10.SINIF TDE SB-2024 DEMO

Türk Dili ve Edebiyatı SORU BANKASI ➘ Yeni Öğretim Programına Uygun 10.SINIF ➘ Kazanım Testleri ➘ Sarmal ve Ünite Testleri ➘ Beceri Temelli Sorular ➘ Etkinlik ve Yazılıya Hazırlık Soruları ➘ Akıllı Kâğıtlar ve Sıcak Bölgeler VİDEO ÇÖZÜMLÜ Mehmet DURMAZ Serbay YİĞİT Sel m AKGÜL Mennan KIZILTUNÇ

SICAK BÖLGE 1. EDEBİYATIN TARİH VE DİN İLE İLİŞKİSİ 2. TÜRK EDEBİYATININ TARİHÎ DÖNEMLERİ 10. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI TÜRK EDEBİYATININ ANA DÖNEMLERİ EDEBİYAT-TARİH İLİŞKİSİ • Edebiyatın en yoğun ilişkisinin olduğu bilim dalı tarihtir. 1. İslamiyet’in Kabulünden Önceki Türk Edebiyatı Tarih biliminin inceleme yöntemleri kullanılarak edebiyat Sözlü Dönem Türk Edebiyatı tarihi ortaya çıkmıştır. • Eserin yazıldığı dönem hakkında bilgi edinmek için tarih- • Varlığı belgelerle kanıtlanan ilk ve en eski dönemdir. ten yararlanırız ancak bu ilişki çift yönlüdür. Eski dönem- • Sözlü edebiyat, mitolojik dönemde oluşmaya başlamıştır. ler hakkında araştırma yapan bir tarihçi de araştırdığı • Bu dönemde Şamanizm, Budizm ve Manihaizm gibi din- dönemin zihniyeti hakkında bilgi edinmek için o dönemin edebî eserlerinden yararlanır. ler etkili olmuştur. • Sözlü edebiyat, dinî törenlerden doğmuştur. MEHMET FUAD KÖPRÜLÜ (1890-1966) • Sığır, şölen ve yuğ adı verilen törenlerde şiirler söylen- • XX. yüzyıl yazar ve edebiyat tarihçilerindendir. miştir. • Edebiyat dünyasına şiirle gi- Sığır: Sürek avlarının bereketli olması için ava çıkma- dan önce yapılan tören. ren Fuad Köprülü, edebiyat Şölen: Sürek avlarından ve galibiyetle sonuçlanmış sa- fakültesine geçtikten sonra vaşlardan sonra düzenlenen ziyafet töreni. Türk edebiyatı ve Türk edebi- Yuğ: Bir kişinin ölümü üzerine düzenlenen cenaze tö- yatı tarihi alanında çalışmala- renidir. rını hızlandırdı. • Kam, baksı, oyun, ozan, şaman adı verilen şairler, tö- • Türk edebiyatı tarihinin çeşitli renlerde şiirler söylemişlerdir. devir ve şahıslarını modern • Şiirler, kopuz adı verilen bir çeşit telli saz eşliğinde söy- tarih yöntemlerini kullanarak lenmiştir. ve belgelere dayanarak ilk • Şiirlerin nazım birimi dörtlüktür. defa o, aydınlığa çıkardı. • Şiirler hece ölçüsüyle söylenmiştir. • Yaptığı sistemli çalışmalar sayesinde Avrupa’da birçok • Genellikle yarım uyak kullanılmıştır. üniversitenin bilim kurullarına üye seçilen ilk Türk bilgini • Kafiye şeması (uyak düzeni), abab, cccb, dddb ... şeklin- oldu. dedir. • Türk medeniyeti ve kültür tarihi, Türk edebiyatı tarihi, • Yabancı dillerin etkisinden uzak, yalın bir dil kullanılmış- edebî eleştiri, Türk dili, İslam dini, Türk sanat musikisi tır. gibi alanlardaki geniş çalışmalarını çeşitli kitap, dergi ve • Doğa, aşk, kahramanlık, ölüm gibi konular işlenmiştir. ansiklopedilerde derledi. • Koşuk, sagu, sav, destan bu dönemin ürünleridir. • Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar, Türk Edebiyatı • Sözlü edebiyat ürünlerine ulaşabileceğimiz en önemli Tarihi I-II, Divan Edebiyatı Antolojisi, Türk Saz Şairleri, kaynak, Kaşgarlı Mahmut’un yazdığı Divânü Lûgati’t- Edebiyat Araştırmaları eserlerinden bazılarıdır. Türk adlı eserdir. DİN-EDEBİYAT İLİŞKİSİ Yazılı Dönem Türk Edebiyatı • Din, edebî dönemleri belirleyen önemli etkenlerdendir. • Edebiyatın dinî hayata, dinî hayatın da edebiyata ve dile Göktürk Dönemi etkisi yadsınamaz. • Eserler, Göktürk alfabesi (runik alfabe) ile yazılmıştır. • İslamiyet öncesinde dahi edebiyat-din ilişkisinin çok • 38 harfli Göktürk alfabesi, Türklerin ilk ulusal alfabesidir. • Göktürkçe ile yazılan eserlerde dil, son derece sadedir. güçlü olduğunu görmekteyiz. Dönem şairleri “şaman” • Şiirlerde nazım birimi dörtlük, ölçü hecedir. adı verilen din adamlarıdır. Budizm etkisindeki “Uygur • Bu dönemin en önemli eseri Orhun Yazıtları’dır. metinleri’’ de çoğunlukla dinî metinlerdir. • İslam’ın kabulüyle bu etki daha da artmıştır. Türkler, İs- Orhun (Göktürk) Abideleri lamlaşma sürecinde tabii bir kültür değişimi yaşamış ve • Türk tarihi ve edebiyatının ilk olgun yazılı ürünleridir. bu değişim edebiyatlarına da yansımıştır. • Nutuk özelliği taşımaktadır. • Gelişmiş, işlenmiş ve yalın bir dil kullanılmıştır. • Yazarı Yolluğ Tigin’dir. • Yazıtlardan ilk kez İlhanlı Dönemi tarihçisi Cüveynî, Tarih-i Cihan-Kûşâ adlı eserinde söz etmiştir. 9

SICAK BÖLGE 10. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI • Kitabeleri Strahlanberg adlı İsveçli bir subay bulmuştur. 3. TÜRKÇENİN TARİHÎ GELİŞİMİ • Anıtlardaki yazıları okuyan kişi Danimarkalı Thomsen’dir. TÜRK YAZI DİLİNİN TARİHÎ GELİŞİMİ • Yazıtları Türkiye Türkçesine çeviren Şemsettin Sami’dir. • Göktürk alfabesiyle yazılan anıtlar, Türklerin öz eleştirisi Eski Türkçe • Türklerin VIII. yüzyıldan XIII. yüzyıla kadar kullandıkları niteliğindedir. Türklerin birlik olması ve düşmanın tatlı söz- lerine aldanılmaması gerektiğinden söz edilmektedir. tek yazı dili Eski Türkçedir. • Atasözleri ve deyimler kullanılmıştır. • Eski Türkçe; Göktürk, Uygur ve Karahanlı devirlerini içine • Anlatımda benzetmelere ve aliterasyonlara yer verilmiştir. • Dikili üç taştan oluşur, bunlara “bengü taş” adı verilmiştir. alır. • Göktürklerin Köktürk Kitabeleri, Uygurlardan kalan dinî Tonyukuk Anıtı Göktürklerin dört kağanına vezirlik yapan Bilge Tonyu- ve hukuki metinler, Karahanlılar devrinde yazılan Kutad- kuk tarafından kendi adına 720’de yazdırılıp dikilmiştir. gu Bilig, Divânü Lûgâti’t-Türk ve Atabetü’l Hakayık gibi Tonyukuk’un Çin’e karşı giriştiği bağımsızlık savaşıyla eserler Eski Türkçe ile yazılmıştır. onun yaşam öyküsü kısaca anlatılır bu yazıtta. Kuzey-Doğu Türkçesi, Batı Türkçesi Kül Tigin Anıtı • Eski Türkçeden sonra başlayan Orta Türkçe Devri, Türk- 732’de diktirilmiş bu anıtta Doğu Göktürkleri elli yıl süren Çin tutsaklığından Kurtaran Kutluk Kağan’ın büyük oğlu lerin yeni yazı dillerini meydana getirdikleri bir dönemdir. Bilge Kağan’ın ağızından, kardeşi Kül Tigin’in ölümü ve • Bu devirde Türkçe, Kuzey-Doğu Türkçesi ve Batı Türkçe- onun yas töreni işlenmiştir. si adı ile ikiye ayrılmıştır. Bilge Kağan Anıtı 735’te Bilge Kağan adına diktirilmiştir. Anıtta Bilge Kağan’ın A. Kuzey-Doğu Türkçesi üstün gücü, yetenekleri ve başarıları samimi bir dille onun Eski Türkçenin özelliklerini koruyup geliştirerek devam ağzından anlatılmıştır. eden bu yazı dili Kuzey ve Doğu Türkçesi olmak üzere iki kolda gelişmiştir. XIII. yüzyıl ila XIV. yüzyıllarda Hazar Uygur Dönemi Denizi’nin kuzeyinde ve Orta Asya’da kullanılmıştır. • Eserler, 14-18 harfli Uygur alfabesiyle yazılmıştır. B. Batı Türkçesi • Şamanizmi bırakıp Manihaizm’i benimseyen Uygurlar bu • Türkçenin Eski Türkçeden sonra görülen iki kolundan biri, alfabeyi Mani dinine mensup olanlardan almışlardır. Oğuz Türklerinin yazı dilidir. • Harflerin azlığı dilin yetersizliğine neden olmuştur. • XIII. yüzyıldan günümüze kadar kesintisiz devam eden • Eserlerde Mani ve Buda dinlerinin etkisi fazladır. • Altun Yaruk, Sekiz Yükmek, Irk Bitig, Kalyanamkara ve bu dil, diğer yazı dillerine göre daha çok gelişim göster- miştir. Papamkara Hikâyesi bu dönem eserlerindendir. • Batı Türkçesi; Eski Anadolu Türkçesi, Osmanlı Türkçesi ve Türkiye Türkçesi olarak üç döneme ayrılmaktadır. 2. İslamiyet’in Etkisiyle Gelişen Türk Edebiyatı 1. Eski Anadolu Türkçesi (Eski Türkiye Türkçesi): XIII. • VIII. yüzyıldan itibaren İslam’ı kabul etmeye başlayan yüzyıldan XVI. yüzyıla kadar devam eden bu dil, Selçuk- Türklerde İslamiyet’in yayılması X. yüzyıla kadar sürmüş- lular, Anadolu Beylikleri ve Osmanlının ilk dönemini içerir. tür. 2. Osmanlı Türkçesi: XVI. yüzyıldan XX. yüzyıla kadar • Geçiş Dönemi olarak da adlandırılan bu dönemin eserle- Osmanlı Devleti’nin sınırları içinde geniş bir sahaya ya- ri: Kutadgu Bilig, Divânü Lûgati’t-Türk, Atabetü’l Hakâyık yılmıştır. Türkçe bu devrede yabancı dillerden pek çok ve Divân-ı Hikmet’ tir. kelime alıp gramer şekillerini kullanmıştır. • İslamiyet’in etkisiyle gelişen Türk edebiyatı, halk edebiya- 3. Türkiye Türkçesi: 1908 Yeni Lisan Hareketi’nden tı ve divan edebiyatı olmak üzere iki koldan gelişmiştir. günümüze kadar devam eden dildir. Bu devirde Türkçe; İstanbul ağzını esas almış, alfabe değişikliğine gitmiş, 3. Batı Etkisinde Gelişen Türk Edebiyatı yabancı gramer şekillerini bırakmış ve kendi yatağında • XIX. yüzyılda başlayıp günümüze kadar devam eden akmaya başlamıştır. edebî dönemdir. • Bu dönem; Tanzimat Edebiyatı, Servetifünûn Edebiyatı, Millî Edebiyat ve Cumhuriyet Dönemi Edebiyatı olmak üzere dört döneme ayrılmaktadır. 10

TEST-4 TÜRKÇENİN TARİHÎ GELİŞİMİ 1. Türkler tarih boyunca Göktürk, Uygur, Arap, Kiril 3. Göktürklerden sonra gelen Uygur ve Karahanlı devir- ve Latin alfabelerini kullanmışlardır. Türklerin ya- leri Türk milletinin yeni medeniyet ve dinlerle tanıştığı zıya geçmeden önceki edebiyatıyla ilgili bilgilere zamanlardır. sözlü edebiyat ürünlerinden ulaşılır. Sözlü Edebi- yat Dönemi’nde yabancı etkilerden uzak bir Türkçe Bu cümleden, vardır. İslam sonrası yazılı edebiyatta durum deği- şir. Eserlerde Farsça ve Arapçanın etkisi görülmeye I. Göktürk Dönemi, Uygur ve Karahanlı Dönemi’ başlar. Sonraki dönemlerde bu diller etkisini iyice hissetirir. nden önceki zamanı kapsamaktadır. Bu parçadan, II. Göktürk Dönemi’nde başka medeniyet ve din- I. Türkçenin farklı alfabelerle yazılıp okunabildiğine, lerin Türkçeye etkisi yoktur. II. Türklerin yazıya geçirilememiş kimi edebî ürün- III. Uygur ve Karahanlı dönemlerinde Türk milleti lerine sözlü kaynaklardan ulaşıldığına, yeni din ve medeniyet çevreleriyle iletişime III. Yazılı döneme geçilmesiyle birlikte Türkçede geçmiştir. yabancı etkilerin artmaya başladığına yargılarından hangilerine ulaşılabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I, II ve III yargılarından hangilerine ulaşılabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III ➡ KARIŞTIRMA D) I ve II E) I, II ve III Göktürk Dönemi’nde edebî eserler Gök Tanrı; Uygurlar Dönemi’nde edebî eserler Manihaizm ve Budizm; Karahanlılar Dönemi’nde edebî eserler İslam inancının etkisiyle yazılmıştır. 2. • Eski Türkçe, Türklerin VIII. yüzyıldan XIII. yüz- 4. “üze kök tengri asra yagız yir kılındıkta ikin ara kişi 10. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI yıla kadar kullandıkları tek yazı dilidir. oglı kılınmış” (Üstte mavi gök altta kara toprak yara- tıldığında ikisinin arasında insanoğlu yaratılmış) • Eski Türkçe; Göktürk, Uygur ve Karahanlı “... tengride bolmış Türük Bilge Kagan bu ödke olur- devirlerini içine alan bir dönemdir. tum.” (Tanrı gibi gökte olmuş, doğmuş, ben Türk Bil- ge Kağan bu zamana hükmettim) • Türkler bu zaman içinde farklı devletlerde yeni Parçada yer verilen metin Türkçenin hangi döne- kültür merkezleri meydana getirmelerine rağ- mine aittir? men hep bu dile bağlı kalmışlardır. A) İlk Türkçe B) Eski Türkçe Bu bilgilerden Eski Türkçeyle ilgili; C) Karahanlı Türkçesi D) Osmanlı Türkçesi I. Yaklaşık beş yüzyıl sürdüğüne E) Eski Anadolu Türkçesi II. Bu dönemde başka yazı dili kullanılmadığına III. Bu dönem boyunca aynı alfabenin kullanıldığına IV. Farklı siyasi dönemleri içine aldığına yargılarından hangilerine ulaşılamaz? A) I ve II B) I ve III C) Yalnız III D) II ve III E) III ve IV 17

10. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI 5. • Yunus Emre Divan’ı, ---- Dönemi verimlerin- 7. Batı Türkçesi: Eski Anadolu Türkçesi, Osmanlı Türk- dendir. çesi ve Türkiye Türkçesi olarak üç evreye ayrılmak- tadır. • Divânü Lugati’t-Türk, ---- Dönemi’ne ait eserler- • Eski Anadolu Türkçesi: XIII. yüzyıldan XVI. yüz- dendir. yıla kadar devam eden bu dönem Anadolu’da ku- rulan Selçuklular, Anadolu Beylikleri ve Osmanlı- • Sekiz Yükmek, ---- Dönemi’ne dâhil edilmelidir. nın ilk dönemlerini kapsamaktadır. • Baki Divanı, ---- Dönemi ürünlerindendir. • Osmanlı Türkçesi: XVI. yüzyıldan XX. yüzyı- la kadar Osmanlı Devleti’nin sınırları içinde, Aşağıdakilerin hangisi boş bırakılan yerlerden Hazar’dan Orta Avrupa’ya, Kırım’dan Afrika’ya birine getirilemez? kadar geniş bir sahaya yayılmıştır. Türkçe bu ev- A) Karahanlı rede yabancı dillerden pek çok kelime ve gramer B) Osmanlı Türkçesi şekilleri almıştır. C) Köktürk • Türkiye Türkçesi: Yeni Lisan Hareketi’yle 1908 D) Uygur yılında başlayıp günümüze kadar gelen yüzyılı E) Eski Anadolu Türkçesi aşan bir zamanı içine alan bu evrede Türkçe; ya- zıda İstanbul ağzını esas almış, Latin alfabesini 6. • Kuzey-Doğu Türkçesi: XIII. yüzyıl ile XIV. yüz- kullanmaya başlamış, yabancı gramer şekillerini bırakmış ve kendi yatağında akmaya başlamıştır. yıllarda Eski Türkçenin devamı olarak Hazar Denizi’nin kuzeyinde ve Orta Asya’da kulla- Bu bilgilerden hareketle aşağıdakilerden hangisi- nılmıştır. Eski Türkçenin özelliklerini koruyup ne ulaşılamaz? geliştirerek devam eden bu yazı dili Kuzey ve A) Eski Anadolu Türkçesini birçok Türk devleti sür- Doğu Türkçesi olmak üzere tekrar ikiye ayrıl- mış ve iki koldan da gelişmiştir. dürmüştür. B) Türkçe Osmanlı Türkçesi döneminde çok geniş • Batı Türkçesi: Oğuz Türklerinin yazı dilidir. bir kullanım alanına ulaşmıştır. XIII. yüzyıldan günümüze kadar kesintisiz C) Osmanlı Türkçesi, Türkçeye birçok yabancı keli- devam etmiştir. Hazar Denizi’nin güneyinde ve Anadolu’da kullanılmaktadır. Kuzey-Doğu me ve gramer şekillerinin girdiği dönemdir. Türkçesine göre daha çok gelişmiştir. D) Türkiye Türkçesi Dönemi’nde Türkçenin üzerin- Bu parçalardan aşağıdakilerden hangisine ulaşı- lamaz? deki yabancı dil baskısı daha da yoğun hissedil- A) Kuzey-Doğu Türkçesinin bir süre sonra tekrar iki miştir. kola ayrıldığına E) Türkiye Türkçesi devrinde ortak yazı dili olarak B) Batı Türkçesinin aralıksız devam ettiğine İstanbul ağzı benimsenmiştir. C) Kuzey-Doğu Türkçesinin daha çok Orta Asya ve Hazar’ın kuzeyinde kullanıldığına 8. Aşağıdaki eserlerden hangisi Eski Türkçe devri- D) Batı Türkçesinin Oğuzların Türkçesi olup daha çok Anadolu ve Hazar’ın güneyinde kullanıldığı- ne ait değildir? na A) Kutadgu Bilig E) Bu dillerden birini bilenlerin, diğer dili konuşanlar- B) Divânü Lûgati’t-Türk la kolay iletişim kurduğuna C) Divan-ı Hikmet D) Mesnevi E) Atabetü’l-Hakayık 18

ETKİNLİK A Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerlere ayraç içerisinde verilen kelimelerden doğru olanı yazınız. (Atabetü’l Hakayık, Göktürk Kitabeleri, Sekizinci, Ahmet Yesevi, Sözlü Edebiyat, Kutadgu Bilig, Budizm’i, Maniheizm’i, Kaşgarlı Mahmut, Eski Türkçe) 1. ..................................... Türk edebiyatının yazılı ilk ürünüdür. 2. Türk edebiyatında ..................................... yüzyıldan itibaren Yazılı Dönem başlamıştır. 3. Koşuk, sav, destan gibi ürünler Türk edebiyatının ..................................... Dönemi’ne aittir. 4. Altun Yaruk, Sekiz Yükmek adlı eserler ..................................... ve ..................................... anlatmaktadır. 5. Divanü Lügâti’t Türk, ilk Türk dil bilgini ..................................... tarafından yazılmıştır. 6. Göktürk Kitabeleri, Uygur Metinleri ve İslami Dönem Geçiş Eserleri’nin dili .....................................dir. 7. ..................................... XII. asırda Edip Ahmet Yükneki tarafından aruz ölçüsü ve dörtlüklerle yazılmıştır. 8. ..................................... İslami Türk edebiyatının adı bilinen ilk şair ve düşünürü Balasagunlu Yusuf Has Hacib tarafından yazılmıştır. 9. Divan-ı Hikmet, 12. yüzyılda ..................................... tarafından dörtlüklerle ve hece ölçüsüyle yazılmış dinî, tasav- vufi ve öğretici bir eserdir. B Bu dizelerin biçim özelliklerini aşağıdaki tabloya yazınız. Alp Er Tunga öldi mü? Alp Er Tunga öldü mü? 10. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI Issız ajun kaldı mu? Kötü dünya kaldı mı? Ödlek öçin aldı mu? Felek öcünü aldı mı? Emdi yürek yırtılur. Şimdi yürekler yırtılır. Begler atın argurup Beyler atlarını yordular. Kadgı anı torgurup Kaygı ve keder onları zayıflattı. Mengzi yüzi sargarıp Bet ve benizleri öyle sarardı ki Körküm angar türtülür Yüzlerine safran sürülmüş sanırsınız. Nazım Birimi Vezin/Ölçü Kafiye Şeması Redif 23

ETKİNLİK C Aşağıda numaralar ile verilen dönem isimlerini harf ile verilen eser isimleriyle eşleştirerek numaraları harfle- rin yanındaki yay ayraçların içine yazınız. DÖNEMLER ESERLER 1. Geçiş Dönemi a) (.....) Göktürk Kitabeleri 2. Yazılı Dönem b) (.....) Makber 3. Sözlü Dönem c) (.....) Koşma 4. İslami Dönem d) (.....) Koşuk 5. Batı Etkisinde Gelişen Türk Edebiyatı e) (.....) Kutadgu Bilig D Aşağıdaki kutucuklarda verilen kelime ve kavramların, kutucuklarda yer alan harflerini boş bırakılan yerlere yazarak soruları cevaplayınız. (Soruların birden fazla cevabı olabileceğini göz önünde bulundurunuz.) A TARİH H ATABETÜ’L HAKAYIK N UYGUR B DİVANÜ LÜGÂTİ’T TÜRK I COĞRAFYA O KUTADGU BİLİG C LATİN İ DESTAN Ö ARAP D SAGU J ESKİ TÜRKÇE P SAV E KOŞUK K İSLAMİ DÖNEM R BAKSI F BATI ETKİSİNDE GELİŞEN L KAM S PSİKOLOJİ G ŞAMAN M OZAN Ş DİVAN-I HİKMET 10. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI 1. Hangisi veya hangileri edebiyatın yararlandığı bilim dallarındandır? (.............................) 2. Hangisi Göktürkçe, Uygurca ve Karahanlı Türkçesini kapsayan Türkçenin tarihî dönemidir? (.............................) 3. Hangisi veya hangileri Geçiş Dönemi eserleridir? (.............................) 4. Hangisi veya hangileri Türklerin kullandığı alfabelerdendir? (.............................) 5. Hangisi veya hangileri Sözlü Dönem’in edebî türleridir? (.............................) 6. Hangisi veya hangileri Türk edebiyatının ayrıldığı dönemlerdendir? (.............................) 7. Hangisi veya hangileri eski Türklerdeki şairlik, hekimlik, kahinlik, din adamlığı gibi özellikleri taşıyan kişilere verilen adlardır? (.............................) 24

TEST-1 DEDE KORKUT HİKÂYELERİ 1. I. Türk edebiyatında hitabet türünün ilk örneği 3. (…) kabul edilmektedir. Dirse Han’ın oğlancığı üç de kabile çocuğu meydan- da aşık oynuyorlardı. Boğayı koyuverdiler, oğlan- II. Türklerin hem İslam öncesi hem de İslam son- cıklara kaç dediler. O üç oğlan kaçtı. Dirse Han’ın oğlancığı kaçmadı. Oğlan, meydanın ortasında baktı rası hayatından izler taşır. durdu. Boğa da oğlana sürdü geldi. Diledi ki oğlanı helak kılsın. Oğlan yumruğu ile boğanın alnına kı- III. Eserde doğaüstü unsurlar da göze çarpmakta- yasıya tutup vurdu. Boğa geri geri gitti. Boğa oğlana sürdü tekrar geldi. Oğlan yine boğanın alnına yum- dır. ruğu ile sert vurdu. Oğlan bu sefer boğanın alnına yumruğunu dayadı. Numaralanmış ifadelerden hangileri Dede Korkut Hikâyeleri ’yle ilgili değildir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ile II E) II ile III (…) 2. Dede Korkut Hikâyeleri’nden biri olan Deli Dumrul’da Bu parçada öne çıkan değer aşağıdakilerden hangisidir? ana ve babası oğullarına canlarını vermeyince o da karısının yanına gidip helallik almak ister ve karısı A) Cömertlik B) Dayanışma C) Fedakârlık ona şunları söyler: Ne diyorsun ne söylüyorsun D) İyilik E) Cesaret Göz açıp da gördüğüm Gönül verip sevdiğim 4. Özgün adı “Kitab-ı Dede Korkut Alâ Taife-i Oğuzan” 10. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI Koç yiğidim şah yiğidim (…) (Oğuzların Diliyle Dede Korkut Kitabı) olan bu eser, Karşı yatan kara dağları ---- Senden sonra ben neylerim Yaylar olsam benim mezarım olsun Bu cümle aşağıdakilerin hangisiyle tamamlana- Soğuk soğuk sularını maz? İçer olsam benim kanım olsun (…) A) on üç hikâyeden ve bir mukaddimeden (giriş,ön Senin o namert anan baban söz,dua) oluşmuştur. Bir canda ne var ki sana kıyamamışlar Arş şahit olsun sekizinci kat gök şahit olsun B) Oğuzların yaşama biçimlerini, değer yargılarını, Yer şahit olsun gök şahit olsun öğrenebildiğimiz kaynak durumundadır. Kadir Tanrı şahit olsun Benim canım senin canına kurban olsun C) mesnevi nazım biçiminin kullanıldığı ilk eser dedi, razı oldu. olma özelliğini sürdürmektedir. Azrail, hatunun canını almağa geldi; insanoğlunun ejderhası eşine kıyamadı. Allah Taala’ya burada yal- D) kahramanlık, boylar arası mücadeleler, aşk, aile varmış, görelim nasıl yalvarmış: birliği gibi temel temalardan oluşmaktadır. (…) E) destandan halk hikâyeciliğine geçişin ilk ürünü olarak kabul edilmektedir. 5. Oğul, oğul, ay oğul Karanlık gözlerimin aydını oğul Sırtımın dayanağı oğul Deli Dumrul hikâyesinden alınan bu bölümde Deli “Dede Korkut Hikâyeleri”nden alınan bu dizelerde Dumrul’un eşinin hangi özelliği vurgulanmakta- aşağıdaki söz sanatlarından hangisine başvurul- dır? muştur? A) Sabır B) Bencillik C) Kıskançlık A) Teşhis B) Teşbih C) İstiare D) Fedakârlık E) Teslimiyet D) Kinaye E) Mübalağa 35

TEST-4 MESNEVİ 1. • İran (Fars) edebiyatından alınmıştır. 4. Türk edebiyatında birçok şairi etkileyen Fuzûlî’nin • Divan şiirinde olay ağırlıklı konuların işlendiği ---- mesnevisi, edebiyatımızın beşerî aşktan ilahî nazım şeklidir. aşka geçişi anlatan seçkin örneklerindendir. Bu cümlede boşlukla gösterilen yere aşağıdaki • Divan edebiyatında roman ve hikâyenin görevi- eserlerden hangisi getirilmelidir? A) Cemşid ü Hurşid ni üstlenmiştir. B) Hüsn ü Aşk C) Leyla ve Mecnun • Nazım birimi beyittir, beyit sayısı sınırsızdır. D) Yusuf u Züleyha • Divan şiirinin en uzun nazım şeklidir. E) Hüsrev ü Şirin • aa, bb, cc... şeklinde düz kafiyeli beyitlerden 5. I. Şâhenşeh-i mülk-i mihnet ü derd oluşur. Ya‘nî Mecnûn-ı derd-perverd Bu özelliklerle tanıtılan metin türü aşağıdakiler- den hangisidir? II. Bir pâk idi kim bu arsa-i hâk Anun kimi görmemişdi bir pâk A) Halk hikâyesi B) Destan III. Ma‘mûre-i kurb-i Hak makâmı C) Mesnevi D) Efsane Ervâha farîza ihtirâmı E) Masal IV. Çün nefret-i şerr-i nesl-i Âdem 2. Aşağıdakilerden hangisi mesnevinin bölümlerin- Kıldı ana vahşeti müsellem den biri değildir? V. Devr-i meclis bana girdâb-ı belâdır sensiz A) Âgâz-ı Dâstân (Asıl konu) Mey-i râhşanı değil sâgar-ı gerdânı bile B) Hâtime (Son söz) Şekil ve içerik özellikleri göz önünde bulundu- C) Nesib – teşbib (Giriş) rulduğunda numaralanmış dizelerden hangisinin D) Dibace (Ön söz) mesneviden alındığı söylenemez? E) Sebeb-i te’lîf (Yapıtın yazılış sebebi) A) I B) II C) III D) IV E) V 3. Bir eşek var idi zaif ü nîzar 6. Aşağıdaki sanatçılardan hangisi mesnevi tarzın- 10. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI Yük elinden katı şikeste vü zâr da bir eser vermemiştir? Gâh odunda vü gâh suda idi A) Nâbî B) Bâkî C) Fuzûlî Dün ü gün kahr ile kısuda idi D) Şeyhî E) Mevlâna Şeyhî - Harnâme Bu parçanın alındığı eserle ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenemez? A) Hakaniye Türkçesiyle yazılmıştır. B) Kafiye ve redif gibi biçimsel özelliklere yer veril- miştir. C) Alegorik bir eserdir. D) Eser, Anadolu’daki ilk fabl örneğidir. E) Mesnevi nazım biçimiyle yazılmıştır. 41

TEST-7 FİİLİMSİ (EYLEMSİ) – 1 1. Sallana sallana yürüyüşünden 2021 / MSÜ Aslan gibi duruşundan 4. Matbaanın icadı, insanların bilgiye erişimini Arkaya dönüp bakışından Ağabeyim Beyrek’e benzetiyorum ozan seni I Sevindirdin mahzun etme ozan beni kolaylaştırmıştır. Matbaa sayesinde insanlara değer Bu dizelerde kaç tane fiilimsi vardır? katan bilgileri onlarla buluşturacak kitaplar, hızlı ve II A) 2 B) 3 C) 4 D) 5 E) 6 bol miktarda basılır hâle gelmiştir. Yaşanan bu III IV gelişmeler insanların bilgiye ulaşmasını hayranlık verecek boyutlara taşımıştır. V 2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde fiilimsi kullanıl- Bu parçada numaralanmış sözcüklerden hangisi fiilimsi değildir? mamıştır? A) I B) II C) III D) IV E) V A) Ömer Seyfettin çok kısa hayatına rağmen çok eser vermiş bir yazardır. 5. I. Fırtına sebebiyle birçok araba yolda kaldı. II. Babasını arayarak hemen oradan uzaklaştı. B) Onun hikâyesi mevcut olanla olması gereken III. Sanat üzerine her gün bir şeyler karalıyordu. arasındaki büyük tezada dayanmaktadır. IV. Yaşlı, adamı yanına çağırdı. V. Hocasının anlattıklarını önce dinliyor, sonra C) Bütün hayat, olayları ve insanlarıyla onun için bir konu deposudur denilebilir. onlara eklemeler yaparak yazıyordu. D) Çok iyi bir gözlemci ve yaratıcı zekâ sahibi bir yazar olduğunu iddia edebiliriz. E) Hikâyenin onunla önemli bir merhale kaydettiği hiç şüphe etmeden söylenebilir. Numaralanmış cümlelerin hangilerinde fiilimsiye yer verilmiştir? A) I ve II B) I ve III C) II ve V 10. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI D) III ve IV E) IV ve V 3. Ömer Seyfettin, destansı boyutlar taşıyan tarihe I 6. Nereden geldiği de nasıl başladığı da bilinmeyen bir dayalı hikâyeler yazar. Bunlarda millî kimlik bilinci kürk modası, İstanbul’un hemen bütün kadın tabaka- II III IV sına yayıldı. Bu moda dedelerimizin ve ninelerimizin bildiğimiz kürkünü çevirip sırta geçirmek, kurt veya uyandırma fikri vardır. goril gibi iri cüsseli bir hayvana benzemek tuhaflığın- V dan ibarettir. Numaralanmış sözcüklerin hangisi fiilimsidir? Bu metinde kaç fiilimsi vardır? A) I B) II C) III D) IV E) V A) 7 B) 6 C) 5 D) 4 E) 3 47

TEST-11 ÜNİTE TESTİ 1. (…) 3. Aşağıdakilerden hangisi “Dede Korkut Hikâye- Ashab-ı kibar: leri”nde geçen kahramanlardan biri değildir? – Bari burada İmam Ali’nin gözleri sağlam olsaydı. A) Bamsı Beyrek Bizim ordumuza yardım ederdi, dediler. Çok üzüldü- B) Deli Dumrul ler. İslam askeri gece orada konakladı. Sabah olun- C) Burla Hatun ca hazırlık yapıp savaş meydanına yöneldiler: D) Yolluğ Tigin Yine altın elbise oldu zamana E) Salur Kazan Güneş yürüdü asumana 4. ---- hikâyesi edebiyatımızın ünlü aşk hikâyele- Cihana rahmet her türlüsü saçıldı Sabah oldu, karadan ak seçildi rindendir. Şiirsel bir anlatıma sahip olan hikâyede kalıplaşmış ifadelere yer verilmiştir. Anlaşılır, sade Yine yiğitler meydana geldi bir dille nazım – nesir karışık oluşturulmuştur. Mumun ateşine pervane yandı Bu metinde boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilemez? Gaziler, atlarına bindiler, saf hâline gelip beklemeye A) Ferhat ile Şirin başladılar. Küffar askerleri gördüler ki İslam askeri B) Leyla ile Mecnun meydanda toplanmış. Hayber halkı da hazırlık yaptı. C) Kerem ile Aslı Silahlarını giydiler, burçların üzerinde ve hendeğin D) Tahir ile Zühre kenarında beklediler. Toplar ve mancınıklar kurdular. E) Arzu ile Kamber (…) Bu metin aşağıdaki eserlerin hangisinden alın- mış olabilir? A) Battalnâme B) Dede Korkut Hikâyeleri C) Danişmentnâme D) Köroğlu Hikâyeleri E) Cenknâme 2. Onlar da bu dünyaya geldi geçti 5. Aşağıdaki eserlerden hangisi tür bakımından fark- 10. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI Kervan gibi kondu göçtü lıdır? Onları da ecel aldı yer gizledi A) Mantıku’t – Tayr Fani dünya yine kaldı B) Hüsrev ü Şirin Gelimli gidimli dünya C) Risaletü’n Nushiyye Son ucu ölümlü dünya D) Kerem ile Aslı E) Hüsn ü Aşk Bu dizelerde vurgulanan düşünce aşağıdakiler- den hangisidir? A) Yaşamın güzelliği B) Toplumsal dayanışma C) Dünyanın geçiciliği D) Kültürel değişim E) Hayattan beklenti 57

6 - 7. soruları verilen metne göre 8. ----- hikâyelerinde Anadolu insanının yaşam koşulla- cevaplayınız. rı, tarihî ve günlük olaylar, savaşlarda çekilen sıkın- (…) tılar, milliyetçilik düşüncesi, aşk, bağımsızlık, yanlış Batılılaşma, vatan sevgisi, geçmişteki kahramanlık- Oğuz beyleri bir bir gelip toplanmağa başladı. Meğer lar tema olarak işlenmiştir. Dirse Han derlerdi bir beyin oğlu kızı yok idi. Söyle- Bu metinde boş bırakılan yere aşağıdakilerin miş, görelim hanım ne söylemiş: hangisi getirilmelidir? Serin serin tan yelleri estiğinde A) Tanzimat Dönemi Sakallı boza çalan çayır kuşu öttüğünde B) Millî Edebiyat Dönemi Sakalı uzun müezzin ezan okuduğunda C) İslami Dönem Büyük cins atlar sahibini görüp homurdandığında D) İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı Dönemi Aklı karalı seçilen çağda E) Geçiş Dönemi Göğsü güzel koca dağlara gün vurunca 9. Aşağıdaki sanatçılardan hangisi Millî Edebiyat Bey yiğitlerin, kahramanların birbirine koyulduğu çağda sabahın ilk aydınlığında Dirse Han kalkarak Dönemi hikâye yazarlarından biri değildir? yerinden doğrulup kırk yiğidini beraberine alıp Ba- A) Reşat Nuri Güntekin yındır Han’ın sohbetine geliyordu. Bayındır Han’ın B) Samipaşazade Sezai yiğitleri Dirse Han’ı karşıladılar. C) Refik Halit Karay (…) D) Ömer Seyfettin E) Halide Edip Adıvar 6. Bu metinle ilgili olarak, 10. Seversin dünyayı doludizgin I. Söyleşmeye bağlı anlatımdan yararlanılmıştır. II. Bir destanın giriş bölümünden alınmıştır. ama o bunun farkında değildir III. Tabiatla ilgili unsurlar niteleyici sözcüklerle anla- ayrılmak istemezsin dünyadan ama o senden ayrılacak tılmıştır. yani sen elmayı seviyorsun diye elmanın da seni sevmesi şart mı? IV. Nazım ve nesir iç içe verilmiştir. Yani Tahir’i Zühre sevmeseydi artık V. İslami Dönem’e ait unsurlar vardır. yahut hiç sevmeseydi Tahir ne kaybederdi Tahirliğinden? belirlemelerinden hangileri yanlıştır? 10. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) II ve IV E) IV ve V 7. Verilen metin dil, içerik ve zihniyet özellikleri dü- Bu dizelerden hareketle Nazım Hikmet yaptığı tel- mih ile aşağıdaki metin türlerinin hangisine gön- şünüldüğünde aşağıdaki eserlerin hangisine ait dermede bulunmuştur? olabilir? A) Orhun Yazıtları A) Mesnevi B) Destan C) Halk hikâyesi B) Dede Korkut Hikâyeleri C) Köroğlu Hikâyeleri D) Efsane E) Şiir D) Sekiz Yükmek E) Kutadgu Bilig 58

TEST-12 SARMAL TEST - 1 1. Ağlasam sesimi duyar mısınız, 3. Dede Korkut söylemiş: Allah Allah demeyince işler Mısralarımda; düzelmez, kadir Tanrı vermeyince er zenginleşmez. Dokunabilir misiniz, Ezelden yazılmasa kul başına kaza gelmez, ecel Gözyaşlarıma, ellerinizle? vakti ermeyince kimse ölmez. Ölen adam dirilmez, Bilmezdim şarkıların bu kadar güzel, çıkan can geri gelmez. Bir yiğidin kara dağ yumru- Kelimelerinse kifayetsiz olduğunu sunca malı olsa yığar, toplar, talep eyler, nasibinden Bu derde düşmeden önce. fazlasını yiyemez. Gürleyip sular taşsa deniz dol- Bir yer var, biliyorum; maz. Kibirlik eyleyeni Tanrı sevmez, gönlünü yüce Her şeyi söylemek mümkün; tutan erde devlet olmaz. (…) Kız anadan görmeyince Epeyce yaklaşmışım, duyuyorum; öğüt almaz, oğlan babadan görmeyince sofra çek- Anlatamıyorum. mez. Baba malından ne fayda başta devlet olmasa. Bu dizeler dil, şekil ve zihniyet özellikleri düşü- Devletsiz şerrinden Allah saklasın hanım sizi! nüldüğünde Türk edebiyatının hangi dönemine ait olabilir? Bu metinle ilgili olarak, A) İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı B) Geçiş Dönemi I. Şiirsel bir söyleyiş hâkimdir. C) İslami Devir Türk Edebiyatı D) Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı II. Nazım ve nesir bir arada verilmiştir. E) Divan Edebiyatı III. İslamiyet öncesi ögelerle İslamî ögeler iç içedir. 2. I. Dönem, halk ve divan edebiyatı şeklinde iki IV. Secili ve aliterasyonlu söyleyişlerle anlatıma kola ayrılır. canlılık kazandırılmıştır. II. Eserlerde özellikle Arapça ve Farsçanın etkisi V. Kullanılan atasözleriyle okura öğüt verilmektedir. görülür. belirlemelerinden hangileri yanlıştır? III. Hece ölçüsünün ilk örnekleri bu dönem şiirle- A) I ve II B) Yalnız II C) I ve IV rinde görülür. D) III ve V E) IV ve V IV. İlk özel gazete olan Tercüman-ı Ahval’in çıka- 4. I. Metin rılmasıyla başlar. (…) Serviler inerken, taşlar karanlıkta kımıldarken V. Hak, adalet, özgürlük, hürriyet gibi kavramlar bekçi uzakta sopasını tak tak vurup bir beşik başında yalnız bir kadın sesi, bırakılmış, unutulmuş bir kimse- edebiyata girmiştir. sizlikle bir ninni tekrar ederken, bitkin bir ihtiyar yüz Bu özellikler Türk edebiyatının dönemlerine göre yıllık bir yorgunlukla bir Yasin okurken annem bana ikişerli eşleştirilirse hangisi dışta kalır? bu kurt masalını söylesin ve ben büyülenmiş bir kor- A) I B) II C) III D) IV E) V ku içinde uyuyup gideyim. (…) II. Metin 10. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI (…) Tüfek omuzda; çalılar arasından, ses çıkarmadan, hızlı nefes almadan bir haydut gibi tereddütler ve gö- zetlemeler içinde bir sabah dolaşması yapmaktan bir lezzet, bir letafet bulmak bahtiyarlığına nail olamayan biçare ben, neye ve niçin bu zahmetlere girdiğimi şaş- kınlık ve pişmanlıklarla kendime soruyordum. (…) Aşağıdakilerden hangisi bu iki metin için ortaktır? A) Konu B) Ait oldukları gelenek C) Kahraman bakış açısı D) Kişiler E) 3. kişili anlatıcı 61

TEST-1 İSLAMİYET ÖNCESİ TÜRK EDEBİYATI 1. Halk edebiyatının başlangıcı çok öncelere dayan- 3. Bu şiir için aşağıdakilerin hangisi söylenemez? maktadır. Türklerin, İslamiyet’i kabulünden önce A) İslamiyet öncesi Türk edebiyatına ait bir metin tamamen yerli ve ulusal karakter taşıyan bir edebi- örneğidir. yatları vardı. “Ozan, kam, baksı, şaman” adı verilen şairler “kopuz” denen Türk millî sazı eşliğinde hece B) Dil, yabancı etkilerden uzak bir Türkçedir. ölçüsü ile sözlü olarak şiirler söylüyorlardı. Bu gele- C) Halk edebiyatındaki karşılığı güzellemedir. nek, İslamiyet’in kabulünden sonra halkın içinden ye- D) Ahenk unsurlarından yararlanılmıştır. tişmiş, adları bilinen veya unutulan şairler tarafından E) Bireysel bir duygu ele alınmıştır. devam ettirildi. Aşağıdakilerin hangisi bu metinde altı çizili ifa- 4. Verilen şiir aşağıdaki törenlerin hangisinde söy- deyle belirtilen geleneğin ürünlerinden biri değil- dir? lenmiş olabilir? A) Koşuk B) Sagu C) Sav D) Destan E) Semai A) Şölen B) Toy C) Yuğ D) Sığır E) Ziyafet 2, 3 ve 4. soruları aşağıdaki şiire 5. (...) göre yanıtlayınız. Günümüz Türkçesiyle Asıl Metin Günümüz Türkçesiyle Edgü sakın eşingke Aklar bulıt örlep kükirep Ak bulutlar yükselip gürleyerek Alkuka mu kar yağurur Her tarafa kar mı yağdırır Arkadaşın için her vakit iyilik düşün Ak bir saçlıg karı anam Ak saçlı o ihtiyar anam Andım edgü keldeçi Açıyu mu yaşların akıdur Acılar içinde mi gözyaşlarını akıtır Ondan da sana daima iyilik gelir Karalar bulut örlep kükirep Kara bulutlar yükselip gürleyerek Yaman sakınsang eşingke Kar mu yağmur ol yagurur Kar mı yağmur mu yağdırır Karı yaşlıg ol anam O ihtiyar yaşlı annem Arkadaşın için kötülük düşünürsen Kayguda mu yaşın akıdur Kaygı içinde mi gözyaşlarını akıtır Ugan sezang birdeçi Yazkı bulut yaşlap kükürep Bahar bulutları şimşek çakıp gürleyerek Tanrı sana layık olduğun cezayı verir (...) Bu dizeler için aşağıdakilerden hangisi söylene- mez? A) Sarmal uyak düzeniyle yazılmıştır. B) Redife yer verilmiştir. C) Uyak yoktur. D) Arkadaşlık teması hâkimdir. E) Bir koşuktan alınmıştır. Yağmurlar mu ol yagıdur Yağmurlar mı yağdırır 10. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI Yaşı kiçig alganlarım Yaşı küçük aldıklarım Yaşların mu akıdur Gözyaşları mı akıtır 6. Aşağıdakilerden hangisi İslamiyet öncesi Türk Küzki bulıt kükürep örlep Sonbahar bulutları gürleyip yükselerek şiiri için söylenemez? Köp mü yagmur ol yagıdur Çok mu yağmur yağdırır Köngül taşım iki kiçig Gönlümün taşı iki küçük A) Şiirlerde yabancı dillerin etkisine açık, sanatlı bir Köz yaşların mu akıdur Gözyaşlarını mı akıtır dil kullanılmıştır. 2. Bu şiir aşağıdaki nazım şekillerinin hangisinden B) Doğa, aşk, kahramanlık, ölüm gibi konular işlen- miştir. alınmış olabilir? C) Şiirlerde genellikle yarım uyak kullanılmıştır. A) Koşuk B) Sagu C) Destan D) Şiirler, kopuz adı verilen bir çeşit telli saz eşliğin- D) Sav E) Mit de söylenmiştir. E) Bu dönemde şairlere “ozan, baksı, kam, şaman” denirdi. 77

TEST-3 DİNÎ – TASAVVUFİ HALK EDEBİYATI 1. Adın alalım dile 4. Gelin diyelim şevk ile lâ ilâhe illa’llah Bülbül olalım güle Aşk ile sıdk u zevk ile lâ ilâhe illa’llah Allah diyelim hele Görelim neyler Allah Cennet onunla açılır mü’minlere nûr saçılır Dost illerine göçülür lâ ilâhe illa’llah Bu dörtlük aşağıdaki nazım türlerinin hangisine örnek oluşturur? A) Nefes B) İlahi C) Deme Açılalım güller ile ötelim bülbüller ile Diyelim pâk diller ile lâ ilâhe illa’llah D) Devriye E) Şathiye (…) 2. Allah’ın birliğini, azamet ve kudretini anlatan veya Bu dizelerle ilgili olarak, telkin eden eserlere ilahi denir. İlahiler, tarikatlara I. Koşma nazım şekliyle yazılmıştır. göre farklı adlarla anılmıştır. II. Zengin uyak ve redife yer verilmiştir. III. Dinî şiir örneğidir. Aşağıdakilerin hangisinde tarikat-ilahi adlandır- IV. Beyit nazım birimi esas alınmıştır. ması yanlış verilmiştir? V. İlahî aşkın coşkusu dile getirilmiştir. A) Mevlevi – ayin B) Gülşeni – tapuğ yargılarından kaç tanesi yanlıştır? C) Halveti – cumhur D) Alevi-Bektaşi – nefes A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5 E) Yesevi – hikmet 5. • ----, yaradılışın başlangıcı ve sonu, varlığın nereden gelip nereye gittiği ve bu ikisi arasın- daki safhaların tasavvuf açısından izahıdır. • Sade bir üslupla yola yeni girmiş bir müridi bilgilendiren, tarikatta hangi safhalarda neler yapması gerektiğini telkin eden didaktik şiirlere ---- denir. 3. Kulların oda yakma Parçada boş bırakılan yerlere aşağıdakilerin han- gisi getirilmelidir? Kerem eyle ya Mevla Eksiklerine bakma A) Şathiye - hikmet B) İlahi - nefes 10. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI Kerem eyle ya Mevla C) Devriye - nutuk D) Deme - tapuğ E) Ayin - cumhur Çünkü insan eyledin 6. Gülşende bülbülü zâr eden sensin Ehl-i iman eyledin Bunca ihsan eyledin Düşmeni dost edip yâr eden sensin Kerem eyle ya Mevla Âlemleri yokdan var eden sensin Sen yaratdın yine sen yardım eyle Bu dizeler aşağıdaki nazım türlerinin hangisin- den alınmış olabilir? Bu dizeler aşağıdaki nazım türlerinin hangisine ait olabilir? A) Naat B) Münacaat C) Tevhit D) Nutuk E) Nefes A) Naat B) Deme C) Tevhit D) İlahi E) Nefes 81

TEST-7 DİVAN EDEBİYATI – 2 1. (I) Divan edebiyatında, tuyuğ ve şarkı dışındaki bü- 4. Türk edebiyatının divan edebiyatına kazandırdığı tün nazım şekil ve türleri Fars edebiyatından ya da nazım şekilleri aşağıdakilerin hangisinde veril- Fars edebiyatı aracılığıyla Arap edebiyatından alın- miştir? mıştır. (II) Kelime ve kelime grupları yönünden Arap- A) Kaside – gazel ça ve Farsçadan oldukça etkilenilmiştir. (III) Süslü, B) Mesnevi – rubai sanatlı ve ağır bir dil kullanılmıştır. (IV) Redif ve ka- C) Kıt’a – müstezat fiyeye önem verilmiştir. (V) Kulak için kafiyeye önem D) Terkibibent – terciibent verilmiş, tam ve zengin kafiye kullanılmıştır. E) Şarkı – tuyuğ Bu metinde numaralanmış cümlelerin hangisin- de divan edebiyatıyla ilgili bir bilgi yanlışlığı söz 5. XVI. yüzyıl divan edebiyatının en büyük şairlerin- konusudur? A) I B) II C) III D) IV E) V dendir. Hocası Karamani Mehmed Efendi’ye yazdığı “sümbül” redifli kasidesi ona şairlik ününü kazan- 2021 / AYT dırdı. İstanbul şairi olarak bilinen şair, Kanuni’nin ölümü üzerine “Kanuni Mersiyesi”ni kaleme aldı. 2. Aşağıdaki beyitlerin hangisi bir kasidenin “fahri- Terkibibend nazım biçimiyle kaleme aldığı bu ese- rini yedi bentten oluşturmuştur. Daha hayattayken ye” bölümünden alınmış olabilir? “Sultanü’ş-şuara” (şairler sultanı) unvanını aldı. Âlim A) Lâle-hadler yine gülşende neler itmediler bir şair olan sanatçı, aynı zamanda divan şiirinin bü- Servi yürütmediler gonceyi söyletmediler tün inceliklerini ve nazım tekniğini iyi bilir. Şair, dili B) Ayağı yer mi basar zülfüne ber-dâr olanun kullanmakta da oldukça ustadır. Şiirlerindeki belirgin Zevk ü şevk ile virür cân u seri döne döne özellik; edebî sanatlar, kelime oyunları, mazmun ve C) Yok bu şehr içre senin vasf ettiğin dil-ber Nedîm hayallerdeki yoğunluğa rağmen bozulmayan sağlam Bir perî-sûret görünmüş bir hayâl olmuş sana dil yapısıdır. Gazellerinde dünyadan zevk almaya D) Görüp bu hâli gül-istanda dondu cedvel-i âb yönelik hayat felsefesiyle dikkat çekmektedir. Din ve Bahâra dek duramaz korkarım kenâr çizer tasavvuftan oldukça uzak duran sanatçının şiirlerin- E) Arab u Rûm’da üstâd-ı sühandır Vehbî de İstanbul’la ilgili tasvirler; İstanbul’un mevsimleri, Acemî oldu yanında şuârası Acem’in mehtaplı geceleri, güzelleri ve doğa sıkça yer alır. Sanatçının mensur türde yazılmış bazı eserleri ol- makla birlikte en tanınmış eseri “Divan”ıdır. Bu metinde tanıtılan sanatçı aşağıdakilerden hangisidir? A) Nedim B) Nesimî C) Fuzulî 10. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI D) Bakî E) Şeyhî 3. Belâ yağmur gibi gökten yağarsa 6. Perişan halin oldum sormadın hal-i perişanım Başını ana tutmaktır adı aşk Gamından derde düştüm kılmadın tedbir-i dermanım Ne dersin rüzgârım böyle mi geçsin güzel hanım Bu âlem sanki oddan bir denizdir Gözüm canım efendim sevdiğim devletli sultanım Ana kendüyü atmaktır adı aşk Bu dizeler aşağıdaki nazım şekillerinin hangisin- Eşrefoğlu Rumî’den alınan bu iki beyitte kullanı- den alınmış olabilir? lan ortak sanat aşağıdakilerden hangisidir? A) Müstezat B) Kıt’a C) Murabba A) Teşhis B) Tevriye C) Kinaye D) Gazel E) Kaside D) Teşbih E) Tezat 89

TEST-11 NOKTALAMA İŞARETLERİ 1. İki gün sonra Reyhanî bana seslendi( ) ( )Muhlis, 4. “Kusursuz cinayet yoktur, her cinayet ardında I Sarıkamış’tan sonra Mersin’deki Silifke Festivali’ne gideceğiz( ) ( ) dedi( ) mutlaka bir iz bırakır” kriminal mottosu şüphesiz bir- çok vakada doğruluğunu ispatlamıştır. Romanın Bu parçada yay ayraçla gösterilen yerlere sıra- II sıyla aşağıdaki noktalama işaretlerinin hangisi getirilmelidir? sonu içinse bu mottodan yola çıkarak küçük bir ipucu vermek gerekir. Abdül’ün katili de ardında bir iz A) (:) (‘) (.) (’) (.) B) (,) (“) (”) (.) (.) III C) (;) (,) (,) (.) (.) D) (,) (,) (;) (.) (.) bırakmıştır: “Fedasız bir aşk, aşk mıdır?”ı IV V E) (:) (“) (.) (”) (.) 2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir noktalama sorgulatan türden. yanlışlığı vardır? Numaralanmış yerlerin hangisinde bir noktalama yanlışı yapılmıştır? A) Şeref Taşlıova; millî birlik ve beraberlik, vatan ve bayrak sevgisi temalarını da dinî ve tasavvufi te- A) I B) II C) III D) IV E) V malarla sentezleyerek vurgulamıştır. 5. Hayatı güzelleştiren anların farkına varamayabiliyo- B) 15.02.2013 tarihinde Şeref Taşlıova ile bir gö- rüşme yapılıp değer, değerler eğitimi, âşıkların ruz bazen ( ) gündelik koşuşturmaca içinde ( ) kim değerler eğitimine katkıları ve bu çalışma ile ilgili bilir ( ) neleri kaçırıyoruz ( ) Oysa birini gerçekten düşünceleri alınmıştır. tanımak, bağ kurmak, dünyanın bize sunacaklarını keşfetmek ruha iyi gelebilir ( ) C) Şairin görüşleri alınıp, aile albümünden birkaç fotoğrafa çalışmamızda faydalı olacağı kanısıyla Bu parçada parantezle belirtilen yerlere sırasıyla görüşme sonunda yer verilmiştir. aşağıdaki noktalama işaretlerinden hangisi geti- rilmelidir? D) Günümüzde değerler; gazetelerde, dergilerde, TV kanallarında yayımlanan çeşitli filmler ve rek- A) (;) (-) (-) (…) (?) B) (,) (“) (“) (?) (!) lamlarla insanlara kolaylıkla aktarılabilmektedir. E) Âşık edebiyatının ve halk şiirinin, XVI. yüzyıldan sonra geniş halk kitleleri arasında ve orduda ya- yılarak geliştiği görülmektedir. 3. Birçok ünlü ozan Karslı’dır. Âşıkların ünü; İran, Irak C) (,) (-) (-) (?) (.) D) (:) (,) (,) (!) (…) I E) (;) (“) (“) (:) (.) ve Rusya’ya yayılmıştır. Güçlü âşık, Şenlik’in ilçesi 10. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI II Çıldır ise zamanımızda âşıklar ilçesi olarak dikkat çekmektedir. Yöredeki saz âşıklarının çoğunluğunu 6. Aşağıdakilerden hangisinde noktanın kullanımı III yanlıştır? bu ilçe barındırmaktadır. Bunun nedenleri arasında A) 5. sınıfta tanıştığım arkadaşlarımı hâlâ unutma- dım. ilçenin ilk yerleşim bölgesi olması, uzun süre askerî B) Günlerdir merakla beklenen maç 19.00’da başla- IV yacak. üs olarak görev yapması ve geleneklerine sımsıkı C) 3., 4. ve 5. maddelerde uzlaşma sağlanacakmış. bağlılığı düşünülebilir. D) Salonda bulunan 1.500 davetli çeşitli etkinliklerle eğleniyordu. V E) 23.03.2022’de gerçekleşen yarışta birinci olmuştu. Bu metinde numaralanmış yerlerin hangisinde bir noktalama yanlışı vardır? A) I B) II C) III D) IV E) V 97

TEST-1 DÜNYA EDEBİYATINDA DESTAN 1. Destan Ulus Derleyen 3. Hemen hemen her milletin edebiyatında o milletin ta- Fin I Kalevala İran rihiyle ilgili bilgiler veren anlatılar mevcuttur. Sümer- Firdevsi lere ait Şinto, Ruslara ait İgor, Finlilere ait Kalevala, II III İlyada ve Homeros I II Odysseia Hintlilere ait Ramayana, Antik Yunanlılara ait İlyada III IV Bu tabloda numaralı yerlere aşağıdakilerden ve Odysseia destanları buna dair başlıca örneklerdir. hangileri getirilmelidir? V I II III A) Lönnrot Şehname Yunan Numaralanmış bölümlerin hangisinde bir yanlış- lık yapılmıştır? B) Valmiki Şinto Sümer C) Radloff Boewulf İngiliz A) I B) II C) III D) IV E) V D) Thomsen Gılgamış İspanyol E) V. Propp İgor Rus 2. İkisi de zırhlarını giyinmişlerdi, 4. Aşağıdaki destan – sanatçı – ulus eşleştirmele- Çıktı bir bir kalabalıktan, bir bir kalabalıktan, rinden hangisi yanlıştır? Troyalılarla Akhalar arasında yer aldılar, A) İlahi Komedya – Dante – İtalya Korkunçtu ikisinin de bakışları. B) Kurtarılmış Kudüs – Voltaire – Fransa Onları öyle görünce bir şaşkınlıktır aldı, C) Çılgın Orlando – Ariosto – İtalya Atları iyi süren Troyalılarla tunç zırhlı Akhaları. D) Kaybolmuş Cennet – Milton – İngiliz Ölçülen alanda geldiler karşı karşıya, E) Aeneis – Vergilius – Latin Öfkeyle savurdular kargılarını. 5. Mezopotamya’da ortaya çıkmıştır. Tarihteki ilk yazılı 10. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI Aleksandros attı uzun gölgeli kargısını önce, destandır. Destanda Uruk Kralı’nın ölümsüzlüğü ara- yışı anlatılmıştır. Kral, yarı tanrı ve insanüstü özel- Vurdu düz kalkanından Atreusoğlu’nu, liklere sahip bir kahramandır. Kendisine rakip olarak yaratılan Endiku’nun ölümü, Kral’ı ölümsüzlüğü ara- Ama tunç delemedi kalkanı, maya yönlendirmiştir. Denizin dibindeki ölümsüzlük Sert kalkanın üstünde büküldü ucu. otunu çıkaran Kral, gerçek ölümsüzlüğün, adının (…) gelecek kuşaklar tarafından anılmasında olduğunu Bu parça aşağıdaki destanların hangisinden alın- anlamıştır. mıştır? Bu parçada bahsedilen destan aşağıdakilerden hangisidir? A) Kalevala B) İlyada A) Şehname B) Ramayana C) Şehname D) Nibelungen C) Gılgamış D) Odysseia E) Şinto E) Boewulf 117

TEST-5 SIFAT (ÖN AD) TAMLAMASI 1. Bir düş gibi her şey uçup gidiyor, zaman geçiyor. 2020 / TYT I Hiçbir iz bırakmadan denemez belki ama birbirine 3. (I) Emprovize caz yapan müzisyenlerde çok önemli II bir yetenek var: Zihnin akış hâlini kullanmak. (II) Trans eklene eklene düz bir çizgiye, bir yüzeye dönüşüyor hâli olarak da bilinen akış, bütünüyle tek aktiviteye geçen zaman da. Bellek dünü her zaman taşıyamıyor, odaklandığımız durumlarda beliriyor. (III) Örneğin ma- ratonda koşuyorsanız tüm dikkatiniz vücudunuzun ha- III reketlerine odaklanıyor. (IV) Kas hareketlerinizi, ayak- larınızın yerle temasını hissetmeye başlıyor; benliğin saklayamıyor. O da alıyor payını zamandan. Belle- kaybolduğunu gözlemliyorsunuz. (V) Böyle durumlar- ğim, yaşam hazinem; biriktirdiklerimin, sakladıklarımın da odaklanılan beceriler en üst seviyede gerçekleştiri- IV liyor. emanet sandığı, derin kuyum. Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisin- V de sıfat tamlaması yoktur? Bu parçadaki numaralanmış yerlerden hangisi A) I B) II C) III D) IV E) V sıfat tamlaması değildir? A) I B) II C) III D) IV E) V 4. (I) Âşık edebiyatı, din dışı konuları işleyen, âşık adıy- la anılan ve söylediğini sazıyla çalan kişilerce oluş- turulmuştur. (II) Çalıp çığırma geleneğine dayanır. (III) Bu ozanlar şiirlerini yazıyla değil, söz ve saz ile yayarlar. (IV) Sazları omuzlarında o diyar senin, bu diyar benim anlayışıyla gezerler. (V) Şiirlerinde bi- reysel konular yanında geniş yığınlara öğütler verir- ler. Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisin- de sıfat tamlamasına yer verilmemiştir? 2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sıfat tamlaması A) I B) II C) III D) IV E) V yoktur? 5. Bir gün sılaya geldiğimde, 10. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI A) Longoz ormanları deniz seviyesinin altında kaldı- Bir şeyler sezersen hâlimde, ğından yılın büyük bölümünde sularla kaplıdır. Hiç şaşırmayasın anacığım. Başımı koyup dizlerine, B) Şehir merkezine oldukça yakın konumdaki Kara- Uzun uzun ağlayacağım, cabey Longozu bereketli topraklarıyla besi hay- Bütün insanların yerine. vanları için de ideal bir yaşam alanı. Bu dizelerde kaç tane sıfat tamlaması vardır? C) Longozların varlıklarını sürdürebilmeleri için akarsuyun taşıdığı kil ve organik materyaller son A) 2 B) 3 C) 4 D) 5 E) 6 derece önemli. D) Baharla birlikte sadece longoz değil deltanın her köşesi ayrı bir görsel şölen sunuyor konuklarına. E) Longoz, kuş gözlemcilerini ağırlamaktan oldukça memnun ancak ziyaret için kuş gözlemcisi olma- nıza gerek yok. 125

TEST-9 SARMAL TEST - 3 1. Aşağıdakilerden hangisi destanların özelliklerin- 4. Ben sizlere oldum kağan den biri değildir? Alalım yay ile kalkan A) Tarihî ve sosyal olaylardan doğar. Nişan olsun bize buyan B) Millî dil ve nazım şekilleriyle söylenir. Bozkurt olsun (bize) uran C) Toplumların ortak görüşünü yansıtır. Demir kargı olsun orman D) Öyküleyici ve betimleyici anlatımdan yararlanılır. Av yerinde yürüsün kulan E) Evrensel mesajlar içeren, uzun hikâyelerdir. Daha deniz, daha müren 2. Rûh-bahş oldı Mesîhâ sıfat enfâs-ı bahâr Güneş bayrak, gök kurıkan 10. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI Bu dizeler Türk edebiyatının hangi dönemine ait Açdılar dîdelerin hâb-ı ademden ezhâr bir metinden alınmıştır? A) Batı Etkisinde Gelişen Türk Edebiyatı Tâze cân buldı cihân irdi nebâtâta hayât B) İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı Ellerinde harekât eyleseler serv ü çenâr C) İslami Dönem Türk Edebiyatı D) Geçiş Dönemi Döşedi yine çemen nat’-ı zümürrüd-fâmın E) Divan Edebiyatı Sîm-i hâm olmış iken ferş-i harîm-i gül-zâr Bu dizeler için aşağıdakilerden hangisi söylene- 5. Edebiyat ile tarih birbirinden ayrılamaz iki alandır mez? A) Bir kasidenin nesip bölümünden alınmıştır. çünkü edebiyat ve tarihin ana konusu insan ve onun B) Aruz ölçüsüyle yazılmıştır. yaşamıdır. Her ikisi de okur olarak bizi, geçmişten C) Zengin kafiye ve redif kullanılmıştır. bugüne insanın yaşam serüveninin peşinden koş- D) Dili süslü, sanatlı ve ağırdır. turur. Ancak tarih bu serüveni olabildiğince gerçeğe E) Telmih sanatına yer verilmiştir. uygun sergilemeye çalışırken edebiyat kendine böyle bir sınırlama getirmez; insan gerçeğini kurgulayarak, 3. Dün kahkahalar yükseliyorken evinizden, bir başka ifadeyle yeniden üreterek okura gösterme yolunu tercih eder. Dolayısıyla her edebiyat eseri, Bendim geçen ey sevgili, sandalla denizden! tarih gibi şu ya da bu ölçüde bir döneme ayna tutar. Gönlümle uzaklarda bütün bir gece sizden Sözlü ya da yazılı bütün edebiyat eserlerinde belli Bendim geçen ey sevgili, sandalla denizden! bir dönemin insanı; o insanın yaşamı, hayata bakışı, Bu dizeler için aşağıdakilerden hangisi söylene- gelenek ve görenekleri karşımıza çıkar. mez? Buna göre aşağıdaki eserlerden hangisinde ede- A) Nazım biçimi şarkıdır. biyat - tarih ilişkisinden söz edilemez? B) Tam kafiye ve redif kullanılmıştır. A) Ateşten Gömlek C) Hece ölçüsüyle yazılmıştır. B) Kalpaklılar D) Konusu aşk, güzelliktir. C) Şu Çılgın Türkler E) Aliterasyon ve assonans yapılmıştır. D) Şair Evlenmesi E) Küçük Ağa 137

………… Lisesi 20../20.. Eğitim Öğretim Yılı Puan: 10. Sınıf Edebiyat Dersi 1. Dönem 2. Ortak Sınavı Adı-Soyadı: Sınıfı ve Numarası: 1. Aşağıda bildirilen yargılar doğru ise cümlenin yanına “D’’, yanlış ise “Y’’ yazınız. Doğru Yanlış 1. Destan ve efsaneler, sözlü gelenekte yaşayıp sonradan yazıya geçirilmişlerdir. Hem efsanede hem destanda günlük, anlaşılır, sade ve süssüz, edebî olmayan, 2. kuru bir anlatım sergilenir. Destan ve efsanelerde toplumun konuşma dilinde yer alan deyimler, atasözleri, 3. kalıplaşmış ifadeler; içeriği, dil ve anlatımı zenginleştiren unsurlardır. Destan ve efsaneler, oluştukları dönemin değil daha sonraki dönemlerin izlerini 4. taşır. Destan ve efsanelerin beslendiği kaynak, ait oldukları toplum değil bütün dün- 5. yadır. 6. Hüseyin Nihal Atsız’ın Bozkurtların Ölümü ve Bozkurtlar Diriliyor adlı romanları, destan türünden etkilenilerek yazılmıştır. Öykü, roman, tiyatro gibi uzun anlatıma dayalı edebî türlerde kişi kadrosu içinde 7. yer alan ve belli bir düşüncenin, topluluğun zihniyetini ve ideolojinin temsilciliğini yüklenen kişiye tip denir. 8. Destanlarda yiğitçe bir söyleyiş ve olağanüstü birçok olay bulunur. Efsaneler, inandırıcılık yönü bulunmayan, inançlardan tümüyle bağımsız fantas- 9. tik ürünlerdir. Efsaneler, toplumun yaşadığı coğrafyadaki ilginç yer şekillerini ve anlaşılama- 10. yan durumları yorumlamak amacıyla oluşturulan mitler sonucunda ortaya çıkan metinlerdir. 2. Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerlere ayraç içerisinde verilen kelimelerden doğru olanı yazınız. 10. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI (Sait Faik Abasıyanık, Destanlar, Maupassant, Doğal Destan, Ömer Seyfettin, Yapma Destan, Çehov, Manas, Memduh Şevket Esendal, Efsane) 1. ......................... bir milletin yaşantısında derin izler bırakan olayları veya kahramanlıkları konu edinen ürünlerdir. 2. Bilinen bir yazarı olmayan ve sözlü kültürde ortaya çıkan olayları konu alan destanlara .................................... , yazarı belli olan ve daha yakın dönemde ortaya çıkan destanlara ise ....................................... denir. 3. Dünyanın en uzun destanı olarak bilinen ....................................... Kırgızlara aittir. 4. Geleneksel olarak yayılan veya toplumun hayal gücü etkisiyle biçim değiştiren, evrenin doğuşu ile ilgili hayalî, ale- gorik bir anlatımı olan halk hikâyelerine ........................................ adı verilir. 5. Olay ağırlıklı hikâyelere “olay hikâyesi’’ denir. Bu tür hikâyelere klasik hikâye dendiği gibi ....................................... tarzı öykü de denilmektedir. Bu türün edebiyatımızdaki en önemli temsilcisi ....................................... adlı yazardır. 6. Kişilerin içinde bulunduğu durumu yansıtmayı amaçlayan hikâyelere “durum, kesit’’ hikâyesi denir. Bu tür hikâyelere modern hikâye denildiği gibi ....................................... tarzı öykü de denilmektedir. Edebiyatımızda .......................... .............. ve ....................................... önemli temsilcileridir. 141

3. Aşağıda numaralar ile verilen destan isimlerini harf ile verilen millet isimleriyle eşleştirerek harfleri numara- ların yanındaki yay ayraçların içine yazınız. DESTAN: MİLLET: 1. ( ) İlyada-Odysseia a) Göktürk 2. ( ) Şinto b) Japon 3. ( ) İgor c) Sümer 4. ( ) Bozkurt d) Yunan 5. ( ) Gılgamış e) Rus 4. Aşağıda numaralar ile verilen eserler ve harfle verilen yazarları eşleştirerek harfleri numaraların yanındaki yay ayraçların içine yazınız. 1. ( ) Küçük Şeyler a) Mustafa Kutlu 2. ( ) Beng ü Bâde b) Fuzuli 3. ( ) Uzun Hikâye c) Ahmet Mithat Efendi 4. ( ) Yüksek Ökçeler d) Ömer Seyfettin 5. ( ) Letâif-i Rivâyât e) Samipaşazade Sezai 5. Aşağıdaki soruları cevaplayınız. 1. Hikâye türünün Türk edebiyatındaki tarihî gelişi- 3. Türk edebiyatında olay hikâyeciliğinin en büyük tem- mini araştıran bir kişi aşağıdaki eserlerden han- silcisi Ömer Seyfettin’dir. Ayrıca Refik Halit Karay, gisini diğerlerinden sonra incelemelidir? Reşat Nuri Güntekin, Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Orhan Kemal, Samim Kocagöz, Necati Cumalı, Talip A) Küçük Şeyler B) Kerem ile Aslı Apaydın da olay hikâyesi yazan yazarlarımızdandır. C) Semaver D) Yüksek Ökçeler Bu cümlede virgülün kullanım işlevi aşağıdaki- lerden hangisidir? E) Dede Korkut Hikâyeleri A) Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak 10. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI 2. I. Tabağındaki köfteleri zevkle yemişti. II. Odanın kapısını açmasıyla etrafa naftalin koku- B) Birbiri ardınca sıralanan eş görevli kelime grupla- rını ayırmak su yayıldı. C) Cümle içinde ara sözleri ayırmak III. Bir insanın güvendikleri, onu yarı yolda bırak- D) Uzun cümlelerde yüklemden uzak düşmüş özne- mamalı. yi belirtmek IV. Barış Manço, şarkısında “Sen gülünce güller E) Anlama güç kazandırmak için tekrarlanan keli- meleri ayırmak açar, Gülpembe” diyerek sesleniyor sevdiğine. V. Bu saatten sonra bu şehirden ayrılmayı kesin- likle aklına bile getirmezdi. Bu cümlelerin hangisinde fiilimsiye yer verilme- miştir? A) I B) II C) III D) IV E) V 142

TEST-3 MODERN TÜRK TİYATROSU – 1 1. (I) Tanzimat Dönemi’nde Türk edebiyatına Batı’dan 3. Bu oyununda, yanlış evlenme töresini taşlarken gelen edebî türlerden biri olan tiyatro, çok ilgi gör- oyunun çeşitli özellikler gösteren kişileriyle de ge- müştür. (II) Türün ilk yerli örneği, Şinasi’nin Şair nellemesine bir toplum eleştirisine yöneliyordu. Bu Evlenmesi adlı eseridir. (III) Sahnelenen ilk tiyatro kişilerle din tefecilerini, bilgisizliği, suya sabuna do- eseri de yine Şinasi tarafından yazılan Vatan yahut kunmayan kişileri, kişiliği olmayan, yığın psikolojisi Silistre’dir. (IV) Bu dönem sanatçılarının neredeyse içinde hareket eden ve her şeye baş sallayan bir hal- tamamı tiyatro türünde eserler vermiştir. (V) Özel- kı temsil ediyordu. likle I. Dönem Tanzimat sanatçıları, tiyatroyu halkı eğitmekte bir araç olarak kullanmışlardır. (VI) Ahmet Bu parçada sözü edilen sanatçı aşağıdakilerin Vefik Paşa ve Direktör Ali Bey gibi sanatçılar, baş- hangisidir? ta Moliere olmak üzere Batı edebiyatından çeviri ve uyarlamalar yapmışlardır. A) İbrahim Şinasi B) Namık Kemal Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisin- C) Abdülhak Hamit Tarhan D) Ahmet Mithat de bilgi yanlışı vardır? E) Recaizade Mahmut Ekrem A) I B) II C) III D) IV E) V 4. İSLAM BEY: Manastırlı gönüllü asker. Zekiye’ye âşık. Yirmi yaşlarında, cesur, yiğit, vatansever. ZEKİYE: On beş yaşlarında. Öksüz. Dadısı büyütüp bakar. İslam Bey’i sever. Erkek kılığına girerek Âdem adını kullanarak peşinden Balkanlardaki Silistre ka- lesindeki savaşa katılır. Saf, duygulu, vatansever. 2. Türk edebiyatının Batılı anlamda yazılıp oynanan ilk ABDULLAH ÇAVUŞ: Orta yaşlarda halk adamı. Ölü- mü bile umursamaz. “Kıyamet mi kopar?” çok kullan- tiyatro yapıtıdır. Yazarın ilk tiyatro eseridir. Yazarı- dığı sözüdür. nın Gelibolu’da otuz üç yaşında iken kaleme almaya başlayıp İstanbul’da tamamladığı eser, sağlığında SITKI BEY: Silistre Kalesi kumandanı. Sessiz, dur- sahnelenişini gördüğü tek oyunudur. İlk temsili 1 Ni- gun. Zekiye’nin babası. Rütbesi indirildiği için evine san 1873 tarihinde Gedikpaşa Tiyatrosu’nda Güllü dönemez. Agop Kumpanyası tarafından yapıldı. Eserin sah- nelenmesinden sonra izleyicilerin heyecana gelerek Yukarıda verilenler tiyatronun yapı unsurların- başlattıkları gösteri ve olaylar, yazarın tutuklanarak dan hangisine aittir? Magusa’ya sürülmesine sebep oldu. Vatanperverlik ve kahramanlık duygularını işleyen eser, doğurduğu A) Kişiler B) Mekân C) Zaman ilgi dolayısıyla başka yazarlarda tiyatro eseri kaleme alma hevesini uyandırmıştır. Avrupa’da ilgi uyandır- D) Dramatik örgü E) Seyirciler 10. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI mış, ilk temsilinin üzerinden üç yıl bile geçmeden Rusçaya, daha sonra da başka dillere tercüme edil- 5. Batılı anlamda Türk tiyatrosunun ilk örnekleri miştir. için aşağıdakilerden hangisi söylenemez? Bu parçada sözü edilen eser ve bu eserin yazarı aşağıdakilerin hangisinde doğru verilmiştir? A) Tanzimat Dönemi’nde kaleme alınmıştır. A) Eşber, Abdülhak Hamit Tarhan B) Bazıları sahnelenmek için değil okunmak için ya- zılmıştır. B) Şair Evlenmesi, Şinasi C) Kimilerinde geleneksel Türk tiyatrosunun izleri C) Vatan yahut Silistre, Namık Kemal de görülür. D) Zor Nikâh, Ahmet Vefik Paşa D) Eserlerin tamamında halktan kopuk, kapalı ve süslü bir üslup tercih edilmiştir. E) Çok Bilen Çok Yanılır, Recaizade Mahmut Ekrem E) Mensur metinlerin yanı sıra manzum örnekler de verilmiştir. 187

TEST-10 SARMAL TEST - 5 1 - 2. soruları aşağıdaki metne göre 2. Bu şiirin şekil özellikleriyle ilgili aşağıdakilerden cevaplayınız. hangisi söylenemez? Yagmur yagıp saçıldı A) 7’li hece ölçüsüyle yazılmıştır. Türlüg çeçek suçuldı B) Kafiye düzeni “aaab, cccb” şeklindedir. Yünçi kapı açıldı C) Redif kullanılmıştır. Çından yıpar yugruşur D) Yarım kafiye kullanılmıştır. E) Epik bir şiirdir. Yağmur yağdı ve (sular her tarafa) saçıldı; Türlü türlü çiçekler açtı. 2019 / AYT (Sanki) bir inci mahfazası açıldı; Sandal ve misk (kokuları) birbirine karıştı. 3. Türk tiyatrosunun gelişimine önemli katkısı bulunan, Tümen çeçek tizildi tiyatro kurup bazı oyunlarda rol alan —– ; başta Cimri Bükünden ol yazıldı olmak üzere Moliere’in hemen hemen bütün eserleri- Üküş yatıp özeldi ni Türkçeye aktarmıştır. Tanzimat Dönemi‘nin önemli Yirde kopa adrışur kültür adamlarından biri olan yazar, kendine has yön- temlerle tiyatro çevirileri ve uyarlamaları yapmıştır. On binlerce çiçek sıra sıra dizildi. (ve düğüm halindeki) tomurcuklarından çözüldü. Bu parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden (Belli ki yer altında) uzun süre yatmaktan sıkılmış- hangisi getirilmelidir? lardı. A) Recaizade Mahmut Ekrem (Şimdi, hepsi de) yerden biterek birbirlerinden ayrı- B) Ahmet Mithat Efendi lıyorlardı. C) Namık Kemal D) Ahmet Vefik Paşa E) Direktör Ali Bey 1. Bu dizelerle ilgili aşağıdaki değerlendirmelerden 4. Kuantum bilgisayarların en basit olanı bile 10. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI hangisinde yanlışlık yapılmıştır? hâlihazırdaki en güçlü süper bilgisayardan kat be kat A) İslamiyet’in kabulünden sonraki Türk Edebiya- I II tı’nın Geçiş Dönemi’ne ait bir sagu örneğidir. daha hızlı olacak. Kriptografi Bitcoin’in âdeta B) Baharın gelişiyle doğada meydana gelen deği- şimler, kelimelerle resmedilerek anlatılmıştır. belkemiğidir. 2017 yılının Aralık ayında bir Bitcoin’in III IV C) Şiirin dili henüz Türk kültürünü ve dilini diğer mil- letler etkilemediği için sade ve millîdir. fiyatı inanılmaz bir artışla 20.000 dolara ulaştı. D) Dörtlükler hâlinde düzenlenmiş ve millî ölçümüz V hece ile söylenmiştir. Bu parçada numaralanmış sözlerden hangisinin E) Şaman, kam, baksı, ozan adı verilen sanatçılarla yazımı yanlıştır? kopuz eşliğinde söylenen şiirlerdendir. A) I B) II C) III D) IV E) V 205

TEST-1 GÜNCEL GAZETE VE DERGİ HABERLERİ 1. (I) Haber metnini yazan kişi anlatılanlar karşısında 4. James Webb Uzay Teleskobu, 25 Aralık 2021’de tarafsızdır. (II) Olay bütün yönleriyle, inandırıcı bir Fransız Guyanası’ndaki Kourou’dan bir Ariane 5 şekilde anlatılır; konu günceldir. (III) Metinlerin öznel roketiyle uzaya fırlatıldı ve aşama aşama açılarak bir anlatımı vardır. (IV) Haber metinlerinde toplumun Ocak 2022’de Dünya’ya yaklaşık 1,5 milyon km merak duygusu giderilir. (V) Haber metinleri açık, an- uzaklıktaki yörünge noktasına, yani Güneş-Dünya laşılır bir dille yazılır. ikilisinin ikinci Lagrange (L2) noktasına ulaştı. Haber metinleriyle ilgili bu parçada numaralan- Bu parçadaki haber metninde aşağıdaki 5N1K mış cümlelerin hangisinde bir bilgi yanlışı vardır? sorularından hangisinin cevabı yoktur? A) I B) II C) III D) IV E) V A) Ne B) Nerede C) Ne zaman 2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde boş bırakılan D) Niçin E) Nasıl yere parantez içinde verilen kavram getirildiğin- 5. Bir haber yazısında “ne, kim, neyi, kimi, nasıl, niçin, de bilgi yanlışı ortaya çıkar? A) Duyulduğunda halk arasında heyecan yaratan nerede, ne zaman?’ sorularının cevapları yer alır. Haber yazılarında bulunan bu özellikler 5N 1K for- haberlere ---- haber denir. (sansasyonel) mülüyle karşılanır. Haber yazıları, 5N 1K’de yer alan B) Doğru olmayan haberlere ---- haber denir. sorulara verilen cevaplarla genişler. Bu soruların ce- (asparagas) vabının yer almadığı haber yazıları eksiktir. Çünkü C) Haber toplayan, haber yazan kişilere ---- denir. ---- (muhabir) Bu cümle aşağıdakilerden hangisiyle tamamla- D) Haber metninden daha büyük harfli puntolarla di- namaz? zilen, başlıktan sonra yer alan haber ayrıntısına A) okuyucunun merakını gidermez. ---- denir. (manşet) E) ----; daha önce verilen bir haberi düzeltme, ya- B) olayı tam olarak yansıtmaz. lanlama anlamına gelir. (tekzip) C) olay hakkında yeterli bilgiyi içermez. 3. Haber planı, tersine dönmüş piramit diye bilinir. Ter- D) bu durum metin yazma kurallarına aykırıdır. sine dönmüş piramitte, haberin giriş bölümünde olay birkaç cümle ile özetlenir. Gelişme bölümünde sözü E) inandırıcılığı azaldığı için ciddiye alınmaz. uzatmadan gerekli ayrıntılar verilir. Sonuç bölümün- de ise olayın etkisi, olaya el koyma anlatılır. Haber 6. Haber yazıları konularına göre ----, sosyal haber ya- 10. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ilginç olmalıdır. Haberin başlığı da ilginç olmalı, baş- lığa gözü takılan okuyucu, gerisini okumak için can zıları, spor haber yazıları olmak üzere gruplandırıla- atmalıdır. Haber duyulmamış olmalıdır. Okuyucu bilir. duyduğu bir olayı ikinci kez okumaz. Bu cümlede boş bırakılan yere aşağıdakilerden Bu parçadan haber yazılarıyla ilgili olarak aşağı- hangisi getirilemez? dakilerden hangisine ulaşılamaz? A) kişisel hayatı konu alan haber yazıları A) Metin parçadan bütüne giden bir anlayışla yazı- B) siyasal haber yazıları C) sanatla ilgili haber yazıları lır. D) ekonomiyle ilgili haber yazıları B) Metnin başlığının dikkat çekici olması gerekir. E) bilimsel ve teknik haber yazıları C) Yazılan haber orijinal olmalıdır. D) Metnin konusu ve anlatımında okuyucunun ilgisi- ni çekmek amaçlanır. E) Metin yazılmadan önce araştırma safhası vardır. 243

TEST-4 CÜMLE TÜRLERİ 1. Gün geçtikçe bilgisayar kullanıcı sayısı ve buna bağlı 4. (I) Basılı gazetelerde bir haber okuyucuya en erken olarak genel ağ kullanıcılarının artması internet ga- bir gün sonra ulaşmaktadır. (II) Genel ağ haber- zeteciliğinin gelişmesine önemli katkı sağlamıştır. ciliğinde ise haber değeri taşıyan olay, olayın he- men ardından genel ağ sayfasında yerini alabilir. Aşağıdakilerden hangisi bu cümlenin özellikle- (III) Dolayısıyla gazetesini eline alan internet kulla- rinden biri değildir? nıcısı için artık o haber, haber olmaktan çıkmıştır. A) Olumlu cümle (IV) Basılı gazetelerdeki bu temel olumsuzluğun B) Kurallı cümle yanı sıra aynı haber ile ilgili yeni gelişmelerin verile- C) Bağlı cümle bilmesi için yine en az 24 saatlik bir sürenin geçme- D) Fiil cümlesi si gerekir. (V) Buna karşın internet gazeteciliğinde E) Girişik birleşik cümle haberle ilgili ortaya çıkan her türlü gelişme anında okuyucuya iletilebilmektedir. Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisi ba- sit yapılı bir cümledir? 2. Yerel, ulusal ve uluslararası alanda siyasetten eko- A) I B) II C) III D) IV E) V nomiye, spordan sağlığa kadar uzanan farklı içerik- 5. (I) Online habercilikte en fazla sorun son dakika ha- teki haberlere ulaşım olanağı veren haber sitelerinin sayısı hızla artmış ve bu siteler haber yayım plat- berlerinde yaşanır. (II) Haber sitelerinin birçoğu, son formları içinde özel bir yer edinmeye başlamıştır. gelişmeleri genellikle ana sayfanın en üstünde belir- tir. (III) Her gelişme en üstte verildiğinden bir önceki Bu cümlenin yapı özelliği aşağıdakilerden hangi- haber en son gelenin altında kümelenir. (IV) Bu tek- sidir? nik, gazetecinin en önemli bilgiyi vakit kaybetmeden A) Sıralı çabucak vermesini sağlar. (V) Ve bu teknik gazeteci- B) Bağlı nin haberi istediği yöntemle yazma özgürlüğüdür. C) Basit D) Ki’li birleşik Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisinin E) Şartlı birleşik yüklemi kelime çeşidi bakımından diğerlerinden farklıdır? A) I B) II C) III D) IV E) V 3. (I) İşletme açısından bakıldığında çevrim içi yayıncı- 6. İyi bir genel ağ haberinde her şeyden önce basit, 10. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI lık yapmak için büyük bir sermaye ve altyapıya ge- açıklayıcı tümceler kullanılır ve her tümcede bir rek yoktur. (II) Güçlü bir bilgisayar sistemi ve iyi bir düşünce ortaya konur. Uzun yan tümcelerden ve yazı işleri kadrosuyla dünyanın her köşesine çevrim edilgen yazılardan kaçınılır. İfade edilen her düşün- içi yayın yapılabilir. (III) Siteye yerleştirilen elektronik ce mantıksal olarak bir sonrakine akar. İnternet sayaç sayesinde yapılan yayının kaç kişi tarafından ortamındaki haber, bu genel kavramları kullanarak okunduğu kolayca tespit edilebilir. (IV) Böylece ke- olayın anlaşılmasını kolaylaştırır, okurun dikkatini sin tiraj sonuçları hemen anında öğrenilir. (V) Bunun daha fazla çeker. yanı sıra hangi haberin daha çok okunduğu, hangi yazarın daha çok takip edildiği, reklamlara kaç kişi- Bu parçada aşağıdaki cümle çeşitlerinin hangisi- nin net olarak baktığı belirlenebilir. ne örnek yoktur? Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisi A) Bağlı B) Basit yapılı yüklemin türüne göre diğerlerinden farklıdır? C) Olumsuz D) Girişik birleşik A) I B) II C) III D) IV E) V E) Sıralı 249

ETKİNLİK A Aşağıdaki ifadeleri dikkatli bir şekilde okuyarak haber yazılarıyla ilgili doğru ifadelerin sonuna “D”, yanlış ifadelerin sonuna “Y” yazınız. Doğru Yanlış 1. Haber yazıları, belli bir zamanda ve yerde olmuş olayları merakı giderecek 10. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI düzeyde ayrıntılı ve anlaşılır bir dille aktarır. 2. Haber yazılarının günlük ve önemli olması gerekmez. 3. Haber yazısı kolay anlaşılır; akıcı, açık ve duru olmalıdır. 4. Haber yazılarının toplumun büyük bir kısmını ilgilendirme zorunluluğu yoktur. 5. Yazan kişi anlattıkları karşısında tarafsız kalamaz, yoruma yer verir. 6. Yanlış anlaşılmalara yer verecek cümlelerden uzak durulmalıdır. 7. Anlatılanlar ilgi çekici olmak zorunda değildir. 8. Genel ağ haberciliğinde bir haber istendiği anda güncellenebilmektedir. 9. Genel ağ haberciliğindeki hız “atlatma haber” olgusunu artırmıştır. 10. Genel ağ haberciliği yazılı basında gazete tirajlarının artmasına sebep olmuştur. 11. Kümeleme tekniğinde haberler önem sırasına göre tekrar sınıflandırılır. 12. Kum saati tekniği, ters piramit ve öyküleme tekniğinin birleşiminden oluşan bir haber yazım tekniğidir. 13. 5N1K formülü genel ağ haberciliğinde de çok önemlidir. 14. Genel ağ haberleri okunma kolaylıkları nedeniyle daha çok yaşlı kitlelere hitap etmektedir. 15. Genel ağ en güvenilir haber kaynağıdır. 16. Resmî haberler halk arasındaki olayların halk tarafından muhabirlere bildirilme- siyle elde edilir. 17. Haber doğru olmalı, belgelere dayandırılmalı ve yorum yapılmadan açık, anlaşılır bir üslupla aktarılmalıdır. 18. Haber yazıları konularına göre değişik gruplara ayrılır. 19. Ajans; haberleri, dünya olaylarını toplayıp her yana dağıtan kuruluştur. 20. Köpek, insanı ısırırsa haber olmaz ama insan, köpeği ısırırsa bu haber olur. 255

TEST-2 CUMHURİYET DÖNEMİ’NDE GEZİ YAZISI - 1 1. (I) Ziyaret edilen mekânın basit bir tasvirinin ötesin- 4. Frankfurt Seyahatnamesi’nin gezgini “anlaşılmaz bir 10. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI de, gezi yazıları büyük ölçüde söylence ve mitlerde endişe tohumu” taşır. Bu endişe yabancı diyarlardaki yer bulan nitelikleri taşımakta, bir şehrin ya da bir gezgini kemiren cehaletin neticesidir. Endişe, gezgi- ülkenin farklı görünüşlerini sunmaktadır. (II) Gezi ya- ni bilme ve tanıma arzusuna sevk edecektir. “Maca- zısı bilinmeyen yabancı bir dünyaya açılan bir kapı ristan ve Avusturya’dan itibaren sembolist şairlerin işlevi görür. (III) Gezi yazısı yazarı, bir şair, roman- bütün o titrek hayalleri karşımda hakikat olmuştu.” cı ve tarihçi olabileceği gibi bir doktor, bir asker ya ifadesi gezginin endişeden tanımaya ve bilmeye yö- da herhangi bir gezgin de olabilir. (IV) Gezi yazısına neldiğini gösterir. Tanıma ve bilme kendisiyle birlikte kaynaklık eden tüm yolculuklar tek bir arzuyla ger- hayreti de getirir. Bu hayret, karşılaşılan bir mede- çekleştirilmiştir: yazınsal yeterlilik. (V) Genel bir sınıf- niyet karşısındaki bilme gayretidir. Bir zaman sonra landırma yapabilmek adına, basit bir merak güdüsü, gezgin kâşif kimliğiyle anlam katmanlarını keşfede- sanatsal mükemmelleşme arayışı ve bilme açlığı gibi cek ve edebî bir söylemle birlikte özgün betimlemeler üç farklı ve baskın motif tespit etmek mümkündür. eşliğinde gezi yazısını kaleme alacaktır. Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisin- Bu parçada sözü edilen eser aşağıdaki sanatçı- de bir bilgi yanlışı vardır? lardan hangisine aittir? A) I B) II C) III D) IV E) V A) Ahmet Mithat Efendi 2. I. Konusunu, gezilip görülen yerlerin ilgi çekici B) Namık Kemal yanları, insanların yaşama biçimi, dilleri, gele- C) Ahmet Haşim nek ve görenekleri, tarihi ve coğrafyası oluştu- rur. D) Yahya Kemal II. Gözlemle belirlenmiş ayrıntıları ve yazarın izle- E) Cenap Şahabettin nimlerini anlatır. 5. Bazen tenha bir istasyonda saatlerce tren, bazen gü- III. Tarih, coğrafya, toplum bilimi ve hukuka kay- neşle beraber uyumuş bir küçük kasabanın otelinde uyku beklerim. Fazla bir yağmur yahut kar fırtınası naklık eder. beni bir iki gün bir köye hapsederse arayıp soranım bulunmaz. Gün olur ki bomboş bir ovanın ortasında Aşağıdaki yazarların hangisi bu alanda Cumhuri- otomobil bozulur; şoför yoldan geçen kamyonlardan yet Dönemi’nde eser vermemiştir? pompa, tel, meşin ve lastik parçaları tedarik edip A) Azra Erhat makine veya tekerleğini tamir edinceye kadar etrafta B) Falih Rıfkı Atay dolaşırım yahut eski taş basması Muhammediyeler- C) Ahmet Mithat Efendi deki cennet bağı resimlerini andıran cılız bir ağacın D) Reşat Nuri Güntekin altında otururum. Bu saatlerde vakit öldürmek için E) Yavuz Bülent Bakiler icat ettiğim çarelerden biri de elime geçen bir kâğıt parçasına yollarda gördüğüm öteberiyi karmakarışık 3. Aşağıdaki eser - yazar eşleştirmelerinin hangisi not etmektir. yanlıştır? Reşat Nuri Güntekin’in “Anadolu Notları” adlı ese- rinden alınan bu parçayla ilgili olarak aşağıdaki- A) Düşsem Yollara Yollara - Haldun Taner lerden hangisi söylenemez? B) Göz Ucuyla Avrupa - Yusuf Ziya Ortaç C) Anadolu - Nahit Sırrı Örik A) Tartışma anlatım biçimiyle kaleme alınmıştır. D) Canım Anadolu - Bedri Rahmi Eyüboğlu E) Avrupa’da Ne Gördüm? - Melih Cevdet Anday B) Dili sade, akıcı, günlük konuşma dilidir. C) Sanatlı söyleyişlere yer verilmiştir. D) Eserin oluşmasında bir zorunluluk etkili olmuştur. E) Dönemin farklı zihniyet özelliklerini yansıtan ay- rıntılar yer almaktadır. 271

TEST-9 SARMAL TEST - 8 1. İlk eserlerinde bireysel duygu çözümlemelerine önem 2022 / AYT veren yazar, o dönemde, Evvela yazmakta bir gaye- 4. Anadolu sahası şairlerinden olan ---- XV. yüzyılın niz oldu mu? sorusuna şöyle cevap verir: Yazmayı yazmak için sevdim. Bir insanın nasıl sesi olur da söy- önemli isimlerindendir. Onun başarısı; şiirlerinde halk lerse ben de bir kuş öter gibi yazdım. Yazmak, hayatı- söyleyişlerini, deyim ve atasözlerini kullanmakta gös- mın büyük bir hazzıdır. Sanat hayatının son dönemin- terdiği ustalığa dayanır. Şairin ustaca kaleme aldığı de, yurdun toplum hayatını ele alarak töre romanları şiirlerine pek çok şair tarafından nazire yazılmıştır. (Sinekli Bakkal, Tatarcık, Sonsuz Panayır) yazmış; bu Özellikle “döne döne” redifli gazeliyle tanınan şair, ya- yoldaki eserlerinde konularını bireylerin duygusal ha- şadığı devirde Anadolu şairlerinin sultanı anlamında yatları üzerine değil, devirlerin, kuşakların gelenek ve “Hüsrev-i Rûm” olarak anılmıştır. görenekleri üzerine kurmuştur. Bu parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden Bu parçada söz edilen sanatçı aşağıdakilerin han- hangisi getirilmelidir? gisidir? A) Şeyhi B) Necati C) Ahmet Paşa A) Yakup Kadri Karaosmanoğlu D) Ahmed-i Dai E) Fuzuli B) Aka Gündüz 5. I. Manzum ve mensur karışık olan bu hikâyeler, C) Reşat Nuri Güntekin 15. yüzyılda yazıya geçirilmiştir. D) Halide Edip Adıvar II. Olağanüstü olaylarla gerçeğe uygun olaylar E) Refik Halit Karay eserde iç içedir. 2. Seherden seyre vardum murgzâra Hezârân murg gördüm geldi zara III. Türklerin eski yaşam tarzları ile ilgili ayrıntılar Gül ü lâleyle zeyn olmış çemenler yanında İslam dini ile ilgili özellikler de vardır. Oyuna girdi gönlekcek semenler IV. Eserde geçen “Dede Korkut” eseri oluşturan bir Çü gördüm nakş-ı Erjeng oldı sahra Edüp bir nice rengîn şi’r peyda halk ozanıdır. Bu dizeler içerik ve biçimsel özellikleri dikkate V. Hikâyelerde Oğuzlar’ın çevredeki boylar ile ara- alındığında aşağıdakilerin hangisinden alınmış- tır? larındaki savaşlar ve kendi iç mücadeleleri yer alır. A) Kaside B) Mesnevi Dede Korkut Hikâyeleri ile ilgili yukarıdaki numa- C) Murabba D) Müstezat ralanmış cümlelerin hangisinde bir bilgi yanlışı 10. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI vardır? E) Şarkı A) I B) II C) III D) IV E) V 3. Türkler tarih içinde birçok alfabe kullanmıştır ( ) Bu 6. İlahiler; genellikle Allah’ın birliğini, ihtişam ve kudretini alfabeler sırasıyla şunlardır ( ) Göktürk, Uygur ( ) Arap telkin eden şiirlerdir. Hem hece hem de aruz vezninin ve Latin alfabesi ( ) Ayrıca Orta Asya’daki bazı Türk kullanıldığı ilahiler, çeşitli tarikat çevrelerinde farklı devlet ve toplulukları Kiril alfabesini kullanmaktadır. isimlerle bilinirler. Bu parçada parantezle belirtilen yerlere aşağıdaki noktalama işaretlerinden hangileri sırasıyla geti- rilmelidir? A) (.) (.) (,) (...) B) (.) (;) (,) (.) Aşağıdakilerden hangisi bu isimlerden biri değil- dir? C) (.) (:) (,) (.) D) (!) (:) (,) (...) A) Âyin B) Tapuğ C) Durak E) (.) (:) (;) (...) D) Cumhur E) Tapşırma 289

………… Lisesi 20../20.. Eğitim Öğretim Yılı Puan: 10. Sınıf Edebiyat Dersi 2. Dönem 2. Ortak Sınavı Adı-Soyadı: Sınıfı ve Numarası: A. Aşağıdaki soruları cevaplayınız. 1. Balkan kentleri genelde, aşırı nüfus artışından ve 3. Anı türüyle ilgili aşağıdaki cümleleri doğru-yanlış bunun doğal sonucu trafik ve konut sorunundan olarak değerlendiriniz. nasiplerini almadıkları için hâlâ sakin görünümlerini korumaktalar. Sofya da öyle. Düzenli işleyen toplu ( ) Yaşanmakta olanı değil yaşanmış bir konuyu taşıma araçları, eski İstanbul’u anımsatan tramvay anlatır. ve troleybüsleri, Roma Dönemi’nden kalma hamam- ları, Osmanlıdan miras camisi ve birbirinden güzel ( ) İnsan belleğinde iz bırakan olay ve olguları anlatır. Ortodoks kiliseleriyle görülmeye değer bir kent. Alek- sandr Nevski gibi görece yeni ve altın sarısı soğan ( ) Tarihsel gerçeklerin öğrenilmesine katkı yaptığı kubbeleriyle parıldayan kiliseler de var elbet ama için tarihçilere ışık tutar. Orta Çağ’dan kalma, duvarları rengârenk fresklerle süslü, alçak kubbeli kiliselere daha fazla ilgi duydu- ( ) Sadece tanınmış, bilim, sanat ve politika adam- ğumu belirtmeliyim. Bunlardan en güzeliyse kentin larının yaşamlarını çalışma ve araştırmalarını biraz dışında kalan, ağaçların arasında unutulmuş anlatır. hatta terk edilmiş gibi bekleyen Boyana Kilisesi. ( ) Yazar unutulmasını istemediği gerçekleri günü a) Bu parçanın yazınsal türü nedir? gününe tutulan notlarla kalıcı kılar. ............................................................................. ( ) Geçmiş, birinci kişinin ağzından kişisel yargılar ve yorumlarla verilir. b) Bu parçanın ait olduğu yazınsal türün dört 4. Aşağıdaki eserlerin karşılarına yazarlarını yazı- 10. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI özelliğini çıkarınız. nız. • ........................................................................ a) Zoraki Diplomat: ................................................ b) Çankaya: ........................................................... • ........................................................................ c) Türk’ün Ateşle İmtihanı: .................................... d) Portreler: ............................................................ • ........................................................................ e) Babamın Arkadaşları: ....................................... f) Ah Beyoğlu Vah Beyoğlu: ................................. • ........................................................................ g) Siyasi ve Edebî Hatıralarım: .............................. h) Mavi Sürgün: ..................................................... 2. ‘13. boy’ tarihe ışık tutacak ı) Boğaziçi Yalıları: ................................................ Kazakistan’da bulunan Dede Korkut Hikâyeleri’nin j) Mor Salkımlı Ev: ................................................. üçüncü nüshası büyük heyecan yarattı. Vatikan 5. “Biri yer ( ) biri bakar ( ) kıyamet ondan kopar.” derler- ve Dresden’deki ilk iki nüshadan daha eski olan el yazması Türk kültür ve yazın dünyasının tarihî se inanın. Bize hayır ve mürüvvet hususunda eksiklik derinliklerine ışık tutacak. Büyük keşfi Türkiye’ye geldiği günden beri açlığı hatırımızdan çıkaramamış duyuran Prof. Dr. Metin Ekici “Salur Kazan’ın Yedi olduğumuzu az çok düşünmekle idrak edebiliriz. Pek Başlı Ejderhayı Öldürmesi başlıklı hikâye, Dede etraflı hatırlarım ki akşamüstü evine ( ) konağına gi- Korkut’un bilinen 12 boyuna bir katkı olarak 13’üncü rer girmez ilk adımdan sonra ( ) boy diyebileceğimiz yeni bir anlatma. Bu nüshadaki bütün metinleri, Korkut Ata’mızın soylamalarını, dil, — Sofralıklar gitti mi diye telaş gösteren zatlar çokça edebiyat, tarih, kültür hazinesi olarak bilim dünya- idi. Hele “Gitmedi, hazırlanıyor ( ) ” denilsin kabil mi sıyla mümkün olan en kısa zamanda paylaşmaya () çalışacağız.” diyor. Bu parçada parantezle belirtilen yerlere noktala- Bu parçadan haber metinlerinin hangi özellikleri- ma işaretlerinin uygun olanını getiriniz. ne ulaşılabilir? Maddeler hâlinde yazınız. a) b) c) d) e) 293

6. Toulon, Fransız Donanması’nın demirattığı, gece- 9. Geleneksel Türk tiyatrosu ile modern tiyatroyu leyin araba vapurlarının ışıklar içinde Güney deniz- beş madde ile karşılaştırınız. lerine doğru yol almak üzere demiraldığı korunmalı a) bir liman değil yalnızca, güzelliğini ilk bakışda ele vermeyen bir kent. Bu güne dek gezme fırsatım ol- b) mamıştı. Her yıl sonbahar da yapılan kitap fuarına bir yada iki günlüğüne gelip okurlarımla buluştukdan c) sonra Paris’e dönüyordum. Bu kez kenti gezmeye vakit ayırdım. Ve güzel süprizlerle karşılaştım. d) Bu parçada yazım yanlışı yapılan bölümlerin e) altını çiziniz. 10. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI 7. Merkezdeki dar sokakların çeşmeli, palmiyeli küçük 10. Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerlere alanlara açıldığı gibi çirkin, beton yapılar da ansızın, uygun sözcükleri yazınız. yerden bitercesine çıkıyor karşınıza. Bu cümlenin aşağıda istenen özelliklerini karşı- a) Konusu türlü dans ve davranışlarla anlatılan larına yazınız. müzikli, sözsüz tiyatro türüne ................... denir. a) Anlamına göre: b) Öge dizilişine göre: b) Sözlerinin tümü ya da çoğu “koro, solo, düet” c) Yüklemine göre biçiminde şarkılı olarak söylenen müzikli tiyatro d) Yapısına göre: eserine ................... denir. 8. 19’uncu yüzyılda Moskova’ya yolu düşen Avrupalı c) ................... konusunu seçkin kimselerin haya- tından ya da mitolojiden yani tanrılar arasındaki yazarların kentin Doğu’ya özgü havasından etkilen- ilişkilerden seçen tiyatrodur. dikleri, Ortodoks kilise ve manastırların rengârenk görüntülerinde oryantal bir çekim gücü buldukları d) ................... üslupta kusursuzluk aranmaz, kaba hatta bu durum karşısında büyülendikleri söylenebi- sayılan hatta küfürlü sözlere yer verilir. lir. Bu cümlede kaç tane yan cümlecik kullanıl- e) ................... hem acıklı hem komik olaylar aynı mıştır? Yan cümleciğin yüklemlerini aşağıdaki oyunda iç içe bulunur. boşluğa yazınız. .................................................................................. f) ................... anlatı bölümlerinin arasına söyleş- .................................................................................. meli, taklitli, kişileştirmeli bölümler yerleştirdiği .................................................................................. için o da diğer dramatik türlerle benzerlik göster- .................................................................................. mektedir. .................................................................................. .................................................................................. g) Orta oyununun iki önemli kişisi vardır: .................. ve ...................; oyun tümüyle bu iki kişinin etra- fında gelişir. h) ................... Osmanlının sosyal, siyasal, ekono- mik ve kültürel yapısını tanımamız için önemli ipuçları içerir; Osmanlının dil, din ve ırk zengin- liğini farklı kesimlerden kahramanlar aracılığıyla bir perde üzerinde yansıtır. ı) ......................... biraz öğrenim görmüş, gösteriş meraklısı, kendini beğenmiş yarı aydın tipidir; Arapça, Farsça kelimeleri sıkça kullanır. j) Karagöz gösterisini yapan kişiye ........................ denir. 294