AYT TARİH SB-2024 DEMO

AYT SORU BANKASI 2. OTURUM ➘Yen Öğret m Programına Uygun YKSYükKsuerkuömgrleatriımSınavı ➘ Sınav Kadar Kolay Sınav Kadar Zor ➘ Yen Nes l S mülasyonTestler ➘ Kronoloj k Kavram Har tası İlavel ➘ Kazanım Sıralı ➘ Akıllı Kâğıtlar VİDEO ÇÖZÜMLÜ Hasan BENLİOĞLU RU AVCILA Aysun BENLİOĞLU Al DEMİRHAN CELLENMİŞ YENİ B SO ASKI RI GÜN

8 ADIMDA TARİH VE ZAMAN Tarih: Toplumların önemli faaliyetlerini, birbirleriyle olan Tarihî Olay: Tarihte tek tek, kısa zamanda ortaya çıkan, Tarih Biliminde Kullanılan Kaynaklar ilişkilerini, sebep-sonuç ilişkisi içerisinde, yer ve zaman başlangıç veya bitiş tarihi belli olan her türlü gelişme. göstererek, kaynaklara (belgelere) dayalı bir biçimde, Birinci Elden Kaynaklar: Tarihî olaylar ve gelişmele- objektif olarak inceleyen sosyal bir bilim dalıdır. Tarihî Olgu: Uzun süreli, soyut, genel, başlangıç veya bitiş rin yaşandığı döneme ait kaynaklardır. Tarih Biliminin Konusu: Tarih, insanlığa dair her türlü olayı tarihi net bir şekilde ifade edilemeyen aynı türdeki gelişme- veya olguyu bir bütün olarak ele alır ve inceler. İnsanı ilgilen- ler bütünü. İkinci Elden Kaynaklar: Birinci elden kaynaklar diren her türlü gelişme tarihin konusu olabilir. İnsanın dikkate alınarak hazırlanan, olayların yaşandığı etkisinin olmadığı doğa olayları tarihin konusu içinde yer dönemden sonra oluşturulan kaynaklardır. almaz. 1 2 3 Tarih Öğrenmenin Faydaları Tarihe Yardımcı Bilim Dalları Tarih Biliminin Temel İlkeleri ve Özellikleri • Siyasi, sosyal, ekonomik ve dinî bilimlerin araştırılmasına ve geliştiril- Coğrafya: Yer, iklim bilimi • Tarih, sosyal bir bilimdir. Fen ve matematik bilimlerinden Arkeoloji: Kazı bilimi mesine yardımcı olur. Kronoloji: Zaman bilimi farklı olarak tarih biliminde deney ve gözlem yapılamaz. • İnsanın merak duygusunu giderir. Eleştirel bir bakış açısı kazandırır. Filoloji: Dil bilimi • Tarihî bilgiler değişebilir. Çünkü ortaya çıkarılacak her türlü • Millî şuurun gelişmesine katkı sağlayarak millî birlik ve beraberlik Diplomasi: Siyaset ve resmi yazı bilimi Heraldik: Arma bilimi belge veya kalıntı var olan bilgileri değiştirebilir. duygularının güçlenmesine etki eder. Etnografya: Kültür bilimi • Tarihin bir bilim dalı olarak değerlendirilebilmesi için objektif • Devlet adamlarının ülkeyi yönetmelerinde yol gösterici olduğu gibi Paleografya: Yazı bilimi Antropoloji: Irk bilimi (tarafsız) olunmalıdır. halkın da doğru yöneticileri seçmesinde etkilidir. Nümizmatik: Para bilimi • Tarihsel olaylar, meydana geldiği dönemin şartlarına göre • Tarihini bilen bir insan, kendi milleti ile diğer milletlerin mukayesesini Epigrafi: Kitabe bilimi değerlendirilmelidir. yapabilir. Bu mukayese kişiye öz güven kazandıracağı • Tarihî olaylarda genel nedenler, her olayda göz önünde gibi, başka milletlere karşı empati kurma duygusunu ve hoşgörü anlayışını geliştirir. bulundurulması gereken hususlardır. Özel nedenler ise olaydan olaya değişen şartlardır. 6 54 Zaman ve Takvim Türklerin Tarih Boyunca Kullandığı Takvimler Ay Yılı: Ay’ın Dünya etrafında 12 defa dönmesi ile meyda- On İki Hayvanlı Türk Takvimi: Güneş yılı esasına göre hazırlanmış; Köktürkler, na gelir. Bir ay yılı 354 gündür. Uygurlar, Çinliler ve Tibetliler tarafından kullanılmıştır. Güneş Yılı: Dünya’nın Güneş etrafında bir kez dönmesi ile meydana gelir. Bir güneş yılı 365 gün 6 saattir. Hicri Takvim: Ay yılı esasına göre hazırlanan bu takvim ilk kez Hz. Ömer zamanın- • Tarihte ilk takvim, Sümerler tarafından ay yılı esasına da oluşturulmuş ve başlangıcı “Hicret” kabul edilmiştir. göre hazırlanmıştır. Güneş yılı esasına göre hazırlanan ilk takvim ise Mısırlılara aittir. Celali Takvim: Güneş yılı esaslı olup Ömer Hayyam başkanlığındaki bir heyet • Tarih boyunca Sümerler, Mısırlılar, Romalılar, Yunanlılar tarafından Büyük Selçuklu hükümdarı Melikşah’ın isteği ile hazırlanmıştır. vb. çeşitli takvimler oluşturmuş ve kendileri için önemli günleri takvimin başlangıcı yapmışlardır. Rumi Takvim: Güneş yılı esasına göre hazırlanmıştır. Malî işlerdeki karışıklıkları gidermek amacıyla 1839 tarihinden itibaren Osmanlı Devleti’nde tüm resmî işlerde Rumî takvim esas alınmıştır. Miladi Takvim: Gregoryen takvimi olarak da adlandırılan bu takvim, güneş yılı esasına göre hazırlanmış, bir yıl 365 gün 6 saat olarak hesaplanmıştır. 78

Test İNSANLIĞIN HAFIZASI TARİH - NEDEN TARİH? 1 3. Sadece geçmişin tarihi vardır. Çünkü şimdiki zaman, den- 1. geli bir yargıya imkân sağlaması bakımından bize fazla Yönleri ve rüzgârları gösteren pusula çizimleri yakındır. Şimdiki zaman, tarih açısından tam şekline kavuş- mamıştır. O, ancak neticelerini ortaya koyduğu vakit, yani geçmiş olduğu zaman tarih için var olmaktadır. Bu bilgileri aşağıdaki yargılardan hangisinin destekle- diği savunulabilir? A) Tarih, günümüzü ele aldığı zaman bilimsel bir niteliğe sahip olur. B) Tarihî olayların sonuçlarından çok sebepleri önemlidir. C) Tarih, sosyal alanlardan ziyade siyasi konuları ele al- malıdır. D) Tarih, her zaman gelecekle ilgili öngörülerde bulunan bir bilim dalıdır. E) Bir olayın tarih biliminin konusu olması için sonuçlarının genel olarak bilinmesi gerekir. 4. Akademik bir tarih kitabında aşağıdaki konulardan han- gisinin yer alması tarih biliminin ekonomik faaliyetleri de ele aldığının bir göstergesidir? A) İslamiyet’in Doğuşu B) Sanayi İnkılabı C) Cumhuriyet’in İlanı D) Matbaanın İcadı E) Selimiye Camisi’nin Yapılması II. Otuz iki rüzgâr ve bunlarla ilişkili yıldızları gösteren pusula çizimleri B XVIII. yüzyılda yaşamış İbrâhim Hakkı Erzurûmî’nin İ “Mârifetnâme” adlı eserinde yer alan bu çizimleri incele- L yen bir tarihçinin öncelikli olarak aşağıdaki bilim dallarının G 5. I. hangilerinden faydalanması gerekir? İ A) Epigrafi – Sosyoloji S IV. B) Etnografya – Arkeoloji A C) Nümizmatik – Diplomasi R D) Antropoloji – Kronoloji M E) Coğrafya – Paleografya A III. L AYT TARİH SORU BANKASI 2. “Tarihçilerin Kutbu” ve “Şeyh’ül Müverrihin” unvanları ile bili- nen tarihçi Halil İnalcık’a göre, “Bir tarihçi, gönlünden geçeni değil, olmuş ve olanı, tarafsız tespite çalışmak zorundadır.” Buna göre Halil İnalcık tarihçilerde bulunması gereken Tarih, görsellerde verilen olaylardan hangilerini araştı- özelliklerden hangisinin önemine vurgu yapmıştır? ran bir bilim dalıdır? A) Milliyetçilik B) Empati C) Öznellik D) Objektiflik A) I ve II B) I ve IV C) III ve IV E) Yurtseverlik D) I, II ve III E) I, III ve IV 9

Test İLK ÇAĞ’DA BAŞLICA MEDENİYET HAVZALARI - İNSAN VE GÖÇ 2 1. 3. Hristiyanlık, ilk zamanlarda özellikle Roma İmparatorluğu II sınırları içerisinde hızlı ve gizli bir şekilde yayılmaya baş- IV lamış, Roma İmparatorluğu da bu duruma tepki göstererek Hristiyanlığa karşı savaş açmıştır. Roma’nın baskılarından I III kaçan ve dinlerini yaşamak isteyen Hristiyanlar da genellikle Kapadokya ve Antakya gibi şehirlerde gizlenerek yaşamla- rını sürdürmüşlerdir. Bu durumun; I. Hristiyanlığın yayılmasının yavaşlaması, II. Roma İmparatorluğu’nun ikiye ayrılması, Haritada verilen numaralar ve İlk Çağ uygarlıklarının III. Antakya Haçlı Kontluğu’nun kurulması yerleşim yeri eşleştirmesi aşağıdakilerden hangisinde gelişmelerinden hangilerine zemin hazırladığı savunu- doğru olarak verilmiştir? labilir? İyon Sümer Mısır Hitit A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III A) I II III IV B) IV I III II D) I ve III E) II ve III C) IV III I II D) III I II IV 4. İki nehir arasındaki ülke anlamına gelen Mezopotamya te- E) II IV I III rimi, Fırat ve Dicle nehirleri ile bu nehirlerin kolları arasın- ➡ ÖĞREN daki bölgeyi kapsayan coğrafya için kullanılmaktadır. Bu terim Eski Yunancada orta anlamındaki “mesos” ve ırmak manasına gelen “potamos” kelimesinden türetilmiştir. İlk Çağ Uygarlıklarının Temel Özellikleri Geçmişten günümüze önemli bir coğrafya olan Mezo- ✔ Günümüz uygarlıklarının temeli bu dönemde atılmıştır. potamya’da aşağıdaki İlk Çağ uygarlıklarından hangisi- ✔ Daha çok Akdeniz çevresinde ortaya çıkmıştır. nin hâkimiyet kurduğu söylenemez? ✔ Köleci toplum anlayışı egemendir. ✔ Mutlak monarşiye dayanan yönetim anlayışı B A) Akad B) Asur C) Babil yaygındır. İ ✔ Temel ekonomik faaliyetler, tarım ve hayvancılıktır. L D) Pers E) Soğd ✔ Çok tanrılı din anlayışı yaygındır. G ✔ Denize yakın uygarlıklarda ticaret gelişmiştir. İ S 5. İlk Çağ’da En Önemli Geçim Kaynakları AYT TARİH SORU BANKASI A R Ticaret Olan Uygarlıklar M A L 2. İlk Çağ’da sonuçları itibariyle önemli gelişmelere yol Asurlular ? Soğdlar ? açan göç hareketleri arasında aşağıdakilerden hangisi Verilen tabloda boş bırakılan yerler aşağıdaki uygarlık- yoktur? lardan hangileri ile doldurulmalıdır? A) Amurru Göçleri B) İç Asya Göçleri A) Fenikeliler - Urartular C) Hurri Göçleri B) Frigler - Lidyalılar D) Mısır Göçleri C) Frigler - Urartular E) Frig Göçleri D) Fenikeliler - Lidyalılar E) Mısırlılar - Lidyalılar 19

Test ORTA ÇAĞ’DA ORDU - KANUNLAR GELİŞİYOR 2 1. Orta Çağ’da konargöçer topluluklar, yerleşik topluluklara 3. “Kişiler evli olduklarını önceden yapılmış drahoma adı veri- karşı yapmış oldukları savaşlarda genelde üstünlük kur- len bir sözleşmeyle ya da din görevlisi ve tanıklar huzurunda muştur. evlenme iradelerini beyan ederek ispat eder.” Bu durumun ortaya çıkmasında konargöçerlerin aşa- Justinianus Kanunları’nda yer alan bu ifadeler dikkate ğıdaki özelliklerden hangisine sahip olması doğrudan alındığında Bizans İmparatorluğu ile ilgili aşağıdakiler- etkili olmuştur? den hangisi söylenemez? A) Hayvancılıkla uğraşmaları A) Yazılı hukukun geliştiği B) Toplumu sınıflara ayırmaları B) Kişilerin temel haklarının güvenceye alınmaya çalışıl- C) Ordu-millet anlayışına sahip olmaları D) Sözlü hukuk alanında gelişmeleri dığı E) Sağlam kaleler inşa etmeleri C) Medeni hukukun oluşturulduğu D) Aile hukuku alanında düzenlemelerin yapıldığı ➡ ÖNEMLİ E) Kadınların her alanda erkeklerle eşit olduğu Orta Çağ’ın Önemli Kanunları 4. Onluk sisteme göre düzenlenen ve Orta Çağ’ın en güçlü 12 Levha Kanunları: MÖ VIII. yüzyıldan MS VI. yüzyıla kadar Roma İmparatorluğu’nda uygulanmıştır. Roma se- askerî gücü olan Moğol ordusundaki en büyük askerî bir- natosundaki patriciler ile sonradan Roma İmparatorluğu’na lik 10.000 süvariden meydana gelen tümen idi. Bir ordu dâhil olan plepler arasındaki mücadelelerin sonucunda 3 tümenden, her tümen de biner askerden kurulu 10 alay- hazırlanmıştır. dan meydana gelirdi. Savaş alanında yazılı veya sözlü ha- Justinianus Kanunları: Doğu Roma İmparatorluğu’nda berleşme yapılmaz, onun yerine siyah ve beyaz bayraklar 527-565 yılları arasında hüküm süren Justinianus tara- kullanılırdı. fından 12 Levha Kanunları ve diğer Roma kanunları esas alınarak oluşturulmuştur. Bu durumun Moğollarda aşağıdakilerden hangisine Cengiz Han Yasası (Büyük Yasa): Cengiz Han’ın, kağan seçildiği 1206 yılında, eskiden beri var olan Moğol kanun- ortam hazırladığı savunulabilir? larına eklemeler yaparak yazılı hâle getirdiği ve 33 defter- den oluşan kanunlardır. A) Egemenlik alanının genişlemesi 2. B B) Siyasi birliğin kurulamaması İ C) Yerleşik toplum yapısının benimsenmesi L D) Savunmaya dayalı askerî uygulamaların görülmesi G E) Hükümdarların tanrı-kral özelliğine sahip olması İ S A R M A 5. On İki Levha Kanunları’nda yalancı şahitlik ve rüşvet almak AYT TARİH SORU BANKASI L gibi suçlara ağır cezalar verilmiştir. Suçluların devlet tara- Sasani Kralı I. Şâpûr’un Roma İmparatoru Valerianus’u fından yargılanıp cezalandırılacağı esası getirilerek zarara mağlup etmesinin tasvir edildiği akik taşı (MS 256) uğrayanların kişisel öç almaları yasaklanmıştır. Görsel dikkate alındığında Sasanilerle ilgili aşağıdaki- Bu esasların Roma İmparatorluğu’nda aşağıdakilerden lerden hangisine ulaşılabilir? hangisini engellemeye yönelik olduğu söylenemez? A) Orta Asya’da hâkimiyet kurduklarına A) Kan davalarını B) İslamiyet’i yaymaya çalıştıklarına B) Adil olmayan yargılamaları C) Kavimler Göçü’nden etkilendiklerine C) Haksız kazançları D) Güçlü bir orduya sahip olduklarına D) Bireysel özgürlükleri E) Bilimsel alanda geliştiklerine E) Toplumsal huzursuzluğu 29

TEST ÖSYM tipi Bu bölümdeki sorular sınavlarda çıkan sorular 2021 / AYT paralelinde hazırlanmıştır. 1. “Yüeçileri ve yirmi altı kavmi; göğün yardımı, subaylarımın 2022 / AYT muharipliği, atalarımın kudretiyle yendim ve hâkimiyetim 5. Enes Öğretmen, öğrencilerine İslamiyet öncesi eski Türk altına aldım, Yay çekebilen tüm kavimler tek bir aile gibi birleştiler. Kuzeydeki memleketlerde asayişi kurdum. So- topluluklarının yaşadıkları coğrafyalarda yazıtlara rastlanıl- nunda herkes barış içinde yaşayabilecektir. Çin İmparatoru dığını ayrıca tabak, çanak, yüzük, küpe, kemer tokası ve Hunlarımın Çin Seddi’ne yaklaşmasını istemiyorsa elçimin kemik eşyalar gibi günlük kullanılan malzemelerde yazıların oraya gelişine kadar geri çekilmesi lazımdır.” bulunduğunu belirtmiştir. Öğretmenin bu ifadesinden aşağıdakilerin hangisi çıka- Çin İmparatoruna bu mektubu yazan Mete (Mao-tun) ile rılamaz? ilgili; A) Merkeziyetçi yönetimi benimsedikleri B) Yazıyı bildikleri ve kullandıkları I. teşkilatçı bir karaktere sahip olduğu, C) Farklı bölgelerde bulundukları II. milletinin mücadele gücüne inandığı, D) El işleriyle uğraştıkları III. Çin devletini ortadan kaldırmak istediği E) Süs eşyaları kullandıkları yargılarından hangilerine ulaşılabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) II ve III 2020 / AYT 2. Kök Türk Devleti’nin yıkılmasının ardından Karadeniz’in 6. Oğuz Kağan yurdunu altı oğlu arasında paylaştırdı ve onlara kuzeyi ve Kafkaslar Bölgesi’nde kurulan ve yönetici şöyle seslendi: “Ey oğullarım! Ben çok yol aştım, çok vu- zümresi Musevi olan Türk devleti, aşağıdakilerden han- ruşmalar gördüm. Çok kargı ve çok ok attım. Atla çok yürü- gisidir? düm. Düşmanları ağlattım, dostlarımı güldürdüm. Ben Gök Tanrı’ya borcumu ödedim. Şimdi yurdumu size veriyorum.” A) Avar B) İkinci Kök Türk Oğuz Kağan Destanı’nda yer alan bu ifadeler, ilk Türk C) Bulgar D) Uygur devletlerinde aşağıdakilerden hangisinin benimsendi- E) Hazar ğinin göstergesidir? 3. Merve “Orta Asya’da Kurulan Türk Devletleri” konulu bir tez B A) Şeri esasların İ B) Onlu sistemin çalışması hazırlamak istemektedir. L C) Yazılı hukuk anlayışının G D) Laik toplum yapısının Buna göre Merve’nin öncelikle aşağıdaki uygarlıklardan İ E) “Devlet hanedanın ortak malıdır.” anlayışının hangisi ile ilgili kaynaklara başvurması gereklidir? A) Arap B) Mısır C) Roma S D) Çin E) Hitit A R 4. Harfleri hareketli matbaa ilk kez Uygurlar tarafından gelişti- M 7. I. Para bastırmak AYT TARİH SORU BANKASI A rilmiştir. Nitekim yüz yıl kadar evvel keşfedilen Tun-Huang L mağarasında matbaada kullanılan tahta Uygur harfleri ve çeşitli yazılı kaynaklar bulunmuştur. II. Siyasi antlaşmalar yapmak Bu bilgiler aşağıdakilerden hangisinin kanıtı olarak III. Tıraz giymek gösterilebilir? A) İlk kâğıdı Uygurların kullandığının IV. Kurultaya başkanlık yapmak B) Türklerin çeşitli alanlarda Çin medeniyetini etkilediklerinin V. Yabancı elçileri kabul etmek C) Uygurların dünya medeniyetinin gelişmesine katkı sağ- Yukarıdakilerden hangisi İslamiyet öncesi Türk devlet- ladıklarının lerinde hâkimiyet sembol ve göstergelerinden biri ola- D) Türklerin Çinlilerle mücadele hâlinde olduğunun rak gösterilemez? E) İlk yazılı kaynakların Orta Asya’da bulunduğunun A) I B) II C) III D) IV E) V 45

Test İSLAMİYET’İN DOĞDUĞU DÖNEMDE DÜNYA - İSLAMİYET YAYILIYOR 1 1. KIZILDENİZ BASRA DENİZİ 3. Hz. Muhammed İslâmiyet’i tebliğ amacıyla birçok kabile re- Nil Nehri UMMAN DENİZİ isine ve bazen de şahıslara mektup göndermiştir. Veciz bir üslupla yazılan bu mektuplarda, kişilere unvanlarıyla hitap edilmiş, kendilerini tehdit eden veya küçük düşüren ifade- lere yer verilmemiştir. Özellikle kabile reislerine gönderilen mektuplarda, kabilenin Müslüman olması hâlinde kendi topraklarında bırakılacaklarına, mal ve can güvenliklerinin sağlanacağına, bazı kabilelere toprak, mera veya maden yerlerinin verileceğine işaret edilmiştir. Cahiliye Dönemi Arabistan Yarımadası Buna göre İslamiyet’in yayılması konusunda Hz. Yukarıdaki haritayı öğrencilerine göstererek ders anla- Muhammed’in aşağıdaki yöntemlerden hangisini be- nimsediği söylenebilir? tan bir öğretmenin aşağıdakilerden hangisini söylemesi A) Kabilecilik anlayışını güçlendirmek doğru olur? B) Devletin ekonomik gücünü kullanmak C) Bilimsel alandaki çalışmaları teşvik etmek A) Hz. Muhammed Dönemi’nde İran toprakları İslam top- D) Arap olmayan Müslümanlara ayrıcalık tanımak rağı olmuştur. E) Düzenli ordu teşkilatını kurmak B) Bizans İmparatorluğu, Arap kabileleri ile ticari ilişkiler 4. Hz. Muhammed’in vefatıyla İslam Devleti’nin başkanının kurmuştur. kim olacağı sorunu gündeme gelmiş, yapılan istişareler so- C) Mezopotamya, Arabistan’ın en verimli topraklarına nucunda Hz. Ebu Bekir’in halife olmasına karar verilmiştir. sahip bölgesidir. Ancak Hz. Ebu Bekir’in halifeliğinin ilk dönemlerinde çeşitli kabilelerle Ridde Savaşları yapılmıştır. D) Arabistan Yarımadası’nda İslamiyet öncesinde siyasi birlik kurulamamıştır. E) Arap nüfusunun yarıdan fazlası Arabistan’ın iç kesimle- rinden yaşamaktadır. Bu savaşların yapılmasının temel sebebi aşağıdakiler- den hangisidir? A) Ümeyyeoğullarının Hz. Ebu Bekir’in halifeliğine karşı B çıkması İ L B) Önemli ticaret yollarının ele geçirilmek istenmesi G C) Mekke’yi İslam toprağı yapma düşüncesi İ D) Mezhep ayrılıklarının sona erdirilmek istenmesi 2. Hz. Muhammed E) Çeşitli sebeplerle İslam inancının terk edilmesi AYT TARİH SORU BANKASI Hz. Osman I. Huneyn Savaşı Hz. Ömer S II. Sıffin Savaşı A III. Nihavend Savaşı R M A 5. Hz. Ömer İslam Devleti’nin sağlam bir teşkilatlanma üzerine L kurulmasını sağlayan önemli halifelerden biridir. IV. Köprü Savaşı Hz. Ali Bu yargıya; I. ikta sistemini kurması, İslam tarihinde yaşanan savaşlar ve savaşların yaşan- II. ülke topraklarını eyaletlere ayırması, III. kadılık makamını oluşturması dığı dönemlerin verildiği yukarıdaki tabloda hangileri durumlarından hangileri kanıt olarak gösterilebilir? yanlıştır? A) I ve II B) I ve III C) II ve III A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) II ve IV E) III ve IV D) I ve II E) I, II ve III 51

SARMAL TEST SARMAL TEST - 2 1. Malatya yakınlarındaki Aslantepe’de yapılan kazılarda, 5. I. Anadolu’ya yazıyı ilk getiren uygarlık dünyanın en eski kılıçları kabul edilen üzeri işlemeli kılıçlara II. Anadolu’da yazıya rastlanılan ilk yer ve iki farklı ırka ait olduğu anlaşılan kafatası ve kemiklere ulaşılmıştır. Yukarıda verilen seçenekler aşağıdakilerin hangisinde Yukarıdaki tarihî bulgulara; doğru bir şekilde gruplandırılmıştır? I. arkeoloji, ____I ____ _______I_I ________ II. antropoloji, A) Sümerler Kayseri – Kültepe B) Asurlular Kayseri – Kültepe III. heraldik C) Babiller Burdur – Hacılar bilim dallarının hangilerinden yararlanılarak ulaşıldığı D) Asurlular Konya – Çatalhöyük savunulabilir? E) Sümerler Diyarbakır – Çayönü A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) II ve III E) I, II ve III 2. Memlûklular, Haçlılara, Moğollara ve Ermenilere karşı ba- 6. Orta Çağ’da bilim ve düşünce hayatının gelişmesini önleyen şarıyla mücadele etmişlerdir. en büyük etmen, kilise kurumlarına koşulsuz bağlılığı öngö- ren skolastik düşünce idi. Buna göre Memlûklularla ilgili olarak aşağıdakilerden Buna göre Haçlı Seferleri sonunda kilise ve papalık ku- hangisi söylenebilir? rumuna halkın güveninin sarsılması; A) Gaza ve cihat anlayışına uygun hareket etmişlerdir. B) İslam dünyasının liderliğini ele geçirmişlerdir. I. özgür düşünce ortamının oluşması, C) Paralı askerlik sistemini benimsemişlerdir. D) Askerî başarıları siyasi başarılara neden olmuştur. II. toplumda eşitliğin yaygınlaşması, E) Abbasi halifesini koruma altına almışlardır. III. siyasi yapının değişmeye başlaması sonuçlarından hangilerini doğurmuştur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III B 3. Mısır toplumunda ölümden sonraki hayata inanıldığı için İ “mumyacılık” faaliyetleri gelişme göstermiştir. L 7. Aşağıdakilerden hangisi, tüm Orta Çağ süresince siyasi G Buna göre eski Mısır’da; İ varlığını devam ettirmiştir? I. eczacılık, A) Frank Krallığı II. tıp, S B) Kutsal Roma - Germen İmparatorluğu A C) Bizans İmparatorluğu III. astronomi R D) Moğol İmparatorluğu M E) Britanya Krallığı bilim dallarından hangilerinin ilerlediği söylenebilir? A L A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II AYT TARİH SORU BANKASI D) I ve III E) I, II ve III 8. I. Habeşistan II. Medine 4. Orta Asya Türk devletlerinde toplumsal hayatı düzen- III. Tebük leyen ve aynı zamanda yazılı olmayan hukuk kuralları İslamiyet’in ilk dönemlerinde Müslümanlar yukarıda aşağıdakilerden hangisidir? verilen yerlerden hangilerine hicret etmek zorunda kal- A) Yuğ B) Kengeş C) Kurultay mışlardır? D) Sagu E) Töre A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) II ve III E) I, II ve III 71

4. (I) Oğuz Türkleri, Anadolu’ya yerleştikleri zaman, İslam 6. Özellik âlemindeki tasavvuf cereyanı değişik bir şekil almıştı. Beylik (II) Yine Türkler beraberinde bol miktarda hububat ve sayı- sız küçükbaş hayvanları getirmişlerdi. (III) Türkler bir yan- Sivas, Malatya, Kayseri’ye hâkim olmuşlar, dan Anadolu’da şehir ve kasabalar kurarken diğer yandan A Anadolu’daki en eski medreselerden olan İslam geleneklerine uyarak tekke ve zaviyeler inşa ettiler. (IV) Etraftan gelen dervişler, şeyhler Anadolu çevresinde de Yağıbasan Medresesi’ni inşa etmişlerdir. kuvvetli bir tasavvuf cereyanı uyandırmaya muvaffak oldu- lar. (V) Aynı zamanda ana yollar boyunca ulaşım emniyeti- Artuklular Bilim ve teknoloji alanında gerçekleştirdiği nin temini için menzillerde hanlar inşa ettiler. olağanüstü buluşlarla tanınan Cezerî bu beylikte çalışmalarını sürdürmüştür. Parçada yer alan numaralandırılmış cümlelerden han- Karamano- Kösedağ Savaşı’ndan sonra Konya ve çev- gisi Oğuz Türklerinin ticareti geliştirmek için yaptığı ğulları resine hâkim olan Anadolu’nun en güçlü faaliyetlere kanıt olarak gösterilebilir? beyliklerinden biridir. A) I B) II C) III D) IV E) V İzmir merkezli olarak denizcilik faaliyetlerine Çaka Beyliği başlayan ilk Türk beyliğidir. Malazgirt Savaşı’ndan sonra Erzurum B merkez olmak üzere kurulmuştur. 5. Tabloda harflerle gösterilen yerlere sırasıyla gelmesi gereken Beylikler hangileridir? A) Danişmentliler - Saltuklular B) Karesioğulları - Danişmentliler C) Mengücekliler - Germiyanoğulları D) Saruhanoğulları - Mengücekliler E) Saltuklular - Karesioğulları Alanya Kalesi İnce Minareli Medrese 7. 13 Mayıs 1277 tarihinde Konya’da ilan ettiği fermanla; B “Şimdengeru, divanda, dergâhta, bargâhta, mecliste ve İ meydanda Türkçeden gayri dil kullanılmaya, uymayanların L boynu vurula...” diyerek Türkçeyi resmî dil ilan eden ve G Türk dilinin önemini arttırmaya çalışan hükümdar kim- İ dir? S A) Celalettin Harzemşah B) Gazneli Mahmut Alay Han Halife Gazi Kümbeti A C) Karamanoğlu Mehmet Bey R D) Alaeddin Keykubat E) Osman Gazi M Türkiye Selçuklu Dönemi’ne ait bu eserleri inceleyen bir A kişinin Selçuklularla ilgili aşağıdaki yorumlardan hangi- L AYT TARİH SORU BANKASI sini yapması doğru olmaz? A) Dinî mimari alanında eserler inşa etmişlerdir. 8. Aşağıdakilerden hangisi Türk toplum yapısını oluşturan B) Eğitim faaliyetlerini yürütmek için imar faaliyetleri ger- temel unsurlardan biri değildir? çekleştirmişlerdir. A) Oguş B) Urug C) Zaviye C) Ülke içindeki ticareti kolaylaştıracak tedbirler almışlar- dır. D) Budun E) Boy D) Dış tehditlere karşı ülke savunmasını ve güvenliğini sağlamaya çalışmışlardır. E) Gayrimüslimlerin ibadetlerini yapacakları eserler inşa etmişlerdir. 84

Test İSLAM DÜNYASI LİDERLİĞİ 2 ➡ MUTLAKA BİL 3. Kırım HAZAR DENİZİ Mısır Seferi’nin Sonuçları Avusturya AYT TARİH SORU BANKASI ✔ Suriye, Filistin, Lübnan, Mısır ve Hicaz (Mekke-Me- Macaristan dine) Osmanlı toprağı oldu. 2.375.000 km2 olan Osmanlı toprakları 6.557.000 km2’ye çıkarıldı. KARADENİZ ✔ Halifelik Osmanlı Devleti’ne geçti. Bu durum Osmanlı İstanbul Devleti’nin İslam dünyasının lideri olmasında ve daha te- okratik (dinî) bir yapıya sahip olmasında etkili oldu. Cezayir Konya BASRA KÖRFEZİ ✔ Baharat Yolu Osmanlı denetimine geçti. Venedikli Trablusgarp AKDENİZ tüccarlar, Memluklara ödediği vergiyi Osmanlı Devleti’ne Medine ödemeye başladı. Mısır Hicaz Mekke ✔ Yüklü bir ganimet elde edildi. Böylece büyük bir eko- nomik kazanç sağlandı. Afrika Osmanlı Devleti’nin haritada belirtilen sınırlara aşağı- daki padişahlardan hangisi zamanında ulaştığı söyle- nebilir? A) I. Murad B) II. Murad C) II. Mehmed D) II. Bayezid E) I. Selim 1. Fatih Sultan Mehmed Dönemi’nde yapılan aşağıdaki fe- 4. Osmanlı Devleti’nin; tihlerden hangisinin Karadeniz’in Türk gölü hâline gel- mesinde etkili olduğu söylenemez? A) Amasra B) Sinop C) Hersek I. Doğu Anadolu hâkimiyetini sağlamlaştırmak istemesi, D) Trabzon E) Kırım II. İpek Yolu’nun Anadolu güzergâhını güvenlik altına al- maya çalışması, III. Anadolu’da Şiilik mezhebinin yayılmasını engellemek istemesi B politikalarından hangileri Safevi Devleti ile mücadelele- İ rinin temel gerekçelerini oluşturur? L A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III G İ D) I ve II E) I, II ve III S 2. II. Bayezid ve I. Selim dönemlerinde Anadolu’daki iskân A R politikalarından ve vergilendirme sisteminden rahatsızlık M 5. Yavuz Sultan Selim ordusu ile birlikte 1514 tarihinde Safevi duyan Türkmen boylarında Osmanlı yönetimine karşı bir A tepki oluşmuştur. tehlikesini bertaraf etmek için doğu seferine çıktı. Osmanlı L Devleti ve Safevi Devleti arasında yaşanan ---- Savaşı’nda Bu durumun; Osmanlı ordusu galip geldi ve Safevi hükümdarı ---- savaş I. Safevilerin Doğu Anadolu’da nüfuzunu artırması, alanını terk etmek zorunda kaldı. II. devşirme sisteminin bozulması, Metinde yer alan boşlukların sırasıyla aşağıdakilerden III. Baharat Yolu’nun önemini kaybetmesi hangisi ile doldurulması uygundur? gelişmelerinden hangilerine ortam hazırladığı savunu- A) Ridaniye - Şah Abbas B) Otlukbeli - Şah İsmail labilir? C) Çaldıran - Şah Tahmasb D) Haçova - Şah Abbas A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III E) Çaldıran - Şah İsmail 99

SİMÜLASYON TESTİ 1 ve 2. soruları aşağıdaki bilgilere göre cevaplayınız. Mimar Sinan (1488/90 – 1588): Osmanlı baş mimarıdır. Selimiye Cami: Sinan’ın inşa ettiği en büyük kubbe olan Osmanlı mimarisini farklı bir kavrayışla ele alarak dün- bu caminin kubbesi, sekiz dayanaklı cami tipolojisinin ya mimarlığının zirvesindeki gelişme noktasına taşıyan vardığı son nokta olarak değerlendirilir. Kubbeyi çevrele- tek isimdir. Şehircilik, işletme yönetimi ve en genel an- yen dört minare de kubbenin anıtsallığını destekler. lamda yapı alanının örgütlenmesinde adını en çok du- yuran kişi olması, beslenip dayandığı toplumsal alt yapı ve kurumlar kadar kişisel dehasıyla da bağlantılıdır. Bu bakımdan biyografisi dar bir çerçevede incelenirse Türk İslam mimarisinde Sinan’a kadarki gelişmeler anlamsız kalacağı gibi Osmanlı mimarisinin gelişme mantığı da anlaşılamaz. Üç Önemli Eseri 1. Mimar Sinan ile ilgili aşağıdakilerden hangisine kesin- likle ulaşılabilir? A) Fatih Sultan Mehmed Dönemi’nde başmimarlığa yük- selmiştir. B) Medrese eğitimi sayesinde kendini geliştirme imkânı bulmuştur. C) Klasik Osmanlı mimarisinin oluşmasındaki en önemli isimlerden birisidir. Şehzade Cami: Sinan’ın inşa ettiği ilk büyük cami olan D) Başarılı çalışmaları sayesinde veziriazamlık makamına bu camide mekân ortadaki tam kubbeyi çevreleyen dört kadar yükselmiştir. yarım kubbe ile dört yöne doğru genişler. B E) Eserlerini ortaya koyarken Batı medeniyetini takip et- İ miştir. L G İ Süleymaniye Cami: Ayasofya’nın büyük kubbesini des- S AYT TARİH SORU BANKASI tekleyen payandaların hantal görünümünün yerini bu ca- A mide kubbeler şelalesi almıştır. Ağırlık en yukarıdan aşa- R 2. Görselleri verilen üç eserle ilgili bir makale hazırlayan ğıya kadar kademe kademe aktarılırken yapı bir piramit M Zeynep’in aşağıdaki ifadelerden hangisini kullanması gibi öne çıkar. A doğru olmaz? L A) Bu eserler Sinan’ın çıraklık, kalfalık ve ustalık eserleri- dir. B) Kubbe yapımında kendisini sürekli yenileyen bir anla- yışa sahiptir. C) Eserler Osmanlı Devleti’ne başkentlik yapmış şehir- lerde yer almaktadır. D) Osmanlı Devleti’nin en güçlü zamanlarında bu eserler yapılmıştır. E) Eserler, tek bir padişahın saltanatı sürecinde inşa edil- miştir. 121

Test OSMANLI DEVLETİ’NDE DEĞİŞİM 2 1. Tarhuncu Ahmed Paşa, maliye alanında yaptığı çalışmalar 3. Osmanlı Devleti XVII. yüzyılın ortalarından itibaren iltizam sonucunda bütçe açığının, saray masraflarının çokluğundan sistemini ülke genelinde uygulamaya başlamıştır. Daha ve gereksiz olarak verilen hediye ve bahşişlerden geldiğini önce merkezden uzak eyaletlerde uygulanan bu sisteme tespit etmiştir. Tarhuncu, bütçeyi denkleştirmek için saray göre tımar toprakları mukataaya dönüştürülürdü. Muka- harcamalarını azaltmaya çalışmış fakat çıkarları elden taaya dönüştürülen bu arazilerin yıllık olarak asgari geliri, giden çevrelerin faaliyetleri sonucunda idam edilmiştir. hazine defterlerine kaydedilir ve bu toprakların geliri açık artırmaya çıkarılırdı. Devlet, en yüksek maddi teklifi yapan Bu durumun; mültezime 1-3 yıllığına bu toprakların vergilerini toplama hakkını verirdi. I. Osmanlı Devleti’nin hazine gelirlerinin artması, II. ıslahat çalışmalarının kişilerin gayretleri ile sınırlı kal- Buna göre iltizam uygulamasının; ması, I. iktisadi sistem, III. saray çalışanlarının sayısının azaltılması II. toprak yönetimi, gelişmelerinden hangilerine ortam hazırladığı söylene- III. etnik yapı bilir? alanlarının hangilerinde değişikliğe yol açtığı söylene- A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III bilir? D) I ve III E) II ve III A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I ve III ➡ ÖNEMLİ 4. Osmanlı Devleti’ndeki; Tımar Sisteminin Bozulmasının Sebepleri I. Mühendishane-i Berri Hümayun’un açılması, ✔ Geleneksel silah kullanan Tımarlı Sipahiler yerine ateşli silah kullanan askerlerin önem kazanması II. Baron de Tott’un İstanbul’a getirtilmesi, ✔ Tımarların, sipahiler dışındaki kimselere verilmesi ✔ Tımar topraklarının özel mülk veya vakfa dönüştürül- III. Hendesehane’nin açılması mesi, rüşvet veya para karşılığında alınıp satılması ✔ Nüfusun, enflasyonun artması ve paranın değer kay- gelişmelerinden hangileri XVIII. yüzyılda askerî alan ıs- betmesi ✔ Uzun süren savaşlar sonucunda Tımarlı Sipahilerin lahatlarına önem verildiğinin kanıtı olarak gösterilebi- topraklarını boş bırakmak zorunda kalması lir? B A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III İ D) II ve III E) I, II ve III L G İ 5. Osmanlı Devleti’nde; S • Comte de Bonneval, Humbaracı Ocağı’nı düzene A sokmakla görevlendirilmiş, R • Yirmisekiz Mehmed Çelebi Paris’e sefir olarak gön- AYT TARİH SORU BANKASI M derilmiş, A L • Nuruosmaniye Camisi barok mimarisi üslubuyla inşa 2. XVII. yüzyıl ıslahatları ile ilgili kitap yazan bir tarihçinin edilmiştir. konu başlıkları arasında aşağıdakilerden hangisine yer Bu gelişmelerin ortak özelliği ile ilgili aşağıdakilerden vermesi doğru olmaz? hangisi söylenebilir? A) Eyalet isyanları A) Toplumsal alan ıslahatlarına önem verilmiştir. B) Padişaha sunulan layihalar C) Yeniçeri isyanları B) Savaşlarda alınan yenilgilerin önüne geçilmeye çalışıl- mıştır. D) Ekonomik sorunlar C) Islahatlarda Batı örnek alınmaya başlanmıştır. E) Lale Devri’nin temel özellikleri D) Avrupalı devletlerle diplomatik ilişkiler başlamıştır. E) Divân-ı Hümâyun’un etkisi azaltılmıştır. 139

Test OSMANLI TOPRAKLARINI PAYLAŞMA MÜCADELESİ - 2 2 1. Avrupalı birçok devletin katıldığı ve önemli kararların alın- 2. XIX. yüzyılda Osmanlı Devleti toprak kaybetmesine rağmen dığı Viyana Kongresi’nin sonuçları şunlar olmuştur: sınırları içindeki Türk nüfusu giderek artmıştır. • Avrupa’da mevcut yönetimlere karşı çıkabilecek mil- Bu durumun nedenleri arasında; I. kaybedilen topraklardan Anadolu’ya göçler olması, liyetçi ayaklanmaların bastırılması, her devletin kendi II. İslam dinini benimseyenlerin çoğalması, topraklarında istediği rejimi kurma hakkının olması yönünde karar alındı. • Mutlak krallıkları ve imparatorlukları tehdit eden akım- III. Osmanlı Devleti’nin denge politikası izlemesi gelişmelerinden hangileri gösterilebilir? lara karşı iş birliği yapılması konusunda görüş belirtildi. • Kongre ile başlayan yeni sürece Restorasyon (yeni- A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II den düzenleme, onarım) Dönemi adı verildi. D) I ve III E) II ve III • Avusturya, Prusya, İngiltere ve Rusya kongrede alı- 3. XIX. yüzyılda Osmanlı Devleti’nin iç işleriyle ilgili meseleler, nan kararları uygulamak amacıyla kendi aralarında uluslararası krizlere dönüşmüştür. “Dörtlü Bağlaşma”yı kurdular. Bu durumun Osmanlı Devleti’nde aşağıdaki alanlardan • Bu devletler “Metternich Sistemi” adıyla bilinen politi- hangisinin önem kazanmasında etkili olduğu söylene- ka gereği Avrupa’nın herhangi bir yerinde çıkan ayak- bilir? lanmayı hep birlikte bastırma konusunda anlaştılar. A) Eğitim B) Diplomasi C) Sanayi Bu bilgilere göre aşağıdakilerden hangisine ulaşıla- D) Ticaret E) Din maz? A) Avrupalı devletler statükonun devamından yanadır. B) Ulus devlet fikrinin yayılmasını engellemek adına ted- birler alınmıştır. C) Devletler çıkan sorunlar karşısında ortak hareket etme kararı almışlardır. 4. XIX. yüzyılda Osmanlı Devleti’nin dağılma sürecine gir- D) Halkın yönetime dâhil edilmesiyle ilgili ortak fikir birli- mesinde; ğine varılmıştır. I. sömürge yarışının hızlanması, E) Çok uluslu ve monarşi anlayışına dayalı devlet yapısı B II. milliyetçilik hareketleri, korunmaya çalışılmıştır. İ III. savaşlarda alınan yenilgiler L durumlarından hangilerinin etkili olduğu söylenebilir? G ➡ AKLINDA KALSIN İ A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II Berlin Antlaşması ile S D) I ve III E) I, II ve III Bağımsız Olanlar A Şifre: SaKaR Sırbistan R a Karadağ M a Romanya A AYT TARİH SORU BANKASI L 5. 1833 yılında imzalanan Hünkâr İskelesi Antlaşması ile Os- Berlin Antlaşması ile Doğuda Kaybedilen Şehirler manlı Devleti, Rusya’ya bir saldırı olursa Boğazları kapat- Şifre: BAK mayı kabul etmiştir. Batum Ardahan Bu durumdan rahatsız olan ve duruma tepki gösteren Kars devletler aşağıdakilerden hangisinde birlikte verilmiştir? A) İngiltere – Fransa B) Prusya – Avusturya C) ABD – İngiltere D) İngiltere – Avusturya E) Fransa – Prusya 151

Test OSMANLI DEVLETİ’NDE MODERN ORDUYA GEÇİŞ - 3 XIX. YÜZYILDA SOSYAL HAYATTAKİ DEĞİŞİMLER 1. 2. Osmanlı Devleti’nin XIX. yüzyılla birlikte demir yolu po- litikasına önem vermesinin; I. merkezî otoriteyi güçlendirmek, II. isyanlara kısa sürede müdahale edebilmek, III. tarımsal ürünlerin ticaretini kolaylaştırmak durumlarından hangilerini gerçekleştirme amacı taşı- dığı söylenebilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III Osmanlı Devleti’nin 1873 yılında yapılan Viyana Uluslara- 3. XVIII ve XIX. yüzyıllarda Batı kültürünün Osmanlı eği- rası Sergisi için hazırlattığı kıyafet albümünde yer alan yu- tim sistemini etkilediğine aşağıdakilerden hangisi kanıt karıdaki resimde, Rum ve Ermeni rahipler ile Müslüman bir olarak gösterilemez? din adamı yer almaktadır. A) Mühendishane-i Berr-i Hümayun’un açılması Bu bilgilere göre, B) Yabancı okulların yaygınlaşması I. Osmanlı Devleti, gayrimüslimlerin varlığını tanıdığını C) İdadi ve Sultanilerin açılması D) Mekteb-i Harbiye’nin açılması göstermiştir. II. Hristiyan cemaat, farklı etnik unsurlardan meydana E) Enderun Mektebi’nin açılması gelmektedir. III. Osmanlı Devleti, XIX. yüzyılın sonlarında azınlıkları yönetime ortak etmiştir. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? 4. 1826 yılında padişah II. Mahmud’un Yeniçeri Ocağı’nı A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II B kaldırması; D) II ve III E) I, II ve III İ I. ıslahatların yapılmasının kolaylaşması, II. merkezî otoritenin güçlenmesi, L G İ III. savaşlarda başarıların artması gelişmelerinden hangilerine ortam hazırlamıştır? ➡ AKLINDA KALSIN S A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II A Osmanlı Demir Yolu Politikası R D) II ve III E) I, II ve III ✔ Demir yolu ulaşımına önem veren Osmanlı yöneticileri daha çok yabancı şirketler vasıtasıyla ülkenin birçok böl- M gesinde demir yolu yapılmasını sağladılar. A L AYT TARİH SORU BANKASI ✔ Osmanlı topraklarında ilk demir yolu 1851’de Kahire- 5. Aşağıdakilerden hangisi Osmanlı Devleti’nde XIX. yüz- İskenderiye arasında yapıldı. Anadolu’da ilk kez 1856 yı- lında İzmir-Aydın Demir Yolu, Avrupa’da ise 1856 tarihli yıl askerî alan ıslahatlarından biri değildir? Cenova-Köstence Demir Yolu yapımı gerçekleştirildi. A) Deniz Mühendishanesi’nin açılması ✔ Demir yolu yapımı konusunda Osmanlı Devleti’nden B) Erkan-ı Harbiye Vekaleti’nin kurulması imtiyazlar alan ve bu şekilde Osmanlı topraklarında sö- C) Askerliğin vatan görevi sayılması mürge politikası izlemeye çalışan Almanya, İngiltere gibi D) Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılması devletler birbirleriyle rekabet ettiler. E) Mekteb-i Harbiye’nin açılması 163

TEST ÖSYM tipi Bu bölümdeki sorular sınavlarda çıkan sorular paralelinde hazırlanmıştır. 2020 / AYT 2022 / AYT 1. III. Selim Dönemi’nde İngiltere’den başlayarak Avrupa ülke- 4. Osmanlı Devleti’nde görülen; lerinde daimi elçilikler açılmıştır. I. şehzadelerin lalaları gözetiminde sancağa çıkarılması, II. hanedanın erkek üyelerinin tahta çıkma hakkı olması, Osmanlı Devleti’nin bu uygulamayla; III. en büyük hanedan üyesinin tahta çıkma kuralının ge- I. Avrupa’da İslamiyet’i yaymak, tirilmesi II. diplomatik ilişkileri sağlıklı yürütmek, III. Avrupa’daki gelişmeleri yakından takip etmek uygulamalarından hangilerinin taht kavgalarını önle- amaçlarından hangilerini gözettiği savunulabilir? meyi amaçladığı söylenebilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II D) I ve II E) II ve III D) II ve III E) I, II ve III 5. Rejim; bir devletin yönetim biçimidir. Rejimlerin egemenlik 2023 / MSÜ kaynağı da birbirinden farklıdır. Bazen dinî kurallar, bazen bir kişi, bazen de bir millet egemenliğin kaynağını oluştura- 2. Osmanlı Devleti’nde XVI. yüzyılda yeni fethedilen bir böl- bilir. gede, merkezden gönderilen görevliler fethedilen yerin Buna göre aşağıdakilerden hangisinde monarşi, cum- nüfus ve gelir kaynaklarını tespit etmişlerdir. Sonraki yıllarda bu bölgedeki tımarlı sipahiler Müslüman ve gayrimüslim huriyet ve teokrasi rejimleri ile bunların egemenlik kay- köylülerin yetiştirdiği ürünün belirli bir kısmını vergi olarak nağı doğru olarak gruplandırılmıştır? toplamışlardır. Bazı yerlerin gelirleri ise mescit ve medrese gibi sosyal kurumların masraflarına tahsis edilmiştir. Monarşi Cumhuriyet Teokrasi Bu parçada Osmanlı Devleti’ndeki idari, sosyal ve mali A) Din Millet Kişi B) Kişi Millet Din uygulamaların hangisinden bahsedilmemiştir? C) Din Kişi Kişi D) Millet Kişi Din A) Tahrir B) Öşür C) Haraç E) Millet Din Kişi D) İltizam E) Vakıf B İ 6. Fransız İhtilali’nin etkisiyle Osmanlı Devleti’nde; L I. millet sistemi, G II. istimalet politikası, 3. “Devletimiz hudutları dâhiline ancak kendi milletimizden İ III. bedel-i askerî uygulaması olanları ve bizimle aynı dinî inançları paylaşanları kabul edebiliriz. Türk unsurunu kuvvetlendirmeye dikkat etmeliyiz. S unsurlarından hangilerinin ortaya çıktığı söylenebilir? Muhaceret yalnız millî kudreti artırmakla kalmayacak, aynı A zamanda imparatorluğumuzun iktisadi kudretini de fazlalaş- R A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III tıracaktır. Rumeli’de ve bilhassa Anadolu’da Türk unsurunu M D) I ve II E) I ve III kuvvetlendirmek şarttır.” A II. Abdülhamid tarafından dile getirilen bu sözler dikkate L 7. Aşağıdakilerden hangisi, II. Mahmud Dönemi’nde Yeni- AYT TARİH SORU BANKASI çeri Ocağı’nın kaldırılmasından sonra meydana gelen alındığında; bir olay değildir? I. Osmanlıcılık, A) Âyanlarla Sened-i İttifak’ın imzalanması II. Türkçülük, B) Divan-ı Hûmayun’un kaldırılarak Nazırlık sistemine ge- III. Panislamizm çilmesi fikirlerinden hangilerinin Osmanlı politikalarında ön C) Muhtarlıkların kurulması plana çıkarıldığı söylenebilir? D) Asakir-i Mansure-i Muhammediye Ordusu’nun oluştu- A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II rulması D) I ve III E) II ve III E) İngiltere ile Balta Limanı Ticaret Antlaşması’nın imza- lanması 169

SARMAL TEST SARMAL TEST - 7 1. Yazı türlerinin bilinmesi tarih bilimi açısından son derece 5. I. II. III. Yavuz Sultan Kanuni Sultan önemlidir. Çünkü yazı türleri ve şekilleri toplumlar hakkında Fatih Sultan çeşitli bilgiler verebilir. Tarih için kronik, ferman ve anal gibi Mehmed Selim Süleyman yazılı belgelerin okunabilmesi ve anlaşılması vazgeçilmez unsurlar içerisindedir. Bu konuda tarih biliminin aşağıdaki bilim dallarından Otlukbeli Mohaç Turnadağ Savaşı Savaşı Savaşı hangisinden yararlanması gerekir? A) Filoloji B) Antropoloji C) Etnografya D) Paleografya E) Arkeoloji Osmanlı Devleti’ne ait padişah ve savaş eşleştirmeleri ile ilgili verilen yukarıdaki diyagramda hangileri yanlış- tır? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III 2. Aşağıdakilerden hangisi, Orta Çağ Avrupası’nda görü- len feodalitenin özelliklerinden biri değildir? A) Halkın çeşitli sınıflara ayrılması 6. Osmanlı Beyliği’nin ilk zamanlarında gerçekleşen 1302 B) Merkezî devletlerin zayıf olması C) Toprağa bağlı köleci bir düzen olması tarihli Koyunhisar Savaşı ile ilgili, D) Laik devlet anlayışının benimsenmesi E) Kapalı tarım ekonomisinin uygulanması I. Bizans İmparatorluğu ile yapılan ilk savaştır. II. Edirne’nin fethinin önü açılmıştır. 3. İlk Türk devletlerinde sanat anlayışı ile ilgili olarak aşa- III. Balkanlarda Osmanlı egemenliği başlamıştır. ğıdakilerden hangisi söylenemez? yorumlarından hangileri yapılamaz? B A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II A) Tonyukuk, Kül Tigin ve Bilge Kağan anıt mezarları Kök İ Türkler Dönemi’nden kalmıştır. L D) I ve III E) II ve III B) Evler, saraylar, dinin etkisiyle yapılan manastır ve tapı- G naklar Uygur kent mimarisinin önemli ögeleridir. İ C) Hat ve tezhip sanatı Uygurlardan diğer Türklere geçmiş- tir. S D) Kök Türklerde öldürülen düşmanları temsilen balbal adı A R verilen heykel örneklerine rastlanılmıştır. M E) Türklerin yaşam tarzını yansıtan “hayvan üslubu” taş A 7. I. Ulufe: Yeniçerilere verilen maaş. AYT TARİH SORU BANKASI süslemelerde sıkça kullanılmıştır. L II. Kaime: İlk Osmanlı kâğıt parası. III. Mültezim: Şehzadeleri yetiştiren tecrübeli vezir. IV. Yurtluk: Devlete sadakatle bağlılıklarını bildiren mahallî beylere verilen araziler. 4. Aşağıdaki şehirlerden hangisi Türkiye Selçuklu Dev- V. Narh: Esnaflar arasında dayanışmayı sağlayan teşki- leti’nin önemli kültür ve sanat merkezleri arasında gös- lat. terilemez? Yukarıdaki bilgilerden hangileri yanlıştır? A) Konya B) Aksaray C) Bursa A) I ve II B) II ve III C) I ve V D) Kayseri E) Sivas D) III ve V E) II ve IV 179

Test I. DÜNYA SAVAŞI (1914 - 1918) 3 3. Birinci Dünya Savaşı başladığında tarafsızlığını ilan eden 1. Osmanlı Devleti, bir taraftan da Almanya ile gizli bir işbirliği antlaşması imzalamış ve genel seferberlik ilan etmiştir. Bu durum aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir? A) Osmanlı Devleti’nin tarafsızlığını sürdürmede kararlı ol- duğunun B) Osmanlı Devleti’nin İttifak Bloku ile yakınlaşmaya baş- ladığının C) Almanya’nın Osmanlı topraklarında gözü olduğunun D) Savaşın başlarında Osmanlı Devleti’nin taraf değiştirdi- ğinin E) Halifelik makamının İslam dünyası üzerinde nüfuzunun kalmadığının Afişte, “Daha çok uçak gerek. Kadınlar, gelin ve 4. I. Dünya Savaşı’nda İngilizlerle işbirliği yaparak ayakla- bize yardım edin!” yazmaktadır. nan Araplar, aşağıdaki cephelerin hangisinde Osmanlı İngiltere’de basılan Birinci Dünya Savaşı’na ait bu afişe Devleti’ne zarar vermişlerdir? göre aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşılabilir? A) İngiliz ordusunun hava gücü diğer ordulara göre yeter- A) Kafkasya B) Çanakkale C) Hicaz sizdir. D) Galiçya E) Makedonya B) İngiltere, topyekûn bir seferberlik hâli içerisindedir. C) Kadınlar, İngiltere’nin savaşı kazanmasındaki en etkili 5. I. Dünya Savaşı’nda Osmanlı Devleti; güç olmuştur. I. Kafkas, D) Savaş uçakları ilk kez Birinci Dünya Savaşı’nda kulla- II. Galiçya, nılmıştır. III. Hicaz E) Savaş yıllarında hava kuvvetlerinin en etkili kullanan devlet İngiltere olmuştur. B cephelerinin hangilerinde müttefiklerine yardım etmeyi İ amaçlamıştır? L A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III G İ D) I ve II E) II ve III S 2. Bir devletin kendi topraklarını korumak ya da kendi sınırla- A 6. XIX. yüzyılın ikinci yarısında siyasi birliğini tamamlayan Al- rını genişletmek için savaştığı cephelere “Ana cephe” müt- R manya, kısa zamanda bir sanayi ülkesi hâline geldi. Ancak tefik ya da müttefiklerine destek vermek için sadece asker M dünyada sömürge yapacak yer kalmadığından ham madde göndererek savaştığı cephelere “Yardımcı cephe” denir. A ve pazar sıkıntısı çekmeye başladı. Buna göre I. Dünya Savaşı’nda Osmanlı Devleti’nin mü- L Bu durum Almanya’nın; AYT TARİH SORU BANKASI cadele ettiği cepheler için yapılan aşağıdaki eşleştirme- lerden hangisi doğrudur? I. İngiltere, Ana Cephe Yardımcı Cephe II. Fransa, A) Kanal Cephesi Makedonya Cephesi III. İtalya B) Galiçya Cephesi Çanakkale Cephesi devletlerinden hangilerinin sömürgelerine göz dikme- Hicaz - Yemen Cephesi C) Romanya Cephesi Suriye - Filistin Cephesi sine neden olmuş ve ilişkileri bozulmuştur? Kafkas Cephesi D) Irak - Basra Cephesi A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II E) Çanakkale Cephesi D) II ve III E) I, II ve III 187

Test İŞGALLERİN BAŞLAMASI VE MİLLÎ MÜCADELE’YE HAZIRLIK 3 (Genelgeler ve Kongreler - 2) 1. Anadolu’daki ulusal hareket konusunda hem dış dünya- 3. Amasya Genelgesi, Mustafa Kemal tarafından kaleme alın- nın hem de halkın yeterli bilgiye sahip olması için öncelikle mış olmasına karşın, tek başına onun imzasıyla yayınlan- Sivas’ta ---- gazetesi daha sonra Ankara’da Hâkimiyet-i mayıp, ulusun güven duyduğu komutanların da imzasıyla Millîye gazetesi faaliyete başladı. yayınlanmıştır. Millî Mücadele Dönemi’ndeki basın ile ilgili bu metinde Buna göre; yer alan boşluğa aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir? I. genelgenin daha etkili hale getirilmeye çalışıldığı, II. Mustafa Kemal’in sorumluluk almaktan kaçındığı, A) İkdam B) Vakit III. genelgenin ulusun güven duyduğu komutanlarca da C) İrade-i Millîye D) Akşam E) Takvim-i Vekayi kabul gördüğü yargılarından hangilerine ulaşılabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I ve III ➡ ÖNEMLİ Heyeti Temsiliye (Temsilciler Kurulu, Temsil Heyeti) 4. Erzurum Kongresi’nde “Mebuslar Meclisi’nin hemen top- Alınan kararları uygulayacak olan veya yürütme işini lanmasına ve hükûmetin yaptığı işlerin meclis denetiminde yapma yetkisine sahip olan kurul. Hükûmet gibi görev yürütülmesine çalışılacaktır.” kararı alınmıştır. yapmıştır. Amasya Genelgesi’nde kurulma fikri dile getiril- Bu karar, Erzurum Kongresi’ni düzenleyenlerin; miş, Erzurum’da bölgesel nitelikte ilk kez kurulmuş, Sivas I. millî iradeyi etkili kılma, Kongresi’nde ulusal bir özelliğe kavuşmuştur. TBMM’nin II. İstanbul Hükûmeti’nin faaliyetlerini kontrol altına alma, açılışı ve hükûmetin kurulması ile görev ve yetkileri sona III. saltanatın devamını sağlama ermiştir. durumlarından hangilerine önem verdiğine kanıt olarak gösterilebilir? B A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III İ L D) I ve II E) II ve III G 2. Kâzım Karabekir Paşa, askerlikten ayrıldığı gün Mustafa İ Kemal Paşa’yı ziyaret etmiş ve “Bundan sonra kolordum ve ben emirlerinizi eskisi gibi yerine getirmeyi bir şeref bilece- S 5. Mustafa Kemal delege olarak Sivas’a gelen gizli Karakol Cemiyeti’nin kurucusu Kara Vasıf Bey’e, “Bizim aramızda ğiz.” demişti. Refet Bele de onun yanında yer almış, kolordu A ne Bab-ı Âli Baskını’na ne Yıldız Yağması’na ve ne de her- komutanlığından ayrılınca yanına gitmiştir. Mustafa Kemal R hangi bir maceraya yer verecek kimse yoktur. Müdafaa-i Paşa’yı istifa olayından sonra yalnız bırakmayan bir diğer M Hukuk Teşkilatı’nın hedefi öncelikle memleketi düşman is- arkadaşı Rauf Bey “Vatan ve milletin kurtuluşu ve istiklali A tilasından kurtarmak, sonra da müstakil ve hür bir milletin temin olununcaya kadar Mustafa Kemal Paşa ile çalışaca- L AYT TARİH SORU BANKASI layık olduğu devleti kurmaktır.” demiştir. ğımıza mukaddesatımız namına yemin ettiğimizi arz ve ilan eylerim.” demek suretiyle onu yüreklendirmiştir. Bu bilgilere göre Mustafa Kemal’in aşağıdakilerden Bu gelişmelerin aşağıdakilerden hangisi üzerinde etkili hangisine karşı olduğu söylenebilir? olduğu söylenebilir? A) Millî egemenliğe A) Halkın Millî Mücadele’ye olan desteğinin artmasında B) Çok partili hayata B) Mustafa Kemal’in otoritesinin sarsılmasında C) Parlamenter sisteme C) TBMM’nin açılmasının gecikmesinde D) Kabine sistemine D) Mebusan Meclisi’nin İstanbul’da toplanmasında E) Hükûmet darbesine E) Amasya Genelgesi’nin yayımlanmasında 201

Test İŞGALLERİN BAŞLAMASI VE MİLLÎ MÜCADELE’YE HAZIRLIK 4 (Amasya Görüşmelerinden TBMM’nin Açılışına Kadar) 1. ➡ KODLAMA Misak-ı Millî Bazı Önemli Maddeleri Misak-ı Millî’de Yer Alan Konular 1. Osmanlı Devleti’nin Mondros Ateşkes Anlaşması’nı im- (KABSAR) zaladığı (30 Ekim 1918) tarihte düşman işgaline uğrama- mış yerler bir bütündür, bölünemez. K Kapitülasyonlar 2. Halkın oyu ile anavatana katılan üç sancak; Kars, Ar- A Azınlıklar dahan ve Batum’da gerekirse yine halk oylamasına baş- B Boğazlar, Borçlar vurulabilir. S Sınırlar 3. Batı Trakya’nın durumu halkın serbestçe vereceği oya A Arap Toprakları göre belirlenmelidir. R Referandum 4. İstanbul ve Marmara Denizi’nin güvenliği her türlü tehli- keden korunmalıdır. Bu esas kabul edildikten sonra ticaret gemilerinin Çanakkale ve İstanbul boğazlarından geçişi, ilgili devletlerin birlikte verecekleri karara bağlıdır. 5. Azınlık hakları komşu ülkelerdeki Müslüman halkın da aynı haklardan yararlanması şartıyla kabul edilecektir. 6. Millî ve ekonomik gelişmemizi engelleyen siyasi, adli ve mali sınırlamalar (kapitülasyonlar) kaldırılmalıdır. Misak-ı Millî’nin bu maddelerinden hangilerinin doğru- 3. Mustafa Kemal, İstanbul’un işgaline tepki olarak aşağı- dan sınırları belirleme amacı taşıdığı söylenebilir? daki çalışmalardan hangisinin yapılmasını istememiş- tir? A) 1, 2 ve 3 B) 2, 3 ve 4 C) 2, 3 ve 5 A) Ankara’yla bağlantısı olan Geyve ve Ulukışla demir yol- D) 1, 4, 5 ve 6 E) 2, 3, 4, 5 ve 6 larının tahrip ettirilmesini B) Gelirleri İstanbul’a gidecek olan kurumların gelirlerinin dondurulmasını C) Tutuklanan Türk subaylarına karşı, Anadolu’daki İtilaf devletleri subaylarının tutuklanmasını D) İtilaf Devletleri temsilcilerine protesto telgraflarının çe- kilmesini B E) “İşgalin geçici olduğu” ifadesinin Anadolu halkına yayıl- İ masını L 2. Amasya Görüşmeleri’nde İstanbul Hükûmeti ile Temsil G Heyeti arasında Mebusan Meclisi’nin nerede toplanacağı İ konusunda hassas davranılmıştı. Mustafa Kemal, Meclisin Anadolu’da güvenli bir yerde toplanmasını istiyordu. İstan- S 4. Mustafa Kemal, Mebusan Meclisi açılmadan önce, milletve- bul Hükûmeti temsilcisi Salih Paşa da bunu kabul etmişti. A killeri ile Ankara’da yapmış olduğu görüşmelerde; Fakat Salih Paşa hükûmetine bunu kabul ettirememişti. İs- R • kendisinin meclis başkanlığına seçilmesini, tanbul Hükûmeti, Meclisin Anadolu’da toplanmasını uygun M bulmamış ve Meclis İstanbul’da toplanmıştı. A • mecliste Müdafaa-i Hukuk grubunun kurulmasını, Bu bilgilere göre, L • ulusal kararların, meclis tarafından onaylanmasını is- AYT TARİH SORU BANKASI I. Mustafa Kemal, Meclisi güvenli bir yerde toplamak is- temiştir. temektedir. Buna göre aşağıdakilerden hangisi Mustafa Kemal’in II. Salih Paşa kendi hükûmeti ile ters düşmüştür. amaçları arasında yer almaz? III. Mebusan Meclisi’nin açılması konusunda taraflar gö- A) Ulusal hareketin gücünü kanıtlamak B) Ulusal kararları yasallaştırmak rüş birliğindedir. C) Ulusal kararların kolaylıkla meclisten çıkmasını sağla- yargılarından hangilerine ulaşılabilir? mak A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve III D) Gerektiğinde meclisi güvenli bir yerde açabilmek D) II ve III E) I, II ve III E) Osmanlı anayasasını değiştirmek 203

SİMÜLASYON TESTİ 1 ve 2. soruları aşağıda yer alan haritaya göre cevaplayınız. 4. 1. Batı Trakya Tayyar Rahmiye 2. On İki Ada 1 3 3. Kars, Ardahan, Batum Güney cephesinde 9. Tümen'de gönüllü olarak bir müfrezenin komutanlığını yapmıştır. Osma- 4. Halep Vilayeti niye'de Fransız karargâhına saldırı için görev- 5. Musul Vilayeti lendirilen müfreze, 1 Temmuz 1920'de ha- 6. Deyr-i Zor Sancağı rekete geçer. Fakat, bu arada askerlerde bir 7. Kıbrıs duraklama meydana gelir. Bunun üzerine, “Ben kadın olduğum hâlde ayakta duruyorum 2 46 5 da, siz erkek olduğunuz hâlde yerlerde sürün- mekten utanmıyor musunuz?” diyerek erkekleri 7 harekete geçiren Tayyar Rahmiye, karargâhın alındığını göremeden şehit düşer. Bu harekât Misak-ı Millî Sınırları sonrası iki tanesi makinalı olmak üzere 82 tüfek ele geçirilmiştir. 1. Misak-ı Millî kararlarına göre haritada 1 ve 3 numarayla Şefika Kurnaz, gösterilen bölgelerin ortak özelliğinin aşağıdakilerden Millî Mücadele'de Türk Kadını hangisi olduğu söylenebilir? (www.atam.gov.tr) A) Tarihsel açıdan önemli bölgeler olmaları Parçaya göre Millî Mücadele ile ilgili, B) Gayrimüslim nüfusun çoğunlukta olmaları I. Topyekûn bir direniş sürecidir. C) Referandum yapılacak bölgeler olmaları D) Rusya’nın hâkimiyeti altında olmaları II. Tüm cephelerinde gönüllüler mücadele vermiştir. E) İsyanların yoğun görüldüğü bölgeler olmaları III. askerlerin motivasyonunda komutanları etkili olmuş- tur. yorumlarından hangilerine ulaşılabilir? 2. Haritaya göre aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşıla- A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve III bilir? A) Günümüz Türkiye sınırları ile Misak-ı Millî sınırları ara- D) II ve III E) I, II ve III sında farklılıklar vardır. B İ B) 2 ve 7 numaralı bölgeler sonradan Türkiye sınırlarına L dâhil olmuştur. G İ C) 5 numaralı bölge Lozan sonrası Fransa ile Türkiye ara- sında sorun olmuştur. D) 4 ve 6 numaralı bölgeler İngiliz manda himayesine gir- miştir. S E) Türkiye Misak-ı Millî hedeflerine tamamen ulaşmıştır. A 5. Millî Cemiyetler 3. I. Çanakkale Savaşları’nın başlaması R Trakya Paşaeli ? Kilikyalılar ? II. Osmanlı Devleti’nin I. Dünya Savaşı’na girmesi M Cemiyeti Cemiyeti A L Tabloda boş bırakılan yerlere aşağıdaki cemiyetlerden AYT TARİH SORU BANKASI III. Rusya’nın savaştan çekilmesi hangileri getirilmelidir? IV. Mondros Ateşkes Antlaşması’nın imzalanması A) İzmir Reddi İlhak Cemiyeti - Trabzon Muhafazai-Hu- kuku Millîye Cemiyeti V. Paris Barış Konferansı’nın toplanması B) İngiliz Muhipleri Cemiyet - Mavri Mira Cemiyeti Birinci Dünya Savaşı ile ilgili yukarıdaki gelişmelerin C) Etniki Eterya Cemiyeti - İzmir Reddi İlhak Cemiyeti D) Trabzon Muhafazai Hukuku Millîye Cemiyeti - Wilson kronolojik sıralamaya uygun olması için hangilerinin yer değiştirmesi gereklidir? Prensipleri Cemiyeti E) Millî Kongre Cemiyeti - Teali İslâm Cemiyeti A) l ve II B) II ve III C) I ve IV D) lII ve V E) IV ve V 215

6 ADIMDA ATATÜRKÇÜLÜK VE TÜRK İNKILABI İlkeler Siyasi Alandaki İnkılaplar 1. Cumhuriyetçilik: Ülkede egemenliğin bir kişi 4. Laiklik: Din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılması- 1. Saltanatın Kaldırılması (1 Kasım 1922) 4. Halifeliğin Kaldırılması (3 Mart 1924) veya zümreye değil, toplumun tümüne ait olduğu dır. Devlet düzeninin dine değil, akla ve bilime dayandı- (Cumhuriyetçilik-Laiklik): Millî egemenliği (Cumhuriyetçilik-Laiklik): Laik devlet sistemi- yönetim şeklinin uygulanmasıdır. rılması, kimsenin dinî inancına karışılmamasını esas alır. gerçekleştirmek ve Lozan’daki ikililiği en- nin oluşturulmak istenmesi, cumhuriyet ve gelleme amacı taşır. millî egemenlik anlayışına aykırı olması yüzün- 2. Milliyetçilik: Kişilerin bağlı olduğu millete karşı 5. Devletçilik: Devletin ekonomik faaliyetlere müdaha- den kaldırılmıştır. duymuş olduğu bağlılık ve temel değerleri yücelt- le etmesi, yatırımların devlet eliyle gerçekleştirilmesini 2. Ankara’nın Başkent İlân Edilmesi (13 me arzusudur. Ayrıca millî birlik ve beraberlik, ifade eder. Ekim 1923) 5. Şeriye ve Evkaf Vekâletinin Kaldırılması ulusal bağımsızlık temel esaslardır. (Laiklik) 6. İnkılapçılık: İnkılapları korumak ve geliştirmek, aklın 3. Cumhuriyet’in İlanı (29 Ekim 1923) 3. Halkçılık: Toplum içinde ayrıcalık kabul etmeme- ve bilimin rehberliğinde çağın şartlarına uygun bir (Cumhuriyetçilik-Halkçılık): Millî egemenliği 6. Erkân-ı Harbiye Vekâletinin Kaldırılması yi, eşitlikçi bir anlayışı savunmayı, sosyal devlet ve anlayışla eskimiş kurumları kaldırarak yerlerine çağdaş gerçekleştirmek ve meclis hükümeti sis- (Cumhuriyetçilik) halkını seven bir yönetim anlayışını savunur. kurumların konulmasını hedefler. teminden kabine sistemine geçme amacı taşır. 7. 1921 Anayasası (Teşkilatıesasiye Kanunu) 8. 1924 Anayasası 1 2 Eğitim, Kültür Alanındaki İnkılaplar Hukuk Alanındaki İnkılaplar 3 ve Gelişmeler 1. Tevhid-i Tedrisat Kanunu (3 Mart 1924) (Laiklik-Halkçılık-Milliyet- çilik, Çağdaşlaşma): Bütün eğitim ve bilim kuruluşları, Millî Eğitim 1. Medeni Kanun’un Kabulü Bakanlığı’na bağlandı. Eğitimde birlik sağlandı. (1926) (Laiklik-Halkçılık-İnkılapçılık): Toplumsal ve ekonomik alanda ka- 2. Yeni Türk (Latin) Harflerinin Kabulü (1 Kasım 1928) (İnkılapçı- dın erkek eşitliği sağlandı. Azınlıklar lık-Milliyetçilik): Halkın yeni harflerle okuma yazma öğrenmesini dâhil bütün vatandaşların Medeni sağlamak için 1929 yılında “Millet Mektepleri” açıldı. Okuma yazma Kanun’a tabi olması kabul edildi. oranında hızlı bir artış yaşandı 2. Diğer Kanunlar: Borçlar Kanunu 3. Türk Tarih Kurumunun Açılması (1931) (Milliyetçilik): Türk tarihini (Almanya), Ticaret Kanunu (İsviçre), araştırarak Türk halkına özgüven aşılama ve toplumda millî şuur Ceza Kanunu (İtalya), İdare Kanu- oluşturma düşüncesiyle açıldı. nu (Fransa) 4. Türk Dil Kurumunun Açılması (1932) (Milliyetçilik): Türk dili üze- rinde araştırmalar yapmak ve Türk dilinin güncel sorunlarıyla ilgilenerek çözüm yolları bulmak, Türkçedeki yabancı kelimelerin yerine Türkçe kelimeleri tespit etmek amacıyla kuruldu. 4 Toplumsal Alanda Yapılan İnkılaplar Ekonomi Alanında Yapılan İnkılaplar 1. Şapka Kanunu (1925) (Laiklik-İnkılapçılık): Halkın inkılaplar karşısında tepkisi ölçülmeye 1. I. Türkiye (İzmir) İktisat Kongresi (17 Şubat - 4 Mart çalışıldı. 1923): Türkiye ekonomisinin bağımsız, millî ve çağın şart- 2. Bazı Kisvelerin (Kıyafet) Giyilemeyeceği Hakkındaki Kanun (1934) (Halkçılık-Laiklik-İnkı- larına uygun bir hâle getirilmesini sağlamak amacıyla top- lapçılık): Din adamlarının, dinî kıyafetlerini, en yüksek din görevlisi hariç sadece ibadet landı. Ekonominin temel ilkelerinin belirlendiği “Misak-ı yerlerinde giymelerini öngörür. İktisadi Kararları” alındı. 5 3. Tekke, Zaviye ve Türbelerin Kapatılması (1925) (Laiklik-Halkçılık): Bu kanunla “şeyhlik, 2. Aşar Vergisinin Kaldırılması (1925) (Halkçılık) dervişlik, dedelik, seyyitlik, çelebilik, muskacılık, falcılık ve türbedarlık” gibi ayrıcalık bildiren 3. Kabotaj Kanunu (1926) (Milliyetçilik) unvanlar kaldırıldı. 4. Teşvik-i Sanayi Kanunu (1927): Özel sektörün sanayi- 4. Soyadı Kanunu (1934) (Halkçılık): Devlet işlerinde ve askerlikte karışıklıkları engelleme leşme konusunda teşvik edilmesi amaçlandı. amacıyla çıkarıldı. 5. Merkez Bankasının Kurulması (1930) (Devletçilik) 5. Takvim, Saat, Hafta Tatili ve Ölçülerde Değişiklik (1925-1935) (İnkılapçılık): Türkiye 6. Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı (1933) (Devletçilik): Cumhuriyeti’nin Batılılaşma sürecini hızlandırma düşüncesiyle çıkarıldılar. İktisadi yatırımların devlet eliyle yapılması amaçlandı. 6

Test EĞİTİM, KÜLTÜR VE TOPLUMSAL ALANDA YAPILAN İNKILAPLAR 5 ➡ ÖNEMLİ 3. Mustafa Kemal, Türk toplumu için muasır medeniyete ulaş- Yeni Türk (Latin) Harflerinin Kabulü mayı hedef olarak belirlemiştir. (1 Kasım 1928) ve Sonuçları Cumhuriyet Dönemi’ne ait aşağıdaki yeniliklerden han- ✔ Halkın yeni harflerle okuma yazma öğrenmesini sağla- gisinin doğrudan bu amaç için gerçekleştirildiği söyle- mak için 1929 yılında “Millet Mektepleri” açıldı. Atatürk nebilir? “başöğretmen” unvanıyla ülkeyi gezerek halka yeni harfleri öğretmeye çalıştı. A) Şapka Kanunu’nun yapılması B) Merkez Bankası’nın kurulması ✔ Okuma yazma oranından hızlı bir artış yaşandı ve ül- C) Kabotaj Kanunu’nun kabul edilmesi D) Takrir-i Sükûn Kanunu’nun çıkarılması kede basılan kitap sayısı arttı. E) Türk Tarih Kurumunun açılması ✔ Batıyı daha kolay takip etme imkânı doğdu. ✔ 20 Mayıs 1928’de Latin rakamları kabul edildi. ✔ İlk zamanlarda gazeteler hem Arap harfleri ile hem de Latin harfleri ile yan yana basıldı. Daha sonra yal- nızca Latin harfleri ile basıldı. 1. Atatürk’ün İmzaları 4. Biz, Batı medeniyetini bir taklitçilik yapalım diye almıyoruz. 1921’den sonra 1934’ten sonra Onda iyi olarak gördüklerimizi, kendi bünyemize uygun bul- duğumuz için, dünya medeniyet seviyesi içinde benimsiyo- ruz. Atatürk’ün bu sözleri doğrultusunda aşağıdaki yenilik- lerden hangisinin yapıldığı söylenemez? Buna göre Atatürk’ün imzasının değişmesinde; A) Uluslararası rakamların kabul edilmesi B) Miladi takvimin kabul edilmesi C) Erkan-ı Harbiye Vekâleti’nin kaldırılması D) Hafta tatilinin cumadan pazara alınması E) Uzunluk birimi olarak metrenin kabul edilmesi I. yeni Türk alfabesinin kabul edilmesi, B II. Medeni Kanun’un yürürlüğe girmesi, İ III. Soyadı Kanunu’nun uygulamaya konulması L G gelişmelerinden hangilerinin etkili olduğu söylenebilir? İ A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III S 5. Yeni Türk Devleti ile ilgili olarak, aşağıdakilerin hangi- A sinde I. de verilenin II. ye ortam hazırladığı savunula- R maz? M AI II L A) Yeni Türk alfabesinin Okuma-yazma oranının AYT TARİH SORU BANKASI 2. Türk Tarih Kurumu’nun; kabul edilmesi artması I. Türk tarihinin kökenlerinin araştırılması, B) Tekke ve zaviyelerin Dinsel ve siyasal grup- kapatılması laşmaların önlenmesi II. Türklerin dünya uygarlığına katkılarının ortaya çıkarıl- Eğitimin birleştirilmesi C) Türk Dil Kurumunun ması, açılması Hukuk birliğinin sağlanması III. Anadolu medeniyetleri ile ilgili çalışmaların yapılması D) Türk Medeni gelişmelerinin hangilerinde etkili olduğu söylenebilir? Kanunu’nun kabulü A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II E) Takvim, saat ve Ülke içinde uyum ölçülerde değişiklikler sağlanması, uluslararası D) II ve III E) I, II ve III yapılması ticaretin geliştirilmesi 229

Test ATATÜRK DÖNEMİ İÇ POLİTİKADAKİ GELİŞMELER 1 1. Mustafa Kemal Paşa’nın Anadolu Ajansı’na verdiği: 4. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın Kurucuları “Benim naçiz vücudum elbet bir gün toprak olacaktır; fakat Kazım Adnan Refet Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır.” demeci, Karabekir Adıvar Bele aşağıdaki olaylardan hangisi nedeniyle söylenmiştir? A) Şeyh Sait İsyanı ?? B) Atatürk’e suikast girişimi C) Menemen Olayı Tabloda boş bırakılan yerlere aşağıdakilerden hangisi- D) Sakarya Meydan Muharebesi E) Halifeliğin kaldırılması nin getirilmesi gerekmektedir? 2. Programındaki “Fikir ve dinî inançlara saygılıyız.” ifadesi A) Mustafa Kemal - Fethi Okyar B) İsmet İnönü - Rauf Orbay nedeniyle eski rejim yanlılarının desteklediği bir oluşum C) Bekir Sami Bey - Fevzi Çakmak hâline gelen parti aşağıdakilerden hangisidir? D) Ali Fuat Cebesoy - Rauf Orbay E) Adnan Menderes - Fuat Köprülü A) Hürriyet ve İtilaf Fırkası 5. Mustafa Kemal’in sağlığında kurulan Terakkiperver ve B) Sulh ve Selameti Osmaniye Fırkası C) Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası Serbest Cumhuriyet fırkalarının ortak özelliği olarak D) Serbest Cumhuriyet Fırkası aşağıdakilerden hangisi gösterilebilir? E) Ahali Cumhuriyet Fırkası ➡ ÖNEMLİ A) Şeyh Sait İsyanı’nı desteklemeleri B) Menemen Olayı’na karışmaları Atatürk Devri’nde Çok Partili Hayata Geçiş C) Liberal ekonomiyi savunmaları D) Kurucularının rejim karşıtı olması Denemelerinin Başarısız Olmasının Sebepleri E) Mustafa Kemal’e suikast planı yapmaları ✔ Dönemin siyasi, kültürel ve ekonomik şartlarının uygun B olmaması İ ✔ Halkın demokrasi ve Cumhuriyet rejimi konusunda ye- L teri kadar bilgili olmaması G ✔ Kurulan bazı partilerin eski rejime dönmeye yönelik İ çeşitli faaliyetleri ve inkılapların gerçekleştirilmesinin en- gellenmeye çalışılması S 6. Demokrasi, egemenlik hakkının koşulsuz olarak ulusun A elinde bulunduğu, bütün yasaların parlamentoda yapıldığı, R çoğulcu, katılımcı, özgürlükçü çok partili bir siyasal rejimle AYT TARİH SORU BANKASI M sağlanır. A L Buna göre; 3. I. Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası I. Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın kurulması, II. Serbest Cumhuriyet Fırkası II. medreselerin kapatılması, III. Cumhuriyet Halk Fırkası III. kadınlara siyasal hakların verilmesi Cumhuriyet Dönemi’nde kurulan yukarıdaki siyasi par- inkılaplarından hangileri Cumhuriyet Dönemi’nde de- tilerin kronolojik sıralaması aşağıdakilerden hangisinde mokrasi ilkesini gerçekleştirmeye yöneliktir? doğru olarak verilmiştir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III A) III – II – I B) I – II – III C) II – III – I D) I ve III E) I, II ve III D) III – I – II E) II – I – III 241

Test II. DÜNYA SAVAŞI SÜRECİNDE TÜRKİYE 2 ➡ ÖNEMLİ 4. Müttefik Devletler, II. Dünya Savaşı’na girmesi konu- Savaş Süresince Türk Dış Politikasının Temel İlkeleri sunda Türkiye’ye sürekli baskı uyguladı. Savaş esnasında Türkiye’nin savaşa girmesini öngören konuların da ele alın- ✔ Ülke çıkarlarının korunması doğrultusunda herhangi dığı konferanslar düzenlendi. bir saldırı olmadığı takdirde savaşa girmemek ve denge politikası izlemek Buna göre; ✔ Başta Batılı devletler olmak üzere dış ülkelerle ekono- mik ilişkileri sürdürmek I. Quebec, ✔ İtalya ve Almanya’nın yayılmacı politikalarına karşı dur- mak ve gerekli önlemleri almak II. Adana, III. Kahire konferanslarının hangilerinde Türkiye’nin savaşa gir- mesi konusu gündeme gelmemiştir? 1. Cumhurbaşkanı İsmet İnönü, başbakanlar Refik Saydam A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III ve Şükrü Saraçoğlu, devletin savaşı sürdürebilecek askerî D) I ve II E) I ve III ve ekonomik hazırlığının olmadığını biliyorlardı. Bu yüzden İngiltere’ye karşı Sovyet tehdidini, Almanya’ya karşı İngiltere ile yaptığı ittifak anlaşmasını, Sovyetlere karşı da İngiltere ve Amerika’yı öne sürerek Türkiye’nin savaşa girmesi konu- sundaki teklifleri reddediyorlardı. Bu bilgilere göre; 5. İkinci Dünya Savaşı’nın başladığı ilk günlerde hemen hemen I. denge siyaseti, her eşyaya önemli ölçüde talebin olması, gereksiz yere fazla II. liberalizm, mal alınarak stokçuluğun ortaya çıkmasına yol açtı. Bu malların yüksek kâr elde edilerek satılması hükûmeti bazı III. yayılmacılık kararlar almak zorunda bıraktı ve Millî Korunma Kanunu çı- anlayışlarından hangilerinin Türk dış politikasının teme- karıldı. lini oluşturduğu söylenebilir? Bu gelişmelerin aşağıdakilerden hangisine ortam hazır- A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III ladığı söylenemez? D) I ve II E) II ve III A) Narh sistemine geçilmesi B B) Teşvik-i Sanayi Kanunu’nun çıkarılması İ C) İaşe Müsteşarlığının kurulması 2. Türkiye savaşa katılmamak için Müttefik Devletlere; L D) Özel teşebbüse ait üretim araçlarına el konulması I. dostluk antlaşmalarının imzalanması, G E) Petrol Ofisi, Et ve Balık Kurumunun kurulması II. askerî yardımların alınamaması, İ III. ABD’nin saldırgan bir politika izlemesi S durumlarından hangilerini bir gerekçe olarak göster- A miştir? R A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III M A D) I ve II E) I, II ve III L AYT TARİH SORU BANKASI 6. II. Dünya Savaşı yıllarında Türkiye’de; 3. Aşağıdakilerden hangisi Türkiye’de 1939-1945 yıllarında I. Garipçiler, eğitim alanında yaşanan gelişmeler arasında gösterile- II. Servet-i Fünun, bilir? III. Hisarcılar A) Maarif Kanunu’nun çıkarılması B) ODTÜ’nün kurulması edebiyat akımlarından hangilerinin etkili olduğu söyle- C) İmam-Hatip okullarının açılması D) Köy Enstitüleri’nin açılması nebilir? E) İstanbul Üniversitesinin açılması A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III 253

Test 1960 SONRASI DÜNYA’DAKİ GELİŞMELER 1 ➡ MUTLAKA BİL 4. 1964 yılında Kuzey Vietnam’ın Tokin Körfezi’ndeki iki Ame- Yumuşama Dönemi’nin Başlamasının Nedenleri rikan savaş gemisine saldırdığını iddia eden ABD, 1965’te ✔ II. Dünya Savaşı’ndan sonra nükleer silahların ön pla- resmen Kuzey Vietnam’a savaş ilan etmiştir. Aslında Tokin na çıkması ve çıkacak bir savaşın dünyayı yok olmanın Körfezi olayının hiç yaşanmadığı, ABD kongresini ve ka- eşiğine getirme ihtimali muoyunu savaşa ikna için bir uydurma olduğu, daha sonra ✔ SSCB’nin baskıcı anlayışı yüzünden Doğu Bloku içerisin- ABD gizli belgelerinde ortaya çıkmıştır. de; ABD’nin sorumsuz politikaları yüzünden Batı Bloku içeri- sinde ciddi sorunların ortaya çıkması Yalnız bu bilgilere göre, ✔ SSCB’de Stalin’in ölmesi ve yerine uzlaşmacı bir politik görüşe sahip Kruşçev’in iktidara gelmesi I. ABD, Vietnam’ın bağımsızlığını korumayı istemekte- 1. I. II. Dünya Savaşı’nın bitmesi dir. II. Kore Savaşı’nın başlaması II. ABD, Kuzey Vietnam’a saldırıyı meşrulaştırmak iste- miştir. III. ABD, uluslararası hukuk kuralları çerçevesinde hare- ket etmiştir. yargılarından hangilerine ulaşılamaz? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve III E) I, II ve III III. Küba Buhranı’nın yaşanması IV. Locarno Antlaşması'nın yapılması 5. Keşmir Meselesi; V. SSCB’nin Afganistan’ı işgali I. Vietnam, II. Hindistan, XX. yüzyılda yaşanan diyagramdaki olaylardan hangisi- III. Afganistan, IV. Pakistan nin kronolojik sıralamayı bozduğu söylenebilir? A) I B) II C) III D) IV E) V B devletlerinden hangileri arasında sorun olmuştur? İ A) I ve II B) I ve III C) II ve IV L 2. Küba Krizi sonrası aşağıdaki gelişmelerden hangisinin G D) I, II ve III E) I, II ve IV yaşandığı söylenebilir? İ A) Yumuşama sürecinin hız kazanması S Yom Kippur Savaşı’nda (1973) Yer Alan AYT TARİH SORU BANKASI B) Güney Amerika ülkelerinin bağımsızlığını kaybetmesi A Devletler C) Soğuk Savaş’ın şiddetinin daha da artması R D) Komünizmin daha hızlı yayılmaya başlaması M 6. E) Doğu Bloku’nun etkinliğini yitirmesi A L ? İsrail ? 3. Afganistan’ın Sovyetler Birliği tarafından işgalinin; I. Afganistan’da demokratik bir yönetimin oluşması, Verilen tabloda boş bırakılan yerler aşağıdaki devletler- II. ABD’nin Vietnam Savaşı’na girmesi, III. ABD’nin SALT-II Antlaşması’nı onaylamaması den hangileri ile doldurulmalıdır? durumlarından hangilerine yol açtığı söylenemez? A) İran - Suriye A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III B) Mısır - Hindistan C) Irak - Yemen D) I ve II E) II ve III D) Mısır - Suriye E) Suudi Arabistan - İran 267

SİMÜLASYON TESTİ 1 ve 2. soruları aşağıda yer alan haritaya göre cevaplayınız. SSCB ABD Atlas Okyanusu Büyük Okyanusu ABD ve Müttefikleri Hint Okyanusu SSCB ve Müttefikleri Diğer Komünist Ülkeler Diğer Ülkeler Soğuk Savaş Dönemi’nde Dünya 1. Haritaya göre aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşıla- 3. Tanım maz? Kavram A) Asya kıtasında her iki blokta olan ülkeler de yer almak- Bizim İtalya’nın Akdeniz’de hâkimiyet kurma tadır. Deniz düşüncesi B) Türkiye, Batı Bloku yanlısı bir dış dış politika benimse- B miştir. İ Almanların sıkışıp kaldıkları dar toprak- C) Güney Amerika, Doğu Bloku yanlısı devletlerden oluş- L ? lardan, diğer ırkların ellerinde bulunan maktadır. G alanlara doğru genişlemesi fikri İ Yatıştırma D) Batı Avrupa, ABD yanlısı bir siyaset izlemektedir. Politikası Hitler’in istekleri yerine getirilirse Alman E) Afrika ülkeleri, herhangi bir bloka dâhil değildir. S saldırganlığı sona erecek düşüncesi A R Verilen tabloda boş bırakılan yere gelmesi gereken kav- AYT TARİH SORU BANKASI M ram hangisidir? A L A) Monroe Doktrini B) Çelik Pakt 2. Komünizm ideolojisi doğrultusunda bir rejim benimse- C) Hayat Sahası D) Self Determinasyon yen ülkeler arasında aşağıdakilerden hangisi yoktur? E) Güneş Ülke A) Hindistan B) Çin C) Yugoslavya D) Küba E) Çekoslovakya 277