TYT COĞRAFYA SB-2024 DEMO

TYT SORU BANKASI 1. OTURUM ➘ Sınav Kadar Kolay Sınav Kadar Zor YKSYükKsuerkuömgrleatriımSınavı ➘ Yen Nes l S mülasyonTestler ➘ Yen Öğret m Programına Uygun ➘ ÖSYMT p ve SarmalTestler ➘ Etk l Örgü veTam Hücreleme ➘ Öğret c Akıllı Kâğıtlar VİDEO ÇÖZÜMLÜ İsma lZEYBEK Mec tMüm nPOLAT SORU AVCILA ASKICELLENMİŞ YENİ B RI GÜN

7. Aşağıdaki şekilde bazı bölgeler numaralandırılarak gösteril- 9. Aşağıda Dünya’nın Güneş’in karşısındaki iki farklı konumu miştir. verilmiştir. 66°33` 66° 33ı K K lV 23° 27ı 66° 33ı l 23°27` 0° Güneş ışınları 23° 27ı 23° 27ı V lll 0° 66° 33ı 0° ll 23°27` G 23° 27ı I. Konum 66° 33ı G II. Konum Şekilde numaralandırılan bölgeler ile ilgili olarak aşağıda Buna göre aşağıdakilerden hangisi I ve II numaralı ko- verilen bilgilerden hangisi yanlıştır? numun ortak özellikleri arasında sayılamaz? A) Güneş ışınları yıl içerisinde en büyük açı ile II numaralı A) Ekvator’da gece ve gündüz sürelerinin eşit olması bölgeye düşer. B) Aydınlanma çemberinin kutup dairelerinden teğet geç- B) Gece ve gündüz süreleri arasında en fazla fark olan böl- mesi ge, IV’tür. C) Güneş ışınlarının dik açı ile geldiği yer ile Ekvator ara- C) III numaralı bölgede çizgisel hız en fazladır. sında 23° 27' enlem farkı olması D) Aynı gün içerisinde Güneş en geç V numaralı bölgede D) Gece ve gündüz süreleri arasında en fazla fark oluşan doğar. bir tarihin yaşanması E) I numaralı bölgedeki tan ve gurup süresi, V numaralı E) Ekvator’dan kuzeye doğru gidildikçe gündüz süresinin bölgeden daha uzundur. uzaması 10. 66° 33ı K 23° 27ı Güneş ışınları 0° 8. Aşağıda ekinoks ve gündönümü tarihlerinde Dünya’nın Gü- 23° 27ı 66° 33ı neş karşısındaki konumları verilmiştir. B G İ 21 Mart L G 21 Günberi - 3 Ocak 21 İ 66°33` III II IV Haziran Aralık 23°27` I Ekvator Günöte - 4 Temmuz S V A 23°27` TYT COĞRAFYA SORU BANKASI 23 Eylül R 66°33` M A L I. Kuzey Yarım Küre’deki yaz mevsimi Güney Yarım Dünya Güneş karşısında yukarıda verilen konumda iken, haritada numaralandırılan merkezlerle ilgili olarak Küre’den daha uzun sürer. aşağıdakilerden hangisi söylenemez? II. Eylül ekinoksu iki gün gecikir. A) I numaralı merkezde gece ve gündüz süresi eşittir. III. Yarım kürelerde aynı anda farklı mevsimler yaşanır. B) II numaralı merkezde öğle vakti cisimlerin gölgesi oluş- Buna göre yukarıdakilerden hangileri Dünya’nın Güneş maz. çevresindeki yörüngesinin elips şeklinde olmasının so- nuçları arasında yer alır? C) III numaralı merkezde 24 saat gündüz yaşanır. A) Yalnız II B) I ve II C) I ve III D) IV numaralı merkezdeki gece süresi diğer merkezlerden fazladır. D) II ve III E) I, II ve III E) V numaralı merkezde kış mevsimi başlar. 22

Test YEREL SAAT 4 1. Aynı boylam üzerinden ve farklı enlemlerden harekete ge- 4. Aşağıdaki şekilde beş merkezde Güneş'in aynı andaki ko- çen iki gözlemci grup, batıya doğru aynı mesafede yol al- numu verilmiştir. mıştır. Yolculuk sonunda gruplardan bir tanesinin daha ba- III tıdaki bir boylam üzerine ulaştığı görülmüştür. IV II Aşağıdakilerden hangisi bu durumun temel nedenidir? VI A) Yolculuk sırasında aynı zamanda Dünya’nın da dönmesi 15° 30° 30° 15° B) Yer ekseninin yörünge düzlemine eğik olması C) Yolculuğun farklı mevsimlerde yapılması 45° 45° D) Meridyenler arası mesafenin kutuplara doğru gidildikçe Buna göre, Güneş Türkiye'nin en doğusunda III numa- azalması ralı konumda iken Başlangıç Meridyeni'nde hangi ko- E) Dünya’nın yörüngesinin elips şeklinde olması numda yer alır? A) I B) II C) III D) IV E) V 2. Aşağıdaki tabloda Güney Yarım Küre’de yer alan ve doğu - batı uzunlukları aynı olan beş bölgenin doğusu ve batısı arasındaki zaman farkları verilmiştir. Bölge Doğu - Batı Arası Zaman Farkı (Dakika) I 18 II 32 III 38 IV 45 B V 76 İ 5. Aşağıdaki haritada bazı illerin boylam değerleri verilmiştir. Buna göre hangi bölge Ekvator’a daha yakındır? L 30° 33° 37° 42° G İ A) I B) II C) III D) IV E) V İzmit Ankara Ordu S A R Siirt M TYT COĞRAFYA SORU BANKASI A L 3. I. Yerel saatleri Haritaya göre aşağıdaki yargılardan hangisi yanlıştır? II. Başlangıç Meridyeni'ne olan uzaklıkları III. Ekvator'a olan uzaklıkları A) Yerel saati en geri olan merkez İzmit’tir. B) Ankara – Siirt arasındaki yerel saat farkı, Ordu – Ankara Güneş'in en tepe noktaya ulaştığı anları aynı olan iki merkezle ilgili olarak yukarıda verilen özelliklerden arasındaki yerel saat farkından fazladır. hangileri kesinlikle ortaktır? C) İzmit – Ankara arasında 12 dakikalık zaman farkı vardır. D) Güneş İzmit’te doğduktan 28 dakika sonra Ordu’da A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III doğmuştur. D) I ve II E) II ve III E) Ordu – Siirt arasında 20 dakikalık yerel saat farkı vardır. 33

HARİTALARDA TEMEL KAVRAMLAR Eş Yükselti Eğrileri (İzohips) ile Yer Şekillerinin Gösterilmesi Bir alanın kuş bakışı görünümünün ölçek kullanılmadan düzlem üzerine aktarılmasına kroki denir. Yeryüzünün ta- Haliç Vadi Sırt Menderes Tepe mamının ya da bir kısmının kuş bakışı görünümünün belli bir oranda küçültülerek düzlem üzerine aktarılmasına ise Okyanus harita denir. Deniz Projeksiyon Türleri Kapalı Delta Falez Boyun Dünya’nın şeklinden kaynaklanan hataların en aza indiri- çukur lebilmesi amacıyla projeksiyon yöntemleri geliştirilmiştir. Ekvator ve çevresi için silindirik, orta enlemler için konik; • Eş yükselti eğrilerinin ^ ya da V şeklini aldığı yani izo- kutuplar gibi dar alanların haritasının çiziminde ise düz- hipslerin keskin dönüş yaptığı yerlerde eğrilerin sivri lemsel projeksiyon kullanılır. Haritalarda oluşan hatalarda ucuna doğru gidildikçe yükselti artıyorsa orada vadi ölçek ve yer şekilleri de etkilidir. vardır. Ancak izohipslerin keskin dönüş yaptığı yer- lerde eğrilerin sivri tarafına doğru gidildikçe yükselti Harita Unsurları azalıyorsa orada sırt vardır. Harita unsurları ölçek, coğrafi koordinatlar, lejant, yön oku • Vadi ve sırtların her iki yanındaki eğimli yüzeylere ya- ve haritanın başlığıdır. maç denir. Harita Türleri A. Konularına göre B. Ölçeklerine göre • Ortak tabana sahip tepeler arasında boyun bulunur. 1. Genel haritalar 1. Büyük ölçekli haritalar • Deniz kıyısında, akarsu ağızlarında eğrilerin denize a) Topoğrafya ve fiziki doğru çıkıntı yaptığı yerde delta, kara içine doğru gi- b) Siyasi ve idari bölünüş • Plan: Ölçeği rinti yaptığı yerde ise haliç bulunur. c) Duvar ve atlas harita- 1 / 20 000’e kadar olan • Eğrilerin birbirine çok fazla yaklaştığı yerler deniz kı- ları büyük ölçekli haritalardır. yısında ise falez, akarsu vadisi üzerinde ise şelale olarak isimlendirilir. 2. Tematik (Özel) haritalar • Topoğrafya haritaları a) Jeomorfoloji da genellikle 1/20 000 ile Eğim Hesaplaması b) Hidrografya 1/200 000 arası büyük c) Klimatik (İzoterm ve ölçekle çizilir. İki nokta arasındaki yükselti farkı ve gerçek uzaklık kullanılarak eğimin bulunması sürecidir. izobar) ve bitki örtüsü 2. Orta ölçekli haritalar ç) Araziden yararlanma Formül Kısaltmalar: d) Nüfus ve ekonomi 3. Küçük ölçekli haritalar e) Toprak vb. haritalar hx100 ya da 1000 Eğim: Yüzde (%) ya da (�) Ölçek Türleri E = GU Yükselti farkı: h Haritalarda ölçek, kesir ve çizgi ölçek olarak ikiye ayrılır. Gerçek uzaklık: GU Profil Çıkarma Kesir Ölçek: Haritaların ölçeğinin kesirli sayılar ile Profil çıkarma işleminin aşamaları şunlardır: ifade edilmesidir. • Topoğrafya haritası üzerinde profili çıkarılacak bir 1 \" HU \" Her zaman \"1\" olmal›d›r. doğrultu belirlenir. 500.000 \" GU \" Birimi mutlaka cm olmal›d›r. • Belirlenen doğrultudaki eş yükselti eğrilerinin yüksel- . ti değerleri bulunur. Haritadaki küçültme oranıdır. • Yükselti değerleri bulunan eş yükselti eğrilerinin yük- seltilerine göre iz düşümleri alınır. Çizgi Ölçek: Haritaların ölçeğinin eş bölmeli (çentik) çizgiler üzerinde ifade edilmesidir. Ayrıca haritaların 200 küçültülmesi ve büyültülmesi durumlarında bozulma 500 olmaz. Bu yüzden daha kullanışlıdır. Eş bölmeli aralıklar Geçek uzaklık metre (Çentik) 1100 1000 0 5 10 15 km 900 800 Haritadaki Ölçeği birimdir. 700 uzaklık Birim değişkendir. 600 500 400 300 200 100 0

Te2st HARİTA ÜZERİNDE HESAPLAMALAR 1. 70 0 70 140 210 m 4. Bir haritada 75 km uzunluğundaki bir yol 15 cm ile gös- Yukarıdaki çizik ölçeğin boyu 4 cm’dir. terilmiş ise aynı haritada 16 cm2 alan kaplayan gölün yüz ölçümü gerçekte kaç km2 dir? Bu ölçeğin kesir ölçek cinsinden değeri aşağıdakiler- A) 300 B) 400 C) 450 D) 500 E) 600 den hangisidir? A) 1/70 B) 1/7.000 C) 1/14.000 D) 1/210.000 E) 1/700.000 2. A B 5. Aşağıdakilerden hangisinde verilen kesir ölçeğin karşı- lığı yanlış eşleştirilmiştir? C A) 1 20 24 68 5 cm km 200.000 Deniz Yukarıdaki haritada ABC yolunun uzunluğu 4 cm’dir. B) 1 0 20 40 60 80 100 m Bu yolun uzunluğu 8 km olduğuna göre haritanın ölçeği 20.000 nedir? 5 cm C) 1 01 23 45 5 cm km 100.000 A) 1/25.000 B) 1/50.000 C) 1/100.000 D) 1 15 0 15 30 45 60 km D) 1/200.000 E) 1/250.000 B 1.500.000 İ 5 cm L E) 1 0 5 10 15 20 25 G İ 500 m 5 cm 3. 0 X km S 4 cm A R Öğretmen: Gençler! Tahtada gösterilen bu çizgi ölçeğin M TYT COĞRAFYA SORU BANKASI kesir ölçek olarak değeri 1/200.000 olduğuna göre X ile be- A lirtilen yere hangi sayı gelmelidir? L Melis: Hocam, 4 olmalı. Zeynep: Öyle zannediyorum ki 8. Rana: Hesapladım 12 çıktı. 6. Saatte 100 km hızla giden bir otomobil x – y yolunu 2 saatte Yusuf: Bence 24. Mehmet: Kesinlikle 6. almaktadır. Yukarıda verilen öğretmen – öğrenci diyaloğunda hangi Bu yol harita üzerinde 25 cm olarak gösterildiğine göre öğrenci bu soruyu doğru cevaplamıştır? haritanın ölçeği aşağıdakilerden hangisidir? A) 1/40.000 B) 1/80.000 A) Melis B) Zeynep C) Rana C) 1/100.000 D) 1/400.000 D) Yusuf E) Mehmet E) 1/800.000 47

6. B 8. 1000 A 1700 1000 1500 200 A B 700 Deniz 1/200.000 Yukarıdaki haritada gösterilen arazinin A – B doğrultu- Yukarıdaki topoğrafya haritasında A – B arası mesafe sundaki profili aşağıdakilerden hangisidir? 5 cm olarak gösterildiğine göre bu noktalar arasındaki yamaç eğimi yüzde (%) kaçtır? A) (m) B) (m) A) 3 B) 6 C) 9 D) 12 E) 15 2000 2000 1500 1500 B 9. 5 1000 1000 B 12 4 500 500 3 A BA Deniz C) (m) D) (m) 2000 2000 1500 1500 1000 1000 500 500 A BA E) (m) Yukarıdaki haritada gösterilen numaralı okların hangi- sinin yönünde çıkarılacak profilde falez görülür? 2000 1500 A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5 1000 500 AB B 10. Aynı dağın farklı ölçeklerle çizilmiş olan yamaçlarına ait İ aşağıdaki topoğrafya haritalarından hangisinin ölçeği L daha büyüktür? G İ A) B) 7. 75 1000 600 S 800 LA R 300 TYT COĞRAFYA SORU BANKASI M 150 K A C) D) K L 30 600 Yalnızca yukarıdaki izohips haritasındaki bilgilerden 10 yararlanılarak aşağıda verilenlerden hangisine ulaşıla- maz? 200 A) K – L arasındaki arazinin gerçek uzaklığına E) B) K – L arasındaki yükselti farkına 500 7510000 C) Eğrilerin kaçar metre arayla geçtiğine D) K noktasının yükseltisine 0 250 E) Akarsuyun akış yönüne 52

6. IV Deniz 9. Bir topoğrafya haritasında eş yükselti eğrileri X yöresinde I sık aralıklarla geçerken Y yöresinde seyrek aralıklarla geç- mektedir. II V Buna göre X ve Y yörelerinde aşağıdakilerden hangisi- III Deniz nin kesin olarak farklı olduğu söylenebilir? A) Yükselti değerleri Yukarıdaki topoğrafya haritasında numaralandırılmış B) İklimleri noktaların üzerinde bulundukları yer şekli, aşağıdaki- C) Yer şekillerinin uzanış doğrultusu lerden hangisinde yanlış verilmiştir? D) Yer şekillerinin eğimi E) Bitki örtüleri A) I – Delta B) II – Boyun 10. Aşağıda bir yörenin izohips yöntemi ile çizilmiş topoğrafya C) III – Falez D) IV – Tepe haritası verilmiştir. E) V – Kapalı çukur K 7. İG EC A K Deniz L 100 Buna göre harita incelendiğinde aşağıdakilerden han- gisi söylenemez? A) Haritanın kuzeydoğusunda kapalı bir çukur vardır. B) K merkezi 100 – 150 metreler arasında yer alır. C) Akarsu menderesler oluşturmuştur. H F JD B D) En yüksek yerin yükseltisi 250 metreden fazladır. Eş yükselti eğrileriyle çizilmiş yukarıdaki haritada veri- E) L merkezi delta ovası üzerinde bulunur. len doğrultuların hangisinde yükselti farkı en fazladır? B A) A – B B) C – D C) E – F İ L 11. Aşağıda bir arazinin topoğrafya haritası verilmiştir. D) G – H E) İ – J G İ S 100 Deniz K 8. 1/200.000 ölçekli aşağıda verilen topoğrafya haritasında A R A ve B noktaları arasındaki mesafe 20 cm’dir. M TYT COĞRAFYA SORU BANKASI A 01 23 L km 3 cm A Yalnızca haritadaki bilgilerden yararlanılarak; I. arazideki gerçek alanın hesaplanması, B II. profil çıkarma, 800 III. kıyı uzunluğunun belirlenmesi, 400 IV. coğrafi koordinatların tespiti işlemlerinden hangileri yapılamaz? Buna göre A ve B noktaları arasındaki yamaç eğimi bin- de kaçtır? A) Yalnız II B) Yalnız IV C) I ve II A) 10 B) 20 C) 30 D) 40 E) 50 D) II ve III E) III ve IV 54

7. İnsanların dönenceler arasında daha çok yüksek yer- 11. Aşağıda atmosferin katmanları şematik olarak gösterilmiş- leri, dönenceler dışında kalan yerlerde ise alçak yerleri tir. yerleşim alanı olarak seçmiş olmaları aşağıdakilerden hangisini örneklendirir? A) Gelir kaynaklarının insan yaşamına etkisini B) Kara ve deniz dağılışının insan yaşamına etkisini C) İklimin insan yaşamına etkisini D) Dünyadaki her yerin yerleşime elverişli olduğunu E) Gelişmişlik düzeyinin yerleşim alanı seçimine etkisini TYT COĞRAFYA SORU BANKASI C }Ekzosfer TermosferB İyonosfer D Ozonosfer Mezosfer }A Stratosfer Troposfer Buna göre şekil üzerinde gösterilen noktalarla ilgili aşağıda verilen bilgilerden hangisi yanlıştır? 8. Orta kuşak karalarında hava durumu iklimi yansıtmazken A) A noktası sıcaklığın en yüksek olduğu yerdir. B) C noktasında gazlar iyonlaşmış hâldedir. kutup kuşağında ve ekvatoral bölgelerde hava durumu ikli- C) B noktası gök taşlarının kırıldığı bir ortamda yer alır. mi yansıtmaktadır. D) Gazların yoğunluğu en fazla A noktasında, en az C nok- Buna göre aşağıdaki ülkelerden hangisinde hava duru- tasındadır. mu iklimi en iyi yansıtır? E) D noktasında Güneş’ten gelen zararlı ultraviyole (morö- A) Türkiye B) Brezilya C) Almanya tesi) ışınları tutulur. D) İngiltere E) İran 12. I. Volkanik faaliyetler II. Ulaşım faaliyetleri III. Fay kuşakları IV. Akarsu rejimleri Yukarıdakilerden hangilerine iklimin doğrudan etkisi 9. I. Ankara’da 15 ekim günü havanın yağışlı olması vardır? II. Alanya’da yıllık sıcaklık farkının az olması A) I ve II B) I ve III C) II ve III III. Rize’de her mevsimin yağışlı geçmesi ve en fazla yağı- D) II ve IV E) III ve IV şın sonbahar aylarında olması B ➡ BUNU İYİ BİLnin zarar görmesi İ IV. Malatya’da gerçekleşen dolu sonucu kayısı bahçeleri- L G Yukarıda bazı merkezlerle ilgili olarak verilen durumlar- İ Hava Olayları dan hangileri iklim ile ilgili bilgi verir? İklimin Etkileri S A) I ve II B) I ve III C) II ve III A D) II ve IV E) III ve IV R M A L Doğal Ortama Etkileri Beşerî Ortama Etkileri 10. • Atmosferin en alt katmanıdır. Yer şekilleri Yerleşmelerin dağılışı Erozyon Yerleşmelerin dokusu • Yerden yansıyan ışınlarla alttan ısınır. ve yapısı • Gaz yoğunluğu en çok olan katmandır. Kütle hareketleri Nüfusun dağılışı Buzulların etki alanı Tarımsal üretimi Yukarıda bazı özellikleri verilen atmosfer katmanı aşa- Hayvancılık faaliyetleri ğıdakilerden hangisidir? Toprak oluşumu Ulaşım faaliyetleri Yer üstü suları Turizm etkinlikleri Yer altı suları A) Termosfer B) Stratosfer C) Mezosfer Bitki türleri ve dağılışı Hayvan türleri ve dağılışı D) Troposfer E) Ozonosfer 64

5. Aşağıda Dünya’nın temmuz ayı indirgenmiş izoterm haritası 7. Aşağıda Dünya’nın indirgenmiş yıllık ortalama sıcaklık hari- verilmiştir. tası verilmiştir. Haritada verilen bilgiler göz önüne alınırsa, aşağıdaki Haritada, yarım kürelerdeki sıcaklıkların farklılık gös- sonuçlardan hangisine ulaşılamaz? termesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir? A) En yüksek sıcaklıklar Kuzey Yarım Küre’dedir. A) Dünya’nın yıllık hareketi B) Dünya’nın ekseninin eğik olması B) 20 °C izotermi Güney Amerika'nın batı kıyılarında Peru– C) Dünya’nın eksen hareketi Şili soğuk su akıntısı etkisiyle Ekvator'a doğru sapmıştır. D) Kara ve denizlerin dağılışı E) Okyanus akıntıları C) Yüksek sıcaklık adaları Oğlak Dönencesi üzerinde oluş- muştur. 8. Aşağıdaki haritada Dünya’nın ocak ayı indirgenmiş izoterm D) İzoterm eğrileri Kuzey Yarım Küre’de daha fazla sapma değerleri gösterilmiştir. yapmıştır. E) Kuzey Afrika’daki sıcaklıklar Güney Afrika’ya göre daha fazladır. B 6. Aşağıda bir bölgenin indirgenmiş izoterm haritası verilmiştir. İ Yalnızca haritadaki bilgilere dayanılarak aşağıdaki yar- L gılardan hangisine ulaşılamaz? –12° G A) En yüksek sıcaklıklar Güney Yarım Küre’de Oğlak Dö- –8° -10o nencesi çevresinde ölçülmüştür. -1,6o İ 2,1o B) Dünya’nın en soğuk yeri olan Sibirya üzerinde düşük sı- caklık adacığı oluşmuştur. –4° -6,4o S 0° -3,6o C) En düşük sıcaklıklar Kuzey Yarım Küre’de ölçülmüştür. 7,4o A D) Güney Yarım Küre’de en yüksek sıcaklık ile en düşük 8o 4o 3,8o K R sıcaklık arasındaki fark 20° dir. M E) Sıcaklıklar Ekvator’dan kutuplara doğru genel olarak TYT COĞRAFYA SORU BANKASI 6,2o A azalmaktadır. L ➡ SAKIN UNUTMA! Haritadaki sıcaklık dağılışına bakılarak aşağıdaki yo- İzotermler, karalarda ve okyanuslarda sapmalar yapar. İzo- term eğrilerinin karalarda sapma yapması karasallıkla, ok- rumlardan hangisi yapılamaz? yanuslarda sapma yapması okyanus akıntıları ile ilgilidir. A) Bölgenin kuzeydoğusunda yükselti fazladır. B) Kuzeydoğuya doğru sıcaklık düşmektedir. C) İzoterm eğrileri 4 °C aralıkla çizilmiştir. D) En düşük sıcaklık ile en yüksek sıcaklık arasındaki fark 20 °C’den fazladır. E) Aynı izoterm eğrisi üzerinde sıcaklık değerleri aynıdır. 70

Test RÜZGÂRLAR 6 1. Aşağıdakilerden hangisi kıyı meltemleri ile muson rüz- 5. Basınç farkının artması, rüzgâr hızının artmasına neden gârlarının ortak özelliğidir? olur. A) Dar bir alanda etkili olmaları 1012 III1010 IV B) Oluşumlarındaki basınç farkının az olması I 1014 V C) Yağış getirmeleri 1006 D) Kara ve denizlerin farklı ısınması sonucunda oluşmaları 1016 II E) Yerel rüzgâr özelliği taşımaları 1008 1018 2. l. Sürekli basınç kuşakları arasındaki basınç farkı nede- Buna göre yukarıda verilen izobar haritasında esiş yön- leri numaralı oklarla gösterilen rüzgârlardan hangisinin niyle oluşurlar. hızı daha fazladır? II. Yazın denizden karaya doğru, kışın karadan denize A) I B) II C) III D) IV E) V doğru eserler. III. Yıl içerisinde esiş yönleri değişir. Yukarıdakilerden hangileri sürekli rüzgârların ortak özel- 6. Aşağıdaki haritada, muson rüzgârlarının bir mevsimdeki likleri arasında sayılamaz? esiş yönü gösterilmiştir. A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II Asya D) l ve III E) II ve III 3. l. Basınç merkezleri arasındaki basınç farkı Ybüakssıneçk II. Yer şekilleri III. Dünya’nın günlük hareketi IV. Basınç merkezlerinin birbirine olan uzaklığı Yukarıdakilerden hangileri rüzgârın hem hızını hem de Hint Okyanusu yönünü etkileyen faktörlerden biridir? A) l ve II B) I ve III C) II ve III B Alçak basınç İ D) II ve IV E) III ve IV L G İ Musonlar kara ve denizlerin farklı ısınmasına bağlı ola- rak oluştuğuna göre haritada gösterilen rüzgârların 4. Kuzey 360 oluştuğu aylar için aşağıdaki yorumlardan hangisi yan- lıştır? 30 S 25 A A) Hint Okyanusu’nda alçak basınç alanı vardır. R Batı 20 Doğu M B) Güney Asya kıyıları yağışlıdır. 75 A 20 L C) Kuzey Yarım Küre’de kış mevsimi yaşanır. 35 D) Asya’nın iç kesimlerinde yüksek basınç oluşmuştur. TYT COĞRAFYA SORU BANKASI 280 Güney E) Hint Okyanusu Asya Kıtası’ndan daha sıcaktır. Yer şekillerinin uzanış doğrultusunun hâkim rüzgâr yönü üzerinde etkili olduğu bilindiğine göre yukarıda rüzgâr frekans gülü verilen merkez ile ilgili, l. Kuzeydoğu – güneybatı uzanışlı bir vadidedir. 7. Gün içinde iki merkez arasındaki basınç farkının artması; II. Kuzeybatısı ve güneydoğusunda dağlar vardır. III. Geniş bir ovanın ortasındadır. l. rüzgâr hızının artması, II. yağış oluşması, III. nem açığının azalması yargılarından hangilerine ulaşılabilir? olaylarından öncelikle hangilerine neden olur? A) Yalnız l B) Yalnız II C) I ve II A) Yalnız l B) Yalnız II C) Yalnız III D) l ve III E) II ve III D) l ve II E) II ve III 73

12. Aşağıda Dünya’nın ocak ayı indirgenmiş izoterm haritası 14. Hava kütlesi Bağıl nem (%) l 80 verilmiştir. II 50 III 20 lV 30 V 60 Yukarıdaki tabloda bağıl nemleri verilen hava kütleleri- nin mutlak nemleri aynı kabul edilirse hangisinin sıcak- lığı en fazladır? Haritada verilen bilgilere göre A) I B) II C) III D) IV E) V l. En düşük sıcaklıklar Kuzey Yarım Küre’dedir. 15. Orman üst sınırını sıcaklık, karasallık ve yükselti belirler. II. Yıllık sıcaklık farkları Güney Yarım Küre’de daha fazla- V dır. lV III. En soğuk ve en sıcak yerler kıtaların iç kesimleridir. IV. İzotermlerin Güney Amerika’nın batı kıyılarında ve Avrupa’nın kuzeybatı kıyılarında sapmasının ana ne- deni sürekli rüzgârlardır. yargılarından hangilerine ulaşılamaz? A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV I II III B Buna göre haritadaki numaralanmış yerlerin hangisin- İ de orman üst sınırı daha alçaktır? L A) I B) II C) III D) IV E) V G İ 13. S A R M A 16. Aşağıdakilerden hangisinde kara ve denizlerin farklı TYT COĞRAFYA SORU BANKASI L ısınma özelliğine sahip olması etkilidir? Yukarıdaki basınç merkezi ile ilgili olarak, A) Kuzey Yarım Küre’de yaz koşulları yaşanırken Güney Yarım Küre’de kış koşulları yaşanması I. Yüksek basınç merkezidir. II. Kuzey Yarım Küre’de yer alır. B) Denizden esen rüzgârların yazın serinletici, kışın ılıtıcı III. Alçak basınç merkezidir. etki yapması IV. Güney Yarım Küre’de yer alır. C) Ekvator’dan kutuplara doğru gidildikçe sıcaklığın azal- yargılarından hangilerine ulaşılır? ması A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) Toros Dağları’nın güney yamaçlarının kuzey yamaçla- rından daha sıcak olması D) II ve IV E) III ve IV E) Batı Avrupa kıyılarının Kanada’nın doğu kıyılarından sı- cak olması 83

Test GRAFİK, TABLO, HARİTA, METİN YORUMU 5 1. Aşağıdaki grafikte bir yörenin aylık sıcaklık ve yağış ortala- 3. Aşağıdaki tabloda bazı merkezlerin sıcaklık ve yağış de- maları verilmiştir. ğerleri verilmiştir. 300 Yağış Yağış Sıcaklık 30 Merkez En soğuk En sıcak Yıllık yağış (mm) Sıcaklık (°C) 25 ay (°C) ay (°C) miktarı (mm) l –5,3 250 II 7 23 536 III 11,2 22 1257 200 20 lV 25 29,4 950 V 2,5 27 2387 150 15 27 650 100 10 50 5 Tablodaki bilgilere göre bu merkezlerden hangisinde ekvatoral ikliminin karakteristik özellikleri belirgin ola- 00 rak görülür? OŞ M NMHT A E E K A Aylar A) I B) II C) III D) IV E) V Grafikten yararlanarak bu yöreyle ilgili aşağıdaki bilgi- 4. İklim Özellik lerden hangisi elde edilemez? A) Yağışın mevsimlere dağılışı l Ekvatoral Her mevsim yağışlı ve sıcak B) Kış aylarındaki yağış türü II Savan C) Deniz seviyesinden yüksekliği lII Akdeniz Yazları kurak, kışları yağışlı D) Yıllık ortalama sıcaklık değeri E) Yıllık ortalama yağış tutarı IV Okyanusal Yazları sıcak ve kurak, kışları ılık yağışlı 2. Aşağıdaki grafikte bir iklim tipinin aylık sıcaklık ve yağış or- V Sert karasal Yazları serin, kışları ılık ve her mev- talamaları verilmiştir. sim yağışlı Yazları serin ve kurak, kışları soğuk ve kar yağışlı Yağış Sıcaklık B Tabloda numaralandırılarak verilen iklim–özellik eşleş- İ tirmelerinden hangileri yanlıştır? (mm) Yağış (°C) 100 Sıcaklık L A) l ve II B) l ve IV C) II ve V 75 40 30 50 20 G D) III ve lV E) III ve V 25 10 İ 0 O ŞM N M H T A E E K A0 Aylar -10 S 5. Aşağıda bazı iklimlerin en fazla yağış aldığı dönemleri ve -20 A bitki toplulukları verilmiştir. -30 I R İklim En fazla Bitki örtüsü TYT COĞRAFYA SORU BANKASI II M yağış aldığı III A L dönem I Muson Yaz Yaprak döken ormanlar lV II Savan Kış Tayga ormanları III Akdeniz Kış Kızılçam ve maki V IV Tundra Yaz Tundra V Ilıman okyanusal Sonbahar Karma orman Buna göre bu iklim tipi yukarıdaki haritada gösterilen Buna göre hangi iklim tipiyle ilgili verilen bilgi yanlıştır? numaralı merkezlerin hangisinde görülür? A) I B) II C) III D) IV E) V A) I B) II C) III D) IV E) V 95

7. 10. Aşağıdaki şekilde oluşumu gösterilen föhn rüzgârları Tür- l kiye’de en fazla Doğu Karadeniz’de görülür. lII lV ll V Föhn Temmuz ayında yukarıdaki haritada gösterilen numara- Deniz lanmış noktaların hangisinde bağıl nem oranı en fazla, nem açığı en azdır? Buna göre Doğu Karadeniz’de etkili olan föhn rüzgârı için aşağıdakilerden hangisi söylenirse yanlış olur? A) I B) II C) III D) IV E) V A) Kış aylarında çığ düşmesine neden olabilir. 8. Y S B) Tarım ürünlerinin zamanından önce olgunlaşmasını sağ- lar. S Y %23 K %35 %6 %53 C) Sıcaklığı her 100 metrede 1 °C artırır. İ D) Kuzey yamaçlarda bitki çeşitliliğini artırır. %20 E) Kış aylarında sel baskınlarına neden olabilir. %30 %15 K İ %18 I II Yukarıdaki grafiklerde yağışın mevsimlere dağılışı veri- len iller aşağıdakilerden hangileri olabilir? I II A) Kars Antalya B) Konya Adana C) Rize Samsun 11. Türkiye’de yağış miktarının bölgeden bölgeye farklılık D) Ankara Mersin E) Erzurum Eskişehir göstermesinde aşağıdakilerden hangisinin etkisi en az- dır? B A) Denize göre konum İ B) Yükselti L C) Bitki örtüsü G D) Dağların uzanış doğrultusu İ E) Hâkim rüzgâr yönü 9. Sıcak hava S A TYT COĞRAFYA SORU BANKASI Soğuk hava R M A L Yukarıdaki şekilde gösterilen yağış oluşum türü ile ilgili 12. Türkiye kış aylarında Sibirya termik yüksek basınç merkezi- olarak aşağıda verilenlerden hangisi yanlıştır? nin etkisine girer. A) Kış aylarında tüm Türkiye’de etkilidir. Bu durum Türkiye’de aşağıdakilerden hangisine neden B) En fazla Akdeniz çevresi illerinde görülür. olur? C) Türkiye’de görülmesi matematiksel konum ile ilgilidir. D) İç Anadolu’da sıcaklıkların arttığı bahar aylarında yay- A) Güneş ışınlarının daha dar açı ile gelmesine B) Bulutsuz ve ayaz günler yaşanmasına gınlaşır. C) Çok bulutlu ve soğuk günler yaşanmasına E) Dünya’da en fazla 60o enlemlerinde ve orta kuşakta gö- D) Ülke genelinde şiddetli sağanak yağışlar görülmesine E) Ilık ve yağışlı hava koşullarının yaşanmasına rülür. 100

7. 9. I. Anadolu Yarımadası genel itibarıyla yükselirken Kara- Volkanik faaliyetler sonucunda oluşan adalara deniz ve Akdeniz çökmektedir. Çukurova ve Ergene bir yenisi daha eklendi. Geçtiğimiz ocak ayında Ovası'nda biriken kalın tortul tabakalar bu ovaların (2015) Avustralya’nın doğusundaki Tonga çökmesinde etkili olmaktadır. Ege Denizi, İstanbul ve Krallığı’na bağlı adalar civarında, okyanus altında Çanakkale boğazlarının oluşmasında da bu hareketler gerçekleşen patlama sonrası oluşan ada keşfedil- etkili olmuştur. meye başlandı. Yaklaşık bir ay süren patlama so- nucunda ortaya çıkan bu ada, komşu adalar olan II. Doğu Anadolu’daki Nemrut Kalderası ve Konya’daki Hunga Tonga ve Hunga Ha'apai’ye de hayli zarar verdi. Öyle ki patlama kaynaklı asit yağmurları iki Meke Tuzlası ile Nevşehir'de bulunan Acıgöl maar adanın da bitki örtüsünü yok etti. Komşu adalar- özelliği taşıyan yeryüzü şekillerindendir. daki hayat yok olurken yeni ada şimdiden kuşlara ev sahipliği yapmaya başladı. III. Türkiye, ilk olarak I. Jeolojik Zaman'da meydana gelen Yukarıda verilen gazete haberine göre aşağıdaki bilgi- Hersinyen ve Kaledoniyen kıvrımlarından etkilenmiştir. lerden hangisine ulaşılamaz? Bu dönemde oluşan kıvrımlı yapılar, dış kuvvetlerin A) Büyük Okyanus’ta meydana gelen volkanik faaliyet so- etkisiyle aşınarak zamanla sertleşmiştir. nucunda yeni bir kara parçası oluştuğu Yukarıda numaralandırılarak verilen bilgilerin ilişkilen- B) Yeni oluşan adanın bazı canlı türleri için yaşam alanı dirilebileceği iç kuvvetler aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? hâline geldiği C) Volkanik patlamaların çevre sorunlarına yol açtığı l II III D) Volkanik patlamaların Avustralya’nın yüz ölçümünü bü- A) Orojenez Epirojenez Volkanizma yüttüğü E) Volkanik patlamaların biyoçeşitliliğe zarar verdiği B) Epirojenez Volkanizma Orojenez C) Volkanizma Orojenez Epirojenez D) Epirojenez Deprem Volkanizma E) Deprem Volkanizma Orojenez 10. Aşağıda Türkiye deprem bölgeleri haritası gösterilmiştir. Haritanın lejant kısmında deprem riski en çok olan yerler 1. derece, en az olan yerler ise 5. derece olarak belirtilmiştir. B 8. İç kuvvetler bazı yeryüzü şekillerinin oluşmasında dolaylı İ L olarak etkili olmaktadır. G Buna göre aşağıdaki yeryüzü şekillerinden hangisinin İ oluşumunda sel suları temel etken, volkanizma olayı ise elverişli arazi oluşturduğu için dolaylı etkendir? S A) B) A R TYT COĞRAFYA SORU BANKASI M 1. derece deprem bölgesi 3. derece deprem bölgesi A 2. derece deprem bölgesi 4. derece deprem bölgesi L 5. derece deprem bölgesi C) D) Buna göre 1 ve 5. derece deprem bölgesinde yer alan il örneklerinden hangisi doğrudur? 1. 5. A) İzmir Erzincan E) B) Kars Konya C) Bingöl Tekirdağ D) Düzce Karaman E) Yozgat Mardin 122

Te1st RÜZGÂR VE BUZULLARIN ŞEKİLLENDİRMESİ 1. Yeryüzünün aşınma, taşıma ve birikim faaliyetleriyle şekil- 4. lenmesine etkili olan kuvvetlere, dış kuvvetler denir. l Aşağıdakilerden hangisi dış kuvvetlerden biri değildir? A) Akarsular B) Buzullar IV V C) Rüzgârlar D) Volkanizma II lll E) Canlılar “Yaşadığım ülkede fiyord kıyıları, sirk gölleri ve moren te- peleri gibi yeryüzü şekilleri yaygındır.’’ diyen bir kişinin haritada numaralı alanların hangisinde yaşadığı söyle- nebilir? A) I B) II C) III D) IV E) V 2. I. Hamada II. Moren III. Barkan IV. Sander Yukarıdaki yeryüzü şekillerinin hangilerinin oluşumun- 5. Rüzgârlar hızlarının azaldığı veya bir engelle karşılaştığı da buzullar etkili olmuştur? yerlerde taşıdığı malzemeleri biriktirerek bazı şekiller oluş- A) I ve II B) I ve III C) II ve III turur. D) II ve IV E) III ve IV Aşağıdakilerden hangisi bu şekillere örnek verilebilir? A) Lös B) Moren C) Alüvyon D) Yardang B E) Hamada İ L G 3. Genellikle yağışlı bölgelerde akarsular, kurak bölgelerde İ rüzgârlar, kıyılarda dalga ve akıntılar, karstik bölgelerde yer altı suları, yüksek enlemler ile dağlık bölgelerde ise buzullar S 6. daha etkilidir. A R M TYT COĞRAFYA SORU BANKASI lA ll L IV lll Yukarıdaki yer şekillerinin yaygın olduğu bir bölge için, aşağıdakilerden hangisi söylenemez? V A) Kurak ve yarı kurak iklim özellikleri görülür. B) Kimyasal çözülme etkilidir. Buna göre haritada numaralı alanların hangisinde C) Doğal bitki örtüsü zayıftır. rüzgâr daha etkilidir? D) Rüzgâr etkili bir dış kuvvettir. A) I B) II C) III D) IV E) V E) Günlük sıcaklık farkı fazladır. 129

Te2st AKARSULARIN ŞEKİLLENDİRMESİ – I 1. Çeşitli kaynaklardan beslenerek yeryüzünde eğim doğrul- 4. Bir akarsuda mendereslerin artması; I. yatak eğimi, tusunda bir yatak içinde akışa geçen sulara akarsu denir. II. akarsu boyu, Akarsuların şekillendirici etkileri taşıdığı su kütlesi ve mal- III. akış hızı zemeyle doğru orantılıdır. Bunun yanında akarsuların yer- yüzünün şekillendirmesinde iklim özellikleri, yeryüzü şe- özelliklerinden hangilerinin azaldığının göstergesidir? killeri, kayaçların özellikleri ve bitki örtüsü gibi faktörler de etkilidir. A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II Buna göre aşağıdaki bölgelerin hangisinde akarsu şe- D) I ve III E) I, II ve III killendirmesinin etkili olduğu söylenemez? A) Kongo Havzası B) Büyük Sahra C) Amazon Havzası D) Muson Asyası E) Batı Avrupa 5. Eğimin azalmasına bağlı olarak hızı azalan akarsular, taşı- mış olduğu malzemeyi eğimin azaldığı yerlerde biriktirirler. Buna göre aşağıdakilerden hangisi akarsu biriktirme şekillerine örnek verilebilir? 2. I. Menderes A) Peribacası B) Dev kazanı II. Taraça III. Ova C) Peneplen D) Plato IV. Plato E) Delta Yukarıdaki yer şekillerinden hangileri akarsuların hem aşındırma hem de biriktirme faaliyetleri sonucunda meydana gelmiştir? A) I ve II B) I ve III C) II ve III 6. Aşağıdaki grafikte bir merkezin aylara göre ortalama yağış D) II ve IV E) III ve IV ve bu merkezin içinde doğup denize dökülen bir akarsuyun aylara göre ortalama akım değerleri gösterilmiştir. B Yağış Yağış Akım (m3/sn) 160 (mm) Akım 45 140 40 3. Akarsuyun yatak eğiminin azalmasıyla aşındırma gücü aza- İ 120 35 L 100 30 lırken taşınan alüvyonlar birikmeye başlar. Alüvyal tabanlı G 80 25 vadi adı verilen bu vadilerde, akarsular büklüm oluşturarak İ 60 20 akar. 40 15 10 Buna göre aşağıdakilerden hangisi alüvyal tabanlı va- S didir? A 20 5 R A) B) M A L 00 TYT COĞRAFYA SORU BANKASI OŞ M NMHT A E E K A Aylar C) D) Buna göre yağışın az olduğu dönemlerde akarsuyun E) akımının yüksek olmasında; I. boyunun kısa olması, II. kaynak sularının bol olması, III. kar erimelerinin etkili olması durumlarından hangilerinin etkili olduğu söylenebilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III 131

7. Aşağıdaki haritada bir yöredeki akarsular gösterilmiştir. 10. Akarsular aşağıdaki vadi türlerinin hangisinde mende- res oluşturarak akarlar? A) Alüvyal tabanlı vadi B) Boğaz vadi C) Kanyon vadi D) Asimetrik vadi E) Kertik vadi K 11. I. Yağış miktarı II. Bitki örtüsü Deniz III. Eğim 0 5 10 km Yukarıdakilerden hangileri akarsuların aşındırma ve bi- riktirme faaliyetlerini etkiler? Bu haritadaki yöre ile ilgili olarak; A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II I. Akarsuların boyu 20 km den fazladır. D) II ve III E) I, II ve III II. Güneyden kuzeye doğru yükselti artmaktadır. III. Akarsuların taşıdığı su miktarları birbirinden çok farklı- dır. IV. Akarsularda menderesler oluşmuştur. yorumlarından hangilerini doğrulayacak bilgi yoktur? 12. I. II. A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV III. 8. Akarsular, taban seviyelerine yakın kesimlerde eğimin azal- ması sonucu taşıdığı malzemeyi biriktirerek taşkın ovasını oluşturur. Akarsu yatağının genişlediği söz konusu bu bölümler- B Yukarıda numaralandırılarak gösterilen vadi türleri, aşa- de akarsu üzerinde aşağıdaki yer şekillerinden hangisi İ meydana gelir? L ğıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? G İ I II III A) Irmak adası B) Dev kazanı A) Kanyon Tabanlı Kertik C) Peneplen D) Birikinti yelpazesi B) Boğaz Kanyon Kertik E) Çağlayan S C) Asimetrik Kanyon Boğaz A R D) Tabanlı Kertik Boğaz M A E) Boğaz Tabanlı Kertik L TYT COĞRAFYA SORU BANKASI 9. Aşındırma Biriktirme I Dev kazanı Delta II Ova Plato ➡ DİKKAT III Peribacası Dağ içi ovası Tarımsal faaliyetler ve biyoçeşitlilik açısından önemli alanlar olan deltalar her kıyıda oluşamaz. Deltaların oluşabilmesi IV Kırgıbayır Dağ eteği ovası için akarsular kıyıya yeterli miktarda malzeme taşımalı ve kıta sahanlığı geniş olmalıdır. Buna karşılık kıyıda güçlü V Peneplen Irmak adası akıntıların olmaması gerekir. Yukarıdaki tabloda verilen akarsu aşındırma ve biriktir- me şekillerinden hangisi yanlıştır? A) I B) II C) III D) IV E) V 134

19. ➡ BUNLARI İYİ ÖĞREN Yukarıdaki yeryüzü şekillerinin ortak özellikleriyle ilgili TÜRKİYE’DEKİ KIYI TİPLERİ olarak aşağıdakilerden hangisi söylenebilir? A) Rüzgâr aşındırmasıyla meydana gelmiştir. 1. Ria Tipi Kıyılar: İstanbul ve Çanakkale boğazları, İs- B) Rüzgârın oluşturduğu yeryüzü şekilleridir. tanbul – Haliç Yöresi ve Güneybatı Ege’de (Menteşe C) Akarsu aşındırmasıyla meydana gelmiştir. kıyıları) görülür. D) Rüzgâr biriktirmesiyle meydana gelmiştir. E) Buzulların oluşturduğu yeryüzü şekilleridir. 2. Dalmaçya Tipi Kıyılar: Antalya – Kaş, Finike, Kale ve Muğla – Fethiye, Marmaris’te görülür. 3. Liman Tipi Kıyılar: Kapıdağ Yarımadası, Küçük ve Büyük Çekmece kıyıları ve Sinop–İnceburun’da görü- lür. 4. Enine Kıyılar: Ege Denizi kıyılarında Edremit – Ku- şadası arasında yaygındır. Girinti ve çıkıntı fazla, kıta sahanlığı geniştir. 5. Boyuna Kıyılar: Karadeniz ve Akdeniz kıyıları bu tür- dendir. Girinti ve çıkıntı az, kıta sahanlığı dardır. – Türkiye’de mutlak konum özelliklerinden dolayı fiyort ve skyer, göreceli konum özelliklerinden dolayı haliçli ve watt tipi kıyılar görülmez. TÜRKİYE’NİN BAŞLICA YER ŞEKİLLERİ 1. Karadağ 2. Karacadağ 1. Çatalca 3. Hasan D. Yıldız 2. KPolactaoelalirı Küre Dağları DBealftraasBİı Çarşamba 4. Melendiz D. Kaçkar Dağı Dağları Deltası 5. Erciyes D. Ergene 1 L 1. Erzurum Ovası 2 2. Ardahan 3 12 G 3. Kars 1. Dikili 4 İ Platoları 2. Menemen 3. Selçuk 2 4. Balat Uludağ Bozok S Uzunyayla 3 4 1. Nemrut D. deltaları Yazılıkaya Haymana Platosu A Platosu 1 3 2. Süphan D. Platosu Platosu 3. Tendürek D. R 3 12 4. Ağrı D. 12 TYT COĞRAFYA SORU BANKASI CiPhalantobseuyli Obruk Plt. 3 4 5 M 12 A L Buzul Dağı Menteşe Teke Konya Taşeli Silifke Çukurova 1. G.Antep Altınbaşak Karacadağ Dağları Platosu Ovası Platosu Deltası Deltası 2. Ş.Urfa (Harran) Ovası 3. Adıyaman Platoları 148

Test SU KAYNAKLARI 1 1. Okyanuslara boğazlar aracılığıyla bağlantısı olup kıta içleri- 5. Akım miktarı yıl içinde fazla değişkenlik göstermeyen akar- ne sokulan denizlere iç deniz denir. sular düzenli rejime sahiptir. Aşağıdakilerden hangisi iç denizlere örnek verilemez? Buna göre; A) Çin Denizi B) Akdeniz I. Amazon, II. İndus, C) Baltık Denizi D) Kızıldeniz III. Kongo, IV. Ganj E) Karadeniz nehirlerinden hangilerinin rejimleri düzenlidir? A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV 2. I. Karadeniz 6. II. Ege Denizi III. Akdeniz Yukarıdaki denizlerin tuzluluk oranına göre çoktan aza Yağış doğru sıralaması hangisinde doğru verilmiştir? Kaynak A) I, II, III B) I, III, II C) II, I, III Kalker D) II, III, I E) III, II, I 3. Türkiye’de aşağıda verilen oluşumlarına göre göller ile Su Yukarıdaki şekilde gösterilen kaynak ile ilgili olarak bu göllere örnek eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır? aşağıdakilerden hangisi söylenebilir? Oluşum Örnek A) Mineralce zengin ve sıcaktır. A) Tektonik İznik Gölü B) Belirli aralıklarla fışkırır. B) Heyelan set Abant Gölü C) Kıyı set Durusu Gölü B C) Bol miktarda kireç içerir. D) Volkanik Nemrut Gölü İ E) Karstik Tuz Gölü L D) Sondaj kuyuları açılarak çıkarılır. G E) Aktif volkanik bölgelerde bulunur. İ S 7. Aktif volkanik bölgelerde yer altındaki sıcak suların ve su A buharının belirli aralıklarla fışkırması sonucu oluşan kay- naklara gayzer adı verilir. R 4. * Akarsuyun akım miktarının yıl içerisinde gösterdiği M TYT COĞRAFYA SORU BANKASI değişim A * L IV Akarsu yatağının bir kesitinden bir saniyede geçen su l lll * * miktarı ll Akarsuyun kolları ile birlikte sularını topladığı alan Akarsu havzalarını birbirinden ayıran sınır Yukarıda tanımı verilmeyen kavram, aşağıdakilerden V hangisidir? A) Akarsu havzası B) Akarsu rejimi Buna göre haritada numaralı ülkelerin hangisinde gay- zer kaynağı bulunmaz? C) Akarsu akımı D) Su bölümü çizgisi E) Denge profili A) I B) II C) III D) IV E) V 151

Test BİTKİLER 3 1. Bitki toplulukları; ağaç, çalı, ot ve çöl formasyonu olmak 4. Yeryüzünün belirli bölgesinde yaşayan ve başka sahalar- üzere dörde ayrılır. da rastlanmayan bitki türlerine endemik bitki denir. Geçmiş jeolojik dönemlere ait iklim koşullarında yaşamış bitki türle- Buna göre aşağıdakilerden hangisi ot formasyonları rinden bazıları, günümüz iklim koşullarına uyum sağlayarak arasında yer almaz? varlığını sürdürmektedir. Bu bitkilere de relikt bitkiler denir. A) Savan B) Bozkır C) Çayır Buna göre Türkiye’de bulunan aşağıdaki bitkilerden hangisi endemik veya relikt bitki değildir? D) Tayga E) Tundra A) Anzer çayı B) Sığla ağacı 2. Aşağıdaki haritada bazı alanlar numaralandırılarak gösteril- C) Kızılçam D) Safran otu miştir. E) Datça hurması l lll 5. Tahrip edilen bazı orman alanları kendini yenileyebilirken lI bazıları bodur ağaççıklardan oluşan bitki topluluğuna dönü- Numaralandırılan alanlarda yaygın olan ağaç formas- şür. Bu bitki formasyonuna çalı formasyonu adı verilir. yonu aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? Buna göre aşağıdakilerden hangisi çalı formasyonu I II III olarak değerlendirilebilir? A) Savan A) Yağmur Muson Tayga B) Galeri ormanları ormanları ormanları ormanları C) Tundra D) Maki E) Step B) Muson Tayga Yağmur ormanları ormanları ormanları C) Tayga Yağmur Muson B ormanları ormanları ormanları İ 6. Aşağıda bir bölgenin aylık ortalama sıcaklık ve yağış grafiği D) Tayga Muson Yağmur L verilmiştir. ormanları ormanları ormanları G İ Yağış Yağış Sıcaklık (mm) Sıcaklık (°C) 300 30 E) Yağmur Tayga Muson ormanları ormanları ormanları S 250 25 A 200 20 R 150 15 M 100 10 TYT COĞRAFYA SORU BANKASI 3. • Kurak ve yarı kurak bölgelerde ormanların tahrip edil- A 50 5 mesiyle ortaya çıkan bozkırlardır. L 0 0 Ş MN M H T A E E K A 0 Aylar • Geniş yapraklı ağaçların tahrip edilmesiyle ortaya Buna göre bu bölgede; çıkan bitki örtüsüdür. I. maki, • Makilerin tahrip edilmesi ile ortaya çıkan kısa boylu çalı II. garig, III. savan, topluluğudur. IV. tundra • Tropikal iklim bölgesinin uzun boylu ot topluluğudur. Yukarıda hangi bitki örtüsü ile ilgili bilgi verilmemiştir? A) Alpin çayır B) Antropojen bozkır bitki türlerinden hangileri görülür? C) Savan D) Garig E) Psodömaki A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV 155

DÜNYA NÜFUSUNUN TARİHSEL NÜFUS PİRAMİTLERİ SÜREÇTEKİ DEĞİŞİMİ Dünya nüfusunda ani artışların olduğu ve sıçrama dönemi Nüfus piramitlerine bakılarak o bölgedeki toplam nüfusun yaş denilen dönemler üç tanedir: gruplarına göre dağılımı ile genel olarak o bölgenin toplumsal ve ekonomik yapısı hakkında bilgi edinilebilir. 1. Birinci sıçrama dönemi: Yaklaşık 1 milyon yıl önce 65+ 65+ insanların çeşitli aletlerin yapımını öğrenmesiyle ya- 60-64 60-64 şanmıştır. Böylece besin ihtiyaçları daha rahat temin 55-59 55-59 edilmiş, vahşi hayvanlardan da daha rahat korunul- 50-54 50-54 muş, ölüm oranları azalmıştır. 45-49 45-49 2. İkinci sıçrama dönemi: Yaklaşık 10 000 yıl önce yer- 40-44 40-44 35-39 35-39 leşik hayata geçilmesiyle yaşanmıştır. Böylece hay- 30-34 30-34 vanlar evcilleştirilmiş ve tarımla uğraşılmış, gıda üreti- 25-29 25-29 mi artmış ve hayat koşulları iyileşmiştir. 20-24 20-24 15-19 15-19 3. Üçüncü sıçrama dönemi: Sanayi Devrimi sonucun- 10-14 10-14 da yaşanmıştır. Tıptaki gelişmeler, beslenme ve sağlık 5-9 5-9 koşullarının gelişmesiyle ölüm oranları azalmış, hayat standartları yükselmiştir. 0-4 milyon 0-4 milyon 0 5 10 15 20 0 5 10 15 20 DÜNYA’DA NÜFUSUN DAĞILIŞI Kenarları içe çökük Düzgün üçgen biçimli nüfus Dünyada Nüfusun Dağılışını nüfus piramidi: Doğum ve ölüm piramidi: Doğum oranlarının Etkileyen Faktörler oranlarının fazla olduğu az yüksek olmasına karşılık ölüm gelişmiş ülkelere ait nüfus oranlarının azalmaya piramididir. Piramidin alt başladığı ülkelere ait nüfus kısmının geniş olması piramididir. Doğum oranları gerçekleşen doğumlar sonucu yüksek olduğu için çocuk sayısının fazla piramidin alt kısmı geniştir. olmasından kaynaklanmaktadır. 65+ 65+ 60-64 60-64 55-59 55-59 50-54 50-54 45-49 45-49 Doğal Faktörler Beşerî Faktörler 40-44 40-44 • İklim • Tarihî faktörler 35-39 35-39 30-34 30-34 25-29 25-29 20-24 20-24 15-19 15-19 10-14 10-14 5-9 5-9 0-4 5 10 15 20 milyon 0-4 5 10 15 20 milyon 0 0 • Yeryüzü şekilleri • Tarım Arı kovanı nüfus piramidi: Çan şeklinde nüfus piramidi: Doğum ve ölüm oranlarının Belirli bir süreçte düşük olan • Toprak yapısı • Sanayi düşük olduğu gelişmiş doğum oranlarının sonradan ülkelere ait nüfus piramididir. artış gösterdiği ülkelere ait nüfus • Kara ve denizlerin dağılışı • Madencilik piramididir. Bu nedenle piramidin taban kısmı genişlemeye • Su kaynakları • Turizm başlamıştır. Piramidin üst kısmı- nın geniş olması ise yaşlı • Ulaşım nüfus oranının fazlalığından kaynaklanmaktadır. • Ticaret Aritmetik Nüfus Yoğunluğu: Bir yerdeki nüfus sayısının o ye- 65+ rin yüz ölçümüne bölünmesiyle hesaplanır. Dünyada aritmetik 60-64 nüfus yoğunluğu en çok olan kıtalar sırasıyla Asya ve Avrupa 55-59 iken en az yoğunluk Okyanusya Kıtası’ndadır. 50-54 45-49 Dünya’daki En Sık Dünya’daki En Seyrek 40-44 Nüfuslu Yerler Nüfuslu Yerler 35-39 30-34 • Güney ve Doğu Asya • Çöl bölgeleri 25-29 20-24 • Batı ve Orta Avrupa • Kutuplara yakın böl- 15-19 geler 10-14 • Kuzey Amerika’nın do- ğusu • Orta kuşaktaki yük- 5-9 sek dağlar 0-4 milyon • Nil Deltası ile Batı Afrika’da Nijerya ve • Ekvator'daki akarsu 0 5 10 15 20 çevresindeki kıyılar havzaları (Amazon ve Kongo havzaları) Asimetrik şekilli nüfus piramidi: Doğum oranında ciddi bir düşüşün görüldüğü ülkelere ait nüfus piramididir. Piramidin taban kısmına bakıldığında doğum oranlarının hızla düştüğü ve nüfus artış hızının azaldığı görülür. Bu durum, ülkelerin gelişmişlik seviyesinin yükselmeye başladığının göstergesi- dir. Bangladeş, Çin ve Brezilya gibi ülkelerin nüfus piramidi bu şekildedir.

Test NÜFUSUN GELİŞİMİ, DAĞILIŞI VE NİTELİKLERİ – II 4 1. I. Endüstrinin gelişmesine bağlı olarak Batı Avrupa’da 4. Aşağıda, bir ülkenin 2020 yılına ait nüfus piramidi verilmiş- nüfusun yoğun olması tir. II. Tarım alanlarının verimli olmasından dolayı, Nil Delta- Yaş grupları sı’nda nüfusun yoğun olması 85+ III. Sıcaklık ortlamalarının düşük olması nedeniyle, Alas- 80-84 75-79 ka’da nüfusun seyrek olması 70-74 IV. Kuraklıktan dolayı, Büyük Sahra’da nüfusun seyrek ol- 65-69 Erkek Kadın ması 60-64 Yukarıdakilerden hangileri nüfusun dağılışı üzerinde 55-59 etkili olan doğal faktörlere örnek gösterilebilir? 50-54 45-49 40-44 A) I ve II B) I ve III C) II ve III 35-39 30-34 25-29 20-24 D) II ve IV E) III ve IV 15-19 10-14 5-9 0-4 642024 6 (%) (%) 2. Nüfusun yaş ve cinsiyet yapısını gösteren grafiklere nüfus Bu piramitteki bilgilere göre, ülkenin aşağıdaki özellik- lerinden hangisine ulaşılamaz? piramitleri denir. Nüfus piramitlerine bakılarak ilgili bölgenin A) Aktif nüfus oranına toplumsal ve ekonomik yapısı hakkında bilgi edinilebilir. B) Yaşlı nüfus oranına C) Erkek nüfus oranına Buna göre nüfus piramitlerinin şekil özellikleriyle ilgili D) Aritmetik nüfus yoğunluğuna aşağıdakilerden hangisi yanlıştır? E) Bağımlı nüfus oranına A) Düzgün üçgen şeklindeki nüfus piramitleri yüksek do- ğum ve ölüm oranlarını gösterir. B) Çan şeklindeki nüfus piramitleri doğumların yeniden art- 5. I. İnsan gücü bakımından ülke savunmasında zayıflama maya başladığını gösterir. II. Sosyal güvenlik kurumlarının giderinde artma C) Arı kovanı şeklindeki nüfus piramitleri doğum ve ölüm III. İş gücüne duyulan ihtiyaçta azalma oranlarının düştüğünü gösterir. B D) Tabanı hızla daralan nüfus piramitleri doğum oranının İ Bir ülkede yaşlı nüfus oranının artışına bağlı olarak yu- düştüğünü gösterir. karıdakilerden hangilerinin görülmesi beklenir? L E) Kenarları içe çökük nüfus piramitleri gelişmiş ülkelere ait G A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III nüfus piramididir. İ D) I ve II E) I, II ve III S A 6. Aşağıda numaralandırılan beş farklı ülkede aktif nüfusun TYT COĞRAFYA SORU BANKASI R ekonomik sektörlere dağılım oranları verilmiştir. M 3. Coğrafya dersinde yaşadığı şehir hakkındaki bilgileri- A ni aktaran bir öğrenci şehir nüfusunun % 30’unun hizmet, L Ülkeler Tarım (%) Sanayi (%) Hizmet (%) %15’ inin sanayi, %55’inin tarım sektöründe çalıştığını söy- I 15 35 50 lemiştir. II 2 33 65 Buna göre öğrencinin yaşadığı şehirde hangi ekonomik III 25 25 50 faaliyet alanında çalışanların oranı en yüksektir? IV 68 12 20 A) Birincil ekonomik faaliyet V 15 25 60 B) İkincil ekonomik faaliyet C) Üçüncül ekonomik faaliyet Buna göre hangisinin diğerlerinden daha az geliştiği D) Dördüncül ekonomik faaliyet söylenebilir? E) Beşincil ekonomik faaliyet A) I B) II C) III D) IV E) V 171

7. Aşağıda Türkiye’de çalışan nüfusun 2000 ve 2020 yıllarına 9. Türkiye’de kır ve şehir yerleşmeleri karşılaştırıldığında, ait ekonomik faaliyet kollarına dağılımı verilmiştir. kırsal yerleşmeler için aşağıdakilerden hangisi söyle- nemez? %17 %16 A) Tarım sektöründe çalışanların oranı yüksektir. Sanayi Tarım B) Kişi başına enerji tüketimi düşüktür. C) Nüfusun doğal artış hızı yüksektir. %26 %57 %20,7 %63,3 D) Eğitim düzeyi yüksektir. Tarım Hizmet Sanayi Hizmet E) Genellikle göç verir. 2000 2020 10. Nüfusu 10 000’in altında olan yerleşmeler kırsal, bu sayının Buna göre; üzerinde olan yerleşmeler de şehirsel yerleşme olarak ka- bul edilmektedir. I. En fazla artış hizmet sektöründe gerçekleşmiştir. II. Tarımsal ürün ve ürün çeşitliliği azalmıştır. II III. Tarım sektöründe çalışanların oranı azalmıştır. IV IV. Sanayi sektöründe çalışanların oranı 2 kat artmıştır. yargılarından hangilerine ulaşılamaz? A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) II ve IV E) III ve IV I III 8. Aşağıdaki grafikte 1927-2023 yılları arasındaki Türkiye’nin kır ve şehir nüfus oranları verilmiştir. Buna göre haritada numaralı alanların hangilerinde kır- sal yerleşme daha fazladır? Kır ve kent nüfusu (%) Kır B Şehir A) I ve II B) I ve III C) II ve III 100 İ 80 D) II ve IV E) III ve IV 60 L G İ 40 S 20 A R 0 M A Grafiğe göre; L TYT COĞRAFYA SORU BANKASI 1927 1935 1940 1945 1950 1955 1960 1965 1970 1975 1980 1985 1990 2000 2010 2012 2017 2023 I. 1985 yılında şehir nüfus oranı kır nüfus oranından da- 11. Ülkemizde kır ve şehir yerleşmeleri, genellikle ekonomik ha fazladır. etkinlikler ve nüfus miktarına göre belirlenmektedir. Kırsal II. Kır ve şehir nüfusunun değişmesinde iç göç etkili ol- alanda daha çok tarım, şehirlerde ise sanayi ve hizmet sek- törü ön plandadır. muştur. III. 2014 yılından sonra iç ve dış göçler sona ermiştir. Buna göre aşağıdakilerden hangisinin kırsal alanlarda yargılarından hangilerine ulaşılır? daha fazla gelişme göstermesi beklenir? A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II A) Sağlık B) Eğitim C) Arıcılık D) II ve III E) I, II ve III D) Ticaret E) Güvenlik 182

4. Aşağıda dünya nüfusunun büyüme eğrisi verilmiştir. 6. Demografik Dönüşüm Modeli; ülkelerin doğum ve ölüm (Nüfus) Sanayi Devrimi oranlarının yüksek olduğu aşamadan, bu oranların düşük 10 milyar Tarım Devrimi olarak gözlemlendiği aşamaya geçişini ifade etmektedir. Ülkelerin gelişme ve kalkınma sürecine bağlı olarak ortaya 10 milyon çıkan bu durum, nüfus piramitlerinin şeklinin değişmesine neden olmaktadır. Alet yapımı 10 bin Görseldeki bilgilere göre aşağıdakilerden hangisi söy- lenemez? 1 000 000 100 000 10 000 1000 100 10 A) Çan şeklindeki piramitte doğum oranı tekrar yükselmek- (Günümüzden yıl önce) tedir. B) Nüfusun doğal artışının istikrarlı olduğu piramit düzgün Nüfusun büyüme eğrisine göre, üçgen biçimlidir. I. Verilen yıllarda dünya nüfusu bazen hızlı bazen yavaş C) Demografik dönüşüm modeli doğum ve ölüm oranları- artırmıştır. nın yüksekten düşük aşamaya geçişini ifade eder. D) Ölüm oranında hızlı düşüşün yaşandığı piramit düzgün II. İnsanların hayat standardı yükseldikçe nüfus daha üçgen şeklindedir. fazla artmıştır. E) Doğum ve ölüm oranının yüksek olduğu piramit kenarla- III. Doğal yaşama bağlı olarak insan ömrü ilk dönemlerde rı içe çökük şeklindedir. daha uzundur. yargılarından hangileri söylenirse doğru olur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III 5. lI l lIl IV I. nüfuslanma tipi: İnsanların yerleşik hayata geçmelerin- B de etkili bir faktör olan tarım faaliyetleri uygulandıkları alan- İ ların sık nüfuslu olmasını sağlamıştır. L G İ II. nüfuslanma tipi: Sanayi sektöründe iş gücüne duyulan S ihtiyacın fazla ve bu alanlarda yaşam standartlarının üst A seviyede olması nüfusun yoğunlaşmasına neden olmuştur. R 7. TYT COĞRAFYA SORU BANKASI Yukarıda özelikleri verilen nüfuslanma tipleri harita M I II üzerinde numaralandırılarak gösterilen alanların hangi- A III lerinde görülür? L IV I. nüfuslanma tipi II. nüfuslanma tipi A) I, III II, IV V B) III, IV I, II C) II, IV I, III Yukarıdaki haritada gösterilen alanlardan hangisindeki D) I, II III, IV ülkenin yoğun olarak beyin göçü verdiği söylenebilir? E) II, III I, IV A) I B) II C) III D) IV E) V 186

8. Zeynep: 1960'yı yıllarda dedem köy muhtarının duyurusuy- 10. % % la Almanya'ya çalışmaya gitmiş. Şu an dedem her iki ülke- 100 Ruanda Belçika nin de vatandaşlığına sahip. 80 %17 %7 %50 100 %78 %77 Tarım Berk: Ben çocukken çok fazla yağmur yağdığı bir gün 80 evimizin üzerine çok büyük bir kaya kütlesi düşmüştü. Biz 60 %76 60 Sanayi bu yüzden İstanbul'a taşınmıştık. 40 %15 40 Hizmetler Aslı: Uzak doğu ülkelerinden Avrupa kentlerine gelen aka- 20 %35 20 %21 %22 demisyenlerin bazılarının çalışmalarını buralarda devam ettirdiğini gördüm. 0 %1 %1 Çalışan nüfusun Ekonomik faaliyet 0 Yukarıda bahsedilen göç türlerinin nedenleri sırasıyla sektörül dağılımı kollarının ülke Ekonomik faaliyet aşağıdakilerden hangisinde doğru verilmiştir? ekonomisine katkısı Çalışan nüfusun kollarının ülke ekonomisine katkısı sektörül dağılımı Yukarıdaki grafiklerde Ruanda ve Belçika’da aktif nüfusun ekonomik faaliyet kollarına dağılışı ve bu faaliyet kollarının ekonomiye katkısı verilmiştir. Zeynep Berk Aslı Buna göre söz konusu ülkelerle ilgili olarak, A) Doğal Sosyal/Kişisel Ekonomik B) Siyasi Ekonomik I. Ruanda’da tarımdan elde edilen gelir Belçika’dan faz- C) Ekonomik Doğal D) Ekonomik Siyasi Doğal ladır. E) Siyasi Doğal Sosyal/Kişisel Doğal Sosyal/Kişisel II. Çalışan nüfusun sektörel dağılımı ile ekonomik faali- yetlerin ülke ekonomisine katkısı Belçika’da neredeyse birbirine paraleldir. III. Her iki ülkede de halkın çoğunluğu hizmet sektöründe çalışmaktadır. yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III 11. Aşağıdaki görselde yerleşme dokusu toplu olan bir yerleşim birimi gösterilmiştir. B İ L G 9. Çalışan nüfusun ekonomik faaliyet kollarına dağılışı zama- İ na ve ülkelere göre farklılık gösterir. Gelişmişlik düzeyi dü- şük olan ülkelerde genel olarak birincil ekonomik faaliyetler S yaygındır. A R II M TYT COĞRAFYA SORU BANKASI A I VL IV III Buna göre bu yerleşim birimi için, I. Suyun az olduğu düz ve hafif engebeli arazilerde kurul- muştur. II. Tarım alanları geniştir. Buna göre haritada numaralandırılarak gösterilen ülke- lerden hangisinin ekonomik faaliyetlerde çalışanların III. Sık dokulu bir yerleşmedir. dağılışı diğerlerinden farklıdır? genellemelerinden hangileri söylenirse doğru olur? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III A) I B) II C) III D) IV E) V D) II ve III E) I, II ve III 187

16. Türkiye’de yeryüzü şekillerinin dağlık ve engebeli olduğu 19. yerlerde nüfus seyrektir. I V IV III II Buna göre haritada numaralandırılmış alanlardan han- gisinin seyrek nüfuslu olmasında yeryüzü şekillerinin dağlık ve engebeli olması etkili değildir? A) I B) II C) III D) IV E) V 17. Türkiye’de Cumhuriyet Dönemi’nden günümüze kadar Yukarıda verilen görsellerle ilgili olarak aşağıda veri- lenlerden hangisi yanlıştır? nüfusun artmasında; A) Verimli tarım alanlarında insanlar kendi tarlalarının kı- I. Hatay’ın anavatana katılması, yısına geçici ya da sürekli meskenler yaparak dağınık yerleşmeler oluşturabilir. II. mülteci veya sığınmacı olarak gelenler, B) Meskenlerin sıra hâlinde bulunduğu yerleşmeler çizgi- III. mübadele ile gidenler, seldir. IV. eğitim oranının artması C) Yerleşim yerinin her yöne kolayca gelişmesi sonucu dairesel yerleşmeler oluşur. faktörlerinden hangileri etkili olmuştur? D) Yerleşmeler; bulunduğu arazinin özellikleri, ekonomik A) I ve II B) II ve III C) II ve IV faaliyetler ve kültürel özelliklere bağlı olarak çeşitli geo- metrik şekillere sahip olabilirler. D) III ve IV E) I, II ve IV B İ E) Ulaşım olanaklarının en gelişmiş olduğu yerleşmeler L dağınık yerleşmelerdir. G İ ➡ BUNLARI İYİ ÖĞREN 18. Aşağıdaki göçün türü ve bu göçün türüne verilen örnek S Birincil Ekonomik Faaliyetler: Geçimin doğrudan toprak A ya da sudan sağlanmasıdır. Tarım, hayvancılık, balıkçılık, olay eşleştirmelerinden hangisi yanlıştır? R ormancılık ve madencilik gibi ekonomik faaliyetleri kapsar. M TYT COĞRAFYA SORU BANKASI Göçün Türü Örnek Olay A İkincil Ekonomik Faaliyetler: Ham maddelerin işlenip in- A) Mevsimlik göç L sanların kullanabileceği ürünlere dönüştürüldüğü sanayi Antalya’ya turizm amacıyla faaliyetleri ile inşaat ve enerji sektörlerini de kapsar. yapılan göçler Üçüncül Ekonomik Faaliyetler: İnsanlara hizmet sunulan B) Mübadele göçü 1923 Lozan Antlaşması ile eğitim, sağlık, yargı, ulaşım, ticaret, turizm, bankacılık, ülkemize gelen göçler sigortacılık, pazarlama, muhasebe, basın – yayın, güvenlik gibi sektörleri kapsar. C) Siyasi göç Suriye’den Ürdün’e savaştan dolayı yapılan göçler Dördüncül Ekonomik Faaliyetler: Veri toplama, işleme ve yayma, yazılım – donanım, grafik – tasarım ve online D) İşçi göçü 1960’larda çalışmak amacıyla hizmetler ile reklam yayıncılığı vb. faaliyetlerdir. Üniversi- Almanya’ya yapılan göçler teler, bilişim teknolojileri ve araştırma merkezleri bunlara örnektir. E) Yeni Dünya göçleri Bilim insanlarının başka ülke- lere göç etmesi Beşincil Faaliyetler: Üst düzey kamu – özel sektör yöne- ticiliği ve icra kurulu başkanlığı (CEO) bu faaliyet grubunda yer alır. 192

Te3st ULUSLARARASI ULAŞIM AĞLARI – I 1. Ulaşım, insanın, eşyanın, bilginin,paranın ve hizmetlerin bir 4. Günümüzde ürünlerin uzak mesafelere taşınmasında kul- yerden başka bir yere çeşitli araçlarla taşınmasıdır. lanılan en yaygın ulaşım ağıdır. Tek seferde fazla miktarda yükün taşınması, yol yapım ve bakım giderlerinin olmaması Buna göre; gibi nedenlerden dolayı en düşük maliyetli ulaşım sistemidir. I. sanayi, Yukarıda bazı özellikleri verilen ulaşım sistemi aşağıda- II. ticaret, kilerden hangisidir? III. turizm faaliyetlerinden hangileri ulaşıma bağlı olarak gelişme A) Kara yolları B) Hava yolları gösterir? C) Demir yolları D) Boru hatları A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III E) Deniz yolları D) I ve II E) I, II ve III 2. I. Kullanılan en eski ulaşım ağıdır. II. Kıtalararası yük taşımacılığında ilk sıradadır. III. Buhar gücü ile çalışan lokomotiflerin etkisiyle gelişme- 5. I. Hürmüz Boğazı ye başlamıştır. Yukarıda bazı özellikleri verilen ulaşım sistemleri aşağı- II. Kiel Kanalı dakilerden hangisinde sırasıyla verilmiştir? III. Süveyş Kanalı I II III IV. Macellan Boğazı A) Kara yolları Deniz yolları Hava yolları Yukarıdaki su yollarından hangileri uluslararası petrol taşımacılığında yoğun bir trafiğe sahiptir? B) Kara yolları Deniz yolları Demir yolları C) Deniz yolları Demir yolları Hava yolları A) I ve II B) I ve III C) II ve III D) Demir yolları Deniz yolları Kara yolları E) Hava yolları Kara yolları Deniz yolları D) II ve IV E) III ve IV B İ L G İ 3. İki su kütlesini birleştiren doğal su yollarına boğaz, iki su kütlesini birleştirmek için insanlar tarafından açılan su yolla- S rına ise kanal denir. A 6. R M TYT COĞRAFYA SORU BANKASI IV A IlI l lL II IV V IlI II V Buna göre haritada numaralı alanlardan hangisi boğaz Yukarıdaki haritada numaralandırılarak gösterilen alan- özelliği taşır? ların hangilerinde demir yolu ağı diğerlerine göre daha seyrektir? A) I B) II C) III D) IV E) V A) I B) II C) III D) IV E) V 199

Te5st ULUSLARARASI ULAŞIM AĞLARI – III 1. Akdeniz’den Kızıldeniz’e doğru giderken Süveyş Ka- 4. Konumları dikkate alındığında aşağıdaki ülkelerden nalı’ndan geçen bir gemi, hangi ülkenin topraklarından hangisi kıtalararası deniz taşımacılığında Türkiye’nin geçmiş olur? boğazlarını kullanmak zorunda değildir? A) Libya B) Mısır C) Irak A) Gürcistan B) Ukrayna D) İspanya E) Norveç C) Bulgaristan D) Romanya E) Yunanistan 5. Aşağıdaki tabloda bazı ülkelerde 1000 kilometrekarelik ala- na düşen kara yolu uzunlukları verilmiştir. 2. • Macellan Boğazı Belçika 4987 km • Panama Kanalı Almanya 1805 km Kanada 104 km Yukarıdaki su yollarının ortak özelliği aşağıdakilerden hangisidir? A) Doğal su yollarıdır. Rusya 57 km B) Atlas ve Büyük Okyanus’u birbirine bağlar. Çad 26 km C) Yapay su yollarıdır. D) Aynı ülkelerin topraklarında bulunur. Tabloya göre; E) Uzunlukları eşittir. I. Belçika’nın Almanya’ya göre daha yoğun bir kara yolu ağına sahip olması yüz ölçümünün küçük olmasından kaynaklanır. II. Kanada ve Rusya’nın kara yolu ağının seyrek olmasın- da yüzey şekillerinin dağlık olması etkilidir. B III. Çad’ın kara yolu ağının seyrek olmasında bitki örtüsü- İ nün gür olması etkilidir. L yargılarından hangilerine ulaşılır? G İ A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I, II ve III 3. Dünya deniz ticaretinde büyük öneme sahip olan su yolla- S rından bazıları, bulunduğu alanın tek çıkışı konumundadır. A R M TYT COĞRAFYA SORU BANKASI A L 6. Dünyadaki deniz yollarının en önemlisi, Batı Avrupa ile Ku- II IV zey Amerika’yı birbirine bağlayan Kuzey Atlantik Yolu’dur. Kuzey Atlantik’ten sonraki en önemli yol ise, Batı Avrupa’dan I başlayıp Akdeniz, Kızıldeniz ve Hint Okyanusu’nu geçerek IlI Asya’nın doğusuna kadar uzanan güzergâhtır. Paragrafta söz konusu edilen güzergâhlarda aşağıdaki V su yollarından hangisi yer almaz? Haritada numaralandırılmış alanlardan hangisi bu tür A) Cebelitarık Boğazı B) Süveyş Kanalı su yollarına örnek verilebilir? C) Babülmendep Boğazı D) Macellan Boğazı A) I B) II C) III D) IV E) V E) Malakka Boğazı 203

7. Aşağıda bazı afetlere karşı alınması gereken başlıca ön- 10. Genellikle eğimli yamaçlarda tabakalar hâlinde birikmiş olan lemler sıralanmıştır. kar kütlesinin çeşitli etmenlerle aşağıya doğru hızla kayma- sı sonucu çığ olayı gerçekleşir. • Tarım alanlarında nadas tarımı yerine nöbetleşe ekim IV lII yapılmalıdır. I • Dere yatakları doldurulmamalı ve buralara bina yapıl- V II mamalıdır. • Eğimli ve karlı dağ yamaçlarına yerleşim alanları kurul- mamalıdır. • Ekinlerin biçilmesi sonucu tarlada kalan sap kısımları yakılmamalıdır. Buna göre aşağıdaki afetlerden hangisini önlemeye yö- nelik faaliyete yer verilmemiştir? A) Orman yangını B) Deprem C) Çığ Buna göre, haritada numaralı alanların hangisinde çığ olayı görülür? D) Erozyon E) Taşkın A) I B) II C) III D) IV E) V 8. Afetlerin neden olduğu zararlar, ülkeden ülkeye farklılık 11. Dünyada olduğu gibi ülkemizde de sel ve taşkınlar, en sık göstermektedir. Afetlere karşı hazırlıklı olan ülkelerde daha görülen ve en çok zarara yol açan afetlerdendir. Sel ve taş- az can ve mal kaybı yaşanır. kın olaylarının afete dönüşmesinde doğal ve beşerî etkenler rol oynar. Buna göre aşağıdakilerden hangisi, sel ve taşkın olay- larının afete dönüşmesinde etkili olan doğal faktördür? A) Alt yapının yetersiz olması B) Bitki örtüsünün tahrip edilmesi C) Dere yataklarına konut yapılması D) Akarsu yataklarının değiştirilmesi Buna göre haritada gösterilen ülkelerden hangisi, ya- B E) Ani kar erimeleri şanabilecek aynı şiddetteki bir afetten daha az etkile- İ nir? L A) İngiltere B) Hindistan C) Arjantin G 12. Aşağıdaki haritada bazı alanlar numaralandırılarak gösteril- İ miştir. D) Meksika E) Filipinler S A l R 9. Öğretmenin; “Hangi afetler hızlı gerçekleşmektedir?” so- M TYT COĞRAFYA SORU BANKASI rusuna bazı öğrenciler şu cevapları vermişlerdir: A Hasan: Çölleşme L ll III Özlem: Çığ I. Alanda rüzgâr erozyonu görülür. Aysun: Erozyon II. Alanda kütle hareketleri görülür. Buğra: Heyelan III. Alanda orman yangınları riski yüksektir. Buna göre öğretmenin sorusuna öğrencilerden hangi- lerinin verdiği cevap doğrudur? Yukarıdaki haritada numaralarla gösterilen alanlardaki A) Hasan ve Özlem B) Hasan ve Aysun afetlerle ilgili olarak yargılarından hangileri doğrudur? C) Özlem ve Aysun D) Özlem ve Buğra A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III E) Aysun ve Buğra D) I ve II E) II ve III 210

9. Türkiye’de Doğal Afetlerin Türkiye’de Afetzede Sayısına 11. Yaşanma Oranı Göre Afet Türlerinin Oranı İyileştirme Hazırlık %2 %7 %4 %2 %4 %3 %21 %18 %45 %7 %8 %55 %14 Müdahale Risk ve Zarar %10 Azaltma Heyelan Kaya Sel ve Deprem Çığ Çoklu Diğer Yukarıdaki görselde afet yönetim aşamaları karışık bir şe- kilde verilmiştir. Düşmesi Taşkın Afetler Afetler Buna göre aşağıdakilerin hangisinde afet yönetim aşa- Yukarıdaki grafiklerde Türkiye’de yaşanan doğal afetle- malarının sıralanışı doğrudur? rin görülme oranı ve afetzede sayısına göre afet türlerinin oranları verilmiştir. 1234 Grafiklerde verilen bilgilere göre aşağıdakilerden han- A) Risk ve Hazırlık Müdahale İyileştirme gisi söylenemez? zarar A) Türkiye’de en çok yaşanan afet heyelandır. azaltma B) Meydana gelme oranı ile afetzede oranlarının aynı oldu- B) Hazırlık Müdahale Risk ve İyileştirme ğu afet çığdır. zarar C) Heyelan ve kaya düşmesi afetlerinin toplam yaşanma azaltma oranı ile deprem afetzedelerinin oranı aynıdır. C) Müdahale Hazırlık İyileştirme Risk ve D) Deprem yaşanma oranı sel ve taşkın yaşanma oranın- zarar dan daha fazladır. azaltma E) Heyelan sonucunda meydana gelen can kayıpları dep- reme göre daha fazladır. D) Risk ve Müdahale Hazırlık İyileştirme zarar azaltma 10. Türkiye Akdeniz-Himalaya Deprem Kuşağı’nda yer aldı- E) Müdahale İyileştirme Risk ve Hazırlık zarar ğından ülkenin hemen hemen her bölgesinde çok sayıda fay hattı oluşmuştur. Üç ana kuşak hâlinde uzanan bu fay azaltma alanları en tehlikeli deprem bölgesidir. Ülke yüz ölçümünün %66'sını oluşturan bu alanlarda toplam nüfusun yaklaşık B %71’i yaşamaktadır. İ L G İ S A R M A TYT COĞRAFYA SORU BANKASI Buna göre, L 12. İstanbul Boğazı ile Babülmendep Boğazı; I. Türkiye nüfusunun büyük bir kısmı deprem riski ile iç I. beşerî etkenler sonucu oluşma, içe yaşamaktadır. II. kıtaların sınırında yer alma, II. Taşeli Platosu'ndaki deprem riski Menteşe Yöresi'ne III. deniz yolu trafiğinin yoğun olması göre daha azdır. özelliklerinden hangileri bakımından benzerlik göste- rir? III. Aynı fay kuşağında yer alan merkezlerde oluşan tüm A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III depremler aynı büyüklükte olur. D) II ve III E) I, II ve III yargılarından hangileri doğrudur? A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 215

13. Erken uyarı sistemleri, meydana gelebilecek afetlerin yol 15. Türkiye’nin iklim özelliklerinin yanı sıra jeolojik ve jeomorfo- açabileceği zararları en aza indirebilmek amacıyla afet ön- lojik özellikleri kütle hareketlerinin özellikle de heyelanların cesinde çeşitli teknolojiler kullanılarak belirli kurumlar ta- rafından yayımlanan mesaj veya bildirimlerdir. Günümüz oluşumunu artırmaktadır. teknolojisi ile önlenmesi mümkün olmayan tsunami gibi afetlerde dalgaların kıyıya ulaşma zamanı erken uyarı sis- %5 %26 Kış temleri sayesinde bilinebilmektedir. %5 Sonbahar Yaz Uydu Uydu Uydu Türkiye'de heyelanların mevsimlere dağılımı (%) Tsunami uyarı merkezi %64 İlkbahar Tsunami veri sinyali Deprem dalgaları Deprem Erken uyarı sistemleri ile ilgili olarak, Can kaybı Heyelan sayısı 0-10 1-10 10-20 20-30 30-40 40-50 50+ I. Saatler öncesinden uyarı yapılarak gereken tedbirler 11-20 21-80 alınabilmektedir. Buna göre, 81-260 II. Doğal afetlerin tamamı için uyarlanabilir. III. Uydular aracılığıyla afetin etkileyebileceği alanlar tah- min edilebilmektedir. yargılarından hangileri doğrudur? Davut: Ülkemizin büyük bölümünde yarı kurak iklim koşul- ları yaşandığından dolayı yağışların mevsimlere dağılışı A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III farklıdır. Bu durum heyelan olaylarının dağılışında düzen- sizliğe neden olur. D) II ve III E) I, II ve III Seyit: Bazı bölgelerde arazinin beşerî müdahalelerle bozul- B ması heyelan riskini arttırır. İ Özlem: Türkiye’nin arazi yapısına bağlı olarak heyelan ris- L G kinin olmadığı bir alan yoktur. İ öğrenci ifadelerinden hangileri doğrudur? S A) Yalnız Davut B) Yalnız Seyit A C) Yalnız Özlem D) Davut ve Seyit R E) Seyit ve Özlem M TYT COĞRAFYA SORU BANKASI A 14. I. Salgınlar L II. Erozyon III. Aşırı yağışlar 16. Aşağıda verilen doğal afetlerden hangisinin oluşum kö- IV. Volkanik patlamalar keni diğerlerinden farklıdır? Yukarıda verilen doğal afetlerden hangilerinin meydana A) Sel ve taşkın gelmesinde doğrudan ya da dolaylı olarak insan etki- B) Heyelan sinden söz edilemez? C) Kaya düşmesi D) Çamur akıntısı A) I ve II B) I ve III C) II ve III E) Tsunami D) II ve IV E) III ve IV 216