ ຖຄັ ຘີຽບັກຆແ໇ ຈຈໄ ີ ຅ໃຄຶ ຽປັຈຽຎຌັ ຉທ຺ ຽ຃ືບຍຑໄຌື ໜໄາບະແທງະທະຑາງເຌ, ກໃ຅່ ະຽປັຈເນຽໄ ຍໃ ິຄຽນັຌເຌຒຕຓີ , 98

ຌບກ຅າກຌຌັໄ ຘີຂາທຖິ຿຋຿ຑຌຽຆໃ ຄິ ເຆຽໄ ປັຈຘີ຋າງຄັ ຽຎຌັ ຋າຈຎະຘຓ຺ ຖະນທາໃ ຄ BaSO4 ກຍັ ZnS ຽຎຌັ ຋າຈ ຘີຂາທ຋ຄັ ຃.ໃູ 6. ຃ທາຓກະຈາໄ ຄຂບຄຌາ່ໄ ຌາໄ່ ຋າ່ ຓະຆາຈຍາຄ຃ຄັໄ ຍໃ ່ຽກຈີ ຒບຈກຍັ ຘະຍ,ໃູ ຌາ່ໄ ຋ໃ ີຓຖີ ກັ ຘະຌະ຾ຍຍຌຽໄີ ບີຌໄ ທາໃ : ຌາໄ່ ກະຈາໄ ຄ, ຘທໃ ຌຌາ່ໄ ຋ໃ ຽີ ຎຌັ ຒບຄຈກີ ຍັ ຘະຍຽໃູ ບຌໄີ ທາໃ : ຌາ່ໄ ບບໃ ຌ. ຘະຍຽໃູ ຎັຌຽກບື ຂບຄແຂຓຌັ ຋ໃ ຓີ ຿ີ ຓຽຖກຌຸ ຽຎຌັ ຿ຆງໃ າທ, ຉທ຺ ດາໃ ຄ ຽຆໃັຌ: ຌາຉີບບຓຘະຽຉບາຖຈັ NaC18H35O2 ຽຎຌັ ຘະຍຆໃູ ະຌຈິ ໜໃ ຶຄ, ຽຓບໃ ື ຖະຖາງຌາ່ໄ ກໃ ເ່ ນຘໄ ະຽຉບາຖຈັ ບີ ບຄ຺ . ຘະຽຉບາຖຈັ ບີບຄ຺ ຋ໃ ີແຈຽໄ ຎຌັ ຉທ຺ ນົກັ ກາຌ຋າ່ ຃ທາຓຘະບາຈ, ກາ່ ຅ຈັ ຃າຍແຂຓຌັ ຾ຖະ ຃ທາຓຽຎິ ຽຎືໄບຌ, ຊາໄ ເຌຌາໄ່ ຓບີ ບີ ຄ຺ ຍາຄຆະຌິຈຽຆໃັຌ: Ca2+, Mg2+, Fe2+ ຘະຽຉບາຖຈັ ບີບຄ຺ ຅ະຉກ຺ ຏຶກບບກຓາ ຽຎັຌ ຘາຽນຈຽປຈັ ເນຘໄ ະຍຽູ ກຈີ ຒບຈ຾ຖທໄ ງຄັ ຽກຈີ ແ຃ຘະຍ.ໃູ ຌາໄ່ ເຉຈໄ ິຌຉາຓ຋າ່ ຓະຆາຈເຌຘະຊາຌ຋ໃ ຍີ າຄຍບໃ ຌຽຆໃ ຄິ ດໃເູ ຌຍ່ຖິຽທຌ຋ໃ ີຓນີ ີຌຎຌູ ນົາງ ຅ະຓີ Ca2+ ຖະຖາງດ.ໃູ ຋ຄັ ຌໄີງບໄ ຌຌາ່ໄ ຐຌ຺ ຓບີ າຆຈິ ກາກ຿ຍຌກິ H2CO3 ຖະຖາງດຽໃູ ຖັກຌບໄ ງ, ບາຆຈິ ຌແີໄ ຎຖະຖາງນີຌ ຎຌູ ຆາໄ ໂເນໄ Ca2+ ຾ຖະ ບບກຓາຎຌ຺ ຖະຖາງດໃເູ ຌຌາໄ່ ເຉຈໄ ຌິ . ↔ ຃ທາຓກະຈາໄ ຄຂບຄຌາໄ່ ຘາຽນຈຓາ຅າກກາຌຓຍີ ີກາກ຿ຍຌຈັ ບີບຄ຺ ກຍັ ຽຆໃັຌຌີໄ ຽຎຌັ ຃ທາຓກະຈາໄ ຄຆໃທ຺ ຃າທ ຋ຄັ ຌຽີໄ ຑາະຽປ຺າຘາຓາຈກາ່ ຅ຈັ (ນົື Mg2+ນົື Fe2+) ແຈຄໄ າໃ ງ຿ຈງກາຌ ຉຓໄ຺ ຌາ່ໄ ຌາໄ່ ກະຈາໄ ຄຎະຽຑຈຌຉີໄ ຓ຺ໄ ຾ຖທໄ ຓຏີ ກຶ ບບກຓາ ຽຆໃ ຄິ ຅ະ຅ຍັ ກຍັ ຑາຆະຌະ ຈຄັ ຋ໃ ີຽປ຺າຽ຃ີງຽນັຌຑາງເຌ ກາຌຉຓໄ຺ ຌາໄ່ , ຊາໄ ຽກຈີ ກຍັ ໝ່ໄ ຉຓໄ຺ ຌາໄ່ ຂະໜາຈເນງ,ໃ ຌິງຓ຺ ກຌັ ຽບີຌໄ ທາໃ : ຂແີໄ ຂນະ (ຉຈິ ດໝໃູ ໄ່ ), ຽນຈຏຌ຺ ຋ໃ ຓີ ຋ີ າຈ ຾ຂຄແຎຉິຈໜາໄ ຿ຖນະ຋ໃ ີຽຎັຌຉທ຺ ໝໄ່ ຌາ່ໄ ງບໃ ງນົຈຸຼ ຎະຘິຈ຋ຑິ າຍກາຌຊາໃ ງຽ຋຃ທາຓປບໄ ຌ ຽປຈັ ເນຘໄ ຌໄິ ຽຎືບຄ ຽຆບໄື ແຒ. ຌາໄ່ ຋ໃ ີຽປັຈເນຘໄ ະຍຍູ ໃ ່ຽຎັຌຒບຄ຾ຓຌໃ ຌາໄ່ ກະຈາໄ ຄ, ຘທໃ ຌ຋ໃ ຽີ ປຈັ ເນຘໄ ະຍຽູ ກຈີ ຒບຄຈີ຾ຓຌໃ ຌາໄ່ ບບໃ ຌ. ຌາ່ໄ ກະຈາໄ ຄ຾ຓຌໃ ຌາ່ໄ ຋ໃ ຍີ ຌັ ຅ບຸ ີບຄ຺ ຂບຄ Ca2+, Mg2+, Fe2+ ເຌຎະຖຓິ າຌຘຄູ . ຌາ່ໄ ກະຈາໄ ຄ຾ຍຄໃ ຽຎຌັ 2 ຆະຌິຈ຃:ື ຌາ່ໄ ກະຈາໄ ຄຆໃທ຺ ຃າທ ຾ຖະ ຌາໄ່ ກະຈາໄ ຄຊາທບຌ. ຌາ່ໄ ກະຈາໄ ຄຆໃທ຺ ຃າທ ຾ຓຌໃ ຌາ່ໄ ຋ໃ ີຍຌັ ຅ບຸ ບີ ຄ຺ ຂບຄຽກບື ຍີກາກ຿ຍຌາຈ HCO3  99

ຌາ່ໄ ກະຈາໄ ຄຊາທບຌ ຾ຓຌໃ ຌາໄ່ ຋ໃ ຍີ ຌັ ຅ບຸ ບີ ຄ຺ ຂບຄຽກບື ກົຕ່ ທ຺ ຾ຖະ ຽກບື ຆຸຌຒຈັ ທິ຋ີກາຌກາ່ ຅ຈັ ຌາໄ່ ກະຈາໄ ຄ ຽຑໃ ິຌຘາຓາຈກາ່ ຅ຈັ ຃ທາຓກະຈາໄ ຄຂບຄຌາໄ່ ກະຈາໄ ຄຆທໃ ຺ ຃າທຈທໄ ງທ຋ິ ີ ກາຌຌາ່ ແຎຉຓ຺ໄ , ຌາ່ໄ ກະຈາໄ ຄຊາຄທບຌຍໃ ່ຘາຓາຈກາ່ ຅ຈັ ຈທໄ ງທ຋ິ ີກາຌຉຓໄ຺ ແຈໄ Ca2  2HCO3  CaCO3 (s)  CO2 (g)  H2O(l) ຌບກ຅າກທິ຋ີກາຌຉຓໄ຺ ຽຑໃ ີຌງຄັ ຘາຓາຈກາ່ ຅ຈັ ຌາ່ໄ ກະຈາໄ ຄຂບຄຌາໄ່ ຈທໄ ງທ຋ິ ຋ີ າຄຽ຃ຓີ ເຆທໄ ຋ິ ີກາຌ ຾ຖກຎຼໃ ຌບບີ ຄ຺ Ca(HCO3 )2 (aq)  Na2 CO3 (s)  CaCO3 (s)  2NaHCO3 (aq) 7. ຋າຈຎະຘຓ຺ ເຌ຅ຸ IIA ຋າຈຎະຘຓ຺ ຖະນທາໃ ຄ຅ຸ IIA (Be, Mg, Ca, Sr, Ba, Ra) ກຍັ ບກ຺ ຆີ຾ຆຌຈຄໃັ ຌ:ີໄ BeO, MgO, CaO, SrO, BaO, RaO. ບກ຺ ຆິຈດເໃູ ຌ຅ຸ IIA ຾ຓຌໃ ບກ຺ ຆິຈຍາຽຆີ ຽຑາະຽຓໃບື ຎະຉິກຖິ ງິ າກຍັ ຌາໄ່ ຾ຖທໄ ຅ະກາງ ຽຎັຌຍາຽຆຽີ ຆໃັຌ: BeO  H 2O  Be(OH )2 MgO  H 2O  Mg(OH )2 CaO  H 2O  Ca(OH )... 8. ກາຌຌາ່ ເຆ ໄ ຾ຖະ ຃ຸຌຎະ຿ນງຈ ເຌຍຌັ ຈາ຿ຖນະຈໃ ັຄຈິຌ຋ຄັ ນາໄ ຆະຌຈິ ຿ຖນະ Ca, Sr ຾ຖະ Ba ຍໃ ່຃ໃ ບງຓຎີ ະ຿ນງຈເຆຘໄ ບງ຾ຉໃ , Mg ຃ໃ ບຌ ຂາໄ ຄຓຎີ ະ຿ນງຈນົາງ຿ຈງ ,ຘາໄ ຄ຿຃ຄຘະຈຸທັຈຽຎັຌເຆຌໄ ງິ ຓ຺ ຅ໃ ຄຶ ,ຑ່ຎະຓາຌ຾ຂຄໜຼທ຃ທາຓຓີ ,ຽຍ຺າຌາ່ໄ ໜກັ ຓ຅ີ າກຽຌໃ ບຄ , :ຽຆໃ ຌັ ບໃ ຌ຿ຖນະກຍັ ຎະຘຓ຺ Al, Zn ຽຎັຌຉຌ຺ໄ ຂບຄຘໃ ທຌຽປຈັ ເຆໄ ,຋າຌ຋ຌ຺ ຾ປຄ຾ຂຄ຾ຖະ ຽຍາ຺ ຋ໃ ຎີ ຺ຌຽ຅ບ຿ຖນະແຈໄ . ຍຽິ ຃ໃ ບຄຌ ຿ຖນະ...ຉໃ າຄໂເຆຽໄ ຃ໃ ບຄ ,ແຈຂັຌ ,ຽຎໃ ຺າກະ ,Mg ເຆຽໄ ຎັຌ຿ຉຕີຈທິ ເຌຂະຍທຌກາຌຎຸຄ຾ຉໃ ຄ຾ປໃ ຍາຄຆະຌຈິ ຈທໄ ງ Be ເຆຽໄ ປັຈຽຎັຌ຿ຖນະຽ຅ບຎ຺ຌຍາຄຆະຌຈິ ກຍັ ຎະຘ຺ຓຽຓໃ ບ , Cu ຿ຈງຓີ Be 2% ຅ະແຈ຿ໄ ຖນະຽ຅ບ຋ໃ ຓີ ຖີ ກັ ຘະຌະຑິ ຽຘຈເຌກາຌຉາໄ ຌ຋າຌ຃ທາຓບໃ ບຌຉໃ ່ກາຌຍຈິ ຄກ່ ຍັ ແຎກຍັ ຓາຌຌັໄ ຅າກຌບກ .ແຒຒາໄ ຉໃ ່຾ຖະ ຅ຈຸ ຘະຎິຄ ຽຎັຌຽປັຈເຆ຅ໄ ໃ ຄຶ , ຾ຖະຽຍາ຺ ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌ຋ໃ ດີ ໃ າຄຍາຄຘາໄ ຄ຿຃ຄຘະຈຸທັຈຽປຈັ ກາຌເຌຈ຿ນງຎະຓງີ ຄັ ຖີຽຍຂບຄຽ຅ບ຿ຖນະ ຃ທາຓ຾ຂຄ Be ຍ່ຖິຘຸຈຓຖີ ກັ ຘະຌະ຿ຎໃ ຄເຘໃ ຉໃ ່ຌທິ ຉຕຄ຺ ຾ຖະ ຖຄັ ຘຽີ ບັກຆຌ໇ ທິ ກບຌຎະຉຽິ ຃ໃ ບຄເຌຎະກບຍຘໃ ທຌຘຌິໄ ຽຎັຌເຆ຅ໄ ໃ ຄຶ ຌຌັໄ ຈໃ ັຄ , ກໃ ່ຉາຓເຈດໃ າຄຽຊິຄຆ໇ ຽບກັ ຖຄັ ຘີ຾ຖະ ນົບຈຽ຃ົງ Be ຽຎັຌ຋າຈ຋ໃ ຓີ ຑີ ຈິ ຾ຖະ ນາງາກ. 100

ຍຈ຺ ຋ີ 14 ຅ຸ IA ຿ຖນະຈໃ ຄັ ຋າຈເຌ຅ຸ IA ຎະກບຍຈທໄ ງຖຉີ ີບບຓ Li,ຌາຉຕບີ ບຓ Na, ກາຖບີ ບຓ K ,ຕູຍຈິ ບິ ບຓ Rb ,ຽຆຆີບບຓ Cs຾ຖະ ຒຕັຄຆີບບຓ Fr ຽບຌີໄ ທໃ າ :຿ຖນະຈໃ ຄັ .Fr ຽຎັຌ຋າຈກ່າຓຌັ ຉະຑາຍຖຄັ ຘີ ຏະຖິຈຂຶຌໄ ຓາແຈໜໄ ບໄ ງ຅າກຎະຉິກຖິ ິງາຌທິ ຽ຃ົງ . ຿ຈງຎ຺ກກະຉຽິ ຓໃ ບຽທາ຺ໄ ຽຊຄິ ຿ຖນະຈໃ ັຄຓກັ ຅ະຽທ຺າໄ ຽຊຄິ Li ແຎນາ Cs ຽ຋ໃ າ຺ ຌຌັໄ . I. ຘະຊາຌ຋ໃ ຑີ ຍ຺ ຽນຌັ ຾ຖະ ກາຌຎຸຄ຾ຉໃ ຄ ຽຌໃ ບຄ຅າກ຿ຖນະ຅ຌຸ ທີໄ ໃ ບຄແທເຌກາຌຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ິງານາົ ງ ຅ໃ ຄຶ ຍໃ ່ຘາຓາຈຑຍ຺ ຽນຌັ ຋າຈ຅່າຑທກຌດີໄ ໃ ູເຌຑາທະຽຘຖີ . ເຌ຋່າຓະຆາຈ຅ະດໃ ູປໃ ທຓກຍັ ຋າຈບໃ ຌເຌຑາທະ຋າຈຎະຘຓ຺ ຌາຉຕບີ ບຓ ຾ຖະ ກາຖບີ ບຓ ຓດີ ໃ ູນາົ ງກທໃ າ຋າຈບໃ ຌ ຋າຈ ຎະຘ຺ຓຂບຄ Na ຘາຓາຈຑຍ຺ ຽນຌັ ແຈ຋ໄ ໃ ທ຺ ແຎຽຆໃ ຌັ :ຌ່າໄ ຋ະຽຖຓິ NaCl ,%3 ຽກບກຌິ ຾ຓໃ ຌ NaCl ເຌປູຍຏກຶ ຂບຄ຋າຈ ຾ຂຄ຋ໃ ດີ ໃ ູເຌຘະຊາຌ຋ໃ ຉີ ໃ າຄໂ ຌາຉຕີບບຓຌຉີ ຕຈັ ນົ ຽກບຆີຖຒີ ີຽຉີຓດີ ໃ ູເຌຎະຽ຋ຈຆີຖີ (Chile Saltpeter, NaN )ເຌ ບາຽຓຖິກາເຉໄ .຋າຈຎະຘ຺ຓຂບຄ K ຓດີ ໃ ູ຋ໃ ທ຺ ແຎຌ່ານຌີ ຽຆໃ ັຌ :ຽຒຖຈຘ໇ ຎາຕ໇ ແຓກາ ຑຍ຺ KCl ເຌຍໃ ່ຽກບນາົ ງ຾ນໃ ຄຽຎັຌຆິທ ແທຉ໇ KCl ຾ຖະ ຃າຕຌ໇ ຖັ ແຖຕ໇ KCl.MgC .6 O Li, Rb ຾ຖະ Cs ຽຎັຌ຋າຈ຋ໃ ນີ າງາກ ຑຍ຺ ຽນຌັ ຋າຈຎະຘຓ຺ ຂບຄ ຋າຈ຅່າຑທກຌຽີໄ ຎັຌຑທກບະຓ຿ິ ຌຆິຖກິ ຈັ . ເຌ຋າຈຎະຘ຺ຓ຋ຸກຆະຌຈິ ຿ຖນະຈໃ ັຄຓຽີ ຖກບກ຺ ຆຽີ ຈຆ຺ຄ +1 ຑຼຄດໃ າຄຈຼທ. ຽຌໃ ບຄ຅າກ຿ຖນະຈໃ ັຄຽຎັຌຉ຺ທຕີຈີທ຋ໃ ີ ຾ປຄ ກາຌຎຸຄ຾ຉໃ ຄ຿ຖນະຈໃ ັຄ຅າກບບີ ຺ຄ + 1ຈທໄ ງທ຋ິ ຋ີ າຄຽ຃ຓ຅ີ ໃ ຄຶ ຽຎັຌຽຖໃ ບຄ຋ໃ ງີ າກນາົ ງ ຽຑາະຍໃ ່ຘາຓາຈນາ຋າຈ຋ໃ ຽີ ຎັຌຕີ ຈທີ ຋ໃ ຾ີ ປຄກທໃ າຓາຕຈີ ີທບີບຄ຺ ທ຋ິ ກີ າຌຎຸຄ຾ຉໃ ຄ຿ຖນະຈໃ ັຄ຿ຈງ຋ໃ ທ຺ ແຎ຅ໃ ຄຶ ເຆທໄ ຋ິ ກີ າຌ຾ງກຽກບກ່ຕົ ຺ທ຋ໃ ນີ ບົ ຓ຾ນົທຈທໄ ງ ແຒຒາໄ ຉ຺ທດໃ າຄຽຆໃ ຌັ :ກາຌຎຸຄ຾ຉໃ ຄ຿ຖນະຌາຉຕີບບຓ຅າກກາຌ຾ງກ NaCl ຋ໃ ນີ ບົ ຓ຾ນທົ ຈທໄ ງແຒຒາໄ ເຌຌຓີໄ ກັ ເຘໃ CaC ຽຑໃ ບນຸົຈ຅ຈຸ ນົບຓ຾ນທົ ເນຉໄ ໃ ່າຖຄ຺ ຅ະແຈກໄ າຘ C ດໃ ູຂ຺ທໄ ບາ຿ຌຈ ຾ຖະ ຿ຖນະ Na ດໃ ູຂ຺ທໄ ກາ຿ຉຈ )ກາ຿ຉຈ (Na ↔ N C → C )ບາ຿ຌຈ( ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌ຿ຖນະ Rb ຾ຖະ Cs ຓໜີ ບໄ ງ ຅ໃ ຄຶ ບາຈ຅ະເຆທໄ ຋ິ ຋ີ າຄຽ຃ຓ຿ີ ຈງ ຽຆໃ ຌັ :Ca ຽຂາ຺ໄ ແຎ຾຋ຌ຋ໃ ີ ຾ຖະ ຿ຖນະຈໃ ັຄ຋ໃ ຉີ ບໄ ຄກາຌ຅ະກໃ ຌັ ຽຎັຌບາງບບກຓາ. Ca(s) + 2CsC (s) CaC (s) + Cs(g) II. ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະຒີຆກິ ຾ຖະ ກາຌຌາ່ ເຆໄ 1. ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະຒຆີ ກິ ຉາຉະຖາຄ຋ີ 1຃ຸຌຖັກຘະຌະຍາຄບຌັ ຂບຄ຋າຈເຌ຅ຸ IA ຖຈັ ຘະໝບີ າ຿ຉຓ)຿ຖນະ( )pm( Li Na K Rb Cs ຖຈັ ຘະໝບີ ບີ ຄ຺ )pm( ຃ທາຓໜາ຾ໜຌໄ (g/cm3) 155 190 235 248 267 60 95 135 148 169 0.53 0.97 0.86 1.53 1.87 101

຅ຈຸ ນົບຓ຾ນົທ ( ) 180 97.8 64 39 28.5 ຅ຈຸ ຒ຺ຈ ( ) 1317 892 774 688 690 ຃ທາຓ຾ຂຄ)຋ຼຍກຍັ ຽຑຈັ (10 0.6 0.4 0.5 0.3 0.3 (V) -3.04 -2.71 -2.93 -2.99 -3.02 ຘະຑາຍແຒຒາໄ ຖຍ຺ 1.15 1.01 0.91 0.89 0.86 ຑະຖຄັ ຄາຌ຾ຉກຉ຺ທຽຎັຌບີບ຺ຄ (kJ.mol-1) 520 496 419 403 375 ຑະຖັຄຄາຌແປຽຈຕຆຌັ (kJ.mol-1) -498 -393 -310 -284 -251 ຽບຌ຋າຒີຂບຄກາຌຖະຽນຈີ (kJ.mol-1) 159 108 90 86 78 ຘຂີ ບຄ຾ຎທແຒ ຾ຈຄ ຽນບົ ຄ ຓໃ ທຄ)ບິຈ( ຾ຈຄ຾ກໃ ຒາໄ ຿ຖນະຈໃ ັຄຓຘີ ຽີ ຄາ຺ ຾ທທທາທ຃ກຍັ ຽຄຌິ , ຽຎັຌ຿ຖນະ຋ໃ ຽີ ຍ຺າ, ຃ທາຓໜາ຾ໜຌໄ ຉໃ ່າຉໃ າຄ຅າກ຿ຖນະ຋ໃ ທ຺ ແຎ ຽຌໃ ບຄ຅າກ ບາ຿ຉຓຓຂີ ະໜາຈເນງໃ ຾ຖະ ຓຓີ ທຌຘາຌໜບໄ ງ ຖຉີ ບີ ບຓຽຎັຌ຿ຖນະ຋ໃ ຽີ ຍ຺າ຋ໃ ຘີ ຸຈ .ຽຓໃ ບຽຖກບາ຿ຉຓຽຑໃ ຓີ ຂຌຶໄ ຂະໜາຈ ບາ຿ຉຓເນງໃ ຂຶຌໄ ຾ຉໃ ບຈັ ຉາກາຌຽຑໃ ຓີ ຂຶຌໄ ຂບຄຓທຌຘາຌນົາງກທໃ າບຈັ ຉາກາຌຽຑໃ ຓີ ຂຌຶໄ ຂບຄຂະໜາຈບາ຿ຉຓ ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ ຃ທາຓໜາ຾ໜຌໄ ຅ໃ ຄຶ ຽຑໃ ຓີ ຂຶຌໄ ຉາຓຖ່າຈັຍ຅າກ Li ນາ Cs) ງກ຺ ຽທຌັໄ K ຓ຃ີ ທາຓໜາ຾ໜຌໄ ຉໃ າກທໃ າ Na ຽຖກັ ໜບໄ ງ.( ຿ຖນະຘໃ ທຌນາົ ງຓກັ ຅ະຓ຅ີ ຈຸ ປບໄ ຌຽຎໃ ບງຘູຄ ຾ຉໃ ຿ຖນະຈໃ ຄັ ຓ຅ີ ຈຸ ປບໄ ຌຽຎໃ ບງຉໃ ່າ .Cs ປບໄ ຌຽຎໃ ບງດໃ ູບຸຌນະຑູຓ 28.5 ຽ຋ໃ າ຺ ຌຌັໄ ເຌບຸຌນະຑູຓກາຄຽທຌັ ຂບຄຎະຽ຋ຈຖາທກະຽຎັຌ຋າຈ຾ນົທແຈໄ ຅ຈຸ ປບໄ ຌຽຎໃ ບງ ຾ຖະ ຅ຈຸ ຒ຺ຈຓ຃ີ ໃ ານຸຈົ ຖ຺ຄຽຓໃ ບຽຖກບາ຿ຉຓຽຑໃ ຓີ ຂຌຶໄ ຘະ຾ຈຄທໃ າຽຓໃ ບຂະໜາຈບາ຿ຉຓຽຑໃ ຓີ ຂຌຶໄ ຑຌັ ຋ະ຿ຖນະບໃ ບຌຖຄ຺ ຿ຈງ຋ໃ ຅ີ ່າຌທຌຽບ ຽຖັກຉຕ຺ຄຆຌັໄ ຌບກຘຸຈຓ຅ີ ່າຌທຌໜບໄ ງດໃ ູ຾ຖທໄ ຿ຖນະຈໃ ັຄຓຖີ ກັ ຘະຌະບໃ ບຌ ຖີຉີບບຓຽຎັຌ຋ໃ ຾ີ ຂຄກທໃ າໝໃ ຊູ າໄ ຋ຼຍກຍັ ຋າຈເຌ຅ຈຸ ຼທກຌັ ເຆຓໄ ຈີ ຉຈັ ແຈງໄ າກ ຋າຈຉໃ ່ແຎບໃ ບຌຖຄ຺ ເຆຓໄ ຈີ ຉຈັ ແຈຄໄ ໃາງ. ຑະຖຄັ ຄາຌກາຌ຾ຉກຉທ຺ ຽຎັຌບບີ ຄ຺ ຂບຄ຿ຖນະຈໃ ັຄຓ຃ີ ໃ າຉໃ າ່ ຽບຽຖັກຉຕຄ຺ ຆັຌໄ ຌບກຘຸຈນຸົຈບບກແຈຄໄ ໃາງ ຋າຈຉໃ ່ແຎ ເຌ຅ງຸ ໃ ຄິ ຓຂີ ະໜາຈບາ຿ຉຓເນງໃ ຂຶຌໄ ຑະຖຄັ ຄາຌກາຌ຾ຉກຉທ຺ ຽຎັຌບບີ ຄ຺ ຅ໃ ຄຶ ຓ຃ີ ໃ າຉໃ ່າຖຄ຺ Cs ຓ຃ີ ໃ າຑະຖັຄຄາຌກາຌ຾ຉກຉ຺ທ ຽຎັຌບີບ຺ຄ຅ໃ ຄຶ ຓ຃ີ ໃ າຉໃ ່າ຋ໃ ຘີ ຸຈ ຾ຖະ ຽຎັຌ຋າຈ຋ໃ ຓີ ຘີ ະຑາຍແຒຒາໄ ຍທກຘູຄ຋ໃ ຘີ ຸຈ ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະຉໃ າຄໂຓກັ ຉໃ ່ຽຌໃ ບຄຓາ຅າກກາຌ ຋ໃ ຽີ ບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຆັຌໄ ຌບກ )ຽຆໃ ິຄຓດີ ໃ ຿ູ ຉຈຼທ( ນຸຈົ ແຎແຈຄໄ ໃາງ ຽຓໃ ບຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄ຿ຉຌຌັໄ ນຸຈົ ແຎ຾ຖທໄ ບບີ ຄ຺ ຋ໃ ແີ ຈຓໄ ຿ີ ຃ຄຘາໄ ຄ຃ກຍັ ຋າຈບາງຖາໄ ຅ໃ ຄຶ ໝຌັໄ ຃ຄ຺ ຾ຖະ ຽປຈັ ເນຑໄ ະຖັຄຄາຌກາຌ຾ຉກຉ຺ທຽຎັຌບີບ຺ຄຂຌັໄ ຋ໃ ຘີ ບຄຓ຃ີ ໃ າຘູຄກທໃ າຂັຌໄ ຋ໃ ໜີ ໃ ຄຶ ຽຌໃ ບຄ຅າກບີ ຽຖກ຺ ຉຕ຺ຄ຿ຉຌບກ຿ຉຈຼທຌຌັໄ ຽຎັຌບຽີ ຖກັ ຉຕ຺ຄ s ຽຓໃ ບຽຘງແຎ຾ຖທໄ ບີບ຺ຄ ຓຖີ ະຈຍັ ຑະຖັຄຄາຌນົກັ ນຸົຈຖ຺ຄແຎຂຌັໄ ໜໃ ຄຶ ຂະໜາຈບີບ຺ຄ຅ໃ ຄຶ ຌບໄ ງກທໃ າຂະໜາຈບາ຿ຉຓນາົ ງ. ຊາໄ ຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຆຌັໄ ຌບກຘຸຈຍໃ ່ແຈນໄ ຸຈົ ບບກແຎ຅າກບາ຿ຉຓ ຑຼຄ຾ຉໃ ຊກຈຌັ ເນຂໄ ຌຶໄ ແຎດໃ ູເຌຖະຈຍັ ຑະຖຄັ ຄາຌ຋ໃ ີ ຘູຄຂຶຌໄ ຽຆໃ ຄິ ຽຓໃ ບຉ຺ກກຍັ ຖຄ຺ ຓາງຄັ ຘະຊາຌະຑຌໄ ກໃ ຅່ ະຎໃ ບງຑະຖັຄຄາຌ ຘ່າຖຍັ ຿ຖນະຈໃ ັຄ ຑະຖຄັ ຄາຌຌຓີໄ ຃ີ ໃ າຉໃ ່າຂະໜາຈດໃ ູເຌ ຆໃ ທຄຘຽຎັກຉ່າ຋ໃ ຉີ າຘາຓາຈຽຍໃ ິຄຽນຌັ ແຈໄ ຿ຖນະຈໃ ຄັ ຋ຸກຆະຌຈິ ຾ຖະ ຽກບຂບຄຓຌັ ຽຓໃ ບຽຏ຺າແໝ຅ໄ ະເນຘໄ ີຉໃ າຄໂເຌ຾ຎທແຒ ຽຎັຌຘຘີ ະຽຑາະຂບຄ຿ຖນະ. )ເຌຉາຉະຖາຄ( ຿ຈງ຋ໃ ທ຺ ແຎ ບີບຄ຺ ເຌ຋າຈຖະຖາງເຌຌ່າໄ ຅ະຖທຓຉທ຺ ກຍັ ຿ຓຽຖກຸຌຌາ່ໄ ຋ໃ ດີ ໃ ູເກໂໄ ຑະຖຄັ ຄາຌ຋ໃ ຎີ ໃ ບງບບກຓາຽບີຌໄ ທໃ າ :ຑະຖັຄຄາຌປຈີ ຕຈັ ຆຌັ ບີບຄ຺ ຖທຓຉ຺ທກຍັ ຿ຓຽຖກຸຌຌາ່ໄ ຈທໄ ງ຾ປຄຈຶຄຈູຈບີບ຺ຄ ຽຆຄິ ຃ທາຓ຾ປຄຂຌຶໄ ດໃ ູກຍັ ຂະໜ 102

າຈແຒຒາໄ ຍຌັ ຅ຸ ຾ຖະ ຖຈັ ຘະໝບີ ບີ ຄ຺ ຽຓໃ ບບຈັ ຉາຘໃ ທຌແຒຒາໄ ຍັຌ຅ຉຸ ໃ ່ຖັຈຘະໝຓີ ຃ີ ໃ າຘູຄຂຶຌໄ ຾ປຄຈຶຄຈູຈນາົ ງ ຅ະຎໃ ບງ ຑະຖຄັ ຄາຌແຈນໄ ົາງເຌຂະຍທຌກາຌປຈີ ຕັຈຆຌັ ຊາໄ ບີບ຺ຄຓຂີ ະໜາຈຌບໄ ງ ຿ຓຽຖກຸຌຌາ່ໄ ງໃ ຄິ ຽຂ຺າໄ ຓາເກແໄ ຈນໄ າົ ງ ຾ປຄຈຶຄຈູຈ ກໃ ນ່ ົາງຂຌຶໄ ຊາໄ ຋ຼຍຖະນທໃ າຄ຋າຈເຌ຅ຈຸ ຼທກຌັ ຽຆໃ ຄິ ແຒຒາໄ ຍຌັ ຅ຽຸ ຋ໃ າ຺ ກຌັ ຽຓໃ ບຂະໜາຈບບີ ຺ຄເນງໃ ຂຶຌໄ ຑະຖຄັ ຄາຌປຈີ ຕຈັ ຆັຌ ຅ະຓ຃ີ ໃ າຌບໄ ງຖ຺ຄ ຅ະຽນຌັ ແຈ຅ໄ າກ຃ໃ າຑະຖຄັ ຄາຌປີຈຕຈັ ຆຌັ ຂບຄ L ນາ Cs+ ຾ຌທເຈກໃ ່ຉາຓຑະຖັຄຄາຌປຈີ ຕັຈຆຌັ ຂບຄ L ຌຍັ ທໃ າຘູຄກທໃ າຎ຺ກກະຉິ ຽຑາະທໃ າບີບຄ຺ ຖີຉບີ ບຓຓຂີ ະໜາຈຌບໄ ງນາົ ງ ຘາຓາຈຖທຓກຍັ ຿ຓຽຖກຸຌຌາໄ ແຈດໄ ໃ າຄ ຾ປຄ຃າງຑະຖຄັ ຄາຌບບກຓາແຈນໄ າົ ງ ກາຌ຋ໃ ຑີ ະຖັຄຄາຌປີຈຕຈັ ຆຌັ ຂບຄ L ຘູຄຌຽີໄ ປຈັ ເນຽໄ ຎັຌກາຌງາກ຋ໃ ຅ີ ະຕີຈທີ L ຾ປຄຽ຃ໃ ບຌ຋ໃ ແີ ຒຒາໄ ຂບຄ຾ຆທຕຂ໇ ບຄ Li ຓ຃ີ ໃ າຽຎັຌຖຍ຺ ນາົ ງກທໃ າ຋າຈ຿ຖນະຈໃ ັຄບໃ ຌໂຽຆໃ ຄິ ຏຈິ ຅າກ຃ທຌ຅ະຽຎັຌ. ກາຌຑທ຺ ຑຌັ ຖະນທໃ າຄຍໃ ແ່ ຒຒາໄ ກຍັ ຑະຖຄັ ຄາຌຽຘຖີ ຘະ຾ຈຄຈທໄ ງຘຓ຺ ຏ຺ຌ: nF ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ ຊາໄ ນາກ຅ະຑ຅ິ າຖະຌາ຃ໃ າ຋າຄຑະຖຄັ ຄາຌບຸຌນະຑູຓ຋ໃ ຂີ ບໄ ຄກຍັ ຾ປຄຽ຃ໃ ບຌ຋ໃ ແີ ຒຒາໄ ຂບຄ຾ຆທຕຂ໇ ບຄບີບຄ຺ ຿ຖນະ຅ະຉບໄ ຄຑ຅ິ າຖະຌາ຃ໃ າຂບຄ ຽຑໃ ບ຃ທາຓຘະຈທກ ຽປ຺າບາຈ຅ະ຃າ່ ຌຄຶ ຽຊຄິ ຾ຉໃ ຃ໃ າຽບຌ຋າຖຎີ ຋ໃ ຎີ ໃ ຼຌ ຾ຎຄ H ຿ຈງຘຓ຺ ຓຸຈທໃ າ຃ໃ າຽບຌ຿຋ຒີ຋ໃ ຎີ ໃ ຼຌ຾ຎຄແຎ ຂບຄ຋າຈ຅າຑທກຈຼທກຌັ ຅ະຍໃ ່຾ຉກຉໃ າຄກຌັ ນົາງຎາຌເຈ ຃ໃ າ H ຋ໃ ີ ກໃ ຼທຂບໄ ຄຓີ 3ຆະຌຈິ : M(s) ↔ M(g) ຽບຌ຋າຖຎີຂບຄກາຌຖະຽນຈີ ) M(g) ↔ (g) + ຑະຖັຄຄາຌກາຌ຾ຉກຉທ຺ ຽຎັຌບບີ ຄ຺ M(s) ↔ M(aq) ຑະຖຄັ ຄາຌແປຽຈຕຆຌັ ) M(g) ↔ (aq) + ຽຊຄິ ທໃ າຂຌັໄ ຉບຌຽນໃ ົາ຺ ຌ຅ີໄ ະຍໃ ່ຽກຈີ ຂຶຌໄ ຅ຄິ ເຌຂ຺ທໄ ແຒຒາໄ ຾ຉໃ ກໃ ຽ່ ຎັຌກາຌຎຼຍ຋ຼຍກຌັ ຿ຈງ຃ໃ າທັຈ຾຋ກບຸຌນະຑູຓ ຽຑາະ ຑາທະຽຖໃ ຓີ ຉຌັໄ ກຍັ ຑາທະຘຸຈ຋າໄ ງ຃ກຌັ ກາຌຽຍໃ ຄີ ຃ໃ າ ທໃ າ຅ະນາົ ງ ນົ ໜບໄ ງ຾ຌທເຈ ບາຈ຅ະຑ຅ິ າຖະຌາ຅າກ , ຑະຖັຄຄາຌກາຌ຾ຉກຉທ຺ ຽຎັຌບບີ ຺ຄ ຾ຖະ ) . ຅າກຉາຉະຖາຄ຋ີ 1຅າກ Na ນາ Cs ຋ຄັ ຃ໃ າ ຑະຖັຄຄາຌກາຌ຾ຉກຉທ຺ ຽຎັຌບີບ຺ຄ ຾ຖະ ນຸົຈຖ຺ຄ )຾ຉໃ ຓຽີ ຃ໃ ບຄໝາງ ຽຑາະຓກີ າຌ຃າງຑະຖັຄຄາຌ (຃ໃ າ ຾ຖະ ຑະຖຄັ ຄາຌກາຌ຾ຉກຉ຺ທຽຎັຌບີບຄ຺ ຽຎັຌຘາຽນຈ ຽປຈັ ເນ຃ໄ ໃ າ ນຸຈົ ຖ຺ຄ຅າກ Na ຽຊິຄ Cs . N (aq) ຊກຕີຈທີ ແຈຄໄ ໃາງກທໃ າ C (aq) ຾ຉໃ Li ຓີ ຘູຄນົາງ ຽຓໃ ບຖທຓ຋ຄັ ຘາຓ຃ໃ າ຾ຖທໄ ຅ໃ ຄຶ ຽປຈັ ເນ ໄ ຂບຄ Li ຉໃ ່າ຋ໃ ຘີ ຸຈ. 2. ກາຌຌ່າເຆໄ ຽຌໃ ບຄ຅າກ຿ຖນະຈໃ ັຄຓຖີ ກັ ຘະຌະບໃ ບຌ ຾ຖະ ຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ງິ າກຍັ ຋າຈບໃ ຌແຈຄໄ ໃາງ ຅ໃ ຄຶ ຍໃ ່ຘາຓາຈຌາ່ ຓາຽປຈັ ຽຎັຌຘໃ ຄິ ຂບຄຽ຃ໃ ບຄເຆ຋ໄ ໃ ທ຺ ແຎແຈ຃ໄ ກຍັ ຿ຖນະບໃ ຌໂ .຾ຉໃ ຌາຉຕບີ ບຓ ຾ຖະ ກາຖີບບຓງຄັ ຓ຃ີ ຸຌຖັກຘະຌະ຋ໃ ຈີ ຈີ າໄ ຌບໃ ຌໂບກີ ຽຆໃ ັຌ : ຓ຃ີ ທາຓປບໄ ຌ຅າ່ ຽຑາະຘູຄ ,຅ຈຸ ນບົ ຓ຾ນທົ ຉໃ ່າ ,ຆກັ ຌາ່ ຃ທາຓປບໄ ຌ ຾ຖະ ແຒຒາໄ ແຈຈໄ ີ .຅ໃ ຄຶ ຘາຓາຈເຆຌໄ າຉຕີບບຓ ຾ຖະ ກາຖີບບຓຽຎັຌ຋າຈຊໃ າງຽ຋຃ທາຓປບໄ ຌເຌນບໄ ຄຎະຉກິ ບຌຌທິ ຽ຃ົງ .ຖທຈຌາຉຕນີ ຸຓໄ ຑຕາຘຉກິ ຽຎັຌຉ຺ທຌາ່ ແຒຒາໄ ຋ໃ ບີ ໃ ບຌ 103

຾ຖະ ຖາ຃າຊກ Li ເຆເໄ ຌກາຌຎຸຄ຾ຉໃ ຄ຋າຈບບຕກ໇ າ຿ຌຽຓ຾຋ຖຖິຈ ຘໃ ທຌ Rb ຾ຖະ Cs ຌຌັໄ ເຆເໄ ຌກາຌຽປັຈຽຆທຕ຿໇ ຒ ຿ຉຽບຽຖກັ ຉຕກິ ຋ໃ ຉີ ບໄ ຄກາຌ຿ຖນະ຋ໃ ຽີ ຘງຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ແຈຄໄ ໃາງ ຽຆໃ ິຄ Rb ຾ຖະ Cs ຓ຃ີ ຸຌຖກັ ຘະຌະຈໃ ັຄກໃ າທ. III. ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະ຋າຄຽ຃ຓີ ຿ຖນະຈໃ ຄັ ຋ຸກ຋າຈທໃ ບຄແທຉໃ ່ຎະຉກິ ຖິ ງິ າຽ຃ຓນີ ົາງ ຓກັ ຽກຍັ ແທເໄ ຌຌາ່ໄ ຓຌັ ກາຘ ນົ ຑາຆະຌະຘູຌບາກາຈ ຽຑໃ ບ ນກົີ ຽທັຌໄ ຅າກ຃ທາຓຆໃ ຸຓ ຾ຖະ ກາຘເຌບາກາຈ .ຽປຈັ ຎະຉກິ ຖິ ງິ າກຍັ ຌ່າໄ ດໃ າຄປຸ ຌ຾ປຄແຈກໄ າຘປ຿ີ ຈົ຾ຆຌ ຾ຖະ ປີຈກ຺ ຆິຈ຋ໃ ີ ຖະຖາງເຌຌ່າໄ ແຈຈໄ ີ) ງກ຺ ຽທຌັໄ LiOH ຋ໃ ຖີ ະຖາງຌາ່ໄ ແຈຎໄ າຌກາຄ (ຎະຉກິ ຖິ ິງາ຾ຏໃ ຃ທາຓປບໄ ຌບບກຓາຽຎັຌ຅າ່ ຌທຌນາົ ງ. 2M + 2 O 2 + 2O + ຃ທາຓປຸ ຌ຾ປຄຂບຄຎະຉຉກິ ຖິ ິງາຽຑໃ ຓີ ຂຌຶໄ ຉາຓຖ່າຈັຍ຅າກ Li ຾ຖະ Cs ,ຎະຉິກຖິ ິງາກຍັ Li ຽຎັຌແຎດໃ າຄຎ຺ກກະຉິ ກາຘປ຿ີ ຈົ຾ຆຌ຋ໃ ຽີ ກຈີ ຅າກຎະຉກິ ຖິ ງິ າຖະນທໃ າຄ Na ກຍັ ຌ່າໄ ບາຈຖຸກແໝ ໄ ຘໃ ທຌຎະຉິກຖິ ິງາຂບຄ K, Rb ຾ຖະ Cs ຌຌັໄ ປຸ ຌ຾ປຄນົາງ ກາຘປ຿ີ ຈົ຾ຆຌ຋ໃ ຽີ ກຈີ ຂຌໄ ຅ະຖຸກແໝ຋ໄ ຌັ ຋.ີ ທ຋ິ ຋ີ ໃ ຅ີ ະຆໃ ທງນຸົຈ຃ທາຓທໃ ບຄແທຉໃ ່ຎະຉກິ ຖິ ງິ າຂບຄ Na ຖ຺ຄ຃ :ຽບ຺າ Na ຖທຓກຍັ ຍານບົ ຈກາງຽຎັຌ຿ຖນະຎະຘຓ຺ ຽຆໃ ຄິ ຽຎັຌ຋າຈ຾ນົທ, ຎະຉກິ ຖິ ິງາຂບຄຌາຉຕບີ ບຓຎ຺ຌຍານົບຈເຌຌາ່ໄ ຓ຃ີ ທາຓປຸ ຌ຾ປຄນຸົຈໜບໄ ງຖ຺ຄກທໃ າ Na ຍ່ຖຘິ ຸຈ ເຆໄ ຌາຉຕີບບຓຎ຺ຌຍານົບຈຽຎັຌຉທ຺ ຕຈີ ທີ ຾຋ຌກາຌເຆ຿ຖນະແຈ຿ໄ ຈງກຄ຺ . ຿ຖນະຈໃ ຄັ ຖະຖາງເຌຌ່າໄ ບາ຿ຓຌງີ ກັ ແຈ຋ໄ າຈຖະຖາງຘີຒາໄ ຋ໃ ຆີ ກັ ຌາ່ ແຒຒາໄ ແຈຈໄ ີ ຽຂາ຺ໄ ເ຅ທໃ າຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຋ໃ ຊີ ກບບໄ ຓ ຈທໄ ງ຿ຓຽຖກຸຌບາ຿ຓຌບີ ກັ . Na(s) + N (l) N (N ) + (N ) ຾ຉໃ ຊາໄ ຓ຋ີ າຈຽຖໃ ັຄຎະຉິກຖິ ິງາຽຆໃ ັຌ :ຽນກົັ ດໃ ູຌາ່ ຅ະແຈບໄ າຓຌີ ຉ຺ທດໃ າຄຌາຉຕບີ າຓຌີ Na(s) + N (l) N (N ) + (g) ຉາຉະຖາຄ຋ໃ ີ 2ຍາຄຎະຉກິ ຖິ ງິ າຂບຄ຋າຈເຌ຅ຸ IA 2Li + LO ຿ຖນະ຅ະແຈໄ N , K , Rb ,Cs ຎະຉິກຖິ ງິ າ Li ຎ຺ກກະຉິ ຌບກຌຌັໄ ຽກຈີ ແຈປໄ ຸ ຌ຾ປຄ M + O MOH + ປີຈທ຺ ຽຎັຌ຋າຈຎະຘຓ຺ ບບີ ຄ຺ LiH ໝຌັໄ ຃ຄ຺ ຋ໃ ຘີ ຸຈ M+ M+ X= ຋າຈ຅ປຸ າ຿ຕ຾ຆຌ Li ຽ຋ໃ າ຺ ຌຌັໄ ຋ໃ ຎີ ະຉກິ ຖິ ິງາກຍັ 3Li + ແຈໄ ,ງຄັ ຓີ As ຾ຖະ Sb. M + N (l) (N ) + (g) M + Hg ຿ຖນະຎະຘຓ຺ 104

1. ບກ຺ ຆຈິ ຾ຖະ ປຈີ ກ຺ ຆຈິ ຿ຖນະຈໃ ັຄຖຸກແໝເໄ ຌບາກາຈ ນົ ເຌບກ຺ ຆີ຾ຆຌ຅່າຌທຌນົາງແຈບໄ ກ຺ ຆຈິ 3ຆະຌຈິ ຃ :ບ຺ກຆຈິ ຎ຺ກກະຉຓິ ບີ ບີ ຄ຺ ,຾ຎກບກ຺ ຆິກ ຾ຖະ ຆູຍຽຎີບກ຺ ຆິຈ , ຖີຉີບບຓແຈບໄ ຺ກຆຈິ ຖຉີ ບີ ບຓ L O Na ແຈຌໄ າຉຕີ຾ຎກບ຺ກ ຆິຈ ຘໃ ທຌ K, Rb ຾ຖະ Cs ແຈຆໄ ູຍຽຎີບ຺ກຆິຈ K , Rb ຾ຖະ Cs ຆູຍຽຎີບ຺ກຆິຈຽຎັຌ຋າຈຎະຘ຺ຓ ຓຘີ ີ ຾ຖະ ຓຖີ ກັ ຘະຌະຑາຕາ຾ຓກຌຉີ ິກ ຽຎັຌ຋າຈບກ຺ ຆຈີ າຆ຺ຄ຋ໃ ຾ີ ປຄນົາງ ຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ິງາກຍັ ຌາ່ໄ ແຈປໄ ີ຿ຈົ຾ຆຌ຾ຎກ ບ຺ກຆິຈ ຾ຖະ ບ຺ກຆີ຾ຆຌ. 2 + 2 O 2O + + K ຓຎີ ະ຿ນງຈຘາຖຍັ ຌກັ ຎຌີ ຑູ ນົ ເຌຽປບຈາຌາໄ ຽຑໃ ບຆໃ ທງເຌກາຌນາງເ຅ຽຌໃ ບຄ຅າກຘາຓາຈຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ງິ າຎໃ ຼຌບາງກາກ຿ຍຌກິ ຽຎັຌບາງບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌ 4K + 2C → 2 ຃ກຌັ ຾ຎກບ຺ກຆິກຘາຓາຈຽປຈັ ຎະຉກິ ຖິ ິງາກຍັ ຌາ່ໄ ແຈໄ 2 + 2 O 2O + ຊາໄ ຅ະຎຸຄ຾ຉໃ ຄບ຺ກຆິກ຋ໃ ທ຺ ແຎບໃ ຌໂຌບກ຅າກ L O ຉບໄ ຄເຆ຿ໄ ຖນະຕີຈທີ ຿ຖນະຌຉີ ຕຈັ 10 K + 2KN 6 ບ຺ກຆຈິ ຓຏີ ຶກ຾ຖຈຉກິ ຽຎັຌ຾ຍຍ຾ບຌຉຒິ ຕູບແ່ ຕ ຽຎັຌຍາຽຆ຋ີ ໃ ຖີ ະຖາງຌາ່ໄ ແຈຈໄ ີ + 2O ຋ໃ ບີ າ ກາຌຎຸຄ຾ຉໃ ຄປີຈກ຺ ຆຈິ ຂບຄ຋າຈ຅ຸ IA ເຆທໄ ິ຋຾ີ ງກ຋າຈຖະຖາງກົຕ່ ທ຺ ຈທໄ ງແຒຒາໄ ຽຆໃ ິຄ຅ະແຈບໄ າງ C ຿ຌຈ ຾ຖະ ດໃ ູກາ຿ຉຈບກີ ຈທໄ ງ .຋າຈ຾ຂຄປຈີ ຺ກຆິຈຓຏີ ຶກ຾ຖກຉກິ ຾ຍຍຈຼທກຍັ NaCl ຾ຖະ ຓຖີ ກັ ຘະຌະຆໃ ຸຓ )ຈູຈ ຌ່າໄ ແຈຈໄ ີ (ກາຌຖະຖາງຂບຄປຈີ ກ຺ ຆກິ ຿ຖນະນຸຈົ ຖຄ຺ ຅າກ Cs ແຎນາ Li. 3. ຽກບຂບຄ຿ຖນະຈໃ ຄັ ຽກບຂບຄ຿ຖນະຈໃ ັຄຽຎັຌຽກບ຋ໃ ຓີ ຖີ ັກຘະຌະບບີ ຺ຄນົາງ຋ໃ ຘີ ຸຈ ຋ຄັ ບບີ ຺ຄຍທກ ຾ຖະ ບີບຄ຺ ຖ຺ຍຉໃ າຄກໃ ່ຘະ຾ຈຄ຃ຸຌ ຖັກຘະຌະຉໃ າຄໂ຾ງກກຌັ ຿ຈງຽຘຖີ ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະຂບຄ຋າຈຎະຘຓ຺ ຅ະຽຎັຌຖັກຘະຌະຖທຓຂບຄບບີ ຄ຺ ຋ຄັ ຘບຄຆະຌຈິ ຽຆໃ ັຌ :຃ຸຌຖກັ ຘະຌະຂບຄ຋າຈຖະຖາງຌາຉຕກີ ົ່ຕທ຺ ຅ະຑ຅ິ າຖະຌາ຅າກຏຌ຺ ຍທກຂບຄບີບ຺ຄຌາຉຕີບບຓ຋ໃ ຊີ ກແປຽຈຕຉ ກຍັ ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະຂບຄບີບຄ຺ ກຕົ່ ຺ທ຋ໃ ຊີ ກແປຽຈຕຉ. ຿ຈງ຋ໃ ທ຺ ແຎຽກບຂບຄ຿ຖນະຈໃ ັຄຖະຖາງຌ່າໄ ແຈໄ ຓຂີ ່ງໄ ກ຺ ຽທັຌໄ ຍາຄຆະຌຈິ ຘໃ ທຌຎະຖຓິ າຌກາຌຖະຖາງຂບຄຽກບ ກໃ ຅່ ະຂຌຶໄ ດໃ ູກຍັ ຑະຖັຄຄາຌຏຶກ຾ຖກຉິກ ຾ຖະ ຑະຖັຄຄາຌແປຽຈຕຆຌັ ບກີ ຽຑາະຽບຌ຋າຖຎີຂບຄ຋າຈຖະຖາງຓ຃ີ ໃ າຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ ຏ຺ຌຍທກຂບຄຑະຖຄັ ຄາຌຏຶກ຾ຖຈຉິກ ກຍັ ຑະຖຄັ ຄາຌແປຽຈຕຆຌັ (ຆໃ ຶຄຓ຃ີ ໃ າຽຎັຌຖຍ຺ ) 105

=+ N (g) + C (g) NC N (aq) + C (aq) ຽກບຶ ຋ໃ ຓີ ບີ ບີ ຺ຄຍທກຂະໜາຈຌບໄ ງ ຃ທາຓໜາ຾ໜຌໄ ຂບຄແຒຒາໄ ຍັຌ຅຅ຸ ະຘູຄຽຆໃ ັຌ : ຑະຖຄັ ຄາຌຏຶກ຾ຖກຉິກ຅ະ ຓ຃ີ ໃ ານຸົຈຖ຺ຄຓາຉາຓ຅຅ຸ າກ Li ຽຊຄິ Cs ເຌບັຈຉາ຋ໃແີ ທກທໃ າກາຌນຸຈົ ຖຄ຺ ຂບຄຑະຖັຄຄາຌແປຽຈຕຆຌັ ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ ຽກບ )຅າກ Li Cs) ຅ະຖະຖາງແຈຈໄ ຂີ ຌຶໄ ຘໃ ທຌຽກບ຋ໃ ຓີ ບີ ີບຄ຺ ຖ຺ຍຂະໜາຈເນງໃ ຃ທາຓໜາ຾ໜຌໄ ແຒຒາໄ ຍຌັ ຅ຉຸ ໃ ່າຽຆໃ ຌັ :ຽກບບບີ ຈ຺ ຈທ຺ , ຽກບຂບຄຆຸຌຒັຈ ຾ຌທ຿ຌຓໄ ຂບຄຘະຑາຍຖະຖາງແຈ຅ໄ ະກຄ຺ ກຌັ ຂາໄ ຓ຃ຽກບຖະຖາງແຈໜໄ ບໄ ງຖຄ຺ . ຉາຉະຖາຄ຋ີ 3ຘະຑາຍກາຌຖະຖາງແຈຂໄ ບຄຽກບຒຕູບຕ່ ທ຺ ຾ຖະ ບີບຈ຺ ຈທ຺ LiF NaF KF RbK CsF LiI NaI KI RbI CsI (kJ 1037 918 817 784 729 729 670 615 596 568 mo ) -958 -853 -770 -744 -711 -803 -698 -615 -589 -556 +79 +65 +47 +47 +18 -74 -28 0 +7 +12 0.27 4.22 92 130 367 165 184 127 152 44 ຘະຑາຍຖະຖາງແຈໄ (18) (18) (18) (18) (18) (20) (25) (0) (17) (0) (g/100g) ຿ຉຽຖກເຌທ຺ຄຽຖັຍຘະ຾ຈຄຽຊິຄ ຋ໃ ທີ ັຈ຾຋ກກາຌຖະຖາງ ຽກບ຅າ່ ຑທກກົ່ຕ຺ທຂບຄ຿ຖນະຈໃ ັຄ ຾ຖະ ຽກບຌາຉຕີຂບຄ຋າຈປາ຿ຖ຾ຆຌ຅ະຍໃ ່ຓ຾ີ ຌທ຿ຌຓໄ ກາຌຽຑໃ ຓີ ຂຌໄ ນົ ນຸົຈ ຖຄ຺ ຋ໃ ຆີ ຈັ ຽ຅ຌ ຘະຑາຍກາຌຖະຖາງແຈຈໄ ຑີ ຘ່ ຺ຓ຃ທຌ ຊາໄ ນາກຑ຅ິ າຖະຌາເຌກຖ່ ະຌ຋ີ ໃ ບີ ບີ ຄ຺ ຿ຖນະ຃ກຌັ ຎໃ ຼຌຘະຽຑາະບີບຄ຺ ຖ຺ຍ ຅ະຽນຌັ ທໃ າເຌກຖ່ ະຌີ CsF CsI ກາຌຖະຖາງ຅ະນຸົຈຖ຺ຄ (CsF CsCl CsBr CsI) ຽຑາະກາຌນຸົຈຖຄ຺ ຂບຄ ຑະຖຄັ ຄາຌແປຽຈຕຆຌັ ຂບຄບບີ ຄ຺ ປ຿ີ ຖ຾ຆຌຽຎັຌຘໃ ທຌຎະກບຍຘ່າ຃ຌັ ຾ຉຘ່າຖັຍຽກບຖີຉີບບຓ ຘະຑາຍກາຌຖະຖາງແຈໄ ຽຑໃ ຓີ ຂຌຶໄ (LiF LiI) ຽຑາະທໃ າຑະຖຄັ ຄາຌຑກຶ ຾ຖກຉກິ ຋ໃ ນີ ຸົຈຖຄ຺ ຓຏີ ຺ຌກະ຋ຍ຺ ຿ຈງກຄ຺ . ຽກບຂບຄ຿ຖນະ຅ຸ IA ຍໃ ່ຓຘີ ີ ຌບກ຅າກບີບຄ຺ ຖຍ຺ ຅ະຓຘີ ເີ ຌ຿ຉຂບຄຓຌັ ຽບຄ ຽຆໃ ັຌ :Mn ຽຓໃ ບຌ່າຓາຽຏາ຺ ຅ະ ແຈ຾ໄ ຎທແຒຽຎັຌຘຘີ ະຽຑາະຂບຄ຋າຈ. ຽກບຖຉີ ບີ ບຓຓ຃ີ ຸຌຖັກຘະຌະຉໃ າຄ຅າກຽກບຂບຄ຿ຖນະຈໃ ັຄບໃ ຌໂດໃ ູນາົ ງດໃ າຄ ຽກບຖີຉບີ ບຓນົາງຆະຌຈິ ຖະຖາງ ຌາ່ໄ ແຈໜໄ ບໄ ງຽຆໃ ັຌ :LiF, L ,L ຅ຌ຺ ປບຈ LiOH ຽກບປາ຿ຖ຾ຆຌຂບຄຖີຉີບບຓງຄັ ຓຖີ ັກຘະຌະຽບ ຽຖກັ ຉຕ຺ຄຆຌັໄ ຌບກຘຸຈນາົ ງກທໃ າປາ຿ຖ຾ຆຌຂບຄ຿ຖນະຈໃ ຄັ ບໃ ຌ ຘາຓາຈຖະຖາງເຌ຋າຈຖະຖາງບ຺ຄ຃ະ຋າຈຍາຄຆະຌຈິ 106

ຽຆໃ ັຌ :ຽບ຾ຉ ,ຽນົາ຺ໄ ຽຌໃ ບຄ຅າກບີບຄ຺ ຖີຉບີ ບຓຓຂີ ະໜາຈຌບໄ ງ຅ໃ ຄຶ ຓ຃ີ ທາຓໜາ຾ໜຌໄ ຂບຄແຒຒາໄ ຍຌັ ຅ຘຸ ູຄ ຽຓໃ ບບບີ ຄ຺ ຖ຺ຍຓີ ຂະໜາຈເນງໃ ບີບ຺ຄຖຉີ ີບບຓຘາຓາຈຈຶຄກໃ ຸຓຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ເນຓໄ ຋ີ ໃ າບໃ ຼຄແຎນາຉທ຺ ຓຌັ ຽບຄຽປຈັ ເນບໄ ີບ຺ຄຖຍ຺ ຽກຈີ ຘະຑາຍຓຂີ ທ຺ໄ ຃ທາຓໜາ຾ໜຌໄ ບີຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຾ຏໃ ຽຂ຺າໄ ແຎເຌຍ່ຖຽິ ທຌຖະນທໃ າຄຌທິ ຽ຃ົງ຋ຄັ ຘບຄຽປຈັ ເນຍໄ າຄຓຑີ ຌັ ຓະຖກັ ຘະຌະ຿ກທາຖັຄ. +- cations anions ຽກບຖຉີ ີບບຓ຋ໃ ຓີ ບີ ບີ ຄ຺ ຖ຺ຍຂະໜາຈເນງໃ ຽກຈີ ຘະຑາຍຓຂີ ຺ທໄ ແຈໄ ຅ະຓ຃ີ ທາຓໝຌັໄ ຃ຄ຺ ໜບໄ ງກທໃ າຽກບຂບຄ຿ຖນະ ຈໃ ຄັ ຆະຌຈິ ບໃ ຌຽຆໃ ຌັ : L C → L O + C ຽກບ N C ຾ຖະ ບໃ ຌໂຍໃ ່ຓຎີ ະຉກິ ຖິ ິງາຊາໄ ບຸຌນະຑູຓຉໃ ່າກທໃ າ800 4LiN 2L O + 4N + ຽກບ NaN ຾ງກແຈໄ NaN 2NaN 2 NaN + ຌບກ຅າກຌຌັໄ ກາຌຽກຈີ ບກ຺ ຆິຈ ຾ຖະ ຌຉີ ຕຈັ ກໃ ງ່ ຄັ ຉໃ າຄ຅າກ຿ຖນະຈໃ ັຄບໃ ຌໂ. 4. ຋າຈຎະຘຓ຺ ຋ໃ ຘີ າ່ ຃ຌັ ຋າຈຎະຘຓ຺ ຋ໃ ຘີ ່າ຃ຌັ ຂບຄ຋າຈ຅ຸ IA ຋ໃ ຅ີ ະຉບໄ ຄຽທາ຺ໄ ຽຊິຄ຃ ຌາຉຕປີ ຈີ ກ຺ ຆຈິ (NaOH) ຽຆໃ ິຄຓຆີ ໃ ຘາຓຌັ ທໃ າ຿ຆຈາແຒ ຽຎັຌ຋າຈ຾ຂຄ ,ຘີຂາທ ,ຈູຈຌ່າໄ ,ກຈັ ຏທິ ໜຄັ ,ຉັຈ຾ກທໄ ແຈຏໄ ະຖຈິ ຂຌຶໄ ຈທໄ ງທ຋ິ ຾ີ ງກ຋າຈຖະຖາງ NaCl ຈທໄ ງແຒຒາໄ ຓກັ ເຆເໄ ຌບຸຈຘານະກ່າຉໃ າຄໂຽຆໃ ັຌ :ຘະຍູ ,ຽ຅ງໄ ,ແໝ຋ຼຓ .ຌາຉຕີກຕ່ົ ທ຺ (NaCl) ຓເີ ຆຍໄ ່ຖ຿ິ ຑກ ຾ຖະ ເຆຽໄ ຎັຌ຋າຈຎຸຄ ຾ຉໃ ຄ຋າຈຆະຌຈິ ຉໃ າຄໂຂບຄຌາຉຕີ .ຌາຉຕກີ າກ຿ຍຌຈັ (N ) ຓຆີ ໃ ຘາຓາຈທໃ າ຿ຆຈາ ຘໃ ທຌແປຽຈຕ N .10 ຽບຌີໄ ທໃ າ຿ຆຈາຆັກຏາໄ ກາຌຏະຖິຈເຌບຸຈຘານະກາ່ ຓກັ ເຆຂໄ ະຍທຌກາຌ຾ກແໄ ຂ ຿ຈງຏໃ າຌ N ຾ຖະ C ຖຄ຺ ເຌຽກບ ເຆຎໄ ະ຿ນງຈເຌບຸຈຘານະກາ່ ຾ກທໄ ,ຽ຅ງໄ ຋າຈຽປຈັ ເນຌໄ ່າໄ ບໃ ບຌ ຋າຈຎະຘຓ຺ ຂບຄກາຖບີ ບຓ ຽຆໃ ຌັ :ກາຖຌີ ຉີ ຕຈັ (KN ) ຾ຖະ ກາຖີຆູຌຒັຈ ເຆຽໄ ປັຈຎໆຸງ. 107

ຍຈ຺ ຋ີ 15 ຍຌັ ຈາ຋າຈຓຌູ ເຌໝທຈຘາ່ ປບຄ ໝທຈ B I. ຋າຈຉຕຄັ ຆຆີ ຄ຺ ເຌຍ຺ຈຌແີໄ ຈຽໄ ທ຺າໄ ຽຊຄິ ຋າຈຽຕຑຕີຽຆິຌຉີຍ, ບັຌແຈ຾ໄ ກໃ ຋າຈຑທກຍໆ ບກ s ຾ຖະ ຍໆ ບກ p ເຌຉາຉຖະຖາຄ຋າຈ ຓຌູ ຽ຃ຓງີ ຄັ ຽນບົ ບີບຄ຺ ຋າຈຑທກໜໃ ຄຶ ຃: ຋າຈຉຕຄັ ຆີຆ຺ຄ ຽຆໃ ິຄແຈ຾ໄ ກໃ ຋າຈຑທກຍໆ ບກ d ຾ຖະ f ຽຎັຌ຋າຈ຋ໃ ດີ ໃ ູເຌ຅ຸ B ຋ຄັ ນາົ ງ ຉັຄໄ ຾ຉໃ IB ຽຊິຄ VIIIB ຾ຖະ ຅ຸ VIIII ຅ຈັ ແທເໄ ຌຉໃ ່າ຾ໜໃ ຄຖະນທໃ າຄ຅ຸ IIA ກຍັ IIIA ຽນຈຏ຺ຌ຋ໃ ຽີ ບີຌໄ ທໃ າ຋າຈຉຕຄັ ຆຆີ ຄ຺ ກໃ ງ່ ບໄ ຌ຋າຈຽນໃ າົ຺ ຌີໄ ຾ຍໃ ຄ຾ງກ຋າຈ຋ໃ ຃ີ ໃ ບງຂາໄ ຄຓຘີ ະຑາຍແຒຒາໄ ຍທກກຍັ ຑທກ຋ໃ ຃ີ ໃ ບຌຂາໄ ຄຓຘີ ະຑາຍແຒຒາໄ ຖ຺ຍ. ຑທກຍໆ ບກ d ຽຎັຌຑທກ຋ໃ ຓີ ຽີ ບຽຖັກຉຕ຺ຄເຌບ່ຍິ຋່ d ຍໃ ່຃຺ຍຽຉຓັ , ຽຑໃ ຓີ ຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ d ຋ໃ ີຖະ຿ຉ, ຘໃ ທຌຑທກຍໆ ບກ f ແຈ຾ໄ ກໃ ຑທກ຋ໃ ີຓຽີ ບຽຖັກຉຕຄ຺ ເຌບ່ຍ຋ິ ່ f ຍໃ ່຃ຍ຺ ຽຉຓັ ຽຑໃ ຓີ ຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ f ຋ຖີ ະ຿ຉ, ບາຈຽບີຌໄ ບີກ຾ຍຍໜໃ ຄຶ ທໃ າ຋າຈຉຕັຄຆີ ຆ຺ຄ຾ຆກ, ຽຑາະ຾ຆກຉ຺ທດໃ ູຖະນທໃ າຄ຋າຈ຋ໃ ີ 57 ຽຊຄິ 71 ກຍັ ຋າຈ຋ໃ ີ 89 ຽຊິຄ 103 ຂບຄຑທກຍໆ ບກ d ຋ໃ ຽີ ຎັຌ຋າຈຉຕັຄ ຆຆີ ຄ຺ ນກົັ . ຊາໄ ຑ຅ິ າຖະຌາຉາຓຖທຄຌບຌ ກ຅່ ະ຾ຍໃ ຄບບກແຈຽໄ ຎັຌ 5 ບະຌກຸ ຓ຺ ຃: 1) ບະຌກຸ ຓ຺ ຉຕຄັ ຆີຆ຺ຄ຋ໃ ໜີ ໃ ຄຶ ແຈ຾ໄ ກໃ : ຋າຈຉຕຄັ ຆຆີ ຺ຄ຋ໃ ຓີ ຽີ ບຽຖກັ ຉຕ຺ຄເຌບ່ຍ຋ິ ່ 3d ຍໃ ່຃຺ຍ 2) ບະຌຸກຓ຺ ຉຕັຄຆີຆຄ຺ ຋ໃ ຘີ ບຄ ແຈ຾ໄ ກໃ : ຋າຈຉຕຄັ ຆີຆຄ຺ ຋ໃ ຓີ ຽີ ບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ເຌບ່ຍິ຋່ 4d ຍໃ ່຃ຍ຺ 3) ບະຌກຸ ຓ຺ ຉຕຄັ ຆີຆ຺ຄ຋ໃ ຘີ ໃ ີ ແຈ຾ໄ ກໃ : ຋າຈຉຕຄັ ຆີຆຄ຺ ຋ໃ ຓີ ຽີ ບຽຖກັ ຉຕ຺ຄເຌບ່ຍ຋ິ ່ 5d ຍໃ ່຃ຍ຺ IIIB IVB VB VIB VIIB VIIIB IB IIB 21 30 Sc Ti V Cr Mn Fe Co Ni Cu Zn 39 48 Y Zr Nb Mo Tc Ru Rh Pd Ag Cd 57 80 La Hf Ta W Re Os Ir Pt Au Hg 89 ຍໆ ບກ d Ac Rf Db Sg Bh Hs Mf 58 71 Ce Pr Nd Pm Sm Eu Gd Tb Dy Ho Er Tm Yb Lu 90 103 Th Pa U Np Pu Am Cm Bk Cf Es Fm Md No Lr ຍໆ ບກ d 4)ບະຌຸກຓ຺ ຾ຖຌ຋າແຌແຈ຾ໄ ກໃ : ຋າຈຉັຄຆີຆ຺ຄ຾ຆກ຋ໃ ຓີ ຽີ ບຽຖກັ ຉຕ຺ຄເຌບ່ຍິ຋່ 4f ຍໃ ່຃຺ຍ 5)ບະຌຸກຓ຺ ຾ບກ຋ແິ ຌແຈ຾ໄ ກໃ : ຋າຈຉຄັ ຆຆີ ຄ຺ ຾ຆກ຋ໃ ຓີ ຽີ ບຽຖກັ ຉຕ຺ຄເຌບ່ຍ຋ິ ່ 5f ຍໃ ່຃ຍ຺ ຋າຈຉັຄຆຆີ ຺ຄຑາງເຌປບຍທຼຌ຋ໃ ີ 7 ຂບຄຉາຉະຖາຄ຋າຈຓູຌ຃ທຌ຅ະຓບີ ່ຍິ຋່ 6d ຍໃ ່ຽຉຓັ ຾ຉໃ ຋າຈປບຍທຼຌຌີໄ ງຄັ ຓຂີ ່ຓໄ ູຌຍໃ ຑ່ ຼຄຑ່. 108

ຽຊິຄດໃ າຄເຈກໃ ່ຉາຓ ຋າຈຍາຄດໃ າຄບາຈ຅ຈັ ທໃ າຽຎັຌ຋າຈຉຕັຄຆຆີ ຺ຄກໃ ງ່ ຄັ ຍໃ ່ຽຎັຌ຋ໃ ີຉ຺ກຖ຺ຄກຌັ ຽ຋ໃ ບ ຿ຈງຘະຽຑາະກໃ ຼທ ກຍັ ຅ຸ IB ຾ຖະ IIB ຌກັ ທ຋ິ ະງາຘາຈຍາຄກໃ ຸຓຽ຃ໃ ຄັ ຃ັຈທໃ າ: ຋າຈຉຕຄັ ຆຆີ ຺ຄຌຌັໄ ຅ະຉບໄ ຄຓບີ າ຿ຉຓ ນົ ບີບຄ຺ ຋ໃ ຓີ ບີ ຍ່ ິ຋່ d ຍໃ ່ ຽຉຓັ Cu ຓບີ າ຿ຉຓ຋ໃ ຿ີ ຃ຄຘາໄ ຄ຾ຍຍຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄຖະຈຍັ ຌບກຘຸຈຽຎັຌ 3d10 4s1 ຽຆໃ ິຄບ່ຍ຋ິ ່ d ຃ຍ຺ ຽຉັຓ Cu(I) ກ່ຓບີ ່ຍິ຋່ d ຃ຍ຺ ຽຉັຓ ຾ຉໃ Cu (II) ຓ຿ີ ຃ຄຘາໄ ຄ຾ຍຍຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຖະຈັຍຌບກຽຎັຌ 3d9 ຾ຍຍຌຊີໄ ທໃ າ Cu ຽຎັຌຉຕຄັ ຆີຆຄ຺ ແຈ,ໄ ຾ຉໃ Zn ຓບີ ່ຍິ຋່ d ຃຺ຍຽຉຓັ ຋ຄັ ເຌບາ຿ຉຓ ຾ຖະ ເຌບບີ ຄ຺ Zn(II) ກໃ ່ຍໃ ່ຽບີຌໄ ທໃ າ: Zn ຽຎັຌ຋າຈຉຕຄັ ຆີຆ຺ຄຉາຓຓະ຿ຌຑາຍຈຄັ ກໃ າທ ຾ຖະ ງຄັ ຓຌີ ກັ ທ຋ິ ະງາຘາຈ຋າຄກໃ ຸຓກ່າໜຈ຺ ເນຑໄ ຅ິ າຖະຌາຘະຽຑາະບີບ຺ຄ ທໃ າ຋າຈຌຌັໄ ຅ະຉບໄ ຄຓບີ ບີ ຄ຺ ຋ໃ ຓີ ບີ ່ຍ຋ິ ່ d ຍໃ ່ ຽຉຓັ , ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ ຋າຈ຅ຸ IIIB ຽຆໃ ັຌ: Sc ກໃ ຍ່ ໃ ່ຊທໃ າຽຎັຌ຋າຈຉຕຄັ ຆີຆຄ຺ ຃ກຌັ ເຌ຾ຄໃ຃ທາຓ຃ິຈຽນຌັ ຾ຍຍຌ:ີໄ ຽຑາະ Sc(III) ຍໃ ່ ຂາຈຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ d ຽຊິຄດໃ າຄເຈກໃ ່ຉາຓກາຌຽທາ຺ໄ ຽຊິຄ຋າຈຉຕຄັ ຆຆີ ຺ຄຉໃ ່ແຎເຌຍ຺ຈຌ຅ີໄ ະຖທຓຽຊິຄຉາຉະຖາຄແທ຋ໄ ຄັ ໝຈ຺ ຽຌໃ ບຄ ຅າກຓກັ ຌງິ ຓ຺ ຽປຈັ ເຌປູຍ຾ຍຍຌ.ີໄ II. ຖກັ ຘະຌະ຋ໃ ທ຺ ແຎ ຋າຈຉຕຄັ ຆຆີ ຺ຄ຋ຄັ ໝຈ຺ ຽຎັຌ຿ຖນະ ຾ຖະ ຓຖີ ັກຘະຌະຉໃ າຄໂ຋ໃ ຽີ ປ຺າປູກໄ ຌັ , ຆກັ ຌາ່ ແຒຒາໄ ຾ຖະ ຃ທາຓປບໄ ຌແຈຈໄ ີ, ຓີ ຾ຘຄຽນົບໄ ຓ, ຾ຂຄ ຾ຖະ ປບໄ ຌຽຎໃ ບງ຋ໃ ີບຸຌນະຑູຓຘູຄ. ຋າຈຽນໃ ົາ຺ ຌຓີໄ ຖີ ກັ ຘະຌະ຋າຄຒີຆກິ ຾ຖະ ຽ຃ຓ຃ີ າໄ ງ຃ກຌັ ນົາງເຌຖທຄຌບຌ (ບະຌຸກຓ຺ ຈຼທກຌັ ) ຌບກ຅າກກາຌ ຃າໄ ງ຃ກຌັ ຋າຄຈາໄ ຌຖທຄຉັຄໄ (຅)ຸ ຉາຓຎ຺ກກະຉິ ຿ຈງຘະຽຑາະດໃ າຄງໃ ຄິ ຋າຈເຌບະຌຸກຓ຺ ຾ຖຌ຋າແຌ ຾ຖະ ເຌບະຌກຸ ຓ຺ ຾ບກ຋າແຌ຾ປຄຓຖີ ັກຘະຌະ຃າໄ ງ຃ກຌັ ນົາງ຅ຌ຺ ຍໃ ່຾ຍໃ ຄ຅ບຸ ີກຉໃ ່ແຎ ຾ຖະ ຅ະຽທາ຺ໄ ຽຊຄິ ຖທຓຽຎັຌຑທກຈຼທກຌັ ແຎຉາຓຖທຄ ຌບຌ. ຽຖໃ ບຄ຃ທາຓ຃ກຌັ ຋າຄຖທຄຌບຌຌ຾ີໄ ຉກຉໃ າຄ຅າກ຋າຈຽຕຑຽີ ຆຌຽ຋຋ຒີ , ກາຌ຋ໃ ຽີ ຎັຌ຾ຍຍຌຽີໄ ຌໃ ບຄ຅າກຽຓໃ ບຽຑໃ ຓີ ຎະ຅຋ຸ ໃ ຌີ ທິ ຽ຃ົງຂຌໄ ບກີ ໜໃ ຄຶ ຉະນບົ ຈແຎ, ຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄ຋ໃ ຽີ ຑໃ ຓີ ຂຌໄ ຅ະຽຂ຺າໄ ແຎເຌບ່ຍ຋ິ ່ d ຑາງເຌ, ຾ຉໃ ເຌກ່ຖະຌ຋ີ າຈ ຽຕຑຕີຽຆິຌຽ຋຋ຒີ ຽຎັຌກາຌຽຑໃ ຓີ ຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ s ນົ p ຽຂ຺າໄ ແຎເຌຖະຈຍັ ຌບກ, ຂະໜາຈບາ຿ຉຓນຸຈົ ຖ຺ຄນົາງ, ຑະຖຄັ ຄາາຌ ກາຌ຾ຉກຉທ຺ ຽຎັຌບບີ ຄ຺ (IE) ຾ຖະ ຘ່າຑຌັ ຋ະຑາຍຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ (EA) ກໃ ຘ່ ູຄນົາງຌ່າ ຘໃ ິຄຽນໃ ົາ຺ ຌຽີໄ ປຈັ ເນ຋ໄ າຈຽຕຑຕີຽຆຌ ຽ຋຋ຒີ ຉາຓຖທຄຌບຌຓຖີ ກັ ຘະຌະ຾ຉກຉໃ າຄກຌັ . ຋າຈຉຕຄັ ຆຆີ ຄ຺ ຉໃ າຄໂຓຖີ ັກຘະຌະຖທຓ຋ໃ ຃ີ ກຌັ ນາົ ງດໃ າຄຈຄັ ຌ:ີໄ 1) ຑາທະບກ຺ ຆຈີ າຆ຺ຄນາົ ງ຃ໃ າ 2) ຓກັ ຽກຈີ ບີບ຺ຄຘ຺ຌ 3) ຋າຈຎະຘຓ຺ ຓກັ ຓຘີ ຉີ ໃ າຄໂ 4) ຋າຈຎະຘ຺ຓຽຎັຌຑທກຑາຕາ຾ຓກຽຌຉິກ (Paramagnetic) ເຌຍຈ຺ ຌຘີໄ ໃ ທຌນາົ ງ຅ະຽທາ຺ໄ ຽຊຄິ ຋າຈເຌບະຌຸກຓ຺ ຉຕັຄຆີຆ຺ຄ຋ໃ ໜີ ໃ ຄຶ ຾ຖະ ຋າຈຍາຄ຋າຈເຌບະຌຸກຓ຺ ຋ໃ ຘີ ບຄ ຾ຖະ ຋ໃ ີ ຘາຓບກີ ຽຖກັ ຌບໄ ງ ຿ຈງຘະຽຑາະ຋ໃ ຓີ ຎີ ະ຿ນງຈເຆຘໄ ບງຉໃ ່ຘໃ ິຄ຋ໃ ຓິ ຆີ ີທຈິ ຎະ຅່າທຌັ ຂບຄຽປາ຺ , ຉາຉະຖາຄ (2) ຘະ຾ຈຄ ຖກັ ຘະຌະຍາຄດໃ າຄຂບຄ຋າຈບະຌກຸ ຓ຺ ຋ໃ ໜີ ໃ ຄຶ . ຋າຈຉຕັຄຆຆີ ຄ຺ ຓຽີ ບຽຖັກຉຕຄ຺ ຿ຉໜໃ ຄຶ ນົ ຘບຄ຿ຉເຌຖະຈຍັ ງໃ ບງ s ຌບກຘຸຈ຋າຈເຌບະຌກຸ ຓ຺ ຉຕັຄຆີຆ຺ຄ຋ໃ ໜີ ໃ ຄຶ ຓີ ຖກັ ຘະຌະ຿຃ຄຘາໄ ຄ຾ຍຍຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ 109

1. ຾ກຌຑາງເຌ ຓ຿ີ ຃ຄຘາໄ ຄ຾ຍຍຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຂບຄບາງຖາໄ ບາກກຄ຺ 2.຾ຎຈ຋າຈ຋ໃ ຓີ ຽີ ບຽຖກັ ຉຕຄ຺ 2 ຿ຉເຌບ່ຍ຋ິ ່ 4s ຾ຖະ ຘບຄ຋າຈ (Cr ຾ຖະ Cu) ຓຽີ ບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຑຼຄ 1 ຿ຉເຌບ່ຍິ ຋່ຌຌັໄ 3.຅າ່ ຌທຌຽບຽຖັກຉຕ຺ຄ d ຓຉີ ັຄໄ ຾ຉໃ 1 ເຌ Sc ແຎ຅ຌ຺ ຽຊຄິ 10 ເຌ Cu ຾ຖະ Zn ຋ຸກ຋າຈ (ງກ຺ ຽທັຌໄ Sc) ຓຑີ າທະບ຺ກຆີຈາຆຄ຺ +2 ຘະ຾ຈຄທໃ າຽຘງຽບຽຖັກຉຕ຺ຄ 4s ແຎຉາຓ຋່າຓະຈາ, ຋າຈ຋ໃ ດີ ໃ ູ ຋າຄຆາໄ ງຘຸຈ (຅ຸ IIIB) ຃: Sc ຓຑີ າທະບກ຺ ຆຈີ າຆ຺ຄ +3 ດໃ າຄຈຼທ ຾ຖະ ຘບຄ຋າຈ຋ໃ ດີ ໃ ູຂທາຘຸຈ (຅ຸ IIB) ນົ Zn ຓີ ຑາທະບກ຺ ຆຈີ າຆ຺ຄ +2 ດໃ າຄຈຼທ, ຘໃ ທຌ຋າຈຉຕັຄຆຆີ ຺ຄບໃ ຌໂ ຓຑີ າທະບ຺ກຆີຈາຆຄ຺ ນົາງ຃ໃ າຽຑາະຌບກ຅າກຽບຽຖັກຉຕຄ຺ s ຾ຖທໄ ຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄ d ບາຈນຸົຈບບກແຎ ນົ ຊກຌາ່ ແຎເຆປໄ ໃ ທຓກຍັ ຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄບໃ ຌແຈບໄ ກີ ເຌກາຌຽກຈີ ຋າຈຎະຘຓ຺ ຽຌໃ ບຄ ຅າກຽບຽຖັກຉຕ຺ຄ 3d ຓຖີ ະຈັຍຑະຖັຄຄາຌເກ຃ໄ ຼຄກຍັ ຽບຽຖຉຕຄ຺ 4s ຑາທະບກ຺ ຆຈີ າຆ຺ຄຘູຄຘຸຈຂບຄ຋າຈ Ti ຽຊິຄ Mn ຅ະ ຓ຃ີ ໃ າຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ ຏ຺ຌຍທກຂບຄ຅າ່ ຌທຌຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄ 4s ຾ຖະ ຅່າຌທຌຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ 3d ຽຆໃ ຌັ : Cr ຽຆໃ ຄິ ຓ຿ີ ຃ຄຘາໄ ຄ຾ຍຍຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄຖະຈຍັ ຌບກຘຸຈຽຎັຌ 3d54s1 ຑາທະບກ຺ ຆຈີ າຆ຺ຄຘູຄຘຸຈ຅ະຽຎັຌ (5 + 1) = +6 ບກີ ດໃ າຄໜໃ ຄຶ ຽປາ຺ ບາຈເຆນໄ ກົັ ກາຌທໃ າຑາທະບກ຺ ຆຈີ າຆ຺ຄ຅ະຓ຃ີ ໃ າຘູຄຘຸຈຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ ຽຖກ຋ໃ ີຂບຄ຅ຽຸ ຆໃ ຌັ : Ti (຅ຸ IVB) ຑາທະບ຺ກຆຈີ າຆ຺ຄຘູຄຘຸຈຽຎັຌ +4, ຽຊິຄດໃ າຄເຈກໃ ຉ່ າຓ Cu (຅ຸ IB) ຓຑີ າທະບ຺ກຆີຈາຆ຺ຄຘູຄກທໃ າ +1 ຾ຖະ ຅ຸ VIII ຂບຄ ບະຌກຸ ຓ຺ ຋ໃ ໜີ ໃ ຄຶ (Fe, Co, Ni) ຍໃ ່ຓຑີ າທະບກ຺ ຆຈີ າຆຄ຺ +8. ຽຓໃ ບຑ຅ິ າຖະຌາແຎຉາຓບະຌຸກຓ຺ ຋ຄັ ບະຌຸຑາກ຋ໃ ໜີ ໃ ຄຶ , ຋ໃ ີຘບຄ ຾ຖະ ຋ໃ ຘີ າຓ, ຅ະຑຍ຺ ທໃ າ຋າຈ຋ໃ ດີ ໃ ູ຋າຄຆາໄ ງຂບຄ ບະຌຸກຓ຺ , ຅ະຓຑີ າທະບກ຺ ຆີຈາຆ຺ຄຘູຄຘຸຈໝຌັໄ ຃຺ຄ, ຘໃ ທຌ຋າຈ຋ໃ ດີ ໃ ູ຋າຄຂທາຂບຄບະຌຸກຓ຺ ຓກັ ຅ະຓຑີ າທະບກ຺ ຆຈີ າຆ຺ຄຉໃ ່າ ໝຌັໄ ຃຺ຄ, ເຌບະຌກຸ ຓ຺ ຋ໃ ີຘບຄ Zr (຅ຸ IVB) ຓຑີ າທະບກ຺ ຆຈີ າຆ຺ຄ຋ໃ ຘີ ູຄຘຸຈ຃: +4 ຽຎັຌຑາທະ຋ໃ ໝີ ຌັໄ ຃ຄ຺ ຋ໃ ຘີ ຸຈ, ຘໃ ທຌ Ag (຅ຸ IB) ກຍັ ຓາຑາທະບກ຺ ຆີຈາຆ຺ຄ +1 ຽຎັຌຑາທະ຋ໃ ໝີ ຌັໄ ຃຺ຄ຋ໃ ຘີ ຸຈ (Ag ຓ຋ີ ຄັ ຑາທະ +1, +2 ຾ຖະ +3) ຾ຉໃ ຊາໄ ນາກຑ຅ິ າຖະຌາຽຎັຌ຅ຸ (຋າຈຽຍບໄ ຄຽ຋ຄິ ຓາຽຍບໄ ຄຖໃ ຸຓ) ຽປ຺າຑຍ຺ ທໃ າບະຌກຸ ຓ຺ ຉຕຄັ ຆີຆຄ຺ ຋ໃ ຘີ ບຄ ຾ຖະ ຋ໃ ຘີ າຓ ຅ະຓ຋ີ ໃ າບໃ ຼຄດໃ ູເຌຑາທະບກ຺ ຆີຈາຆຄ຺ ຘູຄ, ຉທ຺ ດໃ າຄ: Mo (VI) ຽຎັຌຉທ຺ ບ຺ກຆີແຈ຋ໃ ບີ ໃ ບຌກທໃ າ Cr(VI) ຘະ຾ຈຄທໃ າ Mo(VI) ຊກຕີຈທິ ງາກກທໃ າ, ຓກັ ດໃ ູເຌຑາທະບກ຺ ຆີຈາຆ຺ຄຘູຄ, ຉາຉະຖາຄ 3 ຘະ຾ຈຄ຋ໃ າບໃ ຼຄຂບຄຘະຓຈັ ຊະຑາຍ ຾ຖະ ບ່າຌາຈບ຺ກຆີແຈຂບຄ຋າຈຉຕັຄຆີຆ຺ຄ. ຉາຉະຖາຄ: ຾ຌທ຿ຌຓໄ ຃ທາຓໝຌັໄ ຃຺ຄ ຾ຖະ ບ່າຌາຈບ຺ກຆີແຈຂບຄ຋າຈຉຕັຄຆຆີ ຄ຺ . ບະຌກຸ ຓ຺ IIIB IVB VB VIB VIIB VIII IB IIB 1 ຑາທະບກ຺ ຆຈີ າຆ຺ຄຉໃ ່າຽຎັຌ ຑາທະບ຺ກຆຈີ າຆ຺ຄຘູຄຘຸຈຽຎັຌ ຑາທະບ຺ກຆຈີ າຆ຺ຄ ຉ຺ທຕຈີ ິທ຋ໃ ຈີ ີ ຉທ຺ ບກ຺ ຆີແຈ຋ໃ ຈີ ີ +8 ຍໃ ່ຓີ 2 ຑາທະບ຺ກຆຈີ າຆ຺ຄຘູຄໝຌັໄ ຑາທະບກ຺ ຆຈີ າຆຄ຺ ຘູຄຽຎັຌຉ຺ທ ຑາທະບ຺ກຆຈີ າຆ຺ຄຘູຄ ຑາທະບກ຺ ຆຈີ າຆ຺ຄຘູຄ 3 ຃຺ຄ ບ຺ກຆແີ ຈ຋ໃ ບີ ໃ ບຌ ຽຎັຌຉ຺ທບກ຺ ຆແີ ຈ຋ໃ ີ ຘຸຈຓ຃ີ ໃ າຽກຌິ ຽຖກ຋ໃ ີ ບໃ ບຌ ຂບຄ຅ຸ 110

ເຌຍຈ຺ ຌແີໄ ຈຽໄ ທ຺າໄ ຽຊິຄ຾ຌທ຿ຌຓໄ ຂບຄກາຌຎໃ ຼຌ຾ຎຄຂະໜາຈບາ຿ຉຓ຋ຄັ ເຌປບຍທຼຌ (ຖທຄຌບຌ) ຾ຖະ ເຌ຅ຸ (ຖທຄຉຄັໄ ) ແທ຾ໄ ຖທໄ , ກາຌຎໃ ຼຌ຾ຎຄຌຓີໄ ດີ ໃ າຄຆັຈຽ຅ຌຑທກ຋າຈຽຕຑີຽ຋຋ຒີ (຋າຈ຅ຘຸ ່າປບຄ), ຘໃ ທຌ຋າຈຉຕຄັ ຆຆີ ຺ຄຌຌັໄ ຓີ ກາຌຎໃ ຼຌ຾ຎຄຌບໄ ງນົາງເຌບະຌກຸ ຓ຺ ຉຕັຄຆຆີ ຄ຺ ຈຼທກຌັ , ຽຊຄິ ຅ະຓ຃ີ ທາຓ຿ຌຓໄ ບໃ ຼຄແຎເຌ຋າຄນຸຈົ ຖຄ຺ ຅າກຆາໄ ງແຎຂທາ, ຾ຉໃ ນຸົຈຍໃ ່ນາົ ງ ຾ຖະ ງຄັ ຍໃ ່ຘະໝໃ າ່ ຘະຽໝີບກີ ຈທໄ ງ, ຽນຈຏຌ຺ ຋ໃ ຽີ ຎັຌ຾ຍຍຌງີໄ ບໄ ຌຽຎັຌກາຌຽຑໃ ຓີ ຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຽຂ຺າໄ ແຎ຋ໃ ີ ຖະຈັຍຑະຖຄັ ຄາຌຑາງເຌຽຆໃ ັຌ: ເຌບະຌກຸ ຓ຺ ຋ໃ ໜີ ໃ ຄຶ ຽຎັຌກາຌຉໃ ຓຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ 3d ບັຌຽຎັຌ຿ຉກາ່ ຍຄັ ຋ໃ ຈີ ີຖະນທໃ າຄ຾ປຄຈຄຶ ຈູຈຽຆໃ ິຄຎະ຅ແຸ ຒຒາໄ ຍທກເຌຌທິ ຽ຃ົງຓຉີ ໃ ່ຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ 4s ຋ໃ ດີ ໃ ູຑາງຌບກ, ຎະ຅ຍຸ ທກ຋ໃ ຽີ ຑໃ ຓີ ຂຌໄ ເຌຌທິ ຽ຃ົງ຅ໃ ຄຶ ຍໃ ່ຓຏີ ຺ຌ ນົາງຉໃ ່ຂະໜາຈບາ຿ຉຓ, ຘໃ ທຌກາຌຽຑໃ ຓີ ຂະໜາຈບາ຿ຉຓຂບຄ຋າຈເຌ຅ຈຸ ຼທກຌັ , ຅ະຽນຌັ ທໃ າບາ຿ຉຓເຌບະຌກຸ ຓ຺ ຋ໃ ີ ຘບຄເນງໃ ກທໃ າບາ຿ຉຓເຌບະຌຑຸ າກ຋ໃ ໜີ ໃ ຄຶ ຉາຓຎ຺ກກະຉິ, ຾ຉໃ ບາ຿ຉຓເຌບະຌກຸ ຓ຺ ຋ໃ ຘີ າຓຓຂີ ະໜາຈຽ຋ໃ າ຺ ໂກຍັ ບາ຿ຉຓ ເຌບະຌກຸ ຓ຺ ຋ໃ ຘີ ບຄ, ຉ຺ທດໃ າຄ: ຽຊິຄທໃ າ Hf ຅ະຓຽີ ບຽຖກັ ຉຕ຺ຄນາົ ງກທໃ າ Zr ຽຊຄິ 32 ຿ຉ ຾ຉໃ ກໃ ງ່ ຄັ ຓຂີ ະໜາຈຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ Zr ກາຌ຋ໃ ຽີ ຎັຌ຾ຍຍຌຽີໄ ຌໃ ບຄ຅າກຓາ຅າກຽບຽຖັກຉຕ຺ຄ 4f ເຌບະຌຸກຓ຺ ຾ຖຌ຋ຕາແຌ, ຽບຽຖັກຉຕ຺ຄ f ຍໃ ່ຽຎັຌ຿ຉກ່າຍຄັ ຋ໃ ຈີ ີ ນົາງຉໃ ່ຎະ຅ຍຸ ທກ຅າກຌທິ ຽ຃ົງ, ຈໃ ັຄຌຌັໄ ຂະໜາຈບາ຿ຉຓເຌບະຌກຸ ຓ຺ ຾ຖຌ຋ຕາແຌຌນຸົຈຖ຺ຄນາົ ງ຅າກ La ຽຊຄິ Lu ຽຓໃ ບ ຓາຽຊິຄ Hf ບາ຿ຉຓ຅ໃ ຄຶ ຓຂີ ະໜາຈຍໃ ່ເນງໃ ຂຌໄ ນົາງຽ຋ໃ າ຺ ຋ໃ ນີ ທຄັ ແທ.ໄ ຿ຈງ຋ໃ ທ຺ ແຎ຿ຖນະຉຕັຄຆີຆ຺ຄ຾ຂຄ ຾ຖະ ຓ຅ີ ຈຸ ຽຎໃ ບງ, ຅ຈຸ ຒ຺ຈ, ຖທຓ຋ຄັ ຃ທາຓປບໄ ຌຂບຄກາຌຽຎັຌບາງຘູຄກທໃ າ ຿ຖນະຽຕຑຕີຽຆຌຽ຋ຉຒີ (຋າຈ຅ຉຸ ຺ຌໄ ຉໃ ່) ຋ຄັ ຌບີໄ າຈຽຎັຌງບໄ ຌຌບກ຅າກຽບຽຖັກຉຕ຺ຄ s ຾ຖທໄ , ຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄ d ຃ຄ຺ ຽຂ຺າໄ ປໃ ທຓຑຌັ ຋ະຌາ່ ຑະຖຄັ ຄາຌກາຌ຾ຉກຉທ຺ ຽຎັຌບີບ຺ຄຂບຄ຋າຈຉຕັຄຆຆີ ຺ຄຘູຄກທໃ າຂບຄ຿ຖນະຈໃ ຄັ ຾ຖະ ຿ຖນະຈໃ ຄັ ຈິຌ, ຘໃ ທຌ ຃ໃ າກາຌຆັກຌາ່ ແຒຒາໄ ຽຕຈຸກຆ຺ຄ E0 ຓ຃ີ ໃ າຘູຄກທໃ າ຋າຈຓູຌ຅ຸ IA ຾ຖະ IIA ເຌຉາຉະຖາຄ 2 ຘະ຾ຈຄ຃ໃ າ E0 ຂບຄ຋າຈ ບະຌກຸ ຓ຺ ຉຕັຄ຋ໃ ໜີ ໃ ຄຶ ທໃ າຓ຃ີ ໃ າຽຑໃ ຓີ ຂຌໄ ຅າກຆາໄ ງແຎຂທາຂບຄບະຌຸກຓ຺ ຾ຖະ ຌບກ຅າກ Cu2+ - Cu ຽຆໃ ິຄຓ຃ີ ໃ າ E0 ຽຎັຌ ຍທກ຾ຖທໄ , ຌບກ຅າກຌຌັໄ ຽຎັຌຉ຺ທຕຈີ ິທ຋ໃ ກີ ທໃ າປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ຋ຄັ ໝຈ຺ ໝາງ຃ທາຓທໃ າຖະຖາງເຌບາຆຈິ ເນບໄ າງປ຿ີ ຈຕ ຾ຆຌ (H2) ແຈ.ໄ III. ຅຋ຸ າຈຘະ຾ກຌຈຼຓ ຋າຈ຅ຸ IIIB ຎະກບຍຈທໄ ງຘະ຾ກຌຈຼຓ Sc, Y, La Ac ຘບຄ຋າຈນຄົັ ຌຽີໄ ຎັຌ຋າຈຽຖໃ ີຓຉຌ຺ໄ ຂບຄບະຌກຸ ຓ຺ ຾ຖຌ ຋ຕາແຌ ຾ຖະ ຾ບຌ຋ຕແິ ຌ ຽຆໃ ິຄ຅ຈັ ຽຎັຌຑທກຉຕຄັ ຆີຆ຺ຄ຾ຆກ ຋າຈເຌ຅ຌຸ ຅ີໄ ະຍໃ ່ຊຽຎັຌ຋າຈຉຕຄັ ຆຆີ ຄ຺ ກໃ ແ່ ຈໄ ຾ຖະ ຿ຈງ຋ໃ ທ຺ ແຎ຾ຖທໄ ຍໃ ່ຓຖີ ັກຘະຌະຂບຄຑທກຉຕຄັ ຆຆີ ຺ຄຌາ່ . ຘະຑາຍແຒຒາໄ ຖ຺ຍຂບຄຘະ຾ກຌຈຼຓຓ຃ີ ໃ າຉໃ ່າ, ຿ຉ຋າຈຽບຄຓຖີ ັກຘະຌະຽຎັຌຍາຽຆ,ີ ຘະ຾ກຌຈຼຓຽຎັຌ຿ຖນະນົາງ ກທໃ າບາຖູຓງີ ຓ຺ ຽຖັກຌບໄ ງ, ຾ຉໃ ຓຖີ ັກຘະຌະ຃າໄ ງ຃ບາຖູຓງີ ຓ຺ ນົາງດໃ າຄຽຆໃ ຌັ : ຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ງິ າກຍັ ຌ່າໄ ດໃ າຄປຸ ຌ຾ປຄຽຓໃ ບຍໃ ່ຓີ ບກ຺ ຆິຈຽ຃ບຍຏິທໜາໄ ດໃ ູ, ບກ຺ ຆິຈຽຎັຌຍາຽຆີນົາງກທໃ າ Al2O3 ຾ຉໃ ເຌຌາ່ໄ ເນແໄ ປຽຈຕຈບກ຺ ຆຈິ Sc2O3xH2O ຾຋ຌ຋ໃ ີ຅ະ ແຈໄ Sc(OH)3 ຾ຖະ ຋າຈຎະຘຓ຺ ກໃ ຓ່ ຾ີ ຉໃ ຑາທະບກ຺ ຆີຈາຆຄ຺ +3 ຽ຋ໃ າ຺ ຌຌັໄ , ຽກບ ScCl3 ຖະຽນຈິ ແຈ຾ໄ ຉໃ ຍໃ ່ຖະຖາງເຌຌາ່ໄ , ຒູບ່ຖ຺ທຖະຖາງເຌ HF ແຈ,ໄ ຽຌໃ ບຄ຅າກບີບ຺ຄຘ຺ຌ [ScF6]3- ຊຈັ ຅າກ Sc ແຎນາ Y ຾ຖະ La ຖັກຘະຌະຽຎັຌ຿ຖນະຽຑໃ ຓີ ຂຌໄ ຾ຖະ ທໃ ບຄແທຉໃ ່ຎະຉິກຖິ ິງານົາງຂຌໄ , Ac ຽຎັຌ຋າຈກາ່ ຓະຉະຑາຍຖຄັ ຘີ. 111

ບະຌຸກຓ຺ ຾ຖຌ຋ຕາແຌຽຆໃ ິຄຽຎັຌກໃ ຸຓ຋າຈຉາຓນຄົັ La ຓ຋ີ າຈຖທຓ຋ຄັ ໝຈ຺ 14 ຋າຈ຅າກ Ce ຽຊຄິ Lu ຍາຄ຃ຄັໄ ຽບີຌໄ ທໃ າ຋າຈ຿ຖນະ຾ຕຕຽ໇ ບີ຋ (Rare earth elements ຽຎັຌກໃ ຸຓຂບຄ຋າຈຽ຃ຓເີ ຌຉາຉະຖາຄ຋າຈ຋ໃ ນີ າກໃ ຎ່ າກຈ຺ ແຈເໄ ຌ ຋່ຖະຌຑີ າກໜາໄ ຿ຖກ຾ຉໃ ນາແຈງໄ າກກທໃ າ຋າຈບໃ ຌຎະກບຍຈທໄ ງຍາຄ຋າຈ຅າກກໃ ຸຓ຾ບກ຋ແິ ຌ ຾ຖະ ກໃ ຸຓ຾ຖຌ຋າແຌຖທຓ ຓີ 16 ຋າຈ), ຋າຈຽນໃ າົ຺ ຌຓີໄ ຑີ າທະບກ຺ ຆຈີ າຆ຺ຄ຋ໃ ຘີ ່າ຃ຌັ ຃: +3 ຃຋າຈບໃ ຌໂເຌ຅ຸ IIIB ຋າຈ຋ຄັ ໝຈ຺ ເຌກໃ ຸຓຓຖີ ັກຘະຌະ ຋າຄຒີຆິກ ຾ຖະ ຽ຃ຓ຃ີ າໄ ງ຃ກຌັ ນົາງ, ເຌ຋່າຓະຆາຈ຅ໃ ຄຶ ຑຍ຺ ຾ປໃ ຂບຄ຋າຈຽນໃ ົາ຺ ຌດີໄ ໃ ູຖທຓກຌັ ຾ຖະ ຾ງກບບກ຅າກກຌັ ແຈໄ ງາກ, ຉບໄ ຄບາເຘໃ ຽຉັກຌກິ ກາຌ຾ງກຍາຄທ຋ິ ຽີ ຆໃ ັຌ: ກາຌ຾ງກ຾ຍຍ຿຃ຕຓາ຿ຉຕກຕາຒີ (Chromatography) ຉາຓນຄົັ Ac ຽຎັຌບະຌກຸ ຓ຺ ຾ບກ຋ແິ ຌຽຆໃ ິຄຓດີ ໃ ູ 14 ຋າຈຽຆໃ ຌັ ຈຼທກຌັ ຉຄັໄ ຾ຉໃ Th ຽຊຄິ Lr ຋າຈຽນໃ າົ຺ ຾ຉໃ ຽຎັຌ຋າຈກ່າຓະຉະຑາຍ ຖັຄຘ.ີ IV. ຅຋ຸ າຈ ແ຋ຽ຋ຌຼຓ ນົ ຅ຸ IVB ຋າຈຽຆີ຿຃ຌຼຓ Zr ຾ຖະ ຽປຒັ ຌຼຓ Hf ຓ຃ີ ໃ າບກ຺ ຆຈີ າຆ຺ຄ +4 ຘໃ ທຌແ຋ຽ຋ຌຼຓ Ti ຓ຃ີ ໃ າບກ຺ ຆີຈາຆຄ຺ ຋ຄັໄ +2, +3 ຾ຖະ +4 ຽຌໃ ບຄ຅າກຖະນທໃ າຄ La ກຍັ Hf ຓບີ ະຌຸກຓ຺ ຾ຖຌ຋າແຌຈ຃໇ ັຌໄ ດໃ ູ 14 ຋າຈ ຾ຖະ ຂະໜາຈຂບຄບາ຿ຉຓຽນໃ ົາ຺ ຌຌັໄ ຃ໃ ບງໂຌບໄ ງຖ຺ຄຉາຓຖ່າຈຍັ ຆໃ ຄຶ ຽບຌີໄ ທໃ າ: ກາຌນຈ຺ ຉທ຺ ຾຋ຌ຋າແຌຈ໇ ຈໃ ັຄຌຌັໄ ຂະໜາຈຂບຄບາ຿ຉຓ Hf ຾ຖະ ຋າຈ ຉປທັ ຆີຆຄ຺ ຊັຈແຎເຌບະຌຸກຓ຺ ຉຕຄັ ຆີຆຄ຺ ຋ໃ ຘີ າຓ຅ໃ ຄຶ ຌບໄ ງກທໃ າ຋ໃ ນີ ທຄັ ແທໄ ຾ຖະ ຓຂີ ະໜາຈເກ຃ໄ ຼຄກຍັ ຋າຈເຌບະຌກຸ ຓ຺ ຋ີ ຘບຄ຋ໃ ດີ ໃ ູຽໜບ຋າຈຌຌັໄ ຽຆໃ ຌັ : ບາ຿ຉຓ Hf ກຍັ ບາ຿ຉຓ Zr ຓຂີ ະໜາຈຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ 156 ຾ຖະ 159 pm ຉາຓຖ່າຈຍັ . Ti ຾ຖະ Zr ຓດີ ໃ ູເຌ຾ປໃ ນົາງຆະຌຈິ ຋ໃ ຘີ ່າ຃ັຌ ຃ ຖູແ຋ຖ໇ TiO2 ຾ຖະ ຽຆີ຃ບຌ ZrSiO4 ຽປາ຺ ກຼຓ Ti ຿ຈງກາຌຕຈີ ີ ທ TiO2 ຈທໄ ງກາກຍບຌ຿ຈງກຄ຺ ຍໃ ່ແຈໄ ຽຑາະ຅ະຽກຈີ ຃າແຍຈ໇ ຉບໄ ຄເຆ຾ໄ ກຘັ ຃່ົຕຌີ ຏໃ າຌແຎຽ຋ຄິ ຋າຈຎະຘຓ຺ TiO2 ຾ຖະ ກາກຍບຌ຋ໃ ປີ ບໄ ຌຆໃ ຄຶ ຅ະແຈໄ TiCl4 ຾ຖທໄ ຅ໃ ຄຶ ຏໃ າຌບາງ TiCl4 ແຎຽ຋ຄິ Mg ຋ໃ ນີ ົບຓ຾ນທົ ຂຌັໄ ຘຸຈ຋າໄ ງ຅ໃ ຄຶ ກາ່ ຅ຈັ Mg ຋ໃ ີ ຽນບົ ຾ຖະ MgCl2 ບບກ຿ຈງກໃ ຌັ ຋ໃ ີ 1000 oC TiO2 + 2C + 2 Cl2  TiCl4 + 2CO TiCl4 + 2 Mg  2 MgCl2 + Ti ບກີ ທ຋ິ ໜີ ໃ ຄຶ ເນບໄ າງ TiI4 ຘະນົາງຈທໄ ງຖທຈປບໄ ຌ຅ະແຈໄ Ti ຍ່ຖິຘຸຈ (ຂະຍທຌກາຌ຾ທຌບາຕຽ຃ຖ) Ti ຽຎັຌ຿ຖນະ ຋ໃ ຓີ ຘີ ຂີ າທຽໝບຌຽຄຌິ , ຾ຂຄ, ຈໃ ຄຶ ຽຎັຌຽຘຌັໄ ຌບໄ ງແຈຈໄ ີ ຌ່າໄ ໜກັ ຽຍ຺າ, ຍໃ ່ນຸົງໄ ນຼໄ ຌ ຿ຖນະຓ຃ີ ທາຓຘ່າ຃ຌັ ນົາງເຌກາຌຘາໄ ຄ ຽ຃ໃ ບຄຍຌິ , ງາຌບາທະກາຈ ຾ຖະ ຽ຃ໃ ບຄຓ຋ໃ ເີ ຆເໄ ຌບຸຈຘານະກາ່ ຽ຃ຓີ Zr ຽຎັຌ຿ຖນະ຋ໃ ບີ ໃ ບຌກທໃ າ Ti ກຼຓແຈໄ  ຋າຈຎະຘ຺ຓຂບຄ Ti, Zr, ຾ຖະ Hf TiO2 ຍໃ ່ຖະຖາງຌ່າໄ ຾ຉໃ ຖະຖາງເຌ H2SO4 ເນ ໄ Ti(SO4)2 ຽກບຌ຾ີໄ ງກຘະນົາງຈທໄ ງຌ່າໄ ປບໄ ຌເນບໄ າຆຈິ ແ຋ຽ຋ ຖະຖາງກບ Ti(IV) ຽກບ Ti(IV) ຾ງກຘະນົາງຈທໄ ງຌາ່ໄ ເນແໄ ຋ຽ຋ຌຖີ ບີບຄ຺ TiO+2ເຌ຋າຈຖະຖາງເຌຌາ່ໄ Ti(SO4)2 + 3 H2O  TiOSO4 + 2 H3O+ + SO4-2 TiCl4 ຽຎັຌ຋າຈຎະຘ຺ຓ຿຃ທາຽຖຌ຋ໃ ຖີ ະຽນີງແຈໄ ຾ງກຘະນາົ ງຈທໄ ງຌາ່ໄ ປຸ ຌ຾ປຄຽຓໃ ບຊກ຃ທາຓຆຸຓເຌບາກາຈ ເນ ໄ TiO2 ຽຎັຌ຃ທຌັ ຂາທ TiCl4 + 2 H2O  TiO2 + 4HCl 112

ຘ່າຖຍັ Ti(IV) ຓ຾ີ ບຌບີຄຘ຺ຌ຾ຍຍ [TiCl2]2- ຈທໄ ງ ຊາໄ ຽຏາ຺ TiO2 ກຍັ ກາກຍບຌ຅ະແຈແໄ ຋ຽ຋ຌຼຓ (III) ບກ຺ ຆຈິ Ti2O3 ຆໃ ຄຶ ຽຎັຌຍາຽຆີນົາງກທໃ າ TiO2 ຊາໄ ຕຈີ ີທຽກບ Ti(IV) ຈທໄ ງຘຄັ ກະຘີເຌບາຆຈິ ກໃ ຅່ ະແຈຽໄ ກບ Ti(III) ຽກບຘ຺ຌ [ Ti(H2O)6]Cl3 ຓຘີ ີຓໃ ທຄ ຾ຖະ [Ti(H2O)5Cl] Cl2 . H2O ຓຘີ ີຂຼທ ຋າຈຎະຘຓ຺ ຂບຄ Ti(II) ຓບີ ກ຺ ຆິຈ ຾ຖະ ຾ປ ແຖຈ໇ ZrO2 ຾ຖະ HfO2 ຓ຃ີ ຸຌຖັກຘະຌະນາົ ງກທໃ າ TiO2 ZrO2 ຍໃ ່ຖະຖາງເຌຍາຽຆີ຾ກໃ ຾ຉໃ ຋່າຎະຉກິ ຖິ ງິ າກຍັ ບາ ຆຈິ ແປ຿ຈຕ຃ົ່ຕກິ ເນຽໄ ຆີ຿຃ຌ຃ີ ົ່ແຕຈ໇ ZrOCl2 . 8H2O (ຽຆໃ ຄິ ຍໃ ່ຓແີ ບບບຌ ZrO2+) ເຌ຋າຈຖະຖາງ຋ຄັ Zr ຾ຖະ Hf ຿ຌຓໄ ບໃ ຼຄ ຋ໃ ຅ີ ະຽກຈີ ແບບບຌຽຆີຄໄ ຆບໄ ຌຽຆໃ ັຌ [ZrF6]2-,[Zr(C2O4)4]4-ຽຎັຌຉ຺ຌໄ V. ຅຋ຸ າຈທາຽຌຖຼຓ ນົ ຅ຸ VB ຋າຈ຅ຸ VB ຎະກບຍຈທໄ ງທາຌາຈຼຓ V, Nb ຾ຖະ Ta ທາຌາຈຼຓຓຖີ ັກຘະຌະ຋າຄຽ຃ຓ຃ີ າໄ ງ຃ແ຋ຽ຋ຌຼຓ ຾ຉໃ ຓຘີ ະຑາຍແຒຒາໄ ຍທກຌບໄ ງກທໃ າ, ຿ຖນະຍ່ຖິຘຸຈກຼຓແຈ຅ໄ າກກາຌຕຈີ ິທ V2O5 ຈທໄ ງ Al ນົ ຕີຈທິ VCl4 ຈທໄ ງ Mg, ທາຌາຈຼຓຽຎັຌ຿ຖນະ຋ໃ ີ຾ຂຄນົາງ ຾ຖະ ຉາໄ ຌ຋າຌກາຌນຸົຈນຼໄ ຌ, ຍໃ ່຃ໃ ບງເຆຎໄ ະ຿ນງຈເຌຘະຑາຍ຿ຖນະຍ່ຖິຘຸຈ, ຓກັ ເຆຽໄ ປັຈ຿ຖນະຎະຘ຺ຓຽຆໃ ັຌ: ຎະຘຓ຺ ກຍັ ຽນກົັ ກາໄ ຽປັຈເນຽໄ ນກົັ ກາໄ ໜຼທ ຾ຖະ ນຸົຈກກາຌນຸຈົ ນຼໄ ຌ, ເຌ຋າຈຎະຘ຺ຓຉໃ າຄໂ V ຓຑີ າທະບ຺ກຆີຈາຆຄ຺ ຉຄັໄ ຾ຉໃ +2 ຽຊຄິ +5 ປາ຿ຖ຾ຆຌຓຉີ ັຄໄ ຾ຉໃ VF5, VCl4, VBr3, VI3 ຌບກ຅າກ VF5 ຾ຖທໄ ຾ຎຄຉາປາ຿ຖ຾ຆຌຆະຌຈິ ບໃ ຌຍໃ ຓ່ ,ີ ທາຌາຈຼຓ຾ຎຄຉາບກ຺ ຆຈິ V2O5 (຋າຈ຾ຂຄຘຽີ ນບົ ຄ) ຽຎຌັ ຋າຈຎະຘຓ຺ ຋ໃ ີ ຘາ່ ຃ຌັ ຂບຄທາຌາຈຼຓ, ກຼຓແຈ຅ໄ າກກາຌຽຏາ຺ ທາຌາຈຼຓເຌບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌຖະຖາງເຌຌ່າໄ ແຈຽໄ ຖກັ ຌບໄ ງ ເນ຋ໄ າຈ ຖະຖາງຘຽີ ນບົ ຄບໃ ບຌ຅ຈັ ຽຎຌັ ບກ຺ ຆຈິ ຋ໃ ຽີ ຎຌັ ຋ຄັ ບາຆຈິ ຾ຖະ ຍາຽຆີ ເນບໄ ີບຄ຺ ຈບີ ກ຺ ຿ຆທາຌາຈຼຓ (V) ນົ ບບີ ຄ຺ ຾ຎກທາຌາຈຖິ ເຌບາຆຈິ ຾ຖະ ບບີ ຄ຺ ທາຌາຈຈັ ເຌຍາຽຆີ V2O5 ຌເີໄ ຆຎໄ ັຌຉທ຺ ຽຖໃ ຄັ ຎະຉກິ ຖິ ງິ າເຌ ຂະຍທຌກາຌກຼຓບາຆຈິ ຆຸຌຒູຕກິ , ຑາທະບກ຺ ຆຈີ າຆຄ຺ +4 ງຄັ ຓບີ ບີ ຄ຺ ບກ຺ ຿ຆທາຌາຈຼຓ (IV) ນົ ບີບຄ຺ ທາຌາ ຈຖິ VO2+, ຑາທະ +2 ຽຎຌັ ບບີ ຄ຺ ຋າ່ ຓະຈາ V2+ ຽຆໃ ຄິ ຽຎັຌຉທ຺ ຕີຈທິ ຋ໃ ີ຾ປຄ. ຘ່າຖັຍ Nb ຾ຖະ Ta ຓ຃ີ ໃ າບກ຺ ຆຈີ າຆຄ຺ +5 ຋ໃ ຘີ ະຽໝີ Nb (V) Ta (V) ຅ະຊກຕຈີ ີທຈທໄ ງຉທ຺ ຕຈີ ທີ ຾ປຄນາົ ງ ຽ຋ໃ າ຺ ຌຌັໄ ຽຆໃ ັຌ: ຽຏາ຺ Nb2O5 ນົ Ta2O5 ດໃ າຄປຸ ຌ຾ປຄກຍັ ຿ຖນະຓາຽດຆີບບຓ຋ໃ ຋ີ ຌ຺ ຉໃ ່ກາຌນຸົງນຼໄ ຌ ຅ະແຈໄ Nb2O3 ຾ຖະ ຉາຓຖ່າຈັຍ TaO2 ຉາຓຖ່າຈັຍ, ຿ຖນະ Nb ຌຌັໄ ຌ່າແຒຒາໄ ແຈຈໄ ີນົາງ຋ໃ ບີ ຸຌນະຑູຓຉໃ ່າ, ຘໃ ທຌ Ta ຽຎັຌ຿ຖນະ຋ໃ ຋ີ ຌ຺ ຉໃ ່ກາຌນຸງົ ນຼໄ ຌຂບຄ຋າຈຽ຃ຓີ ຾ຖະ ຈຄຶ ເນຽໄ ຎັຌຽຘຌັໄ ຖທຈຌບໄ ງແຈຈໄ ີ. VI. ຅຋ຸ າຈ຿ກົຓ ຋າຈເຌ຅ຸ VIB ຎະກບຍຈທໄ ງ຿ກົຓ, ຿ຓຖິຍຌ່າ ຾ຖະ ຋ຄັ ຘະຽຉຌ ນົ ທຸຌ຾ຒຓ W ຋ໃ ຘີ ່າ຃ັຌ຋ໃ ຘີ ຸຈ຃: ຿ກົຓ ຽຆໃ ຄິ ຅ະຽທາ຺ໄ ຽຊິຄນົາງກທໃ າບີກຘບຄ຋າຈ, ເຌ຋າ່ ຓະຆາຈ, ຾ປໃ ຘ່າ຃ັຌຂບຄ຿ກົຓ຾ຓໃ ຌ: ຿ກົຓຓທ຺ FeO.Cr2O3 ຽຆໃ ຄິ ຽຎັຌບກ຺ ຆຈິ ຋າຈຎະຘຓ຺ , ຊາໄ ຕຈີ ິທ຾ປໃ ຌຈີໄ ທໄ ງກາກຍບຌ, ກໃ ່຅ະແຈ຿ໄ ຖນະຽ຅ບຎ຺ຌຽນກົັ -຿ກົຓ ຽຆໃ ຄິ ເຆຉໄ ໃ ຓຖຄ຺ ເຎເຌຽນກົັ ກາໄ ແຈ຿ໄ ຈງ ກຄ຺ , ຽຑໃ ບຏະຖິຈຽນກົັ ກາໄ ຘ຺ຓຎ຺ຌ, ຽຓໃ ບຉບໄ ຄກາຌ຿ກຓົ ຍ່ຖຘິ ຸຈເນຽໄ ຏໃ າ຺ ຾ປໃ ຿ກຓົ ຓທ຺ ກຍັ K2CO3 ຽຆໃ ຄິ ຅ະແຈໄ K2CrO4 ຋ໃ ີ 113

ຖະຖາງຌ່າໄ ຾ງກບບກຓາ຅າກບ຺ກຆຈິ ຽນກົັ (III) ຽຆໃ ຄິ ຍໃ ່ຖະຖາງເຌຌ່າໄ , ຉ຺ກຏກຶ K2CrO4 ຾ຖທໄ ຽຏ຺າກຍັ ກາກຍບຌ຅ະແຈໄ Cr2O3 ຂັຌໄ ຘຸຈ຋າໄ ງ຅ໃ ຄຶ ຕີຈິທ Cr2O3 ຈທໄ ງ Al. ຿ກົຓຽຎັຌ຿ຖນະຘຂີ າທ຃ຽຄຌິ ຽຎັຌ຾ຘຄຽນົບໄ ຓ ຾ຖະ ຾ຂຄນົາງ, ຘາຓາຈຉາໄ ຌ຋າຌກາຌນຸົຌໄ ນຼໄ ຌ, ຃ຄ຺ ຃ທາຓຽຎັຌ ຾ຘຄຽນບົໄ ຓແຈຈໄ ຌ຺ ຌາຌເຌບາກາຈ ຾ຖະ ຽຌໃ ບຄ຅າກຖັກຘະຌະຌ,ີໄ ຅ໃ ຄຶ ເຆຽໄ ນກົັ ນົ ຽນກົັ ກາໄ ຽ຃ບຍ Cr ຽປຈັ ຽ຃ໃ ບຄຎະຈຍັ ຉໃ າຄໂຽຆໃ ຌັ : ຽ຃ໃ ບຄຎະຈັຍຖ຺ຈ, Cr ຓຎີ ະ຿ນງຈນົາງເຌກາຌຽປຈັ ຿ຖນະຘຓ຺ ຎ຺ຌ, ຿ຈງຘະຽຑາະດໃ າຄງໃ ຄິ ຽນກົັ ກາໄ ຽ຅ບຎ຺ຌ, ຿ຈງເຆໄ Cr ເຌຘໃ ທຌຎະຘຓ຺ ຉໃ າຄໂ, ຽນກົັ ກາໄ ຋ໃ ເີ ຘໃ Cr ຖຄ຺ ເຎຌາ່ 1-2% ຅ະຽຑໃ ຓີ ຃ທາຓ຾ຂຄ຾ກໃ ຌ ຾ຖະ ຃ທາຓໜຼທ, ຊາໄ ຓີ Cr 4-10% ຅ະຽຑໃ ຓີ ຃ທາຓ຾ຂຄ຾ກໃ ຌຂຌໄ ແຎບີກຽຊຄິ ບຸຌນະຑູຓ ຾ຖະ ຃ທາຓຈັຌຘູຄ, ຽນກົັ ກາໄ ຍໃ ່ຽຎັຌໝຼໄ ຄຓີ Cr > 10% ຾ຖະ ຓີ Ni ຎະຘຓ຺ ດໃ ູຌາ່ ຽຆໃ ັຌ: ຓີ Cr 18%, Ni 8% ຋ຌ຺ ຉໃ ່ກາຌນຸຈົ ນຼໄ ຌ ຾ຖະ ຋າຈຽ຃ຓຆີ ະຌຈິ ຉໃ າຄໂແຈ຅ໄ ່າ ຌທຌນົາງ Cr ຖທຓກຍັ ຋າຈເຌກໃ ຸຓເຌບະຌກຸ ຓ຺ ຋ໃ ຘີ ບຄດໃ ູຽ຋ຄິ ຋າຈຌຌັໄ ຽຆໃ ຌັ : ບາ຿ຉຓ Hf ກຍັ ບາ຿ຉຓ Zr ຓຂີ ະໜາຈ ຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ 156 ຾ຖະ 159 pm ຉາຓຖ່າຈັຍ VII. ຅຋ຸ າຈຓຄັ ກາຌ ນົ ຅ຸ VIIB ຓຄັ ກາຌ Mn ຋າຈ຋່າບຈິ ຂບຄ຅ຽຸ ຎັຌ຋າຈ຋ໃ ຘີ ່າ຃ຌັ ຅ຸ VIIB, Tc, ຋ໃ ດີ ໃ ູຊັຈຖ຺ຄຓາຽຎັຌ຋າຈກ່າຓະຉະຑາຍຖັຄຘີ ຾ຖະ ຍໃ ່ຓເີ ຌ຋່າຓະຆາຈ, ຘໃ ທຌ Re ຽຎັຌ຋າຈ຋ໃ ີນາກໃ ່຃ຌ຺ໄ ຑຍ຺ ຽຓໃ ບ ຑຘ 1925 ຌີຽໄ ບຄ. ຾ປໃ ຋າຈ຋ໃ ຘີ ່າ຃ັຌຂບຄຓຄັ ກາຌ຾ຓໃ ຌ ແຒ຿ຕຖູຆຈິ MnO2, ກາຌຎຸຄ຾ຉໃ ຄ຿ຖນະຓຄັ ກາຌເຆທໄ ຋ິ ຕີ ີຈິທ຾ປໃ ບກ຺ ຆຈິ ຈທໄ ງບາຖູຓງີ ຓ຺ . 3Mn + 4Al 3Mn + 2A ຅ະເຆກໄ າກຍບຌຽຎັຌຉທ຺ ຕຈີ ທີ ຍໃ ່ແຈໄ ຽຑາະທໃ າ C ຅ະຖທຓກຍັ Mn ດໃ ູບຸຌນະຑູຓແຈໄ M C, Mn ຽຎັຌ຿ຖນະຘີ ຂຽີໄ ຊໃ າ຺ ຓຑີ ກຶ 3 ຾ຍຍ຃: ຾ຖະ ຘບຄ຾ຍຍ຋າ່ ບຈິ ຾ຂຄ຅ຌ຺ ຘາຓາຈຂູຈ຾ກທໄ ແຈໄ ຘໃ ທຌ຾ຍຍ຋ໃ ຘີ າຓບໃ ບຌ, ນກັ ຄແ່ ຈໄ ຾ຍຍ຋ໃ ຘີ າຓຌເີໄ ຌບຸຌນະຑູຓ຋່າຓະຈາຍໃ ່ໝຌັໄ ຃ຄ຺ ຎ຺ກກະຉ຿ິ ຖນະ Mn ຅ະດໃ ູເຌປູຍ ຎະ຿ນງຈຘໃ ທຌເນງໃ ຂບຄ Mn ຃: ເຆຽໄ ຎັຌ຿ຖນະຎະຘຓ຺ ກຍັ ຽນົກັ ຾ຖະ ຽນກົັ ກາໄ . ເຌກາຌຽປັຈ຿ຖນະຎະຘຓ຺ ຍໃ ່ ຅າ່ ຽຎັຌເຆ຿ໄ ຖນະຍ່ຖຘິ ຸຈນາົ ງຎາຌເຈ ຅ໃ ຄຽປຈັ ແຈ຅ໄ າກ຾ປໃ ບ຺ກຆຈິ ຿ຈງກຄ຺ ປີຈຈີທ຾ປໃ ບກ຺ ຆິຈຽນກົັ ຾ຖະ ບກ຺ ຆຈິ ຓຄັ ກາຌ຋ໃ ີ ຎະຘ຺ຓຖທຓກຌັ ຿ຈງກາກຍບຌເຌຽຉາ຺ ຋ໃ ຓີ ຖີ ຺ຓຽຎໃ ຺າ ແຈ຿ໄ ຖນະຎະຘ຺ຓຽຆໃ ຌັ : ຘຎີຽກແຖຽຆຌ ຽຆໃ ຄີ ຓີ Mn 15 20 ຾ຖະ ຽຐຕ຿ຕຓຄັ ກາຌ ຽຆໃ ີຄຓີ 75 81 ຽນົກັ ກາໄ ຎະຘຓ຺ ຋ໃ ຓີ ີ Mn ນົາງກທໃ າ 10 ຂຌໄ ແຎ ຓ຃ີ ທາຓ຾ຂຄຘູຄ ຾ຖະ ຋ຌ຺ ຉໃ ່ກາຌ ກຈັ ນຼໄ ຌແຈຈໄ ີ ຖທຓ຋ຄັ ຋ຌ຺ ຉໃ ່຋າຈຽ຃ຓຌີ າ່ ບກີ . ເຌຍຌັ ຈາ຋າຈຉຕັຄຆຆີ ຄ຺ ຉບໄ ຄຊທໃ າ Mn ຽຎັຌ຋າຈ຋ໃ ທີ ໃ ບຄແທຉໃ ່ຎະຉິກຖິ ງິ າ ຽຌໃ ບຄ຅າກຍໃ ່ຓບີ ກ຺ ຆິຈຎກ຺ ນຸຓໄ ຏິທຈາໄ ຌ ໜາໄ ຂບຄ຿ຖນະ຃຿ຖນະບໃ ຌບີກນາົ ງຆະຌຈິ Mn ຽກຈີ ຎະຉິກຖິ ິງາກຍັ ບາຆຈິ ຾ປຄແຈໄ ປໃ ທຓກຍັ ປາ຿ຖ຾ຆຌແຈຽໄ ປແຖ ເຌບຸຌນະຑູຓຘູຄຽປັຈຎະຉກິ ຖິ ງິ າກຍັ ບະ຿ຖນະນາົ ງຆະຌຈິ ແຈ຋ໄ າຈຎະຘຓ຺ ຽຆໃ ັຌ: MnS, ,M ,M ເຌ຋າຈຎະຘ຺ຓຂບຄ Mn ຋ໃ ຑີ ຍ຺ ຋ໃ ທ຺ ແຎ Mn ຓຽີ ຖກບກ຺ ຆີຈາຆ຺ຄ +2, +3, +4, +6 ຾ຖະ +7 ຘະນຸຍົ ແຈ຿ໄ ຈງນງ່ຈໄ ໃ ຄັ ຌ:ີໄ 114

1. ເຌບາຆິຈ ຃ໃ າບກ຺ ຆຈີ າຆຄ຺ +2 ໝຌັໄ ຃຺ຄ຋ໃ ຘີ ຸຈ, +7 ຓ຃ີ ທາຓຽຎັຌບບກຆແີ ຈຘດ໇ ໃ າຄ຾ປຄ ຘໃ ທຌ +3 ຾ຖະ +6 ຍໃ ່ໝຌັໄ ຃ຄ຺ ຅ະຽກຈີ ກາຌຈິຘຑຕບຑບຕຆ໇ ັຌຽຌຆຌັ (disproportionation) ຽຆໃ ຌັ : ເຌ຋າຈຖະຖາງບາຆຈິ ນົ ຋າຈຖະຖາງ຋ໃ ີ ຽຎັຌກາຄ Mn ຈຘິ ຑຕບຑບຕຆ໇ ັຌຽຌຆຌັ ແຈໄ Mn ຾ຖະ Mn 3Mn + 4 2Mn + Mn + 2 O ເຌ຋າຈຖະຖາງຌາ່ໄ M ຈຘິ ຑຕບຑບຕຆ໇ ຌັ ຽຌຆັຌແຈໄ M ຾ຖະ Mn 2M + 2 O M + Mn + 4 2. ເຌຍາຽຆີ ຃ໃ າບບກຆີຈາຆ຺ຄ຋ໃ ຃ີ ໃ າຘູຄຓ຃ີ ທາຓຽຎັຌບກ຺ ຆຈິ ຍໃ ຾່ ປຄຎາຌເຈ ຃ໃ າບກ຺ ຆຈີ າຆຄ຺ +6 ໝຌັໄ ຃຺ຄຘະຽຑາະເຌຍາ ຽຆີຽ຋ໃ າ຺ ຌຌັໄ ຾ຖະ ຑທກ຃ໃ າບກ຺ ຆີຈາຆຄ຺ ຋ໃ ຓີ ຃ີ ໃ າຎາຌກາຄຓ຃ີ ທາຓໝຌັໄ ຃຺ຄກທໃ າເຌບາຆຈິ ກະ຃ຍໃ ່ຘາຓາຈຈຘິ ຑຕບຑບຕຆ໇ ັຌຽຌ ຆຌັ ແຈຄໄ ໃາງ. ຋າຈຎະຘ຺ຓຂບຄ Mn ຓຘີ ຋ີ ຄັໄ ເຌ຋າຈ຾ຂຄ ຾ຖະ ຋າຈຖະຖາງ ຾ຖະ ຓກັ ຽກຈີ ບີບຄ຺ ຘ຺ຌ ຽຊິຄທໃ າ Mn(III) ຅ະຍໃ ່ ໝຌັໄ ຃຺ຄເຌ຋າຈຖະຖາງ ຾ຉໃ ກໃ ຘ່ າຓາຈຽກຈີ ບບີ ຺ຄຘຌ຺ ຋ໃ ໝີ ຌັໄ ຃ຄ຺ ແຈໄ ຽຆໃ ັຌ: [Mn(CN ບກ຺ ຆຈິ ຋ໃ ຘີ ່າ຃ຌັ ຾ຓໃ ຌ ບກ຺ ຆິຈ ຓຄັ ກາຌ Mn ຽຎັຌ຋າຈຎະຘຓ຺ ຂບຄ Mn (IV) ຆະຌຈິ ຈຼທ຋ໃ ຓີ ກັ ຑຍ຺ ຽນຌັ ນົ ຽທ຺າໄ ຽຊິຄດໃ ຸຘະຽໝ.ີ Mn ຽຎັຌ຋າຈ ຾ຂຄຘີຌ່າໄ ຉາຌຈ່າ ຍໃ ່ຖະຖາງເຌຌາ່ໄ ຾ຖະ ຽຎັຌຉ຺ທບກ຺ ຆແິ ຈຘ໇ ຿ຈງບາເຘ຃ຸຌຖັກຘະຌະບ຺ກຆີແຈຘ຅໇ ໃ ຄເຆເໄ ຌບຸຈຘານະກາ່ ຏະຖຈິ ຾ກທໄ ຽຑາະຆໃ ທງຽປັຈເນ຾ໄ ກທໄ ເຘ ເຌ຾ກທໄ ຓກັ ຓີ F ຽຆໃ ຄີ ຽຎັຌຘຂີ ຼທ ຅ະຊກບບກຆແີ ຈຘຽ໇ ຎັຌ F ຽຆໃ ິຄ ຽກບຍ຅ະຍໃ ່ຓຘີ ີ ຌບກ຅າກຌຌັໄ ງຄັ ເຆໄ Mn ຽຎັຌ຅າ່ ຌທຌນາົ ງເຌກາຌຽປຈັ ຊໃ າຌແຒຘາງ. ກາຖບີ ບຓ຾ຎກຓຄັ ກາຌຈັ KMn ນົ ຈໃ າຄ຋ຍັ ຋ຓິ ຽຎັຌ຋າຈຽ຃ຓ຋ີ ໃ ຘີ ່າ຃ຌັ ຓຘີ ຓີ ໃ ທຄຈ່າ ຖະຖາງເຌຌາ່ໄ ແຈຄໄ ໃາງ ແຈ຋ໄ າຈຖະຖາງ຋ໃ ຓີ ຘີ ີຓໃ ທຄ຾ຈຄ Mn ເຌກາຖບີ ບຓ຾ຎກຓຄັ ກາຌຈັ ຓ຃ີ ໃ າບບກຆຽິ ຈຆຌັ ຽ຋ໃ າ຺ +7 Mn ເຌ຋າຈ ຖະຖາງບາຆິຈຽຎັຌຉ຺ທບກ຺ ຆແິ ຈຘ຋໇ ໃ ຾ີ ປຄນົາງ ຾ຖະ ຊກຕີຈທິ ຽຎັຌ M ຾ຉໃ ເຌ຋າຈຖະຖາງ຋ໃ ຽີ ຎັຌຍາຽຆີ ນົ ຋າຈ ຖະຖາງ຋ໃ ຽີ ຎັຌກາຄຍໃ ່ຊທໃ າຽຎັຌຉ຺ທບ຺ກຆແິ ຈຘ຋໇ ໃ ຈີ ີ ຏຌ຺ ຋ໃ ແີ ຈ຅ໄ າກກາຌຊກຕຈີ ິທແຈ຾ໄ ກໃ Mn Mn + 8 + 5 M + 4 O = +1.51 v Mn + 2 O + 3 Mn + 4O =+0.58 v ຋າຈຖະຖາງ KMn ຾ຉກ຿ຉແຈໄ Mn ຊາໄ ຽກຍັ ແທຈໄ ຺ຌ ຊາໄ ຓີ M ດໃ ູຌາ່ ຽຖກັ ໜບໄ ງກໃ ງ່ ໃ ຄິ ຽຎັຌກາຌກະຉຸຌໄ ກາຌ຾ຉກ຿ຉ. ຈໃ າຄ຋ຍັ ຋ຓິ ເຆຽໄ ຎັຌ຋າຈຖະຄຍັ ຽຆບໄ Mn ຋າ່ ຖາງ຾ຍກ຋ຽີ ຕງຈທໄ ງທິ຋ບີ ກ຺ ຆຈີ າຆ຺ຄ. VIII. ຅ຸ VIII B ຅ຸ VIII B ຓ຋ີ າຈຖທຓ຋ຄັ ໝຈ຺ 9 ຋າຈ ຾ຍໃ ຄບບກຽຎັຌ 3 ຆຸຈໂຖະ 3 ຋າຈ ຖຼຄກຌັ ຉາຓ຾ຊທຌບຌຽບຌີໄ ທໃ າ: ຆຸ ຈຘາຓ Fe Co Ni Ru Rh Pd Os Ir Pt ຃ທາຓ຃າໄ ງ຃ກຌັ ຂບຄ຃ຸຌຖັກຘະຌະຉໃ າຄໂ ຽຎັຌແຎ຋າຄ຾ຊທຌບຌຂບຄຆຸຈຈຼທກຌັ ນາົ ງກທໃ າ຾ຊທຉັຄໄ ຽຆໃ ັຌ: Fe, Co ຾ຖະ Ni ຓ຃ີ ທາຓ຃າໄ ງ຃ກຌັ ນົາງກທໃ າຽນກົັ ກຍັ ຕູ຋ຌີ ຼຓ Ru ຾ຖະ ບບຘຓຼຓ Os. ຾ຌທເຈກໃ ່ຉາຓ ຽປ຺າງຄັ ຌງິ ຓ຺ ຾ຍໃ ຄ຋າຈຑທກຌບີໄ ກີ ທ຋ິ ໜີ ໃ ຄຶ ຃: ຽບີຌໄ ຆູຈຘາຓຆຸຈ຋່າບິຈ຋ໃ ຎີ ະກບຍຈທໄ ງ Fe Co Ni ທໃ າ຋າຈກໃ ຸຓຽນກົັ ຘໃ ທຌບກີ ນກ຺ 115

຋າຈແຈ຾ໄ ກໃ Ru Rh Pd Os Ir ຾ຖະ Pt ຽບຌີໄ ທໃ າກໃ ຸຓ຾ຑຖ຋ຌິ ຓັ (ຎົາຉຌິ ) ຋າຈກໃ ຸຓ຾ຑຖຉຌິ ຓັ ປໃ ທຓກຍັ ຋ບຄ ຾ຖະ ຽຄຌິ ຌາ່ ຍາຄຽ຋ໃ ບຽບຌີໄ ທໃ າ຿ຖນະຘະກຸຌ ຽຆໃ ິຄຽຎັຌ຿ຖນະ຋ໃ ຽີ ກຈີ ຎະຉິກຖິ ິງາຆາໄ ຿ຖນະກໃ ຸຓຽນົກັ ທໃ ບຄແທຉໃ ່ຎະຉກິ ຖິ ງິ າຑ່ ຘ຺ຓ຃ທຌ ຿ຖນະຽນໃ າົ຺ ຌຓີໄ ຅ີ ຈຸ ປບໄ ຌຽຎໃ ບງ ຾ຖະ ຃ທາຓໜາ຾ໜຌໄ ຘູຄ. ກໃ ຸຓຽນົກັ ຌຍັ ຉຄັໄ ຾ຉໃ ຅ຸ IIIB ຓາ຅ຌ຺ ຽຊິຄ຅ຸ VIIB ຃ໃ າບກ຺ ຆຈີ າຆຄ຺ ຘູຄຘຸຈຂບຄ຋າຈ຅ະຓ຃ີ ໃ າຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ ຽຖກ຅ຽຸ ຆໃ ັຌ: +6 ຘູຄຘຸຈຘ່າ ຖັຍ Cr ເຌ຅ຸ VIB +7 ຘູຄຘຸຈຘ່າຖຍັ Mn ເຌ຅ຸ VIIB ຾ຉໃ ຽຓໃ ບຓາຽຊິຄ຅ຸ VIIIB, IB, IIB ຅ະຘຄັ ຽກຈຽນຌັ ທໃ າ຃ໃ າ ບ຺ກຆຈີ າຆ຺ຄ຅ະຓ຃ີ ໃ ານຸຈົ ຖ຺ຄ຃ ຃ໃ າບ຺ກຆຈີ າຆຄ຺ ຘູຄຘຸຈຂບຄ Fe ຽຎັຌ +6 Co, ຽຎັຌ +4, Ni ຽຎັຌ +4, Cu ຽຎັຌ +2, Zn ຽຎັຌ +2 ຾ຖະ ງໃ ຄິ ກທໃ າຌຌັໄ ຃ໃ າບກ຺ ຆຈີ າຆ຺ຄຂບຄ຋າຈຽນໃ າົ຺ ຌ຋ີໄ ໃ ຋ີ ໃ ຑີ ຍ຺ ຽນຌັ ຘະຽໝ຅ີ ະຽຎັຌ຃ໃ າຉໃ ່າຽຆໃ ຌັ : ຂບຄ Fe ຑຍ຺ +2 ຾ຖະ +3 ຽຎັຌຘໃ ທຌນາົ ງ. Fe Co ຾ຖະ Ni ຓ຅ີ ຈຸ ປບໄ ຌຽຎໃ ບງ ຾ຖະ ຅ຈຸ ຒ຺ຈເກ຃ໄ ຼຄກຌັ (ຉາຉະຖາຄ຋ີ 2) ຾ຖະ ຋ຸກ຋າຈຓ຃ີ ຸຌຖັກຘະຌະ ຽຒຕ຿໇ ຕ຾ຓກຽຌຉກິ ຊກຈູຈດໃ າຄ຾ປຄຽຂ຺າໄ ແຎເຌ຋ໃ ຄ຺ ຾ຓໃ ຽນກົັ ຾ຖະ ຽຓໃ ບຽບາ຺ ບບກ຅າກ຋ໃ ຄ຺ ຾ຓໃ ຽນົກັ ຾ຖທໄ ກໃ ່ງຄັ ປັກຘາ຃ຸຌ ຖັກຘະຌະ຾ຓໃ ຽນົກັ ແຈດໄ ໃ າຄຊາທບຌ. ຋າຈ຋ຄັ ຘາຓຆະຌຈິ ຘະ຾ຈຄ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະ຋ໃ ທ຺ ແຎຂບຄ຋າຈຉຕັຄຆຆີ ຄ຺ ຽຆໃ ັຌ: ຋າຈ ຎະຘ຺ຓຓຘີ ີ, ຊກ຾ຓໃ ຽນກົັ ຈູຈ ຾ຖະ ຽກຈີ ບບີ ຺ຄຘຌ຺ ຅າ່ ຌທຌນາົ ງ. ຽນກົັ ຽນົກັ ຽຎັຌ຋າຈ຋ໃ ຘີ ່າ຃ັຌ ຾ຖະ ຓຎີ ະ຿ນງຈນົາງ ຓດີ ໃ ູເຌ຿ຖກນາົ ງຽຎັຌບຌັ ຈຍັ ຋ໃ ຘີ ໃ ີ ຾ຖະ ຊາໄ ຌຍັ ຘະຽຑາະ ຿ຖນະຓນີ າົ ງຽຎັຌບັຌຈຍັ ຋ໃ ຘີ ບຄປບຄ຅າກບາຖູຓຌີ ຼຓ ນຌີ ບກັ ຃ະຌ຋ີ ຄັ ໝຈ຺ ຅ະຓຽີ ນກົັ ດໃ ູຎະຓາຌ 5 ຽຆໃ ຄິ ຘໃ ທຌເນງໃ ຅ະ ດໃ ູເຌຆູຌຒ຺ທ ຾ຖະ ຆີຖກິ ຈັ ຾ປໃ ຽນກົັ ຋ໃ ຘີ ່າ຃ຌັ ຃: ຾ປໃ ຓາຉຈີ F ແຖຓແ່ ຌຉ໇ F O ຾ຓກຌແີ ຋ຉ໇ F (FeO.Fe2O3) ຾ຖະ ຆຽີ ຈແີ ຕຉ໇ FeC ກາຌຏະຖຈິ ຽນກົັ ເຆທໄ ິ຋ຕີ ີຈິທບກ຺ ຆຈິ ຈທໄ ງກາກຍບຌ ກາຌຕຈີ ທິ ຽປັຈເຌຽຉາ຺ ຏະຖຈິ ຾ຍຍຑໃ ຌ຺ ຖ຺ຓ ເຘໃ ຾ປໃ ຋າຈ຿຃ກໄ ຾ຖະ ນຌີ ຎຌູ ຖຄ຺ ແຎ຋າຄຈາໄ ຌຽ຋ຄິ ຂບຄຽຉ຺າ ນຌີ ຎູຌ຋ໃ ເີ ຘໃ ຖຄ຺ ແຎຌາ່ ຌຌັໄ ເຆຽໄ ຎັຌຒຖກັ ຆ໇ (Magnetic flux ຾ຓໃ ຌຎະຖິຓາຌ ຽຘັຌໄ ຾ປຄ຾ຓໃ ຽນກົັ ນົ ຅່າຌທຌຂບຄຽຘັຌໄ ຾ປຄ຾ຓໃ ຽນກົັ ຋ໃ ຑີ ຸຄໄ ຅າກຂທຌັໄ ໜໃ ຄຶ ແຎນາຂທຌັໄ ໜໃ ຄຶ ຂບຄ຋ໃ ບຌ຾ຓໃ ຽນກົັ ) ຾ຉໃ ຊາໄ ຾ປໃ ຓນີ ຌີ ຎູຌດໃ ູ຾ຖທໄ ກໃ ຉ່ ໃ ຓຆີຖກີ ຈັ ຖຄ຺ ແຎຽຎັຌຒຖັກຆ໇ ຑໃ ຌ຺ ຖຓ຺ ປບໄ ຌຽຂາ຺ໄ ແຎ຋າຄຈາໄ ຌຖໃ ຸຓຂບຄຽຉ຺າ ບຸຌນະຑູຓຈາໄ ຌຖໃ ຸຓຂບຄຽຉ຺າ ຘູຄຎະຓາຌ 1500 ບຸຌນະຑູຓຈາໄ ຌຽ຋ຄິ ຎະຓາຌ 200 400 ຎະຉິກຖິ ງິ າ຋ໃ ຽີ ກຈີ ຽຎັຌຈໃ ຄັ ຌີໄ ກາກຍບຌຖຸກແໝແໄ ຈໄ CO ຆໃ ຄຶ ແຎຕຈີ ິທບກ຺ ຆີຈຂບຄຽນົກັ ແຈງໄ ຄັ ຾ຖທໄ ຾ຉໃ ບຸຌນະຑູຓຂບຄຘໃ ທຌຉໃ າຄໂຂບຄຽຉ຺າ ດໃ ູຘໃ ທຌຽ຋ຄິ ຘຸຈຆໃ ຶຄປບໄ ຌໜບໄ ງ F ຎໃ ຼຌຽຎັຌ F ຉໃ ແ່ ຎ F ຊກຕຈີ ທິ ຽຎັຌ FeO ຋ໃ ຘີ ໃ ທຌຖໃ ຸຓຂບຄຽຉາ຺ ຓ຃ີ ທາຓປບໄ ຌນົາງຕີຈິທຂັຌໄ ຘຸຈ ຋າໄ ງແຈ຿ໄ ຖນະ 2C(s) + (g) 2CO(g) 3F (s) + CO(g) 2 F (s) + C (g) F (s) + CO(g) 3FeO(s) + C (g) FeO(s) + CO(g) Fe(s) + C (g) ຘໃ ທຌນຌີ ຎູຌຊກຽຏາ຺ ເນຽໄ ຎັຌ CaO ຽຆໃ ຄິ ຅ະຖທຓກຍັ ຆິຖກິ າຽຎັຌຆິຖີກຈັ ຾ຖະ ບາຈຖທຓກຍັ ຘໃ ິຄຽ຅ບຎ຺ຌບໃ ຌໂ ຽຎັຌຆູຌຒ຺ທ ນົ ບະຖູຓຌີ ຈັ ແນົຖຄ຺ ແຎ຋າຄກຌ຺ໄ ຽຉາ຺ . 116

CaC (s) CaO(s) + C (g) CaO(s) + Si (s) CaSi (s) ຽນົກັ ຋ໃ ຏີ ະຖິຈແຈຽໄ ບີຌໄ ທໃ າ ຽນກົັ ຽຘຈ (ກາຌຘະກຈັ ຽນກົັ ) ຽຎັຌຽນົກັ ຍໃ ່ຍ່ຖິຘຸຈ ຓີ C ຎ຺ຌດໃ ູຎະຓາຌ 4% Mn 1.7% Si 1.5% ນົ ຉໃ ່າກທໃ າ ຌບກ຅າກຌຌັໄ ງຄັ ຓີ P, S ຾ຖະ ຋າຈບໃ ຌໂຽຖັກໜບໄ ງຽນົກັ ຽຘຈ຾ຉກນກັ ຄໃາງ. ຊາໄ ຽບາ຺ ຽນກົັ ຓາ຾ງກນົບຓກຍັ ຽຘຈຽນກົັ ຾ຖທໄ ນໃ ່ຽົ ຂາ຺ໄ ຾ຍຍ ຅ະແຈໄ ຽນກົັ ນໃ ່ົ ຽຆໃ ິຄບາຈຽຎັຌຘຽີ ຋າ຺ ນົ ຂາທ ຾ຖທໄ ຾ຉໃ ຃ທາຓແທ຋ໃ ຽີ ປັຈເນຽໄ ນົກັ ຽດັຌຖ຺ຄ ຊາໄ ຎະເນຽໄ ນົກັ ຽດັຌຖ຺ຄຆາໄ ໂ ຅ະແຈຽໄ ນກົັ ນໃ ົຆ່ ະຌຈິ ຘຽີ ຋າ຺ ກາກຍບຌ຋ໃ ຎີ ຌ຺ ດໃ ູ຅ະ຾ງກບບກ ຽຎັຌ຾ຏໃ ຌກຕາຒິຈ ຽປັຈເນແໄ ຈຽໄ ນກົັ ນໃ ຆົ່ ະຌຈິ ບໃ ບຌໜຼທ ຾ຉໃ ຊາໄ ຎະເນຽໄ ນກົັ ຽດັຌຖຄ຺ ຾ຍຍແທໂ຅ະແຈຽໄ ນົກັ ນໃ ົຆ່ ະຌຈິ ຘຂີ າທ ຆໃ ຄຶ ຾ຂຄຏໃ ບງ ຽຑາະກາກຍບຌຍໃ ່ແຈຊໄ ກງກບບກຓາ ຾ຉໃ ຅ະຖທຓກຍັ ຽນກົັ ຽຎັຌ຋າຈຎະຘຓ຺ ຽນກົັ ກາກຍ຺ທ F C ຽນກົັ ນໃ ົ່ ຽຎັຌຽນກົັ ຖາ຃າຊກ ຍໃ ່ຓ຃ີ ຸຌຌະຑາຍ ຽຑາະຂາຈ຃ທາຓ຾ຂຄ຾ປຄ. ຽນກົັ ຽຘຈ ຘໃ ທຌເນງໃ ຋ໃ ຏີ ະຖຈິ ບບກຓາເຌກາຌຽປຈັ ຽນກົັ ກາໄ ຽນກົັ ກາໄ ຽຎັຌ຿ຖນະຎ຺ຌຂບຄຽນກົັ ກຍັ ກາກຍບຌ ຓີ C ເຌຎະຖິຓາຌ຋ໃ ຉີ ບໄ ຄກາຌຉັຄໄ ຾ຉໃ ໜບໄ ງນານາົ ງ຅ຌ຺ ຽຊຄິ 1.5 ຘໃ ທຌນົາງກບຍຍໃ ່ຓີ P, S, Si ຎ຺ຌຌາ່ ຽຖງີ . ຽປ຺າ຅າ່ ຾ຌກ ຽນກົັ ກາໄ ບບກຽຎັຌ 3 ຆະຌຈິ ຉາຓຎະຖິຓາຌຂບຄ C ຋ໃ ຎີ ຺ຌດໃ ູ ຃ ຽນກົັ ກາໄ ຋ໃ ຓີ ຎີ ະຖະຓາຌກາກຍບຌຉໃ ່າ ( C ຉໃ ່າກທໃ າ 0.2) ຽນົກັ ກາໄ ຋ໃ ຓີ ຎີ ະຖິຓາຌກາກຍບຌຎາຌກາຄ ( C 0.2 0.6) ຾ຖະ ຽນກົັ ກາໄ ຋ໃ ຓີ ຎີ ະຖຓິ າຌຘູຄ ( C 0.75 1.5) ເຌກາຌຽປຈັ ຽນກົັ ກາໄ ຅າກຽນກົັ ປໃ ບຌຓກັ ເຆທໄ ິ຋ຑີ ໃ ຌ຺ ບາກາຈ ນົ ຽຂ຺າໄ ແຎເຌຽນກົັ ປໃ ບຌ຋ໃ ນີ ບົ ຓ຾ນົທ ນົ ຃ໃ ບງໂເນຏໄ ີທ ໜາໄ ຽນົກັ ຾ນທົ ຘ່າຏັຈບາກາຈ ຽຑໃ ບເນ ໄ ເຌຽນົກັ ປໃ ບຌຊກບບກຆີແຈຘຽ໇ ຎັຌກາຘ C ແຎ຅ຌ຺ ໝຈ຺ ຉະນົບຈ຅ຌ຺ ຋າຈຽ຅ບ ຎ຺ຌບໃ ຌໂ຅ະຊກບບກຆແີ ຈຘບ໇ ບກແຎ຅າກກາກປໃ ບຌ ຉບຌ຋າໄ ງ຅ໃ ຄຶ ຉໃ ຓກາກຍບຌຖ຺ຄແຎຉາຓ຅່າຌທຌ຋ໃ ຉີ ບໄ ຄກາຌ ທ຋ິ ີ ຽປັຈຽນົກັ ກາໄ ບກີ ທິ຋ໜີ ໃ ຄຶ ຋ໃ ຌີ ງິ ຓ຺ ກຌັ ນາົ ງ຃ກາຌເຆຽໄ ຉ຺າແຒຒາໄ ນົ ຽບຌີໄ ທໃ າຽຉ຺າບາຕກ໇ ຽຑາະເຆກໄ ຍັ ຽຘຈຽນກົັ ແຈໄ ຘາຓາຈ ຍັຄ຃ຍັ ບຸຌນະຑູຓ ຾ຖະ ຃ທຍ຃ຸຓ C ຃ຸຌະຑາຍຂບຄຽນກົັ ກາໄ ແຈຈໄ ີ. ຽປາ຺ ບາຈຉໃ ຓ຿ຖນະຍາຄຆະຌຈິ ຽຂ຺າໄ ແຎເຌຽນກົັ ກາໄ ຽຑໃ ບຎັຍຎຸຄ຃ຸຌຌະຑາຍ ທຈັ ຘະຈຸ຋ໃ ຽີ ປາ຺ ເຆກໄ ຌັ ນາົ ງດໃ ູເຌຽນກົັ ກາໄ ຎ຺ຌ ຽນກົັ ກາໄ ຎ຺ຌ຃ ຽນກົັ ກາໄ ຋ໃ ຓີ ຿ີ ຖນະຍາຄດໃ າຄຎ຺ຌດໃ ູຽຑໃ ບເນຓໄ ຃ີ ຸຌຖກັ ຘະຌະຍາຄດໃ າຄຽຆໃ ຌັ : ຽນກົັ ກາໄ ຓຄັ ກາຌຘີ (12 Mn, 1 C) ຓ຃ີ ທາຓ຾ຂຄຽຎັຌຑຽິ ຘຈ, ຽນກົັ ກາໄ ຿ກຕຓຌຼຓ (0.6 Cr , 0.2 C) ຾ຂຄ຾ປຄ ຾ຖະ ໜຼທ຋ຌ຺ ຋າຌ, ຽນກົັ ກາໄ ຿ກຕຓຌຼຓ- ທາຽຌຈຼຓ (0.8 1.1 % Cr, 0.15 0.18% V, 0.1 1.05% C) ໜຼທ ຾ຖະ ຾ຂຄ, ຽນົກັ ກາໄ ຍໃ ່ຽຂ຺າໄ ຂີໝໄ ໃ ຼຄ (17 19% Cr, 7 9 Ni,0.08 0.2% C) ຉາໄ ຌ຋າຌກາຌນຸຌົ ໄ ນຼໄ ຌ, ຾ຂຄ ຾ຖະ ຈຶຄຽຎັຌຽຘັຌໄ ແຈຈໄ ີ. ຽນກົັ ຓ຃ີ ທາຓທໃ ບຄແທຉໃ ່ຎະຉກິ ຖິ ິງາຎາຌກາຄ ຍໃ ່ຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ງິ າກຍັ ຌາ່ໄ ເຌບຸຌນະຑູຓ຋່າຓະຈາ ຾ຉໃ ຽປັຈ ຎະຉິກຖິ ງິ າກຍັ ບາງຌາ່ໄ ແຈກໄ າຘ ກຍັ ບາຆີຈ HCl ນົ S ຽ຅ບ຅າຄແຈໄ ຾ຉໃ ກຍັ HN ຽຂັຓໄ ຂຸ ຌໄ ຽກຈີ ບາກາຌຍໃ ່ຉບຍຘະໜບຄ ເຌປູຍ຾ຍຍຈຼທກຌັ ກຍັ Cr ຽນກົັ ນຸງົ ໄ ນຼໄ ຌແຈຄໄ ໃາງເຌບາກາຈ຋ໃ ຆີ ໃ ຸຓ ຽຑາະຽຎັຌໝຼໄ ຄຽນກົັ ຘ຾ີ ຈຄ ຽຆໃ ຄິ ຽຎັຌບ຺ກ຋ໃແີ ປຽຈຕຉ Fe2O3 . H2O O2 ກໃ ່ຽຎັຌຘໃ ິຄ຅າ່ ຽຎັຌຽຑາະກາຌຽກຈີ ໝຼໄ ຄ ຊາໄ ຓບີ າຆຈິ ນົ CO2 ຅າ່ ຌທຌຽຖັກ ຌບໄ ງ ນົ ຊາໄ ຾ຉໃ ຉ຺ທຂີໝໄ ຼໄ ຄຽບຄດໃ ູຌາ່ ຅ະກະຉຸຌໄ ເນຽໄ ກຈີ ໝຼໄ ຄແທຂຌໄ ຽນກົັ ຽກຈີ ຎະຉິກຖິ ິງາກຍັ ບະ຿ຖນະ຋ຄັໄ ນາົ ງແຈໄ ຽກບຍ຋ຄັໄ ໝຈ຺ )ງກ຺ ຽທຌັໄ N2( ຽຓໃ ບຽປັຈເນປໄ ບໄ ຌແຈ຋ໄ າຈຎະຘຓ຺ ທຑິ າກ. 117

຃ໃ າບກ຺ ຆຈີ າຆຄ຺ ຘູຄຘຸຈຂບຄ Fe ຃ +6 ຆໃ ຄຶ ຅ະຓ຃ີ ຸຌຖັກຘະຌະຽຎັຌຉທ຺ ບ຺ກຆແີ ຈຘດ໇ ໃ າຄ຾ປຄເຌ຋າຈຖະຖາງບາຆິຈ ຾ປຄ ຽຕຈຸກຆຄ຺ FeO4 –Fe3+ ຓ຃ີ ໃ າຽຊິຄ 1.9 V FeO42- ຽຎັຌຉ຺ທບບກຆແີ ຈຘ຋໇ ໃ ຾ີ ປຄກທໃ າ MnO-4 ຿ຈງ຋ໃ ທ຺ ແຎຽປ຺າ຅ະ ຑຍ຺ Fe ເຌ຃ໃ າບ຺ກຆຈີ າຆ຺ຄ 2+ ຾ຖະ 3+ຽກບ຾ບຌແປຈຕຘັ ຂບຄ Fe(II) ຽຆໃ ຌັ :FeCl2 ຍໃ ່ຓຘີ ີ ຾ຉໃ ຽກບແປຽຈຕຉ ນົ ຋າຈຖະຖາງຉໃ າຄໂ ຂບຄ Fe(II) ຓຘີ ີຂຼທບໃ ບຌບັຌຽຌໃ ບຄ຅າກ [Fe(H2O)6]2+ Fe(II) ຊກບບກຆແີ ຈຘຽ໇ ຎັຌ Fe(III) ຎ຺ຌ FeSO4 ຽຎັຌຉ຺ທຕີຈທີ ຆເ໇ ຌນບໄ ຄ຋ຈ຺ ຖບຄ ຾ຖະ ເຆເໄ ຌບຸຈຘານະກາ່ ຽປັຈຘງີ ບໄ ຓຘີ຋າ ຾ຖະ ຽຓກິ ຽຎັຌຉ຺ຌໄ ຽກບ ຘບຄປູຍ຾ຍຍ (NH4)2SO4 . FeSO4 . 6 H2O ຽບີຌໄ ທໃ າຽກບຂບຄ຿ຓຕ໇ ຊາໄ ຽຏາ຺ ຽນກົັ ເຌບາກາຈ ນົ ເຌ O2 ຅ະແຈບໄ ກ຺ ຆຈິ ee3O4 ເຌຍຌັ ຈາບກ຺ ຆິຈຂບຄຽນກົັ ,eeOFe2O3 ຾ຖະ Fe2O3 )ຘີ຾ຈຄ (ຽຎັຌບກ຺ ຆຈິ ຋ໃ ໝີ ຌັໄ ຋ໃ ໝີ ຌັໄ ຃ຄ຺ ຋ໃ ຘີ ຸຈ ແຈ຅ໄ າກກາຌຽຏາ຺ ຽຒຕຕ໇ ິກບບກແຆຈ຋໇ ໃ ຊີ ກແປຽຈຕຉ FeO (ຘຈີ ່າ) ຍໃ ່ ຃ໃ ບງໝຌັໄ ຃຺ຄ ຘໃ ທຌ ee3O4 ຽຎັຌບ຺ກຆິຈຎະຘ຺ຓ ,eeOFe2O3 ຋ໃ ຊີ ກ຾ຓໃ ຽນົກັ ຈູຈແຈດໄ ໃ າຄ຾ປຄ. ບີບ຺ຄ Fe+3 ຊກແປຽຈຕຉແຈຄໄ ໃາງ ເຌ຋າຈຖະຖາງ຅ໃ ຄຶ ຽຎັຌ [Fe(H2O)6]3+ ຾ຖະ ຅ະຽຎັຌບາຆຈິ ຽຖັກຌບໄ ງເນ ໄ H+ [Fe(H2O)6]3+ ↔ [Fe(H2O)5(OH)]2+ + H+ ຽປາ຺ ຽຍໃ ຄິ ຽນຌັ ຋າຈຖະຖາງຂບຄ Fe(III) ຽຎັຌຘີຽນບົ ຄ -ຌ່າໄ ຉາຌກ່ຽຌໃ ບຄຓາ຅າກຘຂີ ບຄ [Fe(H2O)5(OH)]2+ ຌີໄ ຋ຄັໄ ຋ໃ ີ [Fe(H2O)6]3+ ຍໃ ່ຓຘີ ກີ ົ່ ຾ຖະ ຆຸຌຒັຈຂບຄ Fe(III) ຽຎັຌ຋າຈຽ຃ຓ຋ີ ໃ ເີ ຆເໄ ຌກາຌຽປັຈຘງີ ບໄ ຓ ຾ຖະ ຽຓກິ ຋າຈຘ຺ຓໄ NH4Fe(SO4)2 . 12 H2O ຓຘີ ີຓໃ ທຄບໃ ບຌ. ຋ຄັໄ Fe(II) ຾ຖະ Fe(III) ຓ຋ີ ໃ າບໃ ຼຄ຋ໃ ຅ີ ະຽກຈີ ຋າຈຎະຘຓ຺ ຂບຄ຿຃ບ່ຈີຽຌຽຆຌີ ແຈນໄ າົ ງ ຓນີ ົາງຘີ ຋ຄັໄ ຘີບໃ ບຌ ຾ຖະ ຘີຽຂັຓໄ ຉທ຺ ດໃ າຄຽຆໃ ຌັ :ປໃ ທຓກຍັ CN- ເນ຋ໄ າຈຘີຌ່າໄ ຽຄຌິ ຾ກໃ ຆໃ ຄຶ ຌາ່ ຓາເຆຽໄ ຎັຌທິ຋ທີ ຽິ ຃າະ຃ຸຌຌະຑາຍ Fe+2 ຾ຖະ Fe+3 ຿ຈງເຆໄ K3[Fe(CN)6] ) ຏຶກຘີ຾ຈຄ (຾ຖະ K4[Fe(CN)6] )ຏຶກຘີຽນບົ ຄ (ຽຎັຌ຋າຈກທຈຘບຍ ຊາໄ ຎະຘຓ຺ ຋າຈຖະຖາງ Fe+2 ກຍັ ຋າຈຖະຖາງ K3[Fe(CN)6] ກ຅່ ະເນຏໄ ຶກຘຌີ າ່ໄ ຽຄຌິ ຾ກໃ ຋ໃ ຽີ ບຌີໄ ທໃ າ :ຽ຋ຕິ ຌ໇ ຍຸຘ຺ຍຖູ ຎະຘ຺ຓ຋າຈ ຖະຖາງ Fe+3 ກຍັ ຋າຈຖະຖາງຂບຄ K4[Fe(CN)6] ຅ະແຈຏໄ ຶກຘີຒາໄ ຾ກໃ ຋ໃ ຽີ ບຌີໄ ກຌັ ທໃ າ :ຑຕັຘຆຼຌຍຕູ ຃ທາຓ຅ຄິ ຌຌັໄ ຋າຈຘຌີ ່າໄ ຋ຄັໄ ຘບຄຽຎັຌ຋າຈຈຼທກຌັ ຃ KFe Fe(CN)6 . H2O ຋າຈຌຓີໄ ຿ີ ຃ຄຘາໄ ຄ຾ຍຍ NaCl ຖະນທໃ າຄ຃ໃ ູບີບຄ຺ ຽນກົັ ຋ໃ ດີ ໃ ູ ຉິຈກຌັ ກ຅່ ະຓໝີ ທຈ CN ຽຆໃ ບຓ຿ງຄ ຘໃ ທຌ K+ ຾ຖະ ຿ຓຽຖກູຌ H2O ຾ຆກດໃ ູຉາຓຆໃ ບຄ຾ຓຈັ ກບໄ ຌ ບາຈ຋ຈ຺ ຘບຍ Fe+3 ແຈບໄ ີກທ຋ິ ໜີ ໃ ຄຶ ຃ ເຆແໄ ຋຿ບແຆ຾ບຽຌຉບີບ຺ຄ SCN- ຆໃ ຄຶ ຅ະເນ[ໄ Fe(SCN)]+2 ຘີ຾ຈຄ຾ກໃ ຆໃ ຶຄຽຎັຌທິ຋຋ີ ຈ຺ ຘບຍ Fe+3 ຋ໃແີ ທນົາງ ຽຊິຄທໃ າຓີ Fe+3 ຑຼຄ຾ຉໃ 10-5 ຿ຓຌ /ຖຈິ ກ່ຘາຓາຈຍບກແຈ.ໄ  ຿ກຍາຌ ຾ຖະ ຌ຾ີ ກຌ ເຌ຋່າຓະຆາຈ Co ປໃ ທຓດໃ ູກຍັ As ຾ຖະ S ເຌ຾ປໃ ຘະ຿ຓແ຋ຉ໇ CoAsS ກາຌ຾ງກຽບ຺າ Co ບບກ຅າກ຾ປໃ ຽປຈັ ແຈ຿ໄ ຈງຽບ຺າ຾ປໃ ຎະຘ຺ຓຆີຖິກາດາໄ ຄຆຖີ ກິ າກ຅່ ະປໃ ທຓກຍັ ບາຽຆຽຈ຋ໃ ຽີ ກຈີ ຂຌໄ ເຌກ່າຓະທິ຋ີ ຾ຖະ ປໃ ທຓກຍັ ຽນົກັ ຋ໃ ຽີ ຅ໃ ບ ຎ຺ຌເຌຘີຌໄ ຾ປໃ ຽຎັຌກາກກຕຸຄ 12 CoAsS + 35 O2 Co3O4 + 6 As2O5 12 SO2 ຂຌັໄ ຘຸຈ຋າໄ ງຌາ່ Co3O4 ແຎຕີຈທີ ຈທໄ ງບາຖູຓຌີ ບີ ບຓ ແຈ຿ໄ ຖນະ. 118

ຘໃ ທຌ຾ປໃ ຂບຄ Ni ຃ ຽຑຌຉ຾໇ ຖຌແຈຉ໇ NiS ກາຌຘະກຈັ ຿ຖນະ Ni ເຆທໄ ຋ິ ຈີ ຼທກຍັ ກາຌຘະກຈັ Co ຃ຽຏ຺າ຾ປໃ ຎະຘ຺ຓຆຖີ ີກາ ຽຓໃ ບແຈບໄ ກ຺ ຆຈິ ຾ຖທໄ ຅ໃ ຄຶ ຕີຈທິ ບກ຺ ຆຈິ ເນຽໄ ຎັຌ຿ຖນະຈທໄ ງບາງ (CO + H2) ຿ກຍາຌຽຎັຌ຿ຖນະ຋ໃ ຾ີ ຂຄຓຽີ ຄາ຺ ຓຌັ ບບກຘີບ຺ຓຒາໄ ຓ຃ີ ຸຌຖກັ ຘະຌະຽຒຕ຿໇ ຕ຾ຓກຽຌຉກິ (Ferromagnetic ຽຎັຌ ຋າຈ຋ໃ ຉີ ຈິ ຾ຓໃ ຽນກົັ ແຈທໄ ໃ ບຄແທ) ຃ກຍັ ຽນກົັ ຾ຖະ ກຍັ ຉທ຺ ບບກຆແີ ຈຕດ໇ ໃ າຄ຾ປຄ ຽຆໃ ຌັ ບາຆີຈຌຉີ ຕກິ ຽຂັຓໄ ຂຸ ຌໄ ຅ະຘະ຾ຈຄ ບາກາຌດຸຈຌຄິໄ ເຆຎໄ ະ຿ນງຈເຌກາຌຽປັຈ຿ຖນະຎະຘ຺ຓກຍັ ຽນກົັ ,ຌ຾ີ ກຌ ,ບະຖູຓຌີ ບີ ບຓ ຾ຖະ ບໃ ຌໂ. ຌ຾ີ ກຌກໃ ່ຽຎຌັ ຿ຖນະ຋ໃ ຃ີ ໃ ບຌຂາໄ ຄ຾ຂຄ ຓຽີ ຄາ຺ ຓຌັ ບບກຘບີ ຓ຺ ຽນບົ ຄ ເຌກາຌຆູຍຽນກົັ ຈທໄ ງ຿ກຕຓ ຓກັ ຅ະຆູຍຌ຾ີ ກຌ ປບຄຑຌໄ ກໃ ບຌຽຑໃ ບເນ຿ໄ ກຕຓຆູຓຉິຈຽນກົັ ແຈຈໄ ີ ເຌ຋າຄຎະຉຍິ ຈັ ກາຌຆູຍຈທໄ ງແຒຒາໄ ຂັຌໄ ຋່າບິຈຽບາ຺ ຽນົກັ ຓາຆູຓຈທໄ ງ ຋ບຄ ຾ຖທໄ ຉໃ ່ຈທໄ ງຌ຾ີ ກຌ ຂຌັໄ ຘຸຈ຋າໄ ງ຅ໃ ຄຶ ຉໃ ຈ່ ທໄ ງ຿ກຕຓ. ຃ໃ າບກ຺ ຆຈີ າຆຄ຺ ຂບຄ Co ຋ໃ ຑີ ຍ຺ ຽນຌັ ຘໃ ທຌເນງໃ ຾ຓໃ ຌ +2 ຾ຖະ +3 ຾ຖະຂບຄ Ni ຾ຓໃ ຌ +2 ເຌ຃ໃ າ +2 ຿ກຍາຌ ບາຈດໃ ູເຌປູຍບີບຄ຺ ຋່າຓະຆາຈ຋ໃ ຊີ ກປີຈຕັຈ ນົ ຽຎັຌບບີ ຄ຺ ຘຌ຺ ຾ຉໃ ຘາ່ ຖັຍ຃ໃ າບ຺ກຆຈີ າຆຄ຺ +3 ຅ະຽກຈີ ຋າຈຎະຘ຺ຓ຿຃ບ່ຈຽີ ຌ ຽຆຌີ ນົາງຆະຌຈິ ຋າຈຎະຘ຺ຓ຋າ່ ຓະຈາຂບຄ Co(III) ຓຍີ ໃ ່ນົາງຽຆໃ ຌັ :ບກ຺ ຆຈີ Co2O3 ຆູຌຒັຈຘບຄຆບໄ ຌ K2SO4 . Co2(SO4)3 ຾ຖະ ຒຕູບ່ຕທ຺ CoF3 Co3+ ຽຎັຌຉ຺ທບບກຆແີ ຈຕ຋໇ ໃ ຾ີ ປຄ ຘາຓາຈບບກຆີແຈຕຌ໇ າໄ ແຈບໄ ກ຺ ຆີ຾ຆຌ Co3+ + e- Co2+ = 1.81 V ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະຽ຃ຓຂີ ບຄຌ຾ີ ກຌເຌ຋າຈຖະຖາງກໃ ຼທກຍັ Ni(II) ຽຎັຌຘໃ ທຌນົາງ ຽຓໃ ບຉໃ ຓຍາຽຆ຾ີ ປຄຖຄ຺ ເຌ຋າຈ ຖະຖາງຂບຄ Ni 2+ ຅ະແຈຑໄ ກຶ Ni(OH)2 ຘີຂຼທ ຆໃ ຄຶ ຖະຖາງເຌບາ຿ຓຌບີ ບຓແຈບໄ ບີ ຺ຄຘ຺ຌບາຓຌີ [Ni(NH3)6]2+ NiO2 ຽຎັຌ຋າຈຎະຘຓ຺ ຋ໃ ຘີ ່າ຃ຌັ ຂບຄ Ni(IV) ຋າຈຌຍີໄ ໃ ່ຖະຖາງເຌຌ່າໄ ຾ຖະ ຽຎັຌ຋າຈບບກຆແີ ຈຕ຋໇ ໃ ຾ີ ປຄ ຘ່າຖຍັ Ni(III) Ni2O3 ກໃ ່ຽຎັຌ຋າຈບບກຆແີ ຈຕ຋໇ ໃ ຾ີ ປຄ ຽຆໃ ຄິ ເຆຽໄ ປຈັ ຽຆຖຖຽ໇ ບຈຘິ ັຌ ຆໃ ຄຶ ຽຎັຌຽຆຖຖຘ໇ ະຘຓ຺ ແຒຒາໄ ຆະຌຈິ ໜໃ ຄຶ ຽຆຖຖຌ໇ ຓີໄ ຾ີ ປຄຽ຃ໃ ບຌ຋ໃ ແີ ຒຒາໄ ຎະຓາຌ 1.3V Fe + Ni2O3 . H2O +2 H2O ເ→ຆແໄ ຒ Fe(OH)2 + 2Ni(OH)2 ກໃ ຸຓຎົາຉຌິ ຋າຈກໃ ຸຓຎົາຉຌິ ) Ru, Rh, Pd, Os, Ir, Pt) ຍໃ ່ທໃ ບຄແທເຌຎະຉິກຖິ ງິ າຽ຃ຓີ ຋ຄັ ງຄັ ຓ຅ີ າ່ ຌທຌໜບໄ ງ ຓີ ຎະຖິຓາຌຖທຓກຌັ ຾ຖທໄ ຎະຓາຌ2 1 % ເຌ຿ຖກ ຽຌໃ ບຄ຅າກຽຎັຌ຋າຈ຋ໃ ຆີ າໄ ຾ຖະ ນາງາກ ຿ຖນະຽນໃ າົ຺ ຌ຅ີໄ ໃ ຄຶ ຓ຃ີ ໃ າ ຾ຖະ ຖາ຃າ຾ຑຄ ຿ຈງ຋ໃ ທ຺ ແຎເຌ຋່າຓະຆາຈ ຋າຈເຌກໃ ຸຓຎົາຉຌິ ຽກຈີ ດໃ ູປໃ ທຓໂກຌັ ຽຆໃ ັຌ ເຌ຾ປໃ ຘະຽຎີຕິແຖຉ໇ PtAs2 ,຃ູ ຽຑແີ ຕຉ໇ PtS ,຾ຖະ ຾ຍຕກແກຉ໇ ຽຆໃ ິຄຽຎັຌ຋າຈຎະຘ຺ຓຂບຄ PtS, PdS ຾ຖະ NiS ຽປາ຺ ບາຈຑຍ຺ ຽນຌັ ຋າຈຽນໃ ົາ຺ ຌເີໄ ຌ ຑາທະຽຘຖີ ຌບກ຅າກຽຎັຌ຾ປໃ ເຌ຾ນໃ ົຄ຾ປໃ ຂບຄຌ຾ີ ກຌຓກັ ຓ຿ີ ຖນະຽນໃ າົ຺ ຌຎີໄ ຺ຌດໃ ູຽຎັຌ຅າ່ ຌທຌຽຖັກໜບໄ ງ ຾ຖະ ງຄັ ຎ຺ຌດໃ ູ ກຍັ ຋າຈ຅ຸ IB ຃ ຋ບຄ ຽຄຌິ ຾ຖະ ຃່າ .ຽ຋ໃ າ຺ ຋ໃ ຑີ ຍ຺ ຽຎັຌ຿ຖນະຎ຺ຌຉາຓ຋່າຓະຆາຈກໃ ຓ່ ຽີ ຆໃ ຌັ :ບບຘຓຖິ ຈິ ຼຓຽຎັຌ຿ຖນະ ຎ຺ຌຉາຓ຋າ່ ຓະຆາຈຂບຄບບຘຓຼຓ ຾ຖະ ບຕິ ິຈຼຓ. ຖກັ ຘະຌະຂບຄ຿ຖນະກໃ ຸຓຌຓີໄ ຍີ າຄບຌັ ຋ໃ ຾ີ ຉກຉໃ າຄກຌັ ຽຆໃ ຌັ :Ru ຾ຖະ Os ຽຎັຌຘີຽ຋າ຺ ຃ຽນກົັ ຾ຂຄຏໃ ບງ ຾ຉໃ ບກີ ຘໃ ີ ຋າຈຽຎັຌ຋າຈຘຂີ າທ ຾ຖະ ບໃ ບຌຈຄຶ ຽຎັຌຽຘັຌໄ ແຈໄ ຿ຈງຘະຽຑາະ Pt ຈຶຄຽຎັຌຽຘັຌໄ ຌບໄ ງແຈຈໄ ີນາົ ງ ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະຌ຃ີໄ ກຍັ ຃່າ ຎະກບຍກຍັ ຓຘີ ີຂາທ ຅ໃ ຄຶ ຽບຌີໄ ຽຎັຌຆໃ ຘາຓຌັ ທໃ າ຃່າຂາທ. 119

ຽຊຄິ ທໃ າ຃ໃ າບກ຺ ຆີຈາຆຄ຺ ຂບຄຽນກົັ ຾ຓໃ ຌ +6 ຾ຉໃ ຽປ຺າຑຍ຺ ຃ໃ າບ຺ກຆຈີ າຆ຺ຄຂບຄ Ru ຾ຖະ Os ຓ຃ີ ໃ າຘູຄຘຸຈປບຈ + 8ເຌ ບກ຺ ຆຈີ RuO4 ຾ຖະ OsO4 ຽຆໃ ຄິ ຽຎັຌ຋າຈຎະຘຓ຺ ຿຃ທາຽຖຌ OsO4 ຽຎັຌຑກຶ ຘີຂາທປບໄ ງຽຎໃ ບງດໃ ູບຸຌນະຑູຓ 40 ຓີ ກໃ ຌິ ຃າໄ ງ຃ກົ່ ຾ຖະ ຓຑີ ຈິ ເຌ຋າຈຎະຘ຺ຓຘໃ ທຌເນງໃ ຋າຈກໃ ຸຓຌຓີໄ ຽີ ຖກ຃ໃ າບກ຺ ຆຈີ າຆ຺ຄ +2 ນາ +4 Pd ຾ຖະ Pt ຖທຓ຋ຄັ Au )຃່າ (ຖະຖາງແຈເໄ ຌ຾ບ຃ທາຕຽີ ຅ງ ຆໃ ຄຶ ຽຎັຌ຋າຈຎະຘ຺ຓຖະນທໃ າຄ HNO3 ຽຂັໄຓຂຸ ຌໄ ກຍັ HCl ຽຂຓັໄ ຂຸ ຌໄ ກາຌ຋ໃ ຖີ ະຖາງເຌ຾ບ຃ທາຕີຽ຅ງແຈຽໄ ຑາະທໃ າຽກຈີ ບີບ຺ຄຘ຺ຌ [PtCl6]2- [PtCl6]2- ຾ຖະ [AuCl4]- Rh Os ຾ຖະ Ir ຍໃ ່ຖະຖາງເຌ຾ບ຃ທາຕີຽ຅ງ ຿ຖນະຎ຺ຌ Ir-Pt ຽຎັຌ຿ຖນະຎ຺ຌ຋ໃ ຾ີ ຂຄນົາງ ເຆຽໄ ປັຈນ຺ທຎາກກາ , ຽ຃ໃ ບຄຓແຘງາກ່າ ຽຎັຌຉຌ຺ໄ Pd ຽຎັຌ຿ຖນະກໃ ຸຓຎົາຉຌິ ຆະຌຈິ ຈຼທ຋ໃ ຽີ ປັຈຎະຉກິ ຖິ ງິ າແຈກໄ ຍັ HNO3 ຿ຖນະ Pd ຓ຃ີ ທາຓຘາຓາຈຑຽິ ຘຈດໃ າຄ ໜໃ ຄຶ ຃ຈູຈຆຓປີ຿ຈົ຾ຆຌແຈໄ ເຌບຸຌນະຑູຓ 1000 Pd ຈູຈຆຓປີ຿ຈົ຾ຆຌແຈນໄ າົ ງ຅ຌ຺ ຽຎັຌບັຈຉາຘໃ ທຌ຅າ່ ຌທຌບາ຿ຉຓ Pd : H = 5 : 3 ບບີ ຺ຄຘຌ຺ ຋ໃ ຘີ ່າ຃ັຌຂບຄ Pd ຃ [PdCl6]2- ຾ຖະ [PdCl6]2- ຽຆໃ ິຄຓປີ ູຍປໃ າຄຽຎັຌ຅າຉຸຖັຈ ຾ຖະ ປູ ຍ຾ຎຈ ໜາໄ ຉາຓຖ່າຈັຍ ບບີ ຺ຄຘ຺ຌ຋ໃ ຘີ ່າ຃ຌັ ຂບຄ Pt ກໃ ຖ່ ັກຘະຌະຈຼທກຍັ ຂບຄ Pd ຃ [PtCl6]2- ຾ຖະ [PtCl6]2- ຋ັຄໄ Pt ຾ຖະ Pd ຘາຓາຈຽກຈີ ບີບ຺ຄຘຌ຺ ດໃ າຄບໃ ຌບກີ ນົາງຆະຌຈິ ຽຆໃ ຌັ :[Pt(NH3)4]2+ ກ່ຖະຌ຋ີ ໃ ຉີ ບໄ ຄກາຌຂ຺ທໄ ແຒຒາໄ ຋ໃ ຽີ ກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ິງາຆາໄ Pt ຈູຈຆຓປ຿ີ ຈົ຾ຆຌແຈຈໄ ີນົາງ຃ກຍັ Pd ຈໃ ັຄຌັຌໄ ຅ໃ ຄຶ ຓກັ ເຆໄ ຋າຈ຋ຄັ ຘບຄຌຽີໄ ຎັຌ຋າຈຽຖໃ ຄັ ຎະຉກິ ຖິ ິງາເຌຎະຉກິ ຖິ ິງາກາຌຉໃ ຓປີ຿ຈົ຾ຆຌ ຽຆໃ ິຄໝາງຽຊຄິ ກາຌຉໃ ຓ H ຽຂ຺າໄ ແຎເຌຑັຌ຋ະ ຃ໃ ູ ນົ ຑຌັ ຋ະຘາຓຂບຄ຋າຈບ຺ຄ຃ະ຋າຈ຋ໃ ຍີ ໃ ່ ບໃ ີຓຉ຺ທ ປີ຿ຈົ຾ຆຌ຋ໃ ີຊກຈູຈຆຓແທ຋ໄ ໃ ຿ີ ຖນະ຅ະດໃ ູເຌປູ ຍ຋ໃ ີທໃ ບຄແທຉໃ ່ ຎະຉິກຖິ ງິ ານາົ ງກທໃ າ຿ຓຽຖກຸຌປີ຿ຈົ຾ຆຌ Pt ຌຌັໄ ເຆຽໄ ຎັຌ຋າຈຽຖໃ ຄັ ເຌຎະຉິກຖິ ິງາຉໃ າຄໂຽຑໃ ບຽຑໃ ຓີ ຑຌໄ ຋ໃ ຏີ ິທເນນໄ ົາງຂຶໄຌ ບີກ ຽຆໃ ຌັ :ຎົາຉຌິ ຈ່າ ຽຎັຌຐໃ ຸ ຌ Pt ຋ໃ ຽີ ປຈັ ແຈ຅ໄ າກກາຌຉໃ ຓຘຄັ ກະຘີຖ຺ຄເຌບາຆຈີ ຿ຕ຾ຑຕ຋ຌິ ກິ H2PtCl6 ຎົາຉິຌຈ່າຽຎັຌ ຋າຈຽຖໃ ັຄຎະຉກິ ຖິ ງິ າເຌຂະຍທຌກາຌຽ຃ຓບີ ຸຈຘານະກ່ານົາງດໃ າຄ ຌບກ຅າກຌັຌໄ Pt ເຆຽໄ ຎັຌ຿ຖນະຎະຈັຍ຃ກຍັ ຃່າບີ ຈທໄ ງ. ຅ຸ IB ຋າຈ຅ຸ IB ຎະກບຍຈທໄ ງ຋ບຄ (Cu) ,ຽຄຌິ (Ag) ຾ຖະ ຃່າ (Au) ຃ຌ຺ ຽປາ຺ ປູ຅ໄ ກັ ຋າຈຽນໃ ົາ຺ ຌຓີໄ າ຾ຉໃ ຈຌ຺ ຌາຌ຾ຖທໄ ຽບ຺າຓາຽປັຈຽ຃ໃ ບຄຎະຈຍັ ນຼົ ຌຽຄຌິ ຾ຖະ ຽ຃ໃ ບຄເຆບໄ ໃ ຌໂ. ຘະຊາຌ຋ໃ ຑີ ຍ຺ ຽນຌັ ຾ຖະ ກາຌຎຸຄ຾ຉໃ ຄ ຾ປໃ ຂບຄ຋ບຄຓ຋ີ ຄັ ຆູຌຒ຺ທ ,ບກ຺ ຆຈີ ຾ຖະ ກາກ຿ຍຌຈັ ຽຆໃ ັຌ : ຃າຖ຿຃ແຑແຕຉ໇ CuFeS2 ຃ິທແຑຕຉ໇ Cu2O ຓາຖາ ແ຃ຉ໇ Cu(OH)2.CuCO3 ຾ຖະ ເຌ຋າ່ ຓະຆາຈງຄັ ຓ຿ີ ຖນະຽຘຖີຽຎັຌຽຓຈັ ຋ບຄຎ຺ຌດໃ ູເຌນຌີ ຾ຖະ ຆາງ ຘໃ ທຌ຋າຈຽຄຌິ ຽປ຺າຑຍ຺ ຋ຄັ ເຌຘະຑາຍຽຘຖີ ຾ຖະ ຋າຈຎະຘ຺ຓ ຾ປໃ ຋າຈ຋ໃ ຘີ ່າ຃ັຌຂບຄຽຄຌິ ແຈໃ ຾ກໃ ບາຕຽ໇ ຅ຌແ຋ຉ໇ Ag2S ຽຄຌິ ກົ່ຕ຺ທ AgCl ຘໃ ທຌ຾ປໃ ຋າຈຂບຄຽຄຌິ ຓກັ ຑຍ຺ ດໃ ູເຌ຾ປໃ ຂບຄ຋ບຄ ກໃ ທ຺ ຾ຖະ ຃່າ ເຌ຋່າຓະຆາຈຑຍ຺ ຽນັຌ຃່າເຌຑາທະຽຘຖີ ຾ຖະ ຋າຈ ຎະຘຓ຺ ຽ຋ຖຖູແຕຈ໇ AuTe2 ຌບກຌຌັໄ ງຄັ ຑຍ຺ ຽນຌັ ຎ຺ຌດໃ ູເຌ຋າຈບໃ ຌໂ. ຾ປໃ ຋ບຄ຋ໃ ຌີ ່າຓາຘະກຈັ ຓກັ ຽຎັຌ຾ປໃ ຆູຌຒ຺ທ ຌ່າ຾ປໃ ຋ໃ ຽີ ປັຈເນຎໄ ະຖຓິ າຌຂບຄ຋ບຄຽຂຌັໄ ຂຸ ຌໄ ຂຌຶໄ ຾ຖທໄ ຓາຂາຄ຿ຈງເນ ໄ ຓບີ າກາຈຏໃ າຌຽຑໃ ບຶ ກາ່ ຅ຈັ S ຾ຖະ As ຋ໃ ຎີ ຺ຌດໃ ູ ເຌຂຌັໄ ຋່າບິຈຌີໄ ຍາຄຘໃ ທຌຂບຄຆູຌຒ຺ທຎໃ ຼຌແຎຽຎັຌບກ຺ ຆິຈ ຾ຖທໄ ຅ໃ ຄຶ ຽບ຺າ 120

຾ປໃ ຋ໃ ຂີ າຄ຾ຖທໄ ຌຌັໄ ຓາຽຏາ຺ ກຍັ ຂີຆໄ າງ ຽຑໃ ບກ່າ຅ຈັ ຽນົັກ ແຈຽໄ ນົກັ (II) ຆີຖິກຈັ ຾ຖະ ກາກປໃ ບຌຏ຺ຌຏະຖິຈ຋ໃ ີແຈ຾ໄ ຓໃ ຌ Cu2S ຆໃ ຄຶ ຓີ Cu2O ຎ຺ຌດໃ ູ ຘຸຈ຋າໄ ງຽຏ຺າຽຉຓັ ຋ໃ ຅ີ ໃ ຄຶ ແຈ຿ໄ ຖນະ Cu Cu2S + O2 2Cu + SO2 2Cu2O + Cu2S 6Cu + SO2 ຋ບຄ຋ໃ ແີ ຈຽໄ ບຌີໄ ທໃ າຍຖຘິ ຽຉ຃ີ ບຎຽຎີ ຍ່ຖຘິ ຸຈ 99%ຓກັ ຓີ Fe Ag Au ຾ຖະ ຋າຈບໃ ຌຎ຺ຌຌ່າ ຊາໄ ຉບໄ ຄກາຌ຋ບຄ຾ຈຄ ຍ່ຖິຘຸຈຉບໄ ຄເຆທໄ ຋ິ ກີ າຌ຾ງກຖະຖາງຈທໄ ງແຒຒາໄ ເຆ຋ໄ ບຄ຾ຈຄຍໃ ່ຍ່ຖິຘຸຈຽຎັຌບາ຿ຌຈ ຾ຏໃ ຌ຋ບຄ຾ຈຄຍ່ຖິຘຸຈຽຎັຌກາ຿ຉຈ ຾ຖະ ເຆ຋ໄ າຈຖະຖາງ CuSO4 ຎ຺ຌ H2SO4 ຽຎັຌຽບຽຖັກ຿ຉຖິຈ ຎັຍຍໃ ່ແຒຒໄາເນຑໄ ່ຈີ຋ໃ ີ຅ະຽປັຈເນ ໄ Cu ຾ຖະ Fe ຖະຖາງ຅າກບາ຿ຌຈ ຘໃ ທຌ຿ຖນະຓ຃ີ ໃ າຽຆໃ ັຌ Ag Au Pt ຅ຓ຺ ດໃ ູກຌ຺ໄ ຽຆຖຖດ໇ ໃ ູຑຌໄ ບາ຿ຌຈ ຌບກ຅າກຌຌັໄ ຍ່ແຒຒາໄ ກໃ ່ຉບໄ ຄຽໝ າະຘ຺ຓກຍັ ກາຌຕີຈິທຽຑາະ Cu2+ ຽຎັຌ Cu ຽກາະດໃ ູ຋ໃ ກີ າ຿ຉຈ ຽນບົ Fe2+ ແທເໄ ຌ຋າຈຖະຖາງ ຿ຖນະຓຖີ າ຃າຽຆໃ ຌັ :Au ຾ຖະ Pt ຅ໃ ຄຶ ຽຎັຌຏ຺ຌຽປັຈແຈ຅ໄ າກຂະຍທຌກາຌຏະຖຈິ ຋ບຄ຾ຈຄເນຍໄ ່ຖຘິ ຸຈ ກາຌ຾ງກຽຄຌິ ຾ຖະ ຃່າ຅າກ຾ປໃ ເຆຂໄ ະຍທຌ ກາຌແຆ຾ບແຌຈ໇ ຿ຖນະ຋ຄັ ຘບຄຆະຌຈິ ຌຊີໄ າໄ ບບກຆແີ ຈຕຈ໇ ທໄ ງບາກາຈ຿ຈງຓບີ ີບ຺ຄແຆ຾ບແຌຈດ໇ ໃ ູຌ່າ ຅ະແຈ຋ໄ າຈຘ຺ຌ຋ໃ ີ ຖະຖາງຌ່າໄ ແຈໄ ຽຆໃ ຄິ ຽປ຺າຘາຓາຈ຾ງກຓາ຅າກ຋າຈບໃ ຌໂນົຄັ ຅າກຌຌັໄ ຅ໃ ຄຶ ຽບ຺າຓາປີຈທິ ຈທໄ ງຘັຄກະຘີເນຽໄ ຎັຌ຿ຖນະ 4Ag + 8CN- + O2 + 2H2O 4[Ag(CN)2]- + 4OH- 2[Ag(CN)2]- + Zn 2Ag + [Zn(CN)4]2- ຌບກ຅າກຌຌັໄ ງຄັ ແຈຽໄ ຄຌິ ຽຎັຌຏ຺ຌຒບງແຈ຅ໄ າກກາຌປໃ ບຌກໃ ທ຺ ຾ຖະ ກາຌຽປັຈ຋ບຄ຾ຈຄເນຍໄ ່ຖຘິ ຸຈ ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະຒຆີ ກິ ຾ຖະ ຎະ຿ນງຈ ຋ບຄ ຽຄຌິ ຾ຖະ ຃່າ ຖທໄ ຌ຾ຖທໄ ຾ຉໃ ຽຎັຌ຿ຖນະ຋ໃ ຂີ ບໄ ຌຂາໄ ຄບໃ ບຌ ຈຶຄຽຎັຌຽຘຌັໄ ຌບໄ ງ ຾ຖະ ຉຽີ ຎັຌ຾ຏໃ ຌຍາຄແຈໄ ຿ຈງ ຘະຽຑາະ຃່າ ຋ບຄຽຎັຌ຿ຖນະ຋ໃ ຓີ ຘີ ຾ີ ຈຄຘທງຄາຓ ຽຄຌິ ຓຘີ ີຂາທຽຎັຌຽຄາ຺ ຾ຖະ ຃່າຓຘີ ີຽນບົ ຄຄາຓ ຿ຖນະຽນໃ າົ຺ ຌຓີໄ ຃ີ ທາຓໜ າ຾ໜຌໄ ຅ຈຸ ປບໄ ຌຽຎໃ ບງ ຾ຖະ ຅ຈຸ ຒຈ຺ ຘູຄ ຋ຄັ ງຄັ ຽຎັຌ຋າຈ຋ໃ ຆີ ັກຌ່າແຒຒາໄ ແຈຈໄ ນີ ົາງ ເຌຍັຌຈາ຿ຖນະ຋ຄັ ນົາງ ຽຄຌິ ຆກັ ຌາ່ ແຒຒາໄ ແຈຈໄ ີ຋ໃ ຘີ ຸຈ ຋ບຄຆກັ ຌ່າແຒຒາໄ ແຈຈໄ ຽີ ຎັຌບຌັ ຈຍັ ຘບຄປບຄ຅າກຽຄຌິ ຽປາ຺ ເຆ຋ໄ ບຄາເຌກຈິ ຅ະກາ່ ກໃ ຼທແຒຒາໄ ຽຑາະ຃ຸຌ ຖັກຘະຌະຌີໄ ຽຄຌິ ຓຖີ າ຃າ຃ບໄ ຌຂາໄ ຄຘູຄ ຅ໃ ຄຶ ເຆຎໄ ະ຿ນງຈເຌ຋າຄຌຍີໄ ໃ ່ແຈນໄ ົາງ ຾ຌທເຈກໃ ່ຉາຓ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະກາຌຆກັ ຌ່າ ແຒຒາໄ ຂບຄ຋ບຄ຅ະນຸຈົ ຖ຺ຄນົາງຽຓໃ ບຓ຿ີ ຖນະບໃ ຌຎ຺ຌດໃ ູຌາ່ ຑຼຄຽຖັກໜບໄ ງ ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ ຋ບຄ຋ໃ ເີ ຆເໄ ຌກຈິ ຅ະກາ່ ກໃ ຼທກຍັ ແຒຒາໄ ຅ໃ ຄຶ ຽຎັຌ຋ບຄ຋ໃ ຍີ ່ຖິຘຸຈ ນົ ຽກບຍຍ່ຖຘິ ຸຈ ຋ບຄ຾ຈຄງຄັ ຆກັ ຌ່າ຃ທາຓປບໄ ຌແຈຈໄ ບີ ກີ ຈທໄ ງ ຅ໃ ຄຶ ຌງິ ຓ຺ ເຆຽໄ ປຈັ ຽ຃ໃ ບຄ຃ທ຺ . ຿ຖນະ຋ຄັ ຘາຓຆະຌຈິ ຌ່າຓາຽປັຈ຿ຖນະຎ຺ຌນາົ ງຆະຌຈິ ບາຈຎ຺ຌຖະນທໃ າຄກໃ ຸຓຈຼທກຌັ ຽບຄ ຽຆໃ ຌັ :ຽຄຌິ ກຍັ ຃່າ ນົ ຎ຺ຌກຍັ ຿ຖນະກໃ ຸຓບໃ ຌ ຽຆໃ ຌັ :຋ບຄກຍັ ຘັຄກະຘີ ຿ຖນະຎ຺ຌຽນໃ ົາ຺ ຌຌີໄ ່າຓາຽປັຈຽ຃ໃ ບຄເຆເໄ ຌຽປບຌ ຾ຖະ ຽ຃ໃ ບຄຎະຈຍັ ຉໃ າຄໂ ຿ຖນະຎ຺ຌ຋ໃ ຘີ າ່ ຃ຌັ ຃ :຋ບຄຽນບົ ຄ (Cu and Zn) ຋ບຄຍຕບຌ (Cu and Sn) ຽຄຌິ ຘະຽຉີຖຄີ (sterling silver) (Ag 92.5% Cu 7.5%) ເຌກາຌຽປັຈນົຼຌຽຄຌິ ກໃ ເ່ ຆ຋ໄ ບຄ ຾ຖະ ຽຄຌິ ຽຎັຌຘໃ ທຌເນງໃ ຘ່າຖຍັ ຃່າຌຌັໄ ຽຎັຌຽ຃ໃ ບຄຎະຈັຍ ຾ຖະ ທັຈຊຸຓ຃ີ ໃ າຂບຄ຃຺ຌຽປ຺າ. 121

຃ຸຌຖກັ ຘະຌະຽ຃ຓີ ຉາຉະຖາຄຘະ຾ຈຄ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະຽ຃ຓຍີ າຄບຌັ ຂບຄ຋ບຄ ຽຄຌິ ຾ຖະ ຃່າ Ag Au Cu O2 CuO Cu2O Ag2O Au2Cl6 H2O AgF,AgCl,AgBr,AgI Au2Br6 ປາ຿ຕ຾ຆຌ CuCl CuCl2 CuBr CuBr2 Ag2S AuC + NO2 ຓາຈ CuF2, CuI ບາຆຈີ ຅າຄ Cu2S CuS Ag+ + SO2 HCl ຽຂຓັໄ ຂຸ ຌໄ ປບໄ ຌ Ag+ + NO2 H2SO4 ຽຂຓັໄ ຂຸ ຌໄ CuC + H2 HNO3 ຽຂັຓໄ ຂຸ ຌໄ Cu2+ + SO2 ຍາຽຆ຾ີ ປຄ Cu2+ + NO2 Cu2+ + NO2 ຾ບ຃ທາຕຽີ ຅ທ = ຍໃ ່ຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ງິ າ ຿ຖນະ Cu Ag ຾ຖະ Au ຆາໄ ຉໃ ່ກາຌຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ິງາຑຎ່ ະຓາຌ ຃ທາຓຆາໄ ຽຑໃ ຓີ ຂຌຶໄ ຅າກ Cu ແຎນາ Au ຃່າຽຎັຌ ຿ຖນະ຋ໃ ຍີ ໃ ່຃ໃ ບງ຅ະຽກຈີ ຎະຉິກຖິ ງິ າກຍັ ຋າຈບໃ ຌ ເຌຉາຉະຖາຄຘະນຸຍົ ຎະຉກິ ຖິ ິງາຍາຄຆະຌຈິ ຂບຄ຋າຈຽນໃ ົາ຺ ຌກີໄ ຍັ ຋າຈ ຉໃ າຄໂ ຋ບຄຍໃ ່ນູງົ ໄ ນຼໄ ຌຄໃາງ ຽຓໃ ບຎະແທເໄ ຌບາກາຈຆໃ ຸຓຈ຺ຌຓກັ ຅ະຽກຈີ ຘຂີ ຼທ຋ໃ ຏີ ທິ ຋າຈຌຌັໄ ກາກ຿ຍຌຈັ ຋ໃ ຽີ ຎັຌຍາຽຆີຽຓໃ ບ ຽກຈີ ຂຶຌໄ ຾ຖທໄ ກໃ ຅່ ະຎ຺ກນຸຓໄ ຏິທ຋ບຄ຾ຈຄແຈໄ ຎບໄ ຄກຌັ ຿ຖນະນຸງົ ໄ ນຼໄ ຌ ແຈຽໄ ຎັຌດໃ າຄຈີ. 2Cu + O2 + CO2 + H2O CuCO3 . Cu(OH)2 ຽຄຌິ ຅ະປັກຘາ຃ທາຓຽຎັຌຽຄາ຺ ຄາຓຂບຄຓຌັ ແທແໄ ຈຽໄ ຎັຌດໃ າຄຈີເຌບາກາຈຎກ຺ ກະຉິ ຾ຉໃ ຉບໄ ຄຍໃ ່ຓຆີ ູຌຒ຺ທຎ຺ຌເຌບາກາຈ ຽຑາະ຅ະຽປັຈເນຽໄ ຄຌິ ຈ່າຽຌໃ ບຄ຅າກຽກຈີ Ag2S ຽ຃ໃ ບຄເຆ຋ໄ ໃ ຽີ ຎັຌຽຄຌິ ຽຎັຌຘີຈ່າ ນົ ຘີຽຘ຺າໄ ຄໃາງເຌບາກາຈ຋ໃ ຓີ ຓີ ຌ຺ ຖະຑຈິ ຘໃ ທຌ຃່າ຅ະ຃຺ຄ຋ຌ຺ ຍໃ ່ຎໃ ຼຌ຾ຎຄ ຃່າຍໃ ່ຖະຖາງເຌບາຆິຈເຈຌບກ຅າກບາຆຈີ ຎະຘຓ຺ ຖະນທໃ າຄ HNO3 ຾ຖະ HCl ຽຂຓັໄ ຂຸ ຌໄ ຋ໃ ຽີ ບຌີໄ ທໃ າ຾ບ຃ທາຕຽີ ຅ງ ຽຑາະທໃ າຽກຈີ ບບີ ຄ຺ ຘຌ຺ [AuCI4]- ຽຆໃ ຄິ ຖະຖາງຌ່າໄ ແຈ.ໄ ຋າຈຎະຘຓ຺ ຂບຄ຋າຈ຅ຸ IB ຋າຈເຌ຅ຸ IB ຽຎັຌ຋າຈ຅ຈຸ ຼທ຋ໃ ຓີ ຃ີ ໃ າບກ຺ ຆຈີ າຆຄ຺ ແຈຘໄ ູຄກທໃ າຽຖກ຋ໃ ຂີ ບຄ຅ຸ ຋າຈຎະຘຓ຺ Cu(II) ໝຌັໄ ຃຺ຄກທໃ າ ຋າຈຎະຘຓ຺ Cu(I) ເຌ຋າຈຖະຖາງຌ່າໄ Cu+ ຈຘິ ຑຕບຑບຕຆ໇ ັຌຽຌຈແຎຽຎັຌ Cu2+ ແລະ Cu 2Cu+ Cu2+ Cu Ag ຓ຃ີ ຸຌຖກັ ຘະຌະ຃ກຍັ ຿ຖນະຈໃ ຄັ ຋ໃ ຋ີ າຈຎະຘຓ຺ ຂບຄ Ag+ ຽຎັຌ຋າຈບີບ຺ຄ ຅ະຉໃ າຄກຍັ ຿ຖນະຈໃ ຄັ ດໃ ຍູ ໃ ບຌທໃ າບ຺ກ ຆີຈຂບຄ Ag ຖະຖາງຌາ່ໄ ແຈໜໄ ບໄ ງ ຆູຌຒ຺ທ ຾ຖະ ປາ຿ຖ຾ຆຌກໃ ່ຍໃ ່ຖະຖາງເຌຌາ່ໄ ຾ຖະ Ag+ ຓ຾ີ ຌທ຿ຌຓໄ ຘູຄ຋ໃ ຅ີ ະຽກຈີ ບີ 122

ບ຺ຄຘຌ຺ Ag(II) ກໃ ຓ່ ີ ຾ຉໃ ຍໃ ່ໝຌັໄ ຃຺ຄ ຾ຖະ ຽຎັຌ຋າຈບບກຆແີ ຈຉ຋໇ ໃ ຾ີ ປຄນາົ ງ ຽປ຺າຑຍ຺ ຋າຈຘຌ຺ ຂບຄ Au(III) ນົາງກທໃ າ ຋າຈຘຌ຺ ຋ໃ ີ Au ດໃ ູເຌ຃ໃ າບ຺ກຆີຈາຆ຺ຄບໃ ຌ ຋າຈຎະຘຓ຺ ຂບຄ຋າຈ຅ຸ IB ຊກຕຈີ ທິ ເນ຿ໄ ຖນະແຈຄໄ ໃາງ. Cu2O ຓຘີ ຾ີ ຈຄ ເຌກາຌກທຈກູົງ຿ກ ຊາໄ ຉຓ຺ໄ ກຸງູ ຿ກຆໃ ຶຄຽຎັຌຌ່າໄ ຉາຌ຋ໃ ຕີ ຈີ ທິ ແຈກໄ ຍັ ຋າຈຖະຖາງຍາຽຆີຂບຄຽກບ Cu(II) ຅ະແຈຑໄ ກຶ ຘ຾ີ ຈຄຂບຄ ຽຑາະ Cu(I( ປີຈຕກ຺ ຆີຈຍໃ ່ໝຌັໄ ຃ຄ຺ ຅ະແຈໄ Cu2O ຽກບປີຈປັຈ ຾ຖະ ຋າຈຖະຖາງຂບຄ ຽກບ Cu(II) ຓກັ ຓຘີ ີຒາໄ ບ຺ຓຂຼທ ຽຑາະຓບີ ີບ຺ຄ [Cu(H2O)4]2+ ຽຓໃ ບຉໃ ຓຍາຽຆີຖ຺ຄເຌ຋າຈຖະຖາງ Cu(II) ຅ະແຈໄ Cu(OH)2 ຽຎັຌຏຶກ຃ທຸຌໄ ຘຒີ າໄ ປຈີ ຕ຺ກຆີຈຌຖີໄ ະຖາງ຾ບຓ຿ຓຽຌງແຈບໄ ີບຄ຺ ຘຌ຺ ຘຒີ າໄ ຾ກໃ Cu(OH)2 + 4 NH3(aq) [Cu(NH3)4]2+ + 2OH- ຽກບ Cu(II) ຋ໃ ຘີ ່າ຃ຌັ ຃ຽກບຆູຌຒັຈ CuSO4 ຍໃ ່ຓຌີ າ່ໄ ຽຎັຌ຋າຈ຋ໃ ຍີ ໃ ່ຓຘີ ີ ຾ຉໃ ປຈີ ຕຈັ ຋ໃ ຽີ ປາ຺ ຽບີຌໄ ທໃ າ຅ຌຸ ຘີ CuSO4 . 5H2O ຽຎັຌຑກຶ ຘີຒາໄ ຎຸຄ຾ຉໃ ຄຈທໄ ງກາຌຖະຖາງ຋ບຄເຌ H2SO4 ຽຂັຓໄ ຂຸ ຌໄ ຾ຖະ ປບໄ ຌ CuSO4 ຓຎີ ະ຿ນງຈນົາງດໃ າຄ ຽຆໃ ຌັ :ເຆເໄ ຌກາຌຽປັຈຘີງບໄ ຓ ຋າຈຘີ ກາຌຆູຍ຋ບຄຈທໄ ງແຒຒາໄ ກາຌຒບກໜຄັ ເຘໃ CuSO4 ຅າ່ ຌທຌຽຖກັ ໜບໄ ງຽຑໃ ບ ຋່າຖາງຘານໃ າົ ງ. Ag ເຌ຋າຈຎະຘຓ຺ ຋ໃ ທ຺ ແຎຓ຃ີ ໃ າບກ຺ ຆຈີ າຆ຺ຄ +1 ກຄ຺ ກຌັ ຂາໄ ຓກຍັ ຽກບ Cu(II (ຽຆໃ ິຄຓ຃ີ ຸຌຖກັ ຘະຌະຑາຕາ຾ຓກ ຽຌຉິກ ຽກບ Ag(I) ຋ຸກຆະຌຈິ ຽຎັຌ຋າຈແຈບະ຾ຓກຽຌຉິກ ຾ຖະ ຽກບຍ຋ຸກຆະຌຈິ ຍໃ ່ຖະຖາງເຌຌາ່ໄ Ag+ ຽກຈີ ບີບຄ຺ ຘຌ຺ ແຈ຅ໄ ່າຌທຌນົາງຽຆໃ ັຌ :[Ag(CN)2]- , [Ag(NH3)2]+ ຽປ຺າ຅ໃ ຄຶ ຽນຌັ ແຈທໄ ໃ າຽຄຌິ ຖະຖາງແຈເໄ ຌ຋າຈຖະຖາງ NaCN ນົ AgCl ຖະຖາງເຌ຋າຈຖະຖາງ຾ບຓ຿ຓຌຼຓ ຋ຄັໄ ຌຽີໄ ຑາະຽກຈີ ບບີ ຄ຺ ຘຌ຺ . AgF ຽຎັຌຽຄຌິ ປາ຿ຖ຾ຆຌຆະຌຈິ ຈຼທ຋ໃ ຖີ ະຖາງຌ່າໄ ແຈໄ ຽຄຌິ ປາ຿ຖ຾ຆຌແທຉໃ ່຾ຘຄຘະນທໃ າຄ ຅ະຓຘີ ີ຃່າໄ ຖ຺ຄດໃ າຄແທ ຽຓໃ ບຊກ຾ຘຄ ຃ທາຓແທຉໃ ່຾ຘຄຘະນທໃ າຄຂບຄຽຄຌິ ປາ຿ຖ຾ຆຌຽຎັຌຎະ຿ນງຈນາົ ງຽປຈັ ບິຓຖັ ຆຌັ ຽ຃ບຍຒີຓຊໃ າງປູຍ ຓກັ ເຆໄ AgBr ເຌຌຽີໄ ຄຌິ ຌຉີ ຕຈັ AgNO3 ຽຎັຌ຋າຈຎະຘ຺ຓ຋ໃ ຘີ ່າ຃ັຌຂບຄຽຄຌິ ຽຑາະຽຎັຌຽກບ຋ໃ ຖີ ະຖາງຌາ່ໄ ແຈນໄ ົາງ ເຆນໄ ົາງເຌ ກາຌຎຸຄ຾ຉໃ ຄ຋າຈຽ຃ຓເີ ຌທ຺ຄກາຌບຸຈຘານະກ່າກາຌຊໃ າງປູຍ ຎຸຄ຾ຉໃ ຄ຋າຈຎະຘຓ຺ ຂບຄຽຄຌິ ຆະຌຈິ ຉໃ າຄໂ ກາຌຆູຌຽຄຌິ ຈທໄ ງແຒຒາໄ ຾ຖະ ກາຌຽປັຈ຾ທໃ ຌ. ຋າຈ຅ຸ IIB ຋າຈຘຄັ ກະຘີ Zn, Cd ຾ຖະ ຍານບົ ຈ Hg ດໃ ູເຌ຅ຸ IIB ຽຆໃ ຄິ ດໃ ູ຋າໄ ງຘຸຈຂບຄກໃ ຸຓ d ເຌຉາຉະຖາຄ຋າຈຓຌູ ຿຃ຄ ຘາໄ ຄ຾ຍຍຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຂບຄບາ຿ຉຓ຾ຓໃ ຌ (n-1)d10ns2 ຿ຈງຓບີ ບກຍີ d ຽຉັຓ ຽຊິຄທໃ າດໃ ູເຌຘະຑາຍບບີ ຺ຄກໃ ຃່ ຺ຄງຄັ ຅າ່ ຌທຌ ຽບຽຖັກຉຕຄ຺ d ຃຺ຍ 10 ຽຑາະຽນຈຌຍີໄ າຄ຃຺ຌຍໃ ່ຖທຓ຋າຈ຅ຸ IIB ຽຎັຌ຋າຈຉຕັຄຆຆີ ຄ຺ . ຘະຊາຌ຋ໃ ຑີ ຍ຺ ຽນຌັ ຾ຖະ ກາຌຎຸຄ຾ຉໃ ຄ ຘຄັ ກະຘຽີ ຎັຌ຿ຖນະ຋ໃ ແີ ທຉໃ ່ຎະຉກິ ຖິ ງິ າຽ຃ຓີ ຅ໃ ຄຶ ຍໃ ່ຑຍ຺ ຽນຌັ ຋າຈຽຘຖີເຌ຋່າຓະຆາຈ ຾ປໃ ຋ໃ ຘີ ່າ຃ັຌຂບຄຘັຄກະຘ຾ີ ຓໃ ຌ ZnS ຌາ່ ຾ປໃ ຓາຂາຄຽຑໃ ບຎໃ ຼຌຆຸຌຒ຺ທຽຎັຌບກ຺ ຆຈີ ຾ຖທໄ ຅ໃ ຄຶ ປຈີ ທິ ບກ຺ ຆຈີ ຈທໄ ງຊໃ າຌກກ຺ ເຌບຸຌນະຑູຓຘູຄ ຘັຄກະຘີ຋ໃ ແີ ຈໄ ບບກຓາ຅ະຽຎັຌບາງ ຾ຖະ ເນ຃ໄ ທຍ຾ໜຌໄ ຽຎັຌ຋າຈ຾ນົທ ນົ ບາຈ຃ທຍ຾ໜຌໄ ເນຽໄ ຎັຌ຋າຈ຾ຂຄຽຖີງເຌຑາຆະຌະ຋ໃ ຽີ ດັຌ ແຈຐໄ ໃ ຸ ຌຘັຄກະຘຖີ ະບຼຈຽບຌີໄ ທໃ າ :ຐໃ ຸ ຌຘັຄກະຘີ 2ZnS + 3O3 2ZnO + 2SO2 123

ZnO + C Zn + CO ບີກທ຋ິ ໜີ ໃ ຄຶ ຋ໃ ເີ ຆເໄ ຌກາຌ຾ງກ຿ຖນະຘຄັ ກະຘ຅ີ າກ຾ປໃ ແຈ຾ໄ ກໃ ກາຌຌ່າຽບາ຺ ຾ປໃ ຋ໃ ຂີ າຄ຾ຖທໄ ຓາຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ງິ າກຍັ H2SO4 ຽຑໃ ບ຾ງກຘຄັ ກະຘບີ ບກຽຎັຌຘຄັ ກະຘຆີ ູຌຒທ຺ ເຌ຋າຈຖະຖາງ ຾ຖທໄ ຌາ່ ແຎ຾ງກຘະນົາງຈທໄ ງແຒຒາໄ ແຈ຿ໄ ຖນະ ຘຄັ ກະຘີ. ຉາຓ຋່າຓະຆາຈຑຍ຺ ຽນຌັ Cd ເຌ຾ປໃ ຂບຄຘຄັ ກະຘີ ຾ຖະ ແຈ຿ໄ ຖນະ Cd ຓາຑບໄ ຓໂກຍັ ຘຄັ ກະຘີ .Cd ຓ຅ີ ຈຸ ຒ຺ຈຉໃ ່າກທໃ າຘຄັ ກະຘີ ຅ໃ ຄຶ ຾ງກບບກ຅າກກຌັ ແຈ຿ໄ ຈງກາຌກໃ ຌັ ຾ປໃ ຂບຄຍານບົ ຈ຾ຓໃ ຌ HgS ຽຆໃ ຄິ ຽຎັຌ຾ປໃ ຘີ຾ຈຄຽຂັຓໄ ຾ງກ ບບກຓາແຈ຿ໄ ຈງກາຌຂາຄ HgS ເຌບາກາຈ ຾ຖທໄ ຽປຈັ ເນຍໄ ຖ່ ິຘຸຈຈທໄ ງກາຌກໃ ຌັ . HgS + O2 Hg + SO2 ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະຒີຆກິ ຾ຖະ ຎະ຿ນງຈ ຿ຖນະ຋ຄັ ຘາຓຆະຌຈິ ຽຎັຌຘຂີ າທຽຄຌິ ຘັຄກະຘີ ຾ຖະ Cd ຽຎັຌ຿ຖນະ຋ໃ ຂີ ບໄ ຌຂາໄ ຄບໃ ບຌ ຓ຅ີ ຈຸ ນບົ ຓ຾ນົທ ຾ຖະ ຅ຈຸ ຒ຺ຈຉໃ ່າ ຅ຈັ ທໃ າຽຎັຌ຿ຖນະ຋ໃ ຽີ ຎັຌບາງແຈຄໄ ໃາງ ຘຄັ ກະຘຌີ ຌັໄ ຽຓໃ ບຽຎັຌ຋າຈ຾ນທົ ກໃ ແ່ ນຖົ ໃ ຌ ຋ຄັ ງຄັ ຍໃ ່຃ໃ ບງນຈ຺ ຿ຉຽຓໃ ບຽດັຌ ຖຄ຺ ຽຎັຌ຋າຈ຾ຂຄ ຍານບົ ຈຽຎັຌ຋າຈ຾ນົທເຌບຸຌນະຑູຓ຋່າຓະຈາ ຽຑາະຓ຅ີ ຈຸ ປບໄ ຌຽຎໃ ບງ -39 ຍານົບຈຽຎັຌບາງແຈໄ ຄໃາງ ບາງຂບຄຍານົບຈຽຎັຌຑຈິ ຊາໄ ນາງເ຅ຽຂາ຺ໄ ແຎເຌປໃ າຄກາງຑຼຄ຾ຉໃ ຽຖກັ ໜບໄ ງກໃ ່ຽຎັຌບຌັ ຉະຖາງ ຍານົບຈຓ຃ີ ທາຓ ໜາ຾ໜຌໄ ຘູຄຽຊຄິ 13.6g.cm-3 ຆັກຌາ່ ແຒຒາໄ ຾ຖະ ຃ທາຓປບໄ ຌແຈຈໄ ີ ຘ່າຎະຘິຈຂບຄກາຌຂະນງາງຉ຺ທຽຓໃ ບແຈປໄ ຍັ ຽກບຍ຃຺ຄ຋ໃ ເີ ຌຆໃ ທຄບຸຌນະຑູຓ 0 ນາ 300 ຾ຖະ ຽຎັຌ຋າຈ຾ນົທ຋ໃ ຍີ ໃ ່ຎໃ ຼກ຾ກທໄ ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ ຅ໃ ຄຶ ເຆຍໄ ານົບຈຽປັຈຽ຋຿ີ ຓຓີ ຽຉີ ຾ຖະ ຽຌໃ ບຄ຅າກ຃ທາຓໜາ຾ໜຌໄ ຓ຃ີ ໃ າຘູຄ ຅ໃ ຄຶ ເຆຽໄ ປັຈຽຎັຌຍາຕບຈຓຽີ ຉີ (ຽຎັຌຽ຃ໃ ບຄທຈັ ຾຋ກ຃ທາຓຈັຌຍຌັ ງາກາຈ) ຾ຖະ ຾ຓຌ່ຓຽີ ຉີ (ຽ຃ໃ ບຄຓທຈັ ຃ທາຓຈັຌ຋ໃ ຓີ ຖີ ັກຘະຌະຽຎັຌນົບຈ຾ກທໄ ປູຍຉຌັ (U tube) ເຆທໄ ັຈ຃ທາຓຈຌັ ຂບຄ຋າຈ ຾ນທົ ຅າກປູຍ຃ໃ າ຃ທາຓຈຌັ ຋ໃ ບີ ໃ າຌແຈ)ໄ ຽປາ຺ ຌງິ ຓ຺ ເຆຘໄ ັຄກະຘຽີ ຃ບຍຽນກົັ ນົ ຽນກົັ ກາໄ ກຌັ ຂີໝໄ ຼ໅ ຄ ຾ຖະ ງຄັ ເຆຽໄ ປຈັ ຿ຖນະຎ຺ຌບກີ ນາົ ງຆະຌຈິ ຽຆໃ ຌັ : ຋ບຄຽນບົ ຄ ຽຆຖຖ຾໇ ນຄໄ ນົ ຊໃ າຌແຒຘາງ຋ໃ ຽີ ປຈັ ຈທໄ ງຘຄັ ກະຘີ ຎະຖີຓາຌຘັຄກະຘ຋ີ ໃ ເີ ຆເໄ ຌຎີໜໃ ຄຶ ໂຽຎັຌ຅່າຌທຌນົາງ Cd ເຆຽໄ ປັຈ຋າຈຎ຺ຌ຃ກຌັ Cd ຈູຈຌທິ ຉຕຄ຺ ແຈຈໄ ີ ຅ໃ ຄຶ ເຆຽໄ ປັຈ຾຋ໃ ຄ຃ທຍ຃ຸຓເຌຽ຃ໃ ບຄຎະຉກິ ບຌຌທິ ຽ຃ົງ ຍານົບຈຖທຓກຍັ ຿ຖນະ຋ໃ ທ຺ ແຎ )ງກ຺ ຽທຌັໄ Fe, Co, Ni ຾ຖະ Pt) ແຈ຿ໄ ຖນະຎະຘ຺ຓຽຆໃ ຄິ ບາຈ຅ະຽຎັຌ຋າຈ຾ຂຄ ນົ ຋າຈ຾ນທົ ເຌ ບຸຌນະຑູຓ຋່າຓະຈາ ຿ຖນະຎະຘ຺ຓຂບຄຍານົບຈນາົ ງຆະຌຈິ ຓຎີ ະ຿ນງຈຽຆໃ ັຌ :Ag-Sn-Hg ເຆບໄ ັຈ຾ຂທໄ Sn-Hg ເຆໄ ຽ຃ບຍ຾ທໃ ຌ ຉາຉະຖາຄຘະ຾ຈຄ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະຂບຄ຋າຈ຅ຸ IIB Zn Cd Hg ຖັຈຘະໝບີ າ຿ຉຓ)຿ຖນະ( )pm) 137 154 157 ຖັຈຘະໝບີ ີບຄ຺ (pm) 74 97 110 ຃ທາຓໜາ຾ໜຌໄ (g.cm-3) ຅ຈຸ ປບໄ ຌຽຎໃ ບງ 7.13 8.64 13.6 419 321 -39 124

຅ຈຸ ຒ຺ຈ 907 765 357 Hvap kJ.mol-1 115 100 58 906 867 1006 ຑະຖັຄຄາຌກາຌ຾ຉກຉທ຺ ຽຎັຌບີບ຺ຄຂຌັໄ 1 )kJ.mol-1( 1732 1630 1809 ຂັຌໄ 2 )kJ.mol-1( 1.66 1.46 1.44 -0.76 -0.40 +0.84 ຘະຑາຍແຒຒາໄ ຖຍ຺ X 4; 6 4;6 2;4 (V) X2+ + 2e- +2 +2 +2 +1 ຽຖກ຿຃ບ່ຈຽີ ຌຆັຌ ຃ໃ າ O.N ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະຽ຃ຓີ ຃ໃ າບ຺ກຆຈີ າຆ຺ຄຂບຄ຋າຈ຅ຸ IIB ຿ຈງ຋ໃ ທ຺ ແຎ຾ຓໃ ຌ +2 ຾ຉໃ Hg ຓ຃ີ ໃ າບ຺ກຆຈີ າຆຄ຺ +1 ຈທໄ ງ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະຽຎັຌ ຿ຖນະນູົຈຉາຓ຅຅ຸ າກ Zn ນາ Hg ຃ທາຓທໃ ບຄແທຉໃ ່ຎະຉກິ ຖິ ິງາຓ຋ີ ໃ າບໃ ຼຄເຌກາຌນຸຈົ ຖຄ຺ ຃ກຌັ Zn ຖະຖາງເຌບາຆຈີ ແຈໄ ຄໃາງແຈໄ H2 ຍານບົ ຈຽຎັຌ຿ຖນະຓຘີ ະກຸຌຆະຌຈິ ໜໃ ຄຶ ຍໃ ່ທໃ ບຄແທຉໃ ່ຎະຉກິ ຖິ ງິ າຽ຃ຓີ ເຌບຸຌນະຑູຓ 25 ຍໃ ່ຓຎີ ະຉກິ ຖິ ິງາ ເຌບາກາຈ຾ນຄໄ ຅າກ຃ໃ າ ຘະ຾ຈຄທໃ າ Zn ກຍັ Cd ຽຎັຌ຋າຈຕຈີ ິທ ຆໃ ຄຶ ຏຈິ ຅າກ Cu ຾ຖະ Ag ເຌ຅ຸ IB ຘໃ ທຌ Hg ຌຌັໄ ຊກບກ຺ ຆຈິ ງາກຑໂ່ ກຍັ Ag ( Ag = +0.80V) ຉາຉະຖາຄຘະ຾ຈຄຎະຉກິ ຖິ ິງາຽ຃ຓຂີ ບຄ຋າຈ຅ຸ IIB ກຍັ ຋າຈຍາຄຆະຌຈິ ບາກາຈ)ຽຏ຺າ( ແຈບໄ ຺ກຆິຈ MO ເຌບຸຌນະຑູຓ຋ໃ ຍີ ໃ ່ຘູຄນົາງຘາ່ ຖັຍ Zn ຾ຖະ Cd ຾ຖະ ດໃ ູ 300 ຘ່າຖຍັ Hg ປາ຿ຕ຾ຆຌ(X) ຓາຈ ແຈໄ MX2 (M=Zn and Cd) Hg2X2, HgX2 HCl ຅າຄ NaOH ປບໄ ຌ ແຈໄ MS HNO3 , H2SO4 Zn ຾ຖະ Cd ແຈໄ H2 ຘ່າຖຍັ Hg ຍໃ ່ຖະຖາງ Zn ຽ຋ໃ າ຺ ຌຌັໄ ຋ໃແີ ຈໄ H2 ຾ຖະ [Zn(OH)4]2- ຋ຄັ ຘາຓຆະຌຈິ ຽປຈັ ຎະຉິກຖິ ງິ າກຍັ HNO3 ຾ຖະ H2SO4 ປບໄ ຌ ຾ຖະ ຽຂັຓໄ ຂຸ ຌໄ ຋າຈຎະຘຓ຺ ຂບຄ຋າຈ຅ຸ IIB ຽຊິຄ຋າຈຎະຘຓ຺ ຂບຄ຋າຈເຌ຅ຸ IIB ຓຘີ ູຈ຃ກຍັ ຋າຈຎະຘຓ຺ ຂບຄ຋າຈເຌ຅ຸ IIA ຾ຉໃ ທໃ າຓ຃ີ ຸຌຖກັ ຘະຌະ຋າຄຈາໄ ຌ ບີບ຺ຄໜບໄ ງກທໃ າ ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະຌຓີໄ ຋ີ ໃ າບໃ ຼຄນຸົຈຖ຺ຄແຎຉາຓ຅຃ຸ Zn Cd Hg ຋າຈຎະຘຓ຺ Hg ຓກັ ຅ະຖະຽນງີ ຖະ ຽນຈີ ຾ຖະ ຖະຖາງເຌ຋າຈຖະຖາງບ຺ຄ຃ະ຋າຈແຈນໄ າົ ງກທໃ າ຋າຈຎະຘຓ຺ ຂບຄ Zn ຾ຖະ Cd ຾ຌທເຈກໃ ຉ່ າຓ Zn ຾ຖະ Cd ຽຎັຌ຿ຖນະ຋ໃ ຓີ ຘີ ະຑາຍຂທ຺ໄ ແຒຒາໄ ຖຍ຺ ຎາຌກາຄ ຾ຖະ ຋າຈຎະຘ຺ຓກໃ ງ່ ຄັ ຓ຃ີ ຸຌຖກັ ຘະຌະ຿຃ທາຽຖຌດໃ ູຌາ່ ຽຆໃ ັຌ :ບກ຺ ຆີຈ ຽປັຈເນຖໄ ະຽນຈີ ແຈໄ ຌບກ຅າກ຋າຈຎະຘຓ຺ ຓຖີ ກັ ຘະຌະປູຍ຾ຍຍບີບ຺ຄຌບໄ ງກທໃ າ຾ຖທໄ ຋າຈ຅ຸ IIB ງຄັ ຾ຉກຉໃ າຄ຅າກ຋າຈ ຅ຸ IIA ບກີ ດໃ າຄໜໃ ຄຶ ຃ :຋າຈ຋ຄັ ຘາຓຆະຌຈິ ຽກຈີ ຋າຈຎະຘຓ຺ ຘ຺ຌ຋ໃ ໝີ ຌັໄ ຃ຄ຺ ຃ທາຓໝຌັໄ ຃຺ຄຽຑໃ ຓີ ຂຌຶໄ ຅າກ Zn ແຎນາ Hg 125

຾ຖະ ຎາກຈ຺ ທໃ າຽຖກ຿຃ບ່ຈຽີ ຌຽຆຌີ ຂບຄ Hg ຋ໃ ຑີ ຍ຺ ຘະຽໝີ (2;4) ຓ຃ີ ໃ າຉໃ ່າກທໃ າຽຖກ຿຃ບ່ຈີຽຌຽຆີຌຂບຄ Zn ຾ຖະ Cd (2;6) ຘຄັ ກະຘີບກ຺ ຆີຈ ZnO ຽຎັຌ຋າຈຎະຘຓ຺ ຋ໃ ຘີ ່າ຃ັຌ຋ໃ ຘີ ຸຈຂບຄຘຄັ ກະຘີ ຽຎັຌຐໃ ຸ ຌຘຂີ າທ ເຆຽໄ ຎັຌ຋າຈຘີ ເຆເໄ ຌກາຌ ຽປັຈຘີ຋າ ຾ຖະ ເຘໃ ເຌຏະຖຈິ ຉະຑຌັ ດາຄຽຓໃ ບຉບໄ ຄກາຌດາຄຘຂີ າທ ຾ຖະ ງຄັ ເຆເໄ ຌບຸຈຘານະກາ່ ຽຆຕາຓກິ ຘຄັ ກະຘບີ ກ຺ ຆຈີ ງຄັ ຓ຃ີ ຸຌຖັກຘະຌະ຃ໃ າຽຆບໄ ຿ຖກຌ່າບກີ ຅ໃ ຄຶ ຌາ່ ຓາເຆຽໄ ຎັຌດາຖາໄ ຄຍາຈ຾ຏ ຾ຖະຍາຈ຾ຏແຒແໝ ໄ ຘຂີ ບຄ ZnO ຎໃ ຼຌຽຎັຌ ຘີຽນບົ ຄຽຓໃ ບຽຏ຺າເນປໄ ບໄ ຌຂຶຌໄໄ CdO ຌຌັໄ ຽຎັຌ຋າຈຘຂີ າທດໃ ູ 0 , ຘຽີ ນບົ ຄດໃ ູ 25 ຾ຖະ ຎໃ ຼຌຽຎັຌຘຈີ ່າຽຓໃ ບຽຏາ຺ ຽຓໃ ບຉໃ ຓຍາຽຆີຽຆໃ ຌັ :NaOH ຖຄ຺ ເຌ຋າຈຖະຖາງ Zn2+ ນົ Cd+2 ຅ະແຈຏໄ ກຶ ປີຈຕກ຺ ຆີຈຓຖີ ັກຘະຌະຽຎັຌທຸຌໄ ຂາທ Zn(OH)2 ຽຎັຌ຋າຈ຋ໃ ຽີ ຎັຌ຋ຄັ ບາຆີຈ ຾ຖະ ຍາຽຆີ ຖະຖາງແຈ຋ໄ ຄັ ເຌບາຆຈີ ຾ຖະ ເຌຍາຽຆີ Zn(OH)2 + 2H+ Zn2+ + 2H2O Zn(OH)2 + 2OH- [Zn(OH)4]2- ຾ຉໃ Cd(OH)2 ຍໃ ່ຖະຖາງເຌຍາຽຆີ ປຈີ ຕກ຺ ຆີຈ຋ຄັ ຘບຄຆະຌຈິ ຖະຖາງເຌ຋າຈຖະຖາງບາ຿ຓຌງີ ກັ ຾ຖະ ຋າຈ ຖະຖາງຆງີ າຌທ຺ ແຈ຋ໄ າຈຘຌ຺ Zn(OH)2 + 4NH3 [Zn(NH3)4]2+ + 2OH- ZnS ກຍັ CdS ຓີ Zn(OH)2 + 4CN- [Zn(CN)4]2- + 2OH- ZnS ຓຘີ ຂີ າທ ເຆຽໄ ຎັຌຘໃ ທຌຎະກບຍຂບຄຘີຂາທ຋຿ິ ຋຿ຑຌ ຽຆໃ ຄິ ຓີ :BaSO4 ກຍັ ZnS, ຖັກຘະຌະ຾ຘຄຽນົບໄ ຓ ຅ໃ ຄຶ ເຆຽໄ ປັຈ຅຿່ ຋ຖະຑາຍ. ກາຌ຋ໃ ຽີ ປາ຺ ເຆຘໄ ຄັ ກະຘີຽ຃ໃ ບຍຽນົກັ ຽຑໃ ບກຌັ ຽນົກັ ຽຂ຺າໄ ໝຼໄ ຄຌຌັໄ ກໃ ່ຽຌໃ ບຄ຅າກເຌບາກາຈຆໃ ຸຓ຋ໃ ໜີ າໄ ຿ຖນະ຅ະຓີ ຘຄັ ກະຘກີ າກ຿ຍຌຈັ ຋ໃ ຽີ ຎັຌຍາຽຆີ Zn(OH)2 . ZnCO3 ຎ຺ກນຸຓໄ ຽຎັຌ຾ຏໃ ຌຍາຄ ຽຆໃ ຄິ ຆໃ ທງຎບໄ ຄກຌັ ກາຌນຸົງໄ ນຼໄ ຌຂບຄ ຿ຖນະແຎຌ່າ ຽນົກັ ຽ຃ບຍຘັຄກະຘແີ ຈຽໄ ປຈັ ຋ໃ ຌ່ ່າໄ ຾ຏໃ ຌຘັຄກະຘີ ຾ຖະ ບໃ ຌໂ ຘຄັ ກະຘຊີ ກບກ຺ ຆຈິ ຄໃາງກທໃ າຽນກົັ ຽຓໃ ບຽບາ຺ ຘຄັ ກະຘີຽ຃ບຍຽນກົັ ແທ຅ໄ ໃ ຄຶ ຎບໄ ຄກຌັ ຽນົກັ ຍໃ ່ເນຽໄ ຂ຺າໄ ໝຼໄ ຄ ຌບກຌຌັໄ ງຄັ ຽກຈີ ບກ຺ ຆຈີ ຾ຖະ ກາກ຿ຍຌຈັ ຋ໃ ຽີ ຎັຌຍາຽຆີຂບຄ ຘຄັ ກະຘີຎ຺ກ຃ຸຓຏິທໜາໄ ຂບຄຘັຄກະຘບີ ກີ ຆຌັໄ ໜໃ ຄຶ ຽຎັຌກາຌຽຑໃ ຓີ ກາຌຎບໄ ຄກຌັ ຽນກົັ ຽຂ຺າໄ ໝຼໄ ຄແຈນໄ ົາງຂຌຶໄ . Hg(II) ຍໃ ່ຓປີ ີຈຕ຺ກຆຈີ ຾ຖະ ກາກ຿ຍຌຈັ ຽກບ Hg(II) ຘໃ ທຌເນງໃ ຖະຖາງຌ່າໄ ແຈໄ ງກ຺ ຽທັຌໄໄ ຆູຌຒ຺ທ ,ບີບ຺ຈຈ຺ທ , ຒ຺ຈຘະຒັຈ ຾ຖະ ບບກຆາຽຖຈ HgS ຓຘີ ະຑາຍກາຌຖະຖາງແຈຉໄ ໃ ່ານົາງ (Ksp=1.6 10-54 )຾ຖະ ງຄັ ຍໃ ່ຖະຖາງເຌ HNO3 ຽຂຓັໄ ຂຸ ຌໄ ປບໄ ຌ ຾ຉໃ ຖະຖາງເຌ຾ບ຃ທາປຽີ ຅ງຽຑາະຽກຈີ ບບີ ຺ຄຘຌ຺ [HgCl4]2- HgCl2 ຽຎັຌ຿ຓຽຖກຸຌ຿຃ທາຽຖຌ ຖະຽນຈີ ແຈໄ ນບົ ຓ຾ນທົ ຾ຖທໄ ຍໃ ່ຆັກຌາ່ ແຒຒາໄ ຖະຖາງຌ່າໄ ແຈຈໄ ີ ຾ຉໃ ເຌ຋າຈຖະຖາງຍໃ ່ຓກັ ຾ຉກຉທ຺ ຽຎັຌບບີ ຺ຄ HgCl2 ຊກຕຈີ ິທແຈຄໄ ໃາງ຿ຈງ Sn2+ ທ຋ິ ຌີ ເີໄ ຆກໄ ທຈນາ Hg2+ ( ນົ Hg ຿ຈງຎໃ ຼຌຽຎັຌ HgCl2 ກໃ ບຌ) ຏຌ຺ ຏະຖິຈຂບຄຽຕຈູກຆຄ຺ ບາຈຽຎັຌຏຶກຘຂີ າທ HgCl2 ນົ ຍານບົ ຈ ຾ຖທໄ ຾ຉໃ ທໃ າ຅ະເຆຎໄ ະຖິຓາຌ Sn2+ ຌບໄ ງ ນົ ນາົ ງ HgI2 ຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ິງາກຍັ ບບີ ຺ຈຈ຺ທແຈບໄ ີບຄ຺ ຘຌ຺ [HgI4]2- HgI2 + 2 I- [HgI4]2- ຋າຈຖະຖາງ຋ໃ ຽີ ຎັຌຍາຽຆີຂບຄ K2[HgI4] ຽບຌີໄ ທໃ າ ຽຌຘຘຽ໇ ຖີຕຕ໇ ຽີ ບຽ຅ຌຉ໇ ຽຆໃ ຄິ ຽປັຈຎະຉິກຖິ ິງາກຍັ ບາ຿ຓຌງີ ກັ ແຈໄ ຘີຌ່າໄ ຉາຌ ຽຊຄິ ທໃ າ຅ະຓບີ າ຿ຓຌງີ ກັ ຑຼຄຽຖັກໜບໄ ງກະຍບກແຈໄ ຅ໃ ຄຶ ເຆຽໄ ຎັຌທິ຋ກີ ທຈນາບາ຿ຓຌງີ ກັ ບີກທິ຋ໜີ ໃ ຄຶ . 126

຋າຈຎະຘ຺ຓບ຺ກຆຈີ , ປີຈຕກ຺ ຆີຈ ຾ຖະ ຆູຌຒ຺ທຂບຄ Hg(I) ຍໃ ່຃ໃ ບງຓ຋ີ າຈຎະຘ຺ຓ຋ໃ ໝີ ຌັໄ ຃຺ຄ )ເຌ຋າຈຖະຖາງ( ແຈ຾ໄ ກໃ : Hg2X2 ( X=Cl, Br, I) ຾ຖະ Hg2SO4 ເຌ຋າຈຖະຖາງຌ່າໄ Hg(I) ຃ຘິ ຑບຕຑ໇ ບຕຆ໇ ຌັ ຽຌຆຌັ ແຎຽຎັຌ Hg(II) ຾ຖະ Hg ຽຑາະ຃ໃ າ E0 ຂບຄຎະຉິກຖິ ງິ າ Hg22+ Hg2+ + Hg ຓ຃ີ ໃ າ V 0.14- ຽປຈັ ເນ ໄ G0 = 14 KJ ຾ຉໃ ຋າຈເຈກໃ ່ຉາຓ຋ໃ ຘີ າຓາຈນຸຈົ ຃ທາຓຽຂັຓໄ ຂຸ ຌໄ ຂບຄ Hg(II) ເຌ຋າຈຖະຖາງ຿ຈງຽປັຈເນຽໄ ກຈີ ຋າຈ຋ໃ ຍີ ໃ ່ຖະຖາງ ນົ ຽກຈີ ຋າຈຘ຺ຌຽຎັຌຉຌ຺ໄ ບາຈ຅ະຽປັຈເນຽໄ ກຈີ ຃ຘິ ຑບຕຑ໇ ບຕຆ໇ ັຌຽຌຆັຌແຈ຋ໄ ຄັ ຌຌັໄ )ນກົັ ຂບຄຽຖີ ຆາຽຉິຖຽິ ບ( ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ : ຋າຈ຅າ່ ຌທຌນົາງຆະຌຈິ ຽຆໃ ຌັ :ປຈີ ຈກ຺ ຆຈິ ,ຆູຌຒ຺ທ ຾ຖະ ຖ຾ີ ກຌຘໃ ທຌນົາງຽປັຈເນ ໄ Hg(I) ຃ິຘຑບຕຑ໇ ບຕຆ໇ ັຌ ຽຌຆັຌ ແຈຽໄ ກບ Hg(I) ຋ຸກຆະຌຈິ ຍໃ ່ຖະຖາງເຌຌາ່ໄ ຌຉີ າຈ ຾ຖະ ຽຑຕີ ກ໇ ຕ່ົ າຈ ບີບ຺ຄ Hg(I) ຽຎັຌບາ຿ຉຓ຃ໃ ູຎະກບຍຈທໄ ງ ບາ຿ຉຓ Hg 2ບາ຿ຉຓຓຑີ ຌັ ຋ະຉໃ ່ກຌັ ຈໃ ັຄຌຌັໄ ຽປາ຺ ຅ໃ ຄຶ ເຆໄ Hg22+ ຾຋ຌບບີ ຄ຺ Hg(I) ຾຋ຌ຋ໃ ຅ີ ະຂຼຌທໃ າ Hg+ ຓີ ນກົັ ກາຌນົາງດໃ າຄຘະໜຍັ ຘະໜຌູ ກາຌຓຑີ ຌັ ຋ະ Hg – Hg ເຌຽກບ Hg(I) ຽຆໃ ັຌ : 1. ກາຌທຽິ ຃າະຏກຶ ຽຓ຃ີ ິຈຕີ (I) ກົຕ່ ຺ທຈທໄ ງຖຄັ ຘີຽບັກ ຑຍ຺ ທໃ າ຿຃ຄຘາໄ ຄຽຎັຌຽຘັຌໄ ຆໃ Cl – Hg – Hg – Cl 2. ກາຌຌາ່ ແຒຒາໄ ຂບຄຽກບ Hg(I) ຋ໃ ຓີ ີ ແຒຒາໄ ຍັຌ຅ຸ 1-ຽຎັຌຖັກຘະຌະຂບຄຽບຽຖກັ ຿ຉຕຖິຈ຋ໃ ຓີ ແີ ຒຒາໄ ຍັຌ຅ຍຸ ທກ ຽ຋ໃ າ຺ +2 3. ຕາຓຌັ ຘະຽຎັກຉຓັ ຂບຄຽກບ Hg(I) ຘະ຾ຈຄຽຘຌັໄ ຋ໃ ຍີ ບກຽຊຄິ ກາຌຘໃ ັຌຘະຽ຋ບຌ Hg – Hg 4. ຽກບ Hg(I) ຽຎັຌແຈບະ຾ຓກຽຌຉິກ ຘະ຾ຈຄທໃ າຽບຽຖັກຉຕ຺ຄ຅ຍັ ຽຎັຌ຃ໃ ູ຋ຄັໄ ໝຈ຺ ຊາໄ ບບີ ຄ຺ ຽຎັຌ຾ຍຍ Hg+ ກ຅່ ະ ຓຽີ ບຽຖັກຉຕຄ຺ ຈຼທ 5. ຾ປຄແຒຒາໄ ຂບຄຽຆທ຃ທາຓຽຂັຓໄ ຂຸ ຌໄ ຋ໃ ຓີ ຾ີ ຃ຈບບີ ຄ຺ Hg(I) ຘະ຾ຈຄທໃ າ຅ະຉບໄ ຄຓກີ າຌຊໃ າງ຿ບຌຘບຄຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄ ຅ໃ ຄຶ ຅ະຘ່າຑຌັ ກຍັ ຘ຺ຓຏຌ຺ ຂບຄຽຌຌີ ຘຉ໇ ຽກບ Hg(I) ຋ໃ ຘີ ່າ຃ຌັ ຃ Hg2Cl2 ເຆຽໄ ຎັຌດາ ຽບຌີໄ ທໃ າ :຃າ຿ຖຽຓຖ ກາຌ຋ໃ ເີ ຆຽໄ ຎັຌດາແຈ຿ໄ ຈງຍໃ ່ຓຑີ ຈິ ຽຑາະ Hg2Cl2 ຓຑີ າທະຖະຖາງແຈຉໄ ໃ າ່ ນົາງ ຽກບຽຓ຃ີ ີທຕີ (I) ຽປແຖຈ຃໇ ກຍັ ຽກບຆີຖຽທຈຕຽ໇ ປແຖຈນ໇ າົ ງຎະກາຌຽຆໃ ັຌ :Hg2F2 ຖະຖາງເຌຌ່າໄ ຃ AgF ຑາທະຖະຖາງແຈນໄ ຸຈົ ຖຄ຺ ຅າກ຃ຕ່ົ ຺ທຽຊຄິ ບບີ ຈ຺ ຃ກຌັ ກຍັ Hg22+ ຍໃ ່ຽກຈີ ບບີ ຺ຄຘ຺ຌ຃ Ag+ ເຌ຋າຈ ຖະຖາງ຾ບຓ຿ຓ຾ບຓ຿ຓຽຌງີ AgCl ຖະຖາງແຈຽໄ ຑາະຽກຈີ [Ag(NH3)2]+ ຾ຉໃ Hg2Cl2 (II) ຾ບຓ຿ີ ຌ຃່ົແຕຈ໇ HgNH2Cl ) ຏຶກຘີຂາທ (຾ຖະ ຍານົບຈ )ຘຽີ ຋າ຺ ຈ່າ Hg2Cl2(s) + 2 NH3 HgNH2Cl(s) + Hg(l) + NH4+ + Cl- ຎະຉິກຖິ ງິ າບັຌຌເີໄ ຆຽໄ ຎັຌຘໃ ິຄຍຄ຺ ຍບກ຃ທາຓ຾ຉກຉໃ າຄຖະນທໃ າຄ AgCl ກຍັ Hg2Cl2 127

ຍຈ຺ ຋ີ 16 ຋າຈຎະຘຓ຺ ຿຃ບຈ່ ຽີ ຌຆຌັ ຾ຖະ ບບີ ຄ຺ ຘຌ຺ ຿ຖນະຉຕຄັ ຆຆີ ຺ຄຽກຈີ ຋າຈຎະຘຓ຺ ຿຃ບ່ຈຽີ ຌຆຌັ ຾ຖະ ບບີ ຺ຄຘຌ຺ ແຈຄໄ ໃາງ .຋າຈຎະຘ຺ຓ຿຃ບ່ຈີຽຌຆຌັ ຓກັ ຓ຃ີ ຸຌ ຖກັ ຘະຌະຑຽິ ຘຈຍາຄດໃ າຄ ຽຆໃ ັຌ :ຓຘີ ຉີ ໃ າຄໂ ຾ຖະ ຽຎັຌ຋າຈ຋ໃ ຊີ ກຈູຈຈທໄ ງ຾ຓໃ ຽນົກັ ຂະ຾ໜຄທຆິ າຽ຃ຓ຋ີ ໃ ທີ ໃ າຈທໄ ງ຋າຈ ຎະຘ຺ຓ຿຃ບ່ຈຽີ ຌຆັຌ ຾ຖະ ບີບ຺ຄຘຌ຺ ຽບຌີໄ ທໃ າຽ຃ຓ຿ີ ກບ່ຈີຽຌຆຌັ ຽຆໃ ຄິ ຓຎີ ະ຿ນງຈເຌ຋າຄຽ຃ຓທີ ຽິ ຃າະ ຾ຖະ ເຌ຋າຄ ບຸຈຘານະກາ່ ຽຆໃ ັຌ :ກາຌງບໄ ຓຘີ ກາຌຆູຍ຿ຖນະ ກາຌ຾ກຌໄ າ່ໄ ຽຘງີ . ຌງິ າຓ: ຋າຈຎະຘ຺ຓ຿຃ບ່ຈຽີ ຌຆຌັ ຃ ຋າຈຎະຘຓ຺ ຋ໃ ບີ າ຿ຉຓ ນົ ບີບ຺ຄ຿ຖນະກາຄຓ຿ີ ຓຽຖກຸຌ ນົ ບີບຄ຺ ຽຆໃ ຄິ ຽບຌີໄ ທໃ າຖິ຾ກຌຈ໇ ນົ ຅຿ຸ ຃ບ່ຈຌີ ຈັ ບບໄ ຓປບຍ .ຖິ຾ກຌຈຓ໇ ກັ ຅ະຉໃ ່ກຍັ ບາ຿ຉຓກາຄຈທໄ ງຑຌັ ຋ະ຿຃ທາຖັຄຽ຾ຍຍ຿຃ບ່ຈີຌຈັ ນົ ຽບຌີໄ ບກີ ດໃ າຄໜໃ ຄຶ ທໃ າ :຋າຈຎະຘ຺ຓຘຌ຺ . ຌກັ ຽ຃ຓ຃ີ ຌ຺ ຘະທຘິ ຆໃ Werner ແຈຑໄ ະງາງາຓບະ຋ຍິ າງຽຖໃ ບຄ຋າຈຎະຘຓ຺ ຿຃ບ່ຈຽີ ຌຆຌັ ຓາຉັຄໄ ຾ຉໃ ຎີ ຃.ຘ 1893ຘໃ ຄິ ຘ່າ຃ັຌຂບຄ຋ຈິ ຘະຈຽີ ທີຽຌ຾ີ ຓໃ ຌບາ຿ຉຓ຿ຖນະກາຄຓທີ າຖັຄຘບຄຆະຌຈິ ຆະຌຈິ ໜໃ ຄຶ ຂຌຶໄ ດໃ ູກຍັ ຅່າຌທຌຽບ ຽຖກັ ຉຕ຺ຄ຋ໃ ນີ ຸຈົ ບບກແຎເຌກາຌຽກຈີ ບບີ ຄ຺ ຿ຖນະ ຘໃ ທຌຆະຌຈິ ຋ໃ ຘີ ບຄຌຌັໄ ຘ່າຖຍັ ຓຑີ ຌັ ຋ະກຍັ ຅ບຸ າ຿ຉຓ຋ໃ ຽີ ບຌີໄ ທໃ າຖ຾ິ ກຌຈ໇ ຽຆໃ ັຌ :Co ຓກີ ົຕ່ ຺ທຎ຺ກກະຉ຾ິ ຓໃ ຌ CoCl3 ຿ຈງຽບຽຖັກຉຕ຺ຄຘາຓ຿ຉ຅າກບາ຿ຉຓ Co ແຎນາບາ຿ຉຓ Cl ຾ຉໃ ຊາໄ ຓີ NH3 ດໃ ູຌ່າ ຿ກຍາຌ )III( ກ່ົຕ຺ທ຅ະຽກຈີ ຋າຈຎະຘຓ຺ ຽຆໃ ຌັ : CoCl3.6NH3 ຽຆໃ ິຄບາຈຂຼຌຘູຈຽຎັຌ [Co(NH3)6]Cl3 NH3 ຽຎັຌຖິ຾ກຌຈ຋໇ ໃ ຓີ ຑີ ຌັ ຋ະ຿ຈງກຄ຺ ກຍັ ບີບຄ຺ Co3+ ບບີ ຺ຄ຿ຖນະຖທຓກຍັ ຖ຾ິ ກຌຈຽ໇ ບຌີໄ ທໃ າບີບຄ຺ ຘຌ຺ ຋າຈຌຓີໄ ີ [Co(NH3)6]3+ ຽຎັຌບບີ ຄ຺ ຘ຺ຌ. ຊາໄ ຖ຾ິ ກຌຈຽ໇ ຎັຌບີບ຺ຄ ແຒຒາໄ ຍຌັ ຅ຂຸ ບຄບີບ຺ຄຘ຺ຌຓ຃ີ ໃ າຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ ຏຌ຺ ຍທກຂບຄບີບຄ຺ ຿ຖນະກຍັ ບີບ຺ຄຂບຄຖ຾ິ ກຌຈ໇ ຖິ ຾ກຌຈ຅໇ ະຓຽີ ບຽຖກັ ຉຕ຺ຄ຃ໃ ູ຿ຈຈຈໃ ຼທຽຆໃ ຄິ ຅ະຽກຈີ ຑຌັ ຋ະ຿຃ທາຽຖຌ ຾຾ຍຍ຿຃ບ່ຈຌີ ຈັ ແຈກໄ ຍັ ບບີ ຺ຄ຿ຖນະຽຆໃ ິຄຽຎັຌບີບຄ຺ ຍທກ ຉ຺ທດໃ າຄຖ຾ິ ກຌຈ຋໇ ໃ ຽີ ຎັຌບບີ ຄ຺ ຖ຺ຍ຃ :Cl- CN- OH- ຘໃ ທຌຖ຾ິ ກຌຈ຋໇ ໃ ຽີ ຎັຌ຿ຓຽຖກຸຌແຈ຾ໄ ກໃ NH3 H2O, CO ຽຎັຌຉຌ຺ໄ . ບີບ຺ຄຘຌ຺ ບບີ ຺ຄ຿ຖນະ ຖ຾ິ ກຌຈ໇ [Ag(NH3)2]+ Ag+ NH3 2 ຿ຓຽຖກຸຌ [Cu(NH3)4]2+ Cu2+ NH3 4 ຿ຓຽຖກຸຌ [Fe(CN)6]4- Fe2+ CN 6 ຿ຓຽຖກຸຌ [Fe(CN)6]3- Fe3+ CN 6 ຿ຓຽຖກຸຌ [Co(NH3)4Cl2]+ Co3+ NH3 4 ຿ຓຽຖກຸຌ Cl 2 ຿ຓຽຖກຸຌ 128

ບບີ ຄ຺ ຘຌ຺ ຋ໃ ຓີ ແີ ຒຒາໄ ຍັຌ຅ຍຸ ທກ ບາຈ຅ະຖທຓຉທ຺ ກຍັ ບີບຄ຺ ຈໃ ຼທ຋ໃ ຓີ ບີ ີບຄ຺ ຖ຺ຍຽຎັຌ຋າຈຎະຘຓ຺ ຿ກບ່ຈຽີ ຌຆຌັ ຽຆໃ ັຌ : [Ag(NH3)2]Cl ຾ຖະ ເຌຖກັ ກຘະຌະຈຼທກຌັ ບີບ຺ຄຘຌ຺ ຋ໃ ຓີ ແີ ຒຒາໄ ຍັຌ຅ຖຸ ຍ຺ ກໃ ່ບາຈ຅ະຖທຓກຍັ ບບີ ຄ຺ ຈໃ ຼທ຋ໃ ຓີ ແີ ຒຒາໄ ຍຌັ ຅ຍຸ ທກ ຽຆໃ ັຌ :K4[Fe(CN)6] ຅າກຖ຾ິ ກຌຈ຋໇ ໃ ຽີ ບຽຖັກຉຕ຺ຄ຃ໃ ູ຿ຈຈຈໃ ຼທ຋ໃ ຅ີ ະເນ຾ໄ ກໃ ບີບຄ຺ ຿ຖນະຌຌັໄ ຊາໄ ຓຽີ ບຽຖັກຉຕ຺ຄ຋ໃ ເີ ນ຃ໄ ໃ ູຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄແຈໄ 1 ບາ຿ຉຓ຅ະຽບຌີໄ ທໃ າຖ຾ິ ກຌຈງ໇ ູຌຽິ ຈຌຽ຋ຉ ນົ ຿ຓ຿ຌຽຈຌຽ຋ຉ ຉ຺ທດໃ າຄຖິ຾ກຌຈງ໇ ູຌຽິ ຈຌຽ຋ຉ ແຈ຾ໄ ກໃ NH3, Cl-, N , C6H5N ຽຎັຌຉ຺ຌໄ ຖ຾ິ ກຌຈບ໇ າຈຓບີ າ຿ຉຓ຋ໃ ເີ ນ຃ໄ ໃ ູຽບຽຖັກຉຕ຺ຄນົາງກທໃ າ 1ບາ຿ຉຓ ຽຆໃ ຄິ ຽບີຌໄ ທໃ າຖິ຾ກຌຈຓ໇ ຖັ ຉິຽຈຌຽ຋ຉ ນົ ຿ຎຖຽີ ຈຌຽ຋ຉ ຿ຓຽຖກຸຌຽບຉີຖຈບີ າຓຌີ NH2CH2CH2NH2 ຓບີ າ຿ຉຓ N ຘບຄບາ຿ຉຓ ເນ຃ໄ ໃ ູຽບຽຖັກຉຕຄ຺ ແຈໄ 2຃ໃ ູ ຅ໃ ຄຶ ຅ຈັ ຽຎັຌຈິຽຈຌຽ຋ຉ ບບີ ຺ຄຘຌ຺ [Cu(NH2CH2CH2NH2)2]2+ ຓ຿ີ ຃ຄຘາໄ ຄ CH2 H2N Cu NH2 CH2 2+ CH2 H2N NH2 CH2 ຽຆໃ ຄິ ຎາງ຋ຄັ ຘບຄຂບຄ຿ຓຽຖກຸຌຽບຉີຖຈີບາຓຌີ ຉໃ ່ກຍັ ບບີ ຄ຺ ຂບຄ Cu ຽປຈັ ເນຽໄ ກຈີ ທຄ຺ ຆະຌຈິ ນາໄ ບາ຿ຉຓ ຂະຍທຌ ກາຌຽກຈີ ຽຎັຌທຄ຺ ຾ຍຍຌຽີໄ ບຌີໄ ທໃ າ ຃ຽີ ຖຆຌັ ຋າຈຎະຘຓ຺ ຋ໃແີ ຈຽໄ ບຌີໄ ທໃ າ ຋າຈຎະຘ຺ຓ຃ີຖຈັ ຽຆໃ ຌັ : [Cu(NH2CH2CH2NH2)2]2+S ຍາຄຽ຋ໃ ບ຅ະຽບີຌໄ ຖິ຾ກຌຈຓ໇ ຖັ ຈິຽຈຌຽ຋ຉທໃ າ຃ີຖຈັ . ຽປາ຺ ຅ະຑຍ຺ ຃າທໃ າຽຖກ຿ກບ່ຈີຽຌຆຌັ ຽຖບໄ ງໂເຌຽຖໃ ບຄຂບຄບບີ ຄ຺ ຘ຺ຌ຾ຖະ ຋າຈຘຌ຺ ຃່າຌໝີໄ າງຽຊຄິ ຅່າຌທຌບາ຿ຉຓ ຂບຄຖິ຾ກຌຈ຋໇ ໃ ເີ ນ຃ໄ ໃ ູຽບຽຖັກຉຕ຺ຄ ຾ຖະ ຓຑີ ຌັ ຋ະກຍັ ບບີ ຺ຄ຿ຖນະ ບາ຿ຉຓຽນໃ າົ຺ ຌບີໄ າຈຓາ຅າກ຿ຓ຿ຌຽຈຌຽ຋ຉ ນົ ຿ຎຖີ ຽຈຌຽ຋ຉກໃແ່ ຈໄ ຉທ຺ ດໃ າຄຽຆໃ ັຌ :[Co(NH3)6]3+ ຾ຖະ [Co(en)2Cl2]+ ຽຖກ຿ກບ່ຈຽີ ຌຆຌັ ຂບຄ຿ກຍາຌຓ຃ີ ໃ າຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ 6ຽ຋ໃ າ຺ ກຌັ ຽຑາະຓບີ າ຿ຉຓເນ຃ໄ ໃ ູຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄດໃ ູປບຍບບີ ຄ຺ Co3+ ຖທຓ຋ຄັ ໝຈ຺ 6ບາ຿ຉຓ ຽຖກ຿ກບ່ຈີຽຌຆັຌ຋ໃ ຑີ ຍ຺ ຽນຌັ ນາົ ງເຌ ຋າຈຎະຘ຺ຓ຿ກບຈ່ ຽີ ຌຆັຌ຾ຓໃ ຌ 4 ,2຾ຖະ 6 ຉາຉະຖາຄຖ຾ິ ກຌຈຍ໇ າຄຆະຌຈິ ຖ຾ິ ກຌຈງ໇ ູຌຽີ ຈຌຽ຋ຉ ຆໃ ຂບຄຖິ຾ກຌຈ໇ ຘູຈ NH3 ຾ບຓຓຌີ ປາ຿ຕ X- (ບບີ ຺ຄປາ຿ຕ຾ຆຌ) ແຆງາ຿ຌ CN- OH- ປຈີ ຕກ຺ ຿ຆ ກາກ຿ຍ຿ຈ C ຆຌູ ຽຒ຿ຉ S ບບກ຿ຆ ຌ຿ີ ຉຕຆທິ O2- ກາກ຿ຍຌທິ NO CO ຖ຾ິ ກຌຈຓ໇ ຖັ ຈີຽຈຌຽ຋ຉ 129

ຆໃ ຾ຖະ ຘູຈ ຉ຺ທນງ່ ໄ ບາ຿ຉຓ຋ໃ ີ ຈີບາຓຌີ ຽບຉາຌ NH2CH2CH2NH2 En ເນ ໄ e- 2 1,10-ຒີ຾ຌຌ຿຋ຕຖີຌ NN 2 O-phen OO 2- C2 2 CC OO ບີບ຺ຄບບກຆາຖັຈ ບບີ ຄ຺ ກຕຽີ ຆຌຈັ NH2CH2C Gly- 1 ຽບ຋ຖິ ິຌຈີບາຓຌີ ຽຉຉຕາບາຽຆຉຈັ EDAT4- 6 130

4- OO O C CH2 CH2 C O 4 N CH2 CH2 N O C CH2 CH2 C O O O I. ຑຌັ ຋ະເຌບບີ ຄ຺ ຘຌ຺ ກາຌຽກຈີ ຑຌັ ຋ະຖະນທໃ າຄບບີ ຺ຄ຿ຖນະກຍັ ຖິ຾ກຌຈ໇ ຅ຌ຺ ປບຈປູຍປໃ າຄບີບຄ຺ ຘ຺ຌບາຈບະ຋ຍິ າງແຈຈໄ ທໄ ງ຋ຈິ ຘະຈີ ຑຌັ ຋ະທາຽຖຌ ຖິ຾ກຌຈຌ໇ ຌັໄ ຊແຈທໄ ໃ າຽຎັຌຍາຽຆຖີ ທີ ບຘິ ເນ຃ໄ ໃ ູຽບຽຖັກຉຕ຺ຄແຈໄ ຘໃ ທຌບບີ ຺ຄຂບຄ຿ຖນະ ນົ ບາ຿ຉຓຉ຺ທກາຄ ຽປຈັ ໜາໄ ຋ໃ ຽີ ຎັຌບາຆຈີ ຖທີ ບິຘ ປັຍ຃ໃ ູຽບຽຖັກຉຕຄ຺ ຅າກຖ຾ິ ກຌຈຽ໇ ຂາ຺ໄ ແຎເຌບບກຍຉີ າຌນທໃ າຄ ຓກີ າຌຆັຌຆບໄ ຌກຌັ ຖະນທໃ າຄ ບບກຍຉີ າຌຂບຄຖ຾ິ ກຌຈ຋໇ ໃ ຓີ ຃ີ ໃ ູຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄ ກຍັ ບບກຍີຉາຌນທໃ າຄຂບຄບີບ຺ຄ຿ຖນະຽກຈີ ຑຌັ ຋ະ຿຃ທາຽຖຌ຾ຍຍ຿຃ບ່ຈີ ຌຈັ ຌບກ຅າກຌຌັໄ ກາຌຽກຈີ ບບີ ຺ຄຘຌ຺ ໝຌັໄ ຃຺ຄງຄັ ຽຌໃ ບຄຓາ຅າກແປຍຕຈິ ແຈຽຆຆັຌຂບຄບບກຍຉິ າຌບາ຿ຉຓ຿ຖນະ ຾ຖະ ແປຍຕຈິ ບບກຍິຉາຌຓ຋ີ ຈິ ຋າຄຘະຽຑາະ ຈໃ ັຄຌຌັໄ ບບີ ຄ຺ ຘ຺ຌ຅ໃ ຄຶ ຓປີ ູຍປໃ າຄຽຎັຌ຾ຍຍຘະຽຑາະ ຽຆໃ ັຌ :ປູຍ຾ຎຈໜາໄ . ບີບ຺ຄ຿ຖນະຉຕັຄຆຆີ ຄ຺ ບາຈ຅ະເຆ຋ໄ ຄັ ບບກຍຉິ າຌ d s ຾ຖະ p ຉທ຺ ດໃ າຄຽຆໃ ັຌ :[Co(NH3)6]3+ ຽກຈີ ຅າກແປຍຕຈິ ແຈຽຆຆັຌຂບຄບບກຍີຉາຌ 3d ຘບຄບບກຍຉີ າຌ ກຍັ ບບກຍີຉາຌ 4s ໜໃ ຄຶ ບບກຍຉີ າຌ ຾ຖະ ບບກຍີຉາຌ 4p ຘາຓບບກ ຍີຉາຌແຈແໄ ປຍຕິຈບບກຍຉີ າຌ d2sp3 ນກ຺ ບບກຍຉິ າຌ ຽຎັຌປູຍ຾ຎຈໜາໄ . NH3 NH3 Co3+ NH3 NH3 NH3 NH3 ບບີ ຄ຺ ຘຌ຺ [Co(NH3)6]3+ ຓ຿ີ ຃ຄຘາໄ ຄປູຍ຾ຎຈໜາໄ ບາ຿ຉຓ Co ຓ຿ີ ຃ຄ຾ຍຍຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ 1s22s22p63s23p63d74s2 ຽບຽຖັກຉຕຄ຺ ຆັຌໄ ຌບກ຾ຓໃ ຌ 3d74s2 ຾ຖະ ຽຓໃ ບຽຎັຌບີບຄ຺ Co3+ ຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ນຸົຈແຎ 3຿ຉ ຿຃ຄ຾ຍຍຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຆັຌໄ ຅ະຽຎັຌ 3d6 Co 131

Co3+ ເຌກາຌຽກຈີ ແປຍຕິຈແຈຽຆຆັຌ຾ຍຍ d2sp3 ແປຍິຕບບກຍຉິ າຌ຅ະແຈຑໄ ຌັ ຋ະ຋ໃ ຾ີ ຂຄ຾ປຄ ຽຆໃ ິຄແຈຑໄ ະຖຄັ ຄາຌ ຑຼຄຑ຋່ ໃ ຽີ ບຽຖັກຉຕຄ຺ ບບກຍຉິ າຌ 3d ຅ະ຅ຍັ ຃ໃ ູກຌັ ໝຈ຺ ຾ຖະ ຽປ຺າແຈບໄ ບກຍຉິ າຌ 3d ນທໃ າຄຂຌຶໄ ຓາຘບຄບບກຍີຉາຌ ຽບ ຽຖກ຺ ຉຕ຺ຄນກ຺ ຃ໃ ູ຅າກ NH3 6 ຿ຓຽຖກຸຌ຅ໃ ຄຶ ຽຂາ຺ໄ ແຎດໃ ູເຌແປຍຕິ ບບກຍຉິ າຌ຋ຄັ ນກ຺ ແຈຈໄ ໃ ັຄຌ:ີໄ [Co(NH3)6]3+ d2sp3 Co3+ ຓ຃ີ ຸຌຘ຺ຓຍຈັ ຑາຕາ຾ຓກຽຌຉິກ ຽຑາະຓຽີ ບຽຖກັ ຉຕ຺ຄຈໃ ຼທ ຾ຉໃ ບບີ ຺ຄຘ຺ຌ [Co(NH3)6]3+ ຽຎັຌແຈບະ຾ຓກ ຽຌຉິກ )ຍໃ ່ຓ຃ີ ຸຌຖັກຘະຌະຑາຕາ຾ຓກຽຌຉກິ ( ຉທ຺ ດໃ າຄ: ແປຍຕຈິ ບບກຍຉິ າຌ຋ໃ ຽີ ກຈີ ເຌບິບຄ຺ ຘຌ຺ ບໃ ຌໂ ຽຆໃ ຌັ :[Ag(NH3)2]+ , [Pt(NH3)4]2+, [Zn(NH3)4]2+, [Ni(CN)4]2- , [NiCl4]2- ຽຎັຌຈໃ ັຄຌີໄ [Ag(NH3)2]+ sp 5s [Pt(NH3)4]2+ dsp2 6s [Zn(NH3)4]2+ sp3 [Ni(CN)4]2- dsp2 4s [NiCl4]2- sp3 ແປຍຕິຈບບກຍິຉາຌເຌບບີ ຺ຄ຅ະຍທກເນປໄ ູໄ ູປູຍປໃ າຄຂບຄບບີ ຺ຄຘ຺ຌ຅າກຉທ຺ ດໃ າຄຂາໄ ຄຽ຋ຄິ ຌີໄ ຓແີ ປຍິຕບບກຍຕິ ຉາຌ 3 ຾ຍຍ຃ sp sp3 ຾ຖະ dsp2 ຽຆໃ ິຄ຅ະແຈປໄ ູຍປໃ າຄຽຎັຌຽຘຌັໄ ຆໃ ,ປູຍຘໃ ໜີ າໄ ຾ຖະ ປູຍຘໃ ຾ີ ຅ຂາໄ ຄຂະໜາຌ. 132

ປູຍປໃ າຄບບີ ຺ຄຘຌ຺ ຍາຄຆະຌຈິ ບີບ຺ຄຘຌ຺ ແປຍຕຈິ ບບກຍຉິ າຌ ປູຍປໃ າຄ H3N Ag+ NH3 [Ag(NH3)2]+ sp ຽຘັຌໄ ຆໃ [Pt(NH3)4]2+ NH3 ຾ຖະ sp3 ປູຍຘໃ ີໜາໄ NH3 Zn2+ NH3 [NiCl4]2- NH3 [Zn(NH3)4]2+ dsp2 ປູຍຘໃ ຾ີ ຅ຂາໄ ຄຂະໜາຌ NH2 NH2 Pt2+ NH2 ຾ຖະ [Ni(CN)4]2- NH2 ຅າກຉ຺ທດໃ າຄຂາໄ ຄຽ຋ຄິ ຌ຅ີໄ ະຽນຌັ ແຈທໄ ໃ າ ຑທກ຋ໃ ຓີ ຽີ ຖກ຿຃ບ່ຈຽີ ຌຆັຌຽ຋ໃ າ຺ 4 ບາຈຓປີ ູຍປໃ າຄແຈຘໄ ບຄ຾ຍຍ຃ ປູຍຘໃ ີ ໜາໄ ນົ ປູຍຘໃ ຾ີ ຅ຂາໄ ຄຂະໜາຌ ຅ະຽຎັຌ຾ຍຍແຈຌໄ ຌັໄ ຂຌຶໄ ດໃ ູກຍັ ຆະຌຈິ ຂບຄແປຍຕຈິ ບບກຍຉິ າຌ ເຌກາຌຽກຈີ ບບີ ຄ຺ ຘ຺ຌຌຌັໄ ຓກັ ຅ະຓບີ ບີ ຄ຺ ຿ຖນະຘາຓາຈຽກຈີ ແປຍຕຈິ ບບກຍິຉາຌຆະຌຈິ ຈຼທກຌັ ແຈຘໄ ບຄ຾ຍຍ ຉ຺ທດໃ າຄຽຆໃ ັຌ Co3+ ບາຈຽກຈີ ແປຍຕຈິ ບບກຍຉິ າຌ d2sp3 ແຈຘໄ ບຄ຾ຍຍ. Co3+ ຾ຍຍ 1[Co(NH3)6]3+ d2sp3 ຾ຍຍ 1 [CoF6]3- sp3d2 133

຾ຍຍ 1 ເຆຽໄ ບຽຖກັ ຉຕຄ຺ d ຅າກບບກຍຉິ າຌ 3d ຽຆໃ ິຄຽຎັຌບບກຍິຉາຌຂາໄ ຄເຌປໃ ທຓເຌແປຍຕິຈບບກຍິຉາຌ ບີບ຺ຄ ຘ຺ຌ຋ໃ ແີ ຈ຅ໄ ໃ ຄຶ ຽບຌີໄ ທໃ າ :ບບີ ຺ຄຄຘຌ຺ ຾ຍຍບບກຍຉິ າຌຈາໄ ຌເຌ ບີບ຺ຄຘຌ຺ ຾ຍຍຌຓີໄ ຽີ ບຽຖັກຉຕຄ຺ ຈໃ ຼທຌບໄ ງກທໃ າບີບຄ຺ ຿ຖນະ ຘາຖຍັ ຾ຍຍ 2 ເຆຽໄ ບຽຖກັ ຉຕຄ຺ d ຅າກບບກຍຉິ າຌ 4d ຽຆໃ ິຄຽຎັຌບບກຍິຉາຌຈາໄ ຌຌບກເຌກາຌຽກຈີ ແປຍຕິຈບບກຍຉິ າຌ ຅ໃ ຄຶ ຽບີຌໄ ບບີ ຄ຺ ຘ຺ຌ຾ຍຍຌທີ ໃ າ ບີບ຺ຄຘຌ຺ ຾ຍຍບບກຍຉິ າຌຈາໄ ຌຌບກ ຽບຽຖັກຉຕ຺ຄຈໃ ຼທງຄັ ຓດີ ໃ ູເຌບບກຍຉິ າຌ 3d ຾ຖະ ຅າ່ ຌທຌ ຽບຽຖັກຉຕ຺ຄຈໃ ຼທເຌບບີ ຺ຄຘຌ຺ ຍໃ ່ແຈນໄ ຸົຈໜບໄ ງຖ຺ຄແຎກທໃ າບີບຄ຺ ຂບຄ຿ຖນະ ບບີ ຄ຺ ຘຌ຺ ຋ຄັ ຘບຄ຾ຍຍຈໃ ັຄກໃ າທຌຽີໄ ຊຄິ ທໃ າ຅ະຓີ ແປຍຕຈິ ບບກຍຉິ າຌ d2sp3 ຃ກຌັ ຓປີ ູຍປໃ າຄ຾ຎຈໜາໄ ຃ກຌັ ຌາ່ ຾ຉໃ ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະ຋າຄ຾ຓໃ ຽນກົັ ຉໃ າຄກຌັ ຾ຍຍ 1ຽຎັຌ ຋າຈແຈບະ຾ຓກຽຌຉກິ ຘໃ ທຌ຾ຍຍ 2ຽຎັຌຑທກຑາຕາ຾ຓກຽຌຉກິ ຓຽີ ບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຈໃ ຼທຽຊຄິ 4 ຉທ຺ . ຑທກຽປ຺າປູທໄ ໃ າບີບ຺ຄ຿ຖນະຓຽີ ບຽຖກັ ຉຕຄ຺ d ຅າ່ ຌທຌໜໃ ຄຶ ຊາໄ ຽຎັຌບາຌຸກຓ຺ ຋ໃ ຉີ ຕັຄຆຆີ ຄ຺ ໜໃ ຄຶ ກໃ ຅່ ະຽຎັຌຽບຽຖັກຉຕຄ຺ 3d ຊາໄ ຽປາ຺ ຅ະເນບໄ ບກຍຉິ າຌ 3d ຽກຈີ ແປຍຕິຈບບກຍິຉາຌ ຉບໄ ຄຽປັຈເນຽໄ ກຈີ ບບກຍຉິ າຌນທໃ າຄຽຑໃ ບທໃ າ຃ໃ ູຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຅າກຖ຾ິ ກຌຈ຅໇ ະແຈຽໄ ຂ຺າໄ ຓາເຌບບກຍຉິ າຌນທໃ າຄຌຌັໄ ແຈຽໄ ຉຓັ ຋ຄັ ຃ໃ ູ ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ ຊາໄ ຓຽີ ບຽຖກັ ຉຕ຺ຄຈໃ ຼທກໃ ່ຉບໄ ຄເນ຅ໄ ຍັ ຃ໃ ູກຌັ ຽຆໃ ຄິ ເຌຌຉີໄ ບໄ ຄກາຌຑະຖັຄຄາຌ ຾ຌທເຈກໃ ຉ່ າຓ ກາຌຽກຈີ ຑຌັ ຋ະ຿ຖນະ-ຖ຾ິ ກຌຈ຅໇ ະຎໃ ບງຑະຖຄັ ຄາຌ ຅່າຌທຌໜໃ ຄຶ ບບກ ຓາຌ່າ ຊາໄ ຑະຖັຄຄາຌ຋ໃ ຎີ ໃ ບງບບກຓາເຌກາຌຽກຈີ ຑຌັ ຋ະຓ຃ີ ໃ ານາົ ງ ງໃ ຄິ ຽຎັຌ຿ບກາຈເນຽໄ ກຈີ ບີບ຺ຄຘຌ຺ ຾ຍຍບບກຍິຉາຌ ຈາໄ ຌເຌ ກາຌເຌບບກຍຉິ າຌ 3d ຅ະແຈຑໄ ຌັ ຋ະ຿ຖນະ-ຖິ຾ກຌຈ຋໇ ໃ ຾ີ ຂຄກທໃ າບບກຍິຉາຌ 4d ຽຆໃ ິຄໝາງ຃ທາຓທໃ າ ຑະຖຄັ ຄາຌ຋ໃ ຎີ ໃ ບງບບກຓາຓ຃ີ ໃ າຘູຄ ຿ຈງຎກ຺ ກະຉຘິ ່າຖຍັ ບບີ ຺ຄຉຕຄັ ຆີຆ຺ຄເຌ຅຋ຸ ໃ ໜີ ໃ ຄຶ ຋ໃ ຓີ ີ 3d4 ນົ 3d6 ຓກັ ຅ະຽກຈີ ບີບຄ຺ ຘ຺ຌ ຾ຍຍບບກຍິຉາຌຈາໄ ຌເຌກຍັ ຖິ຾ກຌຈຽ໇ ຎັຌຘໃ ທຌນາົ ງ ງກ຺ ຽທັຌໄ ກຍັ ຖ຾ິ ກຌຈຂ໇ ບຄ F- ຾ຖະ H2O ຽຆໃ ຄິ ຓກັ ຅ະແຈບໄ ບກຍິ ຉາຌ຾ຍຍຈາໄ ຌຌບກ ຊາໄ ຿຃ຄຘາໄ ຄ຾ຍຍຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຂບຄບບີ ຺ຄ຾ຓໃ ຌ 3d5 ຽຆໃ ຄິ ຓຆີ ັຌໄ ຑະຖຄັ ຄາຌງໃ ບງຽຉັຓຽ຃ໃ ຄິ ໜໃ ຄຶ ຋ໃ ຓີ ຃ີ ທາຓ ໝຌັໄ ຃຺ຄຽຎັຌຑຽິ ຘຈ ກາຌ຅ຍັ ຃ໃ ູຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄຽປຈັ ແຈງໄ າກ຅ໃ ຄຶ ຓກັ ຅ະຽກຈີ ບີບຄ຺ ຘຌ຺ ຾ຍຍບບກຍິຉາຌຈາໄ ຌຌບກ ງກັ ຽທຌັໄ ກຍັ ຖິ ຾ກຌຈ໇ CN- ຽຆໃ ຄິ ຅ະຽກຈີ ຑຌັ ຋ະ຿ຖນະ-ຖ຾ິ ກຌຈ຋໇ ໃ ໝີ ຌັໄ ຃຺ຄນາົ ງ຅ຌ຺ ຘາຓາຈຽປັຈເນຽໄ ບຽຖັກຉຕ຺ຄ 3d5 ຅ຍັ ຃ໃ ູກຌັ ແຈໄ ຉທ຺ ດໃ າຄ [Fe(CN)6]3- Fe3+ [Fe(CN)6]3- d2sp3 [Ni(CN)4]2- ຽກຈີ ແປຍຕຈິ ແຈຽຆຆຌັ dsp2 ຾຋ຌ຋ໃ ຅ີ ະຽກຈີ sp3 ຃ກຍັ [NiCl4]2- ຽຑາະແປຍຕຈິ ບບກຍຉິ າຌ dsp2 ຆບໄ ຌກຌັ ແຈຈໄ ີນົາງກຍັ ບບກຍິຉາຌຂບຄຖ຾ິ ກຌຈ໇ CN- ຽກຈີ ຑຌັ ຋ະ຋ໃ ຾ີ ຂຄ຾ປຄນາົ ງ ແຈຑໄ ະຖັຄຄາຌຑຼຄຑ່຋ໃ ຅ີ ະ ຽປຈັ ເນຽໄ ກຈີ ຽບຽຖັກຉຕຄ຺ 3d ຅ຍັ ຃ໃ ູກຌັ ແຈ.ໄ ກາຌເຆ຋ໄ ຈິ ຘະຈີຑຌັ ຋ະທາຽຖຌບະ຋ຍິ າງຽຖໃ ບຄຑຌັ ຋ະເຌບບີ ຺ຄຘ຺ຌຓ຃ີ ທາຓຍໃ ່ຘ຺ຓຍູຌນົາງຎະກາຌ ຽຎັຌ ຉຌ຺ໄ ທໃ າ ຍໃ ແ່ ຈບໄ ະ຋ຍິ າງຘາຽນຈ຋ໃ ບີ ີບຄ຺ ຘຌ຺ ຓຘີ ຉີ ໃ າຄໂ ຾ຖະ ຍໃ ່ຘາຓາຈເຆ຃ໄ ຈິ ແຖໃ ຃ໃ າຍາຄ຃ໃ າແຈຽໄ ຆໃ ຌັ ຑະຖຄັ ຄາຌຑຌັ ຋ະບບກຓາແຈໄ ກາຌຽຎັຌ ນົຍໃ ່ ຽຎັຌ຋າຈຑາຕາ຾ຓກຽຌຉກິ ເຆກໄ າຌ຃ຈ຃ະຽຌປູຍປໃ າຄຂບຄບີບຄ຺ ຘ຺ຌແຈໄ ຾ຉໃ ກຄ຺ ກຌັ ຂາໄ ຓກຌັ ຍາຄຽ຋ໃ ບຽຊຄິ ຆິ ປູຆໄ ະຌຈິ ຂບຄປູຍປໃ າຄບີບ຺ຄຘຌ຺ ງຄັ ຌ່າຓາເຆຍໄ ບກ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະ຾ຓໃ ຽນກົັ ຍໃ ແ່ ຈໄ ຉ຺ທດໃ າຄຽຆໃ ັຌ :ບີບຄ຺ ຘຌ຺ Co(III) ຆໃ ຶຄຽຎັຌປູຍ 134

຾ຎຈໜາໄ ຘ຺ຓ຃ທຌຓ຃ີ ຸຌຘຓ຺ ຍຈັ ແຈບະ຾ຓກຽຌຉິກ ຃ ຽບຽຖັກຉຕຄ຺ ຋ຄັ ໝຈ຺ ຖທໄ ຌ຅ຍັ ຃ໃ ູ ຾ຉໃ ຎາກຈ຺ ທໃ າຓບີ ບີ ຄ຺ ຘ຺ຌ Co(III) ຋ໃ ຽີ ຎັຌຑາຕາ຾ຓກຽຌຉິກໝາງ຃ທາຓທໃ າຓຽີ ບຽຖັກຉຕຄ຺ ຈໃ ຼທ ຾ຖະ ງຄັ ຓ຃ີ ທາຓນງຸຄໄ ງາກບໃ ຌບກີ ຽຎັຌຉ຺ຌໄ ທໃ າຊາໄ ຑະງາງາຓຂຼຌ຿຃ຄ຾ຍຍຽບຽຖັກຉຕຄ຺ ຂບຄ [Co(NO2)6]4- ຽຆໃ ຄິ ຽຎັຌປູຍ຾ຎຈໜາໄ ຎະກບຍຈທໄ ງບີບ຺ຄ Co2+ ຋ໃ ຓີ ີ ແປຍຕຈິ ບບກຍິຉາຌ d2sp3 ຾ຖະ ຓຽີ ບຽຖັກຉຕຄ຺ ຈໃ ຼທໜໃ ຄຶ ຿ຉກໃ ່຅ະຽຎັຌຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ - d2sp3 ນົ ຿຃ຄ຾ຍຍຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄຂບຄບີບຄ຺ ຘ຺ຌ Cu(II) ຽຆໃ ິຄຽຎັຌປູຍຘໃ ຾ີ ຅ຂາໄ ຄຂະໜາຌ ຿ຈງ Cu2+ ຋ໃ ຓີ ຽີ ບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຈໃ ຼທໜໃ ຄຶ ຿ຉຽກຈີ ແປຍຕິຈບບກຍຉິ າຌ dsp2 ກໃ ່຅ະຽຎັຌຈໃ ັຄຌີໄ - dsp3 ຋ຈິ ຘະຈຑີ ຌັ ຋ະທາຖັຄເຌຽຖໃ ບຄຌຽີໄ ຌຌັໄ ຃ທາຓຘ຺ຌເ຅ຘະຽຑາະຆະຌຈິ ບບກຍິຉາຌຂບຄບີບ຺ຄ຿ຖນະ ນົ ບາ຿ຉຓກາຄ ຍໃ ແ່ ຈຘໄ ະຽຑາະຽ຅າະ຅ຄ຺ ຽຊິຄຏຌ຺ ກະ຋ຍ຺ ຂບຄຖິ຾ກຌຈ຋໇ ໃ ຓີ ຉີ ໃ ່຃ຸຌຘ຺ຓຍຈັ ຂບຄບບີ ຺ຄຘ຺ຌ ຾ຖະ ຌ຾ີໄ ຓໃ ຌ຅ຈຸ ບໃ ບຌຂບຄກາຌເຆໄ ຋ຈິ ຘະຈຑີ ຌັ ຋ະທາຽຖຌ. ຋ຈິ ຘະຈກີ າຌຉກ຺ ຏຶກ )CFT ນງຓ່ໄ າ຅າກ Crystal Field Theory) ຽຎັຌບີກ຋ຈິ ຘະຈໜີ ໃ ຄຶ ກໃ ຼທກຍັ ຑຌັ ຋ະເຌ ບບີ ຺ຄຘ຺ຌ ຉາຓ຋ຈິ ຘະຈີຌີໄ ກາຌຽຆໃ ບຓ຿ງຄຖະນທໃ າຄບບີ ຄ຺ ຿ຖນະກຍັ ຖ຾ິ ກຌຈຽ໇ ຎັຌຽຖໃ ບຄກາຌຈຄຶ ຈູຈກຌັ ຋າຄແຒຒາໄ ຘະຊິຈ ຍໃ ແ່ ຈກໄ ໃ ຼທຂບໄ ຄກຍັ ຋ຈີ ຘະຈຑີ ຌັ ຋ະທາຖັຄຽຖງີ ຘໃ ິຄ຋ໃ ຋ີ ຈິ ຘະຈກີ າຌຉ຺ກຑກຶ ຃ຌ຺ໄ ຃ທາໄ ຾ຓໃ ຌ ຏ຺ຌຂບຄແຒຒາໄ ຍຌັ ຅ຖຸ ຍ຺ ນົ ແຈ ຿ຑຖຂບຄຖ຾ິ ກຌຈ຋໇ ໃ ຓີ ຉີ ໃ ຑ່ ະຖຄັ ຄາຌຂບຄຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ເຌບບກຍຉິ າຌ d ຂບຄບບີ ຄ຺ ຿ຖນະ ຋ຈິ ຘະຈຌີ ຽີໄ ຖໃ ຓີ ຉ຺ຌໄ ຓາ຅າກ຃ທາຓ ປູຈໄ າໄ ຌ຋ຈິ ຘະຈີແຒຒາໄ ຘະຊິຈຂບຄຏກຶ ກໃ ຼທຂບໄ ຄກຍັ ບບີ ຺ຄ຿ຖນະ຋ໃ ດີ ໃ ູເຌຏກຶ ຾ຖັຈຉິກ ເຌແຖງະນົຄັ ຌແີໄ ຈຊໄ ກຌາ່ ຓາເຆດໄ ໃ າຄ ກທາໄ ຄຂທາຄເຌຽຖໃ ບຄຂບຄ຋າຈຎະຘຓ຺ ຿຃ບ່ຈີຽຌຆັຌ. ຉາຓຎ຺ກກະຉິຖິ຾ກຌຈຽ໇ ຎັຌບີບ຺ຄ຋ໃ ຊີ ແຒຒາໄ ຖຍ຺ ນົ ຽຎັຌ຿ຓຽຖກຸຌຓຂີ ທ຺ໄ ຆໃ ຄຶ ຘາຓາຈຎໃ ິຌຘໃ ທຌ຋ໃ ຊີ ແຒຒາໄ ຖຍ຺ ຽຂາ຺ໄ ນາບີ ບ຺ຄ຋ໃ ຊີ ແຒຒາໄ ຍຌັ ຅ຍຸ ທກ ຽຑໃ ບ຃ທາຓຽຂ຺າໄ ເ຅຋ຈິ ຘະຈກີ າຌຉກ຺ ຑກຶ ຽປ຺າ຃ທຌຑ຅ິ າຖະຌາບບກຍຉິ າຌ d ເນ຃ໄ ຺ຍຊທໄ ຌ. z z y y xx z dxy z dyz y z y y x xx dz2 dx2-y2 dxz ປູຍ຋ຈິ ຋າຄຂບຄບບກຍຉິ າຌ d ຋ຄັ ນາໄ 135

ເຌບບີ ຺ຄ຿ຖນະ ບບກຍິຉາຌ d ຋ຄັໄ ນາໄ ຓຑີ ະຖຄັ ຄາຌຽ຋ໃ າ຺ ກຌັ ຊາໄ ຓແີ ຒຒາໄ ຖ຺ຍຓາບບໄ ຓປບຍຽຎັຌທຄ຺ ຓຌ຺ ຑະຖຄັ ຄາຌຂບຄບບກຍິຉາຌ d ຋ຄັໄ ນາໄ ງຄັ ຽ຋ໃ າ຺ ກຌັ ຽຊຄິ ທໃ າຑະຖັຄຄາຌ຅ະຘູຄກທໃ າຽກໃ າ຺ ຾ຉໃ ຊາໄ ນາກແຒຒາໄ ຍຌັ ຅ຖຸ ຍ຺ ຓາດໃ ູເກບໄ ີ ບ຺ຄ຿ຖນະເຌຖກັ ຘະຌະຍໃ ່ຽຎັຌທ຺ຄຓຌ຺ ຽຆໃ ຌັ ດໃ ູຉາຓ຾຅ຂບຄປູຍ຾ຎຈໜາໄ ນົ ປູຍຘໃ ີໜາໄ ຏຌ຺ ຋ໃ ຽີ ກຈີ ຂຶຌໄ ຉໃ ່ຽບຽຖັກຉຕຄ຺ ເຌ ບບກຍຉິ າຌ d ຅ະ຾ຉກຉໃ າຄກຌັ x y z ນ຺ກຖ຾ິ ກຌຈຽ໇ ຂາ຺ໄ ຓາເກບໄ ບີ ຄ຺ ຿ຖນະຉາຓຖກັ ຘະຌະປູຍ຾ຎຈໜາໄ ບບກຍິຉາຌ d2 ບບກຍຉິ າຌ ) ຾ຖະ ) ນຌັ ຋ຈິ ຋າຄແຎຉາຓ຾ກຌ຿຃ບຈ່ ຌີ ຈັ ຾ຖະ 3 ບບກຍິຉາຌ ນຌັ ຆແີໄ ຎຉາຓ຾ຌທ຾ຍໃ ຄຽ຃ໃ ຄິ ຖະນທໃ າຄ຾ກຌ຿຃ບຈ່ ຌີ ຈັ (dxy , dxz ຾ຖະ dyz (ຽຓໃ ບຽປ຺າຌ່າຽບາ຺ ຖ຾ິ ກຌຈຽ໇ ຂ຺າໄ ຓາເກບໄ ີບ຺ຄ ຿ຖນະກາຄຉາຓ຾ຌທ຿຃ບຈ່ ີຌຈັ ເຌປູຍ຾ຎຈໜາໄ ແຒຒາໄ ຖຍ຺ ຂບຄຖິ຾ກຌຈ຅໇ ະຈັຌຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ເຌບບກຍຉິ າຌ ຾ຖະ ຾ປຄກທໃ າຈັຌຽບຽຖັກຉຕ຺ຄເຌຘາຓບບກຍຉິ າຌ຋ໃ ຍີ ໃ ່ແຈນໄ ຌັ ຋ຈິ ຆແີໄ ຎ຋າຄຖ຾ິ ກຌຈ໇ ຾ປຄຈຌັ ຋າຄແຒຒາໄ ຘາຊິຈຽປັຈ ເນຑໄ ະຖຄັ ຄາຌຂບຄຽບຽຖັກຉຕຄ຺ ເຌບບກຍິຉາຌ຋ຄັ ຘບຄຓ຃ີ ໃ າຘູຄຂຌຶໄ ເຌປູຍ຾ຎຈໜາໄ ຆັຌໄ ຑະຖຄັ ຄາຌງໃ ບງ d ຅ໃ ຄຶ ຾ງກບບກ ຽຎັຌຘບຄຑທກ຃ :ຑທກ຋ໃ ຓີ ຑີ ະຖຄັ ຄາຌຘູຄຆໃ ຶຄບາຈຽບີຌໄ ຽຎັຌ eg ກຍັ ຑທກ຋ໃ ຓີ ຑີ ະຖັຄຄາຌຉໃ ່າຽບຌີໄ ທໃ າຑທກ t2g .ຑທກ ຑະຖຄັ ຄາຌຘູຄແຈ຾ໄ ກໃ ບບກຍິຉາຌ ຾ຖະ ຘໃ ທຌຑະຖັຄຄາຌຉໃ າ່ ແຈ຾ໄ ກໃ ບບກຍຉິ າຌ dxy , dxz ຾ຖະ dyz ຃ທາຓ ຾ຉກຉໃ າຄຖະນທໃ າຄຑະຖຄັ ຄາຌຂບຄບບກຍຉິ າຌ d ຘບຄຑທກຌ຾ີໄ ຋ຌຈທໄ ງ ຂະ ໜາຈນາົ ງໜບໄ ງຂບຄ ຂຶຌໄ ດໃ ູກຍັ ຆະຌຈິ ຿ຖນະ ຃ໃ າບກ຺ ຆີຈາຆຄ຺ ຂບຄ຿ຖນະ ແຒຒາໄ ຍຌັ ຅ຸ ນົ ຿ຓຽຓຌັ ຂ຺ທໄ ຃ໃ ູຂບຄຖ຾ິ ກຌຈ໇ ຾ຖະ ຃ທາຓງາທຂບຄຑຌັ ຋ະ ຿ຖນະ-ຖິ຾ກຌຈ໇ ຃ໃ າ ຆບກແຈ຅ໄ າກກາຌ຋ຈ຺ ຖບຄ )ນທ຺ ໜໃ ທງ຾ຓໃ ຌ cm-1) eg dz2 dx2-y2 t2g dxz dyz dxy ບີບ຺ຄຽຘຖີ ທຄ຺ ຓຌ຺ ປູ ຍ຾ຎຈໜາໄ ຑະຖຄັ ຄາຌຂບຄ d orbital ເຌບບີ ຄ຺ ຽຆີຄຆບໄ ຌປູຍ຾ຎຈໜາໄ ຖິ຾ກຌຈຉ໇ ໃ າຄຆະຌຈິ ຓ຃ີ ທາຓຘາຓາຈ຾ຉກຉໃ າຄກຌັ ເຌກາຌ຾ງກຖະຈຍັ ບບກຍຉິ າຌ d ຘບຄຑທກເນນໄ ໃ າຄ຅າກ ກຌັ ນາົ ງ ນົ ໜບໄ ງ ຖິ຾ກຌຈຽ໇ ຆໃ ັຌ: CN- ຾ຖະ NH3 )ຽຆໃ ິຄຽຎັຌຍາຽຆີ຾ປຄຖທີ ບຘິ (ຘາຓາຈ຾ງກບບກຍຉິ າຌ eg ຾ຖະ t2g 2 ຑທກຌຌັໄ ແຈນໄ າົ ງກທໃ າ H2O ຾ຖະ F- ໝາງ຃ທາຓທໃ າຽປຈັ ເນຽໄ ກຈີ ຏກຶ ເນງໃ ນົ ຃ໃ າ ຘູຄ ຽຓໃ ບ຃ໃ າຑະຖັຄຄາຌບບກ ຍິຉາຌ eg ຾ຖະ t2g ຉໃ າຄກຌັ ນົາງ ຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄ d ເຌຆຌັໄ t2g ຋ໃ ຓີ ຑີ ະຖັຄຄາຌຉໃ ່າກທໃ າກໃ ຅່ ະຓ຿ີ ບກາຈດໃ ູເຌຖະຈຍັ ຉໃ ່າ ຾ຖະ 136

຅ຍັ ຃ໃ ູກຌັ ຽບຄແຈນໄ ົາງ ຽປາ຺ ຽບີຌໄ ຑາທະ຋ໃ ຽີ ບຽຖັກຉຕ຺ຄ຅ຍັ ຃ໃ ູກຌັ ແຈນໄ າົ ງ຋ໃ ຘີ ຸຈທໃ າ ຘະຎິຌຉໃ ່າ ຊາໄ ນາກທໃ າຑະຖັຄຄາຌຆັຌໄ eg ຾ຖະ t2g ຍໃ ່ນໃ າຄກຌັ ນາົ ງ ຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຓກັ ດໃ ູຈໃ ຼທ ຑາທະຌຽີໄ ບີຌໄ ທໃ າ ຘະຎິຌຘູຄ ບີບ຺ຄຘຌ຺ ຅ະຽຎັຌຑທກຘະຎິຌຉໃ ່າ ນົ ຘະຎິຌ ຘູຄ ຂຌຶໄ ດໃ ູກຍັ ຃ໃ າຑະຖຄັ ຄາຌ຋ໃ ເີ ຆເໄ ຌກາຌ຅ຍັ ຃ໃ ູຽບຽຖັກຉຕ຺ຄ ນົ ຃ໃ າ ຽປາ຺ ແຈຘໄ ະຎິຌຉໃ ່າ ຾ຖະ ຽຓໃ ບ ຅ະແຈຘໄ ະ ຎິຌຘູຄ ຋ໃ ຄ຺ ຑກຶ ຋ໃ ຽີ ຎັຌຏຌ຺ ເນຽໄ ກຈີ ບີບ຺ຄຘຌ຺ ຘະຎິຌຉໃ ່າ ຽຎັຌ ຋ໃ ຄ຺ ຾ປຄ ກຄ຺ ກຌັ ຂາໄ ຓ ຋ໃ ຄ຺ ຑກຶ ຋ໃ ແີ ຈບໄ ີບຄ຺ ຘຌ຺ ຘະຎິຌຘູຄ ຽຎັຌ ຋ໃ ຄ຺ ບໃ ບຌ ຊາໄ ຅ະຎຼຍ຋ຼຍກຍັ ຋ຈິ ຘະຈີຑຌັ ຋ະທາຽຖຌຑທກຘະຎິຌຉໃ ່າກໃ ຅່ ະ຃ກຍັ ບີບຄ຺ ຘ຺ຌ຾ຍຍບບກຍຉິ າຌຈາໄ ຌເຌ ຾ຖະ ຑທກຘະຎຌິ ຘູຄ຃ກຍັ ບີບ຺ຄຘຌ຺ ຾ຍຍບບກຍຉິ າຌຈາໄ ຌຌບກ ຋ໃ ຄ຺ ຾ປຄ ນົ ຋ໃ ຄ຺ ບໃ ບຌຂຶຌໄ ດໃ ູກຍັ ຆະຌຈິ ຂບຄຖ຾ິ ກຌຈ໇ ຉທ຺ ດໃ າຄ [Co(NH3)6]3+ ກຍັ [CoF6]3- ບຌັ ຋ໃ ໜີ ໃ ຄຶ )NH3 ຽຎັຌຖ຾ິ ກຌຈ໇ (ຓ຋ີ ໃ ຄ຺ ຾ປຄ ຓ຃ີ ໃ ານາົ ງ ຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄ຅ຍັ ຃ໃ ູກຌັ ແຈໝໄ ຈ຺ ຍໃ ່ຓຽີ ບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຈໃ ຼທຽນົບ ຘະຎຌິ ຽຎັຌ 0 ຈບີ ບີ ຄ຺ ຘ຺ຌຘະຎິຌຉໃ ່າ ຘໃ ທຌບັຌ຋ໃ ຘີ ບຄ )F- ຽຎັຌຖ຾ິ ກຌຈ໇ (ຓ຋ີ ໃ ຄ຺ ບໃ ບຌຽຎັຌ຃ໃ າໜບໄ ງ ຓ຃ີ ໃ າໜບໄ ງ ຽບຽຖັກຉຕຄ຺ d ກະ຅າງດໃ ູ ເຌບບກຍຉິ າຌ຋ຄັ ນາໄ ຾ຖະ ຓຽີ ບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຈໃ ຼທ 4 ຿ຉ ຘະຎິຌຖທຓຆໃ ຄຶ ຽຎັຌຏຌ຺ ຍທກຂບຄຽບຽຖັກຉຕຄ຺ ຈໃ ຼທ 4 ຿ຉ ຓ຃ີ ໃ າ ຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ 4 x ນົ 2 ແຈບໄ ບີ ຄ຺ ຘ຺ຌຽຎັຌຑທກຘະຎຌິ ຘູຄ ຋ໃ ຄ຺ ຾ປຄ ຋ໃ ຄ຺ ບໃ ບຌ ຘະຎິຌຉໃ ່າ ຘະຎິຌຘູຄ [Co(NH3)6]3+ [CoF6]3- ຘ່າຖັຍບບີ ຄ຺ ຿ຖນະຆະຌຈິ ຈຼທກຌັ ຽປ຺າບາຈ຅ຈັ ຆະຌຈິ ຂບຄຖິ຾ກຌຈ຋໇ ໃ ຽີ ປຈັ ເນຽໄ ກຈີ ຋ໃ ຄ຺ ຾ປຄ ຾ຖະ ຋ໃ ຄ຺ ບໃ ບຌແຈໄ ຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ CN- > N > en > NH3 > H2O > OH- > F- > Cl- > Br- > I- CN- ຓ຃ີ ທາຓຘາຓາຈ຋ໃ ຘີ ຸຈເຌກາຌ຾ງກຖະຈຍັ eg ຾ຖະ t2g ເນນໄ ໃ າຄກຌັ ຾ຖະ I- ຓ຃ີ ທາຓຘາຓາຈໜບໄ ງ ນົາງ. ບາເຘ຋ຈິ ຘະຈີ຋ໃ ຄ຺ ຏຶກ ຽປ຺າ຅ະຽນຌັ ແຈທໄ ໃ າປູ ຍ຾ຎຈໜາໄ ເຌກ່ຖະຌຽີ ບຽຖັກຉຕ຺ຄ d ຽຎັຌ d , 1d2 ຾ຖະ d3 ຽບ ຽຖກັ ຉຕ຺ຄ຅ະດໃ ູເຌຖະຈັຍຖໃ ຸຓ t2g ຽຆໃ ິຄຓຑີ ະຖັຄຄາຌຉໃ ່າ ຾ຖະ ຍໃ ່ຉບໄ ຄກາຌແຎ຅ຍັ ຃ໃ ຿ູ ຃ຄ຾ຍຍຽບຽຖັກຉຕ຺ຄ຅ໃ ຶຄຓແີ ຈດໄ ໃ າຄຈຼທ ເຌຖະຍຍ຺ d , 8d9 ຾ຖະ d10 ກໃ ຃່ ກຌັ ຍໃ ່ຓ຋ີ າຄຽຖບກບໃ ຌ ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ ຿຃ຄ຾ຍຍຽບຽຖັກຉຕ຺ຄຓແີ ຈດໄ ໃ າຄຈຼທເຌບີບ຺ຄຽຆີຄຆບໄ ຌ ປູຍ຾ຎຈໜາໄ ຂບຄບີບຄ຺ ຿ຖນະຌຌັໄ ໂ ຽບຽຖັກຉຕ຺ຄ 137

d4 d5 d6 d7 ຋ໃ ຄ຺ ຾ປຄ ຋ໃ ຄ຺ ບໃ ບຌ (຿຃ຄຘາໄ ຄ຾ຍຍຽບຽຖັກຉຕ຺ຄຂບຄບີບ຺ຄ d ,4d , 5d 6ແລະ d7 ເຌ຋ໃ ຺ຄປູ ຍ຾ຎຈໜາໄ ຋ໃ ຾ີ ປຄ ຾ຖະ ບໃ ບຌ) ນກ຺ ຿ຉຊກຍັຄ຃ຍັ ເນດໄ ໃ ູເຌ t2g ຽຉຓັ ຋ໃ ີ ຘໃ ທຌບກີ 3 ,2 ນົ 4 ຽບຽຖັກຉຕ຺ຄ຅ະດໃ ູເຌຆຌັໄ eg ຾ຉໃ ຘ່າຖັຍ d ,4d , 5d6 ຾ຖະ d7 ຅ະຓແີ ຈ຋ໄ ຄັ ບບີ ຄ຺ ຘຌ຺ ຘະຎິຌຉໃ ່າ ຾ຖະ ຘະຎີຌຘູຄ ເຌກຖ່ ະຌີ [Co(NO2)]4- ຽຆໃ ິຄຽຎັຌບບີ ຺ຄຘ຺ຌປູຍ຾ຎຈໜາໄ ຾ຖະ ບະ຋ຍິ າງ຿຃ຄຘາໄ ຄ຾ຍຍຽບຽຖັກຉຕ຺ຄແຈງໄ າກຈທໄ ງ຋ຈິ ຘະຈີຑຌັ ຋ະທາຽຖຌຌຌັໄ ຊາໄ ຌ່າຓາຑ຅ິ າຖະຌາຈທໄ ງ຋ຈິ ຘະຈີ຋ໃ ຄ຺ ຏຶກ ຅ະຽຂ຺າໄ ເ຅ແຈຄໄ ໃາງຂຶຌໄ ບີບ຺ຄ Co2+ ດູເຌຖະຍຍ຺ d7 ຾ຖະ N ກໃ ຽ່ ປັຈເນຽໄ ກິຈ຋ໃ ຄ຺ ຋ໃ ີ຾ປຄນົາງ ຽບຽຖັກຉຕ຺ຄ຅ັຍ຃ໃ ູກັຌ ໝຈ຺ 3 ຃ໃ ູເຌຆັຌໄ t2g ຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຉ຺ທ຋ໃ ີ 7 ຂຌຶໄ ແຎເຌຖະຈຍັ ຆຌັໄ eg ບບີ ຺ຄຘຌ຺ ຅ໃ ຄຶ ຽຎັຌຑທກຘະຎິຌຉໃ ່າ ຾ຖະ ຓຽີ ບຽຖັກຉຕ຺ຄ ຈໃ ຼທໜໃ ຄຶ ຉທ຺ ຋ຈິ ຘະຈ຋ີ ໃ ຄ຺ ຑກຶ ບະ຋ຍິ າງກາຌ຾ງກບບກຍຉິ າຌ d ເຌ຋ໃ ຄ຺ ຑກຶ ຾ຍຍບໃ ຌຌບກ຅າກປູຍ຾ຎຈໜາໄ ແຈບໄ ກີ .ຉທ຺ ດໃ າຄ ຽຆໃ ັຌເຌ຋ໃ ຄ຺ ປູຍຘໃ ໜີ າໄ ຾ຖະ ປູຍຘໃ ຾ີ ຅ຂາໄ ຄຂະໜາຌ ຽຓໃ ບຓຽີ ຖກບ຺ກຆຽີ ຈຽຆີຌຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ 4 ຘະ຾ຈຄຖກັ ຘະຌະດໃ ູຖ຾ິ ກຌຈ຋໇ ຄັໄ ຘໃ ີ ຽຂ຺າໄ ຓາເກບໄ ີບ຺ຄກາຄເຌ຾ຍຍປູຍຘໃ ີໜາໄ ຾ຖະ ປູຍຘໃ ຾ີ ຅ຂາໄ ຄຂະໜາຌ x z y y zx (ກ) ປູຍຘໃ ີໜາໄ (ຂ) ປູຍຘໃ ີ຾຅ຂາໄ ຄຂະໜາຌ ປູຍຘໃ ີຖ຾ິ ກຌຈຽ໇ ຂາ຺ໄ ຓາເກບໄ ີບ຺ຄ຿ຖນະເຌ຾ຍຍ )ກ (ປູຍຘໃ ໜີ າໄ )ຂ (ປູຍຘໃ ຾ີ ຅ຂາໄ ຄຂະໜາຌ 138

dz2 dx2-y2 dx2-y2 dxy dxy dxz dyz dz2 dx2-y2 dxy dxz dyz dz2 ປູຍທຄ຺ ຓຌ຺ ປູຍຘໃ ໜີ າໄ ປູຍຘໃ ຾ີ ຅ຂາໄ ຄຂະໜາຌ dxz dyz ປູ ຍ຅ະຉຸ ຖຈັ (ປູຍກາຌ຾ງກບບກຍຉິ າຌເຌ຋ໃ ຄ຺ ຾ຍຍຉໃ າຄໂ) ຘ່າຖັຍ຋າຈຘຌ຺ ປູຍຘໃ ີໜາໄ ຆຌັໄ ຑະຖຄັ ຄາຌຂບຄບບກຍຉິ າຌ d ຾ງກບບກຽຎັຌຘບຄຖະຈຍັ ຾ຍຍຈຼທກຍັ ຋າຈຘຌ຺ ປູຍ຾ຎຈໜາໄ ຾ຉໃ ຆະຌຈິ ບບກຍິຉາຌກຍັ ກຄັ ກຌັ ຂາໄ ຓກຌັ ກະ຃ທໃ າ ບບກຍິຉາຌ ຾ຖະ ຓຑີ ະຖັຄຄາຌຉໃ າກທໃ າ dxy , dxz ຾ຖະ dyz ຂະໜາຈຂບຄ ) ຃ທາຓ຾ຉກຉໃ າຄຖະນທໃ າຄຑະຖັຄຄາຌຘບຄຖະຈັຍ (ເຌ຋າຈຘຌ຺ ຾ຍຍປູຍຘໃ ໜີ າໄ ກໃ ່ ຌບໄ ງກທໃ າເຌ຾ຍຍປູຍ຾ຎຈຘ່າຖັຍບບີ ຄ຺ ຿ຖນະ ຾ຖະ ຖິ຾ກຌຈຆ໇ ະຌຈິ ຈຼທກຌັ ຃ໃ າຂບຄ ເຌ຋າຈຘຌ຺ ປູຍຘໃ ີໜາໄ ຌບໄ ງ ກທໃ າຑະຖຄັ ຄາຌ຋ໃ ເິ ຆເໄ ຌກາຌ຅ຍັ ຃ໃ ູຽບຽຖັກຉຕຄ຺ ຘະຽໝີ ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ ຋າຈຘຌ຺ ປູຍຘໃ ີໜາໄ ຅ໃ ຄຶ ຽຎັຌຑທກຘະຎິຌຘູຄ ເຌ຋າຈຘຌ຺ ປູຍຘໃ ີ຾຅ຂາໄ ຄຂະໜາຌຓຖີ ຾ິ ກຌຈດ໇ ໃ ຉູ າຓ຾ກຌ x ຾ຖະ y ຽປາ຺ ບາຈ຅ະຊທໃ າບະຌຸຑຌັ ຓາ຅າກປູຍ຾ຎຈ ໜາໄ ຿ຈງຽບາ຺ ຖ຾ິ ກຌຈ຋໇ ໃ ດີ ໃ ູເຌ຾ກຌ z ບບກແຎ ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ ບບກຍິຉາຌ ຾ຖະ ຽຆໃ ິຄຓຑີ ະຖຄັ ຄາຌຽ຋ໃ າ຺ ກຌັ ເຌປູຍ ຾ຎຈໜາໄ ຅ະຓຑີ ະຖັຄຄາຌຉໃ າຄກຌັ ເຌປູຍຘໃ ີ຾຅ຂາໄ ຄຂະໜາຌ ຿ຈງ຋ໃ ີ ດໃ ູເຌຖະຈຍັ ຘູຄກທໃ າຽຑາະຓກີ າຌງູຈໄ ຌັ ກຌັ ຖະນທໃ າຄບີບ຺ຄຖ຺ຍຂບຄຖ຾ິ ກຌຈກ໇ ຍັ ຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄເຌ ) ຉາຓ຾ກຌ x ຾ຖະ ຾ກຌ y (ເຌຂະຌະຈຼທກຌັ ຽຓໃ ບ ຑ຅ິ າຖະຌາບບກຍຉິ າຌ dxy , dxz ຾ຖະ dyz ຋ຄັໄ ຘາຓ ຅ະຽນຌັ ແຈທໄ ໃ າແຒຒາໄ ຖ຺ຍຂບຄຖ຾ິ ກຌຈງ໇ ູຈໄ ຌັ ຽບຽຖັກຉຕ຺ຄເຌບບກຍິ ຉາຌ dxy ຾ປຄກທໃ າຘບຄບບກຍິຉາຌ ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ ຆຌັໄ t2g ກໃ ຾່ ງກງໃ ບງບບກແຎແຈບໄ ກີ ຃ກຌັ ຿ຈງຓີ dxy ດໃ ູເຌຖະຈັຍຘູຄກທໃ າ dxz ຾ຖະ dyz ກາຌ຾ງກບບກຍິຉາຌ d ບບກຽຎັຌຘໃ ຖີ ະຈຍັ ຽຓໃ ບດໃ ູເຌ຋ໃ ຄ຺ ຾ຍຍປູຍຘໃ ຾ີ ຅ຂາໄ ຄຂະໜາຌ II. ຘຂີ ບຄບບີ ຄ຺ ຘຌ຺ ບີບຄ຺ ຘ຺ຌຓຘີ ຉີ ໃ າຄໂ ຋ຈິ ຘະຈ຋ີ ໃ ຄ຺ ຏຶກຘາຓາຈບະ຋ຍິ າງຽຖໃ ບຄຘຂີ ບຄຂບຄບີບຄ຺ ຘຌ຺ ແຈຽໄ ຎັຌດໃ າຄຈີ ຉທ຺ ດໃ າຄ ຘີຂບຄບີບຄ຺ ຘຌ຺ ປູຍ຾ຎຈໜາໄ ຂບຄ຿ກຍາຌ (III) ບບີ ຺ຄຘຌ຺ ຘີ [Co(EDTA)]- ບິຈ [Co(en)(C2O4)2]- ບຈິ ຾ຈຄ [Co(C2O4)3]3- ຂຼທ [Co(en)3]3+ ຽນບົ ຄຘ຺ຓໄ [Co(NO2)6]3+ [Co(NH3)6]3+ ຽນບົ ຄ [Co(H2O)6]3+ ຘຓ຺ໄ ຍ຺ທ 139

ກາຌ຋ໃ ຋ີ າຈຓຘີ ີ ຽຌໃ ບຄຓາ຅າກທໃ າ຋າຈຌຌັໄ ຈູຈກໃ ຌ຾ຘຄຍາຄຆໃ ທຄຂບຄ຃ໃ ຌຂບຄ຅າກ຾ຘຄຂາທ຋ໃ ຏີ ໃ າຌ຋າຈ ຾ຖະ ຃ທາຓງາທ຃ໃ ຌຂບຄ຾ຘຄ຋ໃ ຊີ ກຈູຈກຌແທຌໄ ຌັໄ ດໃ ູເຌຂບຍຽຂຈຘະຽຎັກຉັຓ຋ໃ ຉີ າຽປ຺າຘາຓາຈຽຍໃ ຄິ ຽນຌັ ແຈໄ )ຎະ ຓາຌ 400 ນາ 700nm) ຾ຘຄ຋ໃ ຏີ ໃ າຌບບກຓາ຅ະແຈ຾ໄ ຘຄ຋ໃ ຍີ ໃ ່ຊກຈູຈກຌແທໄ ຽຆໃ ຌັ :ຊາໄ ຋າຈຈູຈກຌ຾ຘຄຘີຒາໄ ຆໃ ຄຶ ຓ຃ີ ທາຓງາທ຃ໃ ຌ ຎະຓາຌ 400nm ຽບ຺າແທໄ ຽປ຺າ຅ະຽຍໃ ຄິ ຽນຌັ ຋າຈຌຌັໄ ຽຎັຌຘຘີ ຓ຺ໄ . ̅ (cm-1) 25000 20000 16000 (nm) 400 500 600 700 ຘ຋ີ ໃ ຊີ ກກຌ ບຈິ ຒາໄ ຂຼທ ຽນົບຄ ຘຓ຺ໄ ຾ຈຄ ຘ຋ີ ໃ ຽີ ຍໃ ິຄຽນຌັ ຽນບົ ຄ ຘ຺ຓໄ ຾ຈຄ ບິຈ ຒາໄ ຂຼທ ຑະຖຄັ ຄາຌ຾ຘຄ, ຃ທາຓງາທ຃ຌໄ ຾ຖະ ຽຖກ຃ຌໄ ຓກີ າຌຑທ຺ ຑຌັ ກຌັ ຈໃ ັຄຌ:ີໄ E = hv (E= ຑະຖຄັ ຄາຌ J, v= ຃ທາຓຊໃ ີ (N/s) ນົ Hz, h = ຃ໃ າ຃຺ຄ຋ໃ ຂີ ບຄຑຕັຄ຃໇ = 6.626 x 10-34 J.s ) c = x v (= ຃ທາຓງາທ຃ຌໄ , c= ຃ທາຓແທ຾ຘຄ) ຾ຖະ ̅ =  (̅ = ຽຖກ຃ຌໄ )(1) ຈໃ ັຄຌຌັໄ ̅ = (2) E= ຅າກຘຓ຺ ຏ຺ຌ (1) ຾ຖະ (2) ຽນຌັ ແຈທໄ ໃ າ ຽປາ຺ ບາຈຽທ຺າໄ ຽຊິຄ຃ໃ າຂບຄຽຖກ຃ຌໄ ຾຋ຌ຃ໃ າຂບຄຑະຖຄັ ຄາຌແຈໄ ຾ຖະ ຽຖກ຃ຌໄ ຌຌັໄ ຽຎັຌບຈັ ຉາຘໃ ທຌຎໃ ີຌກຍັ ຃ທາຓງາທ຃ຌໄ ຊາໄ ຑະຖຄັ ຄາຌຓ຃ີ ໃ າຘູຄ ໝາງຽຊິຄຽຖກ຃ຌໄ ຓ຃ີ ໃ າຘູຄ຃ກຌັ ຾ຉໃ ຃ທາຓ ງາທ຃ຌໄ ຘຌັໄ . ຉທ຺ ດໃ າຄ: ຊາໄ ຘະຽຎກັ ຉ່າຘຓີ ໃ ທຄຂບຄປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌຓ຃ີ ທາຓງາທ຃ຌໄ 410 nm ຓຑີ ະຖັຄຄາຌຽ຋ໃ າ຺ ເຈ? (ກາ່ ໜຈ຺ ເນ ໄ h = 6.626 x 10-34 J.s ຾ຖະ c = 3 x 108 m/s) ທ຋ິ ຾ກ:ໄ ຅າກຘູຈ E = = = 4.84 x 10-19 J = 4.84 x 10-22 kJ ຽຓໃ ບ຋າຈຈູຈກຌຑະຖັຄຄາຌ຾ຘຄແທໄ ຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຅ະ຿ຈຈຂຶຌໄ ແຎເຌຆຌັໄ ຑະຖຄັ ຄາຌ຋ໃ ຘີ ູຄຂຌຶໄ ຽຆໃ ຄິ ຃ທາຓ຾ຉກຉໃ າຄ ຂບຄຑະຖຄັ ຄາຌຘບຄຖະຈຍັ ຅ະຽຎັຌ຃ໃ າຘະຽຑາະ຅່າຌທຌໜໃ ຄຶ ຃ ຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ ຑະຖຄັ ຄາຌ຋ໃ ຊີ ກຈູຈກຌຽບ຺າແທໄ ຊາໄ ເຆ຋ໄ ຈິ ຘະຈີ ຋ໃ ຄ຺ ຏກຶ ບະ຋ຍິ າງຎາກຈ຺ ກາຌ຋ໃ ຋ີ າຈຘຌ຺ ຓຘີ ີ ຅ະຽທ຺າໄ ແຈທໄ ໃ າຑະຖັຄຄາຌ຾ຘຄ຋ໃ ຽີ ປັຈເນຽໄ ບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຎໃ ຼຌ຅າກຖະຈຍັ t2g ຂຌຶໄ ແຎຖະຈຍັ eg ຑະຖັຄຄາຌ຅່າຌທຌຌຌັໄ ຓ຃ີ ໃ າຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ ຊາໄ ຓ຃ີ ໃ າຘູຄ ຘະ຾ຈຄທໃ າຉບໄ ຄກາຌຑະຖຄັ ຄາຌນົາງ ຅ໃ ຄຶ ຅ະຽປຈັ ເນ ໄ ຽບຽຖັກຉຕຄ຺ ຎໃ ຼຌ຅າກຖະຈຍັ t2g ຽຎັຌ eg ແຈໄ ຾ຘຄ຋ໃ ຊີ ກກຌ຅ະດໃ ູເຌຂບຍຽຂຈ຃ທາຓງາທ຃ໃ ຌຉໃ ່າ ຘຂີ ບຄ຾ຘຄ຋ໃ ຊີ ກຈູຈ ກຌ຅ໃ ຄຶ ຂຌຶໄ ດໃ ູກຍັ ຂະໜາຈຂບຄ ຽຆໃ ຌັ [Co(NH3)6]3+ ຓ຃ີ ໃ າ ຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ 22900 cm-1 ຽຆໃ ິຄຓ຃ີ ທາຓງາທ຃ໃ ຌຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ 437 nm ນົ ຎະຓາຌ 440 nm ຃ທາຓງາທຂບຄ຃ໃ ຌ຾ຘຄ຋ໃ ຊີ ກກຌຘະ຾ຈຄທໃ າຽຎັຌ຾ຘຄຘີຒາໄ ຽປ຺າ຅ໃ ຄຶ ຽຍໃ ິຄຽນຌັ ທໃ າ ບີບ຺ຄຘຌ຺ ຌຓີໄ ຘີ ຘີ ຺ຓໄ 140