ເອກະສານການຈັດການຮຽນ-ການສອນເຄມີອະນົງຄະທາດ 2

ຍຈ຺ ຋ີ 6 ຍາຄ຃ທາຓປູກໄ ໃ ຼທກຍັ ຿຃ຄປໃ າຄຎະຖາຓະຌ,ູ ຉາຉະຖາຄ ຾ຖະ ຃ໃ າຽ຃ຓີ 1. ກາຌຎະກບຍຘາໄ ຄຎະຖາຓະຌູ ກາຌ຃ຌ຺ໄ ຑຍ຺ ຖັຄຘກີ າ຿ຉຈ (ກະ຾ຘບະຌຑຸ າກຖຍ຺ ) ຾ຖະ ກ່າຓະຏ຺ຌ຾ຘຄ (ກາຌຌາ່ ຘໃ ຺ຄຂບຄຍັຌຈາບະຌຑຸ າກຖ຺ຍ຅າກ ຿ຖນະໜໃ ຄຶ ຑາງແຉຑໄ ຈຶ ຉກິ ່າຂບຄ຾ຘຄຘະນທໃ າຄ) ເຌຉບຌ຋າໄ ງຘະຉະທຈັ ຋ີ XIX ຽປຈັ ເນ຃ໄ ຌ຺ໄ ຑຍ຺ ແຈ຅ໄ າກາກາຌຎະກບຍ ຘາໄ ຄບຌັ ຘັຍຘ຺ຌຂບຄຎາຖະຓະຌ.ູ ກາຌ຃຺ຌໄ ຑຍ຺ ຌແີໄ ຈຑໄ ຘິ ູຈເນຽໄ ນຌັ ທໃ າກາຌ຋ໃ ໜີ າໄ ຂບຄຍັຌຈາຽບຽຖັກຉຕ຺ຄດໃ ູເຌຎະຖາຓະຌູ ໜໃ ຄຶ ໂ, ກາຌຘຶກຘາກໃ ຼທກຍັ ກາ່ ຓຈັ ຉະຑາຍຖຄັ ຘຂີ ບຄຍຌັ ຈາ຋າຈຓຌູ ຽ຃ຓີ ( ຘະ຾ຈຄເນຽໄ ນຌັ ທໃ າຍັຌຈາຎະ ຖາຓະຌ຾ູ ຓໃ ຌຍັຌ຅ຓຸ ຽີ ບຽຖກັ ຉຕ຺ຄຽຎັຌ຅່າຌທຌນາົ ງ ຾ຖະ ທັຈຊຸໜໃ ຄຶ ຋ໃ ຊີ ແຒຒາໄ ຍັຌ຅ຍຸ ທກ. ຍຌັ ຈາຽຖໃ ຺າ຾ຘຄຎະກບຍຽຎັຌ ນກົັ ຊາຌບຌັ ໜໃ ຄຶ ບີກເຌກາຌຓໜີ າໄ ຂບຄບະຌຑຸ າກ຋ໃ ຽີ ກຈີ ແຒຒາໄ ຍັຌ຅ຍຸ ທກ. ຍຌັ ຈາຽຖ຺າ຾ຘຄຎະກບຍຽຎັຌນກົັ ຑຌໄ ຊາຌບຌັ ໜໃ ຄຶ ບີກເຌກາຌຓໜີ າໄ ຂບຄບະຌຑຸ າກ຋ໃ ຽີ ກຈີ ແຒຒາໄ ຍຌັ ຅ຍຸ ທກດໃ ູຑາງເຌຎະຖາຓະຌ.ູ ຽນຈຏ຺ຌ຋ໃ ຘີ ່າ຃ັຌບີກບັຌໜໃ ຄຶ ເຌກາຌປັຍປູ຿ໄ ຃ຄຎະກບຍຘາໄ ຄບຌັ ຘັຍຘ຺ຌຂບຄຎະຖາຓະຌ຾ູ ຓໃ ຌກາຌ຃຺ຌໄ ຑຍ຺ ກຈ຺ ຽກຌ ປບຍທຼຌຂບຄຽຓຌຽຈຽຖ຾ບຒຽຆໃ ຄິ ກໃ າທແທທໄ ໃ າ: ຍັຌຈາກ່າຓະຘິຈ຋ຑິ າຍຂບຄ຋າຈ ຈໃ ັຄຈໃ ຼທກຌັ ກຍັ ຍັຌຈາຘັຌງາຖກັ ຉໃ າຄໂ ຾ຖະ ປູຍກາຌຘ຺ຓປໃ ທຓ຾ຓໃ ຌຉ່າຖາປບຍທຼຌໜໃ ຄຶ ບີຄຉາຓຓທຌຘາຌຎາະຖາຓະຌຂູ ບຄຍັຌຈາ຋າຈຓູຌຽ຃ຓ.ີ ຽນຈຏຌ຺ ຋ໃ ທີ ໃ າ: ຊາໄ ນາກທໃ າຓກີ າຌຑທ຺ ຑຌັ ຖະນທໃ າຄຍັຌຈາ຋າຈຓູຌຽ຃ຓ຋ີ ໃ ີຎະກບຍຈທໄ ງຎະຖາຓະຌູ ຾ຓໃ ຌທໃ າ ຍັຌຈາຎະຖາຓະຌ຅ູ ະຍຌັ ຅ຘຸ ໃ ິຄເຈໜໃ ຄຶ ຋ໃ ຃ີ ກຌັ ຾ຖະ ຈທໄ ງຽນຈຏ຺ຌຌຌັໄ ຑທກຓຌັ ຅ໃ ຄຶ ຓ຿ີ ຃ຄຘາໄ ຄ຋ໃ ຘີ ຍັ ຘຌ຺ . 2.ຑະຖຄັ ຄາຌຍຌັ ຈາຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ດໃ ູເຌຎະຖາຓະຌູ ຽຑໃ ຌິ ຽບີຌໄ ທໃ າ: ຑະຖຄັ ຄາຌ຾ງກຽຎັຌບີບຄ຺ ຾ຓໃ ຌຑະຖັຄຄາຌຘ່າຖຍັ ຾ງກຽບາ຺ ໜໃ ຄຶ ຽບຽຖັກຉຕຄ຺ ບບກ຅າກໜໃ ຄຶ ຿ຓຽຖກຌູ ຂບຄຎະຖາຓະຌ຋ູ ໃ ຍີ ໃ ່ຊກຘ່າຑຌັ ກຍັ ຿ຉບໃ ຌແຎເຌແຖງະນໃ າຄແກຽ຋ໃ າ຺ ຋ໃ ຅ີ ະແກແຈໄ ຑະຖຄັ ຄາຌ຾ງກຽຎັຌບີບ຺ຄ (Ionization energy) ຘຌັ ງາຖັກ IE ໝາງຽຊຄິ ຑະຖຄັ ຄາຌ຅່າຌທຌຌບໄ ງ຋ໃ ຘີ ຸຈ຋ໃ ຽີ ປຈັ ເນຽໄ ບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ນຸຈົ ບບກ຅າກບາ຿ຉຓເຌຑາທະບາງ. ຑະຖັຄຄາຌ ຑະຖັຄຄາຌ຾ງກຽຎັຌບບີ ຄ຺ ຋ໃ ຽີ ປັຈເນຽໄ ບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຿ຉ຋າ່ ບິຈນຸົຈ຅າກບາ຿ຉຓເຌຑາທະບາງຽບຌີໄ ທໃ າ: ຾ງກຽຎັຌບບີ ຄ຺ ຖ່າຈຍັ ຋ໃ ີ 1 ຘຌັ ງາຖັກ IE ຂຼຌຽຎັຌຘຓ຺ ຏຌ຺ ຋ໃ ທ຺ ແຎແຈຈໄ ໃ ຄັ ຌ:ີໄ ຾ຓໃ ຌຘັຌງາຖັຂບຄ຋າຈ ຑະຖຄັ ຄາຌ຾ງກຽຎັຌບບີ ຄ຺ ຋ໃ ຽີ ປັຈເນຽໄ ບຽຖກັ ຉຕ຺ຄຉ຺ທ຋ໃ ີ 2 ນຸຈົ ບບກ຅າກບີບ຺ຄຍທກເຌຑາທະບາງ ຽບີຌໄ ທໃ າ ຑະຖັຄຄາຌ຾ງກບບີ ຄ຺ ຖ່າຈັຍ຋ໃ ີ 2 ຘັຌງາຖັກ IE2 ຂຼຌຽຎັຌຘ຺ຓຏ຺ຌ຋ໃ ທ຺ ແຎຽຎັຌຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ ຾ຓໃ ຌຘັຌງາຖຂັ ບຄ຋າຈ 41

ຑະຖຄັ ຄາຌ຾ງກຽຎັຌບບີ ຄ຺ ຋ໃ ຽີ ປຈັ ເນຽໄ ບຽຖກັ ຉຕ຺ຄຉ຺ທ຋ໃ ີ 3, 4, 5... ນຸຈົ ບບກ຅າກບບີ ຺ຄເຌຑາທະບາງ຋ຓີ ຍີ ັຌ຅ຸ +2, +3, +4...ຽບີຌໄ ທໃ າຑະຖຄັ ຄາຌ຾ງກບບີ ຄ຺ ຖ່າຈັຍ຋ໃ ີ 3, 4, 5 ຉາຓຖ່າຈຍັ ຘຌັ ງາຖັກ ຅ະຽນຌັ ແຈທໄ ໃ າ ຉາຓຖ່າຈຍັ ຅າກຏຌ຺ ກາຌ຋ຈ຺ ຖບຄຈໃ ັຄກໃ າທບະ຋ຍິ າງແຈຈໄ ໃ ຄັ ຌ:ີໄ ຽບຽຖັກຉຕຄ຺ ຽຆໃ ຄິ ຾ຖໃ ຌດໃ ູບບໄ ຓຌທິ ຽ຃ົງກຍັ ຿ຎຕເຌຌທິ ຽ຃ົງຓ຾ີ ປຄຈຶຄຈູຈຽຆໃ ິຄກຌັ ຾ຖະ ກຌັ , ກາຌຈຄຶ ຽບຽຖັກຉຕ຺ຄ຿ຉ຋່າບຈິ ເນນໄ ຸົຈບບກ຅າກບາ຿ຉຓເຆຑໄ ະຖຄັ ຄາຌຌບໄ ງ຋ໃ ຘີ ຸຈ ຽຑາະຽຎັຌຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຋ໃ ດີ ໃ ູຑາງເຌເກ຅ໄ າກຌທິ ຽ຃ົງນາົ ງ຋ໃ ຘີ ຸຈ, ຅ໃ ຄຶ ຊກຌທິ ຽ຃ົງຈຶຄຈູຈຈທໄ ງ຾ປຄ຋ໃ ຌີ ບໄ ງ຋ໃ ຘີ ຸຈ, ຅ໃ ຄຶ ຘາຓາຈຈໃ ຶຄບບກແຈ຾ໄ ຍຍຄໃາງໂ ນົ ເຆຑໄ ະຖັຄຄາຌເຌກາຌຈຶຄຌບໄ ງ຋ໃ ຘີ ຸຈ, ຘໃ ທຌກາຌຈຄຶ ຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄ຿ຉຉໃ ່ໂແຎຉບໄ ຄເຆຑໄ ະຖັຄຄາຌນົາງຂຌໄ , ຽຑາະຊກຌທິ ຽ຃ົງຈຄຶ ຈູຈຈທໄ ງ຾ປຄ຋ໃ ຽີ ຑໃ ຓີ ຂຌໄ , ຌບກ຅າກຌຌັໄ ຃ໃ າຑະຖຄັ ຄາຌເຌກາຌ຾ງກບີບ຺ຄຖ່າຈຍັ ຈຼທກຌັ ຂບຄ຋າຈຉໃ າຄຆະຌຈິ ກຌັ ງຄັ ຓ຃ີ ໃ າຍໃ ່ຽ຋ໃ າ຺ ກຌັ ງບໄ ຌບາ຿ຉຓ ຂບຄ຋າຈ຾ຉໃ ຖະຆະຌຈິ ຓຂີ ະໜາຈຍໃ ່ຽ຋ໃ າ຺ ກຌັ ນົ ຓ຾ີ ປຄຈຶຄຈູຈຖະນທໃ າຄ຿ຎຕຉ຺ຄເຌຌທິ ຽ຃ົງກຍັ ຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຿ຉ຋ໃ ຅ີ ະຈຄຶ ບບກຍໃ ່ຽ຋ໃ າ຺ ກຌັ . ຑະຖຄັ ຄາຌ຾ງກຉ຺ທຽຎັຌບີບ຺ຄຂບຄ຋າຈ຅ະຓ຅ີ ກັ ຖ່າຈຍັ ຂຌໄ ດໃ ູກຍັ ຅່າຌທຌຽບຽຖັກຉຕ຺ຄເຌບາ຿ຉຓຂບຄ຋າຈ຾ຉໃ ຖະ ຆະຌຈິ ຽຆໃ ັຌ: ຋າຈປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌຓີ 1 ຽບຽຖັກຉຕຄ຺ ຅ໃ ຄຶ ຓຑີ ະຖັຄຄາຌ຾ງກຽຎັຌບີບຄ຺ 1 ຖ່າຈັຍ຃: ຋າຈກາກຍບຌຓີ 6 ຽບຽຖັກຉຕ຺ຄ ຅ໃ ຄຶ ຓຑີ ະຖັຄຄາຌ຾ງກຽຎັຌບີບ຺ຄ 6 ຖາຈັຍ຃: ຋າຈຓາຽງຆີບບຓຓີ 12 ຽບຽຖັກຉຕຄ຺ ຅ໃ ຄຶ ຓຑີ ະຖຄັ ຄາຌ຾ງກຽຎັຌບບີ ຺ຄ 12 ຖາຈັຍ຃: ຽຓໃ ບຑ຅ິ າຖະຌາ຃ໃ າ ຖ່າຈຍັ ຉໃ າຄໂ ຂບຄ຋າຈ຾ຉໃ ຖະຆະຌຈິ ຽປັຈເນຘໄ ຌັ ຌຊິ າຌແຈທໄ ໃ າຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຋ໃ ຾ີ ຖໃ ຌບບໄ ຓ ປບຍຌທິ ຽ຃ົງ຅ະ຅ຈັ ຖຼຄ຿ຉ຿ຈງກາຌ຾ງກບບກຽຎັຌກໃ ຸຓໂ ຾ຉໃ ຖະກໃ ຸຓ຅ະດໃ ູນໃ າຄ຅າກຌທິ ຽ຃ົງຍໃ ່ຽ຋ໃ າ຺ ກຌັ ນົ ດໃ ູເຌຖະຈັຍ ຑະຖຄັ ຄາຌຍໃ ຽ່ ຋ໃ າ຺ ກຌັ , ຿ຈງ຋ໃ ກີ ໃ ຸຓດໃ ູເກກໄ ຍັ ຌທິ ຽ຃ົງນົາງ຋ໃ ຘີ ຸຈ຅ະຓ຃ີ ໃ າ ຘູຄ຋ໃ ຘີ ຸຈ, ຘໃ ທຌກໃ ຸຓ຋ໃ ດີ ໃ ູນໃ າຄ຅າກຌທິ ຽ຃ົງບບກ ຓາ຅ະຓ຃ີ ໃ າ ນຸົຈຖ຺ຄ ນົ ກໃ ຸຓຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຋ໃ ດີ ໃ ູເກຌໄ ທິ ຽ຃ົງຓຑີ ະຖັຄຄາຌຉໃ ່າຘຸຈ຅ໃ ຄຶ ຉບໄ ຄເນຑໄ ະຖຄັ ຄາຌ ນາົ ງ຋ໃ ຘີ ຸຈ ຅ໃ ຄຶ ຘາຓາຈຽບ຺າຆະຌະ຾ປຄຈຄຶ ຈູຈຂບຄຌທິ ຽ຃ົງນຸຈົ ບບກ຅າກບາ຿ຉຓແຈ.ໄ ຘໃ ທຌກໃ ຸຓຽບຽຖັກຉຕຄ຺ ຋ໃ ດີ ໃ ູຊັຈບບກຓາ຅ະຓີ ຑະຖຄັ ຄາຌຽຑໃ ຓີ ຂຌໄ , ຽຓໃ ບຉບໄ ຄກາຌຈຄຶ ຅າກບາ຿ຉຓ ຅ໃ ຄຶ ເຆຑໄ ະຖຄັ ຄາຌ ຌບໄ ງຖ຺ຄ, ຘ່າຖຍັ ຅າ່ ຌທຌຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ເຌ຾ຉໃ ຖະ ກໃ ຸຓຘາຓາຈຑ຅ິ າຖະຌາແຈ຅ໄ າກ຃ໃ າ ຖ່າຈັຍຉໃ າຄໂຉັຄໄ ຾ຉໃ ຖ່າຈຍັ ຋ໃ ີ 1 ຅ຌ຺ ຽຊິຄຖ່າຈັຍຘຸຈ຋າໄ ງ. ຑ຅ິ າຖະຌາແຈຈໄ ໃ ັຄຌ:ີໄ ຽບ ຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຋ໃ ດີ ໃ ູເຌກໃ ຸຓຈຼທກຌັ ຅ະຓ຃ີ ໃ າ ເກ຃ໄ ຼຄກຌັ (ຘາຽນຈ຋ໃ ຍີ ໃ ຽ່ ຋ໃ າ຺ ກຌັ ຽຑາະກາຌຈຶຄຽບຽຖັກຉຕ຺ຄ຾ຉໃ ຖະ຿ຉຽຎັຌກາຄ ຈຄຶ ຅າກບາ຿ຉຓ ນົ ບີບ຺ຄ຋ໃ ຍີ ັຌ຅ຉຸ ໃ າຄກຌັ ) ຘໃ ທຌຽບຽຖັກຉຕຄ຺ ຋ໃ ຓີ ຃ີ ໃ າ ຉໃ າຄກຌັ ດໃ າຄ຅ະ຾຅ຄໄ ຘະ຾ຈຄທໃ າດໃ ູຉໃ າຄກໃ ຸຓກຌັ ຑ຅ິ າຖະຌາຉທ຺ ດໃ າຄຑະຖັຄຄາຌກາຌ຾ງກບບີ ຺ຄຂບຄ຋າຈບາຖູຓງີ ຓ຺ ຽຆໃ ິຄຓີ 13 ຖ່າຈຍັ (ງບໄ ຌຓີ 13 ຽບຽຖັກຉຕຄ຺ ) ຈໃ ັຄຌ:ີໄ ຑະຖຄັ ຄາຌກາຌ຾ງກບີບຄ຺ ຖ່າຈຍັ ຋ໃ ີ ຘຌັ ງາຖັກ ຑະຖັຄຄາຌ 1 0.594 2 1.823 3 42

4 2.751 ຃ໃ າຉໃ າຄກຌັ 5 6 11.584 ດໃ າຄ຅ະ຾຅ຄໄ 7 14.837 8 18.384 9 23.302 10 27.466 11 31.905 38.464 12 42.661 ຃ໃ າຉໃ າຄກຌັ 13 201.283 ດໃ າຄ຅ະ຾຅ຄໄ ຉາຉະຖາຄ ຑະຖັຄຄາຌກາຌ຾ງກບບີ ຺ຄຖ່າຈັຍ຋ໃ ີ 1 ຽຊຄິ ຋ໃ ີ 13 ຂບຄບາຖູຓບີ ບຓ 222.327 ຽຓໃ ບຑ຅ິ າຖະຌາ຃ໃ າ ຂບຄບາຖູຓງີ ຓ຺ ຘາຓາຈ຾ຍໃ ຄຽບຽຖັກຉຕ຺ຄແຈໄ 3 ກໃ ຸຓຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ ກໃ ຸຓ຋ໃ ີ 1 ຽຆໃ ິຄດໃ ູແກ຅າກຌທິ ຽ຃ົງນົາງ຋ໃ ຘີ ຸຈປູແໄ ຈຽໄ ຑາະເຆຑໄ ະຖຄັ ຄາຌເຌກາຌຈຶຄບບກຌບໄ ງ ຾ຖະ ກໃ ຸຓຌຓີໄ ີ 3 ຿ຉຽຑາະ ຽຊຄິ ຓ຃ີ ໃ າເກ຃ໄ ຼຄກຌັ ຾ຖະ ຃ໃ າຉໃ າຄ຅າກ ນົາງດໃ າຄ຅ະ຾຅ຄໄ ກໃ ຸຓ຋ໃ ີ 2 ຽຆໃ ຄິ ດໃ ູເກຌໄ ທິ ຽ຃ົງນົາງຂຌໄ ປູແໄ ຈຽໄ ຑາະຑະຖຄັ ຄາຌເຌກາຌຈຄຶ ບບກນາົ ງຂຌໄ ຾ຖະ ກໃ ຸຓຌຓີໄ ີ 8 ຿ຉ ຽຑາະ ຓ຃ີ ໃ າເກ຃ໄ ຼຄກຌັ ຾ຖະ ຃ໃ າຉໃ າຄ຅າກ ນາົ ງດໃ າຄ຅ະ຾຅ຄໄ ກໃ ຸຓ຋ໃ ີ 3 ຽຆໃ ຄິ ດໃ ູເກຌໄ ທິ ຽ຃ົງນົາງ຋ໃ ຘີ ຸຈປູແໄ ຈຽໄ ຑາະຑະຖັຄຄາຌເຌກາຌຈຶຄຘູຄຘຸຈ ຾ຖະ ກໃ ຸຓຌຓີໄ ີ 2 ຿ຉ ຽຑາະ ຾ຖະ ຓ຃ີ ໃ າຉໃ າຄກຌັ ຍໃ ່຅ະ຾຅ຄໄ . ຈໃ ັຄຌຌັໄ ຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຋ໃ ດີ ໃ ູບບໄ ຓປບຍຌທິ ຽ຃ົງຂບຄບາຖູຓງີ ຓ຺ ຃ທຌຓກີ າຌ຅ຈັ ຖຼຄ຿ຉຽຎັຌ 3 ກໃ ຸຓ ຅າກຌທິ ຽ຃ົງຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ 3.຅ຈິ ຘ່າຌກຶ ກໃ ຼທກຍັ ຃ໃ າຽ຃ຓີ ຃ໃ າຽ຃ຓ຾ີ ຓໃ ຌຉ຺ທຽຖກ຋ໃ ະີ ຘະ຾ຈຄຽຊຄິ ຃ໃ າແຒຒາໄ ຍັຌ຅ຸ ນົ ແຒຒາໄ ຍຌັ ຅ຘຸ ຓ຺ ຓຸຈຂບຄ຋າຈ ນົ ຅ຂຸ ບຄ຋າຈ ຽຆໃ ຄິ ບາຈດໃ ູ ເຌປູຍ຋າຈຎະຘຓ຺ ນົ ປູຍບີບ຺ຄ. ຃ໃ າຽ຃ຓຘີ ໃ ທຌນົາງຽຎັຌ຅າ່ ຌທຌຽຉຓັ ຍທກ ນົ ຖຍ຺ ນົ ຘູຌ. ເຌ຋າຈຎະຘຓ຺ ບາ຿ຉຓບີບ຺ຄ ຓກີ າຌເນ ໄ ຾ຖະ ປຍັ ຽບຽຖັກຉຕຄ຺ ກາງຽຎັຌບບີ ຺ຄຍທກ ຾ຖະ ບບີ ຺ຄຖ຺ຍ. ນົກັ ກາຌເຌກາຌກາ່ ໜຈ຺ ຃ໃ າຽ຃ຓີ  ຃ໃ າຽ຃ຓຂີ ບຄ຋າຈບຈິ ຘະນະົ (຋າຈຈໃ ຼທ) ຍໃ ່ທໃ າ຋າຈຌຌັໄ ໜໃ ຄຶ ຿ຓຽຖກຸຌ຅ະຎະກບຍຈທໄ ງ຅ກັ ບາ຿ຉຓກໃ ຉ່ າຓຓ຃ີ ໃ າ ຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ ຘູຌຽຆໃ ຌັ : Na, Zn, Cu, He, H2, N2, O2, Cl2, P4, S8 ຾ຖະ ບໃ ຌໂຓຽີ ຖກບ຺ກຆຈີ າຆຄ຺ ຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ ຘູຌ.  ຽຖກບ຺ກຆຈີ າຆ຺ຄຂບຄປີ຿ຈຕ຾ຆຌເຌ຋າຈຎະຘຓ຺ ຿ຈງ຋ໃ ທ຺ ແຎ (H ຖທຓຉທ຺ ກຍັ ບະ຿ຖນະ) ຽຆໃ ຌັ : HCl, H2O, H2SO4 ຾ຖະ ບໃ ຌໂ ຓ຃ີ ໃ າຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ +1 ຾ຉໃ ເຌ຋າຈຎະຘຓ຺ ແປ຿ຈຈຂບຄ຿ຖນະ (ຖທຓຉ຺ທກຍັ ຿ຖນະ) ຽຆໃ ັຌ: NaH, CaH2 ປີ຿ຈຕ຾ຆຌຓ຃ີ ໃ າຽ຃ຓຽີ ຋ໃ າ຺ ກຍັ -1. 43

 ຃ໃ າຽ຃ຓຂີ ບຄບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌເຌ຋າຈຎະຘຓ຺ ຿ຈງ຋ໃ ທ຺ ແຎຽ຋ໃໃ າ຺ ກຍັ -2 ຾ຉໃ ເຌ຋າຈຎະຘ຺ຓຽຎີບ຺ກຆິຈຽຆໃ ຌັ : H2O2 ຾ຖະ BaO2 ບ຺ກຆີ຾ຆຌຓ຃ີ ໃ າຽ຃ຓຽີ ຋ໃ າ຺ ກຍັ -1 ເຌ຋າຈຎະຘຓ຺ ຆຸຍຽຎີບກ຺ ຆິຈຽຆໃ ຌັ : KO2 ບກ຺ ຆີ຾ຆຌຓ຃ີ ໃ າຽ຃ຓຽີ ຋ໃ າ຺ ກຍັ -1/2 ຾ຖະ ເຌ຋າຈຎະຘຓ຺ OF2 ຽ຋ໃ າ຺ ຌຌັໄ ຋ໃ ີບກ຺ ຆຓີ ຃ີ ໃ າຽ຃ຓຽີ ຋ໃ າ຺ ກຍັ +2  ຃ໃ າຽ຃ຓຂີ ບຄບີບ຺ຄ຋ໃ ຎີ ະກບຍຈທໄ ງບາ຿ຉຓຆະຌຈິ ຈຼທ ຓ຃ີ ໃ າຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ ຍຌັ ຅຋ຸ ໃ ຾ີ ຋຅ໄ ໃ ຄິ ຂບຄບບີ ຄ຺ ຌຌັໄ ຽຆໃ ຌັ : Mg2+ ຓີ ຃ໃ າຽ຃ຓຽີ ຋ໃ າ຺ ກຍັ +2 F- ຓ຃ີ ໃ າຽ຃ຓຽີ ຋ໃ າ຺ ກຍັ -1 ຽຎັຌຉຌ຺ໄ .  ບບີ ຄ຺ ຋ໃ ຎີ ະກບຍຈທໄ ງບາ຿ຉຓນາົ ງກທໃ າໜໃ ຄຶ ຆະຌຈິ ຏຌ຺ ຖທຓຂບຄ຃ໃ າຽ຃ຓຂີ ບຄບາ຿ຉຓ຋ຄັ ໝຈ຺ ຅ະຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ ຍັຌ຅຋ຸ ໃ ີ ຾຋຅ໄ ໃ ຄິ ຂບຄບີບ຺ຄຌຌັໄ ຽຆໃ ຌັ : ຽຖກບກ຺ ຆຈີ າຆ຺ຄຂບຄ SO4- ຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ -2 ຽຖກບ຺ກຆີຈາຆຄ຺ ຂບຄ NH4- ຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ +1 ຽຎັຌຉ຺ຌໄ .  ເຌ຋າຈຎະຘຓ຺ ໜໃ ຄຶ ໂຏຌ຺ ຍທກຂບຄ຃ໃ າຽ຃ຓຂີ ບຄບາ຿ຉຓ຋ຄັ ໝຈ຺ ຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ ຘູຌຽຆໃ ັຌ: H2O H ຓ຃ີ ໃ າຽ຃ຓີ = +1 ຾ຉໃ ຓີ H 2 ບາ຿ຉຓ຅ໃ ຄຶ ຓຽີ ຖກບກ຺ ຆຈີ າຆ຺ຄ຋ຄັ ໝຈ຺ ຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ +2 O ຓຽີ ຖກບກ຺ ຆີຈາຆຄ຺ = -2 ຽຓໃ ບຖທຓກຌັ ຅ະຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ ຘູຌ. ຽຑໃ ຓີ ຉໃ ຓ ຋າຈ຅ຸ IA, IIA, IIIA ເຌ຋າຈຎະຘຓ຺ ຉໃ າຄໂຓ຃ີ ໃ າຽ຃ຓີ = +1, +2, ຾ຖະ +3 ຋າຈບະ຿ຖນະຘໃ ທຌນົາງເຌ຋າຈຎະຘ຺ຓຓ຃ີ ໃ າຽ຃ຓແີ ຈນໄ າົ ງ຃ໃ າຽຆໃ ຌັ : Cl ເຌ HCl, HClO, HClO2, HClO3 ຾ຖະ HClO4 ຓຽີ ຖກບ຺ກຆີຈາຆ຺ຄຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ -1, +1, +3, +5 ຾ຖະ +7 ຋າຈ຅ຸ IVA ຽຊິຄ VIIA ຓ຃ີ ໃ າຽ຃ຓຉີ ໃ ່າຘຸຈ ຾ຖະ ຘູຄຘຸຈຈໃ ັຄຉາຉະຖາຄ ຃ໃ າຽ຃ຓຉີ ໃ ່າຘຸຈ ຃ໃ າຽ຃ຓຘີ ູຄຘຸຈ ຅຋ຸ າຈ IV -4 +4 V -3 +5 VI -2 +6 VII -1 +7  ຋າຈຉຕັຄຆຆີ ຄ຺ ຘໃ ທຌນົາງຓ຃ີ ໃ າຽ຃ຓແີ ຈນໄ ົາງກທໃ າໜໃ ຄຶ ຃ໃ າຽຆໃ ັຌ: Fe ເຌ FeO ຾ຖະ Fe2O3 ຓ຃ີ ໃ າຽ຃ຓີ +2 ຾ຖະ +3 ຉາຓຖ່າຈຍັ  ກາຌນາ຃ໃ າຽ຃ຓ຅ີ ະຉບໄ ຄ຅ໃ ຘູຈຂບຄບີບ຺ຄຘ຺ຌຉໃ າຄໂແຈໄ ບີບຄ຺ ຘຌ຺ ຾ຓໃ ຌ ບີບຄ຺ ຋ໃ ຎີ ະກບຍຈທໄ ງບາ຿ຉຓນົາງກທໃ າ 1 ຆະຌຈິ ຽຆໃ ັຌ: ບີບຄ຺ ຌຉີ ຈັ (NO3-), ບີບ຺ຄກາກ຿ຍຌຈັ (CO32-), ບີບ຺ຄບາ຿ຓຌ (NH4+) ຾ຖະ ບໃ ຌໂ ກາຌຆບກນາຽຖກ຃ໃ າຽ຃ຓ:ີ ກາຌຆບກ຃ໃ າຽ຃ຓຘີ າຓາຈຽປຈັ ແຈ຿ໄ ຈງທ຋ິ ຈີ ໃ ຄັ ຉໃ ່ແຎຌ:ີໄ 1) ຘຓ຺ ຓຸຈ຃ໃ າຽ຃ຓຂີ ບຄ຋າຈ຋ໃ ຉີ ບໄ ຄກາຌຆບກນາ 2) ຌ່າ຃ໃ າຽ຃ຓຂີ ບຄ຋າຈ຋ໃ ປີ ູ຾ໄ ຖທໄ ຾ຖະ ຃ໃ າຽ຃ຓຂີ ບຄ຋າຈ຋ໃ ຉີ ບໄ ຄກາຌຆບກນາຂຼຌຽຎັຌຘ຺ຓຏຌ຺ , ຉາຓນກົັ ກາຌເຌຂ່ໄ 5 ນົ ຂ່ໄ 6 ຾ຖທໄ ຾ກຘໄ ຺ຓຏຌ຺ ຽຑໃ ບນາ຃ໃ າຽ຃ຓຂີ ບຄ຋າຈຈໃ ັຄກໃ າທ 3) ຘ່າຖຍັ ເຌ຋າຈຎະຘຓ຺ ບບີ ຺ຄ ຋ໃ ຎີ ະກບຍຈທໄ ງບີບຄ຺ ຘ຺ຌ ຾ຖະ ຍໃ ່ປູ຃ໄ ໃ າຽ຃ຓຂີ ບຄ຋າຈນົາງກທໃ າ 1 ຆະຌຈິ ຽຓໃ ບ ຉບໄ ຄກາຌນາ຃ໃ າຽ຃ຓຂີ ບຄ຋າຈ, ຃ທຌ຾ງກຽຎັຌບີບ຺ຄຍທກ ຾ຖະ ບບີ ຺ຄຖຍ຺ ກໃ ບຌ຅ໃ ຄຶ ຘຓ຺ ຓຸຈ຃ໃ າຽ຃ຓຂີ ບຄ຋າຈ຋ໃ ຉີ ບໄ ຄກາຌ ຆບກນາ຾ຖທໄ ຌ່າ຃ໃ າຽ຃ຓຂີ ບຄ຋າຈ຋ໃ ປີ ູ຾ໄ ຖທໄ ກຍັ ຂບຄ຋າຈ຋ໃ ຉີ ບໄ ຄກາຌປູແໄ ຎຂຼຌຘຓ຺ ຏ຺ຌ ຉາຓນກົັ ກາຌເຌຂ່ໄ 5 ຅າກຌຌັໄ ຅ໃ ຄຶ ຾ກຘໄ ຓ຺ ຏ຺ຌຽຑໃ ບນາ຃ໃ າຽ຃ຓຂີ ບຄ຋າຈຈໃ ຄັ ກໃ າທ. 44

4.຿຃ຄປໃ າຄຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຂບຄຍຌັ ຈາຎະຖາຓະຌູ ຿຃ຄຘາໄ ຄຂບຄຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄຂບຄຍັຌຈາຎະຖາຓະຌ຋ູ ໃ ຅ີ ຈັ ຽຎັຌຖະຍຼຍຎໃ ຼຌ຾ຎຄ຾ຍຍຖກັ ຘະຌະຽຎັຌປບຍທຼຌ ເຌ ຽຓໃ ບຽຑໃ ຓີ ຽຖກຎະຖາຓະຌຂູ ບຄຓຌັ ຂຌໄ , ຃ທາຓຘາຓາຈຽຎັຌປບຍທຼຌຌ຾ີໄ ຓໃ ຌຉຈິ ຑຌັ ກຍັ ຉທ຺ ຅ໃ ຄິ ຋ໃ ທີ ໃ າ ຍັຌຈາ຿຃ຄຘາໄ ຄຽບ ຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຋ໃ ຃ີ ກຌັ (຾ຉໃ ຍໃ ່຾ຓໃ ຌບຌັ ຈຼທກຌັ ) ຅ຈັ ດໃ ູເຌແຖງະນໃ າຄຘະໝໃ ່າຘະຽໝ.ີ ຈໃ ັຄຌຌັໄ ຿຃ຄປໃ າຄຄຽບຽຖັກຉຕຄ຺ ຂບຄຍັຌຈາຎະຖາຓະຌ຋ູ ໃ ບີ ະ຋ຍິ າງຽຊິຄກາຌ຃ກຌັ ຋າຄຈາໄ ຌຖກັ ຘະຌະຽ຃ຓຂີ ບຄຍຌັ ຈາ຋າຈຓຌູ ຋ໃ ີ຅ຘຸ ່າປບຄຈຼທກຌັ ເຌຖະຍ຺ຍປບຍທຼຌຽຆໃ ັຌ: ກາຌກາງຽຎັຌປບຍທຼຌເຌກາຌຎໃ ຼຌ຾ຎຄ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະ. ກາຌຽຎັຌປບຍທຼຌຂບຄ຿຃ຄຘາໄ ຄຽບຽຖັກຉຕຄ຺ ຘະ຾ຈຄບບກເຌກາຌກຍັ ຃ຌຓາບີກ ດໃ ແູ ຖງະນໃ າຄ຋ໃ ກີ າ່ ໜຈ຺ . ຘ່າຖັຍ ຋າຈຓູຌ ຾ຖະ ຿ຈງຓປີ ູຍ຾ຍຍຖະຈຍັ ຑະຖຄັ ຄຄາຌງໃ ບງຂບຄຽບຽຖັກຉຕຄ຺ ຃ກຌັ . ກາຌຽຎັຌປບຍທຼຌຂບຄ຅່າຌທຌ຋ໃ ຾ີ ຌໃ ຌ ບຌ຋າຄຈາໄ ຌຖັກຘະຌະຽ຃ຓີ ຾ຖະ ຖກັ ຘະຌະຒີຆິກຂບຄຍຌັ ຈາຓຌູ . ເຌຌຌັໄ ຿ຈງຘະຽຑາະຖທຓຓຖີ ຈັ ຘະໝຎີ ະຖາຓະຌ,ູ ຑະຖຄັ ຄາຌ຾ງກຽຎັຌບບີ ຄ຺ , ຾ປຄນກັ ຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ EA. ຾ປຄນກັ ຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄ EA ຾ຓໃ ຌຎະຖຓິ າຌຑະຖຄັ ຄາຌ຋ໃ ຎີ ະຖາຓະຌຘູ ໃ ຄ຺ ບບກ ເຌຽຓໃ ບໜໃ ຄຶ ຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຓາ຅ຍັ ດໃ ູຎະ ຖາຓະຌຌູ ຌັໄ ຾ຖທໄ ກາງຽຎັຌບີບຄ຺ ຖຍ຺ . ຖັຈຘະໝບີ ບີ ຺ຄ (Ionic Radii) ຽຎັຌຽຖໃ ບຄງາກ຋ໃ ຽີ ປ຺າ຅ະຍບກຖັຈຘະໝຂີ ບຄບີບ຺ຄບິຈຘະນະົ ນົ ບບີ ຄ຺ ຈໃ ຼທໂທໃ າຓີ ຃ໃ າຽ຋ໃ າ຺ ເຈ ງບໄ ຌຽປ຺າຍໃ ່ຘາຓາຈ຅ະຍບຈກເນ຾ໄ ຌໃ ຌບຌຖຄ຺ ແຎແຈທໄ ໃ າ: ທາຽຖຌຽບຽຖັກຉຕ຺ຄຂບຄບບີ ຺ຄໜໃ ຄຶ ໂຌຌັໄ ຽ຃ໃ ບຌ຋ໃ ດີ ໃ ູຍ່ຖິ ຽທຌເຈ ຌຌັໄ ຾ຓໃ ຌແຖງະນໃ າຄຖະນທໃ າຄ຅ຈຸ ຘູຌກາຄຂບຄຌທິ ຽ຃ົງແຎນາໜາໄ ນົ ຍ່ຖິຽທຌຌບກຘຸຈຂບຄຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄ຋ໃ ທີ າຽຖຌ ຽບຽຖັກຉຕຄ຺ ຽ຃ໃ ບຌ຋ໃ ດີ ໃ ູ ຽຆໃ ຄິ ຽປາ຺ ຊທໃ າແຖງະນໃ າຄຌ຾ີໄ ຓໃ ຌຖັຈຘະໝຂີ ບຄບີບຄ຺ ຌຌັໄ ກາ່ ຌຈ຺ ຍໃ ່ແຈ຾ໄ ຌໃ ຌບຌ ນົ ງາກນົາງ ຾ຖະ ເຌກຖ່ ະຌບີ ບີ ຄ຺ ຍທກກຍັ ບີບ຺ຄຖຍ຺ ຽຂາ຺ໄ ຓາຘ່າຑຈັ ກຌັ ຾ຖະ ຽກຈີ ຑຌັ ຋ະບີບ຺ຄ ຈໃ ັຄກໃ າທຓາ຾ຖທໄ ຌຌັໄ ຽປ຺າກໃ ຘ່ າຓາຈທັຈແຈໄ ຾ຌໃ ຌບຌ, ຘະຽຑາະ຃ໃ າແຖງະນໃ າຄຖະນທໃ າຄ຅ຈຸ ຘູຌກາຄຂບຄຌທິ ຽ຃ົງຂບຄບີບຄ຺ ຋ຄັ ຘບຄ (r0) ຽ຋ໃ າ຺ ຌຌັໄ ຘໃ ທຌໜາໄ ຂບຄບີບ຺ຄ ຍທກ ຾ຖະ ບບີ ຺ຄຖ຺ຍ຅ະຘິຌໄ ຘຸຈ຋ໃ ເີ ຈດໃ າຄ຾ຌໃ ຌບຌຌຌັໄ ຽປ຺າທຈັ ຾຋ກຍໃ ່ແຈໄ ງບໄ ຌງຄັ ຓ຾ີ ຒັກຽຉີກໃ ຼທກຍັ ກາຌຽກຈີ ຑຌັ ຋ະ຿ກ ທາຖຄັ ຾ຖະ ກາຌ຋ຍັ ຆບໄ ຌກຌັ ຖະນທໃ າຄໝບກຽບຽຖັກຉຕຄ຺ ຽຂ຺າໄ ຓາກໃ ຼທຂບໄ ຄບີກ. ທ຋ິ ກີ າຌ຋ໃ ຌີ ກັ ຽ຃ຓນີ າ຃ໃ າຖັຈຘະໝຂີ ບຄບບີ ຺ຄຌຌັໄ ຃: ກາ່ ຌຈ຺ ຽບາ຺ ແທທໄ ໃ າ ເຌ຋າຈຎະຘຓ຺ ບບີ ຄ຺ ໜໃ ຄຶ ໂຌຌັໄ ຖຈັ ຘະໝີ ຂບຄບີບ຺ຄໜໃ ຄຶ ກໃ ່຃ແຖງະ຋າຄ຅າກ຅ຈຸ ຘູຌກາຄຂບຄຌທິ ຽ຃ົງຂບຄບີບ຺ຄແຎນາໜາໄ ຌບກຂບຄຓຌັ ຋ໃ ຘີ ່າຑຈັ ດໃ ູກຍັ ໜາໄ ຌບກຂບຄ ບີກຽບຽຖັກຉຕ຺ຄໜໃ ຄຶ ຋ໃ ດີ ໃ ູຊຈັ ແຎຈໃ ັຄປູຍ: ì©ñ ¦½Ïºó ºó ¤ö A ì©ñ ¦½Ïºó ºó ö¤ B ººó ¤ö A ººó ö¤ B Ä쨽¹¾È ¤ì½¹¸¾È ¤¥©÷ ¦-ø ¡¾¤¢º¤-ò¸À£¨ù ¢º¤ÀºÀì¡ñ ªëö¤ê¤¦º¤ (r ) 0 »®ø 1 ¦½Á©¤ìñ©¦½Ï¢ó º¤ºóºö¤ A, ìñ©¦½Ï¢ó º¤ºóº¤ö B Áì½ Ä쨽¹¾È ¤ì½¹¸È¾¤ ¥©÷ ¦ø-¡¾¤¢º¤-¸ò À£ù¨¢º¤ÀºÀìñ¡ªë¤ö êñ¤¦º¤ (r ) 0 45

ຍຈ຺ ຋ີ 7 ຍຌັ ຈາ຋າຈຓຌູ ຅ຸ VIII A (຋າຈບາງຖາໄ ) ຋າຈຓຌູ ເຌ຅຋ຸ ໃ ີ VIIIA ຽຆໃ ິຄຎະກບຍຓ:ີ helium (He), neon (Ne), argon (Ar), krypton (Kr), xenon (Xe) and radon (Ra) ກາຌຽ຃ໃ ບຌແນທໃ ຽ຃ຓີ ຾ຖະ ຎາກຈ຺ ກາຌເຌ຋່າຓະຆາຈຂບຄຍຌັ ຈາ຋າຈຓູຌເຌ຅ຌູ ຍີໄ ໃ ່ ຎາກຈ຺ ຓນີ າົ ງຈໃ ັຄ຅ບຸ ໃ ຌໂ. ເຌຍໃ ່ຈຌ຺ ຏໃ າຌຓາຌຽີໄ ຑໃ ຌິ ຘະນຸົຍແຈທໄ ໃ າ: ຋າຈຓຌູ ເຌ຅຋ຸ ໃ ີ VIIIA ຌຽີໄ ຎັຌ຋າຈບາງ຋ໃ ຍີ ໃ ່ຘາຓາຈ ຘ຺ຓປໃ ທຓກຍັ ຋າຈເຈ ນົ ຊາໄ ຓກີ ໃ ຓ່ ໜີ ບໄ ງ. ຈໃ ັຄຌຌັໄ ຽຓໃ ບຑທກຓຌັ ຍໃ ່ກະ຋ຍ຺ ກຍັ ຋າຈເຈແຈ຾ໄ ຍຍຌີໄ ຽຑໃ ຌິ ຅ໃ ຄຶ ແຈ຅ໄ ຈັ ຍຌັ ຈາ ຋າຈຓຌູ ເຌ຅ຸ VIIIA ຌຽີໄ ຂ຺າໄ ຽຎັຌ຋າຈຓຌູ ຋ໃ ຓີ ຃ີ ໃ າ 0 (ຘູຌ) ຌກັ ຎາຈ຋ຄັ ນາົ ງດໃ ູເຌ຿ຖກ຋ຸກທັຌຌກີໄ ໃ ແ່ ຈທໄ ແິ ຅ ຾ຖະ ຃຺ຌໄ ຃ທາໄ ກໃ ຼທກຍັ ຋າຈຓຌູ ເຌ຅ຌຸ ີໄ ຽຊິຄຑທກຓຌັ ຅ະ຅ຈັ ດໃ ູຘູຌກໃ ຉ່ າຓ ຾ຉໃ ກໃ ່ງຄັ ແຖໃ ຽຂາ຺ໄ ເຌຉາຉະຖາຄປບຍທຼຌຽຆໃ ຌັ ຈຼທ຃ ຏໃ າຌຓາ. ຋າຈບາງຖາໄ ຽຎັຌບະ຿ຖນະຑທກໜໃ ຄຶ ຽຆໃ ິຄຓກີ າຌ຅ຈັ ຖຼຄຽບຽຖັກຉຕ຺ຄ຋ໃ ໝີ ຌັໄ ຃຺ຄ (nS2nP6 ງກ຺ ຽທຌັໄ He ຽຆໃ ິຄຽຎັຌ 1S2) ຍໃ ່ຘາຓາຈຘາໄ ຄຑຌັ ຋ະກຍັ ຋າຈບໃ ຌແຈບໄ ີກ຋າຈຎະກບຍ຋າຈບາງຖາໄ ຅ໃ ຄຶ ຍໃ ່ຌໃ າ຅ະຽກຈີ ຂຌໄ ແຈ,ໄ ຾ຉໃ ເຌຎັຈ຅ຍຸ ຌັ ຽປາ຺ ປູ ໄ ຾ຖທໄ ທໃ າບາງ຋າຈຖາໄ ຽກຈີ ຋າຈຎະກບຍແຈ຾ໄ ຉໃ ຽກຈີ ແຈງໄ າກນາົ ງຉບໄ ຄເຆຑໄ າທະ຋ໃ ຽີ ໝາະຘຓ຺ . 1. ຎະນທຈັ ກາຌ຃ຌ຺ໄ ຑຍ຺ 46

ເຌແຖງະກໃ ບຌກາຌ຃ຌ຺ໄ ຑຍ຺ ຑທກ຋າຈບາງຖາໄ ຍັຌຈາ຋າຈຓຌູ ຽ຃ຓີ ຋ໃ ຏີ ໃ າຌກາຌຑຍ຺ ຓາ຾ຖທໄ ຌຌັໄ ຽຑໃ ຌິ ແຈຌໄ ່າເຆໄ ນາົ ງທິ຋ກີ າຌ ຽຑໃ ບກ່າຌຈ຺ ຖກັ ຘະຌະຽຑາະຂບຄ຾ຉໃ ຖະ຋າຈຓຌູ ຽນໃ ົາ຺ ຌຌັໄ ຽຆໃ ັຌ: ຑຼຄ຾ຉໃ ຋່າກາຌຘຶກຘາຂຈີ ຽນຄາ຺ ກະ຅າງ ກໃ ່ ຅ະຘາຓາຈກາ່ ຌຈ຺ ປູແໄ ຈຆໄ ະຌຈິ ຂບຄ຋າຈຓູຌເຈໜໃ ຄຶ ຋ໃ ຎີ ະກບຍຘາໄ ຄເຌທຈັ ຊຸ ຂຈີ ຽນຄາ຺ ກະ຅າງ ກໃ ຅່ ະຘາຓາຈປແູ ໄ ຈທໄ ໃ າ ຆະຌຈິ ຂບຄ຋າຈຓຌູ ເຈໜໃ ຄຶ ຋ໃ ຎີ ະກບຍຘາໄ ຄ ເຌທັຈຊຸຉທ຺ ດໃ າຄເຈໜໃ ຄຶ ຋ໃ ຌີ າ່ ຓາຽປຈັ ກາຌທແິ ຅. ເຌທັຌ຋ີ 18 ຽຈບຌ 8 ຎີ 1868 ຋ໃ າຌ຾ຒົຄ຾ຖຌ (FRANKLAND) ຾ຖະ ຋ໃ າຌ ຖ໅ບກ຃ຽີ ງີ (LOCKEYER) ແຈຘໄ ັຄຽກຈຽນຌັ ທໃ າ: ເຌຽຄາ຺ ກະ຅າງ຋ໃແີ ຈປໄ ັຍ຅າກກາຌທິຽ຃າະ຾ຘຄ຾ຈຈຑຍ຺ ທໃ າ: ຓຂີ ີຈຽຄາ຺ ກະ຅າງໜໃ ຄຶ ຋ໃ ຓີ ຖີ ກັ ຘະຌະ຾ຉກ ຉໃ າຄກຍັ ຂີຈຽຄາ຺ ກະ຅າງຂບຄຍັຌຈາ຋າຈຓູຌບໃ ຌໂ຋ໃ ຊີ ກ຃຺ຌໄ ຑຍ຺ ຓາ຾ຖທໄ ເຌຘະແໝຌຌັໄ . ຋າຈຓຌູ ເໝໃ ຌຽີໄ ຑໃ ຌິ ແຈຆໄ ໃ ເນທໄ ໃ າ ຽປ ຖບີ ບຓ ຽຆໃ ຄິ ຓ຃ີ ທາຓໝາງທໃ າ: ຘໃ ທຌຎະກບຍຂບຄຈທຄຉາຽທັຌ. ຉໃ ່຅າກຌຌັໄ ຓາຍໃ ່ຑຽ່ ຋ໃ າ຺ ເຈຎີ ຋າຈຽປຖບີ ບຓຈໃ ຄັ ກໃ າທກໃ ່ຊກ຃ຌ຺ໄ ຑຍ຺ ທໃ າຓເີ ຌ຋າ່ ຓະຆາຈເຌຍ຺ຌໜາໄ ຿ຖກຌີໄ ຽຆໃ ິຄ຋າຈຌີໄ ແຈ຃ໄ ຺ຄຉທ຺ ເຌຑາທະຽຎັຌ຋າຈບາງ຋ໃ ຆີ ບໄ ຌຉທ຺ ເຌ຾ປໃ ຋າຈ, ຋າຈກາ່ ຓຌັ ຉະຑາຍຖຄັ ຘີ (຋າຈກ່າຓຌັ ຉະຑາຍຖັຄຘີ຾ຓໃ ຌ຋າຈ ຓູຌເຈໜໃ ຄຶ ຋ໃ ຘີ າຓາຈຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ງິ າ຾ຉກຉທ຺ ແຈຽໄ ບຄ ຿ຈງ຋າ່ ຓະຆາຈ຾ຖທໄ ຎໃ ຼຌຘະຑາຍກາງຽຎຌັ ຋າຈຓຌູ ຆະຌຈິ ເໝໃ ) ຽຆໃ ຌັ : ຋າຈຽກົຽທບກິ ຾ຓໃ ຌຆະຌຈິ ຾ປໃ ຋າຈໜໃ ຄຶ ຘັຄຽກຈເຌຽ຃ບ (຅ຓຸ ຽ຅ບ) ຾ຎກ຾ຍົຌ຿ຈງ຋ໃ າຌຕາຓແຆ ຓາປບຈຎີ 1892 ເຌກາຌ຋ຈ຺ ຖບຄຆບກ຃ທາຓໜາ຾ໜຌໄ ຂບຄ຋າຈບາງບາຆຈ຺ ຋ໃ າຌ ຖບຈ ຽຕແຖ (LORD RAYLEIGH) ແຈຘໄ ັຄຽກຈຽນຌັ ທໃ າ຃ທາຓໜາ຾ໜຌໄ ຂບຄ຋າຈບາງ ບາຆ຺ຈ຋ໃ ແີ ຈປໄ ຍັ ຅າກກາຌ຾ງກຽບ຺າ຅າກບາທາກາຈ (຾ງກຽບາ຺ ບາງຌ່າໄ , ບາງບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌ, ບາງກາກ຿ຍຌກິ ບບກ) ຓບີ ັຈຉາຖໃ ຌ຃ທາຓໜາ຾ໜຌໄ ຂບຄ຋າຈບາຆຈ຺ ຋ໃແີ ຈ຅ໄ າກ ກາຌຎຸຄ຾ຉໃ ຄ຅າກຽກບຌຉີ ົິຈບ່າ຿ຓຌຼຓຉາຓ຋າຄທ຋ິ ຋ີ າຄຽ຃ຓຘີ າຈຽຊິຄ 0.47%. ຎະຉິກຖິ ງິ າກາຌຎຸຄ຾ຉໃ ຄບາຆຈິ ຋າຄຽ຃ຓ:ີ ຋ໃ າຌ ຽຕແຖ ຌກັ ຽ຃ຓຆີ າທ ບັຄກຈິ (1852-1916) NH4NO3 →຃ທາຓປບໄ ຌ 2H2O + N2 ຌ່າໄ ຽຎໃ ບງ ບາງບາຆຈ຺ ເຌຽຓໃ ບຽຎັຌ຃຾ຌທຌຌັໄ ຋ໃ າຌ ຽຕແຖ ຅ໃ ຄຶ ຉັຄໄ ຂ່ຘໄ ຺ຓຓຸຈຊາຌທໃ າ: ບາຆຈ຺ ຋ໃ ກີ ໃ ຌັ ຾ງກບບກຓາ຅າກບາກາຈຌຌັໄ ຓຌັ ງຄັ ແຈຽໄ ຅ບຎ຺ຌກຍັ ຋າຈບາງ຾ຎກໜາໄ ຿ຉບໃ ຌບກີ ຽຆໃ ິຄຓຓີ ທຌຘາຌໜກັ ກທໃ າຌ່າໄ ຓຌັ . ຉ຺ກຓາປບຈຎີ 1894 ຋ໃ າຌຕາຓແຆ ແຈເໄ ຆ຋ໄ ຸກທ຋ິ ຋ີ າຄຈາໄ ຌຽ຃ຓຘີ າຈ ຽຑໃ ບຽປັຈ຾ຌທເຈເນ຾ໄ ງກຎໃ ຼທແຈ຋ໄ າຈ ຘ຺ຓຓຸຈຊາຌ ນົ ຾ດກໜາໄ ຋ໃ ຎີ ຺ຌເຌບາກາຈຌຌັໄ ຈທໄ ງ຃ທາຓບ຺ຈ຋ຌ຺ ຑະງາງາຓເຌ຋ໃ ຘີ ຸຈ ຽຑໃ ຌິ ກໃ ່ຎະຘຍ຺ ຏ຺ຌຘ່າຽຖັຈຈໃ ັຄຌ:ີໄ ເຆບໄ າກາຈ຋ໃ ຾ີ ງກຽບ຺າບາງ ຈີບກ຺ ຆຈິ ກາກຍບຌ ຾ຖະ ບາງຌາ່ໄ ບບກ຾ຖທໄ ເນແໄ ນຏົ ໃ າຌ຋ໃ ່ງາທ຋ໃ ຽີ ປັຈຈທໄ ງ຋າຈຓາຽດຆີ ບບຓ຋ໃ ກີ າ່ ຖຄັ ປບໄ ຌ຾ຈຄຽທຖາຌຌັໄ ບາງບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌຂບຄບາກາຈ ຅ະຊກ຾ງກຓາຽດຆີບບຓຈູຈຽບາ຺ ກາງຽຎັຌບກ຺ ຆິຈ, ຘ຺ຓ ຏ຺ຌກາຌກະ຋ຍ຺ ຃: 2Mg + O2 → 2MgO ຘໃ ທຌບາງບາຆ຺ຈຂບຄບາກາຈ ກໃ ່຅ະຊກຓາຽດຆບີ ບຓຈູຈຽບາ຺ ກາງຽຎັຌຽກບຌຽີ ຉີ ຈໃ ັຄຘ຺ຓຏ຺ຌຂບຄກາຌກະ຋ຍ຺ : 3Mg + N2 → Mg3N2 ເຌກາຌ຋ຈ຺ ຖບຄຌຽີໄ ຑໃ ຌິ ແຈເໄ ຆບໄ າກາຈເຌຎະຖຓິ າຌນົາງ, ຏໃ າຌກາຌ຋ຈ຺ ຖບຄຘະນຸຍົ ແຈທໄ ໃ າ 1% ຋າຈບາງ຋ໃ ຍີ ໃ ່ຽກຈີ ກາຌກະ຋ຍ຺ ກຍັ ຓາຽດຆບີ ບຓ, ຅າກ຃ຸຌຖັກຘະຌະ຋ໃ ຍີ ໃ ່ຽກຈີ ກາຌກະ຋ຍ຺ ຌຽີໄ ຑໃ ຌິ ຽບີຌໄ ຋າຈບາງຌທີໄ ໃ າ ບາກກຄ຺ ຽຆໃ ຄິ ຓ຃ີ ທາຓ 47

ໝາງທໃ າ: ຍໃ ່ນາໄ ທນຌັ ນົ ຉາງຈາໄ ຌ. ຿ຈງກາຌປໃ ທຓຓຖະນທໃ າຄ຋ໃ າຌ ຕາຓແຆ ຾ຖະ ຋ໃ າຌ ຽຕແຖ ຽຑໃ ຌິ ແຈຽໄ ກຍັ ກໃ ຼທຽບາ຺ ຋າຈບາງບາກກຄ຺ ເຌຎະຖຓິ າຌນາົ ງ຋ໃ ຘີ ຸຈຽຑໃ ບ຋່າກາຌ຾ງກກໃ ຌັ ຋າຈ຾ຍຍຑາກຘໃ ທຌຉໃ ຓບີກ ເຌ຋ໃ ຘີ ຸຈກໃ ່ຘາຓາຈ຃ຌ຺ໄ ຑຍ຺ ຋າຈຓຌູ ເໝໃ . ຖ່າຈຍັ ກາຌ຃຺ຌໄ ຑຍ຺ ຾ຉໃ ຎີ 1894 ນາ 1898 ຓຈີ ໃ ັຄຌ:ີໄ ເຌຎີ 1894 ຃຺ຌໄ ແຈໄ ຋າຈບາກກຄ຺ , ຎີ 1895 ຃ຌ຺ໄ ແຈ຋ໄ າຈຽປຖີບບຓ ຾ຖະ ເຌຎີ 1898 ຃ຌ຺ໄ ແຈ຋ໄ າຈຽຌບຄ຺ ຘ່າຖັຍ຋າຈບາກກຄ຺ (Ar) ຾ຓໃ ຌ຋າຈຕາຓແຆ ຾ຖະ ຋ໃ າຌຉາົ ຾ທກັ ຽຎັຌຏູ຃ໄ ຺ຌໄ ຑຍ຺ . ເຌຑາຘາຽກກົັ ຃່າທໃ າ: ບາກກຄ຺ ຽຆໃ ິຄ຾ຎຽຎັຌຑາຘາຖາທທໃ າ: ຍໃ ່຾ຂຄ຾ປຄ ຽຎັຌ຋າຈຖກຶ ຖຍັ ຓໜີ ບໄ ງ ຾ຖະ ນາງາກ. ຋າຈຖາຈ຺ຄ (Rn) ຽຎັຌ຋າຈ຋ໃ ຓີ ຓີ ທຌຘາຌໜກັ ເຌຍຌັ ຈາ຋າຈບາງ຋ຄັ ນາົ ງ, ຾ຓໃ ຌ຋ໃ າຌ ຖຸງ຾ຉກັ ຒ່ ຾ຖະ ຋ໃ າຌ ຿ຆຈີ ຽຎັຌຏູ຃ໄ ຌ຺ໄ ຑຍ຺ ຾ຖະ ກໃ ບຌໜາໄ ຌີໄ 900 ຎີ຾ຓໃ ຌ຋ໃ າຌຕາຓແຆຽຎັຌຏູ຃ໄ ຺ຌໄ ຑຍ຺ ກໃ ຼທກຍັ ຋າຈຕາຈ຺ຄຌີໄ ຾ຖະ ຽຑໃ ຌິ ເນ຃ໄ ່າ ຽນຌັ ທໃ າ: ຕາຈຄ຺ (Rn) ຓຘີ ີຽນົບໄ ຓ ຾ຖະ ແຈປໄ ຍັ ຅າກ຋າຈຕາຈີ (Ra). ຏໃ າຌກາຌທແິ ຅ ຾ຖະ ທຈັ ຾຋ກ ຍຌັ ຌຈາຌກັ ຎຕາຈແຈຖໄ ຄ຺ ຃ທາຓຽນຌັ ທໃ າ: ຋າຈບາງຖາໄ ຿ຉ຋ໃ ດີ ຶຈຎະຖຓິ າຌນົາງ ກທໃ າໝໃ ູ ເຌຍັຌງາກາຈຂບຄໜໃ ທງ຿ຖກຽປ຺າຌ຾ີໄ ຓໃ ຌ຋າຈບາກກຄ຺ , ຋ໃ າຌຎາ຾ຌຈ (Paneth) ແຈເໄ ນບໄ ຈັ ຉາຘໃ ທຌແທຈໄ ໃ ຄັ ຌ:ີໄ ຘໃ ທຌຎະຘ຺ຓ຃ິຈແຖໃ ຽຎັຌຍ່ຖຓິ າຈຂບຄບາກາຈ຾ນຄໄ ຓບີ າຆຈ຺ 78.09%, ບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌ 20.95%, ບາກກຄ຺ 0.93%, ບາງ ກາກ຿ຍຌກິ 0.03%, ຌບກ຅າກຌກີໄ ໃ ງ່ ຄັ ຓຽີ ປຖບີ ບຓ 5.3 x 10-4, ຽຌບ຺ຄ 1.8 x 10-3, ກຍົິ ຉຄ຺ 1.5 x 10-4, ປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ 5 x 10-5, ຽຆຌຄ຺ 8 x 10-6 ຾ຖະ ຕາຈຄ຺ ຎະຓາຌ 6 x 10-18 2. ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະ຋າຄຒີຆກິ He Ne Ar Kr Xe Rn 1s2 6s26p6 ກາຌ຅ຈັ ຖຼຄຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄ຃ໃ າຽ຃ຓີ 2s22p6 3s23p6 4s24p6 5s25p6 ຖັຈຘະໝບີ າ຿ຉຓ pm 131 174 189 210 215 (຾ທຌຽຈີທາຌຘ)໇ -272 -249 -189 -157 -112 -71 ຅ຈຸ ປບໄ ຌຽຎໃ ບງ ( ) -269 -46 -186 -152 -107 -62 2373 2081 1520 1351 1170 1032 ຅ຈຸ ຒ຺ຈ ( ) 5.2x10-4 1.8x10-3 0.93 1.x10-4 0.7x10-6 0 ຑະຖຄັ ຄາຌ຾ງກຉທ຺ ຽຎັຌບບີ ຺ຄ kJ/mol %ເຌຍຌັ ງາກາຈ຾ນຄໄ (຿ຈງຍ່ຖຓິ າຈ) ບີຄເຘໃ ຉາຉະຖາຄຽປ຺າຽນຌັ ທໃ າ: ຅ຈຸ ບຸຌນະຑູຓປບໄ ຌຽຎໃ ບງ ຾ຖະ ບຸຌນະຑູຓປບໄ ຌຒ຺ຈ຾ຉໃ ຖະ຋າຈບາງ຾ຓໃ ຌຉໃ ່ານາົ ງ ຾ຖະ ນຸຈົ ຖໃ ຌກຌັ ນາົ ງ. ຖະຈຍັ ຖຈັ ຘະໝຽີ ຖໃ ຓີ ຉາຓຖ່າຈັຍຽປຖີ (He) ປບຈ ຽຆຌຄ຺ (Xe). ຽປຖແີ ຉ຃ໄ ທາຓຈຌັ ຋າ່ ຓະຈາ຅ະ ຍໃ ່຋ຌັ ກາໄ ຓແຈ຾ໄ ຉໃ ເຌຽຓໃ ບບຸຌນະຑູຓຉໃ ່າຘຸຈ (0.9) ຑາງເຉ຃ໄ ທາຓຈຌັ 26 ບັຈ຿ຓຘ຾ຒ (atm), ຾ປຄແຒຒາໄ ຾ຖກຎໃ ຼຌຽບ ຽຖກັ ຉຕ຺ຄນຸຈົ ຏໃ ບຌຖ຺ຄຽຓໃ ບຽຖກຖ່າຈັຍຎະຖາຓະຌຽູ ຑໃ ຓີ ຂຌໄ . ຕາຈຄ຺ ຾ຓໃ ຌ຋າຈ຾ຐຄກ່າຓະຉະຑາຍຖັຄຘຽີ ກຈີ ຓາ຅າກກາຌ ຾ງກຉ຺ທຂບຄ຋າຈຕາຈີ (Ra). ບາງຖາໄ ເຌ຋າ່ ຓະຆາຈຍໃ ່ດໃ ູເຌຑາທະຽຘຖີ, ຓ຾ີ ຉໃ ຋າຈຎ຺ຌດໃ ູເຌບາກາຈຽ຋ໃ າ຺ ຌຌັໄ , ຊາໄ ຋ຼຍກຍັ ຋າຈບາງບໃ ຌໂຑທກ ຽປ຺າ຅ະຽນຌັ ທໃ າ: ຋າຈບາງຖາໄ ຓ຅ີ າ່ ຌທຌໜບໄ ງ຋ໃ ຘີ ຸຈ. 3. ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະ຋າຄຽ຃ຓີ 48

຋າຈບາງຖາໄ ຓ຿ີ ຃ຄຎະກບຍຘາໄ ຄຎະຖາຓະຌຖູ ໃ ຸຓຌ:ີໄ ຽປຖີ He 1s2 ຽຌບ຺ຄ Ne 2s22p6 ບາກກຄ຺ Ar 3s23p6 ກຍົິ ຉຄ຺ Kr 4s24p6 ຽຆຌຄ຺ Xe 5s25p6 ຕາຈ຺ຄ Rn 6s26p6 ຘະຽຑາະຽບຽຖັກຉຕຄ຺ ຋ຄັ ໝຈ຺ ຂບຄຍຌັ ຈາ຋າຈບາງຖາໄ ຌຓີໄ ຖີ ັກຘະຌະຽຉັຓ຅າທ, ຃ຆຌັໄ ຌບກຘຸຈຓີ 8 ຽບຽຖັກຉຕ຺ຄ (ງກ຺ ຽທຌັໄ ຽປຖີ He) ຈໃ ັຄຌຌັໄ : ຽຑໃ ຌິ ຅ໃ ຄຶ ແຈ຅ໄ ຈັ ຅຋ຸ ໃ ີ VIII A ຌຽີໄ ຂາ຺ໄ ເຌ຅ຘຸ ູຌ (0) ຾ຖະ ຓຘີ ູຈຽບຽຖັກຉຕຄ຺ ຖທຓຈໃ ັຄຌ:ີໄ nS2nP6. ຖກັ ຘະຌະຑະຖັຄຄາຌກາຌ຾ຖກຎໃ ຼຌບີບຄ຺ ຂບຄຑທກບາງຖາໄ ຌດີໄ ໃ ູເຌຖະຈັຍຘູຄ, ຽຆໃ ິຄຽຖໃ ຓີ ຾ຉໃ ຽປຖີ (He) ຅ຌ຺ ປບຈຕາຈຄ຺ (Rn). ແຈຆໄ ຍີໄ ບກຽຊຄິ ຖັກຘະຌະກາຌ຾ຖກຎໃ ຼຌບບີ ຺ຄຂບຄ He ຾ຖະ Ne ຘູຄກທໃ າ 20 ຽບຽຖັກຉຕຄ຺ ຿ທຌ. ຎະ ຖາຓະຌຽູ ປຖີຓີ 1 ຆຌັໄ ຍຌັ ຅ຸ 2 ຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ , ຋ຄັ ຽຎັຌຆັຌໄ ເຌຘຸຈ ຾ຖະ ຌບກຘຸຈຂບຄຓຌັ . ຌບກຌຌັໄ ຍຌັ ຈາບາງຖາໄ ບໃ ຌໂຆຌັໄ ຌບກຘຸຈຂບຄຑທກຓຌັ ຖທໄ ຌ຾ຉໃ ຓີ 8 ຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄຍຌັ ຅ດຸ ໃ ູກາງຽຎັຌຆຌັໄ ຽບ ຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຋ໃ ຓີ ຃ີ ທາຓໝຌັໄ ຃ຄ຺ ຘຸຈ, ຆັຌໄ ຽຎບກຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຽປຖີ ຓີ 2 ຽບຽຖັກຉຕ຺ຄກໃ ່ໝຌັໄ ຃຺ຄຘຸຈ. ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ ຘາຓາຈຽທາ຺ໄ ແຈທໄ ໃ າ: ຎະຖາຓາຌ.ູ ຑທກຽປາ຺ ຅ະຽນຌັ ທໃ າ: ຓ຾ີ ຉໃ ຽປຖີຽຆໃ ຄິ ຓີ 2 ຽບຽຖັກຉຕ຺ຄຆັຌໄ ຌບກຘຸຈ ຾ຖະ ກໃ ຾່ ຓໃ ຌຆຌັໄ ຈຼທຂບຄຽປຖີ, ຘໃ ທຌ ຋າຈຓຌູ ບໃ ຌໂດໃ ູຆຌັໄ ຌບກຘຸຈຖທໄ ຌ຾ຉໃ ຓຽີ ບຽຖັກຉຕຄ຺ ຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ 8 ຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄຽຂາ຺ໄ ຉໃ ຓບກີ ນົ ຎ຺ຈຎໃ ບງຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄ຋ໃ ຽີ ຉຓັ ບໃ ຓີ ຌຌັໄ ບບກ. ຈທໄ ງຽນຈຏ຺ຌຈໃ ັຄກໃ າທຌຌັໄ ກາຌ຃຺ຌໄ ຃ທາໄ ຂບຄຍຌັ ຈາຌກັ ຎາຈ ຅ໃ ຄິ ແຈເໄ ຆຽໄ ທຖາບຌັ ຈ຺ຌຌາຌ຃຺ຌໄ ຃ທາໄ ຌຌັໄ ຑທກຽຂາ຺ ຽຂາ຺ໄ ເ຅ທໃ າ: ຑທກຓຌັ ຽຎັຌ຋າຈບາງ຋ໃ ຍີ ໃ ່ຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ງິ າເຈໂ ຾ຖະ ເນຆໄ ໃ ທໃ າ: ຋າຈບາງຖາໄ (ຍໃ ່ກະ຋ຍ຺ ຽ຃ຓ)ີ . 3.1. ຋າຈຎະຘຓ຺ ຂບຄຑທກບາງຖາໄ ງບໄ ຌທໃ າ: ຃ທາຓຑະງາງາຓ຋ຄັ ນາົ ງຂບຄຍຌັ ຈາຌກັ ຎາຈ຋ຄັ ນົາງຽຑໃ ບເນແໄ ຈປໄ ັຍ຋າຈຎະຘ຺ຓຂບຄຑທກ຋າຈບາງ ຖາໄ , ຏໃ າຌກາຌ຋ຈ຺ ຖບຄຉ຺ທ຅ໃ ຄິ ຅ໃ ຄຶ ຎາກຈ຺ ແຈຓໄ ຋ີ າຈຎະຘຓ຺ ຂບຄບາງຖາໄ ຽຎັຌຍາຄບຌັ ຈໃ ັຄຌ:ີໄ 3.1.1. ຋າຈຎະຘຓ຺ ຽກຈີ ຅າກຽຄໃບຌແຂກາຌກະ຋ຍ຺ (ກາຌກະຉຸກ) He (ຑາທະຎ຺ກກະຉິ) He (ຑາທະຊກກະຉຸກ) ຈໃ ັຄຌຌັໄ ຅ໃ ຄຶ ຎາກຈ຺ ແຈຓໄ :ີ He2, HeH+ ຾ຖະ HeH2+ ເຌນບົ ຈຈບກແຒ, ຌບກຌຌັໄ ງຄັ ຽນຌັ ທໃ າ: ຿ຖນະເຆຽໄ ປັຈ ຽຎັຌຘ຺ຌໄ ຈບກແຒງຄັ ຈູຈຽບາ຺ ບາງຖາໄ ກາງຽຎັຌ: Pt3He, FeHe, FeAr. 3.1.2. ຋າຈຎະຘຓ຺ ຽກຈີ ຅າກກາຌຎະຘາຌ 49

ຎະຖາຓະຌຂູ ບຄ຋າຈບາງຖາໄ ງຄັ ຘາຓາຈເນຽໄ ບຖກັ ຉຕ຺ຄ຃ໃ ູ຾ກໃ ຋າຈປຍັ ຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ດໃ າຄຽໝາະຘ຺ຓເຌກາຌທິຽ຃າະ - ທິເ຅຃ທາຓປບໄ ຌຂບຄ຋າຈຘຓ຺ ຎ຺ຌ (Ar+BrF3) ຽຑໃ ຌິ ຖຄ຺ ຃ທາຓຽນຌັ ທໃ າ 1 ຎະຖາຓະຌຂູ ບຄບາກກຄ຺ ບາຈຎະຘາຌກຌັ ກຍັ 1,2,3,6,8 ຾ຖະ 16 ຂບຄ BrF3 ຾ຉໃ ຃ທາຓຽນຌັ ຌ:ີໄ ງຄັ ຍໃ ່຋ຌັ ຊກປັຍປບຄ ຾ຖະ ກໃ ງ່ ຄັ ຉຄັໄ ຽຎັຌຍັຌນາດໃ ູ. 3.1.3. ຋າຈຎະຘຓ຺ ຎະກບຍຓາ຅າກກາຌຈຄຶ ຈຈູ ຽຆໃ ຄິ ກຌັ ຾ຖະ ກຌັ ຂບຄຂທຌັໄ ແຒຒາໄ ຍຌັ ຅ຸ ຎະຖາຓາຌຂູ ບຄຑທກບາງຖາໄ ຘາຓາຈກ່າຽຌຈີ ຂທັຌໄ ແຒຒາໄ ຍັຌ຅຋ຸ ໃ ຓີ ຂີ ທຌັໄ ຾ປຄ ຾ຖະ ຃ໃ ບງຈໃ ຄັ ຽນຌັ ເຌກາຌຖະຖາງ ເຌຌາ່ໄ , ຋າຈບາງຖາໄ ຋ໃ ຽີ ຎັຌຎະຖາຓາຌ຋ູ ໃ ຓີ ຂີ ະໜາຈເນງໃ ນົາງຽ຋ໃ າ຺ ເຈ ກາຌຽກຈີ ຂທຌັໄ ແຒຒາໄ ກໃ ່ງໃ ຄິ ຽຑໃ ຓີ ຂຌໄ ຽ຋ໃ າ຺ ຌຌັໄ , ຍັຌຈາ ຎະຖາຓະຌຽູ ນໃ ົາ຺ ຌ຅ີໄ ະຊກນຸຓໄ ຖບໄ ຓຈທໄ ງ຿ຓຽຖກຸຌຂບຄຌ່າໄ ຽຆໃ ຄິ ຽຎັຌ຿ຓຽຖກຸຌ຋ໃ ຓີ ຂີ ທຌັໄ ແຒຒາໄ ຃ກຌັ . ຌບກ຅າກຌກີໄ ໃ ງ່ ຄັ ຓີ ຑທກບາງຖາໄ ຋ໃ ຍີ ໃ ່ຘາຓາຈຖະຖາງເຌຽຒ຿ຌຌຽຆໃ ຌັ : Kr, Xe, Rn. 3.1.4. ຋າຈຎະຘຓ຺ ຋ໃ ຽີ ກຈີ ຅າກກາຌ຾ຆກຆບໄ ຌ ຋າຈຎະຘ຺ຓ຅່າຑທກຌຊີໄ ທໃ າຓຖີ ກັ ຘະຌະບໃ າທຘ຺ຓຍູຌ ຾ຖະ ຽຎັຌ຋ໃ ຓີ ກີ າຌຆັຍຆບໄ ຌ຃ກັ ຾ຌໃ , ຋າຈບາງຖາໄ ຋ໃ ຓີ ຂີ ະ ໜາຈຌບໄ ງກທໃ າ 40A ຅ະຘາຓາຈ຾ຆກຆບໄ ຌຽຂ຺າໄ ຉາຓນທໃ າຄຂບຄ຋າຈຎະຘຓ຺ ຉໃ າຄໂ ຋ໃ ຎີ ະກບຍຽຎັຌຉາຌໃ າຄຽຓຈັ ຓະຌີ ຾ຖະ ຓຆີ ໃ ບຄນທໃ າຄຂະໜາຈ 40A. ຉ຺ທດໃ າຄ: ຊາໄ ຽປັຈເນ຋ໄ າຈປ຿ີ ຈຕກ຿ີ ຌຌ ນົ ຋າຈປຈີ ຕ຺ຈຆິຈ 1-4 ຾ຍຄ຾ຆຌ ຋ໃ ຎີ ຺ຌ ຋າຈ຾ນທົ ຎ຺ຌ຋າຈບາງຖາໄ ເນກໄ າງຽຎັຌ຋າຈກບໄ ຌຽຓຈັ ຓະຌີ ເຉ຃ໄ ທາຓຈັຌ 10 – 40 atm ຊາໄ ຽປັຈເນ຋ໄ າຈຌຌັໄ ຽຎໃ ບງ ກາງຽຎັຌ຋າຈ຾ນົທ຃ຌ ຋າຈບາງຖາໄ ຽນໃ ົາ຺ ຌຌັໄ ກໃ ່຅ະຊກຎໃ ບງບບກ. ຌບກ຅າກຌຑີໄ ທກ຋າຈ຿ຓຽຖກຸຌຌບໄ ງບໃ ຌໂຽຆໃ ັຌ: O2, SO2, H2S, MeCN, CH3OH ເຌຑາທະຽຎັຌ຋າຈກບໄ ຌ Ar, Kr and Xe ກໃ ່ຘາຓາຈ຾ຆກຆບໄ ຌຽຂາ຺ໄ ຉາຓຆໃ ບຄນທໃ າຄຑທກຓຌັ ແຈ,ໄ ຘໃ ທຌ He ຾ຖະ Ne ງບໄ ຌຎະຖາຓາຌ຋ູ ໃ ຓີ ຂີ ະ ໜາຈຌບໄ ງນົາງ ຅ໃ ຄຶ ຘາຓາຈຖບຈຆໃ ບຄນທໃ າຄບບກແຈ.ໄ ຘໃ ທຌ Ar, Kr and Xe ງຄັ ຘາຓາຈຆຍັ ຆບໄ ຌເຌຌາ່ໄ ກາໄ ຓຽບຌີໄ ທໃ າ: ປີຈົຈັ ບາງຖາໄ , ຉາຓກາຌ຃ຈິ ແຖໃ ບຈັ ຉາຘໃ ທຌກາຌ ຾ຆກຆບໄ ຌຓຎີ ະຓາຌ 6H2O ຉໃ ່ 1 ຎະຖາຓາຌບູ າງຖາໄ . 3.1.5. ຋າຈຎະຘຓ຺ ຂບຄບາງຖາໄ ກຍັ ຒ່ົ (F) ກາຌຘຶກຘາກໃ ຼທກຍັ ຋າຈຎະຘ຺ຓຂບຄ຋າຈບາງຖາໄ ຽຖໃ ຓີ ຉ຺ຌໄ ເຌຎີ 1962 ຿ຈງ Neil Bartlett ຋ໃ ີ ຓະນາທ຋ິ ະງາແຖຍຕຉິ ິຘ຿຃ຖາ່ ຽຍງ ຖາທຑຍ຺ ທໃ າບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ິງາກຍັ PtF6 ແຈ຋ໄ າຈຎະກບຍ O2PtF6 ຽຆໃ ິຄຓີ ຘີ຾ຈຄຎ຺ຌຘ຺ຓໄ ຾ຖະ ຓີ O2 ດໃ ູຌ່າ ຽຆໃ ິຄ຃ໃ າຑະຖຄັ ຄາຌ຾ງກບບີ ຄ຺ ຂບຄ O2 ຾ຖະ Xe ຓ຃ີ ໃ າເກ຃ໄ ຼຄກຌັ ນົາງ (1210 ຾ຖະ 1170 kJ/mol ຉາຓຖ່າຈຍັ ) ຖາທ຅ໃ ຄຶ ຃ຈິ ທໃ າ Xe ຌໃ າ຅ະຽກຈີ ຎະຉິກຖິ ງິ າກຍັ PtF6 ແຈໄ ຾ຖະ ຽຓໃ ບຽຂາ຺ ແຆໄ Xe ຽກຈີ ຎະຉິກຖິ ງິ າກຍັ PtF6 ຽຂາ຺ ຘາຓາຈ຾ງກ຋າຈຎະຘ຺ຓຘຽີ ນບົ ຄຂບຄ Xe ຽຆໃ ິຄຓຘີ ູຈ XePtF6 ບບກຓາແຈ.ໄ ນຄົັ ຅າກຓຖີ າງ ຄາຌກາຌ຃ຌ຺ໄ ຑຍ຺ ຂບຄ Neil Bartlett ບບກແຎຍໃ ່ຈຌ຺ ກໃ ຓ່ ກີ າຌ຃ຌ຺ໄ ຑຍ຺ ທໃ າ Xe ງຄັ ຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ິງາແຈ຿ໄ ຈງກຄ຺ ກຍັ ຒບູ ່ຖິຌ຋ໃ ີ ບຸຌນະຑູຓຘູຄ ແຈ຋ໄ າຈຎະຘຓ຺ ຆີຌບຌຒູບແ່ ຖ຋ໃ ຓີ ຘີ ູຈ XeF2, XeF4 ຾ຖະ XeF6 ຅າກຌຌັໄ ຍໃ ່ຈຌ຺ ກໃ ່ຓກີ າຌ຃ຌ຺ໄ ຑຍ຺ ຋າຈ ຎະຘ຺ຓຂບຄ Xe ບກີ ນົາງຆະຌຈິ ຈັຄຉາຉະຖາຄ຋ໃ ີ 1 ບ຺ກຆິຈ ຾ຖະ ບ຺ກ຿ຆຒູບແ່ ຕຈຂ໇ ບຄ Xe ແຈ຅ໄ າກຎະຉກິ ຖິ ິງາແປ຿ຈຕຖິ ຆີຘຂບຄຒູບ່ແຖ. 50

຋າຈຎະຘ຺ຓບາງຖາໄ ກຍັ ປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ X eF2 + H 2 X e + 2H F X eF6 + 2H 2 X e + 4H F X eF6 + 3H 2 X e + 6H F ຋າຈຎະຘຓ຺ ບາງຖາໄ ກຍັ ຌ່າໄ X eF4 + 2H 2O X e + 4H F + O 2 X eF6 + 3H 2O X eO 3 + 6H F X eF6 + H 2O X eO F4 + 2H F ຋າຈຎະຘຓ຺ ບາງຖາໄ ກຍັ ບ຺ກຆ຾ີ ຆຌ  ຎະຉກິ ຖິ ງິ າ XeO3 ກຍັ ຌ່າໄ ຽຎໃ ບງຍາຽຆີ Á¯¡ñ À§-©ñ -¾ªùó 2X eO 3 + 4N aO H + 6H 2O 2X e + O 2 + N a4X eO 6 + 8H 2  ຋າຈກບໄ ຌຘີຽນົບຄຎຸຄ຾ຉໃ ຄ຅າກ຋າຈ຾ຎັກຽຆຌຈັ ຍາຖີ ຾ຖະ ບາຆິຈຆຸຌຒູຖິກ B a2X eO 6 + 2H 2SO 4 X eO 4 + 2B aSO 4 + 2H 2O ຅ຈຸ ປບໄ ຌຽຎໃ ບງ ( ຖກັ ຘະຌະ XeF2 140 ຏຶກຍໃ ່ຓຘີ ີ XeF4 114 ຏຶກຍໃ ່ຓຘີ ີ XeF6 47.7 ຏກຶ ຍໃ ່ຓຘີ ີ ບ຺ກຆຈິ ຖະຽຍີຈຄໃ າງ ຏກຶ ຍໃ ່ຓຘີ ີ XeO3 ຖະຽຍີຈຄໃ າງ ບາງຍໃ ່ຓຘີ ີ XeO4 ຽກບ XePtF6 ຘະຖາງ຋ໃ ີ ຏກຶ ຘ຾ີ ຈຄ-ຘຓ຺ໄ CsXeF7 ຋າຈ຾ຂຄຍໃ ່ຓຘີ ີ Cs2XeF8 ຘະຖາງ຋ໃ ີ ຋າຈ຾ຂຄຓຘີ ຽີ ນບົ ຄ ຋າຈຎະຘ຺ຓຽນໃ ົາ຺ ຌຍີໄ າຄຆະຌຈິ ກໃ ຍ່ ໃ ່ໝຌັໄ ຃ຄ຺ ນົາງ, ຓ຋ີ ໃ າບຼຄ຋ໃ ຅ີ ະຘະຖາງຉ຺ທຽຆໃ ຌັ : XeO3 ຾ຖະ XeO4 ຽຆໃ ຄິ ຖະຽຍຈີ ແຈໄ (XeO3 ຓ຃ີ ໃ າ ) ຍາຄຆະຌຈິ ກໃ ໝ່ ຌັໄ ຃ຄ຺ ນົາງຽຆໃ ັຌ: Cs2XeF8 ຅ະຍໃ ່ຘະຖາງຉ຺ທຽຊຄິ ຅ະຽຑໃ ຓີ ຃ທາຓປບໄ ຌຽຊຄິ 400 ຾ຖະ ຓ຅ີ ຈຸ ນົບຓ຾ນົທ຃ໃ ບຌຂາໄ ຄຘູຄ. ຿຃ຄຘາໄ ຄ ຾ຖະ ກາຌຽກຈີ ຑຌັ ຋ະເຌ຋າຈຎະຘ຺ຓຽນໃ າົ຺ ຌຌີໄ ໃ າຘ຺ຌເ຅ນາົ ງເຌຽຓໃ ບຓທີ າຽຖຌຽບຽຖັກຉຕ຺ຄ 4 ຃ໃ ູ຃: 5s2 ຾ຖະ 5p6 ກາຌກະ຅າງບບກຽຉຈບບກແຎຽປັຈເນ ໄ ຓຽີ ບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຈໃ ຼທ຋ໃ ຅ີ ະຘາໄ ຄຑຌັ ຋ະກຍັ ຋າຈບໃ ຌແຈຖໄ ບຄຑ຅ິ າຖະຌາ XeF2 ຾ຖະ XeF4 ກາຌ຅ຈັ ຖຼຄຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຂບຄ Xe ຅ະຽຎັຌ 51

Xe 5p 5d 5s ຽຑໃ ບ຋ໃ ຅ີ ະຽກຈີ ຽຎັຌ XeF2 ຅ະຉບໄ ຄກະ຅າງຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ 1 ຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄແຎນາ 5d ຾ຖທໄ ຽກຈີ ແປຍຕິແຈ຾ຍຍ dsp3 ຈໃ ັຄຌ:ີໄ Xe 5p 5d 5s ຽກຈີ ແປຍຕິແຈຆແ໇ ຈຽໄ ຎັຌ: Xe dsp3 5d ꆮÀÒ ¡ó©Ä»®ëò©Ä©§Ì (X ຾຋ຌຽບຽຖັກຉຕ຺ຄຂບຄຒູບຖ່ ຌິ ) ຅າກ຋ໃ ກີ ໃ າທຓາຂາໄ ຄຽ຋ຄິ ຅ະຽນຌັ ແຈທໄ ໃ າ ແປຍຕຈິ ຓຖີ ັກຘະຌະ຋ໃ ຆີ ີແໄ ຎຉາຓຓູຓຂບຄປູຍຎີຖະຓຈິ ຘາຓນໃ ຼົ ຓ 2 ປູຍ ຋ໃ ຓີ ຊີ າຌປໃ ທຓກຌັ , ຅າກ຋ຈິ ຘະຈີກາຌງູກໄ ຌັ ຂບຄຽບຽຖັກຉຕຄ຺ ຅ະແຈທໄ ໃ າຽບຽຖັກຉຕຄ຺ ຋ຄັ 5 ຃ໃ ູ຅ະ຅ຈັ ຉທ຺ ດໃ ູເຌປູຍຈໃ ຄັ ກໃ າທ ຿ຈງຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຃ໃ ູ຿ຈຈຈຼທ຋ຄັ ຘາຓ຃ໃ ູ຅ະ຅ຈັ ຉັຄໄ ດໃ ູເຌປບຍທຼຌຈຼທກຌັ ຽຎັຌປູຍຘາຓນໃ ຼົ ຓ ຿ຈງຓບີ າ຿ຉຓຂບຄ F ດໃ ູ຋ໃ ີ ຘໃ ທຌຽ຋ຄິ ຾ຖະ F ຘໃ ທຌຖໃ ຸຓຂບຄປູຍຘາຓນໃ ຼົ ຓຈໃ ຄັ ປູຍ຋ີ 2 ຿ຓຽຖກຸຌ XeF2 ຅ໃ ຄຶ ຓຖີ ັກຘະຌະຽຎັຌຽຘັຌໄ ຆໃ ເຌກ່ຖະຌີ XeF4 ຅ະຉບໄ ຄຓຽີ ບຽຖກັ ຉຕ຺ຄຈຼທ 4 ຽບຽຖັກຉຕຄ຺ ຘາຖັຍຽກຈີ ຑຌັ ຋ະກຍັ F 4 ບາ຿ຉຓ ຽຆໃ ຄິ ຽປັຈແຈ຿ໄ ຈງກາຌ ກະ຅າງຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ແຎນາ 5d ຾ຖທໄ ຽກຈີ ແປຍຕິຈແຈຆ຾໇ ຍຍ d2sp3 ຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ Xe 5p 5d 5s ຽກຈີ ແປຍຕຈິ ແຈຆແ໇ ຈຽໄ ຎັຌ ຾ຖທໄ ຘາໄ ຄຑຌັ ຋ະກຍັ F 4 ບາ຿ຉຓຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ 52

ເຌ XeF4 ຓຽີ ບຽຖັກຉຕ຺ຄ 6 ຃ໃ ູບບໄ ຓປບຍບາ຿ຉຓຂບຄ Xe ຅າກ຋ຈິ ຘະຈທີ າຽຖຌຍບຌ ຾ຖະ ຋ຈິ ຘະຈີກາຌງູ ໄ ກຌັ ຂບຄ຃ໃ ູຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ , ຘາຓາຈ຃າຈ຃ະຽຌແຈທໄ ໃ າ: ຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄ຃ໃ ູຽນໃ ົາ຺ ຌ຅ີໄ ະຆແີໄ ຎງຄັ ຓຸຓ຋ຄັ 6 ຂບຄປູຍບ຺ກຉາປຉີ ຕບຌ຃ໃ ູ ຿ຈຈຈຼທ 2 ຃ໃ ູ຅ະດໃ ູ຋ໃ ຘີ ໃ ທຌຽ຋ຄິ ຾ຖະ ຖໃ ຸຓຂບຄປູຍ ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ ຅ໃ ຄຶ ຓ຿ີ ຃ຄຘາໄ ຄຽຎັຌປູຍ ຓບີ າ຿ຉຓຂບຄ ດໃ ູ຋ໃ ີຓຓູ ຋ຄັ 4 ຈໃ ຄັ ປູຍ ຋ໃ ີ 3. ນຄົັ ຅າກຓກີ າຌ຃ຌ຺ໄ ຑຍ຺ ຋າຈຎະຘ຺ຓຂບຄ Xe ຿ຈງ Bartlett ຾ຖທໄ ຓກີ າຌ຃຺ຌໄ ຑຍ຺ ຋າຈຎະຘຓ຺ ຂບຄ຋າຈບາງຖາໄ ບກີ 2 ຆະຌຈິ ຃: ຂບຄ Rn ຾ຖະ Kr ຌບກຌຌັໄ ຍໃ ່ຑຍ຺ ທໃ າຽກຈີ ຋າຈຎະຘ຺ຓຽຌໃ ບຄ຅າກຓ຃ີ ໃ າຑະຖັຄຄາຌ຾ງກຉ຺ທບບີ ຄ຺ ຘູຄ ນາົ ງ. ຅ະຽນຌັ ແຈທໄ ໃ າກາຌ຃ຌ຺ໄ ຑຍ຺ ຋າຈຎະຘ຺ຓຂບຄບາງຖາໄ ແຈຆໄ ໃ ທງຽປຈັ ເນ຅ໄ ຈຸ ຍບກ຋າຈ຋າຄຽ຃ຓ຋ີ ໃ ທີ ໃ າ຋າຈ຋ໃ ຓີ ທີ າຽຖຌ ຽບຽຖັກຉຕ຺ຄຽຎັຌ ns2np2 ຍໃ ່ຘາຓາຈຽກຈີ ຋າຈຎະຘຓ຺ ແຈໝໄ ຈ຺ ແຎຽຎັຌກາຌຌຽຎຈີ ຋າຄເນກໄ າຌຘກຶ ຘາກໃ ຼທກຍັ ຋າຈຎະຘ຺ຓ ບາງຖາໄ ຽຎັຌແຎແຈກໄ ທາໄ ຄຂທາຄ. 4. ກາຌຏະຖຈິ ຽຌໃ ບຄ຅າກທໃ າຍຌັ ຈາ຋າຈບາງຖາໄ ຽຉ຺າໄ ຖທຓກຌັ ດໃ ູ ຉາຓຆັຌໄ ຽຎບກ຿ຖກບາກາຈຂບຄໜໃ ທງ຿ຖກ, ຈໃ ັຄຌຌັໄ ທຈັ ຊຸຈິຍ ຽຑໃ ບຏະຖິຈຍັຌຈາ຋າຈບາງຖາໄ ຾ຓໃ ຌບາກາຈ, ຽຑໃ ຌິ ຽຖໃ ຓີ ຉ຺ຌໄ ກໃ ຌັ ຽຎັຌແຖງະ, ຽປັຈເນບໄ າກາຈ຾ນທົ , ຾ຖທໄ ຾ງກບ຺ກຆີ ຾ຖະ ຌຽີ ຉີບບກ, ຽນບົ ຌຌັໄ ຽຑໃ ຌິ ຅ະແຈ຋ໄ າຈບາງຖາໄ , ຘ່າຖຍັ ຽປຖຉີ ຌ຺ໄ ຉໃ ່຾ຓໃ ຌຽຑໃ ຌິ ຏະຖິຈຓາ຅າກ຋າຈບາງ຋່າຓະຆາຈຽຆໃ ຌັ : ບາ ຆ຺ຈ (N2) ຾ຖະ ຽຓຉາຌ (CH4) ນົ ເຌກາຌ຾ຐຄກາ່ ຓະຖຄັ ຘ,ີ ຕາຈຄ຺ ຓດີ ໃ ູເຌ຋າຈຕາຈີ (Ra). 5. ກາຌຌາ່ ເຆໄ ບີຄເຘໃ ຅ຈຸ ຑຽິ ຘຈ຋າຄຈາໄ ຌກາຌຽ຃ໃ ບຌແນທຽ຃ຓແີ ຈບໄ ໃ ບຌ຃ຘະຽໜຏີ ໃ າຌຓາ ຈໃ ັຄຌຌັໄ ຑທກ຋າຈບາງຖາໄ ຅ໃ ຄຶ ຊກຌາ່ ເຆໄ ຽຂ຺າໄ ເຌຂະ຾ໜໃ ຄກາຌຏະຖຈິ ບຸຈຘານະກາ່ ນາົ ງດໃ າຄຽຆໃ ຌັ : ເຆ຿ໄ ຎົຉຄ຺ ງຄິ ຾ກໃ ຌຎະ ຋າຈຽປຖີຌບກ຅າກແຈ຅ໄ າກກາຌກໃ ຌັ ບາກາຈ ຽຑໃ ຌິ ງຄັ ແຈ຅ໄ າກຎະຉກິ ຖິ ິງາຌທິ ຽ຃ົງຽຆໃ ຌັ : ຖາຓາຌຂູ ບຄ຋າຈ ຍ່ ຾ຖະ ຾ຍຍທິ຋ບີ ໃ ຌໂ. → → ຽຌໃ ບຄ຅າກຽປຖີຓ຃ີ ທາຓໜາ຾ໜຌໄ ຍໃ ່ຘູຄ ຅ໃ ຄຶ ຊກຌາ່ ເຆຘໄ ູຍຽຂາ຺ໄ ໜໃ ທງຎູຓຽຎ຺ໄາເນງໃ ຽຑໃ ບຎໃ ບງຂຌໄ ຃຺ຌໄ ຃ທາໄ ບາກາຈແຈໄ ຘະຈທກທໃ າກາຌເຆບໄ າງປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ (ງບໄ ຌຽປຖີຍໃ ່ຽກຈີ ແຒ ຾ຖະ ຍໃ ່ຽກຈີ ກາຌຖະຽຍຈີ ) ຽຍໃ ຄິ ຈາໄ ຌໜໃ ຄຶ ຾ປຄງກ຺ ຂບຄໜໃ ທງ 53

ຎູຓຽຎ຺ໄາເນງໃ ຋ໃ ຍີ ຌັ ຅ຽຸ ປຖຘີ າຓາຈງກ຺ ແຈຽໄ ຊຄິ 1100 ກ຿ິ ຖກຕາຓ/ຓ3 ຊາໄ ຋ຼຍກຍັ ປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ ຅ະງກ຺ ແຈໄ 1200-1100 ກ຿ິ ຖກຕາຓ/ຓ3. ບາງຽປຖງີ ຄັ ຊກຌາ່ ເຆຎໄ ຺ຌກຍັ ບ຺ກຆີ຾ຆຌ ເຆຘໄ ່າຖັຍກາຌນາງເ຅ຂບຄຑທກ຋ໃ ຈີ ່າຌາ່ໄ ຽຖິກ ຽຑໃ ບຎະຉິຍຈັ ຄາຌດໃ ູຑຌໄ ຌາ່ໄ . ຊາໄ ນາກເຆບໄ າຆ຺ຈ ຋າຈຈໃ ັຄກໃ າທ຅ະຖະຖາງຽຂ຺າໄ ເຌຽຖບຈ ເຌຽຄໃບຌແຂ຋ໃ ຓີ ຃ີ ທາຓຈັຌຘູຄ, ຽທຖາຌກັ ຈ່າຌາ່ໄ ຂຌໄ ຘໃ ູຍຌັ ງາກາຈ຋ໃ ຓີ ຃ີ ທາຓຈຌັ ຋່າຓະຈາ, ຓຌັ ຅ະຖະຽນງີ ບບກເຉປໄ ູຍປໃ າຄຽຎັງຐບຈຖ຺ຓ ເຌຽຘຌັໄ ຽຖບຈເນງໃ ຽປຈັ ເນຓໄ ີ ຎາກຈ຺ ກາຌຽຖບຈຎາກ ຽຖບຈຈັຄແນບົ ບກຽຎັຌບຌັ ຉະຖາງຉໃ ່ຘຸຂະຑາຍ. ຋າຈຽປຖີງຄັ ຌ່າເຆຽໄ ປຈັ ຽ຃ໃ ບຄຎບໄ ຄກຌັ ກາຌຎໃ ບງ ບກ຺ ຆີ຾ຆຌເຌບຸຈຘານະກາ່ ໜກັ ຿ຈງ ກາຌຎ຺ຌກຍັ ຋າຈບາງບາກກຄ຺ ຽຆໃ ຌັ : ກາຌ຋າ່ ຃ທາຓຘະບາຈບຸຈຘານະກາ່ ຋າຈ ຓາຽດຆີບບຓ ຾ຖະ ເຆເໄ ຌກາຌ຅ບຈຑທກ຋າຈບາຖູຓງີ ຓ຺ . ຌບກ຅າກຌງີໄ ຄັ ຌາ່ ເຆຎໄ ະຈິຈຽ຃ໃ ບຄທັຈ຾຋ກບຸຌນະຑູຓ ຋ໃ ດີ ໃ ູ ເຌຖະຈັຍຉໃ າ່ ຘຸຈ 00K ຅າກ຃ທາຓກາໄ ທໜາໄ ບຌັ ຌີໄ ຓຌັ ແຈຽໄ ຎັຌກາຌຽຎີຈຽຘັຌໄ ຋າຄເໝໃ ເນ຾ໄ ກໃ ກາຌ຃ຌ຺ໄ ຃ທາໄ ກາ່ ຓະຘຈິ ຋ຑິ າຍ຋າຄຒີຆິກຂບຄຍຌັ ຈາ຋າຈຓຌູ ບໃ ຌໂດໃ ູເຌຽຄໃບຌແຂບຸຌນະຑູຓຉໃ ່າ. ບາກກຄ຺ ຌ່າເຆຽໄ ຂ຺າໄ ເຌບຸຈຘານະກ່າ຿ຖນະໜກັ , ຎບໄ ຄກຌັ ກາຌຎໃ ບງບ຺ກຆີ, ເຆ຅ໄ ບຈບາຖູຓບີ ບຓ ນົ ຓາຽງຆີບບຓ; ຌາ່ ເຆຽໄ ຂາ຺ໄ ຽປັຈຽ຃ໃ ບຄທັຈ຾຋ກບຸຌນະຑູຓດໃ ູເຌຖະຈັຍຉໃ ່າຘຸຈ ບາກກຄ຺ ຾ຓໃ ຌ຋າຈບາງຖາໄ ຋ໃ ຓີ ຎີ ະຖິຓາຌນົາງເຌ ບາກາຈງບໄ ຌທໃ າ: ບາກກຄ຺ ຓຎີ ະຖຓິ າຌນົາງເຌ຋່າຓະຆາຈ. ຈໃ ັຄຌຌັໄ ຽຑໃ ຌິ ຅ໃ ຄຶ ເຆບໄ າກກຄ຺ ຽຂາ຺ໄ ເຌກາຌຏະຖິຈຈບກແຒ, ບາກ ກຄ຺ ຾ຖະ ຽຌບຄ຺ ເຆຽໄ ຂ຺າໄ ເຌກາຌຽປັຈຈບກແຒຒາໄ , ຾ຘຄເຈຓຘີ ີຒາໄ ຾ຓໃ ຌຓ຋ີ າຈບາກກຄ຺ ຍັຌ຅ດຸ ໃ ູ, ຓຘີ ີ຾ຈຄ຾ຓໃ ຌຽຌບ຺ຄ. ກຍົິ ຉຄ຺ ກຍັ ຽຆຌຄ຺ ຖກັ ຘະຌະ຾ຘຄຂບຄຓຌັ ຽຎັຌຘຌີ ທຌບໃ ບຌ, ຾ຉໃ ຋າຈບາງຖາໄ ຎະຘ຺ຓດໃ ູເຌຈບກແຒ຅ະຓຘີ :ີ A r + H g (g) ¦ó³¾É ¯ö-¦¢ó ¼¸ Ar + He ¦ó®ö¸Á¥¤É Ar + Ne ¦Áó ©¤Ï¾¡¡¼É ¤ Ar + Kr ¦ó³¾É ¥¾¤ Ar + Xe ¦³ó ¾É ¢¼¸ ຈາໄ ຌຘາຖິຖະຘາຈ: ບາງຖາໄ ຓຏີ ຌ຺ ຘະ຋ບໄ ຌຽຊຄິ ປໃ າຄກາງຂບຄ຃຺ຌ ຾ຖະ ຘັຈຊາໄ ຃ຌ຺ ຽປ຺ານາງເ຅ຽບ຺າບາງຖາໄ ຋ໃ ຓີ ີ ຓທຌຘາຌຎະຖາຓະຌເູ ນງໃ ຾ຓໃ ຌ຅ະຽກຈີ ບາກາຌຽຓາ຺ ຾ຖະ ຽຍໃ ບ. Neon: ຓຌັ ຊກຌ່າເຆເໄ ຌ຋ໃ ແ່ ນົ ຾ຖະ bulbs fluorescent ຘ່າຖຍັ ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ ກາຌຘະ຾ຈຄ຿຃ຘະຌາ. bulbs Neon ແຈໄ ຊກຌ່າເຆເໄ ຌກາຌຽປັຈຘທຌຑຈຘາຈ຾ຖະເຌຍາໄ ຌຽປບຌຂບຄຘຂີ ຼທ. Argon: ຓຌັ ຊກຌ່າເຆຉໄ ຌ຺ໄ ຉ່຾ຓໃ ຌຽຑໃ ບຘະໜບຄກາຌຍັຌງາກາຈ inert ເຌຂະຍທຌກາຌບຸຌນະຑູຓຘູຄ metallurgical (ກາຌຽຆໃ ບຓ຿ຖນະຈທໄ ງແຒຒາໄ ຿ຖນະນ຿ົ ຖນະຎະຘ຺ຓ) ຾ຖະ ຘ່າຖຍັ ກາຌຉໃ ຓ bulbs ແຒຒາໄ . ຓຌັ ຊກຌາ່ ເຆງໄ ຄັ ດໃ ູເຌນບໄ ຄ ຋ຈ຺ ຖບຄຘ່າຖຍັ ກາຌ຅ຍັ ຋າຈ຋ໃ ຓີ ບີ າກາຈ຋ໃ ຖີ ະບຼຈບໃ ບຌ. ຽຆຌຄ຺ ຾ຖະ Kr: ງຄັ ຍໃ ່ຓກີ າຌຌ່າເຆ຋ໄ ໃ ຘີ ່າ຃ຌັ ຂບຄ Xenon ຾ຖະ Krypton ຾ຓໃ ຌຽຂາ຺ ຽ຅າ຺ໄ ແຈຊໄ ກຌ່າເຆເໄ ຌກາຌ bulbs ຾ຘຄຘະນທໃ າຄບບກ຾ຍຍຘ່າຖຍັ ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ ຑຽິ ຘຈ. ຃່າຊາຓ: 1. ຌກັ ປຼຌ຅ໃ ຄ຺ ຘັຄຽກຈຖກັ ຘະຌະຂບຄ຋າຈຓູຌເຌ຅ຂຸ ບຄຑທກບາງຖາໄ ? 2. ຌກັ ປຼຌ຅ໃ ຄ຺ ຍບກເນປໄ ູກໄ ໃ ຼທກຍັ ຋າຈຎະຘ຺ຓຂບຄຑທກບາງຖາໄ ? 54

3. ຌກັ ປຼຌ຅ໃ ຄ຺ ຘຄັ ຽກຈຖກັ ຘະຌະ຋າຄຒີຆກິ , ຽ຃ຓ,ີ ຑາທະ຃຺ຄຉທ຺ ເຌ຋າ່ ຓະຆາຈຂບຄ຋າຈບາງຖາໄ ? 4. ຽຑໃ ຌິ ຌາ່ ເຆ຋ໄ າຈບາງຖາໄ ຽຂາ຺ໄ ເຌກາຌ຃ຌ຺ໄ ຃ທາໄ ທິ຋ະງາຘາຈ ຾ຖະ ໝຌູ ເຆຽໄ ຂ຺າໄ ເຌຆທີ ຈິ ກາຌຽຎັຌດໃ ູ? 55

ຍຈ຺ ຋ີ 8 ຋າຈຓຌູ ຅ຸ VIIA (຅ປຸ າ຿ຖ຾ຆຌ) 1. ກາຌ຃ຄ຺ ຉທ຺ ເຌ຋່າຓະຆາຈ ຾ຖະ ຎະນທັ ຈຂບຄກາຌ຃ຌ຺ໄ ຑຍ຺ ຍຌັ ຈາ຋າຈຓຌູ ຋ໃ ຘີ ັຄກຈັ ດໃ ູເຌໝທຈຂບຄຑທກປາ຿ຖ຾ຆຌຓ:ີ ຒ່ົ, ກ,່ົ ຿ຍົຓ, ບີບຈ຺ ຾ຖະ ບາຈຘະຉົຈັ . ຃່າທໃ າປາ຿ຖ (halo) ຓາ຅າກຑາຘາຽກຕກັ ຓ຃ີ ທາຓໝາງທໃ າ: ຽກບ ຍທກເຘໃ ຃່າທໃ າ຾ຆຌ (genese) ກໃ ຽ່ ກຈີ . ຖທຓ຃ທາຓໝາງ຾ຖທໄ ຽຎັຌຑທກກໃ ຽ່ ກຈີ ເນຽໄ ຎັຌຽກບ, ຿ຈງ຋ໃ າຌ ຾ຍກຽຆຖີ ບີ ຸຈ (J.J BERZELIUS) ແຈຽໄ ບີຌໄ ຉາຓກາ່ ຓະຘິຈ຋ຑິ າຍຂບຄຑທກ ຓຌັ ຽທຖາຽກຈິ ຎະຉກິ ຖິ ງິ າກຍັ ຑທກ຿ຖນະ຅ະຽກຈີ ຽຎັຌຑທກຽກບ. ຿ຈງ຋ໃ ທ຺ ແຎ຾ຖທໄ ຽຑໃ ຌິ ຌງິ ຓ຺ ເຆຉໄ ຺ທບັກຘບຌ X ຽຑໃ ບ ຽຎັຌຘຌັ ງາຖກັ ຾຋ຌເນໝໄ ຈ຺ ຋າຈຓູຌປາ຿ຖ຾ຆຌຈໃ ັຄ຋ໃ ກີ ໃ າທຓາ, ຋າຈເຌ຅ຌຸ ຖີໄ ທໄ ຌ຾ຉໃ ຽຎັຌບະ຿ຖນະ, ຽກຈີ ຋າຈຎະຘຓ຺ ບີ ບ຺ຄ ຾ຖະ ຽຎັຌ຿ຖນະ຋ໃ ທີ ໃ ບຄແທຉໃ ່ຎະຉກິ ຖິ ິງານົາງ, ຿຃ຄຘາໄ ຄຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຌບກຘຸຈຽຎັຌ ns2np5 ຽຆໃ ຄິ ຂາຈຽບຽຖັກຉຕ຺ຄຑຼຄ ຉ຺ທຈຼທກ຅່ ະຓ຿ີ ຃ຄຘາໄ ຄຽບຽຖັກຉຕ຺ຄ຃ບາງຖາໄ ຽຆໃ ິຄຓ຃ີ ທາຓໝຌັໄ ຃ຄ຺ ນົາງ -1 ຅ໃ ຄຶ ຽຎັຌຑາທະບ຺ກຆຈີ າຆ຺ຄ຋າ່ ຓະຈາ຋ໃ ຘີ ຸຈ ຂບຄ຋າຈປາ຿ຖ຾ຆຌ ຾ຖະ ຑາທະໝຌັໄ ຃ຄ຺ -1 ນຸົຈຖຄ຺ ຉັຄໄ ຾ຉໃ ຒ່ົຽຊິຄບີບ຺ຈ ຽຊຄິ ດໃ າຄເຈກໃ ່ຉາຓຑາທະບ຺ກຆີຈາຆ຺ຄຓຉີ ັຄໄ ຾ຉໃ - 1, +1, +3, +4, +5 ຾ຖະ +7, ກ່ົ ຾ຖະ ບບີ ຈ຺ ຓຑີ າທະບ຺ກຆຈີ າຆ຺ຄແຈຽໄ ຊິຄ +7 ຿ຈງ຋ໃ ທ຺ ແຎຑາທະ +3 ຍໃ ່ໝຌັໄ ຃຺ຄ. ກ. ຋າຈຓຌູ ຒ່ົ 1) ກາຌ຃ຄ຺ ຉທ຺ ເຌ຋່າຓະຆາຈ: ຽຑໃ ຌິ ຃຺ຌໄ ຑຍ຺ ທໃ າ຋າຈຒ່ົເຌ຋າ່ ຓະຆາຈ຃ຄ຺ ຉທ຺ ດໃ ູເຌຘະຑາຍຽຎັຌ຋າຈຎະຘຓ຺ ຘະຽຑາະຽຆໃ ຌັ : ເຌ຾ປໃ ຒ່ົບບຘຎາຕ໇ (Spath-fluor) ນົ ຒູົບ່ຕິຌ (fluorine) ຓຘີ ູຈຖທຓ຾ຓໃ ຌ CaF2, ແ຃ຕ຿ບແຖຉ໇ (Cryolithe) ຓຘີ ູຈ Na3AlF6. ຌບກ຅າກຌງີໄ ຄັ ຓຎີ ຺ຌດໃ ູຌາ່ ຍຌັ ຈາ຋າຈ຾ປໃ ບໃ ຌໂຽຆໃ ຌັ : ຾ປໃ ບາຎາຉຈິ (apatites) ຾ຖະ ງຄັ ຓເີ ຌກະຈູກ ດໃ ູເຌບັຈຉາຘໃ ທຌຍໃ ່ ຘູຄ (ຈູກ຾ຂທໄ , ຿ຈງຘະຽຑາະຆຌັໄ ຽ຃ບຍຂບຄ຾ຂທໄ ) 2) ຎະນທຈັ ກາຌ຃ຌ຺ໄ ຑຍ຺ : ຋າຈຒ່ົແຈຆໄ ໃ ຓາ຅າກຑາຘາຖາ຾ຉຄ ຒ່຿ົ ຖ ຓ຃ີ ທາຓໝາງທໃ າຽຖໃ ບຌແນົ (຾ປໃ ຋ໃ ປີ ບໄ ຌຽຎໃ ບງຄໃາງ) ເຌຎີ 1771 ຋ໃ າຌ ຆີ ຽຖ (SCHEELE) ແຈ຾ໄ ງກຎໃ ຼທຽບາ຺ ບາຆຈິ ຒ່ົປີຈົິກ ຿ຈງເຆ຾ໄ ປໃ CaF2. ນົຄັ ຅າກຌຌັໄ ຓາປບຈຎີ 1818 ຋ໃ າຌ ຽຈທີ (DAVY) ແຈຑໄ ະງາງາຓ຋່າກາຌ຾ງກຎໃ ຼທຽບາ຺ ຋າຈຒ່ົ ຈທໄ ງທ຋ິ ທີ ຽິ ຃າະຌ່າໄ ຽຎໃ ບງຂບຄ຋າຈຒ່ົຈທໄ ງກະ຾ຘແຒຒາໄ . ຉກ຺ ຓາ ປບຈຎີ 1886 ຋ໃ າຌ ຓທຈຆຄັ (MOISSION ຌກັ ຽ຃ຓຘີ າຈຆາທຐຕັຄແຈປໄ ັຍຖາຄທຌັ ຿ຌ຾ຍຌເຌຎີ 1906) ແຈປໄ ຍັ ຏ຺ຌຘ່າ ຽຖຈັ ເຌກາຌ຾ງກຎໃ ຼທແຈ຋ໄ າຈຓຌູ ຈໃ ັຄກໃ າທ. ຂ. ຋າຈຓຌູ ກ່ົ 1) ກາຌ຃ຄ຺ ຉທ຺ ດໃ ູເຌ຋າ່ ຓະຆາຈ: ກເ່ົ ຌ຋າ່ ຓະຆາຈຍໃ ຃່ ຄ຺ ຉທ຺ ດໃ ູເຌຑາທະຽຘຖີ ຾ຉໃ ຅ະຓດີ ໃ າຄບຸຈຓ຺ ຘ຺ຓຍູຌເຌຑາທະ຋າຈ ຎະຘ຺ຓຽຆໃ ຌັ : ຋າຈຎະຘຓ຺ ກຍັ ຌາຉຕດີ ໃ ູເຌປູຍປໃ າຄຂບຄຽກບ຋ະຽຖ, ຽກບຍໃ ່, ຽກບກ່ົຖທ຺ ຓາຽດຆບີ ບຓ, ຽກບກາຖີ, ຽກບຽນໃ າົ຺ ຌຓີໄ ດີ ໃ າຄບຸຈ຺ຓຘ຺ຓຍູຌເຌຌາ່ໄ ຋ະຽຖ ຾ຖະ ຾ນໃ ົຄ຋າຈຽ຃ຓັ ເຌ຋າ່ ຓະຆາຈ. 2) ຎະນທຈັ ກາຌ຃ຌ຺ໄ ຑຍ຺ : 56

຋າຈກ່ແົ ຈຆໄ ໃ ຓາ຅າກຑາຘາຽກຕັກ຿຃ົ຿ຕຈຓ຃ີ ທາຓໝາງທໃ າ: ຘີຂຼທ, ຋າຈບາງຘຂີ ຼທບໃ ບຌ, ກໃ ຌິ ຾ຂຄ, ບຶຈບັຈ ຽທຖາຈ຺ຓ. ກົຊ່ ກ຃຺ຌໄ ຑຍ຺ ເຌຎີ 1774 ຿ຈງ຋ໃ າຌ ຆີຽຖ (SHEELE ຌກັ ຽ຃ຓຆີ າທຆູ຾ບຈ) ຽຑໃ ຌິ ເຆບໄ າຆິຈຓຸງຕບີ າຉິກ (ຆໃ ຽກໃ າ຺ ) HCl ກະ຋ຍ຺ ກຍັ ຈບີ ກ຺ ຆຈິ ຓຄັ ກາຌ. ຾ຉໃ ຋ໃ າຌ ຖາທທ຺ ຆີຽບ (LAVOISIER) ງຄັ ແຈຊໄ ທໃ າ ຓຌັ ງຄັ ຽຎັຌ຋າຈຎະຘ຺ຓ ໜໃ ຄຶ (຋າຈຎະຘ຺ຓຂບຄບາຆິຈຓຸງຕບີ າຉກິ ) ກຍັ ບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌ. ຅ຌ຺ ຉ຺ກຓາປບຈຎີ 1809 ຋ໃ າຌ ຽກຖຸຈຆັກ (GAY LUSSAC) ຋ໃ າຌ ຽຉຌາກ (THENARD) ຾ຖະ ຋ໃ າຌ ຽຈທີ (DAVY) ແຈດໄ ັໄຄດຌທໃ າ: ຾ຓໃ ຌ຋າຈຈໃ ຼທໜໃ ຄຶ ຾ຖະ ຆໃ ເຌຎັຈ຅ຍຸ ັຌ ກໃ ່຾ຓໃ ຌຽບຌີໄ ຉາຓຘຎີ ະ຅າ່ ຉທ຺ ຂບຄຓຌັ . ຃. ຋າຈຓູຌ຿ຍຕຓ 1)ກາຌ຃ຄ຺ ຉທ຺ ດໃ ູເຌ຋າ່ ຓະຆາຈ: ຿ຍຕຓດໃ ູເຌຑາທະຽຎັຌ຋າຈຎະຘ຺ຓ ຓຍີ ໃ ່຃ໃ ບງ຾ຏໃ ນາົ ງດໃ ູເຌ຋າ່ ຓະຆາຈ຋າຈປໃ ທຓຎະຘ຺ຓກຍັ ຓຌັ ຿ຉ຋ໃ ຘີ ່າ຃ັຌຌຌັໄ ກໃ ່ ຾ຓໃ ຌ ກ.່ົ ຽຑໃ ຌິ ຑຍ຺ ທໃ າ ຿ຍຕຓດໃ ູເຌຌາ່ໄ ຋ະຽຖ, ເຌຌ່າໄ ຂບຄຍາຄ຋າຈ຾ປໃ ຾ຖະ ເຌຘາງຍໃ ່຋າຈຽ຃ັຓ ເຉປໄ ູຍປໃ າຄຂບຄ຿ຍຕຓ ຓທ຺ ຓາຽດຆີບບຓ ຓກັ ຽຉ຺າໄ ຿ປຓດໃ ູຆັຌໄ ໜາໄ ຈຌິ . ຾ຉໃ ທໃ າຘໃ ທຌຌ່າໄ ຋ະຽຖຍຌັ ຅ກຸ ປົ່ ໃ ທຓຎະຘ຺ຓຎະຓາຌ 2% ຾ຖະ ຍຌັ ຅ຑຸ ຼຄ ຾ຉໃ 0.006%, ຘໃ ທຌດໃ ູ຋ະຽຖຘາຍແຈຍໄ ັຌ຅ຽຸ ຊິຄ 0.4%. 2)ຎະນທັຈກາຌ຃ຌ຺ໄ ຑຍ຺ : ຿ຍຕຓແຈຆໄ ໃ ຓາ຅າກ ຑາຘາຖາ຾ຉຄ ຿ຍຕຓຓຈ຺ ຓ຃ີ ທາຓໝາງທໃ າກໃ ຌິ ຂິທ຿ຍຕຓແຈຊໄ ກ຃ຌ຺ໄ ຑຍ຺ ເຌຎີ 1826 ຿ຈງ ຌກັ ຽ຃ຓຘີ າຈຆາທຐຕັຄ ຋ໃ າຌ ຍາຖາຈ (A.J. BALARD) ຄ. ຋າຈຓຸຌບບີ ຈ຺ 1) ກາຌ຃຺ຄຉທ຺ ດໃ ູເຌ຋າ່ ຓະຆາຈ: ຽຑໃ ຌິ ຑຍ຺ ທໃ າບີບ຺ຈດໃ ູເຌຑາທະຽຎັຌຽກບບບີ ຈ຺ ຈທ຺ ຓເີ ຌຌາ່ໄ ຋ະຽຖ ຾ຖະ ຍໃ ່ຌາ່ໄ ຽ຃ັຓຍາຄຍໃ ບຌ, ຌບກ຅າກຌບີໄ ີບຈ຺ ງຄັ ຓີ ດໃ ູຌ່າຑຈຍາຄຆະຌຈິ ຽຆໃ ຌັ : ຑທກທາຽຕກັ (ຆໃ ຾ຍຍຽກໃ າ຺ ຂບຄຑທກແ຃຋ະຽຖ) ຾ຖະ ຓດີ ໃ ູເຌຘຈັ ຋ະຽຖຍາຄດໃ າຄ ຑທກຘຈັ ແຈໄ ປັຍຽກບບບີ ຈ຺ ຈ຺ທ ຾ຖະ ຎໃ ຼຌປູຍກາງຽຎັຌ຋າຈຎະຘ຺ຓບ຺ຄ຃ະ຋າຈ. ບາກາຈ຿ຈງຘະຽຑາະບາກາຈ຅າກ຋ະຽຖ ຅ະຍຌັ ຅ບຸ ີ ບຈ຺ ເຌຎະຖຓິ າຌໜບໄ ງໜໃ ຄຶ , ຘໃ ທຌຍໃ ບຌຘູຄຽໜບຖະຈັຍຌາ່ໄ ຋ະຽຖນາົ ງ຅ະຂາຈ຋າຈບີບຈ຺ ຌບກ຅າກຌງີໄ ຄັ ຑຍ຺ ຓດີ ໃ ູຉໃ ບຓ຃່ ນບງຂບຄ຃ຌ຺ . 2) ຎະນທັຈຂບຄກາຌ຃ຌ຺ໄ ຑຍ຺ : ບີບ຺ຈແຈຆໄ ໃ ຓາ຅າກຑາຘາຽກຕກັ ບີບຈ຺ ຾ຈຄ ໝາງ຃ທາຓທໃ າ: ຘີບິຈ. ບບີ ຈ຺ ແຈຊໄ ກ຃ຌ຺ໄ ຑຍ຺ ເຌຎີ 1811 ຿ຈງ຋ໃ າຌ ກທກຉ຺ທ (B. COURTOIS) ຽຆໃ ຄິ ກໃ ບຌຌ຋ີໄ ໃ າຌ ຽກຖຸງຆກັ ຾ຖະ ຋ໃ າຌ ຽຈທີ ກໃແ່ ຈ຋ໄ ່າກາຌຘກຶ ຘາຓາ຾ຖທໄ . ຅. ຋າຈຓຌູ ບັຈຘະຉຈັ ແຈຓໄ າ຅າກຑາຘາຽກຕກັ ບຈັ ຘະຉາຉ຺ຈ຾ຎທໃ າຍໃ ່ໝຌັໄ ຃຺ຄ. ຋າຈຈໃ ັຄກໃ າທຽຑໃ ຌິ ຃ຌ຺ໄ ຑຍ຺ ແຈຓໄ າ຅າກກາຌຘັຄຽ຃າະ຋ຼຓ ຈທໄ ງທ຋ິ ເີ ຆບໄ ະຌຑຸ າກບາຌຒາ ງຄິ ເຘໃ ຋າຈ ຍຘິ ະຓຸຈ ບ຿ີ ຆຉຍ຺ 209 → 57

ບຈັ ຘະຉຈັ ຽຎັຌ຋າຈກາ່ ຓະຉະຑາຍຖັຄ, ຓຌັ ຘາຓາຈຎໃ ບງຑທກບາຌຸຑາກ ບບກ຾ຖທໄ ກຍັ ຃ຌຽຎັຌ຋າຈຍິຈຘະ ຓຸຈບ຿ີ ຆຉ຺ຍ຿ໝໃ : → ຋າຈບຈັ ຘະຉັຈຊກຎະຈິຈແຈເໄ ຌຎີ 1940 ຿ຈງ຋ໃ າຌ (຃່ຆັຌ CORSON, ຾ຓກັ ຽ຃ຌັ ຆີ Mackenzie ຾ຖະ ຽຆີ ຽກົ Segre) ປບຍທຼຌຽ຃ໃ ຄິ ບາງຸ (ຽ຃ໃ ິຄຆທີ ຈີ ) ຂບຄກາຌຽກຈີ , ກາຌ຾ງກຉທ຺ ຽບ຺າຽບຄຓຎີ ະຓາຌ 8.3 ຆໃ ທ຺ ຿ຓຄ ຎະຖິຓາຌ ບາຈຘະຉັຈຓຍີ ໃ ່ນາົ ງຑ່຋ໃ ຅ີ ະຌາ່ ຓາຘຶກຘາຖກັ ຘະຌະແຈດໄ ໃ າຄຖະບຼຈ. ຋າຈຓຸຌ຋ໃ ຎີ ຸຄ຾ຉໃ ຄແຈຈໄ ທໄ ງທິ຋຋ີ ຼຓຌີໄ ຓ຃ີ ຸຌ ຖັກຘະຌະນົາງດໃ າຄ຃ກຍັ ບບີ ຺ຈ ຘະ຾ຈຄບບກ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະຖະຖາງເຌຑທກ຋າຈຽຆໃ ບຓຖະຖາງບ຺ຄ຃ະ຋າຈ ຽທຖາຽຎັຌບີ ບຄ຺ ດໃ ູປູຍຊແຒຒາໄ ຍັຌ຅ຖຸ ຍ຺ ຓ຃ີ ໃ າຽ຃ຓຽີ ຋ໃ າ຺ 1. 2. ຖກັ ຘະຌະ຋ໃ ທ຺ ແຎຂບຄ຋າຈ຅ຸ VIIA ແຈຈໄ ໃ ຄັ ຌ:ີໄ  ຽຎັຌບະ຿ຖນະຓທີ າຽຖຌຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ 7 ຑາທະຎ຺ກກະຉິ F2 ຾ຖະ ຽຎັຌບາງ Cl2 ຘຽີ ນບົ ຄບໃ ບຌ ຾ຖະ ຂຼທ ບໃ ບຌຉາຓຖ່າຈັຍ Br2 ຽຎັຌ຋າຈ຾ນທົ ຘຌີ ່າໄ ຉາຌ຾ຈຄ ຾ຖະ I2 ຽຎັຌ຋າຈ຾ຂຄຘຓີ ໃ ທຄ ຽຆໃ ິຄຘີຂບຄ຋າຈປາ຿ຖ຾ຆຌ຅ະຽຂັຓໄ ຂຌໄ ຽຓໃ ບຽຖກບາ຿ຉຓຽຑໃ ຓີ ຂຌໄ ຋ຸກ຋າຈຽຎັຌ຋າຈຑຈິ .  ຃ທາຓຽຎັຌ຿ຖນະ຅ະຽຑໃ ຓີ ຂຌໄ ຽຓໃ ບຽຖກບາ຿ຉຓຽຑໃ ຓີ ຂຌໄ .  ຋າຈປາ຿ຖ຾ຆຌ຋ຸກ຿ຉດໃ ູເຌຘະຑາຍ຿ຓຽຖກຸຌບາ຿ຉຓ຃ໃ ູ (diatomic molecule) ຋ຸກຑາທະ຋ຄັ ຋າຈ຾ຂຄ, ຋າຈ ຾ນົທ, ຋າຈບາງ ຿ຈງດຶຈໜໃ ຼທກຌັ ຈທໄ ງຑຌັ ຋ະ຿຃ທາຽຖຌ.  ຍໃ ່ຆັກຌ່າ຃ທາຓປບໄ ຌ ຾ຖະ ແຒຒາໄ ງບໄ ຌຽຎັຌບະ຿ຖນະ  ຓບີ າ຿ຉຓຂະໜາຈຌບໄ ງຽຓໃ ບຎຼຍ຋ຼຍກຍັ ຋າຈເຌປບຍທຼຌຈຼທກຌັ ຾ຉໃ ຓຂີ ະໜາຈເນງໃ ຂຌໄ ຽຓໃ ບຽຖກບາ຿ຉຓ ຽຑໃ ຓີ ຂຌໄ .  ຃ທາຓໜາ຾ໜຌໄ ຅ະຽຑໃ ຓີ ຂຌໄ ຽຓໃ ບຽຖກບາ຿ຉຓຽຑໃ ຓີ ຂຌໄ .  ຓ຅ີ ຈຸ ປບໄ ຌຽຎໃ ບງ, ຅ຈຸ ຒ຺ຈ ຾ຖະ ຃ທາຓປບໄ ຌ຾ຐຄຂບຄກາຌຽກຈີ ບາງຉໃ ່າ, ຽຌໃ ບຄ຅າກຓ຾ີ ປຄດຶຈໜຼທຖະນທໃ າຄ຿ຓຽຖ ກຸຌ (຃຾ປຄທາຌຽຈີທາຌ) ຌບໄ ງ ຾ຉໃ ຅ຈຸ ປບໄ ຌຽຎໃ ບງ, ຅ຈຸ ຒ຺ຈ ຾ຖະ ຃ທາຓປບໄ ຌ຾ຐຄຂບຄກາຌຽກຈີ ບາງຽຑໃ ຓີ ຂຌໄ , ຽຓໃ ບ ຽຖກບາ຿ຉຓຽຑໃ ຓີ ຂຌໄ ຽຑາະຓ຾ີ ປຄທາຌຽຈີທາຌຽຑໃ ຓີ ຂຌໄ . ຌບກ຅າກຌກີໄ າຌຖະຽນງີ ຂບຄ຋າຈ຅ຸ VIIA ຅ະ຃ໃ ບງໂນຸຈົ ຖ຺ຄ ຽຓໃ ບຽຖກບາ຿ຉຓຽຑໃ ຓີ ຂຌໄ ຽຑາະ຾ປຄທາຌຽຈີທາຌຽຑໃ ຓີ ຂຌໄ .  ຓ຃ີ ໃ າຽບຽຖກັ ຿຋ຕຽຌກາຉທີ ີຘູຄ຋ໃ ຘີ ຸຈເຌປບຍທຼຌຈຼທກຌັ ຾ຖະ ຃ໃ າຽບຽຖກັ ຿຋ຕຽຌກາຉທີ ີຉ຅ີ ະ຃ໃ ບງໂນຸົຈຖ຺ຄຽຓໃ ບ ຽຖກບາ຿ຉຓຽຑໃ ຓີ ຂຌໄ .  ຓ຃ີ ໃ າ IE1 ຃ໃ ບງຂາໄ ຄຘູຄ ຾ຖະ ຃ໃ າ IE1 ຅ະ຃ໃ ບງໂນຸົຈຖ຺ຄຽຓໃ ບຽຖກບາ຿ຉຓຽຑໃ ຓີ ຂຌໄ ຽຌໃ ບຄ຅າກຂະໜາຈຂບຄບາ຿ຉຓ ເນງໃ ຂຌໄ .  ຓຽີ ຖກບກ຺ ຆຈີ າຆ຺ຄແຈນໄ າົ ງ຃ໃ າຽຌໃ ບຄ຅າກຓີ 7 ທາຽຖຌຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຽຆໃ ຄິ ຅ະຘາຓາຈ຅ະເນ ໄ ນົ ປຍັ ຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄ຅າກ ຋າຈບໃ ຌ ນົ ເຆຽໄ ບຽຖັກຉຕຄ຺ ປໃ ທຓກຍັ ຋າຈບໃ ຌໂ ຽຆໃ ຄິ ຓ຃ີ ໃ າຽບຽຖັກ຿຋ຕຽຌກາຉີທຉີ ຉີ ໃ າຄກຌັ ແຈໄ ຽປັຈເນຓໄ ຽີ ຖກບກ຺ ຆຈີ າຆ຺ຄ ນົາງ຃ໃ າ 58

 ຽກຈີ ຋າຈຎະຘ຺ຓແຈນໄ າົ ງຆະຌຈິ ຽຆໃ ັຌ: NaCl, CaF2, HF, KI ຾ຖະ ງຄັ ຽກຈີ ຋າຈຎະຘ຺ຓ ຋ໃ ີຓ຋ີ າຈບຄ຺ ຎະກບຍ ຆະຌຈິ ຈຼທກຌັ ແຈນໄ າົ ງຆະຌຈິ ຽຑາະຓຽີ ຖກບກ຺ ຆີຈາຆ຺ຄແຈນໄ ົາງ຃ໃ າຽຆໃ ຌັ : NaClO, NaClO2, NaClO3, NaClO4, Cl2O, ClO2, ClO3 ຾ຖະ Cl2O7 ຽຎັຌຉຌ຺ໄ .  ຋າຈ຅ຸ VIIA ຖະຖາງເຌຌາ່ໄ ແຈຌໄ ບໄ ງ ຾ຖະ ເນຘໄ ີຉໃ າຄກຌັ ຽຌໃ ບຄ຅າກຽຎັຌ຿ຓຽຖກຸຌ຋ໃ ຍີ ໃ ່ຓຂີ ທຌັໄ ຅ໃ ຄຶ ຖະຖາງແຈຈໄ ເີ ຌ ຉ຺ທຑາຖະຖາງບຄ຺ ຃ະ຋າຈຽຆໃ ັຌ: CCl4>>Cl2 ເຌ CCl4 ຍໃ ່ຓຘີ ີ >> Br2 ເຌ CCl4 ຘີຘ຺ຓໄ >> I2 ເຌ CCl4 ຘີຓໃ ທຄ.  ຋າຈ຋ໃ ດີ ໃ ູຂັຌໄ ຽ຋ຄິ ຂບຄ຅ຘຸ າຓາຈຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ິງາກຍັ ຋າຈຎະຘ຺ຓຽປແຖຂບຄ຋າຈ຋ໃ ດີ ໃ ູຂຌັໄ ຖໃ ຸຓແຈໄ ຾ຉໃ ຋າຈຂັຌໄ ຖໃ ຸຓ຅ະຍໃ ່ ຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ງິ າກຍັ ຋າຈຽປແຖຂບຄ຋າຈ຋ໃ ດີ ໃ ູຂຌັໄ ຽ຋ຄິ ຅ໃ ຄຶ ຘະນຸຍົ ແຈທໄ ໃ າ: ”຃ທາຓຘາຓາຈກາຌຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ງິ າຂບຄ຋າຈ຅ຸ VIIA ຅ະນຸົຈຖຄ຺ ຅າກຽ຋ຄິ ຖຄ຺ ຖໃ ຸຓ” ຈຄັ ຉາຉະຖາຄ. 3. ກ່າຓະຘຈິ ຋ຑິ າຍ຋າຄຈາໄ ຌຒີຆກິ ຒ່ົຽຎັຌບາງຘີຽນບົ ຄບໃ ບຌ, ກຽ່ົ ຎັຌບາງຘຂີ ຼທຽນບົ ຄ, ຓກີ ໃ ຌິ ຆຸຌ຾ຘຍ, ບຌັ ຉະຖາງຉໃ ່ກາຌນາງເ຅, ຿ຍົຓຽຎັຌ຋າຈ ຾ນົທຘຌີ າ່ໄ ຉາຌ຾ກໃ , ຽຎັຌບັຌຉະຖາງຉໃ ່ຏທິ ໜຄັ , ຓ຃ີ ທາຓຈັຌບາງຘູຄ, ຖະຽນີງຄໃາງ, ບາງຽຎັຌຑຈິ ຾ຖະ ກໃ ຌິ ຆຸຌ, ຿ຍົຓ ຖະຖາງເຌຌາ່ໄ ແຈຌໄ ບໄ ງ, ຾ຉໃ ຖະຖາງແຈຈໄ ນີ າົ ງເຌຉທ຺ ຑາຖະຖາງບຄ຺ ຃ະ຋າຈຽຆໃ ຌັ : CS2.CCl4 ເນຘໄ ີ຾ຈຄ, ຖະຖາງເຌ ຽນາົ຺ໄ ຾ຖະ ຾ຍັຄ຾ຆຌເນຘໄ ີຌາ່ໄ ຉາຌ, ເຌບຸຌນະຑູຓ຋່າຓະຈາບີບຈ຺ ຽຎັຌ຋າຈ຾ຂຄຘຽີ ຋າ຺ ຈ່າຓຽີ ນຄຘ຺ ຓຌັ ຽຖັກຌບໄ ງ, ຽຓໃ ບ ປບໄ ຌຖະຽນຈີ ດໃ າຄແທທາເນບໄ າງຘຓີ ໃ ທຄ, ຖະຖາງເຌຌາ່ໄ ແຈຌໄ ບໄ ງນົາງ, ຾ຉໃ ຖະຖາງແຈຈໄ ີນົາງເຌຉ຺ທຑາຖະຖາງບ຺ຄ຃ະ ຋າຈ, ເຌ CS2 ຾ຖະ CCl4 ເນຘໄ ີບບຌ (ຘຆີ ຺ຓຑູ), ເຌຽນົາ຺ໄ ຾ຖະ ຾ຍັຄ຾ຆຌເນຘໄ ີຌ່າໄ ຉາຌ຾ກໃ ຌບກ຅າກຌຌັໄ ງຄັ ຖະຖາງ ແຈຈໄ ເີ ຌ຋າຈຖະຖາງບີບ຺ຈຈທ຺ ຽຑາະຽກຈີ ຉົີບີບຈ຺ ຈ຺ທບບີ ຺ຄ . ຋ຸກ຋າຈຓ຿ີ ຓຽຖກຸຌ຋ໃ ຎີ ະກບຍຈທໄ ງຘບຄບາ຿ຉຓເຌຘະຑາຍບາງ, ຋າຈ຾ນົທ ຾ຖະ ຋າຈ຾ຂຄ, ຖກັ ຘະຌະຉໃ າຄໂ ຂບຄ຋າຈຌຓີໄ ຃ີ ທາຓຘ່າຑຌັ ກຌັ ດໃ າຄຈີ ຾ຖະ ຖຼຄຖ່າຈຍັ ກຌັ ດໃ າຄຘະໝໃ ່າຘະຽໝ,ີ ຑ຅ິ າຖະຌາ຅າກຒ່ົແຎນາບບີ ຈ຺ , ຂະໜາ ຈຂບຄບາ຿ຉຓ ຾ຖະ ຂະໜາຈຂບຄບີບຄ຺ ເນງໃ ຂຌໄ , ຅ຈຸ ປບໄ ຌຽຎໃ ບງ ຾ຖະ ຅ຈຸ ຒ຺ຈຘູຄຂຌໄ , ຋າຈປາ຿ຖ຾ຆຌຓຘີ ະຑາຍ ແຒຒາໄ ຖ຺ຍຘູຄ, ຒ່ົຽຎັຌ຋າຈ຋ໃ ຓີ ຘີ ະຑາຍແຒຒາໄ ຖຍ຺ ຘູຄ຋ໃ ຘີ ູຄເຌຍັຌຈາ຋າຈ຋ຄັ ໝຈ຺ ເຌຉາຉະຖາຄ຋າຈຓູຌຽ຃ຓ຅ີ ໃ ຄຶ ຍໃ ່ຓຽີ ຖກ ບ຺ກຆຈີ າຆ຺ຄ຋ໃ ຽີ ຎັຌຍທກຽຖງີ , ຘ່າຖັຍ຋າຈເຌ຅ຸ VIIA ຌ,ີໄ ຃ໃ າຘະຑາຍແຒຒາໄ ຖຍ຺ ນຸົຈຖຄ຺ ຅າກຒ່ົຽຊຄິ ບບີ ຈ຺ ຈໃ ັຄ຋ໃ ຃ີ າຈແທໄ (ຉາຉະຖາຄ 1) ຋ໃ າບໃ ຼຄຂບຄ຾ປຄນກັ ຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄ EA ນຸົຈຖຄ຺ ແຎຉາຓ຅,ຸ ຾ຉໃ ຃ໃ າຂບຄຒ່ົຌບໄ ງກທໃ າ຋ໃ ຃ີ ທຌຽຎັຌຽຑາະບາ຿ຉຓຒ່ົຓີ ຂະໜາຈຌບໄ ງ, ກາຌງູກໄ ຌັ ຖະນທໃ າຄຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຽກໃ າ຺ ກຍັ ຽບຽຖັກຉຕ຺ຄ຋ໃ ຽີ ຂ຺າໄ ແຎເໝໃ ຓຏີ ຌ຺ ກະ຋ຍ຺ ເຌຽຖໃ ບຄຌນີໄ ົາງກທໃ າບາ ຿ຉຓກ່ົ, ຿ຍົຓ ຾ຖະ ບີບຈ຺ ຋ໃ ຓີ ຂີ ະໜາຈເນງໃ ນາົ ງ. ຑະຖັຄຄາຌຑຌັ ຋ະກໃ ່ຽຆໃ ັຌຈຼທກຍັ EA ຓ຋ີ ໃ າບໃ ຼຄນຸຈົ ຖ຺ຄແຎຉາຓ຅,ຸ ງກ຺ ຽທຌັໄ ຑຌັ ຋ະ F-F ຽຆໃ ິຄ຃ໃ ບຌຂາໄ ຄບໃ ບຌ, ຑະຖຄັ ຄາຌຑຌັ ຋ະ F-F ຉໃ ່າກທໃ າຑະຖຄັ ຄາຌຑຌັ ຋ະ Cl-Cl ຾ຖະ Br-Br ຋ຄັ ຌຽີໄ ຌໃ ບຄ຅າກ຾ປຄງູບໄ ັຌປຸ ຌ຾ປຄຖະນທໃ າຄຽບ ຽຖັກຉຕ຺ຄ຋ໃ ຍີ ໃ ່ແຈ຋ໄ ຑີ ຌັ ຋ະຉໃ ່ກຌັ , ຒ່ົ຾ຉໃ ຖະບາ຿ຉຓຓຽີ ບຽຖກັ ຉຕ຺ຄ຋ໃ ຍີ ໃ ່ແຈຓໄ ຑີ ຌັ ຋ະຘາຓ຃ໃ ູ ຾ຖະ ຂະໜາຈບາ຿ຉຓກໃ ່ຌບໄ ງ ນົາງ, ຑຌັ ຋ະ ກໃ ່ຘຌັໄ ຌ່າ. ຈໃ ັຄຌຌັໄ ຽຓໃ ບບາ຿ຉຓ຋ຄັ ຘບຄຽຂ຺າໄ ຓາດໃ ູຉຈິ ກຌັ ຅ໃ ຄຶ ຽກຈີ ຾ປຄງູກໄ ຌັ ນາົ ງຽປຈັ ເນຑໄ ຌັ ຋ະບໃ ບຌຍໃ ່຾ຂຄ ຾ປຄ. 59

ຑະຖຄັ ຄາຌກາຌ຾ຉກຉ຺ທຽຎັຌບີບຄ຺ ຂບຄ຋າຈເຌ຅ຸ VIIA ຓ຃ີ ໃ າຘູຄນາົ ງ, ຾຃ຈບີບຄ຺ F+ ຅ໃ ຄຶ ຍໃ ່ຓ຿ີ ບກາຈ຋ໃ ຅ີ ະຓີ X+ (X=຋າຈປາ຿ຖ຾ຆຌ) ຽຑໃ ຓີ ຂຌໄ ຽຓໃ ບຽຖໃ ບຌແຎນາ຋າຈ຋າໄ ງ຅,ຸ ຓ຋ີ າຈຎະຘຓ຺ ຂບຄບບີ ຈ຺ ຃ກຌັ ຽຆໃ ຌັ : I, Cl ຋ໃ ບີ າຈຓີ I+ ເຌ຋າຈຖະຖາງບາຆຈິ ຆູຌຒູຕກິ . ຃ໃ າຘກັ ງະຑາຍຽຕຈຸກຆຄ຺ F2-F- ຽຎັຌຍທກນົາງ຋ໃ ຘີ ຸຈ ຾ຖະ ນຸຈົ ຌບໄ ງຖ຺ຄຉາຓຖ່າຈຍັ ຋າຈເຌ຅ຸ ຋ຄັ ຌກີໄ ໃ ຘ່ ບຈ຃ໃ ບຄ ກຍັ ຃ໃ າ ຽຆໃ ຄິ ຽຎັຌຖ຺ຍຌບໄ ງຖ຺ຄ, ບາຈຑ຅ິ າຖະຌາ຋າຄ຃ໃ າບຸຌນະຑູຓທັຈຽຑໃ ບ຋ຼຍກຍັ ຃ໃ າ E0 ຈໃ ັຄຌ:ີໄ (ຘ່າຖັຍ ຾ຖະ ) ຽບຌ຋າຖຎີຂບຄກາຌກາງຽຎັຌບາງ ຑະຖຄັ ຄາຌຘະຖາງຑຌັ ຋ະ ຊາໄ ຃ຈິ ແຖໃ ຈທໄ ງທ຋ິ ກີ າຌ຾ຍຍຌ຅ີໄ ະຑຍ຺ ທໃ າ຃ໃ າ ຋ໃ ຽີ ຎັຌຏ຺ຌຍທກຂບຄຑະຖັຄຄາຌ຋ຄັ ຘໃ ີ຃ໃ າຖຼຄກຌັ ແຈຖໄ ່າຈັຍ ຽຎັຌ -714, 611, -580 ຾ຖະ -496 kJ ຘ່າຖັຍ ຾ຖະ ຋ຄັ ຌຽີໄ ຑາະທໃ າຒ່ົຌຌັໄ ຽຊິຄ຅ະຓ຃ີ ໃ າ ຽບຽຖັກຉຕ຺ຄຉໃ ່າ, ຾ຉໃ ຓຑີ ະຖຄັ ຄາຌແປຽຈ ຆັຌຘູຄນົາງ຅ໃ ຄຶ ຆ຺ຈຽຆີງ຋ຈ຺ ຾຋ຌກຌັ . ຉາຉະຖາຄ 1 ຖັກຘະຌະຍາຄດໃ າຄຂບຄ຋າຈ຅ຸ VIIA ຖັຈຘະໝບີ າ຿ຉຓ (ຑຌັ ຋ະ຿຃ທາຽຖຌ) (pm) F Cl Br I2 ຖຘັ ະໝບີ ບີ ຄ຺ X- (pm) ຅ຈຸ ປບໄ ຌຽຎໃ ບງ 64 99 114 133 -136 181 196 216 ຅ຈຸ ຒ຺ຈ -220 -101 -7 113 ຑະຖຄັ ຄາຌກາຌ຾ຉກຉທ຺ ຽຎັຌບີບຄ຺ (kJ/mol-1) -188 -35 59 183 EA (kJ/mol-1) 1681 1255 1142 1007 333 348 340 296 ຘະຑາຍແຒຒາໄ ຖ຺ຍ 4.1 2.83 2.74 2.21 ຑະຖັຄຄາຌຑຌັ ຋ະ (kJ/mol-1) X-X 155 243 192 151 ກາຌຆັກຌາ່ ຂທຌັໄ ແຒຒາໄ (V) +2.87 +1.36 +1.07 +0.54 4. ກາ່ ຓະຘຈິ ຋ຑິ າຍ຋າຄຈາໄ ຌຽ຃ຓີ ຋າຈ຅ຸ VIIA ຽຎັຌບະ຿ຖນະ຋ໃ ຓີ ຃ີ ທາຓທໃ ບຄແທຉໃ ່ຎະຉິກຖິ ງິ າຽ຃ຓຽີ ຎັຌດໃ າຄນທົ ຄນົາງ F2 ຌຌັໄ ທໃ ບຄແທ຋ໃ ຘີ ຸຈຓີ ຑະຖຄັ ຄາຌຑຌັ ຋ະຉໃ ່າ, ຾ຉກຘະຖາງຽຎັຌບາ຿ຉຓຄໃາງ, ຈໃ ັຄຌຌັໄ ຅ໃ ຄຶ ຓຑີ ະຖຄັ ຄາຌກກ່ າ່ ຓຌັ ຂບຄຎະຉິກຖິ ງິ າຉໃ າຄໂຉໃ ່າ, ຒ່ົ ຘາຓາຈຖທຓ຿ຈງກຄ຺ ກຍັ ຋າຈ຋ຄັ ໝຈ຺ ງກ຺ ຽທຌັໄ N2 ຾ຖະ ບາງຖາໄ . ຎ຺ກກະຉກິ າຌຖທຓຽກຈີ ຂຌໄ ຑຼຄ຾ຉໃ ເຌບຸຌນະຑູຓ຋່າ ຓະຈາ ຾ຖະ ຎະຉກິ ຖິ ງິ າຓກັ ປຸ ຌ຾ປຄ, ຒ່ົ຅ະຽກຈີ ຑຌັ ຋ະ຋ໃ ຾ີ ຂຄ຾ປຄ ຾ຖະ ໝຌັໄ ຃຺ຄກຍັ ຋າຈບໃ ຌໂ, ກົ່ ຾ຖະ ຿ຍົຓກໃ ່ຖທຓ 60

຿ຈງກຄ຺ ກຍັ ຋າຈແຈ຅ໄ ່າຌທຌນົາງ, ຾ຉໃ ຃ທາຓປຸ ຌ຾ປຄຂບຄຎະຉກິ ຖິ ງິ າຌບໄ ງກທໃ າຒ່ົ, ບີບຈ຺ ຖທຓແຈກໄ ຍັ ຍາຄ຋າຈຽ຋ໃ າ຺ ຌຌັໄ ຾ຉໃ ກໃ ງ່ ຄັ ຽບີຌໄ ແຈທໄ ໃ າຽຎັຌ຋າຈ຋ໃ ແີ ທຉໃ ່ຎະຉກິ ຖິ ິງາ. ປູຍ຾ຍຍຈຼທກຍັ ຋າຈຉ຺ຌໄ ຂບຄ຅ບຸ ໃ ຌໂ຋ໃ ີຽທ຺າໄ ຓາຽຍບໄ ຄຉ຺ຌໄ , F2 ຒ່ົກໃ ່ຓຖີ ັກຘະຌະຏຈິ ຾ຎກ຅າກ຋າຈບໃ ຌໂເຌ຅ຸ ຈທໄ ງ຃ກຌັ . ຋າຈປາ຿ຖ຾ຆຌ຋ຸກ຋າຈຽຎັຌຉ຺ທບ຺ກຆີແຈ ຽຎັຌຉທ຺ ບ຺ກຆແີ ຈ຋ໃ ຾ີ ປຄ຋ໃ ຘີ ຸຈ, ບ່າຌາຈບກ຺ ຆີແຈຖຼຄຉາຓຖ່າຈຍັ F2>Cl2>Br2>I2 ຈໃ ຄັ ຅ະຽນຌັ ແຈ຅ໄ າກ຃ໃ າ E0 (ຉາຉະຖາຄ 1) I2 ຌຌັໄ ຊທໃ າຽຎັຌຉ຺ທບກ຺ ຆີແຈ຋ໃ ບີ ໃ ບຌ຋ໃ ຘີ ຸຈເຌຍຌັ ຈາ຋າຈ ຋ຄັ ຘໃ ີ ຃ໃ າ E0 ຑຼຄ +0.54 V ຽ຋ໃ າ຺ ຌຌັໄ ຽຆໃ ິຄຉທ຺ ບ຺ກຆແີ ຈດໃ າຄບໃ ບຌງຄັ ຘາຓາຈບກ຺ ຆີແຈ I- ເຌ຋າຈຖະຖາງເນຽໄ ຎັຌ I2 ແຈ.ໄ ຎະຉກິ ຖິ ິງາ຋ໃ ຘີ ່າ຃ຌັ ດໃ າຄໜໃ ຄຶ ຂບຄປາ຿ຖ຾ຆຌ (ງກ຺ ຽທຌັໄ F2) ຾ຓໃ ຌຎະຉກິ ຖິ ິງາຈິຘ຿ຑຽຑຆີ ັຌຽຌຆັຌ (ນົ ຎະຉກິ ຖິ ງິ າກາຌ ຉໃ ຓ), ບາ຿ຉຓ຅ະຊກບ຺ກຆແີ ຈ ຾ຖະ ຊກຕຈີ ທິ , ຎະຉກິ ຖິ ງິ າຽກຈີ ແຈຈໄ ີເຌຍາຽຆີ຾ປຄ຋ໃ ຘີ ່າ຃ັຌຓດີ ໃ ູ 2 ຎະຉິກຖິ ງິ າ. ຘ່າຖັຍ Cl2 ຎະຉິກຖິ ິງາ຋ໃ ີ 2 ຅ະຽກຈີ ຂຌໄ ແຈຈໄ ເີ ຌ຋າຈຖະຖາງ຋ໃ ີປບໄ ຌ. ຖກັ ຘະຌະຂບຄ At ຽຎັຌ຋ໃ ີປູ຅ໄ ກັ ກຌັ ຌບໄ ງນາົ ງ, ຾ຉໃ ຑ່຅ະຽທ຺າໄ ແຈທໄ ໃ າຓບີ ບີ ຄ຺ ບຈັ ຘະຉຈັ At- ຾ຖະ ຋າຈຎະກບຍ຋ໃ ີ At ຓຑີ າທະບ຺ກຆຈີ າຆ຺ຄຽຎັຌ +1 ຾ຖະ +3. ຂຘ່ ໄ ະນຸົຍຍາຄດໃ າຄ຋າຈ຅ຸ VIIA ແທເໄ ຌຉາຉະຖາຄ 2 ຋າຈ ຎະຉກິ ຖິ ິງາ ຿ຖນະຈໃ ັຄ ຿ຖນະຈໃ ຄັ ຈຌິ ກຍັ F2 ທໃ ບຄແທ຋ໃ ຘີ ຸຈ, ກຍັ Cl2 ແທຽຓໃ ບຊກ ຿ຖນະບໃ ຌໂ ຽຆໃ ັຌ: Zn ປີ຿ຈຕ຾ຆຌ (H2) ຾ຘຄ, ຆາໄ ກຍັ Br2 ຾ຖະ I2 ງກ຺ ຽທັຌໄ I2 ກຍັ ເນ ໄ F2 ຓາຈ (S) ແຈໄ ຈທໄ ງ (ງກ຺ ຽທຌັໄ I2) ຒ຺ຈຘະຒ່ (P) ຌ່າໄ (H2O) ງກ຺ ຽທຌັໄ , ຍາຄຘໃ ທຌຂບຄ ຋ໃ ຖີ ະຖາງ ຍາຽຆີ຾ປຄ ຽກຈີ ຎະຉິກຖິ ິງາ ງກ຺ ຽທັຌໄ ຍາຽຆີຽ຅ບ຅າຄຽດັຌ ຍາຽຆີຽຂຓັໄ ຂຸ ຌໄ ປບໄ ຌ ງກ຺ ຽທຌັໄ ຍາຽຆີ຅າຄຽດັຌ ຍາຽຆີຽຂຓັໄ ຂຸ ຌໄ ປບໄ ຌ 61

5. ກາຌຏະຖຈິ ຅າກ຃ໃ າຑະຖຄັ ຄາຌກາຌຆັກຌາ່ ແຒຒາໄ ຂບຄ຋າຈເຌ຅ຸ VIIA (ຉາຉະຖາຄ 1) ຽປັຈເນແໄ ຈ຾ໄ ຌທ຃ທາຓ຃ຈິ ກໃ ຼທ ກຍັ ທ຋ິ ກີ າຌຏະຖິຈ຋າຈຽນໃ າົ຺ ຌ຅ີໄ າກ຋າຈຎະຘ຺ຓ, ຊທໃ າຽຎັຌກາຌງາກນາົ ງ຋ໃ ຅ີ ະບ຺ກຆີແຈ F- ຽຎັຌ F2 ຅ະເຆທໄ ຋ິ ຋ີ າຄຽ຃ຓີ ຍໃ ່ແຈ,ໄ ຉບໄ ຄເຆທໄ ິ຋຾ີ ງກຘະຖາງ HF ເຌ຋າຈຎະຘຓ຺ KF-HF ຋ໃ ປີ ບໄ ຌຽຎໃ ບງຈທໄ ງແຒຒາໄ ແຈໄ F2 ຋ໃ ບີ າ຿ຌຈ, ກົ່ຏະຖິຈ ແຈ຿ໄ ຈງກາຌບ຺ກຆແີ ຈ NaCl ກຍັ H2SO4 ຈທໄ ງ MnO2. ຿ຍົຓ ຾ຖະ ບບີ ຺ຈກຼຓເຌນບໄ ຄ຋ຈ຺ ຖບຄ຿ຈງທ຋ິ ຾ີ ຍຍຈຼທກຌັ , ຋າຄບຸຈຘານະກ່າຘໃ ທຌນົາງກຼຓກົຈ່ ທໄ ງທິ຋ີ ຾ງກຘະຖາງ ຋ໃ ນີ ົບຓ຾ນົຓ ນົ ຋າຈຖະຖາງ ຽຂັຓໄ ຂຸ ຌໄ ຈທໄ ງແຒຒາໄ ແຈໄ ຋ໃ ບີ າ຿ຌຈ, ຘ່າຖຍັ ກາຌ຾ຍກ຿ຍົຓ຅າກຌາ່ໄ ຋ະຽຖ, ຽປາ຺ ຘາຓາຈເຆກໄ ົ່ຽຎັຌຉ຺ທບ຺ກຆີແຈ, ຿ຍົຓຽຎັຌ຋າຈ຾ນົທ຋ໃ ຖີ ະຽນີງແຈຈໄ ີ຅ໃ ຄຶ ເຆຖໄ ຓ຺ ຽຎໃ ຺າເນບໄ ບກ຅າກຑາຆະຌະ. ເຌຘາຕໃ າງ຋ະຽຖຓບີ ບີ ຈ຺ ຌບໄ ງຈຼທ ນາ຋າຄ຾ງກບີບຈ຺ ບບກຓາ຾ຖທໄ ບ຺ກຆີແຈຈທໄ ງກ່ົ ຌບກ຅າກຌຌັໄ ງຄັ ກຼຓບີ ບຈ຺ ຅າກຌາຉົບີ ບີ ຈ຺ ຈ຺ທ຋ໃ ຎີ ຺ຌເຌຆິຖີຆບຖຉຑ໇ ຽີ ຉີ ຿ຈງຕຈີ ິທບບີ ຈ຺ ຈົທ຺ ຈທໄ ງແຍຆັຖຽຒຈບບີ ຄ຺ . 6. ກາຌຌາ່ ເຆໄ ຋າຈຎະຘຓ຺ ຂບຄຒ່ົນົາງຆະຌຈິ ຓຎີ ະ຿ນງຈຽຆໃ ຌັ : NaF ຽຎັຌ຋າຈຂໃ າ຾ຓຄແຓ,ໄ Na2SiF6 ຽຎັຌ຋າຈຖະຄຍັ ຽຆບໄ ຾ຖະ ຋າຈຖະຄຍັ ກໃ ຌິ ຉທ຺ , ຈກີ ່ົຖທ຺ ຈີຒ່ົ຿ຕຽຓຉາຌ CCl2F2 ນົ ຽບຌີໄ ຆໃ ຋າຄກາຌ຃າໄ ທໃ າ ຒຕີບບຌ ຽຎັຌ຋າຈຽກຈີ ຃ທາຓຽດັຌ, ຒ່ົບ່ຖ຺ທງຄັ ຆໃ ທງຎບໄ ຄກຌັ ຾ຂທໄ ຾ຓຄ, ຅ໃ ຄຶ ຓກັ ຎະຘ຺ຓຽຂ຺າໄ ເຌຌາ່ໄ ຈໃ ຓ (ຎະຓາຌ 1 ppm) ຾ຖະ ເຌດາຘ຾ີ ຂທໄ . ກຽ່ົ ຎັຌຉທ຺ ບກ຺ ຆີແຈ຋ໃ ຾ີ ປຄຓຖີ າ຃າຍໃ ່຾ຑຄ, ຅ໃ ຄຶ ເຆຎໄ ະ຿ນງຈນາົ ງດໃ າຄຽຆໃ ັຌ: ເຆ຋ໄ ່າຖາງ຅ຖຸ ຌິ ຆຓີ ເີ ຌຌາ່ໄ ຑຼຄ 1-2 ppm ກໃ ່ ຂາໄ ຽຆບໄ ຿ຖກແຈໄ ຾ຖະ ງຄັ ເຆກໄ ່ົເຌກາຌຒບກ຅າຄຽຆໃ ິຄຉບໄ ຄຄຓຌີ າ່ໄ ດໃ ູຌາ່ ຽຑໃ ບເນຽໄ ກຈີ HOCl ຽຆໃ ຄິ ຽຎັຌ຋າຈຒບກ຅າຄບາຈ ເຆກໄ ົ່ເຌຘະຑາຍຏຄ຺ ຅າຄ (CaOCl2) ຾຋ຌ຾ກຘັ ຽຑໃ ບ຃ທາຓຘະຈທກຓກັ ເຆກໄ ຽ່ົ ຂ຺າໄ ເຌກາຌຒບກ຅າຄຽ຅ງໄ ຽຎັຌຉຌ຺ໄ . ຅ະຍໃ ່ ຌ່າແຎເຆຒໄ ບກ຅າຄແໝ ນົ ຂ຺ຌຘັຈ, ຋າຈຎະກບຍຂບຄກ່ົຍາຄຆະຌຈິ ຽຎັຌ຾ກຘັ ຑຈິ ຋ປີ າໄ ງ຾ປຄຽຆໃ ຌັ : ຒບຘ຅ຌີ COCl, ຋າຈຂໃ າ຾ຓຄແຓ຋ໄ ໃ ປີ ູ຅ໄ ກັ ກຌັ ຈີ DDT ຽຎັຌ຋າຈຎະກບຍຂບຄກ່຃ົ : ຈີກຕົ່ ທ຺ ຈີຽຒຌຖີ ຉົີກົ່ຕທ຺ ຽບຉາຌ (C6H4Cl)2C2HCl3 62

຾ຖະ ງຄັ ຓ຋ີ າຈຂໃ າ຾ຓຄແຓບໄ ກີ ນົາງຆະຌຈິ ຋ໃ ຽີ ຎັຌ຋າຈຎະກບຍຂບຄກົ,່ ຋າຈຎະກບຍທຌີ ຖີ ກຕ່ົ ທ຺ CH2=CHCl ເຆເໄ ຌ ກາຌຽປັຈຏະຖຈິ ຑົາຘຉກິ ຿ຑຖີທີຌຖີ ກຖ່ົ ທ຺ (PVC). ຋າຈຎະຘ຺ຓຂບຄ຿ຍົຓ຋ໃ ຓີ ກັ ເຆນໄ ົາງ຃:  AgBr, AgBr ເຆເໄ ຌກາຌຏະຖຈິ ຒີຓ ຾ຖະ ຾ທຌຊໃ າງປູຍ, ຽຓໃ ບຊກ຾ຘຄຘະຖາງເນ ໄ Ag ຽຎັຌຽຄາ຺ ຈ່າຉິຈ຋ໃ ຒີ ີຓ ນົ ຾ທຌ, ຘໃ ທຌ AgBr ຋ໃ ຍີ ໃ ່ຘະຖາງ຅ະຖາໄ ຄບບກແຎຈທໄ ງ Na2S2O3 (ແປ຿ຎ) ຈີ຿ຍົຓ຿ຓຽບຉາຌ C2H4Br2 ເຆເໄ ຘໃ ຖຄ຺ ເຌຌ່າໄ ຓຌັ ຖຈ຺ .  ເຆເໄ ຌກາຌກຼຓ ບີບຈ຺ ຖະຖາງເຌຽນາົ຺ໄ ເຆຽໄ ຎັຌ຋າຈຖະຄຍັ ຽຆບໄ , ບີບ຺ຈຽຎັຌ຋າຈ຋ໃ ີ຅່າຽຎັຌຉໃ ່ປໃ າຄກາງຽຑາະຽຎັຌຘໃ ທຌຎະກບຍຂບຄປ່ ຿ຓຌ຅າກຉໃ ບຓແ຋ຕໃ ບງຽຆໃ ິຄ຃ທຍ຃ຸຓໄ ກາຌ຅ະຽຖີຌຽຉີຍ຿ຉ ຾ຖະ ກາຌຽປຈັ ທຼກຉາຓຎ຺ກກະຉຂິ ບຄປໃ າຄກາງ, ເຌບານາຌ ຃ທຌຓບີ ບີ ຈ຺ ເນຑໄ ຼຄຑ່. ກາຌຌາ່ ເຆບໄ ບີ ຺ຈ:  ເຆເໄ ຌກາຌ຋ຈ຺ ຘບຍຌ່າໄ ຉາຌເຌ຾ຎຄໄ  ເຆເໄ ຌກາຌ຿຃ຓາ຿຋ກາຒຒີ  Povidone-iodine ຊກເຆຘໄ ່າຖຍັ ຖາໄ ຄ຾ຏຌຽຑໃ ບຎບໄ ຄກຌັ ກາຌຉຈິ ຽຆບໄ ຾ຖະ ງຄັ ຓ຃ີ ຸຌຖກັ ຘະຌະເຌກາຌ຋່າຖາງ ດີຌ, ຾ຍກັ ຋ຽີ ຕງ, ແທຕຘັ  Counterfeit banknote detection pen ເຆເໄ ຌກາຌຘຍຘທຌຘບຍຘທຌ຿ຈງຓຘີ ໃ ທຌຎະກບຍຂບຄບບີ ຈ຺  ຎະ຿ນງຈ ຋ຄິ ຽ຅ຽີ ຆໃ ຄິ ແຈ຅ໄ າກກາຌຖະຖາງບີບຈ຺ ເຌຽບຉາ຿ຌຌເຆເໄ ຘໃ ຾ຏຘ຺ຈຽຑໃ ບຂາໄ ຽຆບໄ ຿ຖກ  ເຆເໄ ຌກາຌຽປັຈນົບຈແຒປໃ ທຓກຍັ ບາງຖາໄ 63

ກາຌຌາ່ ເຆບໄ ັຈຘະຉັຈ Astatine  ເຆເໄ ຌກາຌຘາງຖັຄຘີ X-Ray ຽຆໃ ຄິ ຉບໄ ຄເຆດໄ ໃ າຄຖະຓຈັ ຖະທັຄ ຋ຄັ ຌຽີໄ ຑາະບາຈຽປັຈເນຽໄ ກຈີ ບັຌຉະຖາງຉໃ ່ຏູເໄ ຆໄ ຾ຖະ ຋າຈຆະຌຈິ ຌນີໄ າງາກນາົ ງໂ ຽຆໃ ຄິ ງຄັ ຍໃ ່ຓກີ າຌຽຎີຈຽຏີງດໃ າຄຽຎັຌ຋າຄກາຌຉໃ ່ຎທຄຆ຺ຌ.  Astatine 211 ເຆຘໄ ່າຖຍັ Radiation therapy ຽຆໃ ຄິ ຾ຏໃ ຖັຄຘີບາຖຒາ ຊກເຆຽໄ ຂ຺າໄ ເຌກາຌຏໃ າຉັຈຑຌັ ຋ຸກາ່ ຾ຖະ ກາຌປກັ ຘາ 64

ຍຈ຺ ຋ີ 9 ຍຌັ ຈາ຋າຈຓຌູ ເຌໝທຈຉຌ຺ໄ ຉໃ ່ VIA (ຑທກກາຌ຿ກ຾ຆຌ) I. ຑາທະ຃ຄ຺ ຉທ຺ ເຌ຋່າຓະຆາຈ ຾ຖະ ຎະນທຈັ ຃ຌ຺ໄ ຑຍ຺ ຋າຈ຅ຸ VIA ແຈ຾ໄ ກໃ : ບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌ O, ຓາຈ S, ຽຆ຾ຖຌ (ຽຆຽຖຌບີ ບຓ) Se, ຾ຉຌຖູ Te ຾ຖະ ຿ຎ຿ຖຌບີ ບຓ Po. ຃່າທໃ າກາຌ຿ກ຾ຆຌ ງບໄ ຌຽຎັຌ຋າຈຓູຌ຋ໃ ຎີ ະກບຍຽຎັຌ຾ປໃ ຋າຈ, ຾ປໃ ຋າຈ຿ຖນະເຌ຋່າຓະຆາຈນາົ ງຆະຌຈິ ຾ຓໃ ຌດໃ ູ ເຌປູຍປໃ າຄຽຎັຌບ຺ກຆິຈ ນົ ຍໃ ່ກໃ ່ຽຎັຌຽກບຆຸຌຒ຺ທ (ຖທຓ຃ທາຓໝາງ຾ຖທໄ ຽຎັຌ຋າຈຎະຘຓ຺ ຑທກ຋າຈຓຌູ ຽນໃ າົ຺ ຌີໄ ຿ຈງ ຘະຽຑາະ຾ຓໃ ຌຘໃ ີ຋າຈ຋າ່ ບິຈ). ບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌຽຎັຌບາງ, ຘໃ ທຌ຋າຈບໃ ຌໂຌບກ຅າກຌຌັໄ ຽຎັຌ຋າຈ຾ຂຄ, ຓາຈຓຖີ ັກຘະຌະຉໃ າຄໂຽຎັຌ຿ຖນະ, ຆຖີ ຌີ ຼຓ ຾ຖະ ຽ຋ຖີ ູຖຼຓ຅ຈັ ຽຎັຌຽ຃ິຄ຿ຖນະຓຽີ ຄາ຺ ຿ຖນະຍາຄດໃ າຄ, ຆກັ ຌາ່ ແຒຒາໄ ແຈຽໄ ຖກັ ຌບໄ ງຽຓໃ ບບຸຌນະຑູຓຘູຄຂຌໄ ; ຿ຑຖຌີ ຼຓ ຽຎັຌ຋າຈກ່າຓຌັ ຉະຑາຍຖຄັ ຘີ, ຆັກຌ່າແຒຒາໄ ແຈຈໄ ີ຃຿ຖນະ, ຊທໃ າຽຎັຌ຿ຖນະ຋ໃ ຓີ ຘີ ະຑາຍແຒຒາໄ ຍທກຽຖັກຌບໄ ງ, ຑາທ ະບກ຺ ຆີຈາຆ຺ຄຂບຄ຋າຈ຅ຸ VIA ຓນີ າົ ງ຃ໃ າ຋ຄັ ຍທກ ຾ຖະ ຖ຺ຍ຋ໃ ຘີ ່າ຃ຌັ ຃: -2,+2,+4,+6 ຽຓໃ ບຽຖກບາ຿ຉຓຽຑໃ ຓີ ຂຌໄ ຑາທະບ຺ກຆຈີ າຆ຺ຄ +6 ໝຌັໄ ຃຺ຄຌບໄ ງຖຄ຺ , ຘໃ ທຌຑາທະບກ຺ ຆຈີ າຆຄ຺ +4 ໝຌັໄ ຃ຄ຺ ຽຑໃ ຓີ ຂຌໄ . ກ. ຋າຈຓຌູ ບກ຺ ຆີ຾ຆຌ: ກາຌຎຸຄ຾ຉໃ ຄບກ຺ ຆີ຾ຆຌ ຾ຖະ ກາຌຑຌັ ຖະຌາຽຊຄິ ຍັຌຈາ ກ່າຓະຘິຈ຋ຑິ າຍ຋ໃ ຘີ ່າ຃ັຌຂບຄຓຌັ ຽ຋ໃ ບ຋່າບິຈ຾ຓໃ ຌ ຋ໃ າຌ ຆີຽຖ (SCHEELE) ຎີ 1717-1777 ຾ຖະ ຋ໃ າຌ ຎີ຾ບຘຽຖ (J.FRIEST LEY) ຎີ 1774 ຽຆໃ ຄິ ຋ຄັ ຘບຄ຋ໃ າຌຌີໄ ແຈ຋ໄ າ່ ກາຌ຃຺ຌໄ ຃ທາໄ ດໃ ູ຃຺ຌຖະຍໃ ບຌ. ຏູ຋ໄ ໃ ຃ີ ຺ຌໄ ຑຍ຺ ຍ຺ຈຍາຈຂບຄບ຺ກຆີ຾ຆຌ ຋ໃ ຓີ ຖີ ັກຘະຌະຆັຈຽ຅ຌ ດໃ ູເຌຎາກຈ຺ ກາຌກາຌ ຽຏໃ ຺າແໝ ໄ ກໃແ່ ຈ຾ໄ ກໃ ຋ໃ າຌ ຖາທທ຺ ຆຽີ ບ (LAVIOSIER). ຆໃ ບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌໝາງຽຊິຄ຋າຈຓູຌຽີໄ ຎັຌຘໃ ຄິ ຋ໃ ຂີ າຈຍໃ ່ແຈໄ ເຌກາຌຽກຈີ ຽຎັຌຑທກບາຆຈິ (຾ຉໃ ເຌຎັຈ຅ຍຸ ຌັ ຑທກຽປາ຺ ປູທໄ ໃ າຓຌັ ຍໃ ແ່ ຈຽໄ ຅າະ຅ຄ຺ ຾ຉໃ ບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌດໃ າຄຈຼທ). ບ຺ກຆີ຾ຆຌຽຎັຌ຋າຈຓູຌ຋ໃ ຓີ ດີ ໃ າຄ຾ຏໃ ນົາງເຌ຋າ່ ຓະຆາຈ. ຽຑໃ ຌິ ຃າຈ຃ະຽຌທໃ າຽ຃ໃ ິຄໜໃ ຄຶ ຂບຄຽຎບກ຿ຖກ຾ຓໃ ຌ ຎະກບຍຘາໄ ຄ຅າກບ຺ກຆ຾ີ ຆຌດໃ ູເຌນາົ ງປູຍປໃ າຄ຋າຈຎະຘຓ຺ . ບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌຽຎັຌ຋າຈ຋ໃ ຓີ ນີ ົາງ຋ໃ ຘີ ຸຈເຌໜາໄ ຿ຖກ ຋ຄັ ດໃ ູເຌ ຑາທະຽຘຖີ ຾ຖະ ຽຎັຌ຋າຈຎະຘຓ຺ ຓ:ີ ບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌເຌບາກາຈ 21%, ເຌຌາ່ໄ 89% ຾ຖະ ເຌ຾ປໃ ຆຖີ ິຽກຈ຋ໃ ທ຺ ແຎຎະຓາຌ 50% ເຌ຋າຄບຸຈຘານະກາ່ ຏະຖຈິ ບກ຺ ຆີ຾ຆຌ຅າກບາກາຈ຾ນົທຈທໄ ງຂະຍທຌກາຌປູຍ຾ຍຍຈຼທກຍັ ກາຌຏະຖຈິ N2. ຿ຓຽຖກຸຌບກ຺ ຆີ຾ຆຌຓຖີ ກັ ຘະຌະຑາຕາ຾ຓກັ ຽຌຉິກ, ຽຑາະຓຽີ ບຽຖັກຉຕຄ຺ ຈໃ ຼທ 2 ຿ຉຘູຈຂບຄ O2 ຌຌັໄ ຊາໄ ຂຼຌ ຽຎັຌ ̈ ̈ ຅ະຍໃ ່ຊກຉບໄ ຄ ຽຌໃ ບຄ຅າກ຅ະຍໃ ່ຘະ຾ຈຄຽບຽຖັກຉຕຄ຺ ຈໃ ຼທ ນົ ຂຼຌ ຽຆໃ ິຄຘະ຾ຈຄຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ ຈໃ ຼທກໃ ່ງຄັ ຍໃ ່ຊກຉບໄ ຄ, ງບໄ ຌຑຌັ ຋ະເຌ຿ຓຽຖກຸຌຂບຄບກ຺ ຆີ຾ຆຌໝຌັໄ ຃຺ຄກທໃ າຑຌັ ຋ະຈໃ ຼທ຋່າຓະຈາຘູຈ຋ໃ ຂີ ຼຌ຾຋ຌ຿ຓ ຽຖກຸຌ O2 ແຈຈໄ ຋ີ ໃ ຘີ ຸຈ຃ທຌຽຎັຌ ( ນົ ) ຽຆໃ ິຄຓຑີ ຌັ ຋ະຈໃ ຼທໜໃ ຄຶ ຑຌັ ຋ະ ຾ຖະ ຑຌັ ຋ະ຋ໃ ຎີ ະກບຍ ຈທໄ ງຽບຽຖກັ ຉຕ຺ຄຘາຓຉທ຺ ຘບຄຑຌັ ຋ະ. ຂ. ຋າຈຓຌູ ຓາຈ: 65

ຓາຈຽຎັຌ຋າຈ຋ໃ ປີ ູ຅ໄ ກັ ກຌັ ຈີຓາ຾ຉໃ ຘະແໝຍູປາຌຌະກາຌ, ຓາຈຓດີ ໃ າຄ຾ຏໃ ນາົ ງເຌ຋່າຓະຆາຈ ຍໃ ່ທໃ າດໃ ູເຌຑາທະ ຽຘຖີກໃ ່຃ເຌ຋າຈຎະຘຓ຺ , ຘາງຍໃ ່ຓາຈຈຍິ ຋ໃ ຘີ ່າ຃ຌັ ເຌ຿ຖກກໃ ່ຓຽີ ຆໃ ຌັ : ດໃ ູຖຈັ ຽ຋ກັ ຆັຈ, ຖຸງ຾ຆຌ, ບໃ າທ຾ຓກັ ຆກິ ຾ຖະ ບໃ ຌໂ. ຘາງຍໃ ່ຽກບຆຸຌຒ຺ທ ຾ຖະ ຆຸຌຒັຈ຾ຓໃ ຌຓດີ ໃ າຄນົທຄນົາງເຌ຋່າຓະຆາຈ ຌບກ຅າກຌຌັໄ ດໃ ູເຌປູຍຽກບ ຎີຕຈິ (FeS2) ດໃ ູຎະຽ຋ຈຖາທຽປາ຺ ກໃ ຓ່ ດີ ໃ າຄນົທຄນາົ ງ, ກາ຾ຖຌ (PbS) ຾ປໃ ຂບຄຆໃ . ຾ຍົຌ (ZnS) ຾ປໃ ຘຄັ ກະຘີ, ນຌີ ກາທ (CaSO4.2H2O) ບັຌຌກີໄ ໃ ່ຓນີ າົ ງດໃ ູ຾ຂທຄຘະນທັຌຌະຽຂຈ, ຍາຕຉີ ິຌ (BaSO4), ຽຆຽຖຘຉຌິ (SrSO4) ຾ຖະ ບໃ ຌໂ. ດໃ ູເຌຑາທະ຋າຈຎະຘ຺ຓບຄ຺ ຎະກບຍຘໃ ຄິ ຋ໃ ຓີ ຆີ ີທຈິ ຽຎັຌຘໃ ທຌຎະກບຍຘາໄ ຄຂບຄ຋າຈ ຿ຎົຉຌິ . ຃. ຋າຈຓຌູ ຽຆຽຖຌບີ ບຓ: ຋ໃ າຌຓຌູ ຌ຾ີໄ ຓໃ ຌ຋ໃ າຌ ຾ຍກຽຆຖິບຸຘ (J.J.BERZELIUS) ຽຎັຌຏູ຃ໄ ຌ຺ໄ ຑຍ຺ ເຌຎີ 1817 ແຈເໄ ນຆໄ ໃ ທໃ າ: ຽຆຽຖຌບີ ບຓ, ຓ຃ີ ທາຓທໃ າ ຽຈບຌ. ຽຎັຌ຋າຈຍໃ ່ຓ຾ີ ຏໃ ນາົ ງເຌ຋່າຓະຆາຈ, ຾ປໃ ຽຆຽຖຌບີ ບຓ຋ໃ ຽີ ຑໃ ຌິ ຋າ່ ກາຌຂຸຈ຃຺ຌໄ ແຈ຾ໄ ກໃ : ຆບກຆິຈ (zorgite) ຽຎັຌຽກບ ຽຆຽຖຌຌທ຺ ຖະນທໃ າຄ ຽຆ຾ຖຌຌທ຺ ຂບຄ຋ບຄ ຾ຖະ ຆຌ; ຓຌັ ຍຌັ ຅ຽຸ ຆຽຖຌບີ ບຓຎະຓາຌ 30%. ຄ. ຋າຈຓູຌ຾ຉຌຖູ: ຋ໃ າຌຓູຌ຾ຓໃ ຌ຋ໃ າຌ ຓຌິ ຽຖີ (MILLER VONREICHEN STEIN) ຽຎັຌຏູ຃ໄ ຺ຌໄ ຑຍ຺ ເຌຎີ 1782 ຑາງນົຄັ ຓາ຅ໃ ຄຶ ຊກເນຆໄ ໃ ທໃ າ ຾ຉຌຖູ ຓ຃ີ ທາຓໝາງທໃ າຈຌິ (Tellus). ຾ຉຌຖູຽຎັຌ຋຋າຈ຋ໃ ນີ າງາກ຾ຖະ ຅ະຑຍ຺ ຽນຌັ ເຌຑາທະຘຈ຺ ກໃ ່ງາກ ຘໃ ທຌນົາງດໃ ູເຌປູຍຂບຄຽກບ ຾ຉຌຖູຖ຺ທຂບຄຆຌ ຾ຖະ ຍຘິ ະຓຸຈ. ຅. ຋າຈຓຌູ ຿ຎຖຌີ ບີ ບຓ: ຋າຈຓູຌຌແີໄ ຈຊໄ ກ຃ຌ຺ໄ ຑຍ຺ ເຌຎີ 1898 ຿ຈງ຋ໃ າຌຌາຄກຸງຕີ (Curie) ດໃ ູເຌ຾ປໃ ຾ຎກ຾ຍົຌ (perchvlend ຂບຄ Toachimstal) ຆໃ ຽບຌີໄ ຉາຓຆໃ ຂບຄຎະຽ຋ຈ຿ຎ຿ຖງຉ຺ຌໄ ກາ່ ຽຌຈີ ຂບຄຌາຄ ກຸງຕ.ີ ຋າຈ຿ຎ຿ຖຌບີ ບຓ຾ຓໃ ຌ຋າຈຓຌູ ກ່າ ຓະຉະຑາຍຖຄັ ຘີ຿ຉຘຸຈ຋າໄ ງດໃ ູເຌຘາງຂບຄ຋າຈບຸງຕາຌບີ ບຓ (U) ຽກຈີ ກາຌຘະຖາງຉ຺ທ, ຽກຈີ ຽຎັຌຆຌ຋ໃ ໝີ ຌັໄ ຃ຄ຺ . ຿ຎ຿ຖຌບີ ບຓຽ຃ີງຎາກຈ຺ ຓເີ ຌ຾ປໃ ຂບຄ຋າຈບຸງຕາຌບີ ບຓ. ຽຍໃ ິຄເຌຈາໄ ຌຽ຃ຓ຾ີ ຖທໄ ຓຌັ ຽ຃ໃ ບຌແນທ຃ກຍັ ຾ຉຌຖູ, ຾ຉໃ ກໃ ່ງຄັ ຃ກຍັ ຍິຘະຓຸຌ່າບກີ . ຓຌັ ຘາຓາຈຽກຈີ ຽຎັຌ຋າຈຎະຘຓ຺ ກຍັ ປີ຿ຈຕ຾ຆຌເນຽໄ ກຈີ ຿ຎ຿ຖຌທ຺ ປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ, ຽຑໃ ຌິ ຌ່າເຆໄ ຿ຎ຿ຖຌບີ ບຓດໃ ູເຌນບໄ ຄ຋ຈ຺ ຖບຄ,ເຆຽໄ ຎັຌຍໃ ່ຘະໜບຄຖັຄຘີບາຌຒາ . II. ຖກັ ຘະຌະ຋າຄຒີຆກິ ຉາຉະຖາຄ 6.1 ຖກັ ຘະຌະຍາຄດໃ າຄຂບຄ຋າຈ຅ຸ VIA ຖັຈຘະໝບີ າ຿ຉຓ (຿ກທາຖຄັ ) (pm) O S Se Te Po ຖຈັ ຘະໝບີ ບີ ຺ຄ M2- (pm) 146 ຃ທາຓໜາ຾ໜຌໄ (g/cm3) 66 104 117 137 140 184 198 221 9.4 1.14 2.07 4.78 6.25 254 -218 119 217 450 962 -183 445 685 990 66

຅ຈຸ ປບໄ ຌຽຎໃ ບງ ( 1314 1000 941 869 1.76 ຅ຈຸ ຒ຺ຈ ( 3.5 2.44 2.48 2.01 ຑ/ຄກາຌ຾ຉກຉທ຺ ຽຎັຌບບີ ຄ຺ (kJ/mol) ຘະຑາຍແຒຒາໄ ຍັຌ຅ຖຸ ຺ຍ ຋ໃ າບໃ ຼຄ຋ໃ ຘີ ່າ຃ຌັ ຂບຄຖກັ ຘະຌະ຋າຈ຅ຸ VIA ຾ຓໃ ຌຘະຑາຍແຒຒາໄ ຖຍ຺ ນຸຈົ ຖ຺ຄ ນົ ບກີ ປູຍ຾ຍຍໜໃ ຄຶ ຘະຑາຍແຒຒາໄ ຍທກຽຑໃ ຓີ ຂຌໄ ຅າກບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌແຎນາ຿ຑຖຌີ ຼຓ, ບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌຽຎັຌ຿ຖນະ຋ໃ ຓີ ຘີ ະຑາຍແຒຒາໄ ຍຌັ ຅ຖຸ ຍ຺ ຘູຄ, ຿ຑຖີຌຼຓ຋າຈ ຘຸຈ຋າໄ ງຂບຄ຅ຽຸ ຎັຌ຿ຖນະ຋ໃ ຓີ ຘີ ະຑາຍແຒຒາໄ ຍັຌ຅ຍຸ ທກ຃ໃ ບງຂາໄ ຄບໃ ບຌ. ຋າຈບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌຓີ 2 ປູຍ຾ຍຍ຃: ບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌ ຾ຖະ ຿ບ຿ຆຌ ຽຆໃ ິຄຽຎັຌ຋າຈບາງ຋ຄັ ຘບຄ, ປູຍປໃ າຄຂບຄ຋າຈ຋ໃ ຍີ ໃ ່ ຽຎັຌ຋າຈ຾ຂຄບາຈ຾ຉກຉໃ າຄກຌັ ຋ໃ ຅ີ າ່ ຌທຌບາ຿ຉຓຽຆໃ ຄິ ຎະກບຍຂຌໄ ຽຎັຌ຿ຓຽຖກຸຌ, ຍໃ ່຾ຉກຉໃ າຄກຌັ ຋າຄຈາໄ ຌ຿຃ຄຘາໄ ຄຏກຶ ຈໃ ັຄປູຍປໃ າຄຂບຄ຋າຈ຾ຂຄຽຆໃ ັຌ: ເຌກ່ຖະຌຌີ ບີໄ າງບກ຺ ຆີ຾ຆຌຓ຅ີ າ່ ຌທຌບາ຿ຉຓ 2 ບາ຿ຉຓ, ຘໃ ທຌບາງ຿ບ຿ຆຌຓ຅ີ າ່ ຌທຌ ບາ຿ຉຓ 3 ບາ຿ຉຓ, ບາງ຿ບ຿ຆຌເຌຍັຌງາກາຈຓດີ ໃ ູຌບໄ ງນໃ າົ ງ, ຋ໃ ຖີ ະຈຍັ ຌາ່ໄ ຋ະຽຖຓດີ ໃ ູຑຼຄ 0.04 ຘໃ ທຌເຌຖາໄ ຌຘໃ ທຌ, ເຌຍັຌງາກາຈຘູຄຂຌໄ ແຎນາົ ງຂຌໄ ຽ຋ໃ າ຺ ເຈກໃ ່຅ະຓ຿ີ ບ຿ຆຌນົາງຂຌໄ , ຿ບ຿ຆຌເຌຍັຌງາກາຈ຋ໃ ດີ ໃ ູຘູຄຂຌໄ ແຎຆໃ ທຌຈູຈຖັຄຘີ ບູ ຖຉາແທ຿ບຽຖຈ (ຆໃ ທຄ຃ຌໄ 210-290 nm) ຋ໃ ີຓາ຅າກຈທຄບາ຋ຈິ , ຽຎັຌກາຌຎບໄ ຄກຌັ ບັຌຉະຖາງ຅າກຖັຄຘີບຸຖຉາແທ຿ບ ຽຖຈ຋ໃ ຓີ ຉີ ໃ ່ຘໃ ຄິ ຋ໃ ຓີ ຆີ ທີ ິຈຽ຋ຄິ ໜາໄ ຿ຖກ, ກາຌກຼຓ຿ບ຿ຆຌຏະຖຈິ ແຈ຿ໄ ຈງກາຌ຃ໃ ບງໂຎໃ ບງແຒຒາໄ ຍຌັ ຅ຽຸ ຂ຺າໄ ແຎເຌບາງບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌ, ຅ະຓ຿ີ ບ຿ຆຌຽກຈີ ຂຌໄ ຎ຺ຌດໃ ູກຍັ ບ຺ກຆີ຾ຆຌ຅ະ຾ງກບບກ຅າກ ກຌັ ແຈ.ໄ ບກ຺ ຆີ຾ຆຌຽຎັຌ຋າຈ຋ໃ ຓີ ຃ີ ທາຓຘ່າ຃ຌັ ຉໃ ່ຆີທຈິ ຂບຄ຃຺ຌຽປາ຺ ນາົ ງ, ປໃ າຄກາງຉບໄ ຄກາຌບ຺ກຆີ຾ຆຌ຅ໃ ຄຶ ຅ະຈ່າຖຄ຺ ຆີ ທິຈດໃ ູແຈ,ໄ ບ຺ກຆີ຾ຆຌປໃ ທຓກຍັ ປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ ນົ ຽບຽຆຉີ຾ຖຌ ເນ຾ໄ ຎທແຒປບໄ ຌ຾ປຄ, ເຆຉໄ ຈັ ຾ຖະ ຽຆໃ ບຓ຿ຖນະຘໃ ທຌ຿ບ ຿ຆຌເຆເໄ ຌກາຌຒບກຘຽີ ຅ງໄ , ຂີຽໄ ຏຄິໄ ຾ຖະ ເຆຂໄ າໄ ຽຆບໄ ຿ຖກເຌຌາ່ໄ ຽຑາະຓຖີ ຈິ ບ຺ກຆແີ ຈປຸ ຌ຾ປຄ. ຓາຈຓນີ ົາງປູຍປູຍປໃ າຄ຋ໃ ໝີ ຌັໄ ຃ຄ຺ ເຌບຸຌນະຑຸຓ຋າ່ ຓະຈາ຾ຓໃ ຌ: ບ່຿຋ຕບຓ຺ ຍິກ (ນົ ຓຌັ ຽບີຌໄ ທໃ າ: ຖບຓຍກິ ) ຓີ ຿ຓຽຖກຸຌຽຎັຌ S8 ຎະກບຍຈທໄ ງບາ຿ຉຓ S 8 ບາ຿ຉຓຉໃ ່ກຌັ ຈທໄ ງຑຌັ ຋ະ຿ກທາຖັຄຽຎັຌທ຺ຄຓຌ຺ , ຍໃ ່ຖະຖາງເຌຌາ່ໄ , ຾ຉໃ ຖະຖາງເຌກາກຍບຌຈີຆຸຌຒ຺ທ, ຾ປຄຖະນທໃ າຄຖະນທໃ າຄ຿ຓຽຖກຸຌ ຽຎັຌ຾ປຄທາຌຽຈີທາຌ຋ໃ ບີ ໃ ບຌ, ຓາຈຓ຅ີ ຈຸ ນົບຓ຾ນທົ ຉໃ ່າ, ຊາໄ ຽຏາ຺ ແທໂ຅ະຎໃ ຼຌຽຎັຌ຋າຈ຾ນົທ຋ໃ ີ 113 ຾ຉໃ ຊາໄ ຃ໃ ບງໂຽປຈັ ເນປໄ ບໄ ຌຑ່ຽຊຄິ 96 ຅ະຎໃ ຼຌຽຎັຌປູຍ຾ຍຍ຿ຓ ຿ຌ຃ຖີກຌກິ , ຓາຈເຌປູຍປໃ າຄຌຓີໄ ຅ີ ຈຸ ນົບຓ຾ນທົ 119 ຿ຓຽຖກຸຌຽຎັຌ S8 ຃າໄ ງ຃ກຍັ ຓາຈຖບຓຍກິ ຾ຉໃ ຿຃ຄຘາໄ ຄ຾ຖກ ຉກິ ຏກຶ ຋າຈ຾ຂຄ຾ຉກຉໃ າຄກຌັ , ປູຍ຾ຍຍ຋ໃ ຽີ ຎັຌຏກຶ ງຄັ ຓບີ ີກຽຆໃ ຌັ : ຓາຈຘີຓໃ ທຄຽຆໃ ຄິ ຿ຓຽຖກຸຌຽຎັຌ S2, ຽບຌຽ຅ຖຆຸຌຒ຺ທ ຽຆໃ ຄິ ຿ຓຽຖກຸຌຽຎັຌ S6 ປູຍຉໃ າຄໂຽນໃ ົາ຺ ຌຍີໄ ໃ ່ໝຌັໄ ຃຺ຄ, ຎະແທໄ ນົ ຊກ຃ທາຓປບໄ ຌຎໃ ຼຌແຎຽຎັຌຓາຈຖບຓຍິກ ນົ ຿ຓ຿ຌ຃ຌີ ກິ ແຈຄໄ ໃາງ. O O O OO O SSS O O O O SS OO O S À¢˜´¢-É÷ μ¸ S6 O S8 67

ປູຍຑາຍ: ຿຃ຄຘາໄ ຄຂບຄ S6, S8, ຾ຖະ S ຋ໃ ຽີ ຂຓັໄ ຂຸຌໄ ໜຼທ ຓາຈດໃ ູເຌປູຍ຾ຍຍ ຾ຖະ ຖກັ ຘະຌະຉໃ າຄໂຉາຓບຸຌນະຑູຓຽຆໃ ຄິ ຑ່຅ະຘະນຸຍົ ແຈຈໄ ໃ ັຄຌ:ີໄ  ຓາຈຕບຓຍິກ (ນົ ) ຿ຓຽຖກຸຌ ) ຋ໃ ບີ ຸຌນະຑູຓ 96 ຎໃ ຼຌແຎຽຎັຌ (2)  ຓາຈ຿ຓ຿ຌ຃ຕຌີ ກິ (ນົ )) ຿ຓຽຖກຸຌ ) ນົບຓ຾ນົທ຋ໃ ີ 119 ເນ ໄ (3)  ຋າຈ຾ນົທຘຽີ ນບົ ຄເຘຖຼຌແນົຈີ ) ຿ຓຖກຸຌງຄັ ຽຎັຌ ຋ໃ ບີ ຸຌນະຑູຓ 160 ທຄ຺ ຾ຉກບບກຽຎັຌຘາງ ງາທ, ຽຖໃ ຓີ ຽຂັຓໄ ຂຸ ຌໄ ໜຼທ຋ໃ ຘີ ຸຈ, ຘີ຾ກໃ ຽຂັຓໄ ຽຊິຄບຸຌນະຑູຓ 200 ແຈໄ (4)  ທຄ຺ ຾ຉກບບກໝຈ຺ , ຘາງຉໃ ່ກຌັ ແຎງາທນົາງ ຽຆໃ ິຄບາຈຓທໄ ຌຽຎັຌຂຈ຺ ນົ ຑຌັ ກຌັ ແຈ຋ໄ າຈ຾ນທົ ຘ຾ີ ກໃ ນາົ ງໜຼທ ຋ໃ ຘີ ຸຈ, ຉບຌຌແີໄ ຈຊໄ າໄ ຽ຋ຌ່າໄ ຽດັຌ຋ຌັ ຋຅ີ ະແຈໄ (5)  ຓາຈຑົາຘຉກິ , ຖັກຘະຌະຽຎັຌກບໄ ຌໜຼທ, ຍໃ ່ຖະຖາງເຌຉທ຺ ຑາຖະຖາງໜໃ ຄຶ ໂ ຾ຖະ ຎໃ ຼຌແຎຽຎັຌຓາຈຕບຓ ຍິກຆາໄ ໂ ເຌບຸຌນະຑູຓ຋່າຓະຈາ  ຊາໄ ຍໃ ່ຽ຋ (4) ຖຄ຺ ເຌຌາໄ ຽດັຌຽປຈັ ເນປໄ ບໄ ຌຉໃ ແ່ ຎ, ຋າຈ຾ນທົ ຅ະກຍັ ຖຼຌແນົແຈຈໄ ຂີ ຌໄ ຽຌໃ ບຄ຅າກຘາງຓຂີ ະໜາຈຘຌັໄ ຖຄ຺ , ຅ຌ຺ ຽຊຄິ ບຸຌນະຑູຓ 444.6 ຅ະຒ຺ຈຽຎັຌບາງຘີຌາ່ໄ ຉາຌ, ຿ຓຽຖກຸຌງຄັ ຽຎັຌ ດໃ ູ, ຊາໄ ປບໄ ຌຂຌໄ ແຎບກີ ຿ຓຽຖ ກຸຌຎໃ ຼຌຽຎັຌ ຾ຖະ ຽຓໃ ບຽຊຄິ 1000 ບາງຽຎັຌຘີ຾ຈຄ຾ກໃ ຓຘີ ູຈ ຿ຓຽຖກຸຌຽຎັຌຑາຕາ຾ຓກຽຌຉິກ. ຓາຈຓຎີ ະ຿ນງຈນົາງເຌກາຌຏະຖິຈບາຆຈິ ຆູຌຒູຕກິ , ຈິຌຎຌ (ໝ)ໄ , ດາປັກຘາ຿ຖກ ຾ຖະ ເຘໃ ເຌດາຄ຋າ່ ຓະຆາຈ ຽບຌີໄ ທໃ າ: ທັຖ຾຃ແຌຽຆຽຆິຌ (Vulcanization ຾ຓໃ ຌງາຄ຋ໃ ຽີ ກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ິງາກຍັ ຓາຈເຌຎະຖິຓາຌ຋ໃ ຽີ ໝາະຘຓ຺ ຋ໃ ີ ບຸຌນະຑູຓຘູຄກທໃ າ຅ຈຸ ນບົ ຓ຾ນທົ ຂບຄຓາຈ ຿ຈງຓາຈ຋ໃ ຌີ າ່ ຓາຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ງິ າຌ຅ີໄ ະຘາໄ ຄຑຌັ ຋ະ຿ກທາຖຄັ ຽຆໃ ບຓ ຖະນທໃ າຄ຿ຎຖີ຾ຓເນຽໄ ຎັຌ຿ຓຽຖກຸຌຈຼທກຌັ ຽປັຈເນງໄ າຄຓ຃ີ ຸຌະຑາຍ຃຺ຄຉ຺ທເຌບຸຌນະຑູຓຉໃ າຄໂ, ຓ຃ີ ທາຓດຈງຸຌແຈຈໄ ີ ນົາງຂຌໄ , ຋ຌ຺ ຃ທາຓປບໄ ຌ ຾ຖະ ຾ຘຄ຾ຈຈຖະຖາງເຌຉທ຺ ຑາຖະຖາງແຈນໄ ົາງຂຌໄ .) ຽຑໃ ບເນງໄ າຄໜຼທ, ຍໃ ່ຎໃ ຼທຽຓໃ ບປບໄ ຌ ນົ ຏບງຽຓໃ ບຽດັຌ. 68

ຆຖີ ຌີ ຼຓ ຾ຖະ ຽ຋ຖີ ູຕຼຓຓນີ ົາງປູຍປໃ າຄ, ຆຖີ ຌີ ຼຓຓ຋ີ ຄັ ປູຍ຾ຍຍຕບຓຍກິ ຾ຖະ ຿ຓ຿ຌ຃ຖຌີ ກິ ຽຆໃ ິຄບາຈຓ຿ີ ຓຽຖ ກຸຌຽຎັຌ ຋ຄັ ຘບຄປູຍ຾ຍຍຽຎັຌ຋າຈ຾ຂຄຘີ຾ຈຄ຾ກໃ ຽຆໃ ຄິ ຍໃ ່ໝຌັໄ ຃຺ຄຉໃ ່຃ທາຓປບໄ ຌ ຾ຖະ ຖະຖາງເຌ CS2 ເຆເໄ ຘໃ ເຌ ຾ກທໄ ຽຑໃ ບຽປັຈ຾ກທໄ ຘ຾ີ ຈຄ, ຊາໄ ຽຏ຺າປູຍ຾ຍຍຘ຾ີ ຈຄ ນົ ຃ໃ ບງໂຽປັຈເນຆໄ ີຖຌີ ຼຓ຾ນທົ ຽດັຌຖຄ຺ ຆາໄ ໂ ຅ະແຈປໄ ູຍ຾ຍຽ຃ໃ ິຄ ຿ຖນະຘຽີ ຋າ຺ ຌຆີໄ ກັ ຌ່າແຒຒາໄ ແຈຽໄ ຖກັ ຌບໄ ງ, ຾ຉໃ ຽຓໃ ບຊກ຾ຘຄກາຌຌາແຒຒາໄ ຽຑໃ ຓີ ຂຌໄ ນາົ ງຎະຓາຌ 500 ຽ຋ໃ າ຺ . ຈໃ ັຄຌຌັໄ ຅ໃ ຄຶ ເຆໄ ຆຖີ ຌີ ຼຓຏະຖິຈຽຆຖ຿ຒ຿ຉຽບຽຖກັ ຋ຕິກຽຑໃ ບທຈັ ຃ທາຓຽຂັຓໄ ຂຸ ຌໄ ຂບຄ຾ຘຄ, ຆີຖີຌຼຓຘີຽ຋າ຺ ຍໃ ່ຖະຖາງເຌຉ຺ທຑາຖະຖາງ ໜໃ ຄຶ ໂ ຆີຖຌີ ຼຓງຄັ ຓປີ ູຍ຾ຍຍ຋ໃ ຽີ ຎັຌປູຍປໃ າຄບກີ ນາົ ງຆະຌຈິ . ຽ຋ຖີ ູຕຼຓກໃ ຓ່ ປີ ູຍ຾ຍຍຽ຃ໃ ຄິ ຿ຖນະ ຽຆໃ ຄິ ຓ຿ີ ຃ຄຘາໄ ຄຑາງເຌ຃າໄ ງ຃ຆຖີ ຌີ ຼຓຘີຽ຋າ຺ ຾ຖະ ງຄັ ຓປີ ູຍ຾ຍຍ຿ຖນະໜໃ ຄຶ ປູຍ ຾ຖະ ປູຍ຾ຍຍປູຍປໃ າຄບີກນົາງປູຍ, ຘໃ ທຌ຿ຑຖີຌຼຓຌຌັໄ ຓປີ ູຍ຾ຍ຋ໃ ຽີ ຎັຌ຿ຖນະຘບຄປູຍ. III. ຖກັ ຘະຌະ຋າຄຽ຃ຓີ ຃ທາຓທໃ ບຄແທຽ຃ຓຉີ ໃ ່ຎະຉິກຖິ ງິ າຽ຃ຓຂີ ບຄ຋າຈ຅ຸ VI ນຸຈົ ຖ຺ຄ຅າກ຋າຈ O ຉຌ຺ໄ ຅ແຸ ຎ຅ຌ຺ ຽຊຄິ Te ຋າໄ ງ຅ຸ O2 ຌຌັໄ ຽກຈີ ຎະຉິກຖິ ິງາແຈກໄ ຍັ ຋າຈບໃ ຌ຋ຸກ຋າຈ, ງກ຺ ຽທັຌໄ ຋າຈບາງຖາໄ , ຿ຖນະຓຘີ ະກຸຌຍາຄຆະຌຈິ ຾ຖະ ປາ຿ຖ຾ຆຌ ຾ຖະ ຘາຓາຈຽກຈີ ຋າຈຎະຘຓ຺ ກຍັ ຋າຈ຋ຸກ຋າຈງກ຺ ຽທັຌໄ : He, Ar ຾ຖະ Ne, Se ຾ຖະ Te ກໃ ່ຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ິງາກຍັ ຋າຈຘໃ ທຌ ນົາງ຋ໃ ບີ ຸຌນະຑູຓຘູຄເນຆໄ ຖີ ແີ ຌຈ໇ ຾ຖະ ຽ຋ຖີ ູແຕຈ໇ S, Se ຾ຖະ Te ຍໃ ່ຽກຈີ ຎະຉິກຖິ ງິ າກຍັ ຌາ່ໄ ນົ ບາຆິຈ຅າຄ ຾ຉໃ ຊກບ຺ກ ຆແີ ຈຈທໄ ງບາຆຈິ ຌຉີ ຕິກຽຂຓັໄ ຂຸ ຌໄ ເນ ໄ H2SO4, H2SeO3 ຾ຖະ H2TeO3, O2 ຌຌັໄ ຍໃ ່ຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ິງາກຍັ ຍາຽຆ,ີ ຾ຉໃ ຋າຈ ບໃ ຌ M ເຌ຅ຌຸ ຽີໄ ກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ິງາກຍັ ຍາຽຆເີ ນ຋ໄ ຄັ M2- ຾ຖະ ຽຌໃ ບຄ຅າກ຃ທາຓຽຎັຌບະ຿ຖນະນຸຈົ ຌບໄ ງຖ຺ຄຽຓໃ ບຽຖໃ ບຌຓາ຋າຄຎາງ຋າຄ຅ຸ ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ , ບ຺ກຆິຈ຅ະຓຖີ ັກຘະຌະ຃ທາຓ ຽຎັຌບາຆຈິ ນຸົຈຖຄ຺ , ຘໃ ທຌຖກັ ຘະຌະ຋າຄບີບ຺ຄ ຾ຖະ ຃ທາຓຽຎັຌຍາຽຆຽີ ຑໃ ຓີ ຂຌໄ ຽຆໃ ັຌ: ຓ຿ີ ຃ຄຘາໄ ຄ຾ຍຍຕູແ຋ຖ໇ ຾ຖະ ຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ງິ າກຍັ ບາຆິຈ. ຌບກ຅າກຌຌັໄ ຋າຈຎະຘຓ຺ ແປແຈຕກ໇ ໃ ່ງຄັ ນຸົຈ຃ທາຓໝຌັໄ ຃຺ຄປູຍຑາຍຉໃ ່຃ທາຓປບໄ ຌ ຾ຖະ ຽຑໃ ຓີ ຃ທາຓຽຎັຌບາຆິຈ, ຾ຌທ຿ຌຓໄ ຂບຄກາຌຽກຈີ ບບີ ຺ຄຘຌ຺ ຓນີ າົ ງຂຌໄ ຽຆໃ ຌັ : [SeBr6]2-, [TeBr6]2- ຽຊຄິ ດໃ າຄເຈກໃ ຉ່ າຓຽຆໃ ຌັ ຈຼທກຌັ ກຍັ ຋າຈ຅ບຸ ໃ ຌໂ຋ໃ ຽີ ທ຺າໄ ຓາ຾ຖທໄ , ຋າຈຉຌ຺ໄ ຉໃ ່ຂບຄ຅຅ຸ ະຓຂີ ່຾ໄ ຉກຉໃ າຄ຅າກ຋າຈ຋ໃ ຘີ ບຄເຌ຅຃ຸ ໃ ບຌຂາໄ ຄນົາງ ຾ຖະ ຋າຈ຿ຉກາຄຂບຄ຅຅ຸ ະຓ຃ີ ໃ າຘະຑາຍແຒຒາໄ ຖ຺ຍຘູຄກທໃ າ຋ໃ ຃ີ ທຌຽຎັຌ. ຋ຄັ ຾ຖະ ຽຎັຌຉ຺ທບ຺ກຆີແຈ຋ໃ ຈີ ີ ຈັຄ຅ະຽນຌັ ແຈ຅ໄ າກ຃ໃ າຆກັ ຌ່າແຒຒາໄ ຂບຄຂທຌັໄ ຃ທາຓ຾ປຄກາຌບ຺ກຆີແຈຂບຄ ຽຎັຌປບຄ F2 ຾ຖະ F2O ຽ຋ໃ າ຺ ຌຌັໄ , ຎະ຿ນງຈຂບຄ຿ບ຿ຆຌ຅ໃ ຄຶ ບາແຘຖັກຘະຌະ ບກ຺ ຆແີ ຈຽຆໃ ຌັ : ກາຌຂາໄ ຾ຍກັ ຋ໃ ຽີ ຕງເຌຌ່າໄ , ກາຌຒບກຘຽີ ຎັຌຉ຺ຌໄ . ຽປາ຺ ຅ະຍໃ ່ຑຍ຺ ຿ບ຿ຆຌເຌຍຌັ ງາກາຈງໃ າຌບຸກຘານະກາ່ ຽຑາະຊກບາງຑຈິ ຉໃ າຄໂຕີຈທິ ໝຈ຺ ແຎ. 3.1. ຋າຈຎະຘຓ຺ ຂບຄບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌ ຘະຑາຍແຒຒາໄ ຖ຺ຍຂບຄບກ຺ ຆີ຾ຆຌຓ຃ີ ໃ າຘູຄນົາງ ຽຎັຌປບຄ຅າກຒູົບ່ຽ຋ໃ າ຺ ຌຌັໄ . ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ ເຌ຋າຈຎະຘ຺ຓ F2O (ນົ OF2) ບ຺ກຆີ຾ຆຌ຅ໃ ຄຶ ຓຽີ ຖກບກ຺ ຆີຈາຆ຺ຄຽຎັຌ +2 ຽຆໃ ຄິ ຊທໃ າຽຎັຌຑາທະບກ຺ ຆຈີ າຆຄ຺ ຋ໃ ຘີ ູຄຘຸຈຂບຄບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌເຌບ຺ກຆຈິ 69

຋ຄັ ນົາງຽຆໃ ັຌ: CaO ບ຺ກຆີ຾ຆຌຓຑີ າທະບກ຺ ຆີຈາຆ຺ຄ -2 ຘໃ ທຌເຌຽຎີບກ຺ ຆິຈຽຆໃ ຌັ : ຑາທະບກ຺ ຆີຈາຆຄ຺ ຽຎັຌ -1 ຾ຖະ ຆູຽຎີ ບກ຺ ຆຈິ ຽຆໃ ຌັ : KO2 ຑາທະບກ຺ ຆີຈາຆຄ຺ ຽຎັຌ -1/2 ເຌຆຍັ ບກ຺ ແຆຽຆໃ ຌັ : C3O2 ຓຎີ ະຖຓິ າຌບ຺ກຆີ຾ຆຌຌບໄ ງກທໃ າ຋ໃ ຃ີ ທຌ ຉາຓ຋ໃ ຃ີ ຈິ ແຖໃ ຅າກຽຖກບ຺ກຆຈີ າຆ຺ຄຎ຺ກກະຉຂິ ບຄ຋າຈ, ຅ໃ ຄຶ ຓຑີ ຌັ ຋ະຖະນທໃ າຄ຋າຈຈໃ ຄັ ຉທ຺ ດໃ າຄ: ຌບກ຅າກຌຌັໄ ງຄັ ຓຈີ ີບ຺ກ ຆຈິ ຽຆໃ ຌັ : PbO2 ຾ຖະ MnO2. ຋າຈຎະຘຓ຺ ບກ຺ ຆິຈ, ຽຎີບກ຺ ຆຈິ ຾ຖະ ຆູຽຎີບກ຺ ຆຈິ ຓບີ ີບຄ຺ O2-, O22- ຾ຖະ O2- ຉາຓຖ່າຈຍັ O2- ຓຖີ ັກຘະ ຌະ ຎາຕາ຾ຓກຽຌຉິກ. ຉາຉະຖາຄ: ບກ຺ ຆຈິ ຋ໃ ຽີ ກຈີ ແຈກໄ ຍັ ຿ຖນະ຅ຸ IA ຾ຖະ IIA ຎະຽຑຈບກ຺ ຆຈິ ຿ຖນະ຅ຸ IA ຾ຖະ IIA ບກ຺ ຆຈິ O2- ຿ຖນະ຋ຸກຆະຌຈິ ຽຎີບ຺ກຆິຈ O22- ຿ຖນະ຋ຸກຆະຌຈິ ງກ຺ ຽທັຌໄ Be ຆູຽຎີບກ຺ ຆິຈ O2- ຿ຖນະ຋ຸກຆະຌຈິ ຍ຺ກຽທັຌໄ Li, Be, Mg ບກ຺ ຆຈິ ຋ຄັ ຘາຓຎະຽຑຈຽກຈີ ແຈກໄ ຍັ ຿ຖນະ຅ຸ IA ຾ຖະ IIA (ຉາຉະຖາຄ) ຽຊຄິ ດໃ າຄເຈກໃ ຉ່ າຓ຿ຈງທິ຋ກີ າຌຽຏ຺າແ ໝ຿ໄ ຖນະເຌບາກາຈ຅ະຍໃ ຽ່ ກຈີ ບ຺ກຆິຈຉໃ າຄໂ ຋ຸກຆະຌຈິ ກໃ ່ຉາຓ ຾ຉໃ ຿ຈງທ຋ິ ບີ ໃ ຌໂກໃ ຽ່ ປຈັ ເນຽໄ ກຈີ ແຈຌໄ ບກ຅າກ຋ໃ ຖີ ະຍຸງກ຺ ຽທຌັໄ ແທເໄ ຌຉາຉະຖາຄ, ຆູຽຎີບ຺ກຆຈິ ຅ະຽກຈີ ແຈຄໄ ໃາງກຍັ ຿ຖນະ຋ໃ ຓີ ຘີ ະຑາຍແຒຒາໄ ຍທກຘູຄນາົ ງຽຆໃ ັຌ: ຽຎີບ຺ກຆິຈ ຾ຖະ ຆູຽຎີ ບກ຺ ຆິຈຂບຄ຿ຖນະ຅ຸ IA ແຈຽໄ ທາ຺ໄ ຓາ຾ຈໃ ຾ຖທໄ . ບ຺ກຆຈິ ຂບຄ຿ຖນະບາຖ຃າແຖຽກຈີ ຎະຉິກຖິ ງິ າກຍັ ຌ່າໄ ເນປໄ ີ຿ຈຕ຾ຆຌຽຎີບກ຺ ຆຈິ . ຘໃ ທຌ຿ຖນະຽຎີບກ຺ ຆິຈຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ິງາກຍັ ຌ່າໄ ເນປໄ ຿ີ ຈຕ຾ຆຌຽຎີບກ຺ ຆິຈ ບີບຄ຺ ຽຎີບກ຺ ຆຈິ ຽຎັຌຉທ຺ ບ຺ກຆີແຈ ຾ຉໃ ບາຈຽຎັຌຉທ຺ ຕຈີ ທິ ແຈຈໄ ທໄ ງ, ຽຑາະຓຑີ າທະບ຺ກຆຈີ າຆຄ຺ (-1) ດໃ ູກາຄ. ບ຺ກຆິຈຆູຽຎີບກ຺ ຆຈິ ຽຎັຌຉທ຺ ບ຺ກຆີແຈ຋ໃ ຾ີ ປຄນົາງ. ຎະຉກິ ຖິ ງິ າກຍັ ເຆເໄ ຌກາຌກາ່ ຅ຈັ ບາງ ຾ຖະ ເນ ໄ ຑາງເຌຖະຍ຺ຍຎິຈຽຆໃ ຌັ : 3.2. ຋າຈຎະຘຓ຺ ກຍັ ປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ ຋າຈຎະຘ຺ຓຂບຄ຋າຈ຅ຸ VIA ກຍັ ປີ຿ຈຕ຾ຆຌຓຘີ ູຈ຋ໃ ທ຺ ແຎທໃ າ H2M (M = ຋າຈ຅ຸ VIA) ບາຈ຅ຈັ ຽຎັຌແປແຈ ຂບຄ຋າຈຽນໃ າົ຺ ຌກີໄ ໃ ່ແຈ,ໄ ຋າຈຎະຘ຺ຓ຋ໃ ຘີ ່າ຃ັຌ຋ໃ ຘີ ຸຈ຾ຓໃ ຌຌາ່ໄ H2O ຌ່າໄໄ ຽຎັຌ຋າຈ຾ນທົ ຋ໃ ຅ີ າ່ ຽຎັຌຉໃ ຘ່ ໃ ິຄ຋ໃ ຓີ ຆີ ີທຈິ ຋ຄັ ນາົ ງຍ຺ຌ ໜາໄ ຿ຖກຌີໄ ຾ຖະ ຽຌໃ ບຄ຅າກ຃ທາຓ຃ຸຌໄ ຽ຃ີງເຌຆທີ ິຈຎະ຅່າທັຌ ຽປາ຺ ຅ໃ ຄຶ ປູຘໄ ກຶ ທໃ າຌ່າໄ ຽຎັຌ຋າຈ຾ນທົ ຘາຓຌັ ຋່າຓະຈາ, ຾ຉໃ ຖັກຘະຌະຉໃ າຄໂຂບຄຌາ່ໄ ຘະ຾ຈຄທໃ າຌາ່ໄ ຓຖີ ັກຘະຌະຑຽິ ຘຈ຅າກ຋ໃ ຃ີ ທຌຽຎັຌຽຆໃ ັຌ: ຓ຅ີ ຈຸ ຒ຺ຈຘູຄ, ຃ທາຓຈັຌບາງຉໃ ່າ, ຓີ 70

຃ທາຓໜາ຾ໜຌໄ ນົາງກທໃ າຽຓໃ ບດໃ ູເຌຑາທະ຋າຈ຾ຂຄ (ຌ່າໄ ຾ຂຄ) ຋ໃ ີຽຎັຌ຾ຍຍຌຌັໄ ກໃ ່ຽຌໃ ບຄຓາ຅າກຓຑີ ຌັ ຋ະປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ ຖະນທໃ າຄ຿ຓຽຖກຸຌຽປັຈເນຽໄ ກຈີ ຾ປຄຈຄຶ ຈູຈກຌັ ນາົ ງກທໃ າຎ຺ກກະຉ,ິ ຌ່າໄ ຽຎັຌ຋າຈ຾ນົທ຋ໃ ດີ ໃ ູເຌຘະຑາຍຓຂີ ທັຌໄ ນາົ ງ ຾ຖະ ຽຎັຌຉທ຺ ຑາຖະຖາງ຋ໃ ຈີ ີ ຿ຈງຘະຽຑາະຖະຖາງ຋າຈບບີ ຺ຄ, ຎະຉິກຖິ ງິ າ຋ໃ ີຘ່າ຃ັຌ຾ຓໃ ຌຎະຉກິ ຖິ ິງາກາຌ຾ງກຘະຖາງຈທໄ ງ ຌາ່ໄ ຾ຖະ ຎະຉກິ ຖິ ະງາແປຽຈຆຌັ , ຎະຉກິ ຖິ ງິ າຆະຌຈິ ນຄົັ ຌຽີໄ ຎັຌກາຌຖທຓຉທ຺ ຖະນທໃ າຄຌ່າໄ ກຍັ ຋າຈ຿ຈງຑຌັ ຋ະ O-H ຍໃ ່ ແຈ຾ໄ ຉກບບກ, ຏຌ຺ ຎະຉກິ ຖິ ງິ າ຋ໃ ແີ ຈ຾ໄ ຓໃ ຌແປຽຈຕຈ. ປີ຿ຈຕ຾ຆຌຽຎີບກ຺ ຆຈິ H2O2 ຽຎັຌແຈ຋ໄ ຄັ ຉ຺ທບ຺ກຆິຈ ຾ຖະ ຉທ຺ ຕຈີ ິທ, ຍໃ ່ທໃ າເຌ຋າຈຖະຖາງບາຆຈິ ນົ ຍາຽຆີ ເຌ ບາຆິຈຓບີ ່າຌາຈບ຺ກຆແີ ຈ຾ປຄກທໃ າຍາຽຆ,ີ ຾ຉໃ ຎະຉກິ ຖິ ງິ າ຃ໃ ບຌຂາໄ ຄຆາໄ , ຓກັ ຉບໄ ຄເຆຉໄ ທ຺ ຽຖໃ ຄັ ຎະຉິກຖິ ິງາຆໃ ທງຊາໄ ນາກດໃ ູ ເຌຍາຽຆີ H2O2 ຽຎັຌຉທ຺ ຕີຈິທ຋ໃ ຾ີ ປຄກທໃ າເຌບາຆຈິ . ຉທ຺ ບກ຺ ຆແີ ຈ ບາຆິຈ ຍາຽຆີ ຉ຺ທຕຈີ ທິ ບາຆິຈ ຍາຽຆີ ຉ຺ທດໃ າຄຎະຉກິ ຖິ ງິ າບ຺ກຆີຈາຆ຺ຄ ຾ຖະ ຽຕຈຸກຆຄ຺ ຈທໄ ງ ແຈ຾ໄ ກໃ : ກາຌບ຺ກຆີແຈບີບ຺ຈຈົ຺ທຽຎັຌບບີ ຺ຈຈຌິ ຾ຖະ ກາຌຕຈີ ທິ ກຽ່ົ ຎັຌກ່ົຖທ຺ ເຌກາຌບກ຺ ຆແີ ຈຏຌ຺ ຎະຉິກຖິ ິງາ຋ໃ ີແຈຓໄ ກັ ຽຎັຌຌາ່ໄ ຾ຖະ ເຌກາຌຕຈີ ທິ ຅ະແຈບໄ ກ຺ ຆ຾ີ ຆຌ O2. ຋າຈຖະຖາງປີ຿ຈຕ຾ຆຌຽຎີບກ຺ ຆຈິ ເຆຒໄ ບກຘຂີ ຌ຺ ຘັຈ, ຏຓ຺ , ຒາຄ, ຽຌບໄ ຽ຅ງໄ , ຋າຈຖະຖາງ 3% ເຆຽໄ ຎັຌ຋າຈ ຖະຄຍັ ຽຆບໄ ຍ່ຖຘິ ຸຈເຆຽໄ ຎັຌຽຆບໄ ແຒ຅ະນົທຈ. ຋າຈຎະຘຓ຺ ຂບຄ຋າຈຉໃ ່ແຎເຌ຅຾ຸ ຓໃ ຌ H2S, H2Se ຾ຖະ H2Te ຖທໄ ຌ຾ຉໃ ຽຎັຌບາງຑຈິ ຋ໃ ຓີ ກີ ໃ ຌິ ຽໝຌັ ປຸ ຌ຾ປຄ ກຼຓແຈ຅ໄ າກຎະຉກິ ຖິ ງິ າບາຆິຈ H2SO4 ກຍັ ຋າຈຎະຘ຺ຓຂບຄ຿ຖນະຽຆໃ ຌັ : FeS, Al2Se3 ຾ຖະ Al2Te3຃ທາຓໝຌັໄ ຃຺ຄ ຉໃ ່຃ທາຓປບໄ ຌເຌຈາໄ ຌຘະຖາງຉ຺ທຽຎັຌ຋າຈນຸຈົ ຖ຺ຄ຅າກຉ຺ຌໄ ຅ແຸ ຎນາຎາງ຅ຈຸ ໃ ັຄຌ:ີໄ H2O>>H2S (຃ທາຓໝຌັໄ ຃ຄ຺ ຅ຌ຺ ຽຊິຄ 280 ) > H2Se > H2Te >> H2Po (ຍໃ ່ໝຌັໄ ຃ຄ຺ ຋ໃ ີ 0 ). ບາງຽນໃ ົາ຺ ຌຖີໄ ະຖາງຌ່າໄ ແຈຑໄ ຃່ ທຌ, ຋າຈຖະຖາງບໃ ຓີ ຉທ຺ ຂບຄ H2S ຋ໃ ີ 25 ຓ຃ີ ທາຓຽຂຓັໄ ຂຸ ຌໄ 0.1 ຿ຓຌຉໃ ່ຖິຈ ຌບກ຅າກຌຌັໄ ຋າຈ຋ຄັ ໝຈ຺ ຽຎັຌບາຆິຈບໃ ບຌ, ຃ທາຓ຾ປຄຂບຄບາຆິຈຽຑໃ ຓີ ຂຌໄ ແຎ຋າຄຎາງ຅.ຸ ↔ ↔ ຂບຄ H2Se = 1.3x10-4 ຂບຄ H2Te = 3.7x10-3 71

ຽຎັຌຉ຺ທຕຈີ ທິ ຋ໃ ຈີ ີ ຽຊິຄດໃ າຄເຈກໃ ຉ່ າຓ຃ທາຓ຾ປຄເຌກາຌຕີຈທິ ກໃ ງ່ ຄັ ຽຑໃ ຓີ ຂຌໄ ແຎບີກຉາຓ຅ຸ < H2Se< H2Te ຃ໃ າ ຂບຄ຃ໃ ູບກ຺ ຆແີ ຈ-ຉທ຺ ຕຈີ ິທເຌ຋າຈຖະຖາງບາຆິຈຽຎັຌຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ O2 – H2O + 1.23 V, Se – H2Se -0.4 V, S-H2S +0.14 V, Te-H2Te -0.72 V 3.3. ຋າຈຎະຘຓ຺ ຆຸຌຒ຺ທ ຓາຈຖທຓກຍັ ຿ຖນະຘໃ ທຌນາົ ງ (ຓຈັ ຿ຈງກາຌຽຏາ຺ ) ເນຆໄ ຸຌຒ຺ທ ຆຸຌຒ຺ທບາຈຎຸຄ຾ຉໃ ຄແຈ຅ໄ າກກາຌຖະຖາງ H2S ເຌ຋າຈຖະຖາງຂບຄບບີ ຄ຺ ຿ຖນະ, ຆຸຌຒ຺ທຘໃ ທຌນົາງຍໃ ່ຖະຖາງຌາ່ໄ , ງກ຺ ຽທັຌໄ ຆຸຌຒ຺ທຂບຄ຿ຖນະ຅ຸ IA, IIA, Al, Cr ຾ຖະ ຋າຈ຿ຖນະຂບຄບະຌຸກຓ຺ ຾ຖຌ຋າແຌ, ຘ່າຖຍັ ຆຸຌຒ຺ທ຋ໃ ຖີ ະຖາງເຌຌາ່ໄ ແຈ຅ໄ ະ຾ງກກາຌຘະຖາງຈທໄ ງຌາ່ໄ . ↔ ຿ຖນະຆຸຌຒ຺ທ຋ໃ ຍີ ່ຖະຖາງເຌຌາ່ໄ ຌຌັໄ ຓ຃ີ ໃ າ Ksp ຉໃ ່ານາົ ງ ຾ຖະ ຓຘີ ຉີ ໃ າຄໂ ຖັກຘະຌະບັຌຌຽີໄ ຎັຌຎະ຿ນງຈເຌກາຌ ທິຽ຃າະບບີ ຺ຄ຿ຖນະ. ຌບກ຅າກຆຸຌຒ຺ທ຋າ່ ຓະຈາ຾ຖທໄ ງຄັ ຓ຿ີ ຎຖີຆຸຌຒ຺ທຽຎັຌ຋າຈຎະຘ຺ຓ຋ໃ ຓີ ຅ີ າ່ ຌທຌບາ຿ຉຓຓາຈ ນາົ ງກທໃ າ຋ໃ ຃ີ ທຌະ ຓຉີ າຓຎ຺ກກະຉິ, ບບີ ຺ຄຂບຄ຿ຖນະ຋ໃ ຓີ ຘີ ະຑາຍແຒຒາໄ ຍທກຘູຄ (຅ຸ IA ງກ຺ ຽທັຌໄ Li ຾ຖະ ຅ຸ IIA ຋າໄ ງ຅)ຸ ຅ະເນ຿ໄ ຎຖິ ຆຸຌຒ຺ທຊາໄ ຉໃ ຓຓຌັ ຖ຺ຄເຌ຋າຈຖະຖາງຽຂັຓໄ ຂຸ ຌໄ ຂບຄ຿ຖນະຆຸຌຒ຺ທ ເຌ຿ຎຖິຆຸຌຒ຺ທຓບີ າ຿ຉຓ S ຽຎັຌ຿ຆ.ໄ ↔ ຽຊຄິ ຆຸຌຽຒຌ ນົ ປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ຿ຎຖຆິ ຸຌຒ຺ທ ຓຘີ ູຈ຋ໃ ທ຺ ແຎທໃ າ H2Sn (n = 2 ຽຊຄິ 6) ແຈ຅ໄ າກຎະຉກິ ຖິ ິງາຖະນທໃ າຄ຿ຖນະ ຿ຎຖຆິ ຸຌຒ຺ທກຍັ ບາຆິຈ. 3.4.຃ຸຌຖກັ ຘະຌະ຋ໃ ທ຺ ແຎຂບຄບກ຺ ຆຈິ ໝທຈ VIA ບ຺ກຆຈິ ຈໃ ັຄກໃ າທບາຈ຅ຈັ ຽຎັຌຘາຓ຅່າຑທກຈໃ ັຄຌ:ີໄ  ບ຺ກຆິຈ຋າ່ ຓະຈາ: ຃ໃ າຽ຃ຓຂີ ບຄ M ບາຈຓຘີ ູຈຖທຓຈໃ ັຄຌ:ີໄ MxOy ຊາໄ ຘຓ຺ ຓຸຈເນບໄ ກ຺ ຆີ຾຋ຌຓ຃ີ ໃ າຽ຃ຓີ -2 ຍຌັ ຈາ ບ຺ກຆິຈຽນໃ ົາ຺ ຌ:ີໄ H2O, MgO ຾ຖະ Al2O3 ຅ະຓຘີ າງຘ່າຑຌັ ຾ຉໃ M-O.  ຾ຎກບ຺ກຆິຈ: ຑທກຌຍີໄ ຌັ ຅ບຸ ກ຺ ຆ຾ີ ຆຌຎະຖິຓາຌນາົ ງກທໃ າ຃ໃ າຽ຃ຓຂີ ບຄ M ຽຆໃ ຌັ : ກາຌຘ່າຑຌັ ຖະນທໃ າຄ O-O ຾ຖະ M-O ຉ຺ທດໃ າຄ: BaO2 ຾ຖະ H2O2  ບກ຺ ຆິຈຘາ່ ປບຄ: ຑທກຌຘີໄ ູຈ຋ໃ ຍີ ັຌ຅ບຸ ຺ກຆ຾ີ ຆຌໜບໄ ງກທໃ າ຅າ່ ຌທຌ຃ໃ າຽ຃ຓຂີ ບຄ M ໝາງ຃ທາຓທໃ າຍຌັ ຈາ ຘາງຘ່າຑຌັ ຖະນທໃ າຄ M-M ຓນີ າົ ງກທໃ າຘາງຘ່າຑຌັ ຖະນທໃ າຄ M-O. ຉທ຺ ດໃ າຄ: O=C=C=C=O (Carbon suboxid or tricarbon dioxide)  ບ຺ກຆຈິ ປາ຿ຖ຾ຆຌຌທ຺ : ຓ຾ີ ຉໃ ຓາຈ ຾ຖະ ຽຆຽຖຌບີ ບຓ຋ໃ ຎີ ະກບຍຽຎັຌບກ຺ ຆຈິ ປາ຿ຖ຾ຆຌຌທ຺ ຽບີຌໄ ທໃ າ: ປາ຿ຖ຾ຆຌ ຌທ຺ ຂບຄຉີ຿ບຌຌີ ຾ຖະ ຽຆ຾ຖຌຌຌີ . SOF2, SOCl2, XOBr2, SeOF2, SeOCl2, SeOBr2 ກ່ົຖທ຺ ຂບຄ ຉ຿ີ ບຌຌີ (SOCl2) ຎຸຄ຾ຉໃ ຄ຅າກຎະຉກິ ຖິ ິງາ: PCl5 + SO2 → SOCl2 + POCl3 ຽຑໃ ຌິ ຌາ່ ເຆດໄ ໃ ູເຌຽ຃ຓບີ ຺ຄ຃ະ຋າຈ, ຽຑໃ ບຎໃ ຼຌບາຆຈິ ກາກ຿ຍຆຖີ ກິ ເນຽໄ ຎັຌກົ່ຖທ຺ ບາຆິຈ: SOCl2 + R-COOH → R-COCl + SO2 72

຿ຍົຓຓທ຺ ຉີ຿ບຌຌີ (SOBr2) ຎຸຄ຾ຉໃ ຄ຅າກກຖົ່ ທ຺ ຾ງກ຅າກ HBr ຾ຖະ ຒ່ົຖທ຺ ຉ຿ີ ບຌຌີ (SOF2) ແຈ຅ໄ າກກ່ົຖ຺ທ ຾ງກ຅າກ SbF3, ຍຌັ ຈາປາ຿ຖ຾ຆຌຌທ຺ ຑທກຌີໄ ຎະຉິກຖິ ງິ າກຍັ ຌາ່ໄ H2O ຾ຉໃ ຎະຉກິ ຖິ ງິ າຈ່າຽຌຌີ ແຎດໃ າຄຆາໄ ໂຉໃ ່ກຍັ SOF2. ຌບກ຅າກຌງີໄ ຄັ ຓຑີ ທກປາ຿ຖ຾ຆຌຌທ຺ ຆຸຌຒ຺ທຖຌິ : SO2F2M SO2Cl2, SO2FCl2, SO2FBr ຾ຖະ ງຄັ ຓີ SeO2F2, ຘ່າຖຍັ SO2F2 ຽຎັຌ຋າຈບາງ, ຍ່ຖະຖາງເຌຌາ່ໄ ຽຑໃ ຌິ ຽທາ຺ໄ ທໃ າຓຌັ ຾ຍໃ ຄຉ຺ທຓາ຅າກ H2SO4 ຿ຈງ຋ໃ ຘີ ບຄໝທຈ OH ຊກ຾ງກຍໃ ບຌຈທໄ ງປາ຿ຖ຾ຆຌ, ຊາໄ ຾຋ຌໜໃ ຄຶ OH ຈທໄ ງປາ຿ຖ຾ຆຌກ຅່ ະແຈບໄ າຆຈິ ປາ຿ຖ຾ຆຌ຿ຌຆຸຌ຿ຒຌກິ : FSO3H, ClSO3H, BrSO3H. ຘ່າຖຍັ ຒ່຿ົ ຖຆຸຌ຿ຒຌກິ FSO3H ແຈຽໄ ກຈີ ຂຌໄ ຈທໄ ງນາົ ງຆະຌຈິ , ຾ຉໃ ClSO3H ຍໃ ່ຽກຈີ ຽກບແຈໄ ຽຑໃ ຌິ ຌງິ ຓ຺ ຌ່າເຆເໄ ຌຽ຃ຓບີ ະຌຄ຺ ຃ະ຋າຈຽຎັຌຉທ຺ ກາຌເນຽໄ ກຈີ ຽກບກຖົ່ ທ຺ . 3.5. ຋າຈຎະຘຓ຺ ປາ຿ຖ຾ຆຌ: ຉາຉະຖາຄຍຌັ ຈາ຋າຈຎະຘຓ຺ ປາ຿ຖ຾ຆຌຌທ຺ . OS Se Te Po F2O2 S2F2 PoCl2 PoCl4 F2O SF4 SeF4 TeF4 PoBr2 PoBr4 SF6 SeF6 Te2F10 PoI4 Cl2O TeF6 Cl2O6 S2Cl2 Se2Cl2 ClO2 SCl2 TeCl2 SClO4 SeCl4 TeCl4 BrO3 Br2O2 S2Br2 Se2Br2 TeBr2 BrO2 SeBr4 TeBr4 I2O5 I4O9 I2O4 TeI4 a)ຽປັກຆາຒ່ົຖທ຺ : F ຽປັຈເນຍໄ ັຌຈາໝທຈ VIA ຽກຈີ ຃ໃ າຽ຃ຓີ +6 ຘູຄຘຸຈຽຆໃ ັຌ: S, Se, Te. ຉ຺ທດໃ າຄ: SF6, SeF6, TeF6 ຋າຈຽນໃ ົາ຺ ຌຽີໄ ກຈີ ຂຌໄ ຅າກກາຌກະ຋ຍ຺ ຿ຈງກຄ຺ ກຍັ F ຖທໄ ຌ຾ຉໃ ຽຎັຌ຋າຈບາງ SF6 ຓຖີ ັກຘະຌະຽ຃ຓຈີ າໄ ຌ, SeF6 ຽ຃ໃ ບຌແນທແຈຈໄ ີ ກທໃ າ SeF6 ຾ຖະ TeF6 ກະ຋ຍ຺ ກຍັ ຌາ່ໄ ແຈ,ໄ ຖັກຘະຌະຈໃ ຄັ ກໃ າທຘະ຾ຈຄເນຽໄ ນຌັ ຃ທາຓຘ່າ຃ັຌຂບຄຂະໜ າຈເນງໃ ຂບຄ Te ຽຎັຌຏ຺ຌຘະ຋ບໄ ຌຉໃ ່ກາຌຖະຖາງ. TeF6 + 6H2O → 2HF + H6TeO6 b) ຽຉຉຕາຒ່ົຖ຺ທ: ຘໃ ທຌຽຉຉຕາຒ່ົຖທ຺ (SF4) ຽຎັຌ຋າຈບາງ SeF4 ຽຎັຌ຋າຈ຾ນົທ ຾ຖະ TeF4 ຽຎັຌ຋າຈກບໄ ຌ (຋ຄັ 3 ຽຎັຌ຿ຉກາຌເຌກາຌຽ຃ໃ ບຌແນທຽ຃ຓ຾ີ ປຄ) ກາຌຎຸຄ຾ຉໃ ຄ: S + 4COF4 → SF4 + 4COF2 SeCl4 + 4AgF → SeF4 + 4AgCl TeF2 + 2SeF4 → TeF4 + 2SeF2 73

c) ຽຉຉຕາກ່ຖທ຺ : ຘໃ ທຌຽຉຉຕາກ່ຖົ ຺ທ: SCl4, SeCl4, PoCl4, TeCl4 ຽກຈີ ຅າກຎະຉກິ ຖິ ິງາກຍັ ກ່ົ຿ຈງກຄ຺ ຂບຄ ໝທຈ VIA, SCl4 ຽຎັຌ຋າຈ຾ນົທຍໃ ່ໝຌັໄ ຃ຄ຺ , ຑທກບໃ ຌຖທໄ ຌ຾ຉໃ ຾ຓໃ ຌ຋າຈກບໄ ຌ. TeCl4 ກະ຋ຍ຺ ບາຆິຈ HCl ຅ະຽກຈີ ຽຎັຌບີບຄ຺ ຘຍັ ຘງ຺ [TeCl6]2- TeCl4 + 2HCl → H2[TeCl6]  Po ຍໃ ່ຘາຓາຈຽກຈີ ຽຎັຌບີບຄ຺ ປາ຿ຖ຾ຆຌຌທ຺ ຘັຍຘຌ຺ ແຈ.ໄ ຉ຺ທດໃ າຄ: (NH4)2[PoX6] ຾ຖະ Cs[PoX6] ຽຆໃ ຄິ X ຾ຓໃ ຌ: Cl, Br, ນົ I. d) ຽຉຉຕາ຿ຍົຓຓທ຺ : SeBr4, TeBr4 ຾ຖະ PoBr4 SeBr4 ຽຎັຌ຋າຈຍໃ ່ໝຌັໄ ຃຺ຄ, ກະ຋ຍ຺ ກຍັ ຌາ່ໄ ແຈຈໄ ີ. 2SeBr4 → Se2Br2 + 3Br2 SeBr4 + 4H2O → [Se(OH)4] (ຍໃ ່ໝຌັໄ ຃ຄ຺ ) + 4HBr H2SeO3 + H2O ຽຉຉຕາບບີ ຈ຺ ຈ຺ທ ຓ຾ີ ຉໃ TeI4 ຾ຖະ PoI4 ຈປີ າ຿ຖ຾ຆຌຌທ຺ : SCl2 ປູ຅ໄ ກັ ກຌັ ຈບີ າຈຎຸຄ຾ຉໃ ຄແຈ຅ໄ າກປູຍປໃ າຄ S2Cl2 ຍຌັ ຈາປາ຿ຖ຾ຆຌຌທ຺ ຽຎັຌ຿ຓຽຖກຸຌ ຓຓີ ຓູ ຾ຉໃ : (ງບໄ ຌກາຌຘຓ຺ ຑຌັ ຾ຍຍ sp3). SCl2 = 103 , OF2 = 101 , TeBr2 = 980 ຘໃ ທຌຑທກ S2F2, Se2Cl2 ຾ຖະ Se2Br2 ກະ຋ຍ຺ ກຍັ H2O ແຈດໄ ໃ າຄຆາໄ ໂ ຾ຖະ ຓ຋ີ ໃ າບໃ ຼຄເຌກາຌຎໃ ຼຌປູຍ. 2S2F2 + 2H2O → 4HF + SO2 + 3S 2SeCl2 → SeCl4 + 3Se 3.6. ບກ຺ ຆຈິ -ບາຆຈິ ຂບຄຽຆ຾ຖຌ ຾ຖະ ຾ຉຌຖູ  Se ຎະກບຍຽຎັຌ 2 ບ຺ກຆາຆິຈ: ບາຆິຈຽຆ຾ຖຌຽຌີ (H2SeO3) ຾ຖະ ບາຆິຈ ຽຆ຾ຖຌຌກິ (H2SeO4), H2SeO3 ຽກຈີ ຅າກກາຌຖະຖາງຂບຄ SeO2 ເຌຌ່າໄ ຾ຖທໄ ຾ງກຎໃ ຼທຽບາ຺ ດໃ ູເຌຑາທະກບໄ ຌແຈ.ໄ  ຽຓໃ ບເນຎໄ ະຉິກຖິ ິງາກຍັ ຌາ່ໄ H2O ຅ະກາງຽຎຌັ ບາຆຈິ H2SeO4 ຽຎັຌບາຆິຈ຾ປຄ຃ກຍັ H2SO4  H2SeO3 ຾ຖະ H2SeO4 ຖທໄ ຌ຾ຉໃ ຽຎັຌ຋າຈຎໃ ບງບກ຺ ຆີ຾ປຄຂະໜາຈກາຄ.  TeO2 ຍໃ ່ຖະຖາງເຌຌ່າໄ ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ ຍໃ ່ກ່າຌຈ຺ ຽຎັຌບາຆິຈ຾ຉຌຖຖູ ິກ.  ຾ຉໃ ຉໃ ່ກຍັ ຍາຽຆ຾ີ ປຄ, ຈີບກ຺ ຆຈິ ຿ຉຌຘີໄ າຓາຈຽປຈັ ເນຽໄ ກຈີ ຽກບ຾ຉຌຖູຖິຈ, ຾ຉຌຖູຖຈິ ບາຆຈິ ຾ຖະ ຿ຎຖີຈ຾ຉຌຖູ ຖິຈ.  ບາຆຈິ ຾ຉຌຖູຖຈິ H6SeO6 ຾ຉກຉໃ າຄກຌັ ຋ໃ ຘີ ຸຈກຍັ ຍຌັ ຈາບາຆິຈ H2SO4 ຾ຖະ H2SeO4 ຾ຖະ ຿ຓຽຖກຸຌ຾ຍຍ ປູຍກບໄ ຌ 8 ໜາໄ Te(OH)6 ຋ໃ ຃ີ ຄ຺ ຉ຺ທເຌຑາທະ຋າຈກບໄ ຌ.  H2TeO6 ຅ຈັ ທໃ າຽຎັຌ຋າຈຎໃ ບງບກ຺ ຆີຍໃ ່຾ປຄຎາຌເຈ, ຽຎັຌບາຆຈິ ຋ໃ ຽີ ກຈີ 2 ຽກບ. 3.7. ຍຌັ ຈາບກ຺ ຆຈິ ບາຆຈິ (ບກ຺ ຆາຆຈິ ) ຂບຄຓາຈ: (ບາຆຈິ ຂບຄຓາຈ຋ໃ ຍີ ັຌ຅ບຸ ກ຺ ຆ຾ີ ຆຌ) ຓຍີ າຄບາຆິຈຽນຌັ ແຈຘໄ ະຽຑາະເຌຑາທະຽຎັຌຌ່າໄ ຽຎໃ ບງ ຾ຖະ ຽກບ ນົ ຍາຄ຋ກີ ຓ່ ຾ີ ຉໃ ຽກບຂບຄຓຌັ . 74

H2SO2 ບາຆຈິ ຆຸຌ຿ຒຆີຖກິ H2SO4 ບາຆິຈ ຆຸຌຒູຕກິ H2S2O3 ບາຆຈິ ຋຿ີ ບຆຸຌຒູຕກິ (ປ຿ີ ຎຆຸຌຒູຽຕີ) H2S2O7 ບາຆຈິ ຎີ຿ຕຆຸຌຒູຕກິ H2S2O4 ບາຆິຈ ປີ຿ຈຕຆຸຌຒູຽຕີ H2S2O8 ບາຆຈິ ຾ຎຈຆີ ຸຌຒູຕິກ H2SO3 ບາຆຈິ ຆຸຌຒູຽຕີ H2SO5 ບາຆິຈ ຾ຎກ຿ຓ຿ຌຆຸຌຒູຕກິ H2S2O5 ບາຆຈິ ຎີ຿ຕຆຸຌຒູຽຕີ (ຈຆີ ຸຌຒູຽຕ)ີ ຑທກບາຆຈິ ເຌຘາງ຋຿ີ ບຌກິ H2S3O6 ບາຆິຈ ຉົຉີ ຿ີ ບຌກິ H2S2O6 ບາຆິຈ ຈຉີ ຿ີ ບຌກິ H2S5O6 ບາຆຈິ ຾ຎັຄຉາຉ຿ີ ຌຌກິ H2S4O6 ບາຆິຈຽຉຉຕາ຿ບຌກິ H2S8O6 ບາຆິຈ ບ຺ກຉາຉ຿ີ ບຌກິ H2S6O6 ບາຆິຈ ຽປກັ ຆາຉ຿ີ ບຌກິ H2S10O6 ບາຆຈິ ຽຈກາຉ຿ີ ບຌກິ . IV. ກາຌຏະຖຈິ ຾ຖະ ກາຌຌ່າເຆໄ ກ. ກາຌຏະຖິຈ:  ບກ຺ ຆີ຾ຆຌ຾ງກຽບາ຺ ຅າກຌາ່ໄ ຈທໄ ງທ຋ິ ທີ ຽິ ຃າະແຒຒາໄ MnO2 ຽຎັຌ຋າຈຆໃ ທງກະ຋ຍ຺ ),  ກໃ ຌັ ຾ງກ ຾ຍຍຑາກຘໃ ທຌບາກາຈ຾ນທົ (ຽຍໃ ິຄ຾ຏຌທາຈ຾ງກຽບາ຺ ບາງຖາໄ )  ເຌນບໄ ຄ຋ຈ຺ ຖບຄ຾ງກຽບາ຺ ຅າກຑທກ຋າຈຎໃ ບງບກ຺ ຆຽີ ຆໃ ັຌ: KClO4 (ເຆໄ KMnO4, PbO2, HgO, H2O2 ນົ ຌຉີ ຈັ  S ແຈ຅ໄ າກຓາຈ ຾ງກຽບາ຺ ຅າກກາຌຏະຖຈິ ຋າຈບາງຊໃ າຌນຌີ ຾ຖະ ຈບີ ກ຺ ຆຈິ ຓາຈ ຽຆໃ ຄິ ຽຎັຌຏະຖຈິ ຉະຑຌັ ຘ່າປບຄ ເຌກາຌ຾ງກຽບ຺າ຿ຖນະ ຾ຖະ ຾ປໃ ຋າຈຎະຘ຺ຓຂບຄຓາຈ  Se ຾ຖະ Te ຓເີ ຌ຾ປໃ ຋າຈຂບຄຓາຈຽຆໃ ັຌຑຍ຺ ເຌຂຉີໄ ຺ຓດໃ ູຘຌ຺ໄ ບາ຿ຌຈ ເຌກາຌຉບຄຽບ຺າ຋ບຄຈທໄ ງແຒຒາໄ ຾ຖະ ຓີ ເຌຐໃ ຸ ຌ ຽກຈີ ຅າກກາຌຽຏ຺າປບໄ ຌຽບາ຺ FeS2 ຂ. ກາຌຌ່າເຆໄ  ບ຺ກຆີ຾ຆຌກະ຋ຍ຺ ຽ຃ຓແີ ຈຽໄ ກບຍໝຈ຺ ຋ຸກ຋າຈງກ຺ ຽທຌັໄ ບາງຖາໄ , ກາຌກະ຋ຍ຺ ຎະຉິກຖິ ງິ າຎ຺ຈຎໃ ບງ຃ທາຓປບໄ ຌ, ເຆນໄ າງເ຅ ຾ຖະ ຓ຃ີ ທາຓ຅່າຽຎັຌຉໃ ່ຆີທິຈຎະ຅່າທັຌ  S, Se ຾ຖະ Te ຽ຃ໃ ບຌແນທຍໃ ່຾ປຄຎາຌເຈ, ຖຸກແໝເໄ ຌບາກາຈ ຽກຈີ ຈບີ ຺ກຆຈິ , ຖຸກແໝແໄ ຈກໄ ຍັ ຑທກ຿ຖນະ ຾ຖະ ບະ຿ຖນະນາົ ງຆະຌຈິ . ຑທກຓຌັ ກະ຋ຍ຺ ຾ຉໃ ຑທກບາຆິຈ຋ໃ ຽີ ຎັຌ຋າຈຎໃ ບງບກ຺ ຆຽີ ຋ໃ າ຺ ຌຌັໄ (຾ຓໃ ຌກາຌຘະ຾ຈຄບບກ ຖກັ ຘະຌະບະ຿ຖນະຂບຄຓຌັ )  Po ຖະຖາງເຌ H2SO4, HNO3, HF ຾ຖະ HCl ຽຎັຌກາຌຘະ຾ຈຄບບກຖກັ ຘະຌະຂບຄ຿ຖນະ  S ກະ຋ຍ຺ ກຍັ ຑທກ຿ບຽຖຒິຌຎະກບຍຽຎັຌ຋າຈຎະຘຓ຺ ຆຸຌຒ຺ທ຾ຍຍຉາໜໃ າຄ, ຓຍີ ຺ຈຍາຈຘ່າ຃ຌັ ເຌກາຌຏະຖິຈ ດາຄໜຼທ຋ຌ຺ ຋າຌ຃ທາຓປບໄ ຌ ນົ ຽດັຌ.  ຓາຈງຄັ ຌ່າເຆດໄ ໃ າຄນທົ ຄນົາງເຌກາຌຏະຖຈິ ບາຆຈິ ຆຸຌຒູຕກິ , ຎະຘຓ຺ ເຌໝຎໄ ຌ... 75

 Se ເຆຽໄ ປັຈຽ຃ໃ ບຄຉຈັ ແຒຒາໄ ຘະນຍົັ , ຽ຃ໃ ບຄບຸຎະກບຌ຾ຘຄຘະນທໃ າຄ, ຽ຃ໃ ບຄທຈັ ຾຋ກ, ຽ຃ໃ ບຄຘັຌງາຌຈທໄ ງ຾ຘຄ ຘະນທໃ າຄ, ກບໄ ຄຘບຄກາຄ຃ຌຈທໄ ງ຾ຘຄເຉຖໄ ໃ ຸຓ຾ຈຄ.  ຎ຺ຌກຍັ ຾ກທໄ ຽປຈັ ຾ກທໄ ຘ຾ີ ຈຄ (Se 0.25%) ຏະຖິຈຽນກົັ ຋ໃ ຍີ ໃ ່ຽຎັຌໝຼໄ ຄ ຾ຖະ ບໃ ຌໂ 76

ຍຈ຺ ຋ີ 10 ຅ຸ VA ຋າຈຓຌູ ເຌໝທຈ VA ຎະກບຍຓ:ີ nitrogen N, phosphorus P, arsenic As, antimony Sb, Bismusth Bi. ຋ຄັ 5 ຋າຈຌຖໄີ ທໄ ຌ຾ຉໃຓ຃ີ ທາຓ຾ຉກຉໃາຄກຌັ ຋າຄຈາໄ ຌ຃ຌຸ ຖກັ ຘະຌະຒີຆກິ ຾ຖະ ຃ຌຸ ຖກັ ຘະຌະ຋າຄຽ຃ຓ.ີ ຌ຿ີ ຉຕ຾ຆຌ ຾ຖະ ຒຘ຺ ຒ່ຽຎັຌບະ຿ຖນະ ຾ຉຌໃ ຿ີ ຉຕ຾ຆຌຽຎຌັ ຋າຈບາງ຋ໃ ີໝຌັໄ ຃ຄ຺ ຽກຈີ ຎະຉິກຖິ ິງາຆາໄ ຘທໃ ຌຒຘ຺ ຒ່ຽຎຌັ ຋າຈ຾ຂຄ຋ໃ ີຍໃ ່ໝຌັໄ ຃ຄ຺ ຽກຈີ ຎະຉິກຖິ ິງາແຈດໄ ໃາຄທບໃ ຄແທ arsenic ຾ຖະ ຽຎຌັ ຋າຈຽ຃ໃ ິຄ຿ຖນະ ຘທໃ ຌ Bismusth ຽຎຌັ ຿ຖນະ ຿຃ຄຘາໄ ຄ຾ຍຍຽບຽຖັກຉຕຄ຺ ຆຌັໄ ຌບກ຾ຓຌໃ ns2 np3 ຽຆໃ ິຄຓທີ ິ຋ີນົາງດາໃ ຄ຋ໃ ີບາ຿ຉຓເຌ຅ຸ VA ຅ະຽກຈີ ຽຎຌັ ຋າຈຎະຘຓ຺ , ຘາ່ ຖຍັ ບາ຿ຉຓຌບໄ ງ n ຾ຖະ p ກໃຓ່ ກັ ຽກຈີ ກາຌເຆຽໄ ບຽຖັກຉຕຄ຺ ປທໃ ຓກຍັ ບາ຿ຉຓບໃ ຌື ຽຑໃ ືບເນຽໄ ຉັຓ຾ຎຈ ns2 np6 ເຌກຖ່ ະຌຌີ ຃ໄີ າໃ ບກ຺ ຆຈີ າຆຄ຺ ຽຎັຌ - 3 ຘາ່ ຖຍັ ບາ຿ຉຓເນງຂໃ ຌຶໄ ຃:ື As, Sb ຾ຖະ Bi ຓ຿ີ ບກາຈ຋ໃ ີ຅ະຽຘງຽບຽຖັກຉຕຄ຺ p ຋ຄັ ຘາຓແຎນົາງ ຃າໃ ບກ຺ ຆີຈາຆຄ຺ ຽຎັຌ +3 ນົື ຽບຽຖັກຉຕຄ຺ ຋ຄັ 5 ຿ຉ ເຌຆຌັໄ ຌບກບາຈຽຂາໄ຺ ປທໃ ຓເຌກາຌຽກຈີ ຋າຈຎະຘຓ຺ ຽປັຈ ເນໄແຈ຃ໄ າໃ ບກ຺ ຆຈີ າຆຄ຺ ຽຎັຌ +5 ບາຈຽທໄ຺າແຈທໄ າໃ ຃າໃ ບກ຺ ຆີຈາຆຄ຺ ຋ໃ ຘີ າ່ ຃ຌັ ຂບຄ຋າຈຓຌູ ເຌໝທຈຌໄ຃ີ :ື -3, +3 ຾ຖະ +5 ຌ຿ີ ຉຕ຾ຆຌຓ຃ີ າໃ ບກ຺ ຆຈີ າຆຄ຺ ແຈ຋ໄ ກຸ ຃າໃ ຽຖໃ ີຓຉຄັໄ ຾ຉໃ -3 ຅ຌ຺ ປບຈ +5 (-3,-2,- 1,0,+1,+2,+3,+4,+5) ຽຓໃບື ຽຖກບາ຿ຉຓຽຑໃ ີຓຂຌໄຶ ຅ະຓ຃ີ າໃ ບກ຺ ຆີຈາຆຄ຺ ນົຼຸຈຖຄ຺ ຽຎຌັ -3 ຾ຖະ +5 ກຖ່ ະຌຌີ ໄີ ຅ະຍໃ ່ໝຌັ ຃ຄ຺ , ຾ຉ຃ໃ າໃ ບກ຺ ຆີຈາຆຄ຺ +3 ຓ຃ີ ທາຓໝຌັໄ ຃ຄ຺ ຽຑໃ ີຓຂຌຶໄ . 1. ກາຌ຃ຌ຺ໄ ຑຍ຺ ຾ຖະ ກາຌກຼຓ. ເຌບາກາຈຓຌີ ຿ີ ຉຕ຾ຆຽຘຖີຽຊຄິ 78% ຿ຈງຍ່ຖິຓາຈ ຾ຖະ ຓດີ ໃເູ ຌປຍູ ຾ຍຍຂບຄຂບຄ຋າຈ ຎະຘຓ຺ ຽຆໃັຌ: ຽຎຌັ NaNO3 ເຌຆິຖີຆບຖຉຑ໇ ີຽຉີ ຒຘ຺ ຒ່ຓດີ ໃເູ ຌປຍູ ຾ຍຍຂບຄ຋າຈຎະຘຓ຺ ຘທໃ ຌນົາງຽຎຌັ ຾ປໃ ນຌີ ຒຘ຺ ຒາຈຽຆໃ ິຄ຾ຓຌໃ Ca3(PO4)2 ຒຘ຺ ຒ່ງຄັ ຽຎຌັ ຘທໃ ຌຎະກບຍ຋ໃ ຘີ າ່ ຃ຌັ ຂບຄກະຈກູ , ຘທໃ ຌ຾ປ຋ໃ ໃ ຘີ າ່ ຃ຌັ ຂບຄ arsenic, antimony ຾ຖະ bismuth ຽຎຌັ ຾ປຆໃ ຌູ ຒິຈຽຆໃຌັ : ບຑ່ ິຽຓຌັໄ (As2S3), ຘະຉິຍຌຈິ (Sb2S3), ຍີ ຘະຓຈັ ບຌິ ິຈ(Bi2O3). ກາຌຎຄຸ ຾ຉຄໃ ເຌ຋າຄຈາໄ ຌບຈຸ ຘານະກາ່ ກາຌກຼຓຌ຿ີ ຉຕ຾ຆຌຈທໄ ງທິ຋ີກາຌຽປັຈເນໄບາກາຈຽຎຌັ ຋າຈ຾ນົທ ຾ຖທໄ ຌາ່ ຓາກຌໃັ ຉບຄຖາ່ ຈຍັ ຘທໃ ຌ, ຅ຈຸ ຒຈ຺ ຂບຄຌ຿ີ ຉຕ຾ຆຌ຾ນົທ (77K ນົື -196 ) ຉາໃ ່ ກທໃ າ຅ຈຸ ຒຈ຺ ຂບຄບກ຺ ຆີ຾ຆຌ຾ນົທ (90K ນົື -183 ) ຘໃທຌກາຌກຼຓຒຘ຺ ຒ຾່ ຓຌໃ ເຆທໄ ິ຋ກີ າຌຽຏ຺າ຾ປນໃ ີຌຒຘ຺ ຒາຈກຍັ ຆຖີ ກິ າ (ເຆໄ ຆາງ) ຾ຖະ ຊາໃ ຌກກ຺ ຋ໃ ດີ ໃບູ ຌຸ ນະຑຓູ ຘຄູ ຎະຓາຌ 1500 ແຈບໄ າງຒຘ຺ ຒ່ບບກຓາ ຽຆໃ ຄິ ຽບ຺າຽຂໄ຺າແຎເຌຌາໄ່ ຅ະ ແຈ຋ໄ າຈ຾ຂຄຽຎຌັ ຒຘ຺ ຒ່ຂາທ 77

2Ca3(PO4)2 + 6SiO2 6 CaSiO3 + P2O10 P2O10 + 10C P4 + 10 CO ກາຌຂຈຸ ຃ຌ຺ໄ As, Sb ຾ຖະ Bi ຅າກ຾ປຆໃ ຌຸ ຒິຈຈທໄ ງທ຋ິ ກີ າຌດໄາຄ຾ປເໃ ນແໄ ຈບໄ ກ຺ ຆິຈຘາກບໃ ຌ຾ຖທໄ ຅ໃຄຶ ຕີຈທິ ຘ໇ບກ຺ ຆຈິ ຈທໄ ງກາກຍບຌ ຾ປ຋ໃ າຈຍາຄຆະຌຈິ ບາຈຕຈີ ທິ ຘ໇຿ຈງກຄ຺ ແຈຽໄ ຆໃັຌ: ຽຏ຺າຘະຉິຍຌຈິ ຈທໄ ງຏຄ຺ ຽນັົ ກ. Sb2S3 + 3Fe 3FeS + 2Sb 2. ຃ຌຸ ຖກັ ຘະຌະ຋າຄຒີຆກິ , ປຍູ ປາໃ ຄ ຾ຖະ ຎະ຿ນງຈ. ຉາຉະຖາຄ 1.1 ຃ຌຸ ຖກັ ຘະຌະຍາຄຎະດໃາຄຂບຄ຋າຈເຌໝທຈ VA ຘຌັ ງາຖກັ NP As Sb Bi ຖຈັ ຘະໝີບາ຿ຉຓ 70 100 121 141 148 (຿຃ທາຽຖັຌ) (pm) ຃ທາຓໜາ຾ໜໄຌ (ຂາທ)1.82 (ຽນົືບຄ)2.03 (ຽນົືບຄ)5.3 9.75 ( g cm-3) 0.81 (ຽ຋຺າ)5.73 (ຽ຋຺າ)6.69 (຾ຈຄ)2.36 ຅ຈຸ ຽຎໃ ືບງ ( ) -210 (ຂາທ)44 817* (ຽ຋຺າ)630 271 ຅ຈຸ ຒຈ຺ ( ) -196 (ຂາທ)280 (ຖະຽນີຈ)613 (ຽ຋຺າ)1380 1560 ຑະຖຄັ ຄາຌກາຌ 1402 1012 946 834 703 ຾ຉກຉທ຺ ຽຎັຌບບີ ຄ຺ (kj mol-1) ຂຌັໄ 1+2+3 8839 5864 5478 4866 4766 ຘະຑາຍດຒຒາໄ ຖຍ຺ 3.05 2.06 2.20 1.82 1.65 *ນົບຓ຾ນົທຑາງເຉ຃ໄ ທາຓຈຌັ ຽຓບໃ ື ຽຖກບາ຿ຉຓຽຑໃ ີຓຂຌຶໄ ເຌ຅ຸ ຃າໃ ຑະຖຄັ ຄາຌກາຌ຾ຉກຉທ຺ ຽຎັຌບບີ ຄ຺ ນົຈຼຸ ຖຄ຺ ຉາຓ຋ໃ ີ຃ທຌຽຎັຌ ຽຊຄິ ດາໃ ຄເຈກໃຉ່ າຓ຃າໃ ຽນໃ ຺ົາຌຌັໄ ກໃງ່ ຄັ ຘຄູ ຽຓບໃ ື ຋ຼຍກຍັ ຋າຈເຌໝທຈ IA ຾ຖະ IIA ຃າໃ ແຒຒໄາຍຌັ ຅ຖຸ ຍ຺ ຘບຈ຃ບໃ ຄ ກຍັ ຋າຈຌີ຿ຉ຾ຆຌຽຎຌັ ບະ຿ຖນະ ຾ຖະ ຋າຈບໃ ຌື ຓ຃ີ ທາຓຽຎັຌບະ຿ຖນະຌບໄ ງຖຄ຺ ຽຓບໃ ື ຽຖກບາ຿ຉຓຽຑໃ ີຓ ຂຌໄຶ ຃າໃ ແຒຒາໄ ຍຌັ ຅ຍຸ ທກຘຄູ ຂຌໄື ຌຍັ ຅າກຒຘ຺ ຒ່ຉໃ ່ແຎເຌ຅ຸ ຋າໃ ບຼໃ ຄ຋ໃ ຅ີ ະຽກຈີ ຽຎັຌບບີ ຄ຺ ຍທກຽຑໃ ີຓຂຌຶໄ ດາໃ ຄຆາໄ ໂ ຾ຖະ ຋າໃ ບຼໃ ຄ຋ໃ ີ຅ະຽກຈີ ຽຎັຌ຋າຈຎະຘຓ຺ ຿຃ທາຽຖຌນົຈຸຼ ຖຄ຺ . ຘາຓ຋າຈເຌ຅ຸ VA ຃ື: ຒຘ຺ ຒ່, ບຈັ ຘຉຈັ ຾ຖະ Sb ຓຖີ ກັ ຘະຌະ ຒຘ຺ ຒ່ຓນີ ົາງຖກັ ຘະຌະ ຾ຉໃ ບຌັ ຘາ່ ຃ຌັ ຃ຒື ຘ຺ ຒ່ຂາທ ຾ຖະ ຾ຈຄ ຒຘ຺ ຒ່ຂາທຓຖີ ກັ ຘະຌະບບໃ ຌ຃າໄ ງ຃ືຂຽືໄ ຏໄິຄ ຽຎຌັ ຋າຈ຾ຂຄຓ຿ີ ຓຽຖກຌຸ ຈຼໃ ທຽຎັຌ P4 ຿ຈງຓປີ ຍູ ປາໃ ຄຽຎັຌຆຄ຺ ຘໃ ີໜໄາ ຾ປຄຈຶຄຈຈູ ຖະນທາໃ ຄ຿ຓຽຖກຌຸ ຽຎຌັ ຾ປຄ຋ໃ ີບບໃ ຌຒຘ຺ ຒ່ຂາທ຅ໃຄຶ ຓີ 78

຅ຈຸ ປບໄ ຌຽຎໃ ືບງຉາໃ ່ ຖະຽນີງບາງຄາໃ ງດໃ຋ູ ໃ ີບຌຸ ນະຑຓູ 25 ຾ຖະ ຽຎຌັ ຑິຈຉບໄ ຄຽກຍັ ແທເໄ ຌຌາ່ໄ ຽຑາະຊກື ບກ຺ ຆີ ແຈແຈຄໄ າໃ ງເຌບາກາຈເນ຃ໄ ທາຓປບໄ ຌບບກຓາ ຅ະຽກຈີ ກາຌຽຏ຺າແໝ຋ໄ ໃ ບີ ຌຸ ນະຑຓູ 40-50 ບາງຂບຄ ຒຘ຺ ຒ່ຓ຾ີ ຘຄຽນົືໄບຓເຌ຃ທາຓຓຈື ຊາໄ ຓບີ ກ຺ ຆີ຾ຆຌ ຽຌໃ ບື ຄ຅າກຽກຈີ ຓກີ າຌບກ຺ ຆີຈາຆຄ຺ ຆາໄ ໂ ຒຘ຺ ຒ່ຂາທຍໃ ່ ຖະຖາງເຌຌາ່ໄ ຾ຉໃຖະຖງເຌ CS2, C6H6 ຾ຖະ ຉທ຺ ຑາຖະຖາງບຄ຺ ຃ະ຋າຈບໃ ືຌໂ. ຒຘ຺ ຒ່ຂາທຽຎຌັ ຋າຈ຋ໃ ີຍໃ ່ໝຌັໄ ຃ຄ຺ ຽຓບໃ ື ຽຏ຺າ ນົື ຊຓໄີ ແທຈໄ ຌ຺ ໂ ຓຌັ ຅ະກາງຽຎຌັ ຒຘ຺ ຒ່຾ຈຄ ຽຆໃ ິຄຽຎັຌຏຄ຺ ຘີ຾ຈຄ຾ກຍໃ ໃ ່ຖະຖາງເຌ CS2 ຾ຖະ ຉທ຺ ຑາຖະຖາງບຄ຺ ຃ະ຋າຈ, ຍໃ ່ຖະຽນີງ, ຍໃ ່ຽຎຌັ ຑຈິ ຾ຖະ ຽກຈີ ຎະຉິ ກຖິ ງິ າຽ຃ຓຆີ າໄ ຅ະຍໃ ່ແໝໄຊາໄ ບຌຸ ນະຑຓູ ຉາໃ ່ ກທໃ າ 240 ຿຃ຄຘໄາຄຂບຄຒຘ຺ ຒ່຾ຈຄຽຎຌັ ຿ຎຖ຾ີ ຓຂບຄ P4 PPP P PP PP P PPP ປູຍ ຿຃ຄຘາໄ ຄຒ຺ຈຘະຒ່຾ຈຄຽຎັຌ຿ຎຖ຾ີ ຓຂບຄ P4 ຒຘ຺ ຒຈ່ າ່ ຓ຿ີ ຃ຄຘາໄ ຄ ຾ຖະ ຃ຌຸ ຖກັ ຘະຌະ຃າໄ ງ຃ືກຕາຒິຈ (C2) ຽຎຌັ ຋າຈ຾ຂຄຘີຽ຋຺າ຾ກໃ ຓຽີ ນຄ຺າ ຿ຖນະຽຎຌັ ຾ຏຌໃ ຌາ່ ແຒຒາໄ ຾ຖະ ຃ທາຓປບໄ ຌ ຓ຿ີ ຃ຄຘາໄ ຄຽຎັຌຆຌັໄ ຃ກື ຍັ ກຕາຒິຈ ເຌຆຌັໄ ຈຼທກຌັ ບາ ຿ຉຓຒຘ຺ ຒ່຅ຍັ ກຌັ ຈທໄ ງຑຌັ ຋ະ຿຃ທາຽຖຌ ຆຌັໄ ຽນໃ ຺ົາຌຌັໄ ຍໃ ຑ່ ຼຄຓຌັ ຃າໄ ງ຃ືຽຘັໄຌຆຍີ ຑະ຅ບຌ ຒຘ຺ ຒຈ່ າ່ ຓີ ຖກັ ຘະຌະແຎ຋ຄັ ຿ຖນະນົາງກທໃ າປຍູ ປາໃ ຄບໃ ຌື ຅ະກຼຓແຈ຅ໄ າກຒຘ຺ ຒ່ຂາທ ຿ຈງເຆບໄ ຌຸ ນະຑຓູ ຾ຖະ ຃ທາຓ ປບໄ ຌຘຄູ ຽຓບໃ ື ຽຏ຺າປບໄ ຌນົາງກທໃ າ 450 ຽຓໃບື ຎະຊີໄຓແທຈໄ ຌ຺ ໂ ຒຘ຺ ຒຈ່ າ່ ຅ະຎໃຼຌຽຎັຌຒຘ຺ ຒ຾່ ຈຄ ຽຆໃ ຄິ ຽຎຌັ ຖກັ ຘະຌະ຋ໃ ໝີ ຌັໄ ຃ຄ຺ ຋ໃ ຘີ ຈຸ ຂບຄຒຘ຺ ຒ່. ປຍູ ປາໃ ຄ຋ໃ ໝີ ຌັໄ ຃ຄ຺ ຋ໃ ີຘຸຈຂບຄບາຽຆຌກິ ຾ຖະ Sb ຓຖີ ກັ ຘະຌະ຃າໄ ງ຃ື຿ຖນະ ຽຎຌັ ຋າຈ຾ຂຄຘີຽ຋຺າ຋ໃ ີ ໝຌັໄ ຃ຄ຺ , ຓ຾ີ ຘຄຽນົໄືບຓຂບຄ຿ຖນະ, ຆກັ ຌາ່ ແຒຒາໄ ຾ຖະ ຃ທາຓປບໄ ຌແຈຈໄ ຘີ ຓ຺ ຃ທຌ ຾ຉໃຓຌັ ຏບໃ ງ຿຃ຄຘໄາຄ ຽຎຌັ ຆຌັໄ ຃າໄ ງ຃ກື ຍັ ຒຘ຺ ຒ່ຈາ່ ຊາໄ ເນໄບາງບາຽຆຌິກ ຾ຖະ Sb ບຈັ ຾ໜຌໄ ດາໃ ຄແທທາ຅ະຽຎັຌຖກັ ຘະຌະບະ ຿ຖນະຘີຽນົຶບຄ ຓ຿ີ ຓຽຖກຌຸ As4 ຾ຖະ Sb4 ຃າໄ ງ຃ືຒຘ຺ ຒ່ຂາທຽຓໃບື ຎະຊຓິໄ ແທ຅ໄ ະຎຼໃ ຌຽຎັຌຖກັ ຘະຌະຘີຽ຋຺າ. 3. ຃ຌຸ ຖກັ ຘະຌະ຋າຄຽ຃ຓ ີ ຌ຿ີ ຉຕ຾ຆຌຽຎຌັ ບາງຖາໄ ຆາໄ ນົາງ຋າຄຽ຃ຓີ ເຌບຌຸ ນະຑຓູ ຎກ຺ ກະຉິ຅ະຍໃ ່ຽກຈີ ຎະຉິກຖິ ິງາກຍັ ຋າຈ ບໃ ືຌງກ຺ ຽທຌັໄ ຖຉິ ີບບຓ຅ະຽກຈີ ຎະຉິກຖິ ງິ າ຋ໃ ບີ ຌຸ ນະຑຓູ ຘຄູ ຽ຋ໃ ຺າຌຌັໄ ຋າຈຌ຿ີ ຉຕ຾ຆຌ຅ະດເໃູ ຌ຿ຓຽຖກຌຸ ຋ໃ ີຓີ ຘບຄບາ຿ຉຓ ຘຈູ ຽຎຌັ :N N: ຑຌັ ຋ະຘາຓຌຌັໄ ຓຑີ ະຖຄັ ຄາຌຑຌັ ຋ະຘຄູ ຽຊຄິ 941 kj ດ຋ໃູ ໃ ີບຌຸ ນະຑຓູ ຘຄູ ຽຆໃຌັ 1000 ບາງຒຘ຺ ຒ່ຓ຿ີ ຓຽຖກຌຸ ຽຎຌັ P2 ຃າໄ ງ຃ຌື ຿ີ ຉຕ຾ຆຌ ຘາ່ ຖຍັ ຒຘ຺ ຒ່ຓ຾ີ ຉຒໃ ຘ຺ ຒ່ຂາທຽ຋ໃ ຺າຌຌັໄ ຋ໃ ທີ ບໃ ຄແທຉໃ ່ ກາຌຽກຈີ ຎະຉິກຖິ ງິ າ  ກາຌຽກຈີ ຎະຉິກຖິ ງິ າຽ຃ຓຂີ ບຄ຋າຈຓຌູ ເຌໝທຈ VA ກຍັ ຋າຈຉໃາຄໂ຿ຈງນງໄ່. 79

O2: ຌີ຿ຉຕ຾ຆຌປທໃ ຓກຍັ ບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌ ດບໃູ ຌຸ ນະຑຓູ ຘຄູ ຾ຖທໄ ແຈໄ ຌຉີ ຕິກບກ຺ ຆິຈ NO P4 ຂາທປທໃ ຓກຍັ ບກ຺ ຆ຾ີ ຆຌ ຽກຈີ ແຈດໄ ໃາຄແທທາ຾ຖທໄ ແຈຉໄ ຕບີ ກ຺ ຆຈິ P4O6 ຾ຖະ ຾ຎັຄບກ຺ ຆຈິ P4O10 As, Sb, Bi ຽກຈີ ກາຌຽຏ຺າແໝໄແຈດໄ າໃ ຄປຌຸ ຾ປຄ ຾ຖທໄ ແຈບໄ ກ຺ ຆຈິ H2: ຓຑີ ຼຄຌີ຿ຉຕ຾ຆຌ຋ໃ ຽີ ກຈີ ຎະຉິກຖິ ງິ າກຍັ ປ຿ີ ຈຕ຾ຆຌ Cl2: ຋ກຸ ຋າຈງກ຺ ຽທັໄຌຌ຿ີ ຉຕ຾ຆຌ ປທໃ ຓກຍັ Cl2 ຾ຖທໄ ແຈກໄ ຖົ່ ິຈຽຆໃຌັ : PCl3, PCl5, AsCl3, S SbCl3, SbCl5, BiCl3 ຿ຖນະ ຋ຸກ຋າຈງກ຺ ຽທັຌໄ N2 ຽກຈີ ຎະຉິກຖິ ງິ າກຍັ ຓາຈເນຆໄ ຸຌຒ຺ທ ຋ຸກ຋າຈຽກຈີ ຎະຉິກຖິ ິງາກຍັ ຿ຖນະນາົ ງຆະຌຈິ N2 ເນຌໄ ຉີ ຕາຈ຋ໃ ຽີ ຎັຌ຋າຈບບີ ຄ຺ ຓ:ີ ບບີ ຄ຺ N3- ຒ຺ຈ ຘະຒ່ເນຒໄ ຺ຈຘະຒິຈ຋ໃ ຽີ ຎັຌບບີ ຄ຺ ຌບໄ ງຖ຺ຄ ຘໃ ທຌ As, Sb ຾ຖະ Bi ຖທຓກຍັ ຿ຖນະ຅ະແຈ຋ໄ າຈ຋ໃ ຃ີ ໃ ບຌ ຂາໄ ຄຽຎັຌ຿ຖຎ຺ຌ. H2SO4 ຽຂຓັໄ ຂຸ ຌໄ ປບໄ ຌ As, Sb ຾ຖະ Bi ເນ ໄ H3AsO3, Sb2(SO4)3 ຾ຖະ Bi2(SO4)3. HNO3 ບາຆຈິ ຽ຅ບ຅າຄປບໄ ຌ As ເນບໄ າຆິຈ H3AsO3 ບາຆຈິ ຽຂັຓໄ ຂຸ ຌໄ ຎາຌກາຄ P4 ເນບໄ າຆຈິ ຒ຺ຈຘະຒ່ຖກິ ບາຆິຈຽຂັຓໄ ຂຸ ຌໄ Sb ເນ ໄ Sb2O3 Sb ເນ ໄ Sb2O5 Bi ເນ ໄ Bi2O3 ບາຆຈິ ຽຂຓັໄ ຂຸ ຌໄ ປບໄ ຌ As ເນບໄ າຆິຈ H3AsO4 NaOH ປບໄ ຌຽຎໃ ບຌ As ເນ ໄ AsO- ຾ຖະ H2. ເຌບຸນະຑູຓຘູຄຌ຿ີ ຉຕ຾ຆຌປໃ ທຓກຍັ ຿ຖນະ຅ຸ IIA, Zn and Li ເນຌໄ ຉີ ຈິ ຋ໃ ຽີ ຎັຌ຋າຈບີບ຺ຄຽຆໃ ຄິ ຓບີ ີບຄ຺ ຌຉີ ຈິ N3- ຽນໃ ົາ຺ ຌ຾ີໄ ງກຘະຖາງຈທໄ ງຌາ່ໄ ເນບໄ ກ຺ ຆຈິ ນົ ປຈີ ຕກ຺ ຆິຈຂບຄ຿ຖນະຌຌັໄ ກຍັ ບາຓ຿ຓຌງີ ກັ ຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ິງາກຍັ ບະ຿ຖນະ, ເນຌໄ ຉີ ິຈ຋ໃ ຽີ ຎັຌ຋າຈ຿຃ທາຽຖຌ, ບະ຿ຖນະ຅ຸ VA and VIA ເນຌໄ ຉີ ຈິ ຋ໃ ຖີ ະຽນງີ ແຈຽໄ ຆໃ ຌັ : S4N4 ຘໃ ທຌ຋າຈ຅ຸ IIIA ເນ຋ໄ າຈ຋ໃ ຓີ ຿ີ ຓຽຖກຸຌຂະໜາຈເນງໃ ຋ໃ ຍີ ໃ ່ຖະຽນງີ BN ຓ຿ີ ຃ຄຘາໄ ຄ 2 ປູຍ຾ຍຍ຃າໄ ງ຃ຽຑຈັ ຾ຖະ ກຕາຒິຈຘໃ ທຌ AlN ຓີ ຿຃ຄຘາໄ ຄບ຾ຍຍຽຑຈັ . ຋າຈ຋ໃ ດີ ໃ ູ຋າໄ ງ຅ຓຸ ຘີ ະຑາຍແຒຒາໄ ຍທກນົາງກທໃ າ຋າຈຉຌ຺ໄ ຅,ຸ ຃ທາຓໝຌັໄ ຃ຄ຺ ຂບຄບບີ ຄ຺ ຽຑໃ ຓີ ຂຌໄ Bi3+ and Sb3+ ຓີ ດໃ ແູ ຈໄ ຾ຖະ ເຌ຋າຈຖະຖາງ຾຃ຈບີບຄ຺ ຽນໃ ົາ຺ ໜ຾ີ ງກຘະຖາງຈທໄ ງຌາ່ໄ ເນບໄ ກ຺ ຿ຆ຾຃ຈບບີ ຺ຄ BiO+ ຾ຖະ SbO+ ຘໃ ທຌ຃ທາຓ ໝາງ຃ຄ຺ ຂບຄບກ຺ ຿ຆ຾ບຌບບີ ຺ຄນຸົຈຖຄ຺ ຓາຉາຓ຅,ຸ ຌ຿ີ ຉຕ຾ຆຌຓ຾ີ ບຌບບີ ຄ຺ ຽຆໃ ັຌ: NO3-, PO43- ຋າຈບາຽຆຌິ ຾ຖະ ຾ບຌ ຿຋຿ຓຌ຾ີ ບຌບບີ ຺ຄ ຽຆໃ ັຌ: As(OH)4-, Sb(OH)4-, Sb(OH)6-, ບີກດໃ າຄໜໃ ຄຶ ຃ທາຓ຾ປຄກາຌຽກຈີ ບ຺ກຂແີ ຈຂບຄຑາທະບກ຺ ຆຈີ າຆ຺ຄ +5 ຽຑໃ ຓີ ຂຌໄ ແຎຉາຓ຅,ຸ NaBiO3 ຅ຈັ ທໃ າຽຎັຌ ຉ຺ທບກ຺ ຆີແຈ຋ໃ ຾ີ ປຄ຋ໃ ຘີ ຸຈຆະຌຈິ ໜໃ ຄຶ . 80

4. ຋າຈຎະຘຓ຺ ຂບຄ຋າຈ຅ຸ VA  ບ຺ຆິຈ: N2O3, P4O6, As4O6, Sb4O6, Bi2O3  ປ຿ີ ຈຕ: NH3, PH3, AsH3, SbH3, BiH3  ປາ຿ຖ຾ຆຌ: PF5, PCl5, PBr5, AsF5, SbCl5, BiF5  ບາຆິຈບກ຺ ຆິຈ ຾ຖະ ຽກບ: HNO3, H2SO4, H3PO2 ບາຆິຈປ຿ີ ຎຕຒ຺ຈຘະຒ່ຖຈັ , H3PO3 ບາຆິຈບ຺ກ຿ຉຒ຺ຈ ຘະຒ່ຖັຈ, HPO2 ບາຆິຈຽຓຉາຒ຺ຈຘະຒ່ຖັຈ, H4P2O6 ບາຆຈິ ຎ຿ີ ຖຒ຺ຈຘະຒັຈ, H3PO4 ບາຆິຈບກ຺ ຿ຉຒ຺ຈຘະຒ່ຖກິ , HPO3 ບາຆິຈຽຓຉາຒ຺ຈຘະຒ່ຖກິ , H4P2O7 ບາຆຈິ ຎ຿ີ ຖຒ຺ຈຘະຒ່ຖກິ , ZnSO4, CuNO3, Cu(C2H3O2)2 5. ກາຌຌາ່ ເຆໄ ຌ຿ີ ຉຕ຾ຆຌຌາ່ ເຆຽໄ ຂໄ຺າເຌບຈຸ ຘານະກາ່ ກາຌຏະຖຈິ ບາ່ ຿ຓຌບີ ບຓ, ບາຆຈິ ຌຉີ ຕກິ ຾ຖະ ຌຉີ ຕາຈເຆໄ ຽຎຌັ ຎໆງຸ ຒຘ຺ ຒ່ຌບກ຅າກເຆຽໄ ປັຈແຓຂໄ ຈີ ແຒ ຾ຖະ ຈບກແຓແໄ ຒ຾ຖທໄ ຒຘ຺ ຒາຈງຄັ ເຆຽໄ ຎຌັ ຎໆງຸ ຾ຖະ ຾ຒັຍ ຆກັ ຽ຃ໃ ບື ຄແຈບໄ ກີ ບາຽຆຌກິ , Sb ຾ຖະ ຍີຘະຓຈຸ ຊກື ຌາ່ ຓາເຆ຋ໄ າຄຈາໄ ຌກາຌດານົາງດາໃ ຄ ຾ຖະ ຽປຈັ ຽຎັຌ຿ຖນະຎະຘຓ຺ Sb ເຆຽໄ ປຈັ ຽຎຌັ ຿ຖນະຎະຘຓ຺ ກຍັ ຆືຌ ຽຑໃ ືບຽປຈັ ເນຆໄ ຌື ຾ຂຄຂຌໄຶ ຾ຖທໄ ຌາ່ ຓາເຆຽໄ ຎັຌ຿ຉຑຓິ ຾ຖະ ດເໃູ ຌ຋າຈຎະຘຓ຺ ຌຌັໄ ຓີ Sb 15 – 30 % ຾ຖະ ຓກີ ທໃ ຺ ຎະຘຓ຺ ດຽໃູ ຖັກໜບໄ ງ ຽຓບໃ ື ນໃ ົ່ຽຎັຌ຿ຉຑິຓ຾ຖທໄ ນົຄັ ຅າກຽດັຌຖຄ຺ ຓຌັ ຅ະຂະນງາງບບກ ຽປຈັ ເນຽໄ ຎຌັ ປຍູ ຽຎຌັ ຆຄ຺ ຋ໃ ຆີ ຈັ ຽ຅ຌຈີ ຍຘີ ະຓຈຸ ຌຌັໄ ຌາ່ ແຎຽປັຈ຿ຖນະ ຎະຘຓ຺ ຋ໃ ີຓ຅ີ ຈຸ ຽຎໃ ືບງຉາໃ ່ ຌາ່ ເຆຽໄ ຂາໄ຺ ເຌກາຌຏະຖຈິ ຒິທແຒຒາໄ ຽ຃ໃ ືບຄ຾຅ຄໄ ຽຉືບຌແຒແໝໄບຈັ ຉະ຿ຌຓຈັ ຾ຖະ ບຎຸ ະກບຌປກັ ຘາ຃ທາຓຎບຈແຑຉໃາຄໂ 81

ຍຈ຺ ຋ີ 11 ຍຌັ ຈາ຋າຈຓຌູ ເຌໝທຈ IVA ຍັຌຈາ຋າຈຓຌູ ເຌໝທຈ IVA ຎະກບຍຈທໄ ງ 5 ຋າຈຽຆໃ ຌັ : ກາກຍບຌ C, ຆຖີ ຆິ ີບບຓ Si, ຾ຆກຓາຌບີ ບຓ Ge, ກໃ ທ຺ Sn ຾ຖະ ຆຌ Pb. ຍຌັ ຈາ຋າຈຓູຌເຌຓ຃ີ ຸຌຖັກຘະຌະ຋ໃ ຾ີ ຉກຉໃ າຄກຌັ ຽຆໃ ັຌ: C ຽຎັຌບະ຿ຖນະ, Si ຾ຖະ Ge ຽຎັຌ຋າຈຽ຃ໃ ິຄ຿ຖນະ ຘໃ ທຌ Sn ຾ຖະ Pb ຽຎັຌ຿ຖນະ ຾ຉໃ ຋າຈ຋ຄັ ໝຈ຺ ຓທີ າຽຖຌຽບຽຖັກຉຕຄ຺ ຽ຋ໃ າ຺ 4 ຓ຃ີ ໃ າບ຺ກຆີຈາຆ຺ຄ +4 ຾ຖະ +2. 1. ຑາທະກາຌ຃ຄ຺ ຉທ຺ ເຌ຋່າຓະຆາຈ ຾ຖະ ຎະນທຈັ ກາຌ຃ຌ຺ໄ ຑຍ຺ . ກາກຍບຌ C: ເຌ຋່າຓະຆາຈ຃ຄ຺ ຉທ຺ ດໃ ູເຌ 3 ປູຍປໃ າຄ຃: ຽຑຈັ , ກຕາຒິຈ ຾ຖະ ຊໃ າຌນຌີ ຆະຌຈິ ຉໃ າຄໂ. ເຌຑາທະ ຋າຈຎະຘຓ຺ ຓກີ າກຍບຌຽຎັຌ຾ປໃ ກາກ຿ຍຌາຈຽຆໃ ຌັ : ນຌີ ຎູຌ CaCO3 ຾ຖະ ງຄັ ຽຎັຌຘໃ ທຌຎະກບຍຂບຄ຋າຈປ຿ີ ຈຕກາກ ຍບຌຽຆໃ ັຌ: ຎີ຿ຉຕຖຼຓ. ຋າຈຎະຘຓ຺ ຂບຄກາກຍບຌຓດີ ໃ ູເຌຑຈ ຾ຖະ ຘຈັ ຋ຸກຆະຌຈິ . ຆຖີ ິຆີບບຓ Si: ຽຎັຌ຋າຈ຋ໃ ຓີ ນີ ົາງຽຎັຌບັຌຈັຍຘບຄປບຄ຅າກບ຺ກຆ຾ີ ຆຌ. ຍໃ ່ຑຍ຺ ຽນຌັ ຆຖີ ຆິ ບີ ບຓເຌຑາທະຽຘຖີ ເຌ຋່າຓະຆາຈ ຾ຉໃ ຑຍ຺ ຽນຌັ ຿ຈງ຋ໃ ທ຺ ແຎຽຎັຌ຾ປໃ ຆີຖກິ າ SiO2 ຾ຖະ ຓນີ າົ ງເຌນຌີ , ຈຌິ ຾ຖະ ຾ປໃ ຉໃ າຄໂ ເຌປູຍ຾ຍຍ ຂບຄ຋າຈຎະຘ຺ຓຆຖີ ກິ າຈ SiO3 ກາຌກຼຓຆີຖຆິ ບີ ບຓແຈ຿ໄ ຈງກາຌຕຈີ ທິ SiO2 ຈທໄ ງກາກຍບຌ຋ໃ ບີ ຸຌນະຑູຓຘູຄ. SiO2 + 2C 2Si + 2CO Si ງຄັ ຍໃ ່ຍ່ຖຘິ ຸຈຊາໄ ຉບໄ ຄກາຌ Si ຋ໃ ຍີ ່ຖຘິ ຸຈຉບໄ ຄຽບ຺າ Si ຋ໃແີ ຈແໄ ຎ຋່າຎະຉກິ ຖິ ງິ າກຍັ Cl2 ຾ຖທໄ ແຈໄ SiCl4 Si + 2Cl2 SiCl4 ນົຄັ ຅າກຌຌັໄ ຌ່າຽບາ຺ ຋າຈ SiCl4 ຋ໃ ຍີ ່ຖຘິ ຸຈ຾ຖທໄ ຕຈີ ທິ ຈທໄ ງ H2 ຾ຖທໄ ແຈໄ Si ຋ໃ ຍີ ່ຖຘິ ຸຈ SiCl4 + H2 Si + 2Cl2 + H2 ຾ຆກຓາຌບີ ບຓ Ge: ຽຎັຌ຋າຈ຋ນີ າງາກ ກໃ ທ຺ Sn: ຃ຄ຺ ຉ຺ທເຌຑາທະ຋າຈຎະຘ຺ຓຽຆໃ ຌັ : ຾຃ຘຆຽີ ຋ແີ ຕຈ໇ SnO2 ຽຆໃ ິຄຽຓໃ ບຕີຈທິ ຈທໄ ງຊໃ າຌກກ຺ ຅ະແຈກໄ ໃ ທ຺ . SnO2 + 2C Sn + 2CO ຆຌ Pb: ຽຆໃ ຄິ ຃ຄ຺ ຉທ຺ ເຌ຋າຈຎະຘ຺ຓ຋ໃ ຘີ ່າ຃ຌັ ຃: ກາຖີຌາ PbS ກາຌຏະຖິຈຆຌ຅າກ PbS ຉບໄ ຄຽບາ຺ ຾ປໃ ຈໃ ັຄກໃ າທ ຓາຽຏ຺າຽຘຍກໃ ບຌຽຑໃ ບຎໃ ຼຌຆຸຌຒ຺ທຽຎັຌບກ຺ ຆຈິ ຾ຖທໄ ຅ໃ ຄຶ ຕຈີ ທິ ບ຺ກຆິຈຈທໄ ງຊໃ າຌກກ຺ ຈໃ ັຄຘຓ຺ ຏ຺ຌຖໃ ຸຓຌ:ີໄ 2PbS + 3O2 2PbO + 2SO2 PbO + C Pb + CO 2. ຃ຸຌຖກັ ຘະຌະຒຆີ ກິ C Si Ge Sn Pb ຖັຈຘະໝບີ າ຿ຉຓ (຿຃ທາຽຖັຌ) (pm) 77 117 122 140 154 ຖຈັ ຘະໝບີ ີບຄ຺ (pm) - ຃ທາຓໜາ຾ໜຌໄ (g cm-3) (ກຕາຒິຈ) 2.22 - 93 112 120 (ຽຑຈັ ) 3.5 2.33 5.32 (ຽ຋າ຺ ) 5.75 11.3 (ຂາທ)7.31 11.3 82

຅ຈຸ ນບົ ຓ຾ນທົ ( ) ກຕາຒິຈ 3730 1410 937 232 327 ຽຑຈັ 3550 2355 2830 2270 1744 ຅ຈຸ ຒ຺ຈ( ) 4829 ຑະຖຄັ ຄາຌກາຌ຾ຉກຉທ຺ ຽຎັຌບີບຄ຺ (kJ mol-1) 3438 2364 2830 2270 1744 ຘະຑາຍແຒຒາໄ ຖຍ຺ ກາຌຆກັ ຌ່າແຒຒາໄ 2.5 1.74 2.02 1.72 1.55 ຽ຃ໃ ິຄຌ່າ ຽ຃ໃ ິຄຌາ່ (ຽ຋າ຺ )ຽ຃ໃ ຄິ ຌາ່ ຈີ (ກຕາຒິຈ) ຈຑີ ່ເຆໄ (ຽຑຈັ ) ຍໃ ່ຆກັ ຌາ່ (ຂາທ) ຈີ ກາກຍບຌຓີ 3 ຑາທະ຃: ຽຑຈັ , ກຕາຒິຈ ຾ຖະ ຊໃ າຌກກ຺ . ຽຑຈັ ຽຎັຌຽຓຈັ ຓະຌຽີ ຆໃ ິຄຓ຿ີ ຃ຄຘາໄ ຄຽຎັຌປູຍກບໄ ຌຘໃ ີ ໜາໄ . ຓະຌປີ ູຍກຍັ ຽປັຈເນຽໄ ຑຈັ ຽຎັຌ຋າຈ຾ຂຄ຋ໃ ຘີ ຸຈ ຽຑຈັ ຓ຅ີ ຈຸ ຽຎໃ ບງຘູຄ ຍໃ ່ຆັກຌ່າແຒຒາໄ ຾ຖະ ຃ທາຓປບໄ ຌງບໄ ຌຍໃ ່ຓຽີ ບ ຽຖກັ ຉຕ຺ຄຽຘຖີ ຽຑຈັ ຓຈີ ັຈຆະຌກີ າຌນກັ ຾ຘຄຘູຄ. ຈໃ ັຄຌຌັໄ ຽຓໃ ບຌາ່ ຓາຽ຅ງຖະແຌ຅ໃ ຄຶ ຘໃ ບຄຎະກາງ຾ຘຄຘະ຋ບໄ ຌແຈດໄ ໃ າຄຘທງ ຄາຓ ກຕາຒິຈຽຎັຌປູຍປໃ າຄໜໃ ຄຶ ຂບຄກາກຍບຌ຋ໃ ຽີ ຎັຌຏກຶ , ກຕາຒິຈຽຎັຌ຋າຈ຾ຂຄຘີຈ່າ, ຽນບົໄ ຓຽຖກັ ຌບໄ ງ, ຓຌ ຾ຖະ ຽຎັຌ຾ຏໃ ຌ, ຋ຄັ ງຄັ ຌຓິໄ ຍໃ ່຾ຂຄ຃ຽຑຈັ , ຿຃ຄຘາໄ ຄຓຖີ ັກຘະຌະຽຎັຌ຾ຏໃ ຌຆບໄ ຌກຌັ , ເຌຖະນທໃ າຄ຾ຏໃ ຌຈຼທກຌັ , ກາກຍບຌ ຾ຉໃ ຖະບາ຿ຉຓຉໃ ່ກຌັ ກຍັ ບກີ ຘາຓບາ຿ຉຓຈທໄ ງຑຌັ ຋ະ຿຃ທາຽຖຌຽຎັຌປູຍນກ຺ ນໃ ຼົ ຓ, ຃ທາຓງາທຑຌັ ຋ະຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ 142 ຽຆໃ ິຄ ດໃ ູຖະນທໃ າຄຑຌັ ຋ະຈໃ ຼທ ຾ຖະ ຑຌັ ຋ະ຃ໃ ູຂບຄກາກຍບຌ-ກາກຍບຌ, ຘະ຾ຈຄທໃ າຓຽີ ຕ຿ຆ຾ຌຌ ຖະນທໃ າຄ຾ຏໃ ຌນໃ າຄກຌັ 335 ຾ປຄດຶຈໜຼທກຌັ ຖະນທໃ າຄຆຌັໄ ຎັຌ຾ປຄບໃ ບຌ຅າ່ ຑທກ຾ປຄທາຌຽຈີທາຌ, ຽປຈັ ເນກໄ ຕາຒິຈຽຖໃ ບຌບບກແຈຽໄ ຎັຌຆັຌໄ ນົ ຾ຏໃ ຌ, ກຕາຒິຈຆກັ ຌາ່ ແຒຒາໄ ແຈຈໄ ຽີ ຋ໃ າ຺ ຋ໃ ຃ີ ທຌ ງບໄ ຌບາ຿ຉຓກາກຍບຌງຄັ ຓທີ າຽຖຌຽບຽຖັກຉຕຄ຺ ຽນົບບກີ ໜໃ ຄຶ ຿ຉ຋ໃ ຅ີ ະ ຽ຃ໃ ບຌ຋ໃ ແີ ຎແຈ຋ໄ ໃ ທ຺ ເຌຆັຌໄ ຈຼທກຌັ . ບຸຌນະຑູຓ 25 ຾ຖະ ຃ທາຓຈັຌ 1 ຍັຌງາກາຈ, ກຕາຒິຈຽຎັຌປູຍປໃ າຄ຋ໃ ໝີ ຌັໄ ຃ຄ຺ ຋ໃ ຘີ ຸຈ. 83

຃ໃ າທັຈ຾຋ກບຸຌນະຑູຓຘະ຾ຈຄທໃ າກຕາຒິຈໝຌັໄ ຃ຄ຺ ກທໃ າຽຑຈັ , ຾ຉໃ ຽຑຈັ ຍໃ ່ຎໃ ຼຌແຎຽບຄຽຎັຌກຕາຒິຈ ງບໄ ຌບຈັ ຉາ ກາຌຎໃ ຼຌຆາໄ ນົາງ ຑະຖຄັ ຄຄາຌກກ່ າ່ ຓຌັ ຓ຃ີ ໃ າຘູຄຽຌໃ ບຄ຅າກຉບໄ ຄ຋າ່ ຖາງຑຌັ ຋ະ຿຃ທາຽຖຌ ຾ຖະ ຽຌໃ ບ຅າກຽຑຈັ ຓ຃ີ ທາຓໜ າ຾ໜຌໄ ນົາງກທໃ າກຕາຒິຈ, ຋ໃ ຃ີ ທາຓຈຌັ ຘູຄນົາງໂ, ຽຑຈັ ຅ໃ ຄຶ ໝຌັໄ ຃຺ຄກທໃ າກຕາຒິຈ, ຽຑຈັ ຽຓຈັ ຌບໄ ງໂຏະຖຈິ ຽຎັຌບຸຈຘານະ ກ່າ຅າກກຕາຒິຈ ຿ຈງເຆ຃ໄ ທາຓປບໄ ຌຘູຄ ຾ຖະ ຃ທາຓຈຌັ ຘູຄ (2000 , 100.000 ຍັຌງາກາຈ) ຓີ Pt ຽຎັຌຉທ຺ ຽຖໃ ັຄ ຎະຉິກຖິ ງິ າ. Si ຾ຖະ Ge ຍໃ ່ຓປີ ູຍປໃ າຄ ຆຖິ ີບບຓຽຎັຌຏກຶ ຘຽີ ຋າ຺ ຓຽີ ຄາ຺ ຿ຖນະ, ຖັກຘະຌະ຋າຄຒີຆິກຊທໃ າຽຎັຌຽ຃ໃ ິຄ຿ຖນະ, ຾ຆກ ຓາຌບີ ບຓຌຌັໄ ຽຎັຌຽ຃ໃ ິຄ຿ຖນະຘຽີ ຋າ຺ , ຋ຄັ ຆຖິ ບີ ບຓ ຾ຖະ ຾ຆກຓາຌບີ ບຓຓ຿ີ ຃ຄຘາໄ ຄປູຍ຾ຍຍຈຼທກຍັ ຽຑຈັ , ຾ຉໃ ຾ຂຄ ຌບໄ ງກທໃ າຽຑຈັ ຋ັຄຌຽີໄ ຌໃ ບຄ຅າກ຃ທາຓ຾ຂຄ຾ປຄຂບຄຑຌັ ຋ະນຸົຈຖຄ຺ ຽຓໃ ບຂະໜາຈບາ຿ຉຓເນງໃ ຂຌໄ , ຋າຈ຋ຄັ ຘບຄຆະຌຈິ ຌຌີໄ າ່ ແຒຒາໄ ແຈຌໄ ບໄ ງໜໃ ຄຶ . ກໃ ທ຺ ຓີ 3 ປູຍປໃ າຄ຃: ກໃ ທ຺ ຘຽີ ຋າ຺ (ນົ ກໃ ທ຺ ບາຌຒາ), ກໃ ທ຺ ຂາທ (ນົ ກໃ ທ຺ ຍີຉາ) ຾ຖະ ກໃ ທ຺ ກາຓຓາ. ກໃ ທ຺ ຘຽີ ຋າ຺ ຽຎັຌບະ ຿ຖນະຓ຿ີ ຃ຄຘາໄ ຄ຃ກຍັ ຽຑຈັ ຾ຖະ ໝຌັໄ ຃຺ຄ຋ໃ ບີ ຸຌນະຑູຓ (<13 ) ຊາໄ ບຸຌນະຑູຓຉໃ ່າຖ຺ຄຽ຋ໃ າ຺ ເຈຎະຓາຌ -40 ຅ະ ກາງຽຎັຌຐຸ ຌຘີຒາໄ , ຘໃ ທຌກໃ ທ຺ ຘຂີ າທຽຎັຌ຿ຖນະກໃ ທ຺ ຉາຓ຋່າຓະຈາ, ຘຂີ າທຽຄຌິ ຋ຸຍເນຽໄ ຎັຌ຾ຏໃ ຌຍາຄແຈໄ ຾ຖະ ຌ່າແຒຒາໄ ແຈຈໄ ີ, ໝຌັໄ ຃ຄ຺ ຋ໃ ບີ ຸຌນະຑູຓ 13 ຽຊຄິ 161 ຓ຾ີ ຖັກຉຕ຺ຄຏຶກດໃ ູເຌຖະຍ຺ຍຽຉຉາ຿ກຌຘັ , ບຸຌນະຑູຓຘູຄກທໃ າ 161 ( ຽຊິຄ 232 ຽຆໃ ຄິ ຅ຈຸ ປບໄ ຌຽຎໃ ບງ) ປູຍປໃ າຄ຋ໃ ໝີ ຌັໄ ຃຺ຄ຾ຓໃ ຌກໃ ທ຺ ກາຓຓາ ຽຆໃ ິຄຓ຾ີ ຖັກຉຕ຺ຄຏຶກເຌຖະຍຍ຺ ປບຓຍິກຓີ ຖັກຘະຌະ຃ໃ ບງຂາໄ ຄຏໃ ບງ, ຘໃ ທຌຆໃ ຌຽຆໃ ຄິ ຽຎັຌ຋າຈຘຸຈ຋າໄ ງຂບຄ຅ຸ IVA ຓປີ ູຍຈຼທຽຎັຌ຿ຖນະ, ຆໃ ຌຽຎັຌ຿ຖນະບໃ ບຌ, ໜກັ ນາົ ງຓ຃ີ ທາຓໜາ຾ໜຌໄ ຘູຄຽຊຄິ 11.3 g/cm3 ຽຓໃ ບຉຈັ ຆໃ ຌເໝໃ ໂຽນຌັ ຏິທໜາໄ ຽຎັຌຘຽີ ຄຌິ ຾ຖທໄ ຎໃ ຼຌຽຎັຌຽ຋າ຺ ຃່າໄ ຽຑາະ ຽກຈີ ຽຎັຌບກ຺ ຆຈິ ເຌຆັຌໄ ຍາຄໂ ຾ຖະ ບກ຺ ຆິຈຌງີໄ ຄັ ຃ໃ ບງໂຎໃ ຼຌຽຎັຌກາກ຿ຍຌຈັ ຋ໃ ຍີ າຽຆີນຸຓໄ ຏິທໜາໄ ຿ຖນະແທຈໄ ທໄ ງຽນຈຌີໄ ຆໃ ຌ຅ໃ ຄຶ ຍໃ ່ຊຶກຖຸງໄ ນຼໄ ຌ. ຋ໃ າບໃ ຼຄຂບຄກາຌຌຎໃ ຼຌ຾ຎຄຖັກຘະຌະຽຎັຌບະ຿ຖນະຉບຌຉ຺ຌໄ ຅ຸ ຓາຽຎັຌ຿ຖນະ຋ໃ ຋ີ າໄ ງ຅ຘຸ ບຈ຃ບໄ ຄກຍັ ຑະຖຄັ ຄາຌກາຌ຾ຉກຉທ຺ ຽຎັຌບີບຄ຺ , ຘະຑາຍແຒຒາໄ ຖຍ຺ ຾ຖະ ກາຌຌ່າແຒຒາໄ (ຉາຉະຖາຄ 1.1) 84

3. ຖກັ ຘະຌະ຋າຄຄຽ຃ຓີ ຽຊຄິ ທໃ າ຅ະຓທີ າຽຖຌຽບຽຖກັ ຉຕຄ຺ 4 ຿ຉ ຾ຉໃ ຋າຈເຌ຅ຸ IVA ກໃ ຍ່ ໃ ່ຓ຾ີ ຃ຈບບີ ຄ຺ M4+ ງບໄ ຌຑະຖຄັ ຄາຌກາຌ຾ຉກ ຉ຺ທຽຎັຌບີບ຺ຄຘູຄ, ເຌຍັຌຈາ຋າຈ຅ຸ IVA C ຽຎັຌ຋າຈ຋ໃ ຓີ ຘີ ະຑາຍແຒຒາໄ ຖຍ຺ ຘູຄ຋ໃ ຘີ ຸຈເຌ຅ຸ ຽຎັຌ຋າຈຈໃ ຼທ຋ໃ ຓີ ຾ີ ບຌບີບ຺ຄ C4- (ຽຓຉາຌຈັ ) ຾ຖະ (ບາຽຆຉຕັຈ) ເຌບຸຌນະຑູຓຘູຄ C ຅ະຍໃ ແ່ ຈນໄ ະຌຌັໄ ຾ຉໃ ແຈ຃ໄ າແຍຽຆໃ ຌັ : ຋າຈຽຆໃ ຌັ : ບາຈຽບີຌໄ ທໃ າຽຓຉາຌຈັ ຓບີ ບີ ຄ຺ C4- ຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ງິ າກຍັ ຌາ່ໄ ເນຽໄ ຓຉາຌ, ຃າແຍຽຆໃ ຌັ : ບາ ຈຽບຌີໄ ທໃ າ: ບາຽຆຉຕຈັ , ຓ຾ີ ບຌບີບຄ຺ ຽກຈີ ຎະຉິກຖິ ິງາກຍັ ຌ່າໄ ເນບໄ າຽຆຉີ຾ຖຌ. C ຓກັ ຽກຈີ ຋າຈຎະກບຍ຿຃ທາຽຖຌ ຾ຖະ ຓ຃ີ ທາຓຘາຓາຈເຌກາຌຽກຈີ ຑຌັ ຋ະ຿຃ທາຽຖຌຖະນທໃ າຄບາ຿ຉຓ ກາກຍບຌຈທໄ ງຉທ຺ ຽບຄ ຉໃ ່ກຌັ ຽຎັຌ຿ຆໄ ນົ ຽຎັຌທຄ຺ ຽປັຈເນຽໄ ກຈີ ຋າຈຎະຘຓ຺ ບ຺ຄ຃ະ຋າຈ຅່າຌທຌນທົ ຄນົາງ, ບາ຿ຉຓ Si ຾ຖະ Ge ກໃ ່ຉໃ ່ກຌັ ຽບຄແຈ຾ໄ ຉໃ ຓຂີ ບຍຽຂຈ຅າ່ ກຈັ , ຑຌັ ຋ະ Si-Si ຾ຖະ Ge-Ge ຍໃ ່຾ຂຄ຾ປຄຽ຋ໃ າ຺ ຋ໃ ຅ີ ະຽຎັຌ຿ຆງໄ າທແຈໄ ຑະຖັຄຄາຌຑຌັ ຋ະ ຾ຖະ ຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ 226 ຾ຖະ 188 kJ ເຌຽຓໃ ບຑະຖຄັ ຄາຌຑຌັ ຋ະ C-C = 346 kJ. ຉາຉະຖາຄ 1.2 ຎະຉກິ ຖິ ງີ າຽ຃ຓຍີ າຄຎະຉກິ ຖິ ງິ າຂບຄ຋າຈ຅ຸ IVA ຋າຈ ຎະຉກິ ຖິ ງິ າ HCl ຽຂຓັໄ ຂຸ ຌໄ ປບໄ ຌ ຍໃ ່ C, Si, Geຽ ກຈີ ຎະຉິກຖິ ງິ າ H2SO4 ຽຂັຓໄ ຂຸ ຌໄ ປບໄ ຌ C ເນ ໄ CO2 ກຍັ SO2, Si ຍໃ ່ຓຎີ ະຉກິ ຖິ ງິ າ, Ge, Sn, Pb ເນບໄ ີບຄ຺ M4+ ກຍັ SO2 HNO3 ຽຂຓັໄ ຂຸ ຌໄ ປບໄ ຌ Si, Pb ຍໃ ່ຽກຈີ ຎະຉກິ ຖິ ງິ າ (HF ຽ຋ໃ າ຺ ຌຌັໄ ຋ໃ ີຽກຈີ ຎະຉິກຖິ ງິ າກຍັ Si ເນ ໄ H2SiO6 ກຍັ ຋າຈຖະຖາງຈໃ າຄ H2) 85

O2 C, Ge, Pb ຍໃ ຽ່ ກຈີ ຎະຉິກຖິ ງິ າ, Si ເນ ໄ Si - ຘໃ ທຌ Sn ເນ ໄ Sn(OH ດໃ າຄຆາໄ ບາງຌ່າໄ C, Si, Ge, Sn ເນບໄ ຺ກຆິຈ MO2, Pb ເນ ໄ PbO Cl2 S C ເນ ໄ CO ກຍັ H2, Si, Sn ເນ ໄ MO2 ກຍັ H2 ຋ຸກ຋າຈເນ ໄ MCl4 ງກ຺ ຽທຌັໄ Pb ເນ ໄ PbCl2 ຿ຖນະ (ຽຏາ຺ ) ຋ຸກ຋າຈເນ ໄ MS2 ງກ຺ ຽທຌັໄ Pb ເນ ໄ PbS, C, Si ເນ຃ໄ າແຍ, ຆຖິ ິຆິຈ, Sn, Pb ເນ ໄ ຿ຖນະຎ຺ຌ ຿ຈງ຋ໃ ທ຺ ແຎ຃ທາຓແທຉໃ ່ຎະຉກິ ຖິ ິງາຽ຃ຓຽີ ຑໃ ຓີ ຂຌໄ ຅າກ C ຽຊຄິ Pb ຉາຉະຖາຄ (1.2) ຘະ຾ຈຄທໃ າຎະຉິກຖິ ງິ າຍາຄ ດໃ າຄຂບຄ຋າຈ຅ຸ IVA ຽຊິຄ຾ຓໃ ຌທໃ າ Sn ຾ຖະ Pb ຽຎັຌ຿ຖນະ, ຾ຉໃ ກໃ ງ່ ຄັ ຓຖີ ັກຘະຌະຍາຄດໃ າຄ຋ໃ ຘີ ະ຾ຈຄທໃ າ Pb ຽຎັຌ ຿ຖນະນາົ ງກທໃ າ Sn, PbCl2 ຋ໃ ປີ ບໄ ຌຽຎໃ ບງຌາ່ ແຒຒາໄ ແຈຈໄ ີ຾ຉໃ SnCl2 ຍໃ ່ຌາ່ ແຒຒາໄ PbCl2 ຖະຖາງເຌຽນົາ຺ໄ ແຈຌໄ ບໄ ງນາົ ງ, ຘໃ ທຌ SnCl2 ຖະຖາງແຈເໄ ຌຉທ຺ ຑາຖະຖາງບຄ຺ ຃ະ຋າຈ, ຘະ຾ຈຄທໃ າ Pb (II) ຽຎັຌບບີ ຺ຄນາົ ງກທໃ າ. ຌບກ຅າກຌຌັໄ Sn ງຄັ ຓຖີ ກັ ຘະຌະຍາຄດໃ າຄ຃ໃ ບຌຂາໄ ຄຽຎັຌ຋ຄັ ບາຆິຈ ຾ຖະ ຍາຽຆີ ຽກຈີ ແຈ຋ໄ ຄັ ຾຃ຈບບີ ຄ຺ ຾ຖະ ຾ບຌບີບ຺ຄ ຈັຄ຅ະຽນຌັ ແຈ຋ໄ າຈຘຌ຺ ຉໃ າຄໂ. 4. ຽກບ ຾ຖະ ຋າຈຎະຘຓ຺ ຍາຄຆະຌຈິ ຆິຖິກຈັ ຽຎັຌ຋າຈຎະກບຍ຋ໃ ຘີ ່າ຃ຌັ , ຆິຖກິ ຈັ SiO2 ຖະຖາງແຈເໄ ຌຍາຽຆີ຾ປຄ ເນ຋ໄ າຈຎະຘຓ຺ ຂບຄຽກບຂບຄບາຆິຈຆິ ຖຆິ ິກຉໃ າຄໂຽຆໃ ັຌ: ຌາຉີຽຓຉາຆຖິ ິກຈັ ຌາຉີບບກ຿ຉຆຖິ ິກຈັ ຾ຖະ ບາຈຓຽີ ກບຂບຄບາຆິຈ H6Si2O7, H4Si3O8 ຋າຈຖະຖາງຽຂັຓໄ ຂຸ ຌໄ ຂບຄຆຖິ ິກຈັ ຽບຌີໄ ທໃ າ: ”ທ່ຽຉີກາຘ” ເຆໄ ຏະຖິຈຏາໄ ກຌັ ແຒ ຾ຖະ ເຆຽໄ ຎັຌກາທ, ຊາໄ ເຘໃ ບາຆຈິ ຽຆໃ ຌັ : HCl ຖຄ຺ ເຌ຋າຈຖະຖາງຂບຄຌາຉຆົີ ຖິ ກິ ຈັ , ຅ະແຈຏໄ ກຶ ບາຆິຈຆິ ຖຆິ ິກຽຎັຌທຸຌໄ , ຓຘີ ູຈ຋ໃ ທ຺ ແຎທໃ າ (SiO2)x(H2O)y ຽຆໃ ຄິ ຽຓໃ ບຽບາ຺ ແຎຽຏ຺າຌາ່ໄ ຅ະບບກແຎແຈ຋ໄ າຈ຋ໃ ີຽບຌີໄ ທໃ າ: ຆິຖກິ າຽ຅ຖຓີ ຖກັ ຘະຌະຈູຈ຃ທາຓຆຸຓ ຾ຖະ ຌ່າໄ ແຈຽໄ ຎັຌດໃ າຄຈີ. ຆຖິ ກິ ຈັ ບໃ ຌໂ ຌບກ຅າກບາຖ຃າແຖຆິຖກິ ຈັ ຍໃ ່ຖະຖາງຌາ່ໄ , ຓດີ ໃ ູ຋ໃ ທ຺ ແຎເຌ຋າ່ ຓະຆາຈ, ຽຎັຌ຾ປໃ ຾ຖະ ຾ປໃ ຉໃ າຄໂ, ຾ປໃ ຘໃ ທຌນົາງ຋ໃ ຽີ ຎັຌຘໃ ທຌຎະກບຍຂບຄນຌີ ຾ຖະ ຈຌິ ຓກັ ຽຎັຌ຾ປໃ ຆິຖກິ ຈັ ຾ປໃ ຽນໃ າົ຺ ຌຓີໄ ກັ ຓບີ າຖູຓງີ ຓ຺ ຽຎັຌຘໃ ທຌຎະກບຍ, ຈຌິ ໜຼທກໃ ຽ່ ຎັຌບາຖູຓ຿ີ ຌຆຖິ ິກຈັ , ຽຎັຌ຋ໃ ຌີ ໃ າຘຌ຺ ເ຅ທໃ າກາກຍບຌຽຎັຌ຋າຈຘໃ ທຌຎະກບຍຂບຄຘໃ ຄິ ຋ໃ ຓີ ຆີ ທີ ຈິ ຋ຄັ ນົາງ, ຘໃ ທຌຆຖິ ິ຃ບຌຽຎັຌ຋າຈຘໃ ທຌຎະກບຍຂບຄຘໃ ຄິ ຋ໃ ຍີ ໃ ຓ່ ຆີ ທີ ິຈຘໃ ທຌນທົ ຄນາົ ງ ຋ຄັ ຘບຄ຋າຈດໃ ູເຌ຅ຸ IVA ຈທໄ ງກຌັ . ຾ກທໄ ຽຎັຌຆິຖິກຈັ ຋ໃ ຅ີ ຈັ ຽຎັຌ຋າຈ຾ນົທ຋ໃ ຽີ ດັຌນົາງ, ຂຌ຺ ຅ຌ຺ ຍໃ ່ແນ,ົ ຽຍໃ ຄິ ຽຎັຌ຋າຈ຾ຂຄ຾ຍຍໜໃ ຄຶ , ຾ກທໄ ຽປັຈ຅າກ ຆາງ (SiO2), ນຌີ ຎູຌ (CaCO3) ຾ຖະ ຿ຆຈາ (Na2CO3) ນົບຓຽຂາ຺ໄ ຌາ່ ກຌັ , ຽຓໃ ບຽດັຌຖ຺ຄກໃ ຾່ ຂຄຽຎັຌ຾ກທໄ ຾ກທໄ ຅ໃ ຄຶ ຓີ ກາຌຆີຆຖິ ກິ ຈັ ຾ຖະ ຌາຉຆີ ຖິ ິກຈັ ຎ຺ຌກຌັ , ຾ກທໄ ຋່າຓະຈາຽຎັຌ຾ກທໄ ຿ຆຈາ ນົ ຾ກທໄ ບໃ ບຌ, ງບໄ ຌ຾ນທົ ຋ໃ ບີ ຸຌນະຑູຓຍໃ ່ຘູຄ ນົາງ ຾ຖະ ຖະຖາງເຌຈໃ າຄແຈ,ໄ ກາຌຎໃ ຼຌຆະຌຈິ ຂບຄບກ຺ ຆຈິ ນົ ຉໃ ຓບກ຺ ຆິຈຍາຄຆະຌຈິ ຖ຺ຄແຎຽປຈັ ເນແໄ ຈ຾ໄ ກທໄ ຋ໃ ຓີ ຃ີ ຸຌ 86

ຌະຑາຍຉໃ າຄໂຽຆໃ ຌັ : ຊາໄ ເຆໄ PbO ຾຋ຌ CaO ຅ະແຈ຾ໄ ກທໄ ຒຕຌິ , ຓຈີ ຈັ ຆະຌນີ ກັ ຽນຘູຄ, ເຆຽໄ ປັຈຽ຃ໃ ບຄ຾ກທໄ ຽ຅ຖະແຌ, ຊາໄ ນຸົຈຘໃ ທຌຂບຄບກ຺ ຆິຈຂບຄ຿ຖນະ, ຉໃ ຓບ຺ກຆຈິ ຍົ່ຕກິ ຾຋ຌ ຅ະແຈ຾ໄ ກທໄ ຍ່ົ຿ຕຆິຖກິ ຈັ ຽຆໃ ິຄຓຘີ ່າຎະຘິຈກາຌ ຂະນງາງຉທ຺ ຈທໄ ງ຃ທາຓປບໄ ຌຉໃ ່າ, ຊກ຃ທາຓປບໄ ຌ຃ທາຓຽດັຌຍໃ ່຾ຉກຄໃາງ, ຾ກທໄ ແຑຽຕກຽຎັຌຍ່ົ຿ຕບາຖູຓ຿ີ ຌຆຖິ ກິ ຈັ ຍໃ ່ຓີ ບກ຺ ຆຈິ ກາຌຆ,ີ ຾ກທໄ ແຑຽຕກ຋ຌ຺ ຃ທາຓປບໄ ຌຘູຄ, ຋ຌ຺ ບາຆຈິ ແຈຈໄ ີ ຾ຖະ ຽຓໃ ບຉບໄ ຄກາຌ຋ໃ ຅ີ ະເນ຾ໄ ກທໄ ຓຘີ ີຉໃ າຄໂກໃ ່ຉໃ ຓ ຋າຈຍາຄຆະຌຈິ ຖ຺ຄແຎບກີ ຽຆໃ ຌັ : ຊາໄ ຉບໄ ຄກາຌຘຂີ ຼທ ເນເໄ ຘໃ ບກ຺ ຆິຈ຿ກົຓ ຊາໄ ຉບໄ ຄກາຌຘຒີ າໄ ເນເໄ ຘໃ ບ຺ກຆຈິ ຿ກຍາຌ ຘຍີ ທ຺ ເນເໄ ຘໃ ຓຄັ ກາຌ ຘຌີ ່າໄ ຉາຌເນເໄ ຘໃ ຌ຾ິ ກຌ ຉາຉະຖາຄ 1.3 ບັຈຉາຘໃ ທຌປບໄ ງຂບຄຘໃ ທຌຎະຘ຺ຓຂບຄຏະຖຈິ ຉະຑຌັ ຾ກທໄ ຆະຌຈິ ຉໃ າຄໂ (H.H. Holscher, The Glass Primer, Magazine, Inc., 1972) ຘະຌທຌຐເງ ຘໃ ທຌ ຑາຆະຌະ ນົບຈແຒຒາໄ ຾ກທໄ ຽ຅ງຖະ ຾ກທໄ ຋ຌ຺ ແຒ ຾ກທໄ ຾ຏໃ ຌ ຎະຘ຺ຓ ຍຌັ ຅ຸ ແຌ ຾ກທໄ SiO2 71.5-73.5 70.0-72.5 55.0-56.0 80.0-81.0 71.0-73.0 54.0-55.0 CaO 7.8-10.8 5.4-6.5 8.0-11.0 17.0-22.0 Na2O 12.5-15.5 15.8-17.0 0-0.2 0-0.2 13.0-15.0 ບໃ ຌໂ 0.94-7.55 3.63-8.84 1.86-6.40 - 3.9-4.5 3.9-4.5 26.0-34.0 14.27-16.5 14.27-16.5 ຽກບຆຌ 2 ຓກັ ຅ະຖະຖາງຌາ່ໄ ແຈໄ Sn2+ ຽຎັຌຉທ຺ ຕີຈທິ ຋ໃ ຓີ ຎີ ະຘຈິ ຋ຑິ າຍ, ຘາຓາຈຊກບ຺ກຆແີ ຈຽຎັຌ Sn4+ ແຈໄ ຿ຈງຄໃາງ, ຊາໄ ຉໃ ຓຍາຽຆີຽຆໃ ັຌ: NaOH ຖ຺ຄເຌ຋າຈຖະຖາງ SnCl2 ຅ະແຈຑໄ ກຶ ຂາທຂບຄຆໃ ຌຘບຄບກ຺ ຆຈິ ຋ໃ ຊີ ກແປຽຈຕຈ SnO.xH2O ນົ Sn(OH)2 ຽຆໃ ຄິ ຖະຖາງແຈເໄ ຌຍາຽຆີ຅່າຌທຌນາົ ງຉໃ ່ແຎເນຘໄ ະ຾ຉຌແຌ Sn(OH Sn2+ ຾ງກຘະ ຖາງຈທໄ ງຌາ່ໄ ແຈຈໄ ີ SnCl2 ຖະຖາງຌ່າໄ ເນຏໄ ກຶ ຂາທ Sn(OH)Cl ຘ່າຖັຍ Sn4+ ຽຓໃ ບຉໃ ຓຍາຽຆີຖ຺ຄແຎ຅ະແຈໄ Sn(OH)4 ຽຆໃ ຄິ ຖະຖາງເຌຍາຽຆີ຅່າຌທຌນົາງເນຘໄ ະ຾ຉຌຽຌຈັ Sn(OH ຽກບກໃ ທ຺ ຘບຄ ຿ຈງ຋ໃ ຄ຺ ທແຎຍໃ ່ຖະຖາງເຌຌ່າໄ , ງກ຺ ຽທຌັໄ ບາຽຆຉັຈ ຾ຖະ ຌຉີ ຈັ ຽຆໃ ຄິ ຽຓໃ ບຖະຖາງເຌຌ່າໄ ກໃ ຅່ ະເນບໄ ີ ບ຺ຄ Pb(II) ຋ໃ ີຊກປຈີ ຕັຈ Pb2+(aq) ຽກບກໃ ທ຺ ຘບຄ຋ຸກຆະຌຈິ ຖະຖາງເຌຍາຽຆີ຅່າຌທຌນາົ ງເນຑໄ ່າແຍ Pb(OH . ຋າຈຎະກບຍຂບຄຆໃ ຌຽຎັຌຑຈິ ຉໃ ່ປໃ າຄກາງ, ຽຓໃ ບຽຂາ຺ໄ ແຎເຌປໃ າຄກາງ຾ຖທໄ ຊກຘະຘ຺ຓແທ,ໄ ຑ່຅າ່ ຌທຌນາົ ງຂຌໄ ກໃ ່ ຘະ຾ຈຄຑຈຶ , ຍຌັ ນາຽຖໃ ບຄຆໃ ຌຽຎັຌຑຈິ ຽຎັຌຍຌັ ນາຘໃ ິຄ຾ທຈຖບໄ ຓ຋ໃ ຘີ ່າ຃ັຌຽຖໃ ບຄໜໃ ຄຶ . 5. ຃ຸຌຎະ຿ນງຈ ຎະ຿ນງຈຂບຄຽຑຈັ ຋ໃ ເີ ຆນໄ າົ ງ຾ຓໃ ຌຽປຈັ ທັຈຘະຈຸຍຈ຺ , ຉັຈ ນົ ຂຈັ ຊູ ງບໄ ຌ຃ທາຓ຾ຂຄຂບຄຓຌັ , ຘໃ ທຌກຕາຒິຈ ຌຌັໄ ຌບກ຅າກເຆຽໄ ປຈັ ຈຌິ ຘ່ຈ່າງຄັ ເຆຽໄ ຎັຌຂທຌັໄ ແຒຒາໄ ເຌຽຆຖແຒຒາໄ ຽ຃ຓ,ີ ຊໃ າຌນຌີ ຽຎັຌຽຆບໄ ແຒ ຾ຖະ ຊໃ າຌກກ຺ ຽຎັຌ 87

ຉ຺ທຕຈີ ທິ ຋ໃ ຈີ ີເຌກາຌຏະຖິຈ຿ຖນະ, ຊໃ າຌຓຖີ ັກຘະຌະຈູຈຆັຍແຈຈໄ ີ ຽຌໃ ບຄ຅າກຓ຃ີ ທາຓຑຸຌຘູຄ຅ໃ ຄຶ ຓຽີ ຌບໄ ຋ໃ ຑີ ຌໄ ຏິທນົາງ, ຓກັ ເຆເໄ ຌກາຌຈູຈຆຍັ ຋າຈຘີຽຆໃ ຌັ : ເຌບຸຈຘານະກ່າຆາງ, ບາຈເຆຊໄ ໃ າຌຈູຈຘ຅ີ າກ຋າຈຖະຖາງຽຑໃ ບເນແໄ ຈຌໄ າ່ໄ ຉາຌຂາທ ຎະ຿ນງຈດໃ າຄບໃ ຌງຄັ ຓບີ ກີ ຽຆໃ ຌັ : ເຆເໄ ຌກາຌຽປັຈຓກຶ ຑຓິ , ງາຄຈ່າ, ງາຂັຈຽກຍີ , ຆິຖຆິ ີບບຓ ຾ຖະ ຾ຆກຓາຌບີ ບຓເຆໄ ຽປຈັ ຋າຈຽ຃ໃ ຄິ ຉທ຺ ຌາ່ ເຌ຋ຕາຌຆຘິ ຽຉ,ີ ຎະ຿ນງຈຂບຄກໃ ທ຺ : ເຆຽໄ ປຈັ ຽນກົັ ຆຸຍກໃ ຺ ຾ຖະ ຽປຈັ ຿ຖນະຎ຺ຌນົາງດໃ າຄຽຆໃ ຌັ : ຋ບຄຍຕບຌ (10% Sn, 90%Cu) ຑທິ ຽຉີ (75%Sn, 25%Pb), ຿ຆຖຽຈີ (50%Sn, 50% Pb) ຿ຖນະຉທ຺ ຑຓິ (10%Sn, 15%Sb, 75%Pb) ຘໃ ທຌ຿ຖນະຆໃ ຌຌບກ຅າກເຆຽໄ ປຈັ ຿ຖແນະຽ຅ບຎ຺ຌຆະຌຈິ ຉໃ າຄໂ, ຾ຍຈັ ຽຉີຖີ (ກບໄ ຌ ຊໃ າຌ), ຋າຈກຌັ ຌບ໅ ກ (ຆໃ ຌຽຉຉາຽບຉີຖ) ຾ຖທໄ ງຄັ ຌ່າຓາເຆຽໄ ຎັຌທັຈຘະຈຸເຌກ່ຖະຌ຋ີ ໃ ຉີ ບໄ ຄກາຌ຃ທາຓຖາໄ ຽຆໃ ັຌ: ຾ກທໄ ຽກຍັ ຋າຈຽ຃ຓ,ີ ຋ໃ ່ຌ່າໄ , ຋ໃ ່ກາຘ ຾ຖະ ງຄັ ຽຎັຌ຿ຖນະ຋ໃ ຘີ າຓາຈກ່າຍຄັ ກາ່ ຓຌັ ຉະຑາຍຖັຄຘີ 88

ຍຈ຺ ຋ີ 12 ຍຌັ ຈາ຋າຈຓຌູ ເຌ຅ຸ IIIA I. ຋າຈຓຌູ ຅ຸ III A ຋າຈຓຌູ ຅ຸ IA ຾ຖະ IIA ຋ໃ ກີ າໃ ທຓາ຾ຖທໄ ຽຎຌັ ຑທກຍຖບ໅ ກ S ຽຑໃ ິຓຽບຽຖັກຉຕຄ຺ S ຘທໃ ຌ຅຋ຸ ໃ ີ຅ະ ຽທໄ຺າຉໃ ່ແຎຌໄີ ຽຎຌັ ຑທກຍບໆ ກ P ຾ຉຖໃ ະຉທ຺ ຌຍັ ຉຄັໄ ຾ຉ຅ໃ ຸ IIIA ຽຎຌັ ຉຌ຺ໄ ແຎ຅ຌ຺ ຽຊຄິ ຅ຸ O ຋າຈ຅ຸ IIIA ຎະກ ບຍຈທໄ ງ ຍ່ົ B , ບາຖຓູ ຌີ ີບບຓ Al, ຾ກຖຖບີ ບຓ Ga, ຾ບຄຈບີ ບຓ In, ຾຋ຈບີ ບຓ Ti ຃ຌຸ ຖກັ ຘະຌະ ຂບຄ຋າຈເຌ຅ຌຸ ຾ໄີ ຉກຉາໃ ຄກຌັ ແຎ ຽຖໃ ີຓ຅າກ B ຽຆໃ ຄິ ຽຎຌັ ຽຆໃ ຄິ ຿ຖນະແຎ຅ຌ຺ ຽຊຄິ Ti ຽຆໃ ຄິ ຽຎຌັ ຿ຖນະ Al ຓີ ຃ຌຸ ຖກັ ຘະຌະ຃ບໄ ຌຂາໄ ຄແຎ຋າຄ຿ຖນະນົາງ ເຌ຋າຈຓຌູ ຅ຌຸ :ີໄ B, Al ຽຎຌັ ຋າຈ຋ໃ ຓີ ຃ີ ທາຓຘາ່ ຃ຌັ ເຌ຅ຌຸ ,ີໄ 1. ກາຌ຃ຌໄ຺ ຑຍ຺ ຾ຖະ ກາຌກຼຓ ຉາຓ຋າ່ ຓະຈາ B ຓກັ ດໃເູ ຌປຍູ ບາຆຈິ ຍ່ົຕກິ HBO3 ຾ຖະ ຽກບື ຂບຄຍ່ຕົ ຈັ ຽຆໃັຌ: ຍ່຾ຕກຆ໇ Na2B4O7.10 H2O ທິ຋ກີ ຼຓ຿ຍຕບຌຌຌັໄ ຊາໄ ຎຼໃ ຌເນຽໄ ຎັຌບາຆຈິ ຍ່ຕກິ ກບໃ ຌ຿ຈງຽປັຈເນຽໄ ກຈີ ຎະຉິກຖິ ງິ າ ກຍັ ບາຆຈິ ຾ຖທໄ ຅ໃຄຶ ຽຏ຺າບາຆິຈເນແໄ ຈບໄ ກ຺ ຆິຈຍ່ຕກິ ຂຌັໄ ຘຈຸ ຋າໄ ງຈຕີ ທິ ບບກແຆຈ໇ ບບກຈທໄ ງ Mg ຋ໃ ບີ ຌຸ ນະຑຓູ ຘຄູ B2O3 + 3 Mg  2B + 3MgO ຊາໄ ກຼຓ຿ຍຕບຌຍ່ຖຘິ ຈຸ ຉໄບຄຕຈີ ທີ BCl3, BBr3 ຈທໄ ງ H ຿ຈງເນຘໄ າ່ ຑຈັ ກຍັ ຿ຖກປບໄ ຌ 10000C ບາຖຓູ ຌີ ບີ ບຓຽຎຌັ ຿ຖນະ຋ໃ ີຓນີ ົາງ຋ໃ ີຘຸຈ ຾ຖະ ຅ຈັ ທາໃ ຽຎຌັ ຋າຈ຋ໃ ຓີ ດີ ໃນູ ົາງຽຎັຌ຋ຘີ າຓປບຄ຅າກ ບກ຺ ຆີ ຾ຆຌ ຾ຖະ ຆຖີ ີ຃ບຌ ຑຍ຺ ບາຖຓູ ຌີ ບີ ບຓ Al ເຌຑາທະ຋າຈຎະຘຓ຺ ຋ທໃ ຺ ແຎ ຾ປຂໃ ບຄ Al ຘໃທຌເນງໃ ຽຎຌັ ຑທກ ບາຖຓູ ຿ີ ຌຆຖີ ຈີ ຽກຈຉທ຺ ດໃາຄ: ຈຌິ ໜຼທ ຘີໄຌ຾ປ຋ໃ ໃ ີຘາ່ ຃ຌັ ຌາ່ ຽບ຺າຓາປບໃ ຌຽບ຺າ຿ຖນະ ຃ື: ຍບກແຆຈ໇ Al2O3.x H2O ຾ຖະ ແ຃ຕ຿ບແຖຈ໇ Na3AlF6 ບກ຺ ຆິຈ຋ໃ ຽີ ກຈີ ເຌ຋າ່ ຓະຆາຈ ຋ໃ ີຽບີໄຌກຌັ ທາໃ : ຃່ຕຌັ ຈຓັ ຓ ີ ຃ທາຓ຾ຂຄນົາງ, ຏບໃ ງຉາໃ ຄໂຽຆໃັຌ: ຏບງຘ຾ີ ຈຄ, ຘີຓທໃ ຄ, ຎະກບຍຈທໄ ງຏກຶ ຃່ຖຌັ ຈາ່ ເຘ຋ໃ ີຓ຿ີ ຖນະບກ຺ ຆິຈ ບໃ ຌື ຎຌ຺ ຽຆໃັຌ: Cr2O3, Mn2O3 ບຌັ ຽຎຌັ ຽນຈຏຌ຺ ເນໄຏບໃ ງຓຘີ ຘີ ທງຄາຓ ນົື ຏຶກຑທກບາຖຓູ ຿ີ ຌຆີຖິກຈັ ຋ໃ ຓີ ີ ຿ຖນະຍາຄຆະຌຈິ ຎຌ຺ . 2. ຃ຌຸ ຖກັ ຘະຌະຒີຆກິ ຾ຖະ ຃ຌຸ ຎະ຿ນງຈ ຿ຍຕບຌຽຎັຌ຋າຈຽ຃ໃ ຄິໃ ຿ຖນະ ຏກຶ ຿ຍຕບຌຘີຈາ່ ຾ຂຄນົາງ ຅ຈຸ ນົບຓ຾ນົທຘຄູ ຽຊຄິ 2300oC ຘຄູ ກທາໃ ຋າຈບໃ ຌື ເຌ຅ຈຸ ຼທກຌັ ນົາງ ເຌບຌຸ ນະຑຓູ ຋າ່ ຓະຈາຽຎຌັ ຉທ຺ ຌາ່ ແຒຒາໄ ຋ໃ ແີ ທ ຾ຉ຅ໃ ະຌາ່ ແຒໄາແຈຈໄ ຽີ ຓໃບື ບຌຸ ນະຑຓູ ຘຄູ ຂຌໄື ຆໃ ຶຄຽຎຌັ ຃ຌຸ ຖກັ ຘະຌະຑິຽຘຈຂບຄຑທກ຋າຈຽ຃ໃ ິຄ຿ຖນະ ງຄັ ຓ຿ີ ຍຕບຌເຌປຍູ ຾ຍຍຘຌັ ງາ 89

ຖກັ ຽຎຌັ ຾ຏຄຘີຌາໄ່ ຉາຌບີຈຈທໄ ງ ຑຶກ຿ຍຕບຌເຆເໄ ຌ຋ຕາຌຆຈິ ຘະຽຉີ ຿ຍຕບຌຽຎັຌຉທ຺ ຈຈູ ຽຌຉີ ຕຄ຺ ແຈຈໄ ີ ເຆໄ ຽປັຈ຾຋ຄໃ ຃ທຍ຃ຓຸ ເຌຽ຃ໃ ືບຄຎະຉິກຖິ ງິ າຌທີ ຽ຃ົງ ບາຖຓູ ຌີ ບີ ບຓຽຎຌັ ຿ຖນະ຋ໃ ີຓຘີ ີຂາທ຃າໄ ງ຃ືຽຄຌິ , ຽຍ຺າ, ໜຼທ, ຾ຂຄ ຃ຈ຺ ຿຃ຄໄ ຄແ່ ຈ຋ໄ ຍຸ ຉຽີ ຎຌັ ຾ຏຌໃ ນົື ຈຄຶ ຽຎຌັ ຽຘັໄຌແຈ,ໄ ຆກັ ຌາ່ ແຒຒາໄ ຾ຖະ ຃ທາຓປບໄ ຌແຈຈໄ ນີ ົາງ ຽຌໃ ືບຄ຅າກທາໃ ຖກັ ຘະຌະຽນໃ ຺ົາຌໃ ີ Al ຅ໃຄຶ ຽຎຌັ ຿ຖນະ຋ໃ ຓີ ຃ີ ຌຸ ຎະ຿ນງຈນົາງ ເຆຽໄ ຎັຌ຿ຖນະຽ຅ບື ຎຌ຺ ນົາງຆະຌຈິ ຋ໃ ີຌາ່ ແຎຽປັຈຘໃທຌຎະກບຍຂບຄຽ຃ໃ ບື ຄຍິຌ ນົື ຖຈ຺ ແຒ, ບາ຃າຌ ຾ຖະ ຽ຃ໃ ືບຄຽປບື ຌ ຈຕູ າຓຌີ (94,30% Al, 4% Cu, 0,5% Mn, 0,5 Mg, 0,7 % Si) ຽຎຌັ ຿ຖນະຽ຅ບື ຎຌ຺ ຘາ່ ຃ຌັ ນົາງ ຽຊຄິ ຾ຓຌໃ ທາໃ Al ຆກັ ຌາ່ ແຒຒາໄ ຍໃ ່ແຈຈໄ ຽີ ຋ໃ ຺າ Cu ຾ຉໃ ຉາຉາຖາຄ 1 ຃ຌຸ ຖກັ ຘະຌະຍາຄຎະກາຌຂບຄ຋າຈ຅ຸ IIIA B Al Ga In TI ຖຈັ ຘະໜບີ າຉບຓ (຿ຖນະ) (pm) 98 143 141 166 171 ຖຈັ ຘະໝີແບບບຌ M+ (pm) 20 50 62 81 95 ຃ທາຓໜາ຾ໜຌໄ (g cm-3) 2.34 ນົື 2.7 5.91 7.3 11.8 ຅ຈຸ ຽຎໃ ືບງ(0C) 2300 660 30 156 303 ຅ຈຸ ຒຈ຺ (0C) 2550 2467 2403 2000 1457 ຑະຖຄັ ຄາຌກາຌ຾ຉກຉທ຺ ຽຎຌັ ແບບບຌຆຌັໄ 1(Kj mol-1) 800 577 579 558 589 ຆຌັໄ 2 2427 1816 1929 1820 1970 ຆຌັໄ 3 3658 2745 2962 2703 2879 ຑະຖຄັ ຄາຌແປຽຈຽຆຌີ (Kj mol-1) -4630 -4645 4060 -4140 ຘະຑາຍແຒໄາຖຍ຺ 2,01 1,47 1,66 1,46 1,44 Er0 (V) -1,66 -0,53 0,34 +0,72 ຽຍ຺າກທາໃ ຋ບຄ Cu ນົາງ຅ໃຄຶ ຌາ່ ເຆຽໄ ປຈັ ບຎຸ ະກບຌແຒຒໄາ ຘາງແຒຒໄາຂະໜາຈເນໃງຽຆໃັຌ: ຘາງຘໃຄ຺ ແຒຒໄາ ຾ປຄຘຄູ , ເຆບໄ າຖຓູ ຌີ ີບບຓຽປັຈຽ຃ໃ ບື ຄ຃ທ຺ ຽປບື ຌ ຽຑາະຌາ່ ຃ທາຓປບໄ ຌແຈຈໄ ີ ຿ຖນະ Al ຽຎັຌຘຽີ ຄຌິ ຂຌຶໄ ຽຄ຺າ ຅ໃຄຶ ຌາ່ ຓຘາຽປັຈຽ຃ໃ ບື ຄເຆເໄ ຌຽປບື ຌນົາງດໃາຄຽຆໃັຌ: ຂຌັ , ຑະ຋າຈ ຾ຖະ ຽຌັຈທຈັ ຊຸກໃຘ່ ໄາຄຎະຽຑຈຉຍ຺ ຾ຉໃຄ , ຽ຅ງໄ ບາຖຓູ ຌີ ີບບຓຍາຄໂເຆນໄ ໃ ່ບານາຌ Ga, In ຾ຖະ Ti ຽຎັຌ຿ຖນະ຋ໃ ີ຃ບໃ ຌຂາໄ ຄບບໃ ຌ In ຅ຌ຺ ຽຖັຍຂຈູ ຽຎຌັ ປບງ Ti ຌຽໄີ ຎັຌ຿ຖນະ຋ໃ ີຌາ່ ແຒຒໄາແຈຈໄ ີ ງກ຺ ຽທຌັໄ B ຓາຈຓຌູ ເຌ຅ຌຸ ີໄຓ຅ີ ຈຸ ນົບຓ຾ນົທຍໃ ່ຘຄູ ນົາງ຿ຈງຘະຽຑາະ຾ຓຌໃ Ga ຽຎໃ ືບງ຋ໃ ີ 30 ຽ຋ໃ ຺າຌຌັໄ . 90