ແຜນການສອນ, ບົດສອນ ແລະ ຄະແນນ

ແຜນການສອນວຊິ ຫກັ ສດູ ສາ້ ງຄມູ ດັ ທະຍ ສາຍຄເູ ຄມສີ າດ ປີ3 ຫອ້ ງ ກ ປະຈາ ກມົ ສາ້ ງຄູ ວທິ ະຍາໄລຄຫູ ວງນາ້ ທາ ຫ້ອງການວທິ ະຍາສາດທາມະຊາດ ຊື່ ແລະນາມສະກນຸ ຫ້ອງການວທິ ະຍາສາດ ສົກສ 1

ຊາກາມະພນັ ວທິ ະຍາ ຍມົ ລະດບັ ປະລນິ ຍາຕລີ ະບບົ 12+4 າພາກຮຽນທີ II ສົກສກຶ ສາ 2021-2022 ນຄສູ ອນ: ປທ. ໄຊຄາ ທິບພາວງົ ດທາມະຊາດ ວທິ ະຍາໄລຄຫູ ວງນາ້ ທາ ສກຶ ສາ 2021-2022 1

ສາທາລະນະລດັ ປະຊາ ສນັ ຕພິ າບ ເອກະລາດ ປະຊາທປິ ະໄ -------------  * ວທິ ະຍາໄລຄຫູ ວຼ ງນາໍ້ ທາ ຫ້ອໍ ງການວທິ ະຍາສາດທາມະຊາດ ແຜນການສອນວຊິ າກາມະພັນ ສກົ ສກຶ ສາ 2021-2022 ສາຍຄູເຄ I. ປະເພດຂອງຫກຼັ ສດູ 1. ຊ່ື ຫຼກັ ສູດ: ພາສາລາວ: ຫຼກັ ສດູ ສາໍ້ ງຄມູ ດັ ທະຍມົ ລະດບັ ປະລນິ ຍາຕລີ ະບບົ 12+ ພາສາອງັ ກດິ : Secondary Teacher Education Program, Bachelor 2. ຊ່ື ປະກາສະນຍີ ະບດັ : ພາສາລາວ : ປະກາສະນຍີ ະບດັ ປະລນິ ຍາຕີ ຄມູ ດັ ທະຍມົ , ໃນສາຍວ ພາສາອງັ ກດິ : Bachelor of Secondary Teacher Education, major II. ໂຄງສາ້ໍ ງຂອງວຊິ າ 1. ຊື່ ວຊິ າ: ພາສາລາວ : ກາມະພນັ ວທິ ະຍາ 2. ພາສາອງັ ກດິ : GENETICS ລະຫດັ ວຊິ າ: 09035 3. ຈານວນໜື່ ວຍກດິ ລວມ 2 ໜ່ື ວຍກດິ 2(2-0-0) ວຊິ ານມີໍ້ ີ 2 ໜື່ ວຍກ,ິ 2 ຊ່ື ວົ 4. ໝວດວຊິ າ : ວຊິ າບງັ ຄບັ 2

ທປິ ະໄຕ ປະຊາຊນົ ລາວ ໄຕ ເອກະພາບ ວດັ ທະນະຖາວອນ  --------------- ນວທິ ະຍາ ປະຈາພາກຮຽນທີ II ຄມສີ າດ ລະບບົ 12+4 ປີ3 ຫອໍ້ ງ ກ +4 Degree (12+4) ວຊິ າ ຄເູ ຄມີສາດ ing in Chemistry 509 ວໂມງທດິ ສະດີ ຈດັ ການຮຽນ-ການສອນພາຍໃນ 16 ອາທດິ ລວມມີ 32 ຊ່ື ວົ ໂມງ 2

III. ໜ່ື ວຍງານຮບັ ຜດິ ຊອບ ຊ່ື ແລະນາມສະກຸນຄສູ ອນ: ຄູ ປທ. ໄຊຄາ ທບິ ພາວງົ ເບີໂທ 020 22927351 Face book : Xaykham THIPPH IV. ເນອ້ໍ ໃນຂອງວຊິ າ ໃນວຊິ າກາມະພນັ ວທິ ະຍາ ຫຼກັ ສດູ ສາຍຄເູ ຄມີ ມເີ ນອ້ໍ ໃນຮຽນຮກູ ໍ້ ື່ ຽວກບັ ໂຄຣໂມໂ , ການຖື່ າຍທອດກກາມະພນັ ຕາມກດົ ເມນເດວ, ການຖ່ື າຍທອດກກາມະພນັ ບໄ່ື ປ ກດົ ເກນການປ່ື ຽນໃໝື່ ແລະກາມະພນັ ປະຊາກອນ. V. ຈດຸ ປະສງົ ແລະ ຄາດໝາຍລວມ 1. ຈຸດປະສງົ - ເພື່ ອໃຫນໍ້ ກັ ສກຶ ສາໄດຮ້ໍ ຽນຮູ ໍ້ ແລະ ເຂາົ້ໍ ໃຈເນອ້ໍ ໃນພນ້ໍ ຖານກື່ ຽວກບັ ກາມະພນັ ວ ການຖື່ າຍທອດລກັ ສະນະທາງກາມະພນັ ແລະ ບດົ ບາດຂອງກາມະພນັ , ເປນັ ຕນົ້ໍ . - ເພ່ື ອໃຫນໍ້ ກັ ສກຶ ສາໄດຮໍ້ ຽນຮູເໍ້ ນອໍ້ ໃນດາໍ້ ນທດິ ສະດ,ີ ປະຕບິ ດັ ການທດົ ລອງເພື່ ອພ 2. ຄາຍໝາຍຕນົໍ້ ຕ່ື ພາຍຫງຼັ ຮຽນຈບົ ວຊິ ານີໍ້ ນກັ ສກຶ ສາສາມາດ: - ອະທບິ າຍກຽວື່ ກບັ ລກັ ສະນະທາງກາມະພນັ , ພນໍ້ ຖານວດັ ຖຸສບເຊອໍ້ , ທາດກາມ - ບອກໄດບໍ້ ດົ ບາດຂອງອາຊດິ ນຸຍເກລອກິ (DNA, RNA) ໃນການຖ່ື າຍທອດລກ - ແກບໍ້ ດົ ເຝກິ ຫັດກ່ື ຽວກັບກາມະພນັ , ບນັ ຫາກື່ ຽວກັບການຖ່ື າຍທອດລກັ ສະນ ຄວາມຮດູ ໍ້ ່ື ງັ ກື່ າວເພ່ື ອໄປສອນໃນຊນັ້ໍ ມດັ ທະຍມົ , ນາໄປເປນັ ວທິ ະຍາການພນ້ໍ ຖານເ - ພາຍຫຼງັ ຮຽນຈບົ ນກັ ສກຶ ສາເຂາົໍ້ ໃຈເນອ້ໍ ໃນບດົ ຮຽນແທໍ້ ແລະສາມາດນາໄປໃຊຕໍ້ VI. ວິທຈີ ດັ ຕງັ້ໍ ການຮຽນ-ການສອນ VII. ໃຊຫ້ໍ ຼກັ ການ ແລະ ວທິ ີສດິ ສອນແບບປະສມົ ປະສານຄ: ແບບບນັ ລະຍາຍ, ສນົ ທະ ເຝກິ ຫດັ ໃນຫອໍ້ ງຮຽນ, ແກວໍ້ ຽກບາໍ້ ນນອກໂມງຮຽນ ແລະລງົ ພາກສະໜາມ. VIII. ການວດັ ແລະ ປະເມນີ ຜນົ 1. ການວດັ ຜນົ 3

ໜ່ື ວຍງານຊວີ ະສາດ ຫອ້ໍ ງການວທິ ະຍາສາດທາມະຊາດ ວທິ ະຍາໄລຄຫູ ວຼ ງນາໍ້ ທາ HAVONG Email : [email protected] ໂຊມ ແລະການແບ່ື ງຈລຸ ງັ , ທາດກາມະພນັ , ໂຄຣໂມຊມກບັ ຢນີ , ຢີນກບັ ການສງັ ເຄາະໂປຣຕນິ ປຕາມກດົ ເມນເດວ, ພະຫຸຢີນ ແລະຢີນກື່ ຽວຂອໍ້ ງກບັ ເພດ, ຢີນສາພນັ ແລະຢີນປື່ ຽນແທນ, ວທິ ະຍາ, ພນໍ້ ຖານວດັ ຖຸສບເຊອໍ້ , ທາດກາມະພັນ, ກນົ ໄກການສບເຊອໍ້ , ກດົ ເກນການສບເຊອ້ໍ , . ພສິ ູດທດິ ສະດ,ີ ວທິ ກີ ານແກໂໍ້ ຈດບນັ ຫາກ່ື ຽວກບັ ກາມະພນັ , ເຮດັ ວຽກບາໍ້ ນດວໍ້ ຍຕນົ ເອງ.... ມະພນັ , ກນົ ໄກການສບເຊອໍ້ ແລະຖ່ື າຍທອດລກັ ສະນະທາງກາມະພນັ . ກັ ສະນະທາງກາມະພນັ , ການສງັ ເຄາະໂປຣຕນິ ເປນັ ຕນົໍ້ . ນະທາງກາມະພນັ ຕາມກົດເກນເມນເດລ ແລະ ກດົ ເກນອ່ື ນໆທ່ື ີກື່ ຽວຂອໍ້ ງ ພອ້ໍ ມທງັ ຮູໝ້ໍ ນູ ໃຊໍ້ ເຂາົ້ໍ ໃນຊວີ ດິ ປະຈາວນັ ແລະ ເປນັ ປະໂຫຍດແກື່ ສງັ ຄມົ ໄດ.ໍ້ ຕວົ ຈງິ ໃນລະດບັ 70% ຂນຶໍ້ ໄປ. ນາ, ຄນົ້ໍ ຫາຄວາມຮູ,້ໍ ອະພປິ າຍກ່ື ຸມຍື່ ອຍ, ທດົ ລອງ, ຜະລດິ ສື່ , ເຮດັ ບດົ ລາຍງານສື່ ງົ , ແກບໍ້ ດົ 3

-ສງັ ເກດຈາກການປະກອບຄາເຫນັ , ການທດົ ລອງ, ການສະຫຸບຼ ຜນົ ແລະ ລາຍງານຜ - ປະເມີນຜນົ ໃນຄະນະທ່ື ີປະຕບິ ດັ ກດິ ຈະກາໂດຍການສງັ ເກດ ແລະ ປະເມີນໃນຈດຸ ດ ທາງວທິ ະຍາສາດ, ຄວາມກະຕລລນົ້ໍ ໃນການຊອກຮຮູ ໍ້ ່ື າຮຽນ, ການຄນົໍ້ ຫາຂມ້ໍ ູນ ແລະອ - ປະເມີນໂດຍໃຊແໍ້ ບບປະເມນີ ຄວາມຮູ ໍ້ ແລະຄວາມເຂາົໍ້ ໃຈ (ການທດົ ລອງ, ການສະ ເປນັ ຄະແນນ). 2. ການປະເມນີ ຜນົ ແລະ ຄະແນນ 10% - ການຂນ້ໍ ຫອໍ້ ງຮື່ ວມຮຽນ - ການຮ່ື ວມກດິ ຈະກາກື່ ຸມ 10% - ການປະຕບິ ດັ ກດິ ຈະກາບຸກຄນົ 10% - ສອບຍື່ ອຍ 10% - ສອບເສງັ ກາງພາກຮຽນ 20% - ສອບເສງັ ທາໍ້ ຍພາກຮຽນ 40% ລວມ: 100% 3. ການຈດັ ລະດບັ ຜນົ ການຮຽນ ລະດບັ ຄະແນນ ຄວາມໝາຍ ສນັ ຍາລກັ ພາສາລາວ ພາສາອງັ ກດິ A ດເີ ລດີ Excellent B+ ດຫີ າຼ ຍ Very good B ດີ good C+ ປານກາງ Faily good C ພໃຊ້ໍ Fair D+ ອ່ື ອນ Poor D ອ່ື ອນຫາຼ ຍ Very Poor F ບື່ ຜື່ ານ Fail 4

ຜນົ , ບດົ ລາຍງານ ແລະບດົ ເຝກິ ຫດັ ວຽກບາໍ້ ນໂດຍການໃຫເໍ້ ປນັ ຄະແນນ. ດ່ື ງັ ຕືໄ່ ປນ:ີໍ້ ຄວາມສນົ ໃຈການມສີ ື່ ວນຮ່ື ວມໃນການເຮດັ ກດິ ຈະກາ, ທກັ ສະ ແລະ ຂະບວນການ ອື່ ນໆ. ະຫບຸຼ ຜນົ ແລະບດົ ລາຍງານ, ຜນົ ກວດກາ ຫຼບດົ ທດົ ສອບປະຈາບດົ , ການສອບເສງັ ໂດຍການໃຫ້ໍ ຄື່ າລະດບັ ຄະແນນ (%) 4 85-100 3,5 80-84 3 2,5 75-79 2 70-74 1,5 65-69 1 60-64 0 50-59 49 ລງົ ມາ 4

IX. ແຜນການສອນ ເນອ້ໍ ໃນ ວທິ ີສ ອາທດິ ທີ - ທດົ ສອບຄວາມຮພູ ້ໍ ນ - ໃຊວໍ້ ທິ ີສອນແບບບນັ ອາທດິ ທີ ພາກທີ I ພນ້ໍ ຖານວດັ ຖຸສບເຊອ້ໍ 1 ບດົ ທີ 1 ກື່ ຽວໂຄຣໂມໂຊມ - ສກຶ ສາອງົ ປະກອບຂ ໂຄຣໂມໂຊມ ແລະ ການແບ່ື ງຈລຸ ງັ - ສກຶ ສາໂຄຣໂມໂຊມ I.ໂຄຣໂມໂຊມ 1. ລກັ ສະນະ ແລະຈານວນຂອງໂຄຣໂມໂຊມ 2. ອງົ ປະກອບ ແລະໂຄງສາ້ໍ ງຂອງໂຄຣໂມໂຊມ 3. ຊະນດິ ຂອງໂຄຣໂມໂຊມ 4. ໂຄຣໂມໂຊມເພດ ແລະການການດົ ເພດ II.ການແບ່ື ງຈລຸ ງັ - ອາຈານບນັ ຍາຍເນອໍ້ 1. ການແບື່ ງຈລຸ ງັ ໂດຍທາງອອໍ້ ມ ຫຼແບື່ ງແບບ ອາທດິ ທີ ຮກັ ສາສໂີ ສມ ແບ່ື ງຈລຸ ງັ 2 2. ການແບື່ ງຈລຸ ງັ ໂດຍທາງກງົ ຫຼແບ່ື ງຜ່ື ອນ - ນາສະເໜບີ ດົ Pow - ທດົ ລອງເປນັ ກ່ື ຸມເພ່ື ການແບ່ື ງແບບຜ່ື ອນກບັ ການສາ້ໍ ງຈລຸ ງັ ສບພນັ ຂຽນລາຍງານຜນົ ກາ ອາທດິ ທີ ບດົ ທີ 2 - ຄບູ ນັ ຍາຍກື່ ຽວກບັ ອ 3 - ຈດັ ກື່ ຸມນກັ ສກຶ ສາເພ ທ າ ດກາມະພນັ - ທດົ ລອງສະກດັ DN I. ການຄນົໍ້ ພບົ ສານກາມະພນັ - ໃຫນ້ໍ ກັ ຮຽນແຕື່ ລະກ - ສະຫບຸຼ ການທດົ ລອ II. ອາຊດິ ນຸຍເກຣອກິ 1. DNA, ອງົ ປະກອບ, ໂຄງສາ້ໍ ງ ແລະໜາ້ໍ ທ່ື ີ 2. RNA ແລະ ບດົ ບາດໜາ້ໍ ທ່ື ີ 5

ສອນ/ກດິ ຈະກາ ເວລາ ສື່ ການຮຽນ-ການສອນ ການວດັ ແລະ ປະ (ຊ່ື ວົ ໂມງ) ເ ມີ ນຜນົ ເອກະສານກາມ ະພັນ - ທດົ ສອບຄວາມຮູ ໍ້ ນໍ້ ຖານ ວິ ທ ະ ຍ າ , ສ່ື ແ ບ ບ ພນໍ້ ຖານທາງກາມະ ນຍາຍໂດຍນາສະເໜີບດົ 2 ຈາລອງຈຸລງັ , ສ່ື ແ ບບ ພນັ ແລະໃຫໍ້ ຈາລອງໂຄຣໂມໂຊມ , ຄະແນນບຸກກຄນົ ຂອງໂຄຣໂມໂຊມ ຄລບິ ວີດີໂອກ່ື ຽວໂຄຣ - ສງັ ເກດຄວາມເຂາົໍ້ ໃຈ ມຜ່ື ານຄລບິ ໂມໂຊມ. ຂອງນສັ ກຶ ສາ - ໃຫວ້ໍ ຽກບານ - ບດົ Power point ອໃນບດົ ຮຽນກື່ ຽວກບັ ການ - ບດົ ທດົ ລອງ, - ສງັ ເກດຈາກຄວາມ 2 ອຸປະກອນທດົ ລອງທື່ ີ ຕງັ້ໍ ໃຈຂອງນກັ ສກຶ ສາ wer point ກ່ື ຽວຂອໍ້ ງ. - ໃຫຄ້ໍ ະແນນກ່ື ຸມ ພອເບື່ ງິ ການແບ່ື ງຈລຸ ງັ ແລະ - ສື່ ແບບຈາລອງຈລຸ ງັ ຜ່ື ານການທດົ ລອງ ານທດົ ລອງແລວ້ໍ ສື່ ງົ - ແບບຈາລອງານແບື່ ງ ແລະການລາຍງານ ຈລຸ ງັ ອາຊດິ ນຸຍເກຣອກິ - ບດົ Power point - ໃຫຄ້ໍ ະແນນກ່ື ຸມ ພ່ື ອເຮດັ ກດິ ຈະກາທດົ ລອງ - ບດົ ທດົ ລອງ. ຜ່ື ານການທດົ ລອງ NA ຈາກຜກັ ແລະ ໝາກໄມ້ໍ 2 - ແບບຈາລອງ DNA ແລະການລາຍງານ - ອຸປະກອນທດົ ລອງທື່ ີ - ປະເມນີ ການສາ້ໍ ງສື່ ກື່ ຸມສາໍ້ ງແບບຈາລອງ DNA ອງ ແລະ ຂຽນບດົ ລາຍງານສ່ື ງົ ກ່ື ຽວຂອ້ໍ ງ. - ໃຫວໍ້ ຽກບາໍ້ ນ - ເອກະສານກາມະພນັ 5

ອາທດິ ທີ III. ການຈາລອງ DNA - ບນັ ລະຍາຍທດິ ສະດ 4 - ເບື່ ງິ ຄລບິ ການຈາລອ 1. ອງົ ປະກອບຂອງການຈາລອງ - ນກັ ສກຶ ສາເຮດັ ກດິ ຈ 2. ຮບູ ແບບຂອງໂມເລກູນ DNA ຂະນະທື່ ເີ ກດີ - ຕງັ້ໍ ໂຈດໃຫນໍ້ ກັ ຮຽນ - ທດົ ສອບຫຼງັ ຮຽນ ( ການຈາລອງ - ອາຈານບນັ ລະຍາຍ ອາທດິ ທີ ບດົ ທີ 3 ການສະແດງອອກຂ 5 ບດົ ບາດຂອງຢນີ ໃນການສງັ ເຄາະໂປຣຕນິ - ບນັ ລະຍາຍກື່ ຽວກບັ ໂຄຣໂມໂຊມ. I. ການຖອດລະຫດັ 1. ເງ່ືອນໄຂການຖອດລະຫດັ 2. ຂນັ້ໍ ຕອນ ແລະຂະບວນການຖອດລະຫດັ 3. ຂະບວນການດດັ ແກໍ້ RNA ອາທດິ ທີ II. ການແປລະຫດັ - ໃຊວ້ໍ ທິ ີສອນແບບຄ 6 1. ເງື່ອນໄຂການແປລະຫດັ - ຈດັ ນກັ ສກຶ ສາເປນັ ກ່ື - ແບື່ ງວຽກກ່ື ຸມ 2. ລະຫດັ ກາມະພນັ - ເບ່ື ງິ ຄລບິ ການສງັ ເຄາ 3. ຂນັ້ໍ ຕອນການແປລະຫດັ - ອະທບິ າຍ, ແກບໍ້ ດົ ເ ອາທດິ ທີ ພາກທີ II ນກັ ຮຽນແກ້ໍ ແລະ 7 ການຖື່ າຍທອດລກັ ສະນະທາງກາມະພນັ - ໃຊວ້ໍ ທິ ີສອນແບບຄນ ຄາສບັ ທາງກາມະພນັ ວທິ ະຍາ - ນາສະເໜບີ ດົ ຮຽນຜ ບດົ ທີ 4 - ອະທບິ າຍ, ແກບໍ້ ດົ ເ ການຖ່ື າຍທອດລກັ ສະນະທາງກາມະພນັ ນກັ ຮຽນແກ.້ໍ - ຈດັ ກື່ ຸມແກບໍ້ ນັ ຕາມກດົ ເກນເມນເດລ I. ປະຫວດັ ການສກຶ ສາກ່ື ຽວກບັ ກາມະພນັ 6 1. ທ່ື ານເມນເດລກບັ ການຄນົ້ໍ ພບົ ກດົ ເກນ

ດີ ການຈາລອງ DNA - ບດົ Power point - ສງັ ເກດຈາກຄວາມ ອງ DNA ຈະກາລາຍບຸກຄນົ - ຄລບິ ການຈາລອງ ຕງັ້ໍ ໃຈ ແລະກດິ ຈະ ນແກໍ້ (ບດົ ທີ2) 2 DNA ກາບຸກກຄນົ . ຍກ່ື ຽວກບັ ທດິ ສະດຢີ ີນ ແລະ - ບດົ ທດົ ສອບ - ໃຫຄໍ້ ະແນນຜ່ື ານ ຂອງຢີນ. ບຄວາມຜດິ ປກົ ກະຕຂິ ອງ - ປມໍ້ ແກບໍ້ ດົ ກາມະພນັ - ບດົ ທດົ ສອບ. ຄນົໍ້ ຫາຄວາມຮູ ້ໍ - ບດົ Power point - ສງັ ເກດຈາກຄວາມ ກຸມ 2 - ເອກະສານກາມະພນັ ຕງັ້ໍ ໃຈ ແລະກດິ ຈະ າະໂປຣຕນິ ກາບຸກກຄນົ . ເລກຕວົ ຢ່ື າງ ແລະໃຫໍ້ ເຮດັ ບດົ ລາຍງານສ່ື ງົ - ບດົ Power point - ສງັ ເກດຈາກກດິ ຈະ - ເອກະສານກາມະພນັ ກາກື່ ຸມ ບດົ ເຝກິ ຫດັ - ໃຫຄ້ໍ ະແນນກື່ ຸມ - ຄລບິ ການສງັ ເຄາະ - ທດົ ສອບຫຼງັ ຮຽນ 2 ໂປຣຕນິ - ໃຫວ້ໍ ຽກບາ້ໍ ນ ນົ້ໍ ຫາຄວາມຮູ,້ໍ LAOPDR - ບດົ Power point - ສງັ ເກດຈາກກດິ ຈະ ຜື່ ານ ບດົ Power point ເລກຕວົ ຢື່ າງ ແລະໃຫໍ້ 2 - ເອກະສານກາມະພນັ ກາກ່ື ຸມ ນຫາ (ກື່ ຸມລະ 4-5 ຄນົ ) - ກດິ ຈະກາ - ໃຫຄໍ້ ະແນນກ່ື ຸມ 6 - ບດົ ເຝກິ ຫດັ - ໃຫວ້ໍ ຽກບາ້ໍ ນ

2. ການທດົ ລອງເມນເດລ - ນກັ ສກຶ ສາແກໂ້ໍ ຈດ - ໃຫວ້ໍ ຽກບາໍ້ ນ II. ກດົ ເກນເມນເດລ 1. ກດົ ເກນຜນັ ແຍກລກັ ສະນະ ຫກຼ ດົ ເກນທ່ື າເດ່ື ນັ ອາທດິ ທີ 2. ກດົ ເກນເກນຮື່ ວມກ່ື ຸມຄນໃໝ່ື ຢື່ າງອດິ ສະຫະຼ - ແບື່ ງກ່ື ຸມເຮດັ ກດິ ຈະ 8 - ແກໂ້ໍ ຈດ ແລະ ລາຍ - ທດົ ສອບທາ້ໍ ຍບດົ ແ ອາທດິ ທີ ເສງັ ກາງພາກ - ອະທບິ າຍ, ແກບ້ໍ ດົ ເ 9 ບດົ ທີ 5 ນກັ ຮຽນແກ້ໍ ອາທດິ ທີ ການຖ່ື າຍທອດທາງກາມະພນັ ທື່ ບີ ່ື ເປນັ - ທດົ ສອບຫຼງັ ຮຽນ 10 ໄປຕາມກດົ ເກນເມນເດລ - ໃຊວໍ້ ທິ ີສອນແບບ L I. ປະຕກິ ລິ ຍິ າການຂື່ ມົ ຂອງຢນີ ຕາແໜື່ ງດຽວກນັ - ອະທບິ າຍ, ແກບ້ໍ ດົ ເ 1. ລກັ ສະນະເດ່ື ນັ ບ່ື ສມົ ບູນ 2. ລກັ ສະນະແບບເດ່ື ນັ ຮ່ື ວມ - ຈດັ ກ່ື ຸມແກບໍ້ ນັ 3. ລກັ ສະນະເດື່ ນັ ເກນີ - ນກັ ສກຶ ສາແກໂ້ໍ ຈດ I. ພະຫຸແອລນີ - ໃຊວ້ໍ ທິ ີສອນແບບ L - ອະທບິ າຍ, ແກບ້ໍ ດົ ເ ອາທດິ ທີ 1. ມວິ ທໂິ ພລແອລນີ ຄວບຄຸມໝ່ື ເູ ລອດ ABO - ນກັ ສກຶ ສາແກໂໍ້ ຈດ 11 ອາທດິ ທີ 2. ໝວດເລອດໃນລະບບົ ເຣຊຸສ - ສາ້ໍ ງກື່ ຸມຍື່ ອຍ 4-5 ຄ 12 7

ແລະ ລາຍງານໃຫໝໍ້ ່ື ຟູ ງັ ະກາ - ບດົ Power point - ສງັ ເກດຈາກກດິ ຈະ ຍງານໃຫໝ້ໍ ່ື ຟູ ງັ 2 - ເອກະສານກາມະພນັ ກາກື່ ຸມ ແລະ ໃຫວໍ້ ຽກບາ້ໍ ນ ເລກຕວົ ຢ່ື າງ ແລະໃຫໍ້ - ກດິ ຈະກາ - ໃຫຄ້ໍ ະແນນກື່ ຸມ - ບດົ ເຝກິ ຫດັ - ໃຫວໍ້ ຽກບາ້ໍ ນ - ບດົ ທດົ ສອບ 2 LAOPDR - ສງັ ເກດຈາກກດິ ຈະ ເລກ. 2 - ບດົ Power point ກາກື່ ຸມ ນຫາ (ກື່ ຸມລະ 4-5 ຄນົ ) ແລະ ລາຍງານໃຫໝ້ໍ ື່ ຟູ ງັ - ເອກະສານກາມະພນັ - ໃຫຄໍ້ ະແນນກື່ ຸມ LAOPDR - ກດິ ຈະກາ ເລກ. ແລະ ລາຍງານໃຫໝ້ໍ ່ື ຟູ ງັ - ບດົ Power point - ສງັ ເກດຈາກກດິ ຈະ ຄນົ ເພື່ ອກນັ ແກບ້ໍ ນັ ຫາ ແລະ 2 - ເອກະສານກາມະພນັ ກາກື່ ຸມ 7 - ກດິ ຈະກາ - ໃຫຄ້ໍ ະແນນກ່ື ຸມ - ບດົ Power point - ສງັ ເກດຈາກກດິ ຈະ - ເອກະສານກາມະພນັ ກາກື່ ຸມ

ນາສະເໜຜີ ນົ ສະຫ II. ການການດົ ເພດ ແລະລກັ ສະນະທາງກາມະ - ໃຊວ້ໍ ທິ ສີ ອນແບບ L ພນັ ທື່ ຄີ ວບຄຸມໂດຍຢີນເທງິ ໂຄຣໂມໂຊມເພດ - ອະທບິ າຍ, ນາສະເໜ - ຈດັ ກື່ ຸມສນົ ທະນາ 1. ລກັ ສະນະຕາບອດສີ - ສາໍ້ ງກື່ ຸມຍ່ື ອຍ 4-5 2. ພະຍາດເລອດໄຫບຼ ື່ ຢຸດ ນາສະເໜຜີ ນົ ສະຫຼຸບ ພາວະບກົ ຜ່ື ອງເອນໄຊມ໌ G6PD - ຊອກຕວົ ຢ່ື າງພະຍາດ ອາທດິ ທີ III. ຢີນສາພນັ ແລະ ຢີນປື່ ຽນແທນ ສນົ ທະນາ 13 1. ຢນີ ສາພນັ 2. ຢນີ ປ່ື ຽນແທນ ຫຼຢີນແທື່ ນບື່ ອນ - ອະທບິ າຍ, ແກບໍ້ ດົ ເ - ນກັ ສກຶ ສາແກໂ້ໍ ຈດ ອາທດິ ທີ ບດົ ທີ 6 ບນັ ດາກດົ ເກນການປ່ື ຽນໃໝ່ື - ໃຫວໍ້ ຽກບາ້ໍ ນ 14 I. ການປ່ື ຽນໃໝື່ ທາມະດາ II. ການປື່ ຽນໃໝ່ື ຈາການຮຽງໝ່ື ຄູ ນໃໝ່ື ຂອງຢີນ - ບນັ ລະຍາຍ - ສນົ ທະນາໃນກື່ ຸມ ອາທດິ ທີ III. ການປື່ ຽນໃໝື່ ໂດດຂນັ້ໍ ຫຼການກາຍພນັ - ນກັ ສກຶ ສາອື່ ານ ແລະ 15 3. ການກາຍພນັ ລະດບັ ຢີນ - ສນົ ທະນາໃນກື່ ຸມ - ຂຽນບດົ ລາຍງານສື່ ງົ 4. ການກາຍພນັ ລະດບັ ໂຄຣໂມໂຊມ ອາທດິ ທີ ສອບເສງັ ທາ້ໍ ຍພາກ 16 8

ຫບຼຸ ເພ່ື ອແລກປື່ ຽນ. 2 - ກດິ ຈະກາ - ໃຫຄ້ໍ ະແນນກ່ື ຸມ LAOPDR - ບດົ Power point - ສງັ ເກດຈາກກດິ ຈະ ໜີບດົ - ເອກະສານກາມະພນັ ກາກ່ື ຸມ ຄນົ ເພ່ື ອກນັ ແກບ້ໍ ນັ ຫາ ແລະ ບເພື່ ອແລກປື່ ຽນ. - ກດິ ຈະກາ - ໃຫຄໍ້ ະແນນກ່ື ຸມ ດທ່ື ີພບົ ໃນສງັ ຄມົ ມາ 2 - ບດົ ເຝກິ ຫດັ ເລກ. ແລະ ລາຍງານໃຫໝ້ໍ ່ື ຟູ ງັ - ບດົ Power point - ສງັ ເກດຈາກກດິ ຈະ 2 - ຄລບິ ກື່ ຽວກບັ ຢີນ ກາກື່ ຸມ ສາພນັ ແລະ ຢນີ ປ່ື ຽນ - ໃຫຄ້ໍ ະແນນກື່ ຸມ ແທນ - ໃຫວໍ້ ຽກບາໍ້ ນ ະຄນົ້ໍ ຄວາໍ້ ເອກະສານ - ບດົ Power point ງ 2 - ເອກະສານກາມະພນັ - ເອກະສານກາມະພນັ 2 - ຂມ້ໍ້ໍ ູນຈາກ Internet ໃຫຄໍ້ ະແນນກ່ື ຸມ - ບດົ ລາຍງານ 2 8

9

ບົດສອນ (Lesson Plan) ວິຊາ: ກາມະພນັ ວທິ ະຍາ ສາຍເຄມີສາດ ລະບບົ 12+4 ປີ3 ຫອໍ້ ງ ກ ສກົ 2021 - 2022 ພາກທີ I ພນ້ໍ ຖານວດັ ຖຸສບເຊອໍ້ ບດົ ທີ 1 ໂຄຣໂມໂຊມ ແລະ ການແບ່ື ງຈລຸ ງັ ຫວົ ຂ:ໍ້ 1. ໂຄຣໂມໂຊມ 2. ໂຄຣໂມໂຊມກບັ ການແບ່ື ງຈລຸ ງັ ໃຊເ້ໍ ວລາ 120 ນາທີ ຜູສ້ໍ ອນ: ປທ ໄຊຄາ ທບິ ພາວງົ ໜ່ື ວຍງານຊວີ ະສາດ ວທິ ະຍາໄລຄຫູ ວຼ ງນາໍ້ ທາ ເບໂີ ທ 020 22927351 Face book : Xaykham THIPPHAVONG Email : [email protected] ຂັນ້ໍ ຕອນທ1ີ :ຜນົ ໄດຮໍ້ ບັ ທ່ື ຕີ ອໍ້ ງການ ເປາົໍ້ ໝາຍ (The Goal): - ຮຽນຮູ ້ໍ ແລະ ເຂາົໍ້ ໃຈກ່ື ຽວກບັ ອງົ ປະກອບຂອງຈລຸ ງັ ໂດຍສະເພາະພາກສ່ື ວນທ່ື ບີ ນັ ຈທຸ າດກາມະພນັ . - ຮຽນຮູທ້ໍ ່ື ຢີ ່ື ູ, ລກັ ສະນະ, ການປະກອບສາໍ້ ງ ແລະ ບດົ ບາດຂອງໂຄຣໂມໂຊມ - ສາມາດອະທບິ າຍບນັ ດາອງົ ປະກອບຂອງຈລຸ ງັ , ລກັ ສະນະ, ການປະກອບສາ້ໍ ງ, ໜາ້ໍ ທ່ື ີຂອງໂຄຣໂມໂຊມໄດ.້ໍ - ສາມາດກາຫຼກັ ການ ແລະ ນາເອາົ ຄວາມຮູໄໍ້ ປໃຊໃ້ໍ ນການແກໂໍ້ ຈດທ່ື ກີ ື່ ຽວຂອ້ໍ ງໄດ.ໍ້ ດາໍ້ ນຄວາມເຂາົໍ້ ໃຈ (Understanding) ຄາຖາມທ່ື ຈີ ະເປນັ (Essential Questions) ນກັ ສກຶ ສາຈະເຂາົໍ້ ໃຈ: 1. ຈລຸ ງັ ແມ່ື ນຫຍງັ ? ມີອງົ ປະກອບຈກັ ພາກສ່ື ວນ?ຄສື່ ວນໃດແດ່ື ? - ອງົ ປະກອບ 3 ພາກສ່ື ວນຂອງຈລຸ ງັ . ສື່ ວນປະກອບຂອງແກ່ື ນຈລຸ ງັ ມີຫຍງັ ແດື່ ? ແຕ່ື ລະພາກສື່ ວນເຮດັ ໜໍ້ າທື່ ຫີ ຍງັ ? - ອະນຸອງົ ປະກອບ, ສື່ ວນປະກອບຂອງແກື່ ນຈລຸ ງັ 2. ແນວໃດຈ່ື ງຶ ເອນີໍ້ ວ່ື າໂຄຣໂມໂຊມ? ມກີ ານປະກອບສາ້ໍ ງຄແນວໃດ - ອງົ ປະກອບຂອງໂຄຣໂມໂຊມ, ຈານວນ, ຮູບຮ່ື າງ, ລກັ ສະນະ (ລກັ ສະນະ ແລະ ຮບູ ຮື່ າງ)? , ການປະກອບສາໍ້ ງ ແລະ ບດົ ບາດຂອງໂຄຣໂມໂຊມໃ ນ 3. ໂຄຣໂມໂຊມມີໜາ້ໍ ທ່ື ີຫຍງັ ແດ່ື ? ສາຄນັ ຕ່ື ສ່ື ງິ ທື່ ີມີຊວີ ດິ ແນວໃດ? ຂະບວນການແບື່ ງຈລຸ ງັ ຂອງສື່ ງິ ທື່ ມີ ີຊວີ ດິ . ຄນົ ມໂີ ຄຣໂມໂຊມຈກັ ຊະນດິ , ມີຈານວນເທ່ື າົ ໃດ? ດາໍ້ ນຄວາມຮູ ໍ້ ດາ້ໍ ນທກັ ສະ ແລະ ຄວາມສາມາດ: - ຮອູ ໍ້ ງົ ປະກອບພນ້ໍ ຖານຂອງຈຸລງັ , ອງົ ປະກອບຂອງແກ່ື ນຈລຸ ງັ , - ອະທບິ າຍອງົ ປະກອບຂອງຈລຸ ງັ , ອະນຸອງົ ປະກ ອບ ແລະ ໜ້າໍ ທ່ື ີ ອະນອຸ ງົ ຜະກອບ ແລະ ໜາໍ້ ທ່ື ຂີ ອງມນັ . ຂອງແຕື່ ລະອງົ ປະກອບໄດ.ໍ້ - ການປະກອບສາ້ໍ ງຂອງໂຄຣໂມໂຊມ, ບດົ ບາດ ແລະ ໜາໍ້ ທື່ ໃີ ນ - ບອກຮູບຮ່ື າງ, ລກັ ສະນະ, ການປະກອບສາ້ໍ ງ , ບດົ ບາດໂຄຣໂມ ຮື່ າງກາຍສ່ື ງິ ທື່ ມີ ຊີ ວີ ດິ . ໂຊມ ແລະໂຄຣໂມໂຊມຂອງຮ່ື າງກາຍມະນດຸ ໄດ.ໍ້ - ຮູຈໍ້ ານວນໂຄຣໂມໂຊມ ໃນສ່ື ງິ ທື່ ີ ມີຊີວດິ ບາງຊະນິດໂດຍ - ອະທບິ າຍກນົ ໄກ, ຂະບວນການແບື່ ງຈລຸ ງັ ແບບໄມໂທຊສິ ໄດ.ໍ້ ສະເພາະແມື່ ນມະນຸດເຮາົ . - ແກບ້ໍ ດົ ໂຈດໂຄໂມໂຊມກບັ ການແບ່ື ງຈລຸ ງັ ໄດ.ໍ້ ຂນັ້ໍ ຕອນທີ 2:ຫຼກັ ຖານທ່ື ໃີ ຊປໍ້ ະເມນີ ໜ້າໍ ວຽກທ່ື ຕີ ອ້ໍ ງປະຕບິ ດັ (Task) ຫຼັກຖານອື່ ນໆ (Other Evidences) - ຄສູ ນົ ທະນາຮ່ື ວມກບັ ນກັ ສກຶ ສາກ່ື ຽວກບັ ຫວົ ຂບ້ໍ ດົ ຮຽນທື່ ີຈະ - ຖາມນກັ ຮຽນກ່ື ຽວກບັ ຈລຸ ງັ ແລະ ອງົ ປະກອບຂອງຈລຸ ງັ ທ່ື ີພບົ ເຫນັ ຮຽນຮູຕໍ້ າມແຕ່ື ລະຫວົ ຂໃໍ້ ຫຍ່ື . ໃນຊວີ ດິ ປະຈາວນັ . - ແບື່ ງນກັ ສກຶ ສາອອກເປນັ ກ່ື ຸມເພ່ື ອເຮດັ ກດິ ຈະກາ - ໃຫຕ້ໍ າງໜາໍ້ ກ່ື ຸມຂນຶໍ້ ລາຍງານວຽກກ່ື ຸມ. - ຄນູ າສະເໜີບດົ (Power point) ເພື່ ອໃຫນ້ໍ ກັ ສກຶ ສາໄດຮໍ້ ບັ - ປຽບທຽບຄາສບັ ອະນອຸ ງົ ປະກອບກບັ ສ່ື ທ່ື ີນກັ ຮຽນເລອກ. 10

ຄວາມຮໃູ ໍ້ ໝ່ື ຕາມເນອໍ້ ໃນບດົ ຮຽນ. - ຈບັ ຄື່ ຮູ ູບໂຄຣໂມໂຊມຂອງຄນົ ເຮາົ ໃຫຖໍ້ ກຕອໍ້ ງ. - ນກັ ສກຶ ສາຂນຶໍ້ ສະເໜີບດົ ຮຽນຂອງກື່ ຸມ. - ໃຊຄ້ໍ າຖາມໃຫນ້ໍ ກັ ຮຽນຕອບ ແລະ ເຈາະຈີມໍ້ ບາງປະເດ່ື ນັ ທື່ ີ - ຖາມນກັ ຮຽນກື່ ຽວກບັ ອງົ ປະກອບຂອງຈຸລງັ , ອະນຸອງົ ປະກອບ ແລະ ໜາ້ໍ ທື່ ຂີ ອງມນັ . ສາຄນັ ຂອງບດົ ຮຽນ. - ສະຫບຸຼ ແລະ ອະທບິ າຍບດົ ຮຽນຄນ. ຂນັໍ້ ຕອນທີ 3 ເນອໍ້ ໃນຫກຼັ ຂອງບດົ ຮຽນ 1. ໂຄຣໂມໂຊມ ໂຄຣໂມໂຊມເປນັ ຫວົ ໜື່ ວຍໂຄງສາ້ໍ ງທື່ ີເປນັ ບື່ ອນຢ່ື ູຂອງໜື່ ວຍກາມະພນັ ເຊື່ ງິ ເຮດັ ໜາໍ້ ທື່ ຄີ ວບຄມຸ ແລະ ຖ່ື າຍທອດລກັ ສະນະ ທາງກາມະພນັ ຂອງສື່ ງິ ທ່ື ີມີຊວີ ດິ . ສ່ື ງິ ທື່ ີມີຊວີ ດິ ຊະນດິ ດຽວກັນຈະມຈີ ານວນໂຄຣເທ່ື າົ ກນັ ສະເໝີ, ແຕ່ື ສງິ ທ່ື ມີ ຊີ ວີ ດິ ຕື່ າງຊະນດິ ກນັ ອາດຈະມີໂຄຣໂມໂຊມທື່ ີເທ່ື າົ ກນັ ໄດ.້ໍ ໂຄຣໂມໂຊມໃນຈລຸ ງັ ຮື່ າງກາຍທ່ື ວົ ໄປຂອງສື່ ງິ ທ່ື ີມຊີ ີວດິ ຈະມຢີ ື່ ູ 2 ຊຸ ດ ຫຼ 2n ເອນີໍ້ ວື່ າ: ດພີ ລອຍ (Diploid), ສື່ ວນໃນຈຸ ລງັ ສບພນັ ຈະມໂີ ຄຣໂມໂຊມພຽງຊຸດດຽວ ຫຼ n ເອນີໍ້ ວື່ າ: ແຮບພລອຍ (Haploid). ໂຄຣໂມໂຊມ ປະກອບສາ້ໍ ງຂນໍ້ ດວໍ້ ຍ DNA ແລະໂປຣຕນິ ຮສິ ໂຕນ (Histone). ໂມເລກຸນຂອງ DNA ບດິ ເປນັ ກຽວອອໍ້ ມ ຮສິ ໂຕນກາຍເປນັ ນວິ ຄລໂີ ອໂຊມ (Nucleosome). ຫຼາຍໆ Nucleosome ປະກອບເຂາົໍ້ ກນັ ຈະກາຍເປນັ ເສນັໍ້ ໄຍໂຄຣມາຕນິ (Chromatin fiber) ແລະໂຄຣມາຕດີ (Chromatid) ໃນທື່ ສີ ຸ ດ. ໂຄງຮື່ າງຂອງແຕ່ື ລະໂຄຣໂມໂຊມ ມີ 2 ໂຄຣມາຕດີ ທື່ ຕີ ດິ ຈອດ ກນັ ດວ້ໍ ຍເຊນໂຕຣແມ (Centromere). ເຊນໂທຣແມ (Centromere) ຫຼ ບາງເທ່ື ອເອນີ້ໍ ຈຸດນີວ້ໍ ື່ າ: primary constriction ເຊ່ື ງິ ໝາຍເຖງິ ກາງທ່ື ີເຊ່ື ອມໂຄຣມາຕນິ ເຂາົໍ້ ກນັ ມນັ ມີບດົ ບາດສາຄນັ ໃນການຜກັ ດນັ ໃຫໂໍ້ ຄຣໂມໂຊມໄປຢື່ ໃູ ນກາງໃນໄລຍະເມ ຕາເຟສຂອງຂະບວນການແບ່ື ງຈລຸ ງັ . - ນວິ ຄລໂີ ອລາອແກໄນເຊີ (nucleolar organizer) ຫຼ (secondary constriction) ເປນັ ບລເິ ວນທ່ື ປີ ະກອບໄປດວໍ້ ຍຢີນທ່ື ີ ຄວບຄມຸ ການສງັ ເຄາະ ribosomal RNA - ໂຄຣມາຕນິ (Chromatin) ໝາຍເຖງິ ສ່ື ວນທື່ ຢີ ນອອກໄປຈາກເຊນໂທຣແມ. ມີລກັ ສະນະຄາໍ້ ຍຄກັບແຂນມສີ ອງຊະນດິ : euchromatin ແລະ heterochromatin. - ທີໂລແມ (telomere) ເປນັ ອງົ ປະກອບທື່ ພີ ບົ ໃນທກຸ ໂຄຣໂມໂຊມ. ຕງັ້ໍ ຢ່ື ບູ ລເິ ວນປາຍສຸ ດຂອງແຂນໂຄຣໂມໂຊມ. ມີໜາໍ້ ທ່ື ີ ເຮດັ ໃຫໂ້ໍ ຄຣໂມໂຊມມລີ ກັ ສະນະໜຽ້ໍ ວ ແລະເຊ່ື ອມຕດິ ກບັ ໂຄຣໂມໂຊມອື່ ນ. 2. ໂຄຣໂມໂຊມ ແລະ ການແບື່ ງຈຸລງັ ການແບ່ື ງຈຸລງັ ໂດຍທາງອອໍ້ ມ (Mitosis) ການແບື່ ງຈຸລງັ ໂດຍທາງກງົ (Meiosis) - ແມື່ ນການແບ່ື ງເພື່ ອສາ້ໍ ງເປນັ ຈລຸ ງັ ຮື່ າງກາຍ. - ແມ່ື ນການແບື່ ງຈລຸ ງັ ເພ່ື ອສາ້ໍ ງເປນັ ຈລຸ ງັ ສບພນັ . - ຜນົ ຈາກຈລຸ ງັ ເລື່ ມີ ຕນົ້ໍ 1 ຈລຸ ງັ ໄດ້ໍ 2 ຈລຸ ງັ ລກູ . - ຜນົ ຈາກຈລຸ ງັ ເລ່ື ມີ ຕນົ້ໍ 1 ຈລຸ ງັ ໄດໍ້ 4 ຈລຸ ງັ ລກູ . - ມີການແບື່ ງທາດຈລຸ ງັ ພຽງ 1 ຄງັໍ້ . - ມກີ ານແບື່ ງຈທຸ າດລງັ 2 ຄງັໍ້ . - ຈລຸ ງັ ລູກມີຈານວນໂຄຣໂມໂຊມເທື່ ົາກບັ ໂຄຣໂມໂຊມ - ຈລຸ ງັ ລກູ ມີຈານວນໂຄຣໂມໂຊມເທ່ື າົ ກບັ ເຄື່ ງິ ໜື່ ງຶ ຂອງໂຄຣໂມໂຊມຂອງ ຂອງຈລຸ ງັ ແມ່ື (2n). ຈລຸ ງັ ແມື່ (n). - ໂຄຣມ າຕດິ ແຍກອອກ ຈາກ ກັນໃ ນໄລຍະ ຫຼັງ ຫຼ ແ ອ - ໂຄຣມາຕດິ ແຍກອອກຈາກກນັ ໃນໄລຍະຫງຼັ ຫແຼ ອນາເຟສ 2. ນາເຟສ. - ມກີ ານຈບັ ຄື່ ຂູ ອງໂຄຣໂມໂຊມຄກນັ - ບື່ ມີການຈບັ ຄື່ ຂູ ອງໂຄຣໂມໂຊມຄກນັ - ບ່ື ເກດີ ມຄີ ຣອສຊງິ ໂອເວ.ີ - ເກີດມຄີ ຣອສຊງິ ໂອເວ.ີ - ຈລຸ ງັ ລກູ ບ່ື ສາມາດແບ່ື ງຕື່ ໄປ. 11

ຂນັ້ໍ ຕອນທີ 4 ກິດຈະກາການສອນ 1. ຂນັ້ໍ ນາ (10 ນາທ)ີ - ຄທູ ບົ ທວນຄວາມເຂາົໍ້ ໃຈຂອງນກັ ສກຶ ສາກ່ື ຽວກບັ “ຈລຸ ງັ ’’ ໂດຍເນນັໍ້ ໃຊຄໍ້ າຖາມທບົ ທວນວື່ າ: ຈຸລງັ ແມື່ ນຫຍງັ ? ມຢີ ່ື ູພາກສ່ື ວນ ໃດຂອງຮ່ື າງກາຍ? ອງົ ປະກອບສາ້ໍ ງຂອງຈລຸ ງັ ມີຈກັ ພາກສື່ ວນ? ຈລຸ ງັ ມີຄວາມສາຄນັ ແນວໃດຕ່ື ຮ່ື າງກາຍຂອງສ່ື ງິ ທ່ື ມີ ີຊວີ ດິ ? ຈື່ ງົ ຍກົ ຕວົ ຢື່ າງຈລຸ ງັ ທື່ ີນກັ ສກຶ ສາຮຈູ ້ໍ ກັ ພອໍ້ ມອະທບິ າຍແຈງໍ້ ? - ຄູ ແລະນກັ ສກຶ ສາສນົ ທະນາ ແລະແລກປ່ື ຽນບດົ ຮຽນກ່ື ຽວກບັ ຫວົ ຂ ໍ້ “ພດ ຫສຼ ດັ ທື່ ີຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕແຕື່ ມເ້ໍ ກດີ ຮອດໃຫຍ່ື ” ຍອ້ໍ ນ ຫຍງັ ? ດວ້ໍ ຍກນົ ໄກອນັ ໃດ? ຕາມຄວາມຄດິ ຂອງນກັ ສກຶ ສາ. - ຄູ ຍກົ ປະເດ່ື ນັ ໃນເນອ້ໍ ໃນບດົ ຮຽນໃໝ່ື ໂຄຣໂມໂຊມ ແລະບດົ ບາດຂອງໂຄຣໂມໂຊມໃນການແບ່ື ງຈລຸ ງັ . 2. ຂນັໍ້ ສອນ ກິດຈະກາຄູ (35 ນາທ)ີ - ນາສະເໜີກ່ື ຽວກັບເນອ້ໍ ໃນບດົ ຮຽນກ່ື ຽວກບັ ໂຄຣໂມໂຊມ, ອງົ ປະກອບສາ້ໍ ງຂອງໂຄຣໂມໂຊມ, ການແບ່ື ງຈລຸ ງັ ແບບຜື່ ອນ ຫຼ ມິ ໂອຊສິ ໂດຍການບນັ ລະຍາຍສະເໜີຜື່ ານ Power point. (ທງັ ໝດົ ເປນັ ການເປີດທາງເພ່ື ອເປນັ ແຫື່ ງຼ ຂມໍ້ ນູ , ທດິ ທາງໃຫແໍ້ ກື່ ການເຮດັ ກດິ ຈະກາກື່ ຸມຂອງນກັ ສກຶ ສາ) ກິດຈະການກັ ສກຶ ສາ (ເຮດັ ການທດົ ລອງການແບື່ ງຈລຸ ງັ ແລະສກຶ ສາຮບູ ຮື່ າງຂອງໂຄຣໂມໂຊມ 60 ນາທີ) - ຈດັ ກື່ ຸມ (ກ່ື ຸມຍ່ື ອຍ ກ່ື ຸມລະ 4-5 ຄນົ ) - ນກັ ສກຶ ສາສກຶ ສາບດົ ທດົ ລອງກື່ ຽວກບັ ການແບື່ ງຈລຸ ງັ ແລະທາຄວາມຮຈູ ້ໍ ກັ ກບັ ອຸປະກອນ ທ່ື ີຄກູ ຽມໃຫ.້ໍ - ນກັ ສກຶ ສາສກຶ ສາແຕື່ ລະກ່ື ຸມດາເນນີ ການທດົ ລອງສກຶ ສາຂນັ້ໍ ຕອນການແບ່ື ງຈລຸ ງັ ແບບຮກັ ສາໃນຮາກຜກັ ບວົ - ສງັ ເກດໂຄຣໂມໂຊມຜື່ ານຂນັໍ້ ຕອນຂອງຂະບວນການແບ່ື ງຈລຸ ງັ . - ນກັ ສກຶ ສາແຕື່ ລະກື່ ຸມສະຫຸຼບຜນົ ການທດົ ລອງຂອງກື່ ຸມຕນົ ເອງໃສື່ ເຈຍໍ້ ທດົ ລອງ. - ຄໃູ ຫຕໍ້ າງໜາໍ້ ແຕ່ື ລະກ່ື ຸມຂນຶ້ໍ ນາສະເໜີຜນົ ການທດົ ລອງຂອງກື່ ຸມຕນົ ເອງ. - ຄປູ ະເມີນການລາຍງານຂອງຕາງໜາໍ້ ນກັ ສກຶ ສາແຕື່ ລະກື່ ຸມ ແລະ ລາຍງານຜນົ ການປະເມີນ. - ຄແູ ນະນາ ແລະເນນັໍ້ ຄນບາງຈດຸ ທື່ ີສາຄນັ ໃນການທດົ ລອງ ເພື່ ອສະຫບຸຼ ລວມຜນົ ການທດົ ລອງ. 3. ຂນັໍ້ ສະຫຼບຸ (10 ນາທ)ີ - ຄຖູ າມຂຂ້ໍ ອໍ້ ງໃຈຂອງນກັ ສກຶ ສາຕ່ື ເນອໍ້ ໃນບດົ ຮຽນທື່ ແີ ຕື່ ລະກື່ ຸມນາສະເໜີວ່ື າມີອນັ ໃດທື່ ຈີ ະສນົ ທະນາເພື່ ີເຕມີ ເພື່ ອເພ່ື ມີ ຄວາມ ເຂາົໍ້ ໃຈຂອງນກັ ສກຶ ສາທ່ື ີສນົ ໃຈ. - ຄູ ແລະນກັ ສກຶ ສາທງັ ໝົດພາຍໃນຫ້ໍອງພອໍ້ ມກນັ ສະຫຼຸບເນອ້ໍ ໃນບດົ ຮຽນຕາມລາຍການ: ຈລຸ ງັ , ໂຄຣໂມໂຊມ ແລະໜາໍ້ ທ່ື ີຂອງ ໂຄຣໂມໂຊມໃນການແບ່ື ງຈລຸ ງັ . - ຄນູ າໃຊແໍ້ ຜື່ ນວາດຊື່ ວຍຈາ Mind Map ເພື່ ອຄວາມສະດວກໃນການສະຫຼບຸ 1)ໂຄຣໂມໂຊມ 12

13

ບົດສອນ (Lesson Plan) ວິຊາ: ກາມະພນັ ວທິ ະຍາ ສາຍເຄມີສາດ ລະບບົ 12+4 ປີ3 ຫອໍ້ ງ ກ ສກົ 2021 - 2022 ພາກທີ I ພນ້ໍ ຖານວດັ ຖຸສບເຊອໍ້ ບົດທີ 2 ທາດກາມະພນັ ຫຼ ອາຊດິ ນວິ ຄລອີ ກິ ຫົວຂ:້ໍ 1. ດອີ ອກຊີຣໂິ ບນວິ ຄລອີ ກິ ອາຊດິ (Deoxyribonucleic acid) 120 ນາທີ 2. ຣິໂບນວິ ຄລອີ ກິ ອາຊດິ (Ribonucleic acid) 60 ນາທີ 3. ການຈາລອງ DNA 60 ນາທີ ຜູສ້ໍ ອນ: ປທ ໄຊຄາ ທບິ ພາວງົ ໜ່ື ວຍງານຊວີ ະສາດ ວທິ ະຍາໄລຄຫູ ຼວງນາໍ້ ທາ ເບີໂທ 020 22927351 Face book : Xaykham THIPPHAVONG Email : [email protected] ຂນັໍ້ ຕອນທ1ີ :ຜົນໄດຮ້ໍ ບັ ທື່ ຕີ ອ້ໍ ງການ ເປາົໍ້ ໝາຍ (The Goal): - ຮຽນຮູ ້ໍ ແລະ ເຂາົ້ໍ ໃຈກ່ື ຽວກບັ ປະຫວດັ ການສກຶ ສາທາດກາມະພນັ , ການປະກອບສາໍ້ ງຂອງອາຊດິ ນວິ ຄລອີ ກິ , ບດົ ບາດ ແລະ ໜາ້ໍ ທ່ື ີຂອງຢີນໃນຂະບວນການຕ່ື າງໆຂອງສ່ື ງິ ທື່ ີມີຊີວດິ , ຮຽນຮູບໍ້ ນັ ດາສູດແບບຕງັໍ້ ແລະການແກໂໍ້ ຈດບນັ ຫາ. - ສາມາດອະທບິ າຍປະຫວດັ ການຄນົ້ໍ ຄວາ້ໍ ກາມະພນັ , ຄວາມແຕກຕ່ື າງລະຫວ່ື າງ DNA ແລະ RNA, ການຈາລອງ DNA, ໂຄງ ສາໍ້ ງແບບຈາລອງ DNA ແລະ RNA. ນອກນນັໍ້ , ຍງັ ສາມາດຊອກຫາອດັ ຕາສື່ ວນຂອງບນັ ດາເບສໃນໂມເລກຸນ ແລະ ສະແດງ ການຈບັ ຄຂູ ອງບນັ ດາເບສ. ຄາຖາມທ່ື ຈີ ະເປນັ (Essential Questions) ດາໍ້ ນຄວາມເຂາົໍ້ ໃຈ (Understanding) 4. ອາຊດິ ນວິ ຄລອີ ກິ ແມ່ື ນຫຍງັ ? ມີຈກັ ຊະນດິ ?ຄຊະນດິ ໃດແດ່ື ? ນກັ ສກຶ ສາຈະເຂາົ້ໍ ໃຈ: ມີຢື່ ໃູ ນພາກສື່ ວນໃດ ແລະ ເຮດັ ໜາ້ໍ ທ່ື ຫີ ຍງັ ? - ການປະກອບສາໍ້ ງຂອງອາຊດິ ນວິ ຄລີອກິ , ຄວາມແຕກ ຕື່ າງ ລະຫວື່ າງ DNA ແລະ RNA. 5. ນວິ ຄລໂີ ອໄທ ດ,໌ ນວິ ຄລີໂອໄຊມ໌ ແ ມ່ື ນຫ ຍງັ ? ມີ ກ າ ນ - ການຈາລອງໂມເລກຸນ DNA ໃນຂະບວນການແບ່ື ງຈລຸ ງັ ປະກອບສາ້ໍ ງຄແນວໃດ? - ການຊອກ ຫ າອດັ ຕາສ່ື ວນຂອງເບສໃນໂມ ເລກຸ ນຂອງອາ 6. ດເີ ອນັ ເອ ແລະ ອາເອນັ ເອຕື່ າງກນັ ແນວໃດ? ຊດິ ນວິ ຄລອີ ິກ, ສູດຊອກຫ າໂມ ເລກຸ ນ ແລະການຈາລອງ 7. ສາຍໜ່ື ຶງຂອງ DNA ມີການຊບັ ຊອ້ໍ ນນວິ ຄລໂີ ອໄທດຄ໌ AAT DNA, ພນັ ທະ ແລະໂມເລກຸນຂອງນວິ ຄລໂີ ອໄທດ,໌ ການຈບັ ຄື່ ູ CCG CGA TTG ຈ່ື ງົ ຫາສາຍທີ 2 ແລະ ສາຍ mRNA ທ່ື ີ ສງັ ເຄາະຈາກສາຍດ່ື ງັ ກື່ າວ? ຂອງເບສ... 8. ຢີນ 1 ມີຄວາມຍາວ 5600A°. ຈ່ື ງົ ຊອກຫາຈານວນນວິ ຄລີ ໂອໄທດແ໌ ຕື່ ລະຊະນດິ , ພນັ ທະໄຮໂດຣ ແລະພນັ ທະຟສົ ຟ? ດາ້ໍ ນຄວາມຮູ ້ໍ ດາ້ໍ ນທກັ ສະ ແລະ ຄວາມສາມາດ: - ປະຫ ວດັ ການສກຶ ສາ, ຄວາມໝ າຍ, ບດົ ບາດ ແລະ ຄວາມ - ອະທບິ າຍການປະກອບສາ້ໍ ງ DNA ແລະ RNA, ຊອກຫາສາຍ ຄເູ ບສທື່ ຈີ ບັ ຄກູ ນັ ໃນໂມເລກຸນໄດ.ໍ້ ສາຄນັ ຂອງອາຊດິ ນວີິ ເຄລອກິ ໃນຂະບວນການຕື່ າງໆຂອງຈລຸ ງັ ສ່ື ງິ ທ່ື ມີ ຊີ ວີ ດິ . - ບອກຮູບຮ່ື າງ, ລກັ ສະນະ, ການປະກອບສາ້ໍ ງ ແລະ ບດົ ບາດ - ອງົ ປະກອບທາງເຄມ,ີ ການປະກອບສາໍ້ ງຂອງອາຊດິ ນວິ ເຄລອກິ ຂອງ DNA ແລະ RNA ໄດ.ໍ້ (DNA ແລະ RNA), ອດັ ຕາສື່ ວນຂອງເບສໃນໂມເລກຸ ນ - ອະທບິ າຍຮູບແບບການຈາລອງ DNA, ປດັ ໄຈໃນການຈາລອງ. 14

DNA, ການຈບັ ຄື່ ເູ ບສ... - ສາມາດທດົ ສອບ ຫຼ ທົດລອງສະກັດ DNA ເພ່ື ອສກຶ ສາເອງ - ຮູກ້ໍ ື່ ຽວກບັ ຮູບແບບ, ຂນັໍ້ ຕອນ ແລະ ລກັ ສະນະການຈາລອງ ໂດຍສະເພາະແມ່ື ນການສະກດັ DNA ຈາກພດ. DNA. - ແກໍບ້ ດົ ໂຈດເພື່ ອຊອກຫາຈານວນໂມເລກຸ ນນວິ ຄລໂີ ອໄທ ດ,໌ - ສູດພນໍ້ ຖານການຊອກຫາໂມເລກຸ ນນວິ ຄລີໂອໄທດ,໌ ພນັ ທະທື່ ີ ສ່ື ວນຮອ້ໍ ຍ, ພນັ ທະຂອງຢີນໄດ.້ໍ ກື່ ຽວ ແລະວທິ ແີ ກໂໍ້ ຈດ. ຂນັ້ໍ ຕອນທີ 2: ຫຼັກຖານທື່ ໃີ ຊປໍ້ ະເມນີ ໜໍາ້ ວຽກທື່ ຕີ ອໍ້ ງປະຕບິ ດັ (Task) ຫຼກັ ຖານອື່ ນໆ (Other Evidences) - ຄສູ ນົ ທະນາຮ່ື ວມກບັ ນກັ ສກຶ ສາກື່ ຽວກບັ ການແບ່ື ງຈລຸ ງັ ໂດຍ - ນກັ ສກຶ ສາສາມາດອະທບິ າຍບດົ ບາດຂອງ DNA ໃນຂະບວນ ເນັນໍ້ ເຖິງຂັນ້ໍ ຕອນກ ານກ ະ ກ ຽ ມ ໃ ນບັນໍ້ ສັງ ເຄາະ ທ າ ດ (Synthesis Phase). ການແບື່ ງຈລຸ ງັ . - ນກັ ສກຶ ສາສາມາດຕອບຄາຖາມທື່ ີກ່ື ຽວຂອງກບັ ອາຊດິ ນິວ - ຄນູ າສະເໜີບດົ (Power point) ເພ່ື ອໃຫນ້ໍ ກັ ສກຶ ສາໄດຮ້ໍ ບັ ຄວາມຮໃູ ້ໍ ໝື່ ຕາມເນອ້ໍ ໃນບດົ ຮຽນ. ຄລອີ ກິ ເຊ່ື ນັ : ອງົ ປະກອບທາງເຄມີ, ໂຄງສາໍ້ ງ, ການຈາລອງ... - ໃຊສ້ໍ ່ື ແບບຈາລອງໜ່ື ວຍອົງປະ ກອບຂອງ DN A ແ ລະ - ອະທບິ າຍການສາໍ້ ງ ຫຼ ປະກອບແບບຈາລອງໂຄງສາໍ້ ງໂມເລກຸ ນ ຂອງ DNA ໄດຢ້ໍ ື່ າງຖກຕອໍ້ ງ. RN A (ນວິ ຄລີໂອໄຊມ໌ ແລະນວິ ຄລີໂອໄທດ)໌ ພ້ອໍ ມແບບ ຈາລອງໂຄງສາໍ້ ງຂອງ DNA ປະກອບການອະທບິ າຍ. - ຈບັ ຄ່ື ູ ຫຼ ຊອກຫາສາຍກົງກນັ ຂາໍ້ ມຂອງສາຍເຄາົໍ້ ຂອງເບສທື່ ເີ ຂາົ້ໍ - ຕງັໍ້ ໂຈດບນັ ຫາຕວົ ຢ່ື າງແລວໍ້ ແກໍ້ ແລະອະທບິ າຍໃຫນ້ໍ ກັ ສກຶ ສາ ຄື່ ກູ ນັ ໃນໂມເລກຸນຂອງ DNA ແລະ RNA. ເຂາົ້ໍ ໃຈ. - ແບ່ື ງນກັ ສກຶ ສາອອກເປັນກ່ື ຸ ມເພື່ ອເຮດັ ກິດຈະກາ ສາໍ້ ງແບບ - ສາມາດທດົ ລອງສະກດັ DNA ຈາກຜກັ ແລະ ໝາກໄມ້ໍ ພອໍ້ ມ ທງັ ສາມາດອະທບິ າຍເຫດການທື່ ເີ ກີດຂນຶ້ໍ . ຈາລອງ DNA ແລະທດົ ລອງສະກດັ DNA ຈາກຕວົ ຢ່ື າງ. - ແກໂ້ໍ ຈດບນັ ຫ າກ່ື ຽວກບັ ການຊອກຫາສື່ ວນຮອ້ໍ ຍຂອງເບສ - ນກັ ສກຶ ສາ ສາ້ໍ ງແບບຈາລອງ DNA, ເຮດັ ການທດົ ລອງ, ໃນນວິ ຄລໂີ ອໄທດ,໌ ພນັ ທະໃນທື່ ອນຂອງຢີນໄດ.ໍ້ ສະຫບຼຸ ແລະ ເຮດັ ບດົ ລາຍງານສື່ ງົ . - ຕອບ ຫຼ ອະທບິ າຍບນັ ຫາທາດກາມະພນັ ທື່ ເີ ຊ່ື ອມໂຍງກບັ ຊວີ ດິ - ສະຫຸບຼ , ອະທບິ າຍບດົ ຮຽນຄນ. ຕວົ ຈງິ ຂອງສດັ , ພດ... ໄດ້ໍ ເປນັ ຕນົ້ໍ ແມ່ື ນການຮກັ ສາເຊອ້ໍ ແນວ, - ມອບວຽກບາໍ້ ນໃນທາ້ໍ ຍບດົ ພອໍ້ ມວາງເກນປະເມນີ . ການນາໃຊເໍ້ ຕກັ ໂນໂລຊກີ າມະພນັ ໃນການສາໍ້ ງພດສດັ ຫຼຈລຸ ນິ ຊີ 3. ເນອໍ້ ໃນຫຼກັ ຂອງບດົ ຮຽນ ດດັ ແປງກາມະພນັ . ອາຊດິ ນຄູ ລອີ ກິ (Nucleic Acid) ເປນັ ທາດປະສມົ ອງົ ຄະທາດທ່ື ີມີຄວາມສາຄນັ ຕ່ື ສ່ື ງິ ທ່ື ີມີຊວີ ດິ ຄເປນັ ສານກາມະພັນ ຫວຼ ດັ ຖຸສບເຊອໍ້ ຂອງຈລຸ ງັ . ພບົ ທງັ ໃນ ພວກຈຸລງັ ໂປຣຄາຣີໂອດ ແລະຢຄູ າຣີໂອດ. ມີໂຄງສາ້ໍ ງ ແລະອງົ ປະກອບທ່ື ີຊບັ ຊອ້ໍ ນເຊ່ື ງິ ເຮດັ ໜໍ້າທ່ື ີຄວບຄມຸ ການສງັ ເຄາະໂປຣຕນິ ແລະຂະບວນການຕື່ າງໆຂອງຈລຸ ງັ . ອາຊດິ ນຄູ ລອີ ກິ ມີ 2 ຊະນດິ ຄ: DNA (Deoxyribonucleic acid) ມີຢ່ື ໃູ ນສື່ ງິ ທ່ື ີມີຊວີ ດິ ທ່ື ົວໄປ ແລະRNA (Ribonucleic acid) ມີໃນຈາໄວຣສັ ແລະໄວຣອຍ. 1. ອາຊດິ ດີອອກຊຣີ ໂິ ບ ນູຄລີອກິ (Deoxyribonucleic Acid, DNA) ເປນັ ສານກາມະພນັ ທື່ ີສາຄນັ ຂອງສ່ື ງິ ທື່ ີມຊີ ວີ ດິ . ສ່ື ວນຫາຼ ຍຈະພບົ ໃນພວກຢຄູ າຣີໂອດ, ມໂີ ຄງສາ້ໍ ງ ແລະອງົ ປະກອບທ່ື ີມີ 3 ພາກສື່ ວນຄ: ເບສໄນໂຕຣເຈນ, ນາ້ໍ ຕານເພນໂທສຊະນດິ ດອີ ອກຊຣີ ໂິ ບ (C5H10O4) ແລະອາຊດິ ຟສົ ຟລກິ ເຮດັ ໜາໍ້ ທ່ື ີເປນັ ແມ່ື ແບບ. 2. ອາຊດິ ຣໂິ ບນູຄລອີ ກິ (Ribonucleic Acid, RNA) ເປນັ ອາຊດິ ນວິ ເຄລອກິ ທື່ ີເປນັ ສາຍດຽວ (single strand) ທ່ື ີພບົ ທງັ ໃນແກນ, ໄຊໂທພລາສຊມຶ , ໄມໂທຣຄອນເດຣຍ, ຄລໂຣພລາສ, 15

ໄວຣສັ , ໄວຣອຍດ.໌ .. ແລະຖກສງັ ເຄາະຂນຶ້ໍ ຈາກສາຍ ດເີ ອນເອ ເພ່ື ອເຮດັ ໜ້າໍ ທ່ື ີໃນຂະບວນການສງັ ເຄາະໂປຣຕນິ . ໂດຍທື່ ົວໄປແລວ້ໍ RNA ກມີອງົ ປະກອບທາງເຄມຄີ າໍ້ ຍຄຄກບັ DNA ແຕ່ື ຕ່ື າງບາງຈດຸ ເຊື່ ງິ ມເີ ບສ U ປ່ື ຽນແທນເບສ T ແລະນາໍ້ ຕານຣໂິ ບ (C5H10O5) ນາ້ໍ ຕານ C5H10O4) ປື່ ຽນແທນເທື່ າົ ນນັໍ້ . ມີ 3 ຊະນດິ ທ່ື ເີ ຮດັ ໜາໍ້ ທ່ື ີແຕກຕ່ື າງກນັ ຄອາເອນເອຣໂິ ບໂຊມ (Ribosomal RNA) ເປນັ ທື່ ີ ຕງັໍ້ ໃນການສງັ ເຄາະໂປຣຕນິ , ອາເອນເອສ່ື ສານ (messenger RNA, mRNA) ເຮດັ ໜໍ້າທື່ ີຖອດລະຫັດ ແລະRNA ຂນົ ສື່ ງົ (transfer RNA, tRNA) ເຮດັ ໜາໍ້ ທ່ື ຂີ ນົ ສື່ ງົ ອາຊດິ ອາມນີ ໄປຍງັ ໜ່ື ວຍແປລະຫດັ ໃນທາຈລຸ ງັ . 3. ການຈາລອງ DNA(DNAreplication) ວທິ ີການສງັ ເຄາະ DNA ໂມເລກຸນໃໝື່ ໃຫຄໍ້ DNA ໂມເລກຸ ນເດມີ ທຸກປະການໂດຍໃຊ້ໍ DNA ເດມີ ເປນັ ແມື່ ແບບ (template) ເພື່ ອໃຫໄໍ້ ດໍ້ DNA ໂມເລກຸນໃໝື່ ຈານວນຫຼາຍໆທື່ ເີ ຮດັ ໜາ້ໍ ທື່ ສີ ງັ ເຄາະເປນັ RNA (ການຖອດລະຫດັ ) ແລະແປລະຫດັ ໃນທື່ ີສຸດ. ຂະບວນການຄູນສອງຂອງ DNA ເກດີ ຂນຶ້ໍ ຕາມຫຼກັ ເກນເພ່ື ມີ ເຕມີ ແລະຫຼກັ ເກນກື່ ງິ ອະນລຸ ກັ (ຕາມທດິ ສະດຂີ ອງ Crick and Watson). ເພື່ ອດາເນນີ ຂະບວນການຄູນສອງຈາເປນັ ຕອໍ້ ງມີເອນັ ໄຊດເ໌ ພ່ື ອຄາຍກຽວຄື່ ູ, ເອນັ ໄຊມສ໌ ງັ ເຄາະທື່ ອນ RNA ຂວົໍ້ ຕື່ ຫຼ primer, ເອນັ ໄຊມ໌ DNA polymerase, ເອນັ ໄຊມ໌ຕື່ ສນົໍ້ ຫຼ linked ... ເຂາົໍ້ ຮື່ ວມ ຂະບວນກ ານ. ເມື່ ອມີ ການຄນູ ສອງສາຍ polynucleotide ຖກສງັ ເຄາະຕາມລວງຍາວຕາມທດິ 5' → 3' ແລະຈາເປັນຕອ້ໍ ງມີຂວົ້ໍ ຕື່ ເພື່ ອເລື່ ມີ ຕນົໍ້ ການສງັ ເຄາະ (ຂວົໍ້ ຕ່ື ຫຼ primer ແມື່ ນທື່ ອນ RNA ທ່ື ີມີປາຍ 3'OH ອດິ ສະຫຼະ). ໂມເລກຸນຂອງ DNA ເມື່ ອມກີ ານຄນູ ສອງ 1 ຄງັໍ້ ຈະໄດໂ້ໍ ມເລກຸນໃໝ່ື 2 ໂມເລກຸນ. ໃນການຈາລອງໂມເລກຸນຂອງ DNA ແບບກ່ື ງິ ອະນລຸ ກັ ມເີ ອນໄຊມກ໌ ່ື ຽວຂອ້ໍ ງກບັ ປະຕກິ ລິ ຍິ າດ່ື ງັ ນີ:ໍ້ 1) Helix uncoiling protein ຫຼ Helicase ເຮດັ ໜາໍ້ ທ່ື ທີ າລາຍພນັ ທະໄຮໂດເຈນໃຫ້ໍ DNA ກຽວຄ່ື ແູ ຍກເປນັ ສາຍດຽວ. 2) Single strand DNA binding protein (SSB) ເຮດັ ໜາໍ້ ທື່ ີຈບັ DNA ສາຍດຽວປອ້ໍ ງກນັ ບື່ ໃຫຈໍ້ ບັ ເປນັ ກຽວຄື່ ອູ ກີ . 3) Helix relaxing protein ຫຼ Topoisomerase ເຮດັ ໜ້າໍ ທື່ ຄີ າຍປມົ ທື່ ີຢື່ ູເທງິ ຈດຸ ແຍກຂອງກຽວຄ່ືໂູ ດຍການຕດັ ສາຍໃດສາຍ ໜ່ື ງຶ ຂອງດເີ ອນັ ເອອອກເພ່ື ອໃຫເໍ້ ກດີ ການຄາຍກຽວຂອງປມົ ເທງິ ຈດຸ ແຍກນນັໍ້ ແລວ້ໍ ຈ່ື ງຶ ຕ່ື ຕດັ ກບັ ຄນຄເກື່ າົ . 4) ດເີ ອນັ ເອໂພລເີ ມເີ ຣສ (DNA polymerase)ໃນໂປຄາຣໂີ ອສ (prokaryote) ມີ 3 ຊະນດິ ຄ: - DNA polymerase I ເຮດັ ໜາ້ໍ ທ່ື ີເລື່ ງັ ປະຕກິ ລິ ຍິ າໂພລເີ ມຂີ ອງນວິ ຄລໂີ ອໄທ (polymerization). - DNA polymerase II ເຮດັ ໜາໍ້ ທ່ື ີການດົ ການເລ່ື ມີ ຕນົ້ໍ ສງັ ເຄາະ. - DNA polymerase III ເຮດັ ໜາໍ້ ທື່ ຄີ ວບຄມຸ ການສງັ ເຄາະ ແລະເພື່ ຄີ ວາມຍາວຂອງສາຍໃໝ່ື . ເນື່ ອງຈາກໂມເລກຸ ນເດີມຂອງ DNA ປະກອບດວ້ໍ ຍໂພລີນວິ ຄລໂີ ອໄທດ໌ 2 ສາຍ ທດິ ທາງສວນກນັ ແລະຂະໜານກັນ. ດື່ ງັ ນນັ້ໍ , ໃນການຈາລອງຂອງ DNA ຈະມີການສາ້ໍ ງໂພລນີ ວິ ຄລໂີ ອໄທດສ໌ າຍໃໝ່ື ສາຍໜື່ ຶງແບບຍາວຕະຫຼອດເອນີ້ໍ ສາຍນວີໍ້ ່ື າ : leading strand. ອີກສາຍໜື່ ງຶ ບ່ື ສາມາດສາໍ້ ງຕື່ ເນ່ື ອງກນັ ເປນັ ສາຍຍາວຕະຫອຼ ດໄປໄດ້ໍ ເພາະທດິ ທາງການສາ້ໍ ງສວນກັບທດິ ທາງການຄາຍກຽວ ຂອງໂມເລກຸນເດມີ ຂອງ DNA ຈື່ ງຶ ມີການສາ້ໍ ງໂພລີນວິ ຄລໂີ ອໄທດສ໌ າຍສນັໍ້ ໆຂນຶ້ໍ ມາກ່ື ອນແລວ້ໍ ຈ່ື ງຶ ມາຕ່ື ກນັ ເປນັ ສາຍຍາວເພ່ື ອໃຫທໍ້ ດິ ທາງການສາ້ໍ ງເປັນແບບ 5' → 3' ເຊື່ ນັ ກນັ ເອນີໍ້ ສາຍນວີໍ້ ່ື າ: ສາຍ lagging strand. ນວິ ຄລໂີ ອໄທດເ໌ ອນີໍ້ ໂພລນີ ວິ ຄລໂີ ອໄທດສ໌ າຍສນັ້ໍ ໆ ນວີ້ໍ ່ື າ: Okazaki fragments. 4. ກິດຈະກາການສອນ 1. ຂນັ້ໍ ນາ (10 ນາທີ) - ຄທູ ບົ ທວນຄວາມເຂາົ້ໍ ໃຈຂອງນກັ ສກຶ ສາກື່ ຽວກບັ “ຢີນກບັ ໂຄຣໂມໂຊມ’’ ໂດຍເນນັໍ້ ໃຊຄໍ້ າຖາມທບົ ທວນວື່ າ: ໃນໂຄຣໂມໂຊມ ບນັ ຈມຸ ີອງົ ປກອບໃດແດື່ ? ສື່ ງິ ທ່ື ຢີ ູໃນໂຄຣໂມໂຊມນນັ້ໍ (DNA) ໄດມ້ໍ າຈາກໃສ, ເຮດັ ໜາ້ໍ ທື່ ຫີ ຍງັ ໃນຈລຸ ງັ ? - ຄູ ແລະນກັ ສກຶ ສາສນົ ທະນາ ແລະແລກປ່ື ຽນບດົ ຮຽນກື່ ຽວກບັ ຫວົ ຂ ້ໍ “ຢນີ ແລະບດົ ບາດຂອງມັນ”, ‘‘ລກູ ພ່ື ຫຼຕະກຸນດຽວກັນ ມລີ ກັ ສະນະຄາໍ້ ຍຄກນັ ’’ ຍອໍ້ ນຫຍງັ ? ດວ້ໍ ຍກນົ ໄກອນັ ໃດ? ຕາມຄວາມຄດິ ຂອງນກັ ສກຶ ສາ. - ຄູ ຍກົ ປະເດ່ື ນັ ໃນເນອໍ້ ໃນບດົ ຮຽນໃໝ່ື ທາດກາມະພນັ ຫຼ ອາຊດິ ນວິ ຄລອີ ກິ ແລະບດົ ບາດຂອງມນັ ໃນຮ່ື າງກາຍສື່ ງິ ທ່ື ີມຊີ ວີ ດິ . 16

2. ຂນັ້ໍ ສອນ ກິດຈະກາຄູ (30 ນາທີ) - ນາສະເໜີກື່ ຽວກບັ ເນອ້ໍ ໃນບດົ ຮຽນກື່ ຽວກບັ ປະຫວດັ ການຄນົໍ້ ຄວາ້ໍ ທາດກາມະພນັ , ອງົ ປະກອບສາໍ້ ງຂອງອາຊດິ ນວິ ຄລອີ ກິ , ການຈາລອງ DNA ໂດຍການບນັ ລະຍາຍສະເໜີຜື່ ານ Power point, ຍກົ ສູດແບບຕງັ້ໍ , ອະທິບາຍສດູ , ຕງັ້ໍ ໂຈດ ພອໍ້ ມແກໍ້ ຕວົ ຢື່ າງ. (ທງັ ໝດົ ເປນັ ການເປດີ ທາງເພື່ ອເປນັ ແຫ່ື ງຼ ຂມໍ້ ູນ, ທດິ ທາງໃຫແໍ້ ກື່ ການເຮດັ ກດິ ຈະກາກື່ ຸມຂອງນກັ ສກຶ ສາ) ກດິ ຈະການກັ ສກຶ ສາ ກິດຈະກາ 1 ຜະລດິ ສື່ ແບບຈາລອງໂຄງສາ້ໍ ງຂອງ DNA (60 ນາທີ) - ຈດັ ກ່ື ຸມ (ກ່ື ຸມຍື່ ອຍ ກື່ ຸມລະ 4-5 ຄນົ ) - ນກັ ສກຶ ສາທບົ ທວນຄວາມເຂາົ້ໍ ໃຈກື່ ຽວກບັ ການປະກອບສາ້ໍ ງທາງເຄມຂອງ DNA. - ທາຄວາມຮູຈໍ້ ກັ ກບັ ອຸປະກອນ, ວດັ ສະດຸ ທ່ື ີຄກູ ຽມໃຫ.ໍ້ - ນກັ ສກຶ ສາຮ່ື ວມກນັ ຜະລດິ ສື່ ແບບຈາລອງໂຄງສາ້ໍ ງຂອງ DNA ຕາມແບບທ່ື ີກະກຽມມາ. - ນກັ ສກຶ ສາສກຶ ສາແຕ່ື ລະກ່ື ຸມອະທບິ າຍກື່ ຽວກບັ ບນັ ດາພາກສ່ື ວນຂອງແບບຈາລອງທື່ ີກື່ ຸມຕນົ ເອງສາໍ້ ງຂນຶໍ້ . ກດິ ຈະກາ 2 ທົດລອງສະກດັ ຜກຶ ຂອງ DNA ຕວົ ຢ່ື າງພດ 60 ນາທີ - ຈດັ ກ່ື ຸມ (ກ່ື ຸມຍື່ ອຍ ກ່ື ຸມລະ 4-5 ຄນົ ) - ນກັ ສກຶ ສາສກຶ ສາບດົ ທດົ ລອງກື່ ຽວກບັ ການສະກດັ DNA ຈາກພດ ແລະທາຄວາມຮຈູ ້ໍ ກັ ກບັ ອຸປະກອນ ທື່ ີຄກູ ຽມໃຫ.້ໍ - ນກັ ສກຶ ສາສກຶ ສາແຕື່ ລະກື່ ຸມດາເນນີ ການທດົ ລອງ. - ນກັ ສກຶ ສາສກຶ ສາແຕື່ ລະກື່ ຸມສະຫຸບຼ ຜນົ ການທດົ ລອງຂອງກື່ ຸມຕນົ ເອງ. - ຄປູ ະເມນີ ການລາຍງານຂອງຕາງໜາ້ໍ ນກັ ສກຶ ສາແຕື່ ລະກ່ື ຸມ ແລະ ລາຍງານຜນົ ການປະເມນີ . - ຄແູ ນະນາ ແລະເນນັໍ້ ຄນບາງຈດຸ ທື່ ສີ າຄນັ ໃນການທດົ ລອງ ເພ່ື ອສະຫຼຸບລວມຜນົ ການທດົ ລອງ. ໝາຍເຫດ: ກດິ ຈະກາ 1 ແລະ 2 ແມ່ື ນແບື່ ງກ່ື ຸມເຮດັ (ຖາໍ້ ມີ 6 ກ່ື ຸມແບື່ ງ 3 ກື່ ຸມເຮດັ ກດິ ຈະກາ 1 ສ່ື ວນເຫອຼ ເຮດັ ກດິ ຈະກາ 2). ກດິ ຈະກາ 3 ແກໂໍ້ ຈດບນັ ຫາກ່ື ຽວກບັ ໂຄງສາ້ໍ ງຂອງອາຊດິ ອານວິ ຄລອີ ກິ , ຄວາມສາພນັ ລະຫວ່ື າງມວນສານ, ສ່ື ວນປະກອບ, ອດັ ຕາ ສ່ື ວນບນັ ດາ nucleotide, ribonucleotide ຂອງຢີນ (50 ນາທ)ີ . - ຈດັ ກື່ ຸມ (ກ່ື ຸມຍື່ ອຍ ກື່ ຸມລະ 4-5 ຄນົ ) ອາດຖກ່ື ຸມເກ່ື າົ - ຄຢູ າຍຄາຖາມໂຈດບນັ ດາກື່ ຽວກບັ ໂຄງສາ້ໍ ງຂອງອາຊດິ ອານວິ ຄລີອກິ , ຄວາມສາພນັ ລະຫວ່ື າງມວນສານ, ສື່ ວນປະກອບ, ອດັ ຕາສື່ ວນບນັ ດາ nucleotide, ribonucleotide ຂອງຢນີ ປະມານ 2-3 ຂທ້ໍ ື່ ໄີ ດກ້ໍ ຽມມາໃຫແ້ໍ ຕ່ື ລະກ່ື ຸມ. - ນກັ ສກຶ ສາແຕ່ື ລະກ່ື ຸມສນົ ທະນາ ແລະພອ້ໍ ມກນັ ແກໂ້ໍ ຈດບນັ ຫາຂອງກ່ື ຸມຕນົ ເອງ. - ຕາງໜາໍ້ ກ່ື ຸມຂນຶໍ້ ແກ,້ໍ ກ່ື ຸມລະ 1 ຂ ້ໍ ເຖງິ ຈະມກີ ່ື ຸມຊາ້ໍ ກນັ ກຕາມແຕື່ ໃຫໄ້ໍ ດແໍ້ ກໝໍ້ ດົ ທຸກຂ.້ໍ - ຄຕູ ລີ າຄາການແກໂ້ໍ ຈດຂອງນກັ ສກຶ ສາແຕ່ື ລະກ່ື ຸມ ພອ້ໍ ມປະເມນີ ຜນົ . 3. ຂນັໍ້ ສະຫຸຼບ (15 ນາທ)ີ - ຄຖູ າມຂຂ້ໍ ອ້ໍ ງໃຈຂອງນກັ ສກຶ ສາຕື່ ເນອ້ໍ ໃນບດົ ຮຽນທື່ ີແຕ່ື ລະກ່ື ຸມນາສະເໜີວື່ າມອີ ນັ ໃດທື່ ຈີ ະສນົ ທະນາເພື່ ີເຕີມເພື່ ອເພ່ື ີມຄວາມ ເຂາົ້ໍ ໃຈຂອງນກັ ສກຶ ສາທື່ ີສນົ ໃຈ. - ຄູ ແລະນກັ ສກຶ ສາທງັ ໝດົ ພາຍໃນຫອ້ໍ ງພອໍ້ ມກນັ ສະຫຼຸບເນອ້ໍ ໃນບດົ ຮຽນຕາມລາຍການ: ຈກຸ ານປະກອບສາໍ້ ງທາງເຄມ,ີ ໂຄງສາໍ້ ງ ຂອງອາຊດິ ນວິ ຄລອີ ກິ ແລະການຈາລອງຕວົ DNA. - ຄນູ າໃຊແ້ໍ ຜ່ື ນວາດຊື່ ວຍຈາ Mind Map ເພ່ື ອຄວາມສະດວກໃນການສະຫຸບຼ 17

18

ບດົ ສອນ (Lesson Plan) ວິຊາ: ກາມະພນັ ວທິ ະຍາ ສາຍເຄມສີ າດ ລະບບົ 12+4 ປ3ີ ຫອໍ້ ງ ກ ສກົ 2021 - 2022 ພາກທີ I ພນໍ້ ຖານວດັ ຖສຸ ບເຊອໍ້ ບດົ ທີ 4 ຢີນ ແລະ ບດົ ບາດຂອງຢີນໃນການສງັ ເຄາະໂປຣຕນິ ໃຊເໍ້ ວລາ 240 ນາທີ ຜູສ້ໍ ອນ: ປທ ໄຊຄາ ທບິ ພາວງົ ໜື່ ວຍງານຊວີ ະສາດ ວທິ ະຍາໄລຄຫູ ຼວງນາໍ້ ທາ ເບີໂທ 020 22927351 Face book : Xaykham THIPPHAVONG Email : [email protected] ຂນັໍ້ ຕອນທີ 1: ຜົນໄດຮ້ໍ ບັ ທື່ ຕີ ອໍ້ ງການ ເປາົໍ້ ໝາຍ (The Goal): - ສກຶ ສາຂະບວນການຖອດລະຫັດ ແລະແປລະຫດັ ຂອງການສງັ ເຄາະໂປຣຕນິ ໃນຈລຸ ງັ ຂອງສື່ ງິ ທ່ື ີມີຊີວດິ ໂດຍຜ່ື ານການນາສະເໜີ ບດົ ຂອງຄ,ູ ການເຮດັ ກດິ ຈະກາເປນັ ກື່ ຸມ. - ສາມາດອະທບິ າຍກນົ ໄກການຖອດລະຫດັ ແລະການແປລະຫດັ . ນາໃຊສ້ໍ ດູ ເຂາົ້ໍ ໃນການແກໂໍ້ ຈດບນັ ຫາໄດຢ້ໍ ່ື າງຖກຕອ້ໍ ງ. ດາ້ໍ ນຄວາມເຂາົໍ້ ໃຈ (Understanding) ຄາຖາມທ່ື ີຈະເປນັ (Essential Questions) ນກັ ສກຶ ສາຈະເຂາົໍ້ ໃຈ: 9. ໂປຣຕນິ ແມ່ື ນຫຍງັ ? ມຄີ ວາມສາຄນັ ແນວໃດຕື່ ຈລຸ ງັ ? - ບດົ ບາດຂອງມນັ ຕ່ື ຈລຸ ງັ ແລະຮື່ າງກາຍຂອງສື່ ງິ ທື່ ີມຊີ ວີ ດິ . 10.ເປນັ ຫຍງັ ຈ່ື ງຶ ຕອ້ໍ້ໍ ງເກີດການສງັ ເຄາະໂປຣຕນິ ? - ໜາ້ໍ ທ່ື ີຂອງບນັ ດາອງົ ປະກອບທ່ື ີເຂາົ້ໍ ຮ່ື ວມໃນຂະບວນການຖອດ ແລະ 11.ການສງັ ເຄາະໂປຣຕນິ ແມ່ື ນແນວໃດ? 12.ການຖ ອດ-ກ ານແປລະຫັດແມື່ ນແ ນວໃດ? ເກີ ດຂຶນໍ້ ແປລະຫດັ . - ກນົ ໄກ, ຂນັໍ້ ຕອນການຖອດ ແລະແປລະຫັດ. ຈາແນກຄວາມແຕກ ພາກສ່ື ວນໃດຂອງຈລຸ ງັ ? 13.ການສງັ ເຄາະໂປປຣຕນິ ມີຄວາມສາຄນັ ແນວໃດຕ່ື ຈລຸ ງັ ? ຕ່ື າງລະຫວ່ື າງກນົ ໄກທ່ື ີເກີດໃນຢູຄາຣໂີ ອດ ແລະໂປຣຄາຣີໂອດ. - ການນາໃຊສ້ໍ ູດພນໍ້ ຖານເພ່ື ອແກໂໍ້ ຈດທ່ື ຫີ ຼາກຫຼາຍ. ດາ້ໍ ນຄວາມຮູ ໍ້ ດາ້ໍ ນທກັ ສະ ແລະ ຄວາມສາມາດ: - ໂປຣຕນິ ແລ ະບດົ ບາດຂອງມນັ ຕື່ ຈລຸ ງັ ແລະຮ່ື າງກ າຍຂອງສື່ ງິ ທື່ ີ ມີ - ອະທບິ າຍລກັ ສະນະສະເພາະຂອງໂປຣຕນິ , ບດົ ບາດຂອງ ຊວີ ດິ . ມນັ ຕື່ ຈລຸ ງັ ແລະຮື່ າງກາຍຂອງສ່ື ງິ ທື່ ີມຊີ ວີ ດິ . - ບນັ ດາອງົ ປະກອບທ່ື ເີ ຂາົໍ້ ຮ່ື ວມໃນຂະບວນການຖອດ ແລະແປລະຫດັ . - ກນົ ໄກ, ຂນັ້ໍ ຕອນການຖອດ ແລະແປລະຫດັ - ອະທິບາຍກນົ ໄກການຖອດລະຫັດ ແລະການແປລະຫດັ . - ສດູ ພນ້ໍ ຖານເພື່ ອແກໂໍ້ ຈດທື່ ີກ່ື ຽວຂອໍ້ ງກບັ ການຖອດ ແລະແປລະຫດັ . ເຂາົໍ້ ໃຈແຈງ້ໍ ແລະອະທິບາຍໄດເໍ້ ຖງິ ຂນັ້ໍ ຕອນການຖອດ ລະຫດັ ແລະ ຂນັໍ້ ຕອນການແປລະຫດັ . ຂັນໍ້ ຕອນທີ 2: ຫຼັກຖານທ່ື ໃີ ຊປໍ້ ະເມນີ - ນາໃຊສ້ໍ ດູ ເຂາົໍ້ ໃນການແກໂໍ້ ຈດບນັ ຫາໄດຢໍ້ ່ື າງຖກຕອ້ໍ ງ ໜາ້ໍ ວຽກທ່ື ຕີ ອ້ໍ ງປະຕບິ ດັ (Task) ຫຼັກຖານອື່ ນໆ (Other Evidences) - ຄສູ ົນທ ະ ນາຮ່ື ວມ ກັບ ນກັ ສກຶ ສາກື່ ຽວກບັ ກົນໄກ ກ ານຖື່ າຍທ ອດ - ນກັ ສກຶ ສາສາມາດຕອບຄາຖາມທື່ ກີ ື່ ຽວຂອ້ໍ ງໄດ.ໍ້ ກາມະພນັ ໃນລະດບັ ໂມເລກຸ ນ. ໄລຍະການສງັ ເຄາະທາດຂອງການແບື່ ງຈຸ - ນກັ ສກຶ ສາສະຫຸຼບກນົ ໄກການຖອດ ແລະແປລະຫດັ ໂດຍ ຫຍຕໍ້ າມຄວາມເຂາົ້ໍ ໃຈຂອງຕນົ ເອງທ່ື ໄີ ດຮ້ໍ ບັ ຈາກ ການ ລງັ (Synthesis Phase). ຮຽນ. - ຄນູ າສະເໜີບດົ (Power point) ເພື່ ອໃຫ້ນໍ ກັ ສກຶ ສາໄດຮ້ໍ ບັ ຄວາມຮໃູ ໍ້ ໝ່ື - ຄວາມຕງັ້ໍ ໜາ້ໍ ຂອງນກັ ສກຶ ສາເຂາົ້ໍ ຮື່ ວມກດິ ຈະກາກື່ ຸມ. ຕາມເນອໍ້ ໃນບດົ ຮຽນ. - ຜນົ ການເຮດັ ກດິ ຈະກາກື່ ຸ ມ ແລະຜນົ ການແກໍວ້ ຽກບາໍ້ ນ - ນກັ ສກຶ ສາທາຄວາມເຂາົໍ້ ເພື່ ີມຕື່ ມຜ່ື ານສື່ videos ການສງັ ເຄາະໂປຣຕນິ . - ແບ່ື ງນກັ ສກຶ ສາອອກເປນັ ກ່ື ຸມເພື່ ອເຮດັ ກດິ ຈະກາແກໂໍ້ ຈດຕາມການມອບ ນອກໂມງຮຽນຂອງນກັ ສກຶ ສາແຕື່ ລະຄນົ 19

ເນອໍ້ ໃນຕນົ້ໍ ຕື່ 1. ການສງັ ເຄາະໂປຣຕນິ ໂປຣຕນິ ແມ່ື ນທາດອງົ ຄະທາດ ທື່ ີມີປະລມິ ານຫາຼ ຍກວ່ື າໝ່ື ໃູ ນບນັ ດາທາດທງັ ໝດົ ຂອງຮື່ າງກາຍ (70%) ເພາະວື່ ານອກຈາກ ໂປຣຕນິ ຈະເປນັ ທາດປະກອບອນັ ພນ້ໍ ຖານຂອງຈຸລງັ ແລວໍ້ , ໂປຣຕນິ ຍງັ ເປັນທາດທ່ື ີການດົ ລກັ ສະນະຕ່ື າງໆຂອງຮ່ື າງກາຍ ແລະຍງັ ປະກອບເປັນທາດທ່ື ີສາຄນັ ຂອງຮ່ື າງກາຍອກີ ດວໍ້ ຍ ເຊື່ ນັ : ຮອກໂມນ, ເອນັ ໄຊມ໌ ແລະທາດພູມຕາ້ໍ ນທານຂອງຮື່ າງກາຍ. ດື່ ງັ ນນັໍ້ , ການສງັ ເຄາະໂປຣຕນິ ຈ່ື ງຶ ເປນັ ຂະບວນການອນັ ຈາເປນັ ຂອງຈຸລງັ ກຄຮື່ າງກາຍຂອງສື່ ງິ ທື່ ີມີຊວີ ດິ . ການສງັ ເຄາະທາດໂປຣຕນິ ປະກອບດວ້ໍ ຍ 2 ຂະບວນການທ່ື ີສາຄນັ ຄ: ມີການຖອດລະຫດັ ຫກຼ ານສາເນາົ ລະຫດັ (transcription) ແລະການແປລະຫດັ (translation). ການຖອດລະຫດັ ແມື່ ນຂະບວນການສງັ ເຄາະ RNA ໂດຍມໂີ ມເລກຸນ DNA ທ່ື ີເປນັ ແມື່ ແບບຕາມຫຼກັ ານເພື່ ີມເຕມີ . ການ ຖອດລະຫດັ ຈະສາ້ໍ ງໂມເລກຸນ RNA ທງັ ສາມຊະນດິ ທື່ ີຈະເປນັ ຕວົ ສື່ ກາງໃນການຮບັ ໜາໍ້ ທື່ ີສະເພາະຂອງຕນົ ໃນການແປລະຫັດຕໄ່ື ປ ເຊື່ ງິ ຂະບວນການນເີໍ້ ກດີ ຂນຶໍ້ ໃນແກ່ື ນຈລຸ ງັ . ຂະບວນການຖອດລະຫດັ ເກີດຂນຶໍ້ ເມ່ື ອເອນັ ໄຊມ໌ RNA polymerase ເຂາົໍ້ ຈບັ ທ່ື ຕີ າແໜ່ື ງ promoter ເຮດັ ໃຫສໍ້ າຍຄື່ ູ DNA ແຍກອອກຈາກກນັ ແລະນາໃຊສໍ້ າຍທື່ ີມທີ ິດທາງ 3' > 5' ຂອງຢີນແມື່ ແບບເພື່ ອສງັ ເຄາະ RNA ສະນນັໍ້ , ຢີນ 1 ໂມເລກຸນເມື່ ອຖອດລະຫດັ 1 ຄງັ້ໍ ຈະໄດໍ້ RNA 1 ໂມເລກຸນ. ໃນສື່ ງິ ທື່ ມີ ີຊວີ ດິ Eukaryote ບນັ ດາໂມເລກຸນ mRNA ທ່ື ໄີ ດຈໍ້ າກການຖອດລະຫດັ ຈະເຂາົ້ໍ ສ່ື ູຂະບວນການຕດັ ທື່ ອນ intron ອອກ ແລວໍ້ ເຊື່ ອມທ່ື ອນ exon ເປນັ mRNA ທ່ື ສີ ມົ ບນູ ແລວ້ໍ ຈ່ື ງຶ ເຂາົໍ້ ສ່ື ຂູ ະບວນການແປລະຫດັ . ການແປລະຫດັ ແມື່ ນຂະບວນການປື່ ຽນຂມ້ໍ ູນກາມະພນັ ຈາກລະຫດັ ກາມະພນັ ທື່ ີມຢີ ່ື ູໃນ mRNA ເປນັ ອາຊດິ ອາມີນໃນສາຍ polypeptide ຂອງໂປຣຕນິ . ຂະບວນການແປລະຫດັ ເລ່ື ມີ ຈາກທື່ ລີ ະຫັດເລ່ື ມີ ຕນົໍ້ AUG ທື່ ີຢື່ ູປາຍ 5' ຂອງ mRNA ແລະສນິໍ້ ສຸ ດ ເພື່ ອພົບຕາແໜ່ື ງລະຫດັ ສນິໍ້ ສຸດ UAA UAU UGA ທື່ ີປາຍອກີ ດາ້ໍ ນໜ່ື ງຶ ໂດຍການເຮດັ ໜ້ໍາທ່ື ປີ ະສານກນັ ຂອງ RNA ທງັ 3 ຊະນດິ . ຂະບວນການຄນູ ສອງຂອງ DNA, ການສງັ ເຄາະໂປຣຕນິ ລວ້ໍ ນເກີດຂນຶໍ້ ໃນໄລຍະກະກຽມຂອງຂະບວນການແບ່ື ງຈລຸ ງັ . 14.ກິດຈະກາການສອນ ກິດຈະກາ 1 ການຖອດລະຫດັ (120 ນາທ)ີ 1. ຂນັ້ໍ ນາ (10 ນາທ)ີ - ຄທູ ບົ ທວນຄວາມເຂາົ້ໍ ໃຈຂອງນກັ ສກຶ ສາກື່ ຽວກບັ “ອາຊດິ ນວິ ຄລອີ ກິ ’’ ໂດຍໃຊຄໍ້ າຖາມທບົ ທວນວ່ື າ: DNA ມີການປະກອບ ສາ້ໍ ງຄແນວໃດ? ການຄນູ ສອງຂອງ DNA ເກດີ ຂນຶ້ໍ ຄແນວໃດ, ມີອງົ ປະກອບໃດແດ່ື ເຂາົ້ໍ ຮ່ື ວມ? - ຄູ ແລະນກັ ສກຶ ສາສນົ ທະນາ ແລະແລກປື່ ຽນບດົ ຮຽນກ່ື ຽວກັບຫວົ ຂ ້ໍ “ໂປຣຕນິ ” ‘‘ຢີນສະແດງບດົ ບາດອອກຄແນວໃດ?’’. DNA → RNA → Protein → ແບບຮູບ ຫລຼ ກັ ສະນະ Central dogma of biological molecular. - ຄູ ຍກົ ປະເດ່ື ນັ ໃນເນອ້ໍ ໃນບດົ ຮຽນໃໝ່ື ການສງັ ເຄາະໂປຣຕນິ (ຂະບວນການຖອດລະຫດັ ແລະແປລະຫດັ ). 2. ຂນັໍ້ ສອນ ກິດຈະກາຄູ (30 ນາທີ) - ນາສະເໜີກ່ື ຽວກັບເນອໍ້ ໃນບດົ ຮຽນກື່ ຽວກບັ ການສະແດງອອກຂອງຢີນຕາມທິສະດີ Central dogma of biological molecular (DNA → RNA → Protein → ແບບຮບູ ຫລຼ ກັ ສະນະ) - ບນັ ຍາຍກື່ ຽວກບັ ຄນຸ ລກັ ສະນະ, ບດົ ບາດ ແລະ ໜາໍ້ ທ່ື ຂີ ອງໂປຣຣຕນິ ໃນຮຮ່ື າງກາຍສ່ື ງິ ທື່ ມີ ຊີ ວີ ດິ . - ກນົ ໄກ ແລະ ຂະບວນການຖອດລະຫດັ (ການສງັ ເຄາະ RNA) ໂດຍການບນັ ລະຍາຍສະເໜີຜ່ື ານ Power point, ເບ່ື ງິ ວດີ ໂີ ອ. ກິດຈະການກັ ສກຶ ສາ (60 ນາທີ) - ຈດັ ກື່ ຸມ (ກ່ື ຸມຍື່ ອຍ ກ່ື ຸມລະ 4-5 ຄນົ ) 20

- ນກັ ສກຶ ສາທບົ ທວນຄວາມເຂາົ້ໍ ໃຈກ່ື ຽວກບັ ການການຖອດ. - ຄຢູ າຍເຈຍໍ້ ກດິ ຈະກາໃຫແໍ້ ຕື່ ລະກ່ື ຸມ. ເຈຍ້ໍ ກນົ ໄກການຖອດລະຫດັ . - ນກັ ສກຶ ສາຮ່ື ວມກນັ ສກຶ ສາກດິ ຈະກາທ່ື ີເປນັ ບດົ ໂຈດ ແລະແກບໍ້ ດົ ເລກກື່ ຽວກບັ ການສງັ ເຄາະ RNA ກື່ ຸມໃຜລາວ. - ນກັ ສກຶ ສາສກຶ ສາແຕື່ ລະກື່ ຸມຂນຶ້ໍ ອະທບິ າຍຮູບກນົ ໄກການຖອດລະຫດັ , ນາສະເໜີiບດົ ແກຂໍ້ ອງກ່ື ຸມຕນົ ກື່ ຸມລະ 1 ຂ.ໍ້ - ຄຕູ ລີ າຄາການແກໂ້ໍ ຈດຂອງນກັ ສກຶ ສາ. - ຄເູ ນນັ້ໍ ຄນບາງຈດຸ ເພື່ ອໃຫນ້ໍ ກັ ສກຶ ສາເຂາົ້ໍ ໃຈເລກິ ເຊງິ ຂນຶໍ້ ຕ່ື ມ. 3. ຂນັໍ້ ສະຫຼບຸ (5 ນາທ)ີ - ຄຖູ າມຂຂໍ້ ອ້ໍ ງໃຈຂອງນກັ ສກຶ ສາຕື່ ເນອໍ້ ໃນບດົ ຮຽນທື່ ີແຕ່ື ລະກ່ື ຸມນາສະເໜວີ ່ື າມອີ ນັ ໃດທື່ ີຈະສນົ ທະນາເພື່ ເີ ຕີມເພື່ ອເພ່ື ີມຄວາມ ເຂາົໍ້ ໃຈຂອງນກັ ສກຶ ສາທ່ື ີສນົ ໃຈ. - ຄູ ແລະນກັ ສກຶ ສາທງັ ໝດົ ພາຍໃນຫອ້ໍ ງພອໍ້ ມກນັ ສະຫຼບຸ ເນອ້ໍ ໃນບດົ ຮຽນກ່ື ຽວກບັ ຂະບວນການຖອດລະຫດັ . 4. ຂນັໍ້ ປະເມີນຜນົ (10 ນາທີ) - ບງົ ຕວົ ນກັ ສກຶ ສາ 1 ຄນົ ຕອບຄາຖາມ ການຖອດລະຫດັ ດາເນນີ ໄແນວໃດແດ່ື ? - ຄຕູ ງັໍ້ ໂຈດໃຫໍ້ນກັ ສກຶ ສາອາສາສະໝັກຕອບຄາຖາມຄ:ູ ຢີນໃນສື່ ງິ ທ່ື ີມີຊຊວີ ດິ ຊະນດິ ໜື່ ຶງມີລາດບັ ການຊບັ ຊອໍ້ ນນຸຍເຄລໂອຕດິ AAT TGC GGA TTG CCG AGC CGA CCC TTG GAG GGA CGG ເມື່ ອເກີດການຖອດລະຫດັ ຈະສາ້ໍ ງນຍຸ ເກລໂອຕ ຕດິ ໄດແ້ໍ ນວໃດ? 5. ຂນັ້ໍ ມອບວຽກບາ້ໍ ນ (5 ນາທ)ີ - ມອບວຽກບາໍ້ ນໃຫນ້ໍ ກັ ສກຶ ສານາໄປແກນໍ້ ອກໂມງຮຽນຕາມຫວົ ຂທໍ້ ື່ ີກຽມໄວໍ້ ແລະການດົ ເວລາສ່ື ງົ ທ່ື ີເໝາະສມົ . - ກດິ ຈະກາ 1 ການແປລະຫດັ (120 ນາທ)ີ 1. ຂນັໍ້ ນາ (10 ນາທ)ີ - ຄທູ ບົ ທວນຄວາມເຂາົ້ໍ ໃຈຂອງນກັ ສກຶ ສາກ່ື ຽວກບັ “ການຖອດລະຫດັ ’’ ການຖອດລະຫດັ ແມ່ື ນຂະບວນການແນວໃດ?ມີບົ ດາດແນວໃດຕື່ ສື່ ງິ ທ່ື ມີ ີຊວີ ດິ ? - ຄູ ຍກົ ປະເດື່ ນັ ໃນເນອໍ້ ໃນບດົ ຮຽນໃໝື່ ການສງັ ເຄາະໂປຣຕນິ : ຂະບວນການແປລະຫດັ . 2. ຂນັໍ້ ສອນ ກິດຈະກາຄູ ( 30 ນາທີ) - ນາສະເໜີກື່ ຽວກບັ ເນອໍ້ ໃນບດົ ຮຽນກື່ ຽວກັບກນົ ໄກການແປລະຫດັ ແຕື່ ລະຂນັໍ້ ຕອນ ໂດຍການບນັ ລະຍາຍສະເໜຜີ ່ື ານ Power point, ເບື່ ງິ ວດີ ໂີ ອ, ສກຶ ສາສດູ ຫຼແບບຕງັ້ໍ , ອະທບິ າຍສດູ , ຕງັໍ້ ໂຈດ ພອ້ໍ ມແກຕໍ້ ວົ ຢ່ື າງ. - ສນົ ທະນາກບັ ນກັ ສກຶ ສາເພ່ື ອຖາມຂຂໍ້ ອໍ້ ງໃຈກ່ື ຽວກບັ ເນອ້ໍ ໃນທ່ື ຄີ ນູ າສະເໜີ, ເບື່ ງິ ວດີ ໂີ ອ ແລະແກເໍ້ ລກຜື່ ານໄປ. ກິດຈະການກັ ສກຶ ສາ (60 ນາທີ) - ຈດັ ກື່ ຸມ (ກ່ື ຸມຍ່ື ອຍ ກ່ື ຸມລະ 4-5 ຄນົ ) - ຄຢູ າຍເຈຍໍ້ ກດິ ຈະກາໃຫແ້ໍ ຕື່ ລະກ່ື ຸມ (ເປນັ ບດົ ເລກ). - ນກັ ສກຶ ສາຮື່ ວມກນັ ສກຶ ສາກດິ ຈະກາ ແລະແກບ້ໍ ດົ ເລກກ່ື ຸມໃຜລາວ. - ນກັ ສກຶ ສາສກຶ ສາແຕື່ ລະກື່ ຸມຂນຶໍ້ ນາສະເໜບີ ດົ ແກຂ້ໍ ອງກ່ື ຸມຕນົ ກ່ື ຸມລະ 1 ຂ.ໍ້ - ຄຕູ ລີ າຄາການແກໂ້ໍ ຈດຂອງນກັ ສກຶ ສາ. - ຄເູ ນນັໍ້ ຄນບາງຈດຸ ເພ່ື ອໃຫນໍ້ ກັ ສກຶ ສາເຂາົໍ້ ໃຈເລກິ ເຊງິ ຂນຶ້ໍ ຕ່ື ມ. 21

22

ບົດສອນ ວິຊາ: ກາມະພນັ ວທິ ະຍາ ສາຍເຄມີສາດ ລະບບົ 12+4 ປ3ີ ຫອ້ໍ ງ ກ ສກົ 2021 - 2022 ພາກທີ II ການຖ່ື າຍທອດລກັ ສະນະທາງກາມະພນັ ບົດທີ 4 ການຖ່ື າຍທອດລກັ ສະນະທາງກາມະພນັ ຕາມກດົ ເກນເມນເດລໃຊເ້ໍ ວລາ 240 ນາທີ ຜູສໍ້ ອນ: ປທ ໄຊຄາ ທບິ ພາວງົ ໜື່ ວຍງານຊວີ ະສາດ ວທິ ະຍາໄລຄຫູ ຼວງນາ້ໍ ທາ ເບໂີ ທ 020 22927351 Face book : Xaykham THIPPHAVONG Email : [email protected] ຂັນໍ້ ຕອນທ1ີ : ຜນົ ໄດຮໍ້ ບັ ທ່ື ຕີ ອໍ້ ງການ ເປາົໍ້ ໝາຍ (The Goal): - ຮຽນຮເູ ້ໍ ຖງິ ກດົ ເກນພນໍ້ ຖານການຖື່ າຍທອດລກັ ສະນະກາມະພນັ ຂອງສ່ື ງິ ທື່ ີມີຊວີ ດິ ຂອງເມນເດລ - ນກັ ສກຶ ສາຮູ,້ໍ ຈ່ື , ເຂາົ້ໍ ໃຈ, ນາໄປໃຊ,້ໍ ວເິ ຄາະ ໄດ້ໍ ກ່ື ຽວກບັ ເນອ້ໍ ໃນກົດເກນເມນເດລ (ກດົ ເກນຜນັ ແຍກ ແລະກດົ ເກນຮ່ື ວມກື່ ຸມ ໃໝື່ ) ເຊ່ື ນັ : ກື່ ຽວການປະສມົ ພນັ ຫຼ ຂະບວນການຖື່ າຍທອດຢີນໃນກງົ ຈກັ ການສບພນັ ຂອງສ່ື ງິ ທື່ ີມີຊວີ ດິ , ການປະສມົ ພນັ 1 ຄື່ ູ ພາບລກັ ສະນະ, ການປະສມົ ພນັ 2 ຄ່ື ພູ າບລກັ ສະນະ, ການຊອກຫາອດັ ຕາສື່ ວນຈຸລງັ ສບພນັ , ການຊອກຫາອດັ ຕາສ່ື ວນແບບຮູບ - ແບບຢີນ, ການວເິ ຄາະບດົ ໂຈດ ແລະສາໍ້ ງຮ່ືຸນພື່ ແມ່ື ດວໍ້ ຍການປຽບທຽບອດັ ຕາສ່ື ວນຕວົ ເລກໃນຮ່ືຸນລກູ ... - ແລະ ສາມາດນາເອາົ ໄປໃຊໃໍ້ ນການແກໂໍ້ ຈດບນັ ຫາໄດ.້ໍ ຄາຖາມທ່ື ຈີ ະເປນັ (Essential Questions) ດາ້ໍ ນຄວາມເຂາົ້ໍ ໃຈ (Understanding) 15.ຈ່ື ງົ ໃຫນໍ້ ຍິ າມຄາສບັ ກາມະພນັ ? 16.ຈື່ ງົ ນຍິ າມ ແລະ ແປຜົນກົດເກນຜັນແຍກລກັ ສະນະ ແລະ ນກັ ສກຶ ສາຈະເຂາົ້ໍ ໃຈ: - ການນາໃຊຄໍ້ າສບັ ກາມະພນັ ກດົ ເກນຮ່ື ວມກ່ື ຸ ມໃໝື່ ? ຫຼ ແນວໃດຈື່ ງຶ ເອີນໍ້ ວ່ື າການຜນັ ແຍກ - ເນອ້ໍ ໃນສາຄນັ ຂອງການທດົ ລອງ ແລະກດົ ເກນພນໍ້ ຖານເມນເດລ ລກັ ສະນະ ຫຼ ຮື່ ວມກື່ ຸມໃໝື່ ຢ່ື າງອດິ ສະຫຼະ? 17.ຈື່ ງົ ສະແດງແຜນວາດການປະສມົ ພນັ ຕາມເນອໍ້ ໃນສອງກົດເກນ (ກດົ ເກນຜນັ ແຍກ ແລະກດົ ເກນຮື່ ວມກື່ ຸມໃໝື່ ) - ການປະສມົ ພນັ ຫຼ ຂະບວນການຖື່ າຍທອດຢີນໃນກົງຈກັ ການສບ ຂອງເມນເດລ? ພນັ ຂອງສື່ ງິ ທື່ ີມຊີ ວີ ດິ 18.ຄື່ ພູ າບລກັ ສະນະແມື່ ນແນວໃດ? ຢາກຊອກຫາອດັ ຕາສ່ື ວນຈ - ການປະສມົ ພັນ 1 ຄື່ ພູ າບລກັ ສະນະ, ການປະສມົ ພນັ 2 ຄື່ ພູ າບ ລງັ ສບພນັ , ການຊອກຫາອດັ ຕາສື່ ວນແບບຮູບ-ແບບຢີນຕອ້ໍ ງມີ ວທິ ກີ ານ, ຂນັ້ໍ ຕອນແນວໃດ? ລກັ ສະນະ, ການຊອກຫາອດັ ຕາສື່ ວນຈລຸ ງັ ສບພັນ, ການຊອກຫ າ 19.ຈ່ື ງົ ແກໂ້ໍ ຈດບນັ ຫາຕ່ື ໄປນ.ີ້ໍ .. ? ອດັ ຕາສື່ ວນແບບຮບູ -ແບບຢີນ ດາໍ້ ນທກັ ສະ, ຄວາມສາມາດ ແລະນາໄປໃຊໍ້ : ດາ້ໍ ນຄວາມຮູ ້ໍ - ເວາົ້ໍ , ອະທບິ າຍຄາສບັ ກາມະພນັ ພອໍ້ ມຍກົ ຕວົ ຢື່ າງປະກອບ - ຄາສບັ ກາມະພນັ - ອະທິບາຍ ຫຼ ເລື່ າົ ປະຫວດັ ການການທົດທອງ ແລະການສກຶ ສາ - ການທົດທອງ ແລະການສກຶ ສາການຖື່ າຍທອດລກັ ສະນະກາມະພັນ ການຖ່ື າຍທອດລກັ ສະນະກາມະພນັ ຂອງເມນເດລຜື່ ານຕນົໍ້ ໝາກ ຂອງເມນເດລຜື່ ານຕນົໍ້ ໝາກຖ່ື ວົ ນອໍ້ ຍ. ຖ່ື ວົ ນອໍ້ ຍໄດ.ໍ້ - ເນອ້ໍ ໃນກດົ ເກນຜນັ ແຍກລກັ ສະນະ ແລະ ກດົ ເກນຮ່ື ວມກື່ ຸມໃໝື່ . - ວທິ ີກ ານສາ້ໍ ງແ ຜນວາດການປະສມົ ພັນຕາມ ກດົ ເກ ນຜັນແຍກ - ຊອກຫາອດັ ຕາສື່ ວນຈຸລງັ ສບພນັ , ຊອກຫາອດັ ຕາສື່ ວນແບບຮູບ- ແບບຢນີ , ສາໍ້ ງແຜນວາດການປະສມົ ພນັ ຕາມໂຈດ . ລກັ ສະນະ ແລະ ກດົ ເກນຮື່ ວມກື່ ຸມໃໝື່ . - ແກໂໍ້ ຈດບນັ ຫາ ແລະວຽກບາ້ໍ ນໄດໍ້ 70% ຂນຶໍ້ ໄປ. - ການປະສມົ ພນັ 1 ຄ່ື ພູ າບລກັ ສະນະ, ການປະສມົ ພັນ 2 ຄ່ື ພູ າບ ລກັ ສະນະ, ການຊອກຫາອດັ ຕາສື່ ວນຈຸລງັ ສບພັນ, ການຊອກຫ າ ອດັ ຕາສື່ ວນແບບຮູບ-ແບບຢີນ. 23

ຂນັ້ໍ ຕອນທີ 2: ຫຼັກຖານທື່ ໃີ ຊປ້ໍ ະເມນີ ຫຼັກຖານອ່ື ນໆ (Other Evidences) ໜ້ໍາວຽກທື່ ີຕອໍ້ ງປະຕບິ ດັ (Task) - ຄສູ ນົ ທະນາຮ່ື ວມກບັ ນກັ ສກຶ ສາກື່ ຽວກບັ ປະຫວດັ ການສກຶ ສາ, ການທດົ - ຖາມ-ຕອບຄາສບັ ກາມະພນັ ທອງ ແລະການສກຶ ສາການຖ່ື າຍທອດລກັ ສະນະກາມະພນັ ຂອງເມນເດລ - ຖາມນກັ ສກຶ ສາກ່ື ຽວກບັ ການທດົ ທອງ ແລະການສກຶ ສາ ຜ່ື ານຕນົໍ້ ໝ າກຖ່ື ົວນອໍ້ ຍ (ຜ່ື ານການສນົ ທະນາໃນຂນັໍ້ ນາເຂາົໍ້ ສ່ື ູເນອໍ້ ໃນ ການຖ່ື າຍທອດລກັ ສະນະກາມະພນັ ຂອງເມນເດລ ບດົ ຮຽນໃໝ່ື ). - ໃຫນ້ໍ ກັ ສກຶ ສາອະທບິ າຍຫຍກ້ໍ ື່ ຽວກບັ ເນອໍ້ ໃນກດົ ເກນຜັນ - ອະທິບາຍລະອຽ ດ, ຍົກຕວົ ຢື່ າງກື່ ຽວກັບເນອ້ໍ ໃນກົດເກນຜນັ ແຍກ ແຍກ ລກັ ສະນະ ແ ລະ ກົດເກ ນຮ່ື ວມກ່ື ຸ ມ ໃໝ່ື . ກ ານ ລກັ ສະນະ ແລະ ກດົ ເກນຮ່ື ວມກື່ ຸມໃໝ່ື . ປະສມົ ພນັ 1 ຄື່ ພູ າບລກັ ສະນະ, ການປະສມົ ພັນ 2 ຄ່ື ພູ າບ - ສາ້ໍ ງກດິ ຈະກາຖາມ-ຕອບຄາສບັ ກາມະພນັ ລກັ ສະນະ. - ອະທບິ າຍຈະແຈງໍ້ ກ່ື ຽວກບັ ສາໍ້ ງແບບຢີນ, ແບບຮູບຮ່ືຸ ນພ່ື ແມື່ , ຮ່ືຸ ນລູກ, - ໃຫນ້ໍ ກັ ສກຶ ສາສາ້ໍ ງແບບຢີນ, ແບບຮູບຮືຸ່ນພ່ື ແມື່ , ຮືຸ່ນລກູ , ສາໍ້ ງຈລຸ ງັ ສບພນັ , ແຜນວາດການປະສມົ ພນັ ພອໍ້ ມຕງັໍ້ ບນັ ຫາໃຫນໍ້ ກັ ສກຶ ສາ ສາ້ໍ ງຈຸລງັ ສບພັນ ແລະສາໍ້ ງແຜນວາດການປະສມົ ພນັ ເພື່ ອ ແກ້ໍ ໂດຍການບນັ ລະຍາໍ້ ຍ ຫສຼ ະເໜຜີ ື່ ານ Power point. - ນກັ ສກຶ ສາຮ່ື ວມກິດຈະກາ, ສາ້ໍ ງກ່ື ຸ ມ ຍ່ື ອຍ 4-5 ຄນົ ເພື່ ອພ້ໍອມ ກັນແກໍ້ ແກໂໍ້ ຈດ. ບນັ ຫາ ຫໂຼ ຈດ (ກ່ື ຸມລະ 1-3 ໂຈດ ໂຈດແຕ່ື ລະກ່ື ຸ ມມີເນອໍ້ ໃນຕື່ າງກນັ ) ທື່ ີຄູ ຕງັ້ໍ ຂນຶ້ໍ ຢື່ າງມີຫວົ ຄດິ ປະດດິ ສາໍ້ ງ, ສະຫຸຼບວຽກກ່ື ຸມ ແລະໃຫຕໍ້ ື່ າງໜາ້ໍ ກ່ື ຸມນາ - ໃຫນ້ໍ ກັ ສກຶ ສາຮື່ ວມກດິ ຈະກາ, ໃຫຕ້ໍ ່ື າງໜາ້ໍ ກື່ ຸ ມນາສະເໜີ ສະເໜີ ຜນົ ການສກຶ ສາຂອງກື່ ຸມ ເພື່ ອປະເມີນຄວາມເຂາົໍ້ ໃຈຂອງ - ນກັ ສກຶ ສາສະຫຼບຸ ຄວາມເຂາົ້ໍ ໃຈຕ່ື ກບັ ບດົ ຮຽນທື່ ີໝ່ື ູ ແລະຄູ ໄດນໍ້ າສະເໜີ ຜື່ ານໄປ. ນກັ ສກຶ ສາພາຍໃນກື່ ຸມ ຕາມເກນໃຫຄ້ໍ ະແນນກື່ ຸມ. - ຕງັໍ້ ໂຈດສນັ້ໍ , ງ່ືາຍ ໃຫນ້ໍ ກັ ສກຶ ສາເປາົ້ໍ ໝາຍແກໍ້ (ນກັ ສກຶ ສາ - ມອບວຽກບາໍ້ ນໃຫນໍ້ ກັ ສກຶ ສານາໄປແກນໍ້ ອກໂມງຮຽນ ຕາມການດົ ເວລາ ທ່ື ເີ ໝາະສມົ ພໍອ້ ມວາງເກນວດັ ຜົນໃຫລໍ້ ະອຽດ ແລະປະເມີນຜົນຕາມ ບາງຄນົ ທ່ື ີຍງັ ບ່່ືື ເຂາົໍ້ ໃຈດ)ີ . ໃຫໍ້ນກັ ສກຶ ສາສະຫຼບຸ ຂຂ້ໍ ອ້ໍ ງໃຈ ຄວາມເປນັ ຈງິ . ຫເຼ ນອ້ໍ ໃຈບດົ ທ່ື ບີ ື່ ທນັ ເຂາົໍ້ ໃຈແຈງ້ໍ ເພື່ ອທື່ ີຄຈູ ະໄດອໍ້ ະທບິ າຍ ເພື່ ີມຕ່ື ມ, ແກຕໍ້ ວົ ຢື່ າງໃຫເ້ໍ ບື່ ງິ ແລະສະຫຸຼບຄນ. - ມອບວຽກບາ້ໍ ນໃຫນ້ໍ ກັ ສກຶ ສານາໄປແກນ້ໍ ອກໂມງຮຽນ 3. ເນອ້ໍ ໃນສາຄນັ  ກດົ ເກນຜນັ ແຍກລກັ ສະນະ ຫຼ ກົດເກນທື່ າເດື່ ນັ (Law of Segregation) ຢີນ (gene) ຈະຢ່ື ູເທິງໂຄຣໂມໂຊມໃນຕາແໜ່ື ງທື່ ີການດົ ເຊື່ ງິ ເອນີໍ້ ຕາແໜ່ື ງດື່ ງັ ກ່ື າວວ່ື າ: ໂລກາສ (locus). ຕາມປກົ ກະຕແິ ລວໍ້ ບນັ ດາໂຄຣໂມໂຊມຈະຢ່ື ູກັນເປນັ ຄື່ ູໆ ສະນນັໍ້ , ບນັ ດາຢີນກຈະຢື່ ກູ ນັ ເປນັ ຄ່ື ູ ຫຼເປນັ ແອລລີ (allele) ເມື່ ອມີການແບ່ື ງຈຸລງັ ແບບຜ່ື ອນ ເພື່ ອສາ້ໍ ງເປນັ ຈລຸ ງັ ສບເຊອໍ້ , ຄ່ື ໂູ ຄຣໂມໂຊມຈະແຍກອອກຈາກກນັ ໄປຕາມຈລຸ ງັ ສບເຊອ້ໍ ແລະບນັ ດາແອລລີ ກຈະແຍກອອກຈາກກນັ ເຊນັ ກນັ . ເນອ້ໍ ແທຂໍ້ ອງກດົ ເກນການຜນັ ແຍກລກັ ສະນະ ແມື່ ນການແຍກຂອງຄ່ື ໂູ ຄຣໂມໂຊມ ແລະກນົ ໄກການແຍກແອລລລີ ຫຼ ຢີນ ໃນການແບ່ື ງຜື່ ອນ. ຜນົ ຈາກການແຍກຄ່ື ຂູ ອງຢນີ ຈະສາ້ໍ ງຈລຸ ງັ ຮ່ືຸນລກູ ທ່ື ມີ ີອດັ ຕາສື່ ວນແບບຢນີ 1AA 2Aa 1aa. ເມນເດລ ປກູ ຕນົໍ້ ຖື່ ົວສອງຊະນດິ ໂດຍການປຽບທຽບທື່ ອີ ີງໃສື່ ລກັ ສະນະຂອງແກື່ ນເຊື່ ງິ ມີຢ່ື ູສອງລກັ ສະນະຄແກື່ ນກຽໍ້ ງ ແລະ ແກື່ ນຊາ. ແກື່ ນກຽໍ້ ງການດົ ເປນັ ຕນົ້ໍ ຜູ ້ໍ ແລະແກື່ ນຊາການດົ ເປັນຕນົ້ໍ ແມື່ ມາປະສມົ ໃສື່ ກນັ . ຜົນທດົ ລອງເຫນັ ວື່ າລູກຮືຸ່ນທີໜ່ື ງຶ F1 ທ່ື ີເກີດ ມາລວໍ້ ນແຕ່ື ເປນັ ໝາກຖື່ ວົ ທ່ື ີມແີ ກື່ ນກຽ້ໍ ງທງັ ໝດົ ດ່ື ງັ ແຜນວາດ ຮ່ືຸນພື່ ແມ່ື ( P): ♂(AA) ແກ່ື ນກຽ້ໍ ງ x ♀(aa) ແກ່ື ນຊາ ຈລຸ ງັ ສບເຊອໍ້ (G): A a ລກູ ຮ່ືຸນທໜີ ື່ ງຶ (F1): (Aa); [A] ແກ່ື ນກຽໍ້ ງ= 100% 24

ຈາກແຜນວາດສະຫບຸຼ ໄດວໍ້ ່ື າ: ເມ່ື ອມກີ ານປະສມົ ພນັ ລະຫວ່ື າງພື່ ແລະແມ່ື ບລສິ ຸດຕ່ື າງກນັ ພຽງໜ່ື ງຶ ລກັ ສະນະ ລກູ ຊອດຮ່ືຸນທໜີ ່ື ງຶ F1 ລວໍ້ ນແຕ່ື ມີລກັ ສະນະຄກບັ ພ່ື ຫຼແມ່ື ແຕ່ື ເນື່ ອງຈາກຝ່ື າຍໜື່ ງຶ ເດື່ ນັ ຈື່ ງຶ ສາມາດທບັ ຖ່ື ມົ ຝື່ າຍໜ່ື ງຶ ໄດສໍ້ າເລດັ ດື່ ງັ ນນັ້ໍ , ຈ່ື ງຶ ປາກດົ ອອກໃຫ້ໍ ເຫນັ ພຽງຝື່ າຍທ່ື ີເດ່ື ນັ ເຊື່ ງິ ເອນີໍ້ ວ່ື າ: ກດົ ເກນທ່ື າເດື່ ນັ . ເມນເດລ ສບຕື່ ທົດລອງໂດຍເອາົ ແກ່ື ນຖ່ື ວົ ກ້ໍຽງຂອງລກູ ຊອດຮ່ືຸນທີໜື່ ງຶ F1 ໄປປູກແລວ້ໍ ໃຫໍ້ມນັ ປະສມົ ລະອອງເກສອນເອງ, ແກ່ື ນຖື່ ວົ ຂອງຮືຸ່ນລກູ ຊອດທີສອງ F2 ຈະກາຍເປນັ ຖື່ ວົ ແກື່ ນກຽ້ໍ ງ ແລະຊາ. ຈາກການທດົ ລອງແບບນເີ້ໍ ຫັນວ່ື າລກັ ສະນະລບັ ບື່ ປາກົດ ອອກຢື່ ໃູ ນລກູ ຊອດຮ່ືຸນທໜີ ື່ ງຶ F1 ແຕ່ື ປາກົດອອກຢື່ ູໃນລກູ ຊອດຮືຸ່ ນທີສອງ F2 ດື່ ງັ ນນັ້ໍ , ຈ່ື ງຶ ເອນີໍ້ ວ່ື າ: ປາກົດການແຍກລກັ ສະນະທ່ື ີມີ ລກັ ສະນະແບບຮບູ ບື່ ຄກນັ . ຮືຸ່ນພ່ື ແມື່ F1: ♂(Aa)ແກ່ື ນກຽໍ້ ງ x ♀(Aa) ແກ່ື ນກຽໍ້ ງ ຈລຸ ງັ ສບເຊອໍ້ F1: A a Aa ລກູ ຮືຸ່ນທີສອງ F2: ( AA ) ( Aa ) ( Aa ) ( aa ) [A] ; [A] ; [A] ; [a] ກຽ້ໍ ງ ; ກຽ້ໍ ງ ; ກຽໍ້ ງ ; ຊາ ຈາກແຜນວາດສະແດງໃຫໍ້ເຫນັ ວ່ື າມີ 2 ແບບຮູບດວໍ້ ຍອດັ ຕາສື່ ວນ 3 ແກື່ ນກຽໍ້ ງຕື່ 1 ແກ່ື ນຊາ 3 [A]= 75% ເດື່ ນັ ແລະ 1 4 4 [a]=25% ລບັ ). ມີ 3 ແບບຢີນດວ້ໍ ຍອດັ ຕາສ່ື ວນ: 1 (AA), 2 (Aa) ແລະ 1 (aa). 4 4 4 ການປະສມົ ພນັ ຂາ້ໍ ງເທິງເປນັ ການປະສມົ ພນັ ທ່ື ເີ ມນເດລພິຈາລະນາໜື່ ງຶ ລກັ ສະນະເຊ່ື ງິ ເອນີ້ໍ ວື່ າ : ການປະສມົ ພນັ ໜື່ ງຶ ຄ່ື ລູ ກັ ສະນະ ( Monohybrid).  ກດົ ເກນເກນຮື່ ວມກື່ ຸມຄນໃໝ່ື ຢື່ າງອດິ ສະຫະຼ (Law of Independent Assortment) ຫງຼັ ຈາກທື່ ີ ເມນເດລ ໄດສ້ໍ ກຶ ສາລກັ ສະນະຂອງຖື່ ວົ ຍດັ ເທ່ື ອລະລກສະນະຈນົ ຄບົ ຈານວນ 7 ລກັ ສະນະແລວ້ໍ ທື່ ານໄດຄໍ້ ວາມສາ ພນັ ລະຫວື່ າງລກັ ສະນະທາງກາມະພນັ 2 ລກັ ສະນະ ຫດຼ ີໄຮບຣີດ (dihybrid cross) ແລະຍງັ ເຮດັ ໃຫທ້ໍ ື່ ານຄນົ້ໍ ພບົ ກດົ ເກນທີ 2 ເຊື່ ງິ ມໃີ ຈຄວາມຄ: ໃນການສາໍ້ ງຈລຸ ງັ ສບພັນນນັໍ້ ຢີນສະພາບໃດສະພາບໜື່ ຶງ (ແອລລີ ) ຂອງຢີນຄື່ ໜູ ື່ ຶງຈະເຂາົໍ້ ສື່ ູຈລຸ ງັ ສບພນັ ດຽວກນັ ກບັ ຢີນ ໃນສະພາບໃດສະພາບໜື່ ງຶ (ແອລລີ ) ຂອງຢີນອີກຄື່ ູໜ່ື ຶງ (ຢີນຄ່ື ອູ ື່ ນ) ໄດຢ້ໍ ື່ າງອດິ ສະຫຼະ ຈື່ ງຶ ເອີນໍ້ ວື່ າກດົ ເກນຮື່ ວມກ່ື ຸ ມໃໝ່ື ຢື່ າງ ອດິ ສະຫຼະ. ທ່ື ານໄດທ້ໍ ດົ ລອງປະສມົ ພນັ ຖ່ື ວົ ຍດັ ສອງເຊອໍ້ ບລສິ ຸ ດຕ່ື າງກັນດວໍ້ ຍສອງຄື່ ລູ ກັ ສະນະຄ: ແກື່ ນກຽ້ໍ ງສີເຫຼອງກັບແກ່ື ນຊາ ສຂີ ຽວ ຜນົ ປາກດົ ວື່ າລກູ ຊອດຮ່ືຸນທໜີ ື່ ງຶ F1 ເປນັ ແກ່ື ນກຽໍ້ ງສີເຫອຼ ງທງັ ໝດົ ເມ່ື ອສບຕື່ ເອາົ ລກູ ຊອດ F1 ໄປປູກຈະໄດລ້ໍ ກູ ຊອດ F2 ຈາ ນວນ 556 ແກ່ື ນທ່ື ີມີ 4 ແບບຮບູ ຄ: ແກື່ ນກຽ້ໍ ງສເີ ຫຼອງມີ 315 ແກ່ື ນ, ແກ່ື ນຊາສເີ ຫອຼ ງ 101ແກື່ ນ, ແກື່ ນກຽໍ້ ງສຂີ ຽວ 108ແກື່ ນ ແລະ ແກື່ ນຊາສຂີ ຽວ 32 ແກື່ ນ. ຢນີ A ການດົ ລກັ ສະນະຖື່ ວົ ແກ່ື ນກຽໍ້ ງ (ເດື່ ນັ ) ຢນີ B ການດົ ລກັ ສະນະຖ່ື ວົ ແກື່ ນສເີ ຫອຼ ງ (ເດື່ ນັ ) ຢີນ a ການດົ ລກັ ສະນະຖ່ື ວົ ແກື່ ນຊາ (ລບັ ) ຢນີ b ການດົ ລກັ ສະນະຖື່ ວົ ແກ່ື ນສຂີ ຽວ (ລບັ ) P1 : ♂ (AABB) ແກ່ື ນກຽໍ້ ງສເີ ຫຼອງ x ♀ (aabb) ແກ່ື ນຊາສຂີ ຽວ ຈລຸ ງັ ສບພນັ G : AB ab F1: (AaBb) [AB] ແກ່ື ນກຽໍ້ ງສເີ ຫອຼ ງ 100% F1 x F1 → F2 : P2 : (AaBb) x (AaBb) 25

ຈລຸ ງັ ສບພນັ F1: AB Ab AB Ab F2 aB ab aB ab ♀♂ AB Ab aB ab AB (AABB) (AABb) (AaBB) (AaBb) [AB] [AB] [AB] [AB] Ab (AABb) (AAbb) (AaBb) (Aabb) [AB] [Ab] [AB] [Ab] aB (AaBB) (AaBb) (aaBB) (aaBb) [AB] [AB] [aB] [aB] ab (AaBb) (Aabb) (aaBb) (aabb) [AB] [Ab] [aB] [ab] ຈາກຕາຕະລາງເຮາົ ໄດ້ໍ 9 ແບບຢນີ (Genotype) ແລະ 4 ແບບຮບູ (Phenotype) ດ່ື ງັ ນ:ີ້ໍ ແບບຢນີ ແບບຮບູ - (AABB) : 1/16 - (AABb) : 2/16 - (AaBB) : 2/16 [AB] ມີ 9/16 ແກື່ ນກຽ້ໍ ງສເີ ຫອຼ ງ - (AaBb) : 4/16 [Ab] ມີ 3/16 ແກື່ ນກຽໍ້ ງສຂີ ຽວ - (AAbb) : 1/16 - (Aabb) : 2/16 - (aaBB) : 1/16 - (aaBb) : 2/16 [aB] ມີ 3/16 ແກ່ື ນຊາສເີ ຫອຼ ງ - (aabb) : 1/16 [ab] ມີ 1/16 ແກ່ື ນຊາສຂີ ຽວ ການປະສມົ ພນັ ລະຫວື່ າງພື່ ແມື່ ຕ່ື າງກນັ ສອງຄ່ື ລູ ກັ ສະນະຢ່ື ູລກູ ຊອດ ຮືຸ່ນທີສອງ F2 ມີ 9 ແບບຢີນຕາມອດັ ຕາສື່ ວນ 1:2:2:4:1:2:1:2:1 ແລະ ມີ 4 ແບບຮບູ ຕາມອດັ ຕາສື່ ວນ 9:3:3:1  ການປະສມົ ຫາຼ ຍລກັ ສະນະ: ສາມາດປະສມົ ພນັ ສາມລກັ ສະນະ ຫຼ ຫຼາຍກວ່ື າ. ເມ່ື ອປະສມົ ພນັ ສາມລກັ ສະນະ ຕາມກົດເກນ ເມນເດລຈະສາມາດສາ້ໍ ງຈລຸ ງັ ສບເຊອໍ້ ໄດສໍ້ ງູ ສຸດ 8 ແບບ, ແບບຮູບ 8 ແບບ ແລະແບບຢນີ ທງັ ໝດົ ຈານວນ 64 ແບບ ຫຼ ຄດິ ໄລ່ື ຕາມ ຈ໋ ຄື່ ຢູ ນີ ຈລຸ ງັ ສບ ແບບຢນີ ແບບຮບູ ແບບຢີນເຊອ້ໍ ແບບຢີນ ແບບຢນີ ເຊອໍ້ ຊອດ ເຊອໍ້ ຮ່ືຸນລູ F2 ຮ່ືຸນລກູ F2 ບລສິ ຸດ F2 ເຊອ້ໍ ຊອ F2 ທງັ ໝດົ F2 1 23 2 2 14 2 49 4 4 5 16 3 8 27 8 8 9 64 4 16 81 16 16 65 256 5 32 243 32 32 211 1024 n 2n 3n 2n 2n 3n – 2n 4n 26

4. ກດິ ຈະກາການສອນ ກິດຈະກາທີ 1 ສກຶ ສາຄາສບັ ທາງກາມະພນັ ໃຊເ້ໍ ວລາ 40 ນາທີ - ຄທູ ບົ ທວນຄວາມເຂາົໍ້ ໃຈຂອງນກັ ຮຽນກ່ື ຽວກັບ “ຢນີ ” ແລະການຖື່ າຍທອດທາງກາມະພັນ. ລກັ ສະນະທ່ື ີສາຄນັ ຢື່ າງໜື່ ງຶ ຂອງ ສ່ື ງິ ທ່ື ີມີຊວີ ດິ ຄການສບເຊອ້ໍ ແທນແນວ ຫຼການສບພນັ . ລກູ , ຫຼານ, ເກດີ ມາຈະມີລກັ ສະນະຄາໍ້ ຍກບັ ພ່ື ແມ່ື , ປື່ ູຍ່ື າ... ນນັໍ້ ເປນັ ຜນົ ມາຈາກລະບບົ ກາມະພນັ ເຊື່ ງິ ມຢີ ີນເປນັ ຕວົ ການດົ ແລະລະບບົ ຫຼຢີນເຫື່ ຼາົ ນນັ້ໍ ຈຖກສ່ື ງົ ຖື່ າຍໄປຍງັ ຮືຸ່ນຕ່ືໄປດວ້ໍ ຍກນົ ໄກການຖື່ າ ຍ ທອດລກັ ສະນະທາງກາມະພນັ . ການຖື່ າຍທອດລກັ ສະນະທາງກາມະພນັ ມີທງັ ເປນັ ໄປຕາມກົດເກນເມນເດລ (ລກັ ສະນະທື່ າ ເດ່ື ນັ ) ແລະບ່ື ເປນັ ໄປຕາມກດົ ເກນເມນເດລ. - ນກັ ສກຶ ສາອ່ື ານ ແລະ ສກຶ ສາຄາສສບັ ກາມະພນັ ທງັ 18 ຄາສບັ . - ຄແູ ຍກນກັ ສກຶ ສາອອກເປນັ 2 ກ່ື ຸມ. ກື່ ຸມຖາມ, ກື່ ຸມຕອບ ແລວ້ໍ ສະຫບຼັ ກນັ . - ຄຢູ າຍເຈຍໍ້ ຄາສບັ ກາມະພນັ ໃຫນໍ້ ກັ ສກຶ ສາແຕ່ື ລະຄນົ ພອ້ໍ ມສາໍ້ ງເລກນາເບຄີ າສບັ . - ນກັ ສກຶ ສາກ່ື ຸມຕອບຈກົ ນາເບຄີ າສບັ . ຈກົ ຖກຂໃ້ໍ ດແມ່ື ນໃຫກ້ໍ ື່ ຸມຖາມ, ຖາມແລວ້ໍ ຕນົ ເອງຕອບຄາຖາມດ່ື ງັ ກື່ າວ ຖາໍ້ ເປນັ ກລະນີມີ ອກັ ສອນເປນັ ສນັ ຍາລກັ ຫຼ ມີຕວົ ເລກ ກຕອໍ້ ງໄດຂໍ້ ຽນ ແລະ ອະທບິ າຍໃຫແໍ້ ຈງໍ້ . - ຄຕູ ລີ າຄາການຖາມ ແລະ ຕອບຂອງນກັ ສກສາ. - ຄປູ ະເມີນກດິ ຈະກາຄນ. ກດິ ຈະກາທີ 2 ກດົ ເກນຜນັ ແຍກລກັ ສະນະ ໃຊເ້ໍ ວລາ 60 ນາທີ ຈດັ ກດິ ຈະກາຕາມຫກຼັ ການຮຽນຮູແ້ໍ ບບ LAOSPDR - ຄູ ບອກວ່ື າ ມນໍ້ ຈີໍ້ ະມາຮຽນຮູກໍ້ ື່ ຽວກບັ ກນົ ໄກການຖື່ າຍທອດລກັ ສະນະທາງກາມະພັນທ່ື ີເປັນໄປຕາມກົດເກນເມນເດລ (ລກັ ສະນະທ່ື າເດື່ ນັ ເຊ່ື ງິ ມີ 2 ກດົ ເກນສາຄນັ ຄ: ກດົ ເກນຜນັ ແຍກ ແລະກດົ ເກນຮ່ື ວມກື່ ຸມໃໝ່ື ຢື່ າງອດິ ສະຫະຼ ). - ກດິ ຈະການຈີໍ້ ະຮຽນຮູເໍ້ ຖງິ ກດົ ເກນເມນເດລ ກດົ ເກນຜນັ ແຍກລກັ ສະນະ (ກດົ ເກນທ່ື າເດ່ື ນັ ). - ຄູ ແລະນກັ ສກຶ ສາສນົ ທະນາ ແລະແລກປ່ື ຽນບດົ ຮຽນກື່ ຽວກບັ ຫວົ ຂ ້ໍ “ໝດູ າປະສມົ ພນັ ກບັ ໝດູ າລກູ ເກີດມາມີທງັ ໝດູ າ ແລະໝູ ດອນ” ຍອໍ້ ນຫຍງັ ? ດວ້ໍ ຍກນົ ໄກອນັ ໃດ? ຕາມຄວາມຄດິ ຂອງນກັ ສກຶ ສາ. (ຄອູ າດອະທບິ າຍດວ້ໍ ຍ ♂(Aa) x ♀(Aa) ຢີນທ່ື ີຄວບຄຸມສາດາເປນັ ຢີນເດື່ ນັ ໃນຮູບແບບເຊອໍ້ ຊອດ, ເມ່ື ອເກີດການຜນັ ແຍກລກັ ສະນະ ຈະໃຫເໍ້ ກດີ ອດັ ຕາແບບຢນີ ແລະແບບຮບູ ໃນອດັ ຕາສື່ ວນຕື່ າງກນັ ) 1) Lecture (ບນັ ຍາຍ) ໃຊເ້ໍ ວລາ 10 ນາທີ. - ຄນູ າສະເໜີກ່ື ຽວກັບເນອໍ້ ໃນກດົ ເກນຜນັ ແຍກລກັ ສະນະໂດຍອະທິບາຍຈະແຈງໍ້ ກ່ື ຽວກບັ ສາໍ້ ງສາ້ໍ ງຈລຸ ງັ ສບພນັ , ການຊອກຫາ ແບບຢີນ, ແບບຮູບຮືຸ່ ນພື່ ແມື່ , ຮ່ືຸນລກູ , ແຜ່ື ນວາດການປະສມົ ພນັ ແລະ ແກບ້ໍ ດົ ໂຈດຕວົ ຢື່ າງເທິງກະດ່ື ານ ແລະ ສະເໜີຜື່ ານ Power point. 2) Activity (ສາ້ໍ ງກດິ ຈະກາ) ໃຊເໍ້ ວລາ 20 ນາທ.ີ - ຈດັ ກ່ື ຸມ (ກື່ ຸມຍ່ື ອຍ ກື່ ຸມລະ 3 ຄນົ ) ຈານວນ 4 ກ່ື ຸມ - ນກັ ສກຶ ສາແຕ່ື ລະກື່ ຸມຮບັ ເອາົ ຄາຖາມ ຫຼບດົ ໂຈດຂອງກື່ ຸມທ່ື ີຄມູ ອບໃຫໍ້ (ກື່ ຸມລະ 1-3 ໂຈດ ໂຈດແຕື່ ລະກ່ື ຸມມເີ ນອ້ໍ ໃນຕື່ າງກນັ ). - ນກັ ສກຶ ສາລະດມົ ຄວາມຄດິ , ປກຶ ສາຫາລກນັ ພາຍໃນກ່ື ຸມເພື່ ອແກ້ໂໍ ຈດ ໂດຍອີງໃສື່ ທດິ ສະດທີ ່ື ີຄູນາສະເໜ,ີ ຕາລາແບບຮຽນ, ຄນົ້ໍ ຫາຕາມແຫ່ື ຼງຂມໍ້ ູນຕື່ າງໆເຊື່ ນັ : Internet. ໂດຍນກັ ສກຶ ສາຈະຕອ້ໍ ງມີສ່ື ວນຮ່ື ວມໃນວຽກກ່ື ຸມຫຼາຍທື່ ສີ ຸດ (ຄູຕຕິ າມ ແລະຊຸກຍູ)້ໍ ແລະແກບ້ໍ ນັ ຫາຄວາມສາມາດຂອງກ່ື ຸມ. 3) Output (ຜນົ ໄດຮ້ໍ ບັ ຈາກກດິ ຈະກາ) 27

- ນກັ ສກຶ ສາແຕ່ື ລະກື່ ຸ ມສະຫບຸຼ ຜນົ ການແກໂ້ໍ ຈດແຕື່ ລະຂລ້ໍ ງົ ໃນເອກະສານລວມຂອງກ່ື ຸມເຊ່ື ງິ ເປນັ ການສະຫຼຸບຜົນຂອງການເຮດັ ກດິ ຈະກາຂອງກື່ ຸມຢື່ າງເປນັ ເອກະພາບກນັ . - ແຕື່ ລະກື່ ຸມຄດັ ເລອກຫວົ ຂທ້ໍ ່ື ີຈະນາສະເໜີ 1 ຫວົ ຂ ້ໍ (ຫວົ ຂຂ້ໍ ອງກ່ື ຸມ) ເພື່ ອນາສະເໜຂີ ນັໍ້ ຕອນ, ເຕກັ ນກິ , ວທິ ີການແກໂໍ້ ຈດໃຫ້ໍ ໝ່ື ຮູ ບັ ຮນູ ້ໍ າ ແລະ ແຕື່ ລະກື່ ຸມຄດັ ເລອກຜູຕໍ້ າງໜາ້ໍ ສະມາຊກິ ກື່ ຸມ ຫຼ ສະຫບຼັ ກນັ ເພື່ ອຂນຶ້ໍ ນາສະເໜຫີ ວົ ຂຂໍ້ ອງກ່ື ຸມ. 4) Presentation (ນາສະເໜີຜນົ ກດິ ຈະກາ) ໃຊເໍ້ ວລາ 20 ນາທີ - ແຕື່ ລະກ່ື ຸມພດັ ປ່ື ຽນກນັ ຂນຶໍ້ ນາສະເໜີຫວົ ຂຂໍ້ ອງກື່ ຸມຕນົ ເອງ. 5) Discussion (ອະທບິ າຍຜນົ ) ເວລາ 5 ນາທີ - ນກັ ສກຶ ສາທ່ື ສີ ນົ ໃຈສື່ ງິ ທື່ ີໝ່ື ນູ າສະເໜີ ສາມາດຖາມຄນ ແລະ ໃຫໝໍ້ ື່ ຕູ ອບ. - ຜູທໍ້ ື່ ມີ ຄີ ວາມເຫນັ ຕ່ື າງສາມາດອະທບິ າຍສື່ ໝູ ່ື ຟູ ງັ ເພື່ ອເພື່ ີມເຕ່ື ມີ ແລະ ແລກປື່ ຽນບດົ ຮຽນນາໝ.ູ 6) Reflection (ສະທອ້ໍ ນຄນ) ເວລາ 5 ນາທີ - ເມື່ ອອະທບິ າຍຜນົ ສາເລດັ ຄສູ ະຫບຸຼ ໃຈຄວາມຂອງກດິ ຈະກາ. - ຄປູ ະເມີນ ແລະ ແລກປ່ື ຽນບດົ ຮຽນ. ກດິ ຈະກາທີ 3 ກົດເກນຮື່ ວມກື່ ມຸ ຢື່ າງອດິ ສະຫຼະ ໃຊເໍ້ ວລາ 120 ນາທີ - ທບົ ທວນຄວາມເຂາົ້ໍ ໃຈກ່ື ຽວກບັ ກດົ ເກນຜນັ ແຍກລກັ ສະນະ ແລະ ການປະສມົ ພນັ 1 ຄ່ື ລູ ກັ ສະນະ. 1) Lecture (ບນັ ຍາຍ) ໃຊເ້ໍ ວລາ 30 ນາທ.ີ - ຄນູ າສະເໜີ ແລະ ແນະນາສາ້ໍ ງຈລຸ ງັ ສບພນັ ໃນກດົ ເກນຮື່ ວມກື່ ຸມຢື່ າງອດິ ສະຫະຼ . - ສະເໜີເນອ້ໍ ໃນກດົ ເກນຮື່ ວມກື່ ຸມຢ່ື າງອດິ ສະຫະຼ , ການຊອກຫາອດັ ຕາສື່ ວນແບບຢີນ, ແບບຮບູ ຮ່ືຸນພ່ື ແມ່ື , ຮືຸ່ ນລກູ , ແຜ່ື ນວາດ ການປະສມົ ພນັ ແລະ ແກບ້ໍ ດົ ໂຈດຕວົ ຢື່ າງເທງິ ກະດື່ ານ ແລະ ສະເໜີຜື່ ານ Power point. 2) Activity (ສາໍ້ ງກດິ ຈະກາ) ໃຊເ້ໍ ວລາ 60 ນາທີ. - ຈດັ ກື່ ຸມ (ກ່ື ຸມຍື່ ອຍ ກື່ ຸມລະ 3 ຄນົ ) ຈານວນ 4 ກື່ ຸມ - ນກັ ສກຶ ສາແຕ່ື ລະກື່ ຸມຮບັ ເອາົ ຄາຖາມ ຫຼບດົ ໂຈດຂອງກ່ື ຸມທ່ື ຄີ ມູ ອບໃຫໍ້ (ກື່ ຸມລະ 1 ໂຈດ ໂຈດແຕື່ ລະກື່ ຸມມເີ ນອໍ້ ໃນຕ່ື າງກນັ ). - ນກັ ສກຶ ສາລະດມົ ຄວາມຄດິ , ປກຶ ສາຫາລກນັ ພາຍໃນກ່ື ຸມເພ່ື ອແກໂ້ໍ ຈດ ໂດຍອີງໃສື່ ທດິ ສະດທີ ່ື ີຄນູ າສະເໜີ, ຕາລາແບບຮຽນ, ຄນົໍ້ ຫາຕາມແຫ່ື ຼງຂມ້ໍ ູນຕື່ າງໆເຊື່ ນັ : Internet. ໂດຍນກັ ສກຶ ສາຈະຕອ້ໍ ງມສີ ່ື ວນຮ່ື ວມໃນວຽກກື່ ຸ ມຫຼາຍທ່ື ີສຸ ດ (ຄຕູ ຕິ າມ ແລະ ຊຸກຍ)ູ ້ໍ . 3) Output (ຜນົ ໄດຮໍ້ ບັ ຈາກກດິ ຈະກາ) - ນກັ ສກຶ ສາແຕື່ ລະກື່ ຸ ມສະຫບຼຸ ຜນົ ການແກໂໍ້ ຈດແຕື່ ລະຂລ້ໍ ງົ ໃນເອກະສານລວມຂອງກ່ື ຸມເຊ່ື ງິ ເປນັ ການສະຫຼຸບຜນົ ຂອງການເຮດັ ກດິ ຈະກາຂອງກ່ື ຸມຢ່ື າງເປນັ ເອກະພາບກນັ . - ແຕື່ ລະກ່ື ຸມຄດັ ເລອກຫວົ ຂທ້ໍ ື່ ີຈະນາສະເໜີ 1 ຫວົ ຂ ້ໍ (ຫວົ ຂຂ້ໍ ອງກື່ ຸມ) ເພ່ື ອນາສະເໜຂີ ນັໍ້ ຕອນ, ເຕກັ ນກິ , ວທິ ີການແກໂ້ໍ ຈດໃຫໍ້ ໝື່ ຮູ ບັ ຮນູ ້ໍ າ ແລະ ແຕ່ື ລະກ່ື ຸມຄດັ ເລອກຜູຕໍ້ າງໜາ້ໍ ສະມາຊກິ ກ່ື ຸມ ຫຼ ສະຫບຼັ ກນັ ເພື່ ອຂນຶໍ້ ນາສະເໜີຫວົ ຂຂໍ້ ອງກ່ື ຸມ. 4) Presentation (ນາສະເໜຜີ ນົ ກດິ ຈະກາ) ໃຊເໍ້ ວລາ 20 ນາທີ - ແຕື່ ລະກ່ື ຸມພດັ ປື່ ຽນກນັ ຂນຶ້ໍ ນາສະເໜຫີ ວົ ຂຂ້ໍ ອງກື່ ຸມຕນົ ເອງ. 5) Discussion (ອະທບິ າຍຜນົ ) ເວລາ 5 ນາທີ - ນກັ ສກຶ ສາທື່ ີສນົ ໃຈສື່ ງິ ທື່ ໝີ ື່ ນູ າສະເໜີ ສາມາດຖາມຄນ ແລະ ໃຫໝໍ້ ່ື ຕູ ອບ. - ຜູທໍ້ ່ື ີມີຄວາມເຫນັ ຕ່ື າງສາມາດອະທບິ າຍສ່ື ູໝື່ ຟູ ງັ ເພື່ ອເພ່ື ີມເຕ່ື ມີ ແລະ ແລກປື່ ຽນບດົ ຮຽນນາໝ.ູ 6) Reflection (ສະທອໍ້ ນຄນ) ເວລາ 5 ນາທີ 28

29

ບົດສອນ (Lesson Plan) ວິຊາ: ກາມະພນັ ວທິ ະຍາສາຍເຄມີສາດ ລະບບົ 12+4 ປ3ີ ສກົ 2021-2022 ພາກທີ II ການຖື່ າຍທອດລກັ ສະນະທາງກາມະພນັ ບດົ ທີ 5 ການຖ່ື າຍທອດລກັ ສະນະທາງກາມະພນັ ນອກເໜອກດົ ເກນເມນເດລ ຜື່ ູສອນ: ຄູ ໄຊຄາ ທບິ ພາວງົ ໜື່ ວຍງານຊວີ ະສາດ ວທິ ະຍາໄລຄຫູ ວຼ ງນາ້ໍ ທາ I. ປະຕກິ ລິ ຍິ າການຂື່ ມົ ຂອງຢີນຕາແໜື່ ງດຽວກນັ ຂັໍນ້ ຕອນທີ1: ຜົນໄດຮ້ໍ ັບທື່ ຕີ ອໍ້ ງການ (desired result) ສາ້ໍ ງເປາົ້ໍ ໝາຍ (G: goal) - ນກັ ສກຶ ສາຮຽນຮູ ້ໍ ແລະ ເຂາົໍ້ ໃຈເຖງິ ບດົ ບາດຂອງຢນີ ໃນການຄວບຄມຸ ລກັ ສະນະຕື່ າງໆ ແລະ ການສະແດງອອກຂອງຢນີ ໃນ ການຄວບຄຸມລກັ ສະນະນນັ້ໍ ໆຂນຶໍ້ ຕື່ ມ. - ນກັ ສກຶ ສາຮຽນຮູ ໍ້ ແລະ ເຂາົໍ້ ໃຈເຖງິ ການຂື່ ມົ ກນັ ຂອງຢີນໃນຕາແໜື່ ງດຽວກນັ (ລກັ ສະນະເດ່ື ນັ ບື່ ສມົ ບນູ , ເດ່ື ນັ ຮ່ື ວມ ແລະ ລກັ ສະນະເດື່ ນັ ເກນີ ). - ນກັ ສກຶ ສາເຂາົ້ໍ ໃຈ, ສາມາດອະທບິ າຍລກັ ສະນະເດື່ ນັ ບື່ ສມົ ບູນ, ເດື່ ນັ ຮື່ ວມ ແລະ ລກັ ສະນະເດື່ ນັ ເກີນ ໄດໍ້ ແລະ ສາມາດນາ ຄວາມເຂາົໍ້ ໃຈເຫື່ ຼາົ ນນັ້ໍ ເຂາົ້ໍ ການແກໂ້ໍ ຈດບນັ ຫາໄດ.ໍ້ ຄວາມເຂາົໍ້ ໃຈ: (Understanding) ຄາຖາມຫກຼັ : (Essential questions) ນກັ ສກຶ ສາເຂາົໍ້ ໃຈ: 1) ການສະແດງອອກຂອງຢີນແບບບວກປະສມົ , ແບບໂດ - ຜນົ ການສະແດງອອກຂອງຢນີ . ມີແນນ ແລະ ອພີ ສິ ເທຊສິ ແມື່ ນແນວໃດ? - ລກັ ສະນະການຂ່ື ມົ ຂອງຢນີ ໃນຕາແໜື່ ງດຽວກນັ . 2) ການຂ່ື ມົ ຂອງຢນີ ຕື່ າແໜື່ ງດຽວກນັ ແມື່ ນແນວໃດ? - ລກັ ສະ ນະເດ່ື ັນບ່ື ສົມ ບູ ນ , ລກັ ສະນະ ເດື່ ັນຮື່ ວມ , 3) ລກັ ສະນະເດ່ື ນັ ບື່ ສມົ ບນູ , ເດ່ື ນັ ຮື່ ວມ ແລະ ລກັ ສະນະ ລກັ ສະນະເດື່ ນັ ເກນີ . ເດື່ ນັ ເກີນແມ່ື ນແນວໃດ? ເນອ້ໍ ໃນຫຍງັ ແດື່ ແລະມີແຜນວາດ - ກນົ ໄກການປະສມົ ພນັ ຕາມລກັ ສະນະການຂື່ ມົ ຂອງຢີນ ການປະສມົ ພນັ ແນວໃດ? ໃນຕາແໜ່ື ງດຽວກນັ . 4) ບດົ ຕວົ ຢື່ າງໂຈດບນັ ແຕື່ ລະຂ.ໍ້ ຄວາມຮູ:ໍ້ (K:knowledge) ທັກສະ: (S:Skills) ນກັ ສກຶ ສາຈະຮ:ູ ້ໍ ນກັ ສກຶ ສາສາມາດ: - ຜນົ ການສະແດງອອກຂອງຢນີ ພ້ໍອມຕວົ ຢື່ າງທ່ື ີເກີດກັບ - ອະທິບາຍການສະແດງອອກຂອງຢີນທງັ 3 ລກັ ສະນະ ສ່ື ງິ ທ່ື ມີ າີ ຊວີ ດິ ໂດຍສະເພາະແມ່ື ນຄນົ ເຮາົ . ແລະ ຍກົ ຕວົ ຢ່ື າງໄດ.ໍ້ - ການຂື່ ມົ ກນັ ຂອງຢນີ ໃນຕາແໜື່ ງດຽວກນັ (ລກັ ສະນະ - ສາມາດນາໃຊຄ້ໍ ວາມຮູທໍ້ ື່ ີໄດຈ້ໍ າກການສກຶ ສາທິດສະດີ ເດື່ ນັ ບື່ ສມົ ບູນ, ເດ່ື ນັ ຮ່ື ວມ ແລະ ລກັ ສະນະເດ່ື ນັ ເກນີ ). ແລະພາກປະຕບິ ດັ ເຂາົໍ້ ໃນຊວີ ດິ ປະຈາວນັ ໄດ.້ໍ - ສູດຂອງກ ານປະ ສມົ ພັນຕາມ ລກັ ສະນະກ ານຂ່ື ມົ - ອະທບິ າຍ ແລະນາໃຊກໍ້ ດົ ເກນການຂື່ ມົ ຂອງຢນີ ໃນຕາແໜ່ື ຂອງຢີນໃນຕາແໜ່ື ງດຽວກນັ . ງດຽວກນັ ເຂາົໍ້ ໃນການແກໂ້ໍ ຈດບນັ ຫາໄດ.້ໍ ຂັນໍ້ ຕອນ 2: ຫັກຼ ຖານປະເມນີ (Assessment evidence) 30

ໜາໍ້ ທີ: (T:task ) ຫຼກັ ຖານອື່ ນໆ (OE: Other Evidences) - ທດົ ສອບກ່ື ອນ ແລະຫງຼັ ສອນ - ທດົ ສອບນກັ ສກຶ ສາ - ສນົ ທະນາ, ນາສະເໜີ, ອະທບິ າຍ, ຂຽນແຜນວາດ - ຈາກບນັ ຫາທື່ ີຄຍູ ກົ ໃຫນ້ໍ ກັ ສກຶ ສາແກ.ໍ້ ຊື່ ວຍຈື່ , ຄນົ້ໍ ຄວາ້ໍ ເປນັ ກື່ ຸມ, ແກບໍ້ ດົ ຕວົ ຢື່ າງ. - ການຕງັໍ້ໃຈ ແລະການມີສ່ື ວນຮ່ື ວມ. - ຍກົ ຕວົ ຢ່ື າງ, ແນະນາ, ຍກົ ບນັ ຫາໃຫນ້ໍ ກັ ສກຶ ສາແກ.້ໍ - ໃຫບໍ້ ດົ ເຝກິ ຫດັ ເປນັ ວຽກບາໍ້ ນ. ແລະມອບວຽກບາໍ້ ນພອໍ້ ມປະເມນີ ຜນົ . - ກວດກາປະຈາບດົ 3. ເນໍອ້ ໃນຫກັຼ ຂອງບດົ ຮຽນ 1) ລກັ ສະນະເດ່ື ນັ ບື່ ສມົ ບູນ: ໝາຍເຖງິ ສະພາບທ່ື ີຄ່ື ຢູ ີນທ່ື ີບ່ື ສາມາດຂື່ ມົ ກັນ ແລະກນັ ໄດຢ້ໍ ່ື າງສມົ ບູນ ເຮດັ ໃຫໍ້ເກີດມີແບບຮູບທື່ ີເປນັ ລກັ ສະນະລະຫວ່ື າງກາງເກີດຂນຶໍ້ . ໃນບາງກລະນີ ກຈະບື່ ມີຢີນໃດເປັນຢີນລບັ . ດື່ ງັ ນນັໍ້ , ແບບຢີນຈະຢ່ື ູໃນສະພາບຕ່ື າງກນັ ຫຼ ເປັນ ຮ່ື າງກາຍຊອດ (Heterozygote) ທື່ ີມີລກັ ສະນະປະສມົ ປະສານລະຫວື່ າງແບບຢີນນສອງແບບເຊ່ື ນັ : ລກັ ສະນະດອກກຸລາບ, ສີຂນົ ໄກື່ ... 2) ລກັ ສະນະແບບເດື່ ນັ ຮື່ ວມ (Codominance): ລກັ ສະນະແບບເດື່ ນັ ຮ່ື ວມ ເປນັ ການສະແດງອອກຂອງຢີນໃນຮື່ າງກາຍເຊອ້ໍ ຊອດທັງ ສອງຢີນໃນເວລາດຽວກນັ ໝາຍວ່ື າລກັ ສະນະທື່ ີຄ່ື ຢູ ນີ ບື່ ສາມາດຂື່ ມົ ກນັ ໄດໍ້ ເນ່ື ອງຈາກຕ່ື າງຝ່ື າຍກຕ່ື າງເດື່ ນັ ເທື່ າົ ກນັ ສະນນັ້ໍ , ທງັ ສອງຈ່ື ງຶ ສະແດງສະແດງລກັ ສະນະອອກມາພອ້ໍ ມໆກນັ ແລະເດ່ື ນັ ເທື່ າົ ໆກນັ ເຊ່ື ນັ : ໝວດເລອດ ABO, ສຂີ ນົ ສດັ ... 3) ລກັ ສະນະເດ່ື ນັ ເກີນ (Over dominance): ລກັ ສະນະນແີໍ້ ບບຢີນທື່ ີເປັນເຊອ້ໍ ຊອດ (Heterozygous) ສະແດງລກັ ສະນະເໜອໄປ ກວື່ າແບບຢີນທື່ ີເປນັ ເຊອໍ້ ບລສິ ຸດ (Homozygous) ເຊື່ ນັ : ຢີນທື່ ີຄວບຄມຸ ລກັ ສະນະສຕີ າຂອງແມງຫວ່ື ີ, ລກັ ສະນະກາຍພນັ ... 4. ກດິ ຈະກາການສອນ ກິດຈະກາທີ 1 ລັກສະນະເດື່ ນັ ບື່ ສມົ ບນູ ໃຊເ້ໍ ວລາ 60 ນາທີ ຂນັ້ໍ ຕອນທີ 1 ສະໜອງຂມໍ້ ນູ (10 ນາທ)ີ - ຄລູ ຽ້ໍ ວສື່ ູບດົ ຮຽນໃໝ່ື ກ່ື ຽວກບັ ກນົ ໄກການຖື່ າຍທອດລກັ ສະນະທາງກາມະພນັ ທ່ື ບີ ່ື ເປນັ ໄປຕາມກດົ ເກນເມນເດລ (ລກັ ສະນະເດ່ື ນັ ບື່ ສມົ ບນູ ). - ນກັ ສກຶ ສາຍກົ ປາກດົ ການທ່ື ີເຫນັ ໃນຊວີ ດິ ປະຈາວນັ ກ່ື ຽວລກັ ສະນະທ່ື ີກາວມາ. - ແນະນາໂຈດ ແລະ ແກໂ້ໍ ຈດຕວົ ຢື່ າງ. ຂນັ້ໍ ຕອນທີ 2 ຕງັໍ້ ບນັ ຫາ (2 ນາທ)ີ - ຄສູ າ້ໍ ງຄາຖາມກື່ ຽວກບັ ລກັ ສະນະເດ່ື ນັ ບ່ື ສມົ ບນູ ຈານວນ 2 ຂ.ໍ້ - ຄຕູ ງັໍ້ ກະຕກິ າການແຂ່ື ງຂນັ , ວາງລາງວນັ ແລະແນະນາການແຂື່ ງຂນັ . ຂນັ້ໍ ຕອນທີ 3 ແຂ່ື ງຂນັ ແກບ້ໍ ນັ ຫາ (10 ນາທ)ີ - ນກັ ສກຶ ສາແກບ້ໍ ນັ ຫາ (ໂຈດ) ດວ້ໍ ຍຕນົ ເອງ. ຂນັ້ໍ ຕອນທີ 4 ປະເມນີ ຜນົ - ນກັ ສກຶ ສາແຕື່ ລະຄນົ ແລກປື່ ຽນເຈຍ້ໍ ກດິ ຈະກາຂອງຕນົ ເອງກບັ ໝ່ື ເູ ພື່ ອໃຫໝ້ໍ ່ື ປູ ະເມນີ ຜນົ ຂອງຕນົ . - ຄຊູ ອກຫາຕາຕອບທື່ ຖີ ກຕອໍ້ ງຈາກນກັ ສກຶ ສາ (ຜູທໍ້ ື່ ີຕອບຖກ) 31

32

ບດົ ສອນ ວຊິ າ: ກາມະພນັ ວທິ ະຍາ ສາຍເຄມີສາດ ລະບບົ 12+4 ປີ3 ສກົ 2021 - 2022 ພາກທີ II ການຖ່ື າຍທອດລກັ ສະນະທາງກາມະພນັ ບດົ ທີ 5 ພະຫແຸ ອລນີ ແລະການສບ້ໍ ເຊອໍ້ ເທງິ ໂຄຣໂມໂຊມເພດ ໃຊເ້ໍ ວລາ 120 ນາທີ ຜູສໍ້ ອນ: ປທ ໄຊຄາ ທບິ ພາວງົ ຄຊູ ວີ ະສາດ ວທິ ະຍາໄລຄຫູ ວຼ ງນາໍ້ ທາຄູ ຂັນ້ໍ ຕອນທ1ີ : ຜົນໄດຮ້ໍ ບັ ທ່ື ຕີ ອ້ໍ ງການ ເປາົໍ້ ໝາຍ (The Goal): - ຮຽນຮເູ ໍ້ ຖງິ ລກັ ສະນະພນ້ໍ ຖານຂອງພະຫຸແອລນີ ແລະ ການສບໍ້ ເຊອໍ້ ເທງິ ໂຄຣໂມໂຊມເພດ. - ນກັ ສກຶ ສາເຂາົ້ໍ ໃຈ, ສາມາດວເິ ຄາະກດົ ເກນການສບເຊອໍ້ ຕາມລກັ ສະນະແບບພະຫຸແອລນີ ແລະ ການສບ້ໍ ເຊອໍ້ ເທິງໂຄຣໂມ ໂຊມເພດ. - ນກັ ສກຶ ສາ ສາມາດນາຄວາມຮໄູ ້ໍ ປໃຊໃໍ້ ນການແກໂ້ໍ ຈດບນັ ຫາໄດເໍ້ ປນັ ຢື່ າງດ.ີ ດາໍ້ ນຄວາມເຂາົໍ້ ໃຈ (Understanding) ຄາຖາມທື່ ຈີ ະເປນັ (Essential Questions) ນກັ ສກຶ ສາຈະເຂາົໍ້ ໃຈ: 1. ພະຫຸແອລນີ ແມື່ ນແນວໃດ? - ລກັ ສະນະພນ້ໍ ຖ ານຂອງພະຫຸ ແອລນີ ແລະກນົ ໄກການ 2. ຢນີ ເທງິ ໂຄຣໂມໂຊມເພດແມ່ື ນແນວໃດ? ຖ່ື າຍທອດລກັ ສະນະທາງກາມະພນັ ແບບພະຫຸແອລນີ . 3. ຕວົ ຢື່ າງໃດແດື່ ທື່ ສີ ບເຊອ້ໍ ເທງິ ໂຄໂມໂຊມເພດ? - ກນົ ໄກການສບໍ້ ເຊອໍ້ ເທງິ ໂຄຣໂມໂຊມເພດ. 4. ຢນີ ເທງິ ໂຄຣໂມໂຊມເພດມກີ ານສບເຊອໍ້ ຄແນວໃດ? - ຄວາມແກຕື່ າງລະຫວື່ າງຢີນເທິງອໂທໂມ ແລະ ຢີນເທິງ 5. ພື່ ມີ ໝ ວດເລອດ A ແ ມື່ ມີ ໝ ວດເລອດ AB ລູກ ທື່ ີເປັນ ໂຄຣໂມໂຊມເພດ. ຝາແຝດແທ້ໍ 3 ຄນົ ຈະມີໝວດເລອດໃດແດ່ື ? - ວທິ ວີ ເິ ຄາະໂຈດບນັ ຫາ ດາ້ໍ ນຄວາມຮູ ໍ້ ດາໍ້ ນທກັ ສະ, ຄວາມສາມາດ ແລະນາໄປໃຊໍ້ : - ໂຄຣໂມໂຊມເພດ ແລະ ຢີນເທງິ ໂຄຣໂມໂຊມເພດ. - ຊອກຫາອດັ ຕາສື່ ວນແ ບບຮູບ-ແບບຢີນ, ສາ້ໍ ງແຜນວາດການ - ຮຄູ ້ໍ ວາມໝາຍຂອງພະຫຸແອລນີ . ປະສມົ ພນັ ຕາມລກັ ສະນະພະຫຸແອລນີ ແລະຢນີ ເທງິ ໂຄຣໂມໂຊມ - ບນັ ດາແອລນີ ທ່ື ຄີ ວບຄຸມໝວດເລອດໃນລະບບົ ABO. ເພດ. - ຕວົ ຢື່ າງບາງລກັ ສະນະທື່ ສີ ບເຊອໍ້ ໂດຍຢີນທື່ ີຢື່ ູເທງິ ໂຄຣໂມ - ແກໂໍ້ ຈດບນັ ຫາ ແລະວຽກບາໍ້ ນໄດຢໍ້ ື່ າງຖກຕອໍ້ ງ. ໂຊມເພດເຊ່ື ນັ : ພະຍາດຕາບອດສ,ີ ເລອດໄຫຼບື່ ຢຸດ... - ນາຄວາມຮູຈໍ້ າກບດົ ຮຽນໄປໃຊໃ້ໍ ນຊວີ ດິ ປະຈາວນັ ໄດເໍ້ ຊື່ ນັ : ການ - ຮສູ ໍ້ ູດຊອກຫາແບບຢີນໃນພະຫຸ ຢນີ , ວທິ ີສາໍ້ ງແຜື່ ນວາດ ວເິ ຄາະໝວດເລອດໃນລະບບົ ABO, ພະຍາດທື່ ີຕດິ ຕ່ື ທາງກາ ການສບເຊອໍ້ ເທງິ ໂຄຣໂມໂຊມເພດ. ມະພນັ .... ເປນັ ຕນົ້ໍ . ຂນັ້ໍ ຕອນທີ 2: ຫຼກັ ຖານທື່ ໃີ ຊປ້ໍ ະເມນີ ຫຼກັ ຖານອ່ື ນໆ (Other Evidences) - ນກັ ສກຶ ສາຮ່ື ວມສນົ ທະນາ ແລະຕອບປະເດ່ື ນັ ທື່ ີຄຕູ ງັໍ້ ຂນຶ້ໍ . ໜາໍ້ ວຽກທ່ື ີຕອ້ໍ ງປະຕບິ ດັ (Task) - ການເຂາົ້ໍ ຮ່ື ວມດາເນນີ ກິດຈະກາກ່ື ຸ ມ, ການແກໂ້ໍ ຈດຂອງກ່ື ຸ ມ - ຄສູ ນົ ທະນາຮ່ື ວມກັບນກັ ສກຶ ສາກື່ ຽວກບັ ພະຫຸ ແອລນີ , ແລະການນາສະເໜີຜນົ ການສກຶ ສາຂອງກ່ື ຸມ. ຢີນສບເຊອ້ໍ ເທງິ ໂຄຣໂມໂຊມມເພດ. - ຜນົ ການລາຍງານກດິ ຈະກາກ່ື ຸມ. - ຄນູ າສະເໜີບດົ ຮຽນໃໝ່ື ຕາມເນອ້ໍ ໃນຫຼກັ ຄ: ພະຫຸແອລີນ ແລະສບເຊອ້ໍ ເທງິ ໂຄຣໂມໂຊມມເພດໂດຍການບນັ ລະ 33

ຍາຍ ແລະສະເໜີຜື່ ານ Power point. - ຜນົ ການທດົ ສອບຫງຼັ ຮຽນ. - ນກັ ສກຶ ສາຮື່ ວມກິດຈະກາ, ສາໍ້ ງກ່ື ຸ ມຍື່ ອຍ 4-5 ຄນົ ເພ່ື ອ - ມອບວຽກບາ້ໍ ນໃຫນ້ໍ ກັ ສກຶ ສານາໄປແກນ້ໍ ອກໂມງຮຽນ ກນັ ແກບໍ້ ນັ ຫາ ແລະນາສະເໜີຜນົ ສະຫຸຼບເພື່ ອແລກປື່ ຽນ. - ທດົ ສອບຫງຼັ ຮຽນ. - ມອບວຽກບາ້ໍ ນໃຫ້ນໍ ກັ ສກຶ ສານາໄປແກ້ນໍ ອກໂມງຮຽນ ຕາມການດົ ເວລາທື່ ີເໝາະສມົ ພ້ໍອມວາງເກນວດັ ຜົນໃຫໍ້ ລະອຽດ ແລະປະເມນີ ຜນົ ຕາມຄວາມເປນັ ຈງິ . 3. ເນອໍ້ ໃນສາຄນັ  ພະຫຸແອລນີ (Multiple Alleles) ພະຫຸແອລນີ ໝາຍເຖງິ ລກັ ສະນະບາງລກັ ສະນະຂອງສື່ ງິ ທ່ື ມີ ີຊວີ ດິ ຖກຄວບຄຸມໂດຍແອລນີ ຫຼາຍກວື່ າ 2 ແອລນີ ຂນຶ້ໍ ໄເຊ່ື ນັ : ແອລລີ A1, A2, A3, … An ຫຼB1, B2, B3, … Bn ແອລນີ ເຫ່ື າຼົ ນຢີໍ້ ື່ ູຕາແໜ່ື ງດຽວກນັ ເທງິ ໂຄຣໂມໂຊມທ່ື ີເປນັ ຄື່ ກູ ນັ (Homologous chromosome) ຍກົ ຕວົ ຢ່ື າງເຊ່ື ນັ : ໝວດເລອດ AOB ຂອງຄນົ ເຮາົ ຖກຄວບຄຸມມດວໍ້ ຍການເຂາົໍ້ ຄ່ື ຢູ ີນທື່ ີເປນັ ແອລີນທງັ ໝດົ 3 alleles ຄ IA, IB ແລະ i. ເມ່ື ອຊອກແອລນີ ຈະໄດ້ໍ ������ (������+������) = 6 ແບບຢນີ ແລະ 4 ແບບຮບູ (ຕາມສູດ G = ������ ( ���2���+1 )). ������ ແບບຢນີ ແບບຮບູ ໝວດເລອດ ຕວົ ຢ່ື າງ: ຖາໍ້ ພ່ື ແມື່ ມໝີ ວດເລອດ O ລກູ ເກີດມາຈະມີ (IAIA) [A] A ໝວດເລອດ O ເທ່ື າົ ນນັ້ໍ (IAIO) [A] A (IBIB) [B] B P : (IOIO) x (IOIO) (IBIO) [B] B (IAIB) [AB] AB G : IO x IO (IOIO) [O] O F1= (IOIO) : [O]  ລກັ ສະນະທາງກາມະພນັ ທ່ື ຄີ ວບຄຸມໂດຍຢີນເທງິ ໂຄຣໂມໂຊມເພດ (Sex linked Inheritance) T.H Morgan ຄນົ້ໍ ພບົ ວື່ າມີລກັ ສະນະທາງກາມະພນັ ບາງຢື່ າງມີຢີນຢ່ື ູເທງິ ໂຄຣໂມໂຊມເພດເປນັ ຕວົ ຄວບຄຸມເຊື່ ນັ : ຢນີ ທ່ື ີຄວບຄຸມ ລກັ ສະນະສຕີ າຂອງແມງບດູ ຢື່ ເູ ທງິ ໂຄຣໂມໂຊມ X. ຢີນທື່ ີຄວບຄຸມລກັ ສະນະສຂີ າວເປນັ ຢນີ ລບັ ແລະຕາສແີ ດງເປນັ ຢນີ ເດື່ ນັ . ຕ່ື ມາມີ ການຄນົ້ໍ ພບົ ຢີນລກັ ສະນະດື່ ງັ ກື່ າວໃນມະນຸດເຊ່ື ນັ : ພະຍາດຕາບອດສີ (Color blondness), ເຕຍໍ້ ແຄະ (Achrondroplasia), ພະຍາດນວິໍ້ ມສນັໍ້ (Branchydartmyly), ພະຍາດຜວິ ຂາວເຜອກ (Albimism) ລວ້ໍ ນແຕື່ ແມື່ ນລກັ ສະນະທື່ ຖີ ກຄວບຄຸມໂດຍຢີນທ່ື ີ ມຕີ າແໜື່ ງຢ່ື ເູ ທງິ ໂຄຣໂມໂຊມເພດ X (XX;ຍງິ ແລະ XY;ຊາຍ). ການສບເຊອ້ໍ ຂອງຢນີ ເຫື່ າຼົ ນເີ້ໍ ປນັ ໄປຕາມຢນີ ກົດເກນຢີນສາພນັ ຕວົ ຢື່ າງເຊື່ ນັ : ລກັ ສະນະຕາບອດສີ (Color blindness) - ຜູຊ້ໍ າຍປກົ ກະຕມິ ີ ໂຄຣໂມໂຊມເພດ XCY - ຜູຍໍ້ ງິ ປກົ ກະຕິ ມີ ໂຄຣໂມໂຊມເພດ XCXC - ຜູຊໍ້ າຍຕາບອດສມີ ີ ໂຄຣໂມໂຊມເພດ XcY - ຜູຍໍ້ ງິ ຕາບອດສມີ ີ ໂຄຣໂມໂຊມເພດ XcXc - ຜູຍ້ໍ ງິ ປກົ ກະຕແິ ຕ່ື ຖເຊອໍ້ ມີໂຄຣໂມໂຊມເພດ XCXc ກລະນ:ີ ຜູຊ້ໍ າຍປກົ ກະຕແິ ຕື່ ງງານກບັ ຜູຍ້ໍ ງິ ຕາບອດສີ P : (XCY) ປົກກະຕິ x (XcXc) ຕາບອດສີ G : XC Y x Xc F1 : (XCXc), (XcY), ຍງິ ປກົ ກະຕິ : ຊາຍຕາບອດສີ 4. ກດິ ຈະກາການສອນ ກິດຈະກາທີ 1 ພະຫຸອາແລນໃນລະບບົ ໝວດເລອດ ABO ໃຊເ້ໍ ວລາ 60 ນາທີ 34

ກິດຈະກາທີ 1 ລັກສະນະເດ່ື ນັ ບື່ ສົມບນູ ໃຊເໍ້ ວລາ 45 ນາທີ ຂນັ້ໍ ຕອນທີ 1 ສະໜອງຂມໍ້ ນູ (10 ນາທ)ີ - ຄໃູ ຫໍ້ນກັ ສກຶ ສາສາຫວຼ ດໝວດເລອດຂອງຕນົ ເອງ, ພ່ື ແມື່ ແລະອາໍ້ ຍເອອ້ໍ ຍນອໍ້ ງ. ໝວດເລອດເປນັ ຕວົ ຢ່ື າງໜ່ື ຶງຂອງລກັ ສະນະ ການຖື່ າຍທອດທາງກາມະພນັ ທື່ ີຢນີ ມີພະຫຸແອລນີ . - ແນະຫວົ ຂບໍ້ ດົ ຮຽນໃໝື່ ກ່ື ຽວກບັ ພະຫຸແອລນີ ແລະອະພປິ າຍກື່ ຽວກບັ ພະຫຸແອລລີ ຜ່ື ານ Power point ໂດຍຫຍ.້ໍ - ອະທບິ າຍສູດ, ສາໍ້ ງແຜນວາດການປະສມົ ພນັ ແລະອະທບິ າຍໂຈດຕວົ ຢ່ື າງ ໂດຍຍກົ ຕວົ ຢື່ າງພະຫຸແອລລລີ 1 ຂ.ໍ້ ຂນັ້ໍ ຕອນທີ 2 ຕງັ້ໍ ບນັ ຫາ (5 ນາທ)ີ - ຄສູ າໍ້ ງຄາຖາມກື່ ຽວກບັ ພະຫຸອາແລນໃນລະບບົ ໝວດເລອດ ABO ຈານວນ 2 ຂ.ໍ້ - ຄຕູ ງັໍ້ ກະຕກິ າການແຂື່ ງຂນັ , ວາງລາງວນັ ແລະແນະນາການແຂື່ ງຂນັ . ຂນັ້ໍ ຕອນທີ 3 ແຂ່ື ງຂນັ ແກບ້ໍ ນັ ຫາ (15 ນາທີ) - ນກັ ສກຶ ສາແກບໍ້ ນັ ຫາ (ໂຈດ) ດວໍ້ ຍຕນົ ເອງ. ຂນັໍ້ ຕອນທີ 4 ປະເມີນຜນົ (5-10 ນາທີ) - ນກັ ສກຶ ສາແຕ່ື ລະຄນົ ແລກປື່ ຽນເຈຍ້ໍ ກດິ ຈະກາຂອງຕນົ ເອງກບັ ໝື່ ເູ ພື່ ອໃຫໝ້ໍ ່ື ປູ ະເມີນຜນົ ຂອງຕນົ . - ຄຊູ ອກຫາຕາຕອບທື່ ຖີ ກຕອ້ໍ ງຈາກນກັ ສກຶ ສາ (ຜູທໍ້ ື່ ີຕອບຖກ) - ຜູທ້ໍ ື່ ຕີ ອບຖກຂນຶ້ໍ ແກເໍ້ ປນັ ຂະໜານຕອບ ຫຼຕວົ ແບບ. - ນກັ ສກຶ ສາແຕື່ ລະຄນົ ກວດບດົ ແກຂໍ້ ອງໝ່ື ູ ແລະ ໃຫຄ້ໍ ະແນນ. ຂນັ້ໍ ຕອນທີ 5 ສະຫບຸຼ ສງັ ລວມຈະແຈງ້ໍ (5 ນາທີ) - ສະຫຸບຼ ຄນຜນົ ກດິ ຈະກາ. - ແນະນາຄນບາງຈດຸ ທື່ ີສາຄນັ . ກິດຈະກາທີ 2 ການສບເຊອ້ໍ ເທງິ ໂຄຣໂມໂຊມເພດ ໃຊເ້ໍ ວລາ 60 ນາທີ ຂນັ້ໍ ຕອນທີ 1 ການນາສະເໜບີ ດົ ຮຽນໂດຍຫຍ ໍ້(Lecture) - ແນະຫົວຂບ້ໍ ດົ ຮຽນໃໝ່ື ກື່ ຽວກບັ ລກັ ສະນະທາງກາມະພນັ ທື່ ີຄວບຄຸມໂດຍຢີນເທງິ ໂຄຣໂມໂຊມເພດເນນັໍ້ ພະຍາດຕາບອດສີ ແລະທາລາສຊເີ ມຍ. - ຄອູ ະພປິ າຍກື່ ຽວກບັ ລກັ ສະນະທາງກາມະພນັ ທື່ ຄີ ວບຄຸມໂດຍຢນີ ເທງິ ໂຄຣໂມໂຊມເພດຜ່ື ານ Power point ໂດຍຫຍ.້ໍ ຂນັ້ໍ ຕອນທີ 2 ກິດຈະກາ (Activity) - ຈດັ ກ່ື ຸມ (ກ່ື ຸມຍ່ື ອຍ ກື່ ຸມລະ 4 ຄນົ ) ທງັ ໝດົ ຈານວນ 3 ກ່ື ຸມ. - ຄຢຸ າຍກດິ ຈະກາ (ໂຈດກື່ ຽວກບັ ພະຫຸແອລລລີ ) 1 ຂ.ໍ້ - ນກັ ສກຶ ສາແຕ່ື ລະກື່ ຸມແກບ້ໍ ດົ ໂຈດຂອງກື່ ຸມຕນົ ເອງ ໂດຍໃຊເ້ໍ ວລາປະມານ 10 ນາທີ. - ຄອູ ານວຍຄວາມສະດວກ ແລະ ຕດິ ຕາມການເຮດັ ກດິ ຈະກາກື່ ຸມ. ຂນັໍ້ ຕອນທີ 3 ຜົນໄດຮ້ໍ ບັ ຈາກກດິ ຈະກາ (Output) - ນກັ ສກຶ ສາແຕື່ ລະກື່ ຸມສະຫບຸຼ ຜນົ ການແກໂ້ໍ ຈດ ແລະບນັ ທກຶ ລງົ ໃໃສື່ ເຈຍໍ້ ກດິ ຈະກາຂອງກື່ ຸມ. ກື່ ຸມລະ 2 ນາທີ ຂນັ້ໍ ຕອນທີ 4 ນາສະເໜຜີ ນົ ຂອງກດິ ຈະກາກື່ ຸມ (Presentation) 35

36

ບດົ ສອນ (Lesson Plan) ວິຊາ: ກາມະພນັ ວິທະຍາ ສາຍເຄມີສາດ ລະບບົ 12+4 ປ3ີ ສກົ 2021 - 2022 ບດົ ທີ 5 (ຕື່ ) ຢນີ ສາພນັ ແລະຢນີ ປ່ື ຽນແທນ (Linked and recombination gene) ຜື່ ູສອນ: ຄູ ໄຊຄາ ທບິ ພາວງົ ໜ່ື ວຍງານຊວີ ະສາດ ວທິ ະຍາໄລຄຫູ ວຼ ງນາ້ໍ ທາ ການສະແດງອອກຂອງຢີນ ແລະ ປະຕກິ ລິ ຍິ າການຂື່ ມົ ຂອງຢີນຕາແໜ່ື ງດຽວກນັ ຂັໍນ້ ຕອນທີ1: ຜົນໄດຮໍ້ ບັ ທື່ ຕີ ອໍ້ ງການ (desired result) ສາໍ້ ງເປາົໍ້ ໝາຍ(g:gold) - ນກັ ສກຶ ສາຮຽນຮູເໍ້ ຖງິ ເນອ້ໍ ໃນຢນີ ສາພນັ ແລະຢນີ ປ່ື ຽນແທນ. - ນກັ ສກຶ ສາເຂາົ້ໍ ໃຈລກັ ສະນະ ແລະ ຄວາມແຕກຕື່ າງລະຫວ່ື າງຢີນສາພນັ ແລະຢີນປ່ື ຽນແທນ. - ສາມາດອະທບິ າຍເນອ້ໍ ໃນຢີນສາພນັ ແລະຢີນປ່ື ຽນແທນ ແລະແກບໍ້ ດົ ໂຈດໄດ.້ໍ ຄວາມເຂາົໍ້ ໃຈ: (Understanding) ຄາຖາມຫກຼັ : ( Essential questions) ນກັ ສກຶ ສາເຂາົ້ໍ ໃຈ: 1) ຢີນສາພນັ ແມື່ ນຢນີ ແນວໃດ? - ຄວາມແຕກຕ່ື າງລະຫວ່ື າງຢີນທ່ື ເີ ກດີ ຈາກການສບເຊອ້ໍ 2) ຢີນປ່ື ຽນແທນແມ່ື ນຢີນແນວໃດ? ປກົ ກະຕິ ແລະຢນີ ທ່ື ີເປນັ ຢນີ ສາພນັ ແລະ ຢີນປື່ ຽນແທນ. 3) ຢີນປ່ື ຽນແປນ ແລະຢນີ ສາພນັ ຕື່ າງກນັ ແນວໃດ? - ປາກົດການແລກປື່ ຽນທື່ ອນໂຄຣມາຕດິ (crossing ແລະສອງຢນີ ດື່ ງັ ກ່ື າວຕື່ າງຈາກຢນີ ປກົ ກະຕິ (ຕາມກດົ ເກນ over) ໃນຂະບວນການແບື່ ງຈລຸ ງັ ຂອງສ່ື ງິ ທື່ ີມີຊວີ ດິ . ແມນເດລ) ແນວໃດ? - ກນົ ໄກການສບພັນ,ການສາໍ້ ງຈຸລງັ ສບພັນ ແລະອດັ ຕາ 4) ປາກດົ ການແລກປື່ ຽນທື່ ອນໂຄຣມາຕດິ ຫຼ ຄຣອສ ສື່ ວນໃນການກາເນດີ ຮືຸ່ນລກູ ໃນແບບຕື່ າງໆ. ຊງິ ໂອເວແີ ມື່ ນຫຍງັ ? ມີຄວາມໝາຍຫຍງັ ຕື່ ສ່ື ງິ ທ່ື ີມີຊວີ ດິ ? - ກາ ນນາໃ ຊໍ້ສູ ດ, ກ ານສ້າໍ ງແ ຜ ນວາ ດກ າ ນປະ ສົມ 5) ຈ່ື ງົ ແກບ້ໍ ດົ ໂຈດ.... ພນັ ຕາມກດົ ເກນຢີນສາພນັ . ຄວາມຮູ:ໍ້ (K:knowledge) ທກັ ສະ: (S:Skills) ນກັ ສກຶ ສາຈະຮ:ູ ໍ້ ນກັ ສກຶ ສາສາມາດ: - ຄວາມໝາຍຂອງຢີນສາພນັ ແລະຢນີ ປ່ື ຽນແທນ. - ອະທບິ າຍຄວາມແຕກຕ່ື າງລະຫວື່ າງຢີນສາພນັ ແລະຢີນ - ວທິ ຊີ ອກຫາຈລຸ ງັ ສບເຊອໍ້ , ວທິ ີສາ້ໍ ງແຜນວາດການ ປື່ ຽນແທນ ແລະ ຍກົ ຕວົ ຢື່ າງໄດ.ໍ້ ປະສມົ ພນັ ແລະສາໍ້ ງອດັ ຕາສ່ື ວນແບບຮູບໃນຮືຸ່ ນລກູ . - ອະທບິ າຍການເກດີ ຄຣອສຊງິ ໂອເວ.ີ - ສດູ ຊອກຫາອດັ ຕາສື່ ວນຢນີ ສາພນັ ແລະຢີນປ່ື ຽນແທນ. - ສາມາດຕປີ ະເດ່ື ນັ ບດົ ໂຈດ, ສາ້ໍ ງຈລຸ ງັ ສບເຊອໍ້ , ຊອກຫາ ແບບຢີນ ແລະແບບຮບູ ຮືຸ່ນລກູ ໄດ.້ໍ ຂັ້ໍນຕອນ 2: ຫກັຼ ການປະເມນີ (Assessment evidence) ໜ້ໍາທີ: (t:task ) ຫຼກັ ຖານອື່ ນໆ ( OE: other Evidences) - ສນົ ທະນາ ຖາມ-ຕອບ. - ຍກົ ບນັ ຫາໃຫນໍ້ ກັ ສກຶ ສາແກ.ໍ້ - ນາສະເໜີ, ອະທບິ າຍແລກປື່ ຽນຄວາມຄດິ ຄວາມເຫນັ ຢື່ າງ - ການມສີ ່ື ວນຮ່ື ວມ. ມີເຫດຜນົ , ຂຽນແຜນວາດຊ່ື ວຍຈ່ື , ຄນົໍ້ ຄວາ້ໍ . - ໃຫບ້ໍ ດົ ເຝກິ ຫດັ ເປນັ ວຽກບາ້ໍ ນ. - ກວດກາປະຈາບດົ - ຍກົ ຕວົ ຢ່ື າງ, ແນະນາ ແລະ ຍກົ ບນັ ຫາໃຫນ້ໍ ກັ ສກຶ ສາແກ.ໍ້ 37

3. ເນໍ້ອໃນສາຄນັ  ຢີນສາພນັ (Linked Gene) ຢີນສາພັນແມື່ ນຢນີ ທື່ ີນອນເທງິ ໂຄຣໂມໂຊມອນັ ດຽວກນັ ແລະສບເຊອໍ້ ສາພນັ ໄປນາກນັ . ຈານວນກ່ື ຸມຢນີ ສາພນັ ຂອງຢີນສາພັນ ໃນສ່ື ງິ ທື່ ີມີຊວີ ດິ ແຕື່ ລະຊະນດິ ຈະເທ່ື າົ ກບັ ຈານວນແຮບພລອຍດຂ໌ ອງສ່ື ງິ ທື່ ີມີຊວີ ດິ ນນັ້ໍ ໆເຊື່ ນັ : ຄນົ ມີກື່ ຸມງຢນີ ເທື່ າົ 23 ກ່ື ຸມ ຫເຼ ທື່ ົາກບັ ຈານວນໂຄຣໂມໂຊມທ່ື ເີ ປນັ ແຮບພລອຍດ໌ ດື່ ງັ ນນັ້ໍ , ເທງິ ເສນັ້ໍ ໂຄຣໂມໂຊມເສນັ້ໍ ໜ່ື ງຶ ຕອໍ້ ງມີຢີນສາພນັ ຈານວນຫຼາຍ ແລະບນັ ດາຢີນ ເຫື່ ຼາົ ນນັໍ້ ຈະຖກຖ່ື າຍທອດໄປນາກນັ ສະເໝີ ແຕື່ ເຖງິ ຢ່ື າງໃດກຕາມ ຢນີ ທ່ື ີຢ່ື ເູ ທງິ ໂຄຣໂມໂຊມດຽວກນັ ບ່ື ໝາຍຄວາມວື່ າເມື່ ອໃດກຈະສບ ເຊອ້ໍ ໄປນາກນັ ສະເໜີໄປ. ຖາ້ໍ ຢີນ 2 ຕາແໜື່ ງຫາກຢື່ ູເທງິ ໂຄຣໂມໂຊມຄື່ ດູ ຽວກນັ , ເມື່ ອເຖງິ ເວລາສາ້ໍ ງຈລຸ ງັ ສບເຊອ້ໍ ການລວມຕວົ ຂອງຢີນ 2 ຕາແໜ່ື ງດ່ື ງັ ກ່ື າວ ຈະບ່ື ເປັນອດິ ສະຫະຼ ຕ່ື ກັນ ແລະບ່ື ເປນັ ໄປຕາມກົດເກນຮ່ື ວມກື່ ຸມຄນໃໝື່ ຢ່ື າງອດິ ສະຫະຼ . ດ່ື ງັ ນນັ້ໍ , ແບບຢີນ AaBb ຈະສາມາດສາໍ້ ງຈລຸ ງັ ສບເຊອ້ໍ ໄດພໍ້ ຽງ 2 ແບບຄ: AB ແລະ ab.  ຢີນປ່ື ຽນແທນ ຫຢຼ ີນແທ່ື ນບ່ື ອນ (Recombined gene) ຂະບວນການແລກປື່ ຽນທ່ື ອນ ຫຼຄຣສຊງິ ໂອເວີ (Crossing over) ເຮດັ ບນັ ດາຢນີ ທ່ື ີນອນຢື່ ູເທງິ ໂຄຣໂມໂຊມທ່ື ີເປນັ ຄື່ ກູ ນັ ສາມາດ ເກດີ ການແລກປື່ ຽນຕາແໜ່ື ງກນັ ແລະເຮດັ ໃຫມ້ໍ ີການຈດັ ລຽງຢນີ ໃໝື່ . ເຮາົ ເອນີ້ໍ ປາກດົ ການແລກປື່ ຽນຕາແໜ່ື ງຢິນຄດື່ ງັ ກື່ າວວື່ າ: ການ ແທນທ່ື ີຢີນ (Gene Recombination). ຫຼ ສາມາດເວາົ້ໍ ອກີ ຢື່ າງໜ່ື ງຶ ວື່ າ ປາກດົ ການແທນທື່ ຂີ ອງຢນີ ເປນັ ຂະບວນການສບເຊອໍ້ ຕາມຢນີ ສາພນັ ບື່ ສມົ ບນູ ເພາະຕາມການສກຶ ສາ ພບົ ວ່ື າ ຢີນທ່ື ີຢ່ື ເູ ທງິ ໂຄຣໂມໂຊມດຽວກນັ ບື່ ຈາເປນັ ຕອໍ້ ງຖື່ າຍທອດໄປນາກນັ ສະເໝີໄປ ເນື່ ອງຈາກຂະບວນການແບື່ ງຈລຸ ງັ ແບບໄມໂອ ຊສິ ເພື່ ອສາໍ້ ງຈລຸ ງັ ສບພນັ ມໂີ ຄຣໂມໂຊມເກີດການສບັ ປ່ື ຽນຕາແໜ່ື ງທື່ ີຕງັໍ້ ຂອງຢີນ ຫຼເກີດການຈດັ ລຽງຢີນໃໝ່ື . ອດັ ຕາສື່ ວນຮອໍ້ ຍຂອງການປ່ື ຽນແທນຢນີ ສາມາດຄດິ ໄລ່ື ຈາກ ຈານວນຮ່ື າງກາຍທ່ື ເີ ກີດການປ່ື ຽນແທນຢນີ x ອດັ ຕາຢນີ ປ່ື ຽນແທນ = 100 ຈານວນຮື່ າງກາຍທ່ືໄີ ດຈໍ້ າກການສບເຊອໍ້ ທງັ ໝົດ ອດັ ຕາສ່ື ວນການປ່ື ຽນແທນຂອງຢີນຈະຢື່ ູໃນສດັ ສື່ ວນ 0≤50%. ສອງຢີນຍ່ື ງິ ຢື່ ູໃກກ້ໍ ນັ ເທ່ື າົ ໃດແມື່ ນອດັ ຕາການເກີດການແລກປ່ື ຽນ ທື່ ອນຍ່ື ງິ ຕ່ື າເທື່ າົ ນນັ້ໍ . ອດັ ຕາສ່ື ວນການປື່ ຽນແທນຂອງສອງຢີນຈະບື່ ເກີນ 50% ເຖງິ ວ່ື າສອງຢີນດ່ື ງັ ກື່ າວເກີດການປ່ື ຽນທື່ ອນຈກັ ຄງັ້ໍ ກ ຕາມ. 38

39