TYT TARİH SB-2024 DEMO

TYT SORU BANKASI 1. OTURUM ➘ Sınav Kadar Kolay Sınav Kadar Zor YKSYükKsuerkuömgrleatriımSınavı ➘ Yen Nes l S mülasyonTestler ➘ ÖSYMT p ve SarmalTestler ➘ Kronoloj k Kavram Har tası İlavel ➘ Etk l Örgü veTam Hücreleme ➘ Öğret c Akıllı Kâğıtlar VİDEO ÇÖZÜMLÜ Al DEMİRHAN SORU AVCILA Aysun BENLİOĞLU Hasan BENLİOĞLU ASKICELLENMİŞ YENİ B RI GÜN

1. BÖLÜM TARİH VE ZAMAN NELER ÖĞRENECEĞİZ? ◗ TARIHIN KONUSU, KAPSAMI VE DIĞER BILIM DALLARIYLA ILIŞKISI ◗ TARIH ÖĞRENMENIN AMAÇ VE YARARLARI ◗ TAKVIM BILGISI ◗ YÜZYIL HESAPLAMALARI BU KONUNUN ÖSYM SINAVINDAKİ YERİ ✔ ÖSYM sınavlarında Tarih ve Zaman konusuyla ilgili her yıl TYT ve AYT alanlarında düzenli olarak soru çıkmaktadır. ✔ Özellikle tarihe yardımcı bilimler konusundaki kavramlar ve takvimler iyi bir şekilde öğrenilmelidir.

8 ADIMDA TARİH VE ZAMAN Tarih: Toplumların önemli faaliyetlerini, birbirleriyle olan Tarihî Olay: Tarihte tek tek, kısa zamanda ortaya çıkan, Tarih Biliminde Kullanılan Kaynaklar ilişkilerini, sebep-sonuç ilişkisi içerisinde, yer ve zaman başlangıç veya bitiş tarihi belli olan her türlü gelişme. göstererek, kaynaklara (belgelere) dayalı bir biçimde, Birinci Elden Kaynaklar: Tarihî olaylar ve gelişmele- objektif olarak inceleyen sosyal bir bilim dalıdır. Tarihî Olgu: Uzun süreli, soyut, genel, başlangıç veya bitiş rin yaşandığı döneme ait kaynaklardır. Tarih Biliminin Konusu: Tarih, insanlığa dair her türlü olayı tarihi net bir şekilde ifade edilemeyen aynı türdeki gelişme- veya olguyu bir bütün olarak ele alır ve inceler. İnsanı ilgilen- ler bütünü. İkinci Elden Kaynaklar: Birinci elden kaynaklar diren her türlü gelişme tarihin konusu olabilir. İnsanın dikkate alınarak hazırlanan, olayların yaşandığı etkisinin olmadığı doğa olayları tarihin konusu içinde yer dönemden sonra oluşturulan kaynaklardır. almaz. 1 2 3 Tarih Öğrenmenin Faydaları Tarihe Yardımcı Bilim Dalları Tarih Biliminin Temel İlkeleri ve Özellikleri • Siyasi, sosyal, ekonomik ve dinî bilimlerin araştırılmasına ve geliştiril- Coğrafya: Yer, iklim bilimi • Tarih, sosyal bir bilimdir. Fen ve matematik bilimlerinden Arkeoloji: Kazı bilimi mesine yardımcı olur. Kronoloji: Zaman bilimi farklı olarak tarih biliminde deney ve gözlem yapılamaz. • İnsanın merak duygusunu giderir. Eleştirel bir bakış açısı kazandırır. Filoloji: Dil bilimi • Tarihî bilgiler değişebilir. Çünkü ortaya çıkarılacak her türlü • Millî şuurun gelişmesine katkı sağlayarak millî birlik ve beraberlik Diplomasi: Siyaset ve resmi yazı bilimi Heraldik: Arma bilimi belge veya kalıntı var olan bilgileri değiştirebilir. duygularının güçlenmesine etki eder. Etnografya: Kültür bilimi • Tarihin bir bilim dalı olarak değerlendirilebilmesi için objektif • Devlet adamlarının ülkeyi yönetmelerinde yol gösterici olduğu gibi Paleografya: Yazı bilimi Antropoloji: Irk bilimi (tarafsız) olunmalıdır. halkın da doğru yöneticileri seçmesinde etkilidir. Nümizmatik: Para bilimi • Tarihsel olaylar, meydana geldiği dönemin şartlarına göre • Tarihini bilen bir insan, kendi milleti ile diğer milletlerin mukayesesini Epigrafi: Kitabe bilimi değerlendirilmelidir. yapabilir. Bu mukayese kişiye öz güven kazandıracağı • Tarihî olaylarda genel nedenler, her olayda göz önünde gibi, başka milletlere karşı empati kurma duygusunu ve hoşgörü anlayışını geliştirir. bulundurulması gereken hususlardır. Özel nedenler ise olaydan olaya değişen şartlardır. 6 54 Zaman ve Takvim Türklerin Tarih Boyunca Kullandığı Takvimler Ay Yılı: Ay’ın Dünya etrafında 12 defa dönmesi ile meyda- On İki Hayvanlı Türk Takvimi: Güneş yılı esasına göre hazırlanmış; Köktürkler, na gelir. Bir ay yılı 354 gündür. Uygurlar, Çinliler ve Tibetliler tarafından kullanılmıştır. Güneş Yılı: Dünya’nın Güneş etrafında bir kez dönmesi ile meydana gelir. Bir güneş yılı 365 gün 6 saattir. Hicri Takvim: Ay yılı esasına göre hazırlanan bu takvim ilk kez Hz. Ömer zamanın- • Tarihte ilk takvim, Sümerler tarafından ay yılı esasına da oluşturulmuş ve başlangıcı “Hicret” kabul edilmiştir. göre hazırlanmıştır. Güneş yılı esasına göre hazırlanan ilk takvim ise Mısırlılara aittir. Celali Takvim: Güneş yılı esaslı olup Ömer Hayyam başkanlığındaki bir heyet • Tarih boyunca Sümerler, Mısırlılar, Romalılar, Yunanlılar tarafından Büyük Selçuklu hükümdarı Melikşah’ın isteği ile hazırlanmıştır. vb. çeşitli takvimler oluşturmuş ve kendileri için önemli günleri takvimin başlangıcı yapmışlardır. Rumi Takvim: Güneş yılı esasına göre hazırlanmıştır. Malî işlerdeki karışıklıkları gidermek amacıyla 1839 tarihinden itibaren Osmanlı Devleti’nde tüm resmî işlerde Rumî takvim esas alınmıştır. Miladi Takvim: Gregoryen takvimi olarak da adlandırılan bu takvim, güneş yılı esasına göre hazırlanmış, bir yıl 365 gün 6 saat olarak hesaplanmıştır. 78

Test İNSANLIĞIN İLK İZLERİ VE YAZININ GELİŞİMİ 1 1. ➡ AKLINDA KALSIN Çok sayıda yabani 8 – 30 metre Göbeklitepe, “Dünya’nın Yazının Ortaya Çıkması ve Gelişimi hayvan figürü, çapında en eski tapınak merkezi” insan heykeli • Sümerler tarafından MÖ 3200 yıllarında yazının icat dünyanın en kabul ediliyor edilmesi, tarih bilimi açısından insanlık tarihinin en önemli eski tapınak gelişmelerden biri olarak kabul edilmiş ve tarihî çağların 1 Temmuz’da UNESCO başlamasını sağlamıştır. kalıntıları Dünya Miras Listesi’ne Yaklaşık • İlk zamanlarda piktografik yazı (anlatılmak istenenlerin 12 bin yıl alındı sembollerle ifade edilmesi) yöntemi kullanılmıştır. İngiltere’deki Stonehenge’den öncesine ait • Yazının icadı ile birlikte insanlığa ait kültürel ve bilimsel olduğu ve Mısır piramitlerinden unsurların gelecek kuşaklara aktarımı kolaylaşmıştır. 7 bin 500 yıl daha eski belirtilen 65 cm Özellikle UNESCO asıl • Yazının olmadığı dönemlerdeki insanlığa ait gelişmeler uzunluğunda listesine girdikten sonra çok net açıklanamamakla birlikte yazının icadından sonra insan heykeli yerli ve yabancı turistlerin yaşanan tarihî gelişmeler daha çok kesinlik ifade etmek- görmek istediği mekânların tedir. Neolitik döneme ait, boyları 3 – 6 metre, ağırlıkları 40 – 60 ton yabani hayvan başında geliyor. • Yazının icadından sonra MÖ 1000 yıllarında alfabe, MS figürlü “T” biçimli dikili taşlar z2iy0a2re1’tiçni ssaoynısyıe5d6i7aybıinnidaaşktiı. 150 yılında ise kâğıt kullanılmaya başlanmıştır. Afişte yer alan bilgiler dikkate alındığında Göbeklitepe 4. Sümerler tarafından ilk kez kullanılan piktografik (çivi yazı- ile ilgili aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz? sı) yazı, bir kil topağının tablet biçimine getirildikten sonra A) Güneydoğu Anadolu’da yer aldığı karelere ayrılması ve sonra her bir kare içine tarım ürünleri B) Çivi yazısının kullanıldığı miktarının resminin çizilmesi şeklinde kullanılıyordu. Ziggu- C) Dinî amaçlara hizmet ettiği ratlardaki rahiplere teslim edilen bu tabletlerde anlatılmak D) Dünyanın en eski yapılarından biri olduğu istenilenler resimlerle sınırlıydı. E) Hayvan ve insan tasvirlerinin yer aldığı Bu bilgiler Sümerlerin yazıyı hangi alandaki işleri ko- 2. İnsanoğlu yazı sayesinde birikimlerini, nesilden nesile sağ- B laylaştırmak amacıyla kullandığına kanıt olarak göste- İ rilebilir? lıklı bir şekilde aktararak günümüze kadar ulaşmasını sağ- L A) Kolonicilik faaliyetlerinin geliştirilmesi lamıştır. G B) Ordunun düzenlenmesi İ C) Ürünlerin depolanması Buna göre insanlığın yazıyla birikimlerini günümüze D) Siyasi birliğin sağlanması aktarmasında aşağıdakilerden hangisinin etkili olduğu S E) Bilimin gelişmesi söylenemez? A R 5. Konya yöresinde bakır ve kurşun madenleri bulunmadığı A) Obsidiyen taş B) Papirüs C) Parşömen M A hâlde, Konya sınırlarında yer alan Çatalhöyük’te bu maden- D) Kil tablet E) Anallar L lerden yapılmış boncuk ve yüzük gibi takılar bulunmuştur. 3. Tarih öncesinde yaşayan insanların önce taş sonra Bu bilgilere göre Çatalhöyük toplumu ile ilgili aşağıda- TYT TARİH SORU BANKASI toprak daha sonra da madenden yararlanmaları aşağı- kilerden hangisine ulaşılabilir? dakilerden hangisinin göstergesidir? A) Tarım ve hayvancılıkta gelişmiş olduklarına B) Ticari faaliyetlerle ilgilendiklerine A) Bazı materyallerin doğada çok az bulunduğunun C) Madeni ilk kez kullandıklarına B) Mağaralardaki yaşamın uzun süre devam ettiğinin D) Toplum içinde eşitliği sağladıklarına C) İnsanların bilgi birikiminin giderek arttığının E) Şehir devletleri şeklinde örgütlendiklerine D) Toplumlar arası etkileşimin yaşanmadığının E) Ateşin Eski Taş Devri’nde kontrol altına alındığının 17

SİMÜLASYON TESTİ 1, 2 ve 3. soruları aşağıda yer alan görseller 1. ve bilgilere göre cevaplayınız. I II V Barış, iki haftalık yurt dışı seyahatinde gezdiği yerlerin fo- toğraflarını çekmiş ve fotoğrafların altına da kısa bilgiler III yazmıştır. IV Fotoğraflara göre Barış, haritada numaralarla gösteri- len bölgelerden hangilerine seyahat etmiştir? A) I ve II B) III ve IV C) I, II ve IV D) I, III ve V E) II, III ve V Büyük Gize Sfenksi ve 2. Barış’ın fotoğraflarından hareketle aşağıdaki bilgiler- Kefren Piramidi (MÖ 3000) den hangisine ulaşılabilir? Ur Zigguratı (MÖ 4100) A) Eserler, Tarih Öncesi Devirlere aittir. Atina Akropolis Partenon Tapınağı B) İlk Çağ uygarlıkları mimari alanda gelişme göstermiş- (MÖ V. Yüzyıl) lerdir. C) Barış, seyahat ettiği yerlerde uzun süre kalmıştır. D) Eserlerin yapımında Anadolu uygarlıklarının katkısı var- B dır. İ E) İlk Çağ uygarlıklarının temel geçim kaynağı ticarettir. L G İ S A R 3. Barış, seyahatini tamamladıktan sonra not defterine gördü- M A ğü gezdiği yerler hakkında çeşitli bilgiler yazmıştır. L Buna göre Barış’ın not defterinde; TYT TARİH SORU BANKASI I. Fotoğrafını çektiğim en eski yapı bilimsel, dinî ve eko- nomik ihtiyaçlar için inşa edilmişti. II. Gittiğim bazı yerlere ev sahipliği yapan uygarlıklar takvimlerin icadına katkı sağlamıştı. III. İlk Çağ uygarlıkları tek tanrılı bir inanç anlayışına sa- hipti. bilgilerinden hangilerine yer vermesi doğru olmaz? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve III E) II ve III 23

Test BOYLARDAN DEVLETE - 2 3 ➡ ÖNEMLİ 3. Kök Türk Kağanı İşbara, 585 tarihinde Çin imparatoruna Türk Toplumunda Kadın yazdığı bir mektupta, “Bizim kuzey bölgemizde idare edilen- Türk tarihi boyunca kadın, tabu olmadığı için erkeğin her lerle idare edenler arasında kurulmuş olan kaideleri bozma- türlü faaliyetlerine iştirak ederdi. Türk destanlarında, efsa- ya ben bile cesaret edemem.” ifadelerini kullanmıştır. nelerinde, hikâyelerinde, avda, savaşta, ziyafetlerde, dinî, siyasi, insani, itikadi sahalarda erkeklerle beraber olurdu. Bu bilgilere göre; Türk kadının sosyal ve siyasi alanda oynadığı rol bakı- mından erkeğiyle beraber omuz omuza mücadelesi tüm I. “Töre”nin esasları kolay kolay değiştirilemez. dünya kadınlarına da örnek teşkil eder. Türklerde kadın II. Türkler, Çinliler ile ticari ilişkiler kurmuşlardır. bazen aile reisi, bazen de evinin direğidir. Erkeğin vefalı III. İşbara Dönemi, Kök Türklerin en parlak devridir. arkadaşı olan kadın, her şeyden önce evlatlarının saygı- değer anasıdır. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? 1. A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III 4. Devletin bekası için Alınan kararlar, hükümdar veya veliahtı hükümdarın onayına belirleyebilir. sunulur. Kurultay Gerektiğinde “töre”de Genellikle yılda üç değişiklik yapabilir. kez toplanır. Kurultay ile ilgili bu tabloyu öğrencilerine gösteren Tarih Öğretmeni Ahmet Bey, öğrencilerinden kurultayla ilgili çı- karımlarda bulunmalarını istemiş ve öğrencilerinden şu cevapları almıştır. Demet: Siyasi alanda oldukça etkili bir kurumdur. Kağan ve hatunun figürlerinin yer aldığı Kök Türk Ömer Ali: Kanunlarda değişiklik yapma yetkileri vardır. Devleti’ne ait paralar Serdar: Ordu komutanlarının bir araya gelmesi ile oluşur. Görsellerden yola çıkarak Türk devlet anlayışı ile ilgili Buna göre öğrencilerden hangilerinin doğru çıkarım- aşağıdakilerden hangisi söylenebilir? B larda bulunduğu söylenemez? A) Madencilik, Türklerin temel geçim kaynağıdır. İ A) Demet B) Ömer Ali B) Türkler, yönetim alanında Çin etkisinde kalmıştır. L C) Hanedan üyelerinin hükümdar olma hakkı vardır. G C) Serdar D) Demet ve Ömer Ali D) Hükümdar eşleri siyasi hayatta etkili bir konumdadır. İ E) Ömer Ali ve Serdar E) Kağanlar, eşleri ile her konuda eşittir. S 5. Kapgan Kağan Dönemi’nde II. Kök Türk Devleti’nin dış po- A 2. Uygurların halktan toprak ve tarım vergisi almaları ve R litikasının temel özellikleri şunlardır: M • Çin’i sürekli baskı altında tutarak İpek Yolu’nda dene- tim sağlamak mimari eserlere önem vererek şehirler oluşturmaları; A L • Çin’in değişik bölgelerinde yaşayan Türkleri bir bayrak I. toplumsal, altında toplamak ve Çin’in Türkleri Çinlileştirme çaba- TYT TARİH SORU BANKASI II. mali, larını önlemek III. kültürel Buna göre Kapgan Kağan’ın dış politikadaki amaçları arasında aşağıdakilerden hangisi yoktur? alanların hangilerinde daha önceki Türk devletlerinden A) Çin’in gücünü kırmak farklı özelliklere sahip olduklarına kanıt olarak göste- rilebilir? B) Türk siyasi birliğini kurmak A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II C) Türklerin asimilasyona uğramasını önlemek D) II ve III E) I, II ve III D) Çin’de Göktanrı inancının yayılmasını sağlamak E) Orta Asya’daki ekonomik üstünlüğü ele geçirmek 37

TEST ÖSYM tipi Bu bölümdeki sorular sınavlarda çıkan sorular 2022 / TYT paralelinde hazırlanmıştır. 1. X. yüzyılda Turfan’a gelen Çin elçisi, Uygurlar hakkında 4. Mes’ûdî’nin Muruc el-zeheb adlı eserinde Hazarlarla şu ifadelerde bulunmuştur: “Onların devletinin içinde fa- ilgili; “Bulgar, Hazar ve Burtas ülkeleri arasında gemiler kir insan azdır. Yiyeceği olmayanlara da devlet tarafından işler. Onların ülkesinden burtasiyye denen siyah ve kırmı- yardım edilir. Birçokları yüz yaşına kadar yaşar. Olgunluk zı tilki derileri getirilir ve bu kürklerin fiyatı yüz veya daha çağına erişmeden ölenlere pek rastlanmaz.” çok dinara ulaşırdı. Hazar ülkesinde Müslüman tüccar ve Bu bilgiye göre Uygurlarla ilgili aşağıdaki yargılardan sanatkârlar da bulunur. Bu Müslümanlar oraya hükümdarın hangisine ulaşılamaz? adaletinden dolayı gitmişlerdir.” ifadelerinin kullanılması A) Orta Asya’da egemenlik kurduklarına Hazarlarla ilgili aşağıdaki yargılardan hangisine kanıt B) Sosyal devlet anlayışını benimsediklerine oluşturmaz? C) Konar-göçer yaşam tarzının yaygın olduğuna D) Komşularıyla diplomatik ilişkiler kurduklarına A) Konargöçer bir yaşam tarzını benimsemişlerdir. E) Toplumun refah seviyesinin yüksek olduğuna B) Ticari faaliyetlere önem vermişlerdir. C) Farklı toplumlarla etkileşime girmişlerdir. D) Hoşgörülü bir toplum yapısına sahiplerdir. E) Denizcilik alanında gelişme göstermişlerdir. 2. Bizans tarihçisi Simocatt, Gök Tanrı inancıyla ilgili olarak; 5. Orta Asya Türk sanatı başlangıçta demircilik, dokumacılık, “Türkler toprağı, suyu, ateşi ve havayı kutsal sayarlar ve savaş araç-gereçleri ve dericiliğe dayanırken Uygurlarla onlara saygı gösterirler. Bununla birlikte gökyüzü ile yeri birlikte VIII. yüzyılın ortalarından itibaren tapınak, ev ve sa- yaratan tek bir Tanrı’dan başka bir şeye tapmazlar. Tanrı için at, sığır ve koyun kurban ederler.” demiştir. Simocatt’ın bu ifadelerinin Türklerle ilgili aşağıdaki ray yapımı ile iç süslemeler ön plana çıkmaya başlamıştır. yargılardan hangisini desteklediği söylenebilir? Buna göre, aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşıla- maz? A) Farklı inançların yayılmasına engel olmuşlardır. B A) İlk dönemlerdeki göçebe hayat sanatı da etkilemiştir. B) Teokratik yönetim anlayışını uygulamışlardır. İ B) Yaşam biçiminde değişimler yaşanmıştır. C) Din adamlarının kutsal olduğuna inanmışlardır. L C) Devletin merkezî otoritesi artmıştır. D) İktidarın meşruiyetini ilahi güçlere dayandırmışlardır. G D) Kalıcı eserler yapılmıştır. E) Gök Tanrı dini ile İslamiyet’in benzer yönleri vardır. E) Toplumda kültürel değişim yaşanmıştır. 3. Türk ordusunda askerlerde bulunması gereken temel özel- İ likler disiplin, emre itaat, hızlı karar verme ve hedefi vurma S idi. Türkler bu özellikleri henüz çocukluk çağlarındayken A kazanmaya başlardı. Türk çocukları küçük yaşlardan iti- R baren koçların sırtına biner; tarla faresi, gelincik, tavşan M vb. canlı hedeflere ok atmayı öğrenirdi. İlerleyen yıllarda, askerî eğitim amaçlı bu oyunlar at üzerinde devam ederdi. A 6. İlk Türk devletlerinde; Buna göre Türklerle ilgili aşağıdaki yargılardan hangi- L I. baharın gelmesi ile nevruz törenlerinin düzenlenmesi, sine ulaşılabilir? TYT TARİH SORU BANKASI II. güreş, cirit gibi spor müsabakalarının yapılması, A) Savaşlarda kullanılan bazı araçların ilk kez Türkler ta- rafından icat edildiğine III. şölen ve festivallerde kopuz eşliğinde eğlencelerin B) Türklerin askerliği bir yaşam tarzı olarak benimsedikle- gerçekleştirilmesi rine gelişmelerinden hangilerinin toplumsal birlik, beraber- lik ve dayanışmanın sağlanmasında önemli rol oynadı- C) Çin’in Türklere karşı yaptığı savaşlarda çoğu zaman ğı söylenebilir? başarısız olduğuna D) Türklerin ordu teşkilatlanmasında Avrupa’yı etkiledikle- A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III rine D) I ve III E) I, II ve III E) Kadınların da savaşlarda erkekler gibi etkili olduklarına 43

7. 632 yılında Hz. Muhammed’in vefatının ardından yapılan 10. görüşmeler sonucunda Hz. Ebu Bekir halife seçildi. Dört EGE DENİZİKARADENİZ HAZAR DENİZİ Halife Devri’nde Irak, İran, Horasan, Azerbeycan, Suriye, İstanbul Filistin, Mısır ve Kuzey Afrika İslam topraklarına katıldı. MAĞRİP BİZANS Fethedilen ülkelerdeki çeşitli din ve mezheplere mensup kişilere cizye ödeme şartıyla eski dinlerine bağlı kalma öz- İMP. IRAK gürlüğü tanındı. AKDENİZ İRAN BASRA KÖRFEZİ Bu gelişmeler İslam dünyasında; NECİT UMMAN UMMAN DENİZİ I. dinsel hoşgörünün olduğu, AFRİKA MISIR HİCAZ KIZIYL EDMENEİZN II. ekonomik düzenlemelerin yapıldığı, III. İslamiyet’in geniş bir alana yayıldığı ADEN KÖRFEZİ HİNT OKYANUSU durumlarından hangilerinin varlığına kanıt olarak gös- İslamiyet’in Yayılışı terilebilir? Haritaya göre aşağıdaki yargılardan hangisine ulaşıla- A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III maz? D) I ve II E) I, II ve III A) Hicaz Bölgesi ve Yemen, Hz. Muhammed Dönemi’nde İslamlaşmıştır. B) Dört Halife Dönemi’nde İslamiyet Avrupa’ya yayılmıştır. C) Emeviler, Orta Asya ve Avrupa’da fetih hareketleri ger- çekleştirmiştir. D) Dört Halife Dönemi’nde Mısır ele geçirilmiştir. E) İslam Devleti sınırları zamanla genişlemiştir. 8. “Hz. Ömer Dönemi’nde sınırların genişlemesiyle birlikte ku- 11. Hz. Osman zamanında Horasan ve Azerbaycan ele ge- rumsallaşma süreci hız kazanmıştır.” yargısını aşağıdaki- çirilerek İslam hâkimiyeti Gürcistan ve Dağıstan’a kadar lerden hangisinin desteklediği söylenemez? genişletildi. Bu dönemde Hazarlarla yapılan mücadeleler, onların İslam’a girmelerine mâni oldu. Diğer taraftan Suriye A) Düzenli ordu birliklerinin kurulması Valisi Muaviye; Anadolu’da Kayseri’ye kadar sefer düzen- B) Kur’an-ı Kerim’in kitap hâline getirilmesi ledi, Kıbrıs’ı fethetti ve Doğu Roma ile savaşarak Zâtü’s- savârî denilen ilk deniz zaferini kazandı. C) Fethedilen yerlerde okulların açılması Bu bilgilere göre Hz. Osman Dönemi’nde aşağıdakiler- D) Ülke topraklarının yönetim birimlerine ayrılması den hangisinde başarı sağlandığı söylenemez? E) Beytü’l-mâl teşkilatının oluşturulması B A) Türkler arasında İslamiyet’in yayılması İ B) Egemenlik alanının genişlemesi L C) Donanma kuvvetlerinin etkin kullanılması G İ D) Anadolu içlerine akınlar düzenlenmesi E) Bizans’ın hâkimiyet alanının daraltılması S A 12. Hz. Ömer Dönemi’nde; R I. kadılık, M 9. 622 tarihinde gerçekleşen Hicret ile birlikte; A II. beytülmâl, I. Müslümanların üzerindeki baskı azalmış, L III. divan II. İslamiyet’in yayılışı hız kazanmış, TYT TARİH SORU BANKASI teşkilatları oluşturulmuştur. III. Medine Sözleşmesi imzalanmış, IV. Muhacir (Medine’ye göç eden Müslümanlar) ve ensar Bu teşkilatların ilgili oldukları alanlarla eşleştirmesi aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak verilmiştir? (Medineli Müslümanlar) kardeş ilan edilmiş, Adli İdari Mali V. “Yesrib” olarak anılan Medine şehri “Medinetü’n Nebi” A) I II III olarak adlandırılmaya başlanmıştır. Hicretin bu sonuçlarından hangisi İslam Devleti’nin te- B) II I III mellerinin atıldığının doğrudan göstergesidir? C) III I II A) I B) II C) III D) IV E) V D) III II I E) I III II 50

Test İSLAMİYET’İN TÜRK DEVLET VE TOPLUM YAPISINA ETKİSİ 2 ➡ ÖNEMLİ 3. “Türkler, İslam’ın iç ve dış düşmanlara karşı korunmasında Türklerin İslamiyet’i Kabulü ve İslam Dünyasına büyük hizmetlerde bulunmuşlardır.” diyen bir tarihçi bu Yapmış Oldukları Hizmetler görüşüne; • Halifelik makamını dış ve iç tehlikelere karşı koruyarak I. Gazneli ve Büyük Selçukluların, Şii Büveyhoğullarına halifeliğin devamlılığını sağladılar. karşı Abbasi halifesini korumaları, • İslam dünyasını Bizans, Moğol ve Haçlı tehditlerine kar- şı korudular. II. Haçlı Seferleri’ne karşı Türk devletlerinin önemli başa- • Osmanlılar zamanında halifelik makamına sahip olarak rılar kazanması, İslam dünyasının bayraktarlığını yaptılar. III. Selçukluların medreseler açarak sapkın mezheplerle mücadele etmesi durumlarından hangilerini kanıt olarak gösterebilir? • İslamiyet’in Hindistan, Afrika ve Avrupa gibi önemli böl- A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II gelerde yayılmasında etkin bir rol oynadılar. D) II ve III E) I, II ve III • Ortaya koydukları mimari eserler ve yetiştirdikleri âlimler (İbn-i Sina, Farabi, Ali Kuşçu vb.) ile İslam dünyasının üs- 4. Nizamü’l-Mülk, Siyasetname adlı ünlü eserinde, “Hüküm- tün bir uygarlık kurmasına katkı sağladılar. dar, adaletli, bilgili ve güzel ahlak sahibi olmalı, haftada iki gün divan-ı mezalime oturarak mazlumun hakkını vermeli- dir. Allah’ın rızasını gözeterek halkın işlerinden gafil olma- malı ve fakiri, kimsesizleri gözetmelidir. Memleket mesele- 1. Gazneli Mahmud’un Hindistan seferleri sonucunda; lerinde acele etmemeli, işin hakikatinin ortaya çıkması için araştırılmasını emretmelidir. Devlet işlerinde takip edece- • Kuzey Hindistan’da uzun süren bir Türk hâkimiyeti döne- ği siyaseti, âlimler ve cihan görmüşlerle istişare edilerek mi başlamış, tespit etmelidir. Ferasetli olmalı, meseleler üzerinde kafa • İslamiyet, Keşmir bölgesi başta olmak üzere Hindistan’ın yormalı, töre ve geleneklerle ilgili olmalıdır. Liyakat sahibi olanlara görev vermeli ve devlet görevlilerini sürekli dene- geniş bir kesiminde yayılmış, tim altında tutmalıdır.” ifadelerini kullanmıştır. • Pakistan, Bangladeş gibi milletlerin oluşumuna zemin Bu parçadan hareketle Nizamü’l-Mülk’ün aşağıdakiler- hazırlanmıştır. den hangisini savunması beklenmez? Bu gelişmeler dikkate alındığında Gazneli Mahmud’un aşağıdakilerden hangisini benimsediği söylenebilir? A) Hükümdarlar, idari ve hukuki yetkilerini halkın çıkarları için kullanmalıdır. A) Sosyal devlet anlayışı B İ B) Yöneticiler, bilgili insanlardan faydalanarak hüküm ver- B) İkta siyaseti L melidirler. G C) İkili sistem C) Kanun üstünlüğü ilkesi çerçevesinde bir yönetim anla- D) Demokratik yönetim İ yışı benimsenmelidir. E) Cihat politikası D) Hakkaniyet esasına göre devlet görevlileri belirlenmeli- S dir. A E) Hükümdarlar yeri geldiğinde şahsi çıkarları için devletin 2. “Oğluna öğüt vererek diyor ki, bilgin ve hâkim bir kimseye R imkânlarını kullanabilmelidirler. TYT TARİH SORU BANKASI M rastladığında her gün onun yanına git, ondan hikmet öğ- A 5. İslamiyet’ten önce kurulan Türk devletlerinde hâkim olan ren; ondan, gönül alçaklığı ile bilgi edin.” L Kaşgarlı Mahmud’un Dîvan-ı Lügati’t Türk adlı ilk Türkçe “Ülke hanedanın ortak malıdır.” anlayışı, Türk-İslam dev- sözlük niteliğindeki eserinde dile getirdiği bu ifadeler; letlerinde de varlığını korumuştur. I. kervansaray, Bu durum ilk Türk İslam devletlerinde aşağıdakilerden hangisinin devam ettiğinin göstergesidir? II. medrese, III. han A) Kurultayın devlet yönetiminde etkili olduğunun kurumlarından hangilerine önem verildiğinin gösterge- B) Teokratik devlet yönetiminin benimsendiğinin sidir? C) Taht kavgalarının yaşandığının A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) Toplum içinde eşitlikçi bir yapının kurulduğunun E) Konargöçer yaşam tarzının ön planda olduğunun D) I ve III E) I, II ve III 61

Test ANADOLU’NUN TÜRKLEŞMESİ 2 1. Malazgirt Zaferi sonrasında Orta Asya’daki devlet anlayışı- 4. nı Anadolu’da da devam ettirmeye çalışan Büyük Selçuk- TÜRKDİEYVELSEETLİ ÇUKLU lular, Anadolu’da ilk Türk beyliklerinin kurulmasını sağla- Türkiye Selçuklu Devleti mıştır. Bu dönemde Türkler boylar hâlinde ve konargöçer olarak yaşamlarını sürdürmeye devam etmişlerdir. Bu durumun aşağıdakilerden hangisini zorlaştırdığı savunulabilir? A) Beyliklerin Türk-İslam kültürünü benimsemelerini B) Veraset sisteminin değişmesini C) Hayvancılık faaliyetlerinin yapılmasını D) Anadolu’da bağımsız siyasi güçlerin ortaya çıkmasını E) Merkezî otoritenin güçlü tutulmasını ➡ ÖNEMLİ Türkiye Selçuklularını Büyük Selçuklulardan Haritaya göre aşağıdakilerden hangisine ulaşılamaz? Ayıran Temel Özellikler A) Malazgirt Savaşı öncesi Bizans’ın Anadolu’nun büyük ● Merkezî otoritenin daha güçlü olması bölümüne hâkim olduğuna ● Denizcilik faaliyetlerine ve donanmaya önem verilmesi ● Ticari faaliyetlere daha fazla önem verilmesi B) Venediklilerin Doğu Akdeniz ticaretinin kontrolünü elle- rinde tuttuklarına ● Fars (İran) kültürünün daha etkili olması (hükümdar isim C) Türkiye Selçuklularının Anadolu’da genişleme siyaseti ve unvanlarında keyhüsrev, keykubat vb. nin kullanılması) izlediğine D) Türkiye Selçuklularının Bizans aleyhine Batı yönünde toprak kazanımları elde ettiğine 2. (I) Türkiye Selçuklu ordusunun başkumandanı Beylerbeyi E) Anadolu siyasi birliğinin sağlanamadığına veya Emirül-Ümera unvanı taşırdı. (II) Ordu kumandanla- rına subaşı, sipehsâlar, serleşker denirdi. (III) Bunlar aynı B 5. Burak: Miryokefalon Zaferi ile Bizans’ın Anadolu üzerin- zamanda bulundukları mıntıkaların emniyet ve asayişini sağlamakla da meşgul olurdu. (IV) Türkmen kuvvetlerinin deki hâkimiyeti sona erdi. Bu noktadan itibaren Türkiye’de- ki ticari faaliyetler Selçukluların kontrolüne geçti. Türkiye başında ise beyler bulunurdu. (V) Selçuklularda donanma İ Selçukluları Döneminde Karadeniz’in kuzeyi ile Suriye ve kumandanlarına Reis’ül-Bahr veya sahillerin kumandanı L Bağdat arasında yoğun bir ticari alışveriş ortaya çıktı. anlamında Meliküs-Sevâhil denirdi. G Ada: Anadolu’dan geçen bu ticari trafikte kuzeyden gelen kereste, kürk, balmumu zengin İslam ülkelerine gönderi- Parçada numaralandırılmış cümlelerin hangisindeki İ lirken, Bağdat ve Halep yoluyla da çeşitli mamul ürünler, durumun ortaya çıkması devletin coğrafi konumu ile S baharat ve mücevherler aynı yoldan değişik bölgelere sevk A ediliyordu. Asya’dan gelen tarihî İpek Yolu da kuzey güney doğrudan ilgilidir? D) II E) I R yoluyla Sivas’ta birleşiyordu. A) V B) IV C) III 3. Türkiye Selçuklularının devlet teşkilatının oluşumunda, di- M Diyalogda bahsi geçen konu ile ilgili arkadaşlarından TYT TARİH SORU BANKASI A sonra söz alan İrem’in aşağıdaki yorumlardan hangisi- ğer Türk devletlerinin izleri görülmekle birlikte Türkiye Sel- L ni yapması doğru olur? çuklularını en fazla etkileyen devlet Büyük Selçuklu Devleti A) Böylece Anadolu’daki ekonomik faaliyetlerde gözle gö- olmuştur. rülür bir artış yaşandı ve refah düzeyi yükseldi. Bu duruma aşağıdakilerden hangisi kanıt olarak göste- B) Bizans İmparatorluğu bu tarihten itibaren Türkiye Sel- rilebilir? çuklu Devleti ile birçok ticari antlaşma imzaladı. A) Hükümdarların Farsça unvanlar kullanmaları C) Bu gelişmeler tarihi ticaret yollarının tamamının kont- B) Niyâbet-i Saltanat makamının oluşturulması rolünün Türkiye Selçuklu Devleti’ne geçmesine neden oldu. C) Başkentin İznik’ten Konya’ya taşınması D) Eyyubi ve Memlûklu devletleri Türkiye Selçuklularının D) Anadolu Türk beylikleri ile mücadele edilmesi büyümesine engel olmak için ittifak yaptılar. E) Şehzadelerin melik unvanıyla eyaletlere gönderilmesi E) Ayrıca Akdeniz’deki ticari faaliyetler Türk denizcilerinin kontrolüne geçti. 73

SARMAL TEST SARMAL TEST - 3 1. Tarihî araştırmalar göstermiştir ki toplumların ekonomik, 4. Sümer şehir devletlerinde; “Ensi”, “Lugal” ve “Lugal Kalma” sosyal ve siyasi yapılarının incelenmesinde paraları ince- gibi unvarlar alan yönetici ülkeyi tanrı adına yönetir, dinî leyen nümizmatik bilimine ihtiyaç vardır. merasimleri ve toplumsal adaleti sağlarlardı. Buna göre bir nümizmatik bilimcisi araştırma yaptığı Bu bilgiler ışığında Sümer yönetiminin; dönemle ilgili; I. aristokratik, I. toplumların refah düzeyi, II. monarşik, II. egemenliğin kimde olduğu, III. teokratik III. kullanılan yazı bilgilerinden hangilerine ulaşabilir? özelliklerinden hangilerini taşıdığı söylenemez? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) II ve III E) I, II ve III D) I ve II E) II ve III 2. • Asurlular, kurdukları ticaret kolonileri aracılığıyla kul- 5. At ve zırhlı savaşçı birliklerden meydana gelen ağır süvari • landıkları çivi yazısını Anadolu’ya getirmişlerdir. Girit’in Ege’den Akdeniz’e uzanan deniz yolu üzerinde kavramını Batı, Müslüman Araplardan ve Bizans’tan öğ- • bir uğrak yeri olması, Girit kültürünün çevreye yayıl- renmiştir. Bu tür süvariyi ordusunda kullanarak iç ve dış masına ve diğer kültürlerin de buraya taşınmasına rakiplerine karşı başarılı olan Avrupalı Charles Martel (686- neden olmuştur. 741) olmuştur. Süvarinin temel unsuru olan atı beslemek Mezopotamya kültürü, Akadların düzenledikleri sefer- için geniş topraklara ihtiyaç duyuluyordu. Bundan dolayı lerin etkisiyle Ön Asya’ya yayılmıştır. Charles Martel sadece sivillerin değil, geniş kilise toprak- larına da el koyarak zırhlı süvarilerin sayısının artmasını sağlamıştır. Bundan dolayı ona “Avrupa feodalitesinin ku- Bu bilgilere göre İlk Çağ uygarlıkları arasındaki kültü- rucusu” denilmiştir. rel etkileşimlerde; Bu bilgilere göre Charles Martel’in aşağıdakilerden I. ekonomik ilişkiler, hangisi üzerinde etkisinin olduğu söylenemez? II. coğrafi konum, A) Kavimler Göçü’nün başlaması III. savaşlar B) Avrupa’da atlı askerlerin önem kazanması C) Toprağın temel zenginlik ölçütü olarak değer kazanması olgularından hangilerinin etkisinden bahsedilebilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) Avrupa’da derebeylik rejimlerinin oluşması D) I ve III E) I, II ve III B E) Merkezî krallıkların otoritesinin zayıflaması İ 3. Antik Yunan’da 18 yaşını aşmış, anne babasının Atinalı L olduğunu ispatlamış erkekler yurttaş olarak kabul edilirdi. G 6. Roma İmparatorluğu’nda imparator emirleri kanun hük- Atina’da köleler, kadınlar, yabancılar ve çocuklar yurttaş İ münde sayılmıştır. İmparator Diocletianus Dönemi’nden olarak görülmezdi ve bu yüzden de oy kullanma hakları yoktu. Ayrıca ostrakizm adı verilen bir sistem uygulanırdı. itibaren bütün kanun yapma yetkisi imparatorda toplanmış- Bu sisteme göre, Atinalı yurttaşlar demokrasiye zarar ve- rebilecek bir kişinin adını kırık seramik veya kiremit par- S tır. İmparatorların emirnameleri Geç Roma Dönemi’nde bir TYT TARİH SORU BANKASI çaları üzerine yazarak oy kullanırlardı. Hiçbir suçlamada A araya getirilerek MÖ 451 ile MÖ 449 yıllarında kodexler bulunulmadan, 6000 defa aynı kişinin isminin ostrakalara R hâlinde yayınlanmış ve 12 Levha Kanunları oluşturulmuş- yazılması, o kişinin 10 yıl süre ile Atina’dan uzaklaştırılma- M tur. Bugün Batılı devletler ve Türkiye’nin kullandığı kanun- sını gerektiriyordu. A lar, eski Roma hukukunun günümüz şartlarına göre uyar- L lanması ile kaleme alınmıştır. Bu bilgilere Antik Yunan uygarlığı ile ilgili aşağıdakiler- Bu bilgilere göre 12 Levha Kanunları ile ilgili aşağıda- kilerden hangisine ulaşılabilir? den hangisi söylenebilir? A) Tarih öncesi devirlerden itibaren kullanıldığına A) Egemenlik belli bir zümrenin kontrolündedir. B) Yargı yetkisi, bağımsız mahkemelerce kullanılmıştır. B) Halkın demokratik kararları ile yazılıp uygulandığına C) Ülke yönetiminde herkes eşit haklara sahiptir. D) Suçluların cezalandırılmasında kısasa kısas esası uy- C) Tarihin bilinen ilk yazılı kanunları olduğuna gulanmıştır. D) Günümüz modern hukuk sisteminin oluşmasına katkı E) Demokrasi, millî monarşi rejiminin ortaya çıkmasına sağladığına neden olmuştur. E) İdam ve angaryalar ile suçluların cezalandırılmasını öngördüğüne 87

Test FETİH VE FATİH 1 1 ve 2. soruları aşağıdaki afişe göre cevaplayınız. 1. Afişteki bilgilerde Fatih Sultan Mehmed ile ilgili aşağı- Çağ Açan Hükümdar daki sorulardan hangisinin cevabı yoktur? A) Hangi devirde hüküm sürdüğü B) İlgi duyduğu konular C) Kültürel alandaki çalışmaları D) Fethettiği topraklar E) Hangi dilleri konuşabildiği Osmanlı İmparatorluğu’nun 7. padişahıdır. Tarihî kaynaklarda 2. Fatih Sultan Mehmed ile ilgili aşağıdakilerden hangisi ismi, Mehmed isimli diğer padişahlarınki gibi Muhammet şek- 1 linde geçer. İlk olarak 1444-1446 yılları arasında kısa bir dö- söylenemez? nem, daha sonra 1451’den 1481 yılında ölümüne kadar 30 yıl A) Halifelik unvanını kullanarak İslam dünyasının lideri ol- boyunca hüküm sürdü. muştur. Yunanca, Arapça, Latince, Farsça ve İbraniceyi kusursuz B) Tüm cihanın hükümdarı olma düşüncesine sahiptir. C) Bilim ve sanatı destekleyen bir anlayışa sahiptir. 2 şekilde konuşuyordu. Bilime büyük önem veren Fatih D) Edebiyat alanında oldukça nitelikli eserler ortaya koy- Sultan Mehmed, yabancı ülkelerdeki büyük bilginleri muştur. İstanbul’a getirtmiştir. E) Birçok alanda kendisini yetiştirmeye ve geliştirmeye gayret etmiştir. 3. Fatih Sultan Mehmed, İstanbul’un Fethi’nden sonra Orto- dokslara din ve vicdan hürriyeti tanıyarak halkın desteğini almış, aynı zamanda Katolik ve Ortodoks birleşmesinin de önüne geçmiştir. Ayrıca Fener Rum Patrikhanesi’nin de devamına izin vermiştir. Bu gelişmelerden haberdar olan papa, “Asıl fetih şimdi gerçekleşti.” demiştir. 1479 yazında Venedikliler’den iyi bir Parçada verilen bilgiler dikkate alındığında papanın bu ifadeleri kullanmasında; ressam göndermelerini istemiştir. I. Osmanlı Devleti’nin Hristiyan dünyasını parçalamaya 3 1479 sonbaharında Gentile Bellini yönelik bir politika izlemesi, İstanbul’a gelmiş ve şu an Londra II. İstanbul’dan kaçan bilim insanlarının daha çok İtal- B National Portrait Galery’de sergilenen İ ya’ya yerleşmesi, III. Anadolu siyasi birliğinin sağlanması bildiğimiz o Fatih tablosunu yapmıştır. durumlarından hangilerinin etkili olduğu savunulabilir? L G Saray’da büyük bir kütüphane kurdurmuştur. Bu kütüpha- İ 4 nede Aristotales, Et Thomas, Aquinas’ın kitapları vardır. A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III “Avni” mahlasıyla şiirler de yazmış, şiirleri Türk şiirinin S D) I ve II E) I ve III güzel örnekleri arasında sayılmıştır. A Din felsefesi meselelerine de âşina olan Fâtih Sultan R 5 Mehmed’in coğrafya, matematik, astronomi ilimlerine özel M 4. II. Mehmed, İstanbul’u fethettikten sonra Osmanlı yöneti- bir ilgisi vardı. Çeşitli ilimleri tahsil için uzmanları kendisine A minde büyük ağırlığı olan Çandarlı ailesini bertaraf ederek L devşirme kökenli ve kendisinin emirlerine her şekilde ita- hoca tayin ederdi. Bunlar her gün belli saatte gelip ona ders at edecek devlet adamlarını önemli makamlara getirmeyi TYT TARİH SORU BANKASI okuturlardı. amaçlamıştır. Fâtih doğan ilk oğluna büyük dedesi II. Mehmed’in bu uygulama ile aşağıdakilerden hangi- Yıldırım Bayezid’in, üçüncü oğluna sini güçlendirmeye çalıştığı söylenemez? A) Osmanoğulları hanedanlığını İran geleneğinin ünlü hükümdarı B) Merkezî otoriteyi C) Millî egemenlik anlayışını 6 Cem’in ve torununa da Oğuz Han’ın D) Mutlakiyete dayalı yönetimi adını vermiştir. Denilebilir ki Fatih’in E) Devlet adamları üzerindeki nüfuzunu şahsında Türk, İran, İslâm ve Roma hükümdarlık geleneklerini birleştiren “Osmanlı padişahı” doğmuştur. 91

SİMÜLASYON TESTİ 1 ve 2. soruları aşağıdaki afişe göre cevaplayınız. 1. Kanuni Sultan Süleyman Dönemi’ndeki siyasi ve as- 2. Kanuni Sultan Süleyman Dönemi’nde; TYT TARİH SORU BANKASI kerî politikalar ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söyle- I. Preveze Deniz Savaşı ile Akdeniz’de Osmanlı nüfuzu- nebilir? nun artması, A) En fazla Safevi Devleti ile mücadele edilmiştir. B) Osmanlı Devleti Akdeniz üzerindeki nüfuzunu arttırmış- II. Malta ve Viyana gibi şehirlerin kan dökülmeden ele tır. geçirilmesi, C) Kutsal topraklar ilk kez egemenlik altına alınmıştır. D) Bu dönemde Osmanlı Devleti’nin en büyük rakibi İngil- III. Doğuda sınırların genişlemesi tere olmuştur. gelişmelerinden hangilerinin yaşandığı söylenebilir? E) Şehzadeler arası taht mücadelesi devleti zayıflatmıştır. A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I ve III 97

SİMÜLASYON TESTİ 1 ve 2. soruları aşağıdaki haritaya göre 4. XIV. yüzyılda Osmanlı Devleti’nde görülen gelişmelerden cevaplayınız. bazıları şunlardır: 1. Osman Bey: • İlk kadı tayininin yapılması • Gönüllü birliklerin cihada katılması • Ülkenin hanedanın ortak malı sayılması Bağlı hükûmet ve beylikler Orhan Bey: • Divan teşkilatının kurulması • Vezirlik makamının oluşturulması • Yaya ve müsellem ordusunun oluşturulması • İlk donanmanın kurulması Salyanesiz (yıllıksız) eyaletler I. Murad: Salyaneli (yıllıklı) eyaletler Özel yönetime tabi devletler • Yeniçeri Ocağı’nın kurulması • Tımar sisteminin uygulanmaya başlanması Osmanlı Devleti’nde bazı eyaletlerin salyaneli eyalet • Rumeli Beylerbeyliği’nin kurulması • Ülke topraklarının hükümdar ve oğullarının malı oldu- statüsünde olmasının temel gerekçesi ile ilgili aşağı- dakilerden hangisi söylenebilir? ğu kuralının getirilmesi A) Merkeze uzak olmaları Buna göre aşağıdaki yorumlardan hangisine ulaşıla- B) Halkının çoğunluğunun gayrimüslim olması maz? C) Vergi çeşitliliğinin fazla olması D) Temel geçim kaynaklarının tarım olması A) Kurumların zamanla geliştiği E) İpek Yolu üzerinde bulunmaları B) Devlet teşkilatının güçlendiği C) Askerî ve idari yapılanmaya yönelik yeni kurumların oluşturulduğu 2. Haritaya göre Osmanlı Devleti ile ilgili aşağıdaki yargı- D) Merkeziyetçiliğin giderek güçlendiği lardan hangisine ulaşılabilir? E) Egemenlik anlayışında eski Türk geleneklerinin değiş- meden devam ettiği A) Tımar sisteminin uygulandığı bütün eyaletlerde Türk B nüfus fazladır. İ B) Özel yönetimli eyaletlerde feodal bir sistem uygulanır. L C) Akdeniz’e kıyısı olan eyaletler imtiyazlı eyaletlerdir. G D) Osmanlı Devleti her bölgenin temel özelliklerine göre İ bir toprak sistemi belirlemiştir. S A E) Salyanesiz eyaletlerdeki nüfus diğer eyaletlerinkinden R 5. Osmanlı sarayının içinde bir sanatçı örgütlenmesi olan fazladır. 3. Yeniçeriler, Kapıkulu ordusunun temeli olup padişah otori- M Ehli Hiref’te yer alan nakkaşlar tarafından üretilen desenler TYT TARİH SORU BANKASI A imparatorluk sınırları içinde bulunan çeşitli merkezlerdeki tesini güçlendirme amaçlı kuruldular. Padişah muhafızları L sanatçılar tarafından da örnek alınırdı. olup bunların evlenmeleri yasaktır. Devletten üç ayda bir ulufe denilen maaş alırlardı. Bu uygulamanın Osmanlı sanatında; Buna göre Yeniçeriler ile ilgili aşağıdakilerden hangisi I. ülke içinde üslup birliğinin sağlanması ve korunması, söylenebilir? II. bezeme örneklerinin minyatürle sınırlı kalması, A) Askerlik dışında idari yetkilere sahip oldukları III. hat sanatının minyatür karşısında zayıflaması B) Merkezî yönetimin güvenliğini sağladıkları durumlarından hangilerine yol açtığı söylenebilir? C) Tımar sistemi ile yetiştirildikleri D) Emeklilik haklarının olmadığı A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III E) Sancakbeylerinin emrinde oldukları D) I ve II E) I, II ve III 113

SARMAL TEST SARMAL TEST - 5 1. 3. İslam dininin çok kısa sürede geniş sahalara yayılarak GELİDONYA VE ULUBURUN değişik toplumlarca kabul görmesi bu dinin; ARTIK EN ESKİ BATIK DEĞİL! I. İlk olarak Arap toplumunda benimsenmesi, II. evrensel nitelikli değerler getirmesi, III. ahlaki ilkeleri ön plana çıkarması özelliklerinden hangilerine dayandırılabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 2019 yılında gerçekleştirilen arkeolojik çalışmalar neticesinde Antalya açıklarında 3.600 yıllık, şimdiye kadar bilinen en eski batık bulundu. 12-14 metre boyutlarındaki batık geminin kargosu bakır külçelerden oluşuyordu. Söz konusu keşif, Antalya’nın batı sahilinde, Kumluca’daki Eski Likya Bölgesi sınırları içinde yapıldı. Böylece Gelidonya ve Uluburun gemi batıkları en eski gemi batığı olma özelliğini kaybetti. Bu haberdeki bilgilerden yola çıkarak aşağıdaki yargı- 4. Türkiye Selçukluları; lardan hangisine ulaşılabilir? I. üretimi kontrol altında tutma, II. savaşa hazır asker besleme, A) Tarihe ait bilgiler yeni belge veya kaynaklar ortaya çık- III. esnafların denetimini sağlama tıkça değişebilir. amaçlarından hangilerine yönelik olarak ikta sistemini B) Anadolu uygarlıkları ilk olarak bakır madenini kullan- uygulamıştır? mışlardır. A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III C) Gemi batıklarının araştırılmasında antropoloji bilimin- den faydalanılır. D) I ve II E) I ve III D) Antalya, deniz ticaretinin gerçekleştiği ilk liman şehridir. E) Anadolu ve Mısır uygarlıkları kültürel etkileşim içerisin- dedir. B İ L G İ 5. Müslüman bilim insanları eski Yunan filozoflarının eserleri- ni Arapçaya çevirmişlerdir. Bu eserlerin Avrupa’ya taşınıp S Latinceye çevrilmesi ile Avrupalılar Orta Çağ karanlığından A kurtulmaya başlamışlardır. 2. Uygur Devleti, Kök Türklerin sahip olduğu mirasın üzerine R Bu bilgilere bakarak aşağıdaki yargılardan hangisine TYT TARİH SORU BANKASI M ulaşılamaz? kurulduğu için bozkır kültür geleneğini sürdürmüştür. A L A) İslam dini bilimsel gelişmelere, akılcı düşünceye karşı değildir. B) Avrupalılar, aydınlanma sürecinde Müslüman alimler- Buna göre Uygurlarda; den faydalanmışlardır. I. hayvancılık faaliyetlerinin devam etmesi, C) Eski Çağ Yunan düşünürlerinin fikirleri Avrupa’nın dü- II. Çin ile dostluk ilişkilerinin kurulması, şünce hayatını etkilemiştir. III. İslamiyet’in kabulü D) Batı dünyası, Orta Çağ’da İslam dünyası ile ortak çalış- malar yapmıştır. gelişmelerinden hangilerinin yaşandığı söylenemez? E) Yunan eserlerinin Arapçaya tercüme edilmesi İslam A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III coğrafyasında aydın bir düşünce yapısının olduğunu D) I ve II E) II ve III gösterir. 137

7 ADIMDA ULUSLARARASI İLİŞKİLERDE DENGE STRATEJİSİ (1774-1914) XIX. Yüzyılda Osmanlı Siyaseti Viyana Kongresi (1815) Azınlık İsyanları ➤ Milliyetçilik akımı, Panslavizm politikası, ➤ Fransa, İhtilal Savaşlarından yenik ay- ➤ Milliyetçilik akımı, Panslavizm politikası, Avrupalı devletlerin kışkırtmasıyla Osmanlı azınlıkları Boğazlar meselesi, Sanayi İnkılabı, Mısır rılınca bozulan Avrupa düzenine yeniden isyan hareketlerine giriştiler. sorunu vb. gelişmeleri Osmanlı Devleti’nin şekil vermek amacıyla 1815’te Viyana zayıflamasında etkili oldu. Kongresi toplandı. Kongrede; milliyetçilik, ➤ İlk olarak Sırplar isyan etti ve 1812 Bükreş Antlaşması ile çeşitli imtiyazlar elde ettiler. eşitlik, özgürlük, demokrasi gibi fikirlerin ➤ Osmanlı Devleti karşılaştığı sorunlar kar- yayılmasını engelleme amacı taşıyan ➤ Yunanlılar 1820’de önce Eflak’ta ardından 1821’de Mora’da isyan başlattı. Osmanlı Devleti şısında İngiltere, Rusya, Fransa gibi devlet- “Metternich Sistemi” kabul edildi. Mora İsyanı’nı bastıramayınca Mısır Valisi Mehmet Ali Paşa’dan yardım istedi ve isyan bastırıldı. lerle ittifaklar kurarak “denge siyaseti” izledi. ➤ Bu kongrede ayrıca genel anlamda ➤ Osmanlı donanmasının 1827’de Navarin’de yakılması ve Rusya karşısında Osmanlı ordusunun Osmanlıların Avrupa’dan atılmasının he- mağlup olmasıyla 1829 Edirne Antlaşması yapıldı. Bu antlaşma ile Yunanlılar, Osmanlı’dan ayrılıp deflendiği “şark meselesi” gündeme gel- bağımsız olan ilk azınlık oldu. di. ➤ 1878 Berlin Antlaşması ile Sırbistan, Karadağ, Romanya; 1908’de Bulgaristan; 1913’te ise Arnavutluk Osmanlı’dan ayrılıp bağımsızlıklarını ilan ettiler. 12 3 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı (93 Harbi) ve Berlin Antlaşması Kırım Savaşı ve Paris Antlaşması (1853-1856) ➤ Tersane Konferansı sonrasında Avrupalı devletlerin azınlıklara haklar verilmesi talebi Osmanlı yönetimince kabul edilmedi. Bu durum karşısında Rusya, Osmanlı Devleti’ne savaş açtı. ➤ Rusya, en büyük hedefi sıcak denizlere inme politikasını gerçekleştirmek için kutsal yerler sorunu- ➤ Ruslar, doğuda Erzurum’a kadar ilerledi. Batıda ise Plevne Müdafaası karşısında zorlansalar da nu bahane ederek Osmanlı Devleti’ne saldırdı. Çatalca önlerine kadar gelmeyi başardılar. ➤ İngiltere, Fransa, Piyomente Krallığı gibi devletler ➤ Osmanlı Devleti barış isteğinde bulununca taraflar arasında 3 Mart 1878’te Ayastefanos (Yeşilköy) bu savaşta Osmanlı ile ittifak kurdu ve savaş, Rusya’nın Antlaşması imzalandı. Bu antlaşmayı çıkarlarına uygun bulmayan devletlerin talebiyle Berlin Antlaş- yenilgisiyle sonuçlandı. ması yapıldı. ➤ Savaş esnasında Osmanlı Devleti İngiltere ve ➤ Berlin Antlaşması ile Osmanlı Devleti; Sırbistan, Karadağ ve Romanya’nın bağımsızlığını tanıdı, Fransa’dan ilk dış borcunu aldı. Kars Ardahan ve Batum’u da Ruslara vermek zorunda kaldı. ➤ Savaş sonunda imzalanan Paris Antlaşması ile ➤ Berlin Antlaşması ile Ermenilerin yaşadığı topraklarda ıslahat yapılması kararı alındı. Böylece Osmanlı Devleti kazanan tarafta olsa da yenik “Ermeni Meselesi” ilk kez uluslararası bir alanda gündeme geldi. devlet muamelesi gördü ve topraklarını koruya- mayacak kadar güçsüz olduğu anlaşıldı. 54 Mehmed Ali Paşa (Mısır) Meselesi ➤ Mehmed Ali Paşa, Mora İsyanı’nda zor durumda kalan Osmanlı Devle- Avrupa’da Bloklaşmalar ti’ne yardım etti. Ancak kendisine isyanı bastırması karşılığında verilmesi ➤ 1870 tarihinde İtalyanlar, 1871 tarihinde de Almanlar siyasi birliklerini gereken yerler verilmeyince Osmanlı Devleti’ne karşı isyan etti. kurdular. ➤ Siyasi birliklerini kuran bu devletler sömürgecilik yarışına girdiler ve ➤ Osmanlı ordusu Nizip Savaşı’nda Mısır kuvvetlerine mağlup oldu. İngiltere, Fransa gibi devletlerle rekabete başladılar. Çıkarları birbirleriyle Osmanlı Devleti de buna karşılık Rusya’dan yardım istedi ve Rusya ile uyuşan devletler de bloklar kurdular. Hünkâr İskelesi Antlaşması (1833) yapıldı. 6 ➤ İngilizler de Rusların Boğazlara inme tehlikesi yüzünden Mehmet Ali Paşa’ya baskı yaptı ve Osmanlı Devleti ile Mehmed Ali Paşa arasında BLOKLAR Kütahya Antlaşması (1833) yapıldı. Üçlü İttifak Üçlü İttifak ➤ Mısır Meselesi 1840 yılındaki Londra Antlaşması ile çözümlendi. 1841 Almanya İtalya Avus. İngiltere Fransa Rusya yılında imzalanan Londra Boğazlar Sözleşmesi ile de Boğazlar uluslararası Mac. bir statü kazandı. 7

Test OSMANLI TOPRAKLARINI PAYLAŞMA MÜCADELESİ - 1 1 1 ve 2. soruları aşağıdaki haritaya göre 2. Osmanlı Devleti’nin Kuzey Afrika’daki topraklarına cevaplayınız. hâkim olan devletler arasında aşağıdakilerden hangisi yoktur? Madera Cezayir Tunus A) Birleşik Krallık B) Fransa Kanarya C) İtalya D) İspanya Adalar› Rio de Oro Mısır E) Almanya Yeşill Burun Adl. Senegal Aden Gambiya Nijerya ET‹YOPYA Cibuti Gine Kamerun ‹ngiliz Somalisi Sierra Leone L‹BERYA Togo Alt›n K›y›s› Belçika Alman 3. Fransa’nın 1814 tarihinde İhtilal Savaşlarından yenik ay- Kongosu Doğu Kongo Afrikas› rılmasıyla bozulan Avrupa düzenine yeniden şekil vermek amacıyla toplanan Viyana Kongresi’nde milliyetçilik, eşitlik, Angola Komor özgürlük, demokrasi gibi fikirlerin yayılmasını engelleme amacı taşıyan “Metternich Sistemi” kabul edildi. Koloniler Madagaskar Birleşik Krall›k Mozambik Buna göre Metternich Sistemi’nin başarısız olduğuna Fransa aşağıdakilerden hangisi kanıt olarak gösterilebilir? Almanya Güneybat› TRANSVAAL Afrika A) Monarşi rejimlerinin yıkılması ve millî devletlerin kurul- ORANGE ması Cape Town Sömürgesi 1885 B) Liberal fikir akımlarının etkisiyle çıkan isyanların bastı- rılması Portekiz C) Sömürgecilik faaliyetlerinin Afrika ve Asya’da gerçek- ‹spanya leştirilmesi Belçika D) Kırım Savaşı’nda İngiltere ve Fransa’nın Osmanlı Devleti’ni desteklemesi ‹talya Cezayir Tunus Madera Fas E) Sanayi İnkılabı’nın etkisiyle ham maddeye duyulan ihti- yacın artması Kanarya Rio Trablusgarp M›s›r Adalar› de Frans›z Yeşil Oro Bat› Sudan Eritre Burun Afrikas› Adl. Cibuti Senegal Gambiya Nijerya Frans›z ET‹YOPYAS‹nogmiliazlisi B Gine Ekvator İ Afrikas› L Sierra Leone Kamerun ‹ngiliz G Kongo Belçika Doğu ‹talyan İ L‹BERYA Togo Afrikas› Somalisi Alt›n K›y›s› S A Kongosu Alman R Doğu M Afrikas› Komor A Angola L 4. Sanayi İnkılabı 1750-1830 yılları arasında ilk önce İngilte- Rodezya re’de ortaya çıktı. Sanayi İnkılabı’nın İngiltere’de başlamış olmasının başlıca nedenleri; bu ülkenin geniş sömürgele- Alman Madagaskar re sahip olması, özgür düşünce anlayışını benimsemesi, Güneybat› bilimsel gelişmelerin takip ve teşvik edilmesi, ham madde birikimi ve geniş pazar imkânlarını elinde tutmasıdır. Afrikas› 1914 Güney Afrika Birliği Afrika Kıtası’nın Sömürgeleştirilmesi Bu bilgiler göz önünde bulundurulduğunda Osmanlı TYT TARİH SORU BANKASI Devleti’nin sanayileşme sürecinde başarılı olamama- 1. Haritalara göre; sında; I. Afrika’nın tamamı Avrupalı devletlerin sömürgesi altın- I. sömürgeci politikaları uygulamaması, dadır. II. yeterli ham madde kaynaklarına sahip olmaması, II. Birleşik Krallık (İngiltere) ve Fransa Afrika’da en fazla III. merkezî otoritenin güçlü olması koloniye sahip devletlerdir. durumlarından hangilerinin etkisinden söz edilebilir? III. XIX. yüzyılda İtalya’nın Afrika’da sömürgesi yoktur. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve II E) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 141

Test MEHMET ALİ PAŞA’NIN GÜÇ KAZANMASI - OSMANLI-RUSYA REKABETİ (1768-1914) 3 1. Fransız İhtilali’nin etkisiyle ortaya çıkan Rum isyanını bas- 3. Viyana Budapeşte tıramayan II. Mahmud, Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali RUSYA Paşa’dan yardım istemiştir. AVUSTURYA MACAR‹STAN Buna göre Osmanlı Devleti ile ilgili; Bosna SIRB‹STAN ROMANYA Hersek BULGAR‹STAN I. milliyetçilik akımının etkisinde kaldığı, II. İslamcılık fikrinin etkisini yitirdiği, KARADA⁄ Karadeniz III. eski gücüne sahip olmadığı yorumlarından hangileri yapılabilir? Makedonya A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve III E) I, II ve III ➡ ÖNEMLİ YUNAN‹STAN Akdeniz Mehmet Ali Paşa İsyanı ve Boğazlar Meselesi 250 km • Vehhabi İsyanı’nı 1818 tarihinde bastıran böylece İslam dünyasının saygınlığını kazanan Mehmet Ali Paşa’ya Hi- 1856'da Osmanlı İmparatorluğu caz ve Habeş valilikleri verildi. Mehmet Ali Paşa 1822 ta- rihinde de Sudan’da hâkimiyetini kurdu. Özerk topraklar • İsmini bu dönemden itibaren duyuran ve güçlenen Haritaya göre Osmanlı Devleti ile ilgili aşağıdakilerden Mehmet Ali Paşa, Mora İsyanı’nda zor durumda kalan hangisi söylenebilir? Osmanlı Devleti’ne yardım etti. A) Balkanlara hâkim olmak için Avusturya ile anlaşmaya • Ancak kendisine isyanı bastırması karşılığında verilme- çalıştığı si gereken yerler verilmeyince Osmanlı Devleti’ne karşı B) Yunanların Osmanlı İmparatorluğu’ndan ayrılan ilk isyan etti. azınlık olduğu C) Bazı bölgelerde farklı yönetim sistemlerinin uygulandığı • Osmanlı Devleti Mehmet Ali Paşa’nın ordusu karşısın- D) Ege Denizi’ndeki nüfuzunu kaybettiği da başarısız olunca Rusya’dan yardım istemek zorunda E) Boğazlar üzerindeki egemenliğinin sona erdiği kaldı. • Rusların Boğazlara gelmesini sağlayacak Hünkâr İske- B lesi Antlaşması (1833) imzalandı. Bu gelişmeler “Boğaz- İ lar Meselesi”nin ortaya çıkmasına da neden oldu. L 4. XVIII. yüzyılın sonlarında Arabistan Yarımadası’nın Necd G bölgesinde Muhammed b. Abdülvehhâb’ın öncülüğünde 2. “Osmanlı Devleti’nde Mısır Meselesi ve Mehmet Ali Paşa İ Vehhabilik adlı bir hareket doğmuştu. İslamiyet’in gerekle- TYT TARİH SORU BANKASI rini yerine getiremeyenlerin katli, mallarının yağmalanma- İsyanı” konusunu araştıracak bir grup öğrenci kendi arala- S sının vacip olduğu ve genel olarak tasavvufu bidat (İslam’a rında; A aykırı düşünce) olarak değerlendiren bu akım, Araplar ara- Emre: Hünkâr İskelesi Antlaşması, R sında taraftar buldu. Özellikle II. Mahmud Dönemi’nde Os- M manlı aleyhine faaliyet gösteren ve ayrı bir devlet kurmak Deniz: Mora İsyanı, A isteyen Vehhabilere karşı Mısır Valisi Mehmet Ali Paşa L mücadele etmiştir. Arap Yarımadası’nda etkili bir güç olan Okan: Islahat Fermanı, Suud ailesinin de Vehhabiliği kabul etmesi neticesinde Ece: Kütahya Antlaşması, Aysun: Sened-i İttifak Vehhabiler gücünü arttırmıştır. konularını araştırmak için bir iş bölümü yapmış ancak bazı Bu bilgilere göre Vehhabilik hareketi ile ilgili, öğrenciler ödevle doğrudan ilgili olmayan konular seçmiştir. I. Siyasi bir oluşum hâline gelmiştir. Buna göre öğrencilerden hangilerinin yanlış konu se- II. İslamiyet’in özüne aykırı fikirlere sahiptir. çimi yaptığı söylenebilir? III. XIX. yüzyıldan itibaren etkili olmaya başlamıştır. A) Emre - Deniz B) Deniz - Okan yargılarından hangilerine ulaşılabilir? C) Okan - Aysun D) Ece - Okan A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II E) Deniz - Aysun D) II ve III E) I, II ve III 145

6. III. Selim II. Mahmud Abdülmecid 9. II. Mahmud Dönemi’nde yaşanan; • Tanzimat • Nizam-ı • Sekban-ı Cedid • Yeniçeri Ocağı’nın kaldırılması, Fermanı • posta teşkilatının kurulması, Cedid hareketi • Vakay-ı Hayriye • Islahat • ayanların kontrol altına alınması • Daimi elçilik • Mekteb-i Harbiye Fermanı gelişmelerinin ortak amacı ile ilgili aşağıdakilerden • Muhtarlık • Polis Teşkilatı hangisi söylenebilir? • Yerli malı • Avrupa’ya öğren- • Mekteb-i A) Uluslararası siyasette Almanya’nın desteği alınmıştır. • Meclis-i ci gönderilmesi Mülkiye Meşveret • Mekteb-i Tıbbiye • Arazi B) Geleneksel devlet kurumlarının varlığı korunmaya çalı- şılmıştır. kanunnamesi C) Demokratik yönetimin uygulanmasına zemin hazırlan- Tabloda yer alan bilgiler dikkate alındığında III. Selim, mıştır. II. Mahmud ve Abdülmecid’in ortak özellikleri ile ilgili aşağıdakilerden hangisi söylenebilir? D) Dış ticaret dengesinin sağlanması konusunda çaba A) Yenilik taraftarı yöneticiler oldukları harcanmıştır. B) Dış politikaya önem verdikleri C) Veraset sisteminde değişikliğe gittikleri E) Merkezî otorite güçlendirilmeye çalışılmıştır. D) Uzun süre tahtta kaldıkları E) Osmanlı’nın toprak kaybetmesini engelledikleri 10. Pasaport I. Mecelle II. Darülfünun Üniversite III. Düyûn-ı Umûmiye Borçlar İdaresi 7. Osmanlı Devleti’nde kız çocuklarının ilkokuldan sonra eğitime devam etmesi XIX. yüzyıla kadar olanaksızdı. İmkânı olan aileler, kızları için özel ders alırlardı. II. Mah- IV. Mürur tezkiresi Medeni Kanun mud Dönemi’nde ilköğretimin zorunlu olması, Abdülmecid Ordu Dönemi’nde kız rüştiye mekteplerinin açılması, Abdülaziz V. Sekban-ı Cedit Dönemi’nde Darü’l Muallimatın açılması ile kızların eğitim Yukarıdaki kavram-açıklama eşleştirmelerinin doğru hayatında yer alması sağlanmıştır. olması için hangilerinin yer değiştirmesi gerekir? XIX. yüzyıldaki bu gelişmeler, aşağıdakilerden hangisi- A) I ve II B) I ve IV C) II ve III nin göstergesidir? B A) Toplumsal alanda fırsat eşitliğinin oluşturulmaya çalı- İ D) III ve V E) IV ve V şıldığının L B) Kızların eğitimine erkeklerden daha fazla önem verildi- G 11. Karadeniz ğinin İ İstanbul Hazar Gölü C) Karma eğitim anlayışının önemsendiğinin D) Okuma-yazma seferberliğinin amacına ulaştığının S Konya E) Laik eğitim anlayışına geçildiğinin A R M Akdeniz Suriye A 8. Osmanlı yönetiminin XIX. yüzyılda “Islah-ı Sanayi Ko- L Irak Bağdat TYT TARİH SORU BANKASI misyonu”nu kurması ve “Seraskerlik” makamını oluştur- ması; Berlin Bağdat Demir Yolu’nun Osmanlı Topraklarındaki Güzergâhı I. ekonomi, II. ordu, İngilizlerin sömürge yollarındaki etkisini azaltmak III. sosyal için bu projenin yapımını üstlenen ve II. Abdülhamid Dönemi’nde Osmanlı Devleti’ni destekleyen devlet alanlarının hangilerinde ıslahat yapılmak istenildiğinin aşağıdakilerden hangisidir? göstergesidir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II A) Fransa B) Rusya C) ABD D) I ve III E) II ve III D) Almanya E) İtalya 154

SARMAL TEST SARMAL TEST - 6 1. Tarih ve Zaman ünitesi ile ilgili sınıfta sunum yapan 4. Ertuğrul’un aşağıdakilerden hangisini söylemesi doğ- Ağzında kıymetli bir taş taşıdığı düşünülen ru olmaz? mitolojik bir kuş tasvirinin bulunduğu Bilge Kağan’a ait tacın ön ve yan taraftan görünümü A) Tarihte deney ve gözlem metodu kullanılmaz. Buna göre; B) Geçmişte yaşanmış her türlü gelişme tarih biliminin ko- nusudur. I. Uygurlar, madencilik alanında önemli çalışmalar yap- C) Türkler, İslamiyet’i kabul ettikten sonra Hicri takvimi kul- mıştır. lanmaya başlamışlardır. II. Kök Türkler, sanat alanında gelişmişlerdir. D) Tarihî olaylar, yaşandığı dönemin şartlarına göre de- III. Hunlar, Çin medeniyetinin etkisi altında kalmışlardır. ğerlendirilmelidir. E) Rumi ve Celali takvim, Güneş yılı esasına göre düzen- lenmiştir. yargılarından hangilerine ulaşılabilir? A) Yalnız l B) Yalnız II C) I ve II D) l ve III E) II ve III 2. İnsanlığın ilk dönemlerinde değer ölçüsü ve değişim aracı 5. • Abbasi Devleti’nde; Ön Asya, Hint, Yunan ve Hellenistik olarak pek çok mal kullanılmıştır. Ekonomik açıdan, önemli Dönem eserlerinin Arapçaya tercüme edilmesi olan madeni paranın ortaya çıkışı ise ticari ve mali gelişme- • Endülüs Emevi Devleti’nde açılan medreselerde Hris- leri kolaylaştırdı. Paranın üstündeki kral resmi, ya da şehir tiyan öğrencilerin de eğitim görmesi sembolü, parayı bastıranın gücünü ve ihtişamını gösterirdi. gelişmeleri, aşağıdakilerden hangisinin göstergesidir? Bu bilgilere göre “para”nın aşağıdakilerden hangisinin A) Abbasilerin, ırkçı bir politika izlediklerinin B) Teokratik anlayışın etkisini kaybettiğinin yaşanmasında etkili olduğu söylenemez? C) Uygarlıklar arasında kültürel etkileşim görüldüğünün D) Endülüs Emevi Devleti’nin İran kültürünün etkisinde kal- A) Ticari hayatın kolaylaşması dığının B) Devletlerin temel özellikleri ile ilgili bilgi edinilmesi B E) Bilimsel çalışmaların İslamiyet’le birlikte doğduğunun C) Maden işlemeciliğinin önemini arttırması İ D) Ekonomik faaliyetlerin daha düzenli yapılması L E) Tarımsal faaliyetlerin önemini kaybetmesi G İ S 6. İslam dünyasında fizik, biyoloji, mantık, felsefe ve ahlak A dallarında 200 civarında eser yazan İbni Sina, tıp ve felse- R fe alanlarında ün yapmış bir bilim insanıdır. El Kanun Fit tıp M adlı tıp kitabı Batılılar tarafından Latinceye çevrilerek uzun A süre tıp öğretiminde kullanılmıştır. L 3. I. Avarlar Bu durum, aşağıdaki genellemelerden hangisini doğ- TYT TARİH SORU BANKASI rulamaz? II. Macarlar III. Karluklar A) Batı dünyası İslam bilginlerinden yararlanmıştır. IV. Kırgızlar B) Pozitif bilimler, İslam dini ile ortaya çıkmıştır. C) İslam bilginleri pozitif bilimlerin gelişmesine katkı sağla- Yukarıdaki Türk topluluklarından hangileri farklı coğ- mışlardır. rafyalara göç etmeleri sonucunda ulusal benliklerini kaybetmişlerdir? D) Tıp ve felsefe alanlarında İslam bilginleri yetişmiştir. A) I ve II B) I ve III C) II ve III E) İbni Sina’nın eserleri farklı milletler tarafından da bilin- mektedir. D) II ve IV E) III ve IV 161

Test I. DÜNYA SAVAŞI (1914-1918) 3 ➡ AKLINDA KALSIN 2. Birinci Dünya Savaşı’nda Osmanlı padişahının halife unva- Birinci Dünya Savaşı’nın Genel Sebepleri nıyla yayımladığı cihat fermanına rağmen bazı Arap aşiret- • Sanayi İnkılabı’nın ortaya çıkardığı sömürgecilik yarışı ler Türk askerlerine karşı mücadele etmişlerdir. • Fransız İhtilali’nin ortaya çıkardığı milliyetçilik anlayışı- nın Avrupa’da siyasi birliklerin kurulmasını sağlaması Yalnız bu bilgiyle, • Çıkarları birbirleriyle uyuşan devletler arasındaki reka- bet ortamı ve bloklaşmalar I. Milliyetçilik akımı Araplar üzerinde etkili olmuştur. Birinci Dünya Savaşı’nın Özel Sebepleri II. Almanya, Orta Doğu’ya hâkim olmak istemiştir. • Avusturya-Macaristan ile Rusya’nın Balkanlara hâkim III. Padişahın Araplar üzerindeki etkinliği azalmıştır. olma rekabeti • İtalya başta olmak üzere bazı devletlerin Akdeniz’e hâkim yargılarından hangilerine ulaşılabilir? olma yarışı • Almanya ve Fransa’nın egemenliğindeki Alsace Lorraine’i A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve III ele geçirme isteği • Osmanlı Devleti’nin, sahip olduğu zengin toprakları ele D) II ve III E) I, II ve III geçirme düşüncesi 3. I. Birinci Dünya Savaşı’nın uzaması 1. II. Yarım milyona yakın insanın ölmesi III. Anlaşma Devletleri’nin Ruslara gerekli askerî yardımı yapamaması IV. İngiliz ve Fransız donanmalarının büyük kayıplar ver- mesi V. Rusya’nın Birinci Dünya Savaşı’ndan çekilmesi Yukarıda verilenlerden hangisi Çanakkale Savaşı’nın doğrudan sonuçlarından biri değildir? A) I B) II C) III D) IV E) V B İ L G İ 4. Birinci Dünya Savaşı sonrasında İtilaf Devletleri’nin baskı- sıyla Ermeni tehcirinde görevli Osmanlı memurlarının yar- Osmanlı Kızılay Cemiyeti tarafından Birinci Dünya Sa- vaşı’nda çıkarılan yukarıdaki kartpostalda; sol üst köşede S gılanması için divanı harp oluşturulmuştur. Osmanlı Devleti TYT TARİH SORU BANKASI Almanca “Yardım Tanrı’dan ve zafer yakın.” ortada “Fetva: A bu mahkemede bağımsız yargıçlara yer verilmesini talep Padişah, İngiltere, Rusya ve Fransa’ya cihat ilan etti.” yaz- R etmiştir. Fakat talebi reddedilmiştir. Bu konuda istediği gibi maktadır. M hareket eden Fransa ve İngiltere, divanı harbi yönlendir- A meye çalışmıştır. Buna göre Birinci Dünya Savaşı ile ilgili aşağıdaki yar- L gılardan hangisine ulaşılamaz? İngiltere ve Fransa’nın bu tutumlarıyla; A) Padişah, halifelik makamının gücünü ilk kez kullanmış- I. Tüm azınlıkların haklarını koruma, tır. II. mahkemeden kendi istekleri doğrultusunda karar çık- masını sağlama, B) Osmanlı Devleti Almanya ile müttefik olmuştur. C) Savaşın kazanılması için çeşitli propaganda faaliyetleri III. Osmanlı Devleti’ni baskı altına alma yapılmıştır. durumlarından hangilerini amaçladıkları savunulabi- lir? D) Kızılay cemiyeti, görsel araçlarla savaşa destek ver- miştir. A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II E) Padişah, bütün Müslümanları kendi yanında savaşa D) II ve III E) I, II ve III çağırmıştır. 179

TEST ÖSYM tipi Bu bölümdeki sorular sınavlarda çıkan sorular paralelinde hazırlanmıştır. 1. Osmanlı Devleti, I. Dünya Savaşı öncesinde ilk olarak iliş- 3. XIX. yüzyıl sonlarında siyasi birliğini kurmuş olan İtalya, kilerinde inişli çıkışlı bir seyir takip ettiği İngiltere’ye ittifak Trablusgarp’ı sömürgesi hâline getirmek istemektedir. Bu teklifinde bulunmuştur. Ancak İngiltere, Yakın Doğu’daki amacına ulaşma yolunda Fransa ile 1900 yılında bir an- çıkarları için Rusya ile ortak hareket etmeye başlamış- laşma yapmış, Fransa’nın Fas’taki nüfuzuna karşılık ken- tır. Gerek Reval Görüşmeleri’nde alınan kararlar gerekse disinin de Trablusgarp üzerindeki nüfuzu tanınmıştır. 1901 Rusya’nın uygulamak istediği politikaların Osmanlı toprak- yılında İngiltere, 1902’de Avusturya, 1909’da da Rusya, larından geçmesi, İngiltere’nin Osmanlı Devleti ile ittifakını İtalya’nın Trablusgarp üzerindeki çıkarlarını tanımıştır. zora sokmuştur. Bu gelişmelerin aşağıdakilerden hangisine zemin ha- Bu bilgilere göre İngiltere’nin Osmanlı Devleti ile ittifak zırladığı söylenebilir? kurmaya sıcak bakmamasında aşağıdakilerden hangi- A) Osmanlı Devleti’nin denge politikasını uygulama şansı- sinin etkili olduğu söylenebilir? nın kalmaması A) Osmanlı Devleti’nin stratejik bölgeleri kontrol altında B) Trablusgarp’taki yerli halkın İtalyanlara karşı direnişe tutması geçmesi B) Rusya ile müttefik olmayı çıkarlarına daha uygun bul- C) Osmanlı Devleti’nin İtilaf Bloku’nda yer alması ması D) Kanal Cephesi’nin açılması E) Rusya’ya Boğazlardan geçiş konusunda ayrıcalık veril- C) Almanya’nın Osmanlı Devleti ile yakınlaşmasını iste- memesi mesi D) Wilson İlkelerinde belirlenen esaslara uymak zorunda 2021 / MSÜ olması 4. Birinci Dünya Savaşı’nda yenik düşen Osmanlı Devle- E) Rusya’nın sanayileşme sürecine daha fazla destek ol- mak istemesi ti hem Arap topraklarını kaybetmiş hem de Anadolu’nun paylaşılması tehlikesiyle karşı karşıya kalmıştır. Bu sonuç; I. Turan idealinin gerçekleşmesi, II. İslam birliğinin kurulması, 2. ABD’de yayın yapan The New York Times Gazetesi, Bal- III. millî devlet fikrinin gelişmesi kan Savaşları ile ilgili olarak şu ifadeleri kullanmıştır, “19 B durumlarından hangilerini olumsuz etkilemiştir? Ocak 1913 günü şu haberi Manastır’a bağlı Kruşevo’da İ A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III 36 Müslüman köyünden 19’u talan edildi ve yakılıp yıkıldı. L D) I ve II E) I ve III Burada 600 ev yakıldı, 503 erkek, 27 kadın ve 25 çocuk öl- G dürüldü. Hayatlarını kurtarabilenlerin bir kısmı Kruşevo’da İ sığınmacı oldu. Manastır şehrindeki 10.000 Müslüman yar- S 5. Birinci Dünya Savaşı’nın başlamasında; dıma muhtaç ve bunların 6.000 kadarı da evsiz... Burada A • devletler arasında silahlanma yarışının hızlanması, savunmasız Arnavutlar kadın, çoluk/çocuk demeden her- R • Almanya’nın sömürge yarışına girmesinin Fransa ve kes merhametsizce katliama uğratılmış. Kadınlar çocukla- rını katliamdan kurtarmak için Drina Nehri’ne atmışlar. M İngiltere’yi rahatsız etmesi, Bu habere göre Sırplarla ilgili, A • Avusturya-Macaristan’ın Balkanlardaki Rus yayılmacı- lığına karşı çıkması etkili olmuştur. I. Balkanlardaki nüfus üstünlüğünü kendi lehlerine çevir- L TYT TARİH SORU BANKASI meye çalışmışlardır. Buna göre Birinci Dünya Savaşı; II. Ahlaki ve insani değerlere tamamen aykırı hereket I. ekonomi, etmişlerdir. II. askerî, III. Bağımsız bir devlet kurmak için Avrupalıların desteğini III. siyasi almaya çalışmışlardır. alanlarının hangilerinde yaşanan sorunların etkisiyle yargılarından hangilerine ulaşılabilir? ortaya çıkmıştır? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III D) I ve III E) I, II ve III 183

Test BÜYÜK MİLLET MECLİSİNİN AÇILMASI - SEVR ANTLAŞMASI 4 1. I. TBMM Vekillerinin Meslek Dağılımı 3. Büyük Millet Meclisi, varlığını sürdürebilmek ve otoritesini %1%,87,1 %46,9 sağlayabilmek için ayaklanmalara karşı şu tedbirleri almış- %11,2 tır: %18,9 • 29 Nisan 1920’de Hıyanet-i Vataniye Kanunu’nun %14,1 çıkarılması Memurlar (Asker, öğretmen vb.) • 11 Eylül 1920’de İstiklal Mahkemelerinin kurulmasıyla isyancıların sert bir şekilde cezalandırılması • Damat Ferit Paşa hükûmetinin Mustafa Kemal ve ar- kadaşlarını idama mahkûm ettiği fetvaya karşılık Ankara Müftüsü tarafından karşı fetva yayımlanması • Ayaklanmaları bastırmak için bazı Kuvay-ı Millîye bir- liklerinin isyancılar üzerine gönderilmesi Profesyonel (Avukat, gazeteci vb.) Bu maddelere bakılarak aşağıdaki sorulardan hangisi- Esnaf (Çiftçi, tüccar vb.) nin cevabına ulaşılamaz? A) Ayaklanmaları çıkaranlar nerede yargılanmışlardır? Din adamı B) TBMM isyanları bastırabilmek için hangi önlemleri al- mıştır? İşçi ve belediye başkanı C) İsyanların bastırılmasında hangi güçten yararlanılmış- tır? Bilinmeyen D) Ayaklanmaları destekleyen devletler hangileridir? I. TBMM ile ilgili hazırlanan bu grafikten yola çıkarak aşağıdaki yorumlardan hangisi yapılabilir? E) Ayaklanmaların bastırılmasında din adamlarının rolü A) Vekillerin yarıdan fazlası eğitimlidir. nedir? B) Din adamlarının çoğunluğu doğu illerinden gelmiştir. C) Her meslek grubundan en fazla iki vekil vardır. ➡ AKLINDA KALSIN D) Her şehirden en az üç vekil mecliste yer almıştır. İstiklal Mahkemeleri E) Asker ve öğretmenlerin kararları her zaman mecliste • Hâkimleri milletvekillerinden oluşan bu mahkemeler, kabul edilmiştir. olağanüstü durumlarda toplanan bir heyettir. B • İstiklal Mahkemeleri’nin kurulması ile TBMM yargı gücü- İ nü de kullanmıştır. L 2. İlk mecliste dönemin koşulları gereği demokrasiye aykırı G • İstiklal Mahkemeleri her zaman olumsuz gelişmeler so- İ nucunda kurulmuştur. olsa da hızlı kararlar alıp, alınan kararları hızla uygulamak için güçler birliği ilkesi benimsenmiştir. Bu ilke gereği yasa- S • İlk kez; TBMM’ye karşı çıkan ayaklanmalar (1920), ikinci ma, yürütme ve yargı yetkilerinin tamamı TBMM’ye aittir. A kez Eskişehir Kütahya Savaşı (1921), üçüncü kez Şeyh R Sait İsyanı (1925), son kez Mustafa Kemal’e suikast giri- Buna göre TBMM’nin; şimi (1926) sonrası kurulmuştur. I. cephe komutanlıklarına atamalar yapması, II. Hıyanet-i Vataniye Kanunu’nu çıkarması, M III. İstiklal Mahkemeleri’ni kurarak, üyelerini milletvekille- A L rinden oluşturması 4. “TBMM’nin açıldığı dönemde çıkan ayaklanmalardan bir TYT TARİH SORU BANKASI uygulamaları ile kullandığı yetkiler aşağıdakilerin han- kısmı ülke bütünlüğünü doğrudan tehdit etmekte ve bu yö- gisinde doğru olarak gruplandırılmıştır? nüyle yeni bir devlet kurma fikri taşıdığı için diğerlerinden –Y–a–s–a–m––a– Y––ü–rü–t–m––e ––Y–a–r–g–ı – ayrılmaktadır.” diyen bir tarihçi bu görüşüne kanıt ola- rak aşağıdakilerden hangisini gösterebilir? A) I II III A) Afyon Ayaklanması B) III II I B) Yozgat Ayaklanması C) II I III C) Pontus Rum Ayaklanması D) II III I D) Ahmet Anzavur Ayaklanması E) III I II E) Kuvayı İnzibatiye Ayaklanması 193

6 ADIMDA ATATÜRKÇÜLÜK VE TÜRK İNKILABI İlkeler Siyasi Alandaki İnkılaplar 1. Cumhuriyetçilik: Ülkede egemenliğin bir kişi 4. Laiklik: Din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılması- 1. Saltanatın Kaldırılması (1 Kasım 1922) 4. Halifeliğin Kaldırılması (3 Mart 1924) veya zümreye değil, toplumun tümüne ait olduğu dır. Devlet düzeninin dine değil, akla ve bilime dayandı- (Cumhuriyetçilik-Laiklik): Millî egemenliği (Cumhuriyetçilik-Laiklik): Laik devlet sistemi- yönetim şeklinin uygulanmasıdır. rılması, kimsenin dinî inancına karışılmamasını esas alır. gerçekleştirmek ve Lozan’daki ikililiği en- nin oluşturulmak istenmesi, cumhuriyet ve gelleme amacı taşır. millî egemenlik anlayışına aykırı olması yüzün- 2. Milliyetçilik: Kişilerin bağlı olduğu millete karşı 5. Devletçilik: Devletin ekonomik faaliyetlere müdaha- den kaldırılmıştır. duymuş olduğu bağlılık ve temel değerleri yücelt- le etmesi, yatırımların devlet eliyle gerçekleştirilmesini 2. Ankara’nın Başkent İlân Edilmesi (13 me arzusudur. Ayrıca millî birlik ve beraberlik, ifade eder. Ekim 1923) 5. Şeriye ve Evkaf Vekâletinin Kaldırılması ulusal bağımsızlık temel esaslardır. (Laiklik) 6. İnkılapçılık: İnkılapları korumak ve geliştirmek, aklın 3. Cumhuriyet’in İlanı (29 Ekim 1923) 3. Halkçılık: Toplum içinde ayrıcalık kabul etmeme- ve bilimin rehberliğinde çağın şartlarına uygun bir (Cumhuriyetçilik-Halkçılık): Millî egemenliği 6. Erkân-ı Harbiye Vekâletinin Kaldırılması yi, eşitlikçi bir anlayışı savunmayı, sosyal devlet ve anlayışla eskimiş kurumları kaldırarak yerlerine çağdaş gerçekleştirmek ve meclis hükümeti sis- (Cumhuriyetçilik) halkını seven bir yönetim anlayışını savunur. kurumların konulmasını hedefler. teminden kabine sistemine geçme amacı taşır. 7. 1921 Anayasası (Teşkilatıesasiye Kanunu) 8. 1924 Anayasası 1 2 Eğitim, Kültür Alanındaki İnkılaplar Hukuk Alanındaki İnkılaplar 3 ve Gelişmeler 1. Tevhid-i Tedrisat Kanunu (3 Mart 1924) (Laiklik-Halkçılık-Milliyet- çilik, Çağdaşlaşma): Bütün eğitim ve bilim kuruluşları, Millî Eğitim 1. Medeni Kanun’un Kabulü Bakanlığı’na bağlandı. Eğitimde birlik sağlandı. (1926) (Laiklik-Halkçılık-İnkılapçılık): Toplumsal ve ekonomik alanda ka- 2. Yeni Türk (Latin) Harflerinin Kabulü (1 Kasım 1928) (İnkılapçı- dın erkek eşitliği sağlandı. Azınlıklar lık-Milliyetçilik): Halkın yeni harflerle okuma yazma öğrenmesini dâhil bütün vatandaşların Medeni sağlamak için 1929 yılında “Millet Mektepleri” açıldı. Okuma yazma Kanun’a tabi olması kabul edildi. oranında hızlı bir artış yaşandı 2. Diğer Kanunlar: Borçlar Kanunu 3. Türk Tarih Kurumunun Açılması (1931) (Milliyetçilik): Türk tarihini (Almanya), Ticaret Kanunu (İsviçre), araştırarak Türk halkına özgüven aşılama ve toplumda millî şuur Ceza Kanunu (İtalya), İdare Kanu- oluşturma düşüncesiyle açıldı. nu (Fransa) 4. Türk Dil Kurumunun Açılması (1932) (Milliyetçilik): Türk dili üze- rinde araştırmalar yapmak ve Türk dilinin güncel sorunlarıyla ilgilenerek çözüm yolları bulmak, Türkçedeki yabancı kelimelerin yerine Türkçe kelimeleri tespit etmek amacıyla kuruldu. 4 Toplumsal Alanda Yapılan İnkılaplar Ekonomi Alanında Yapılan İnkılaplar 1. Şapka Kanunu (1925) (Laiklik-İnkılapçılık): Halkın inkılaplar karşısında tepkisi ölçülmeye 1. I. Türkiye (İzmir) İktisat Kongresi (17 Şubat - 4 Mart çalışıldı. 1923): Türkiye ekonomisinin bağımsız, millî ve çağın şart- 2. Bazı Kisvelerin (Kıyafet) Giyilemeyeceği Hakkındaki Kanun (1934) (Halkçılık-Laiklik-İnkı- larına uygun bir hâle getirilmesini sağlamak amacıyla top- lapçılık): Din adamlarının, dinî kıyafetlerini, en yüksek din görevlisi hariç sadece ibadet landı. Ekonominin temel ilkelerinin belirlendiği “Misak-ı yerlerinde giymelerini öngörür. İktisadi Kararları” alındı. 5 3. Tekke, Zaviye ve Türbelerin Kapatılması (1925) (Laiklik-Halkçılık): Bu kanunla “şeyhlik, 2. Aşar Vergisinin Kaldırılması (1925) (Halkçılık) dervişlik, dedelik, seyyitlik, çelebilik, muskacılık, falcılık ve türbedarlık” gibi ayrıcalık bildiren 3. Kabotaj Kanunu (1926) (Milliyetçilik) unvanlar kaldırıldı. 4. Teşvik-i Sanayi Kanunu (1927): Özel sektörün sanayi- 4. Soyadı Kanunu (1934) (Halkçılık): Devlet işlerinde ve askerlikte karışıklıkları engelleme l5e.şmMeekrkoenzusBuanndkaatseınşıvnikKeudriulmlmeasisıa(m19aç3l0a)n(dDı.evletçoilirk) amacıyla çıkarıldı. L 5. Takvim, Saat, Hafta Tatili ve Ölçülerde Değişiklik (1925-1935) (İnkılapçılık): Türkiye 6. Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı (1933) (Devletçilik): Cumhuriyeti’nin Batılılaşma sürecini hızlandırma düşüncesiyle çıkarıldılar. İktisadi yatırımların devlet eliyle yapılması amaçlandı. 6

Test EĞİTİM, KÜLTÜR VE TOPLUMSAL ALANDA YAPILAN İNKILAPLAR 5 1. 4. Atatürk, “Bir millet, muharebe meydanlarında ne kadar Yeni harfleri inceleyen çocuklar (1928) parlak zaferler elde ederse etsin o zaferlerin sürekli netice- Aşağıdakilerden hangisi fotoğrafın çekildiği dönem- ler vermesi ancak kültür ordusunun varlığına bağlıdır. Bu den sonra gerçekleşen olaylardan biri olamaz? ikinci ordu olmadan birinci ordunun verimli sonuçları kay- A) Millet Mekteplerinin açılması bolur.” demiştir. B) Kızların eğitim hakkına sahip olması C) Okuma yazma oranlarının artması Buna göre aşağıdakilerden hangisi, Atatürk’ün bu söz- D) Mustafa Kemal’e başöğretmen unvanının verilmesi leri doğrultusunda gerçekleştirilen inkılaplardan biri E) Basılan kitap sayısının artması değildir? A) Türk Dil Kurumunun açılması B) Tevhid-i Tedrisat Kanunu’nun çıkarılması C) Üniversiteler Kanunu’nun çıkarılması D) Güzel Sanatlar Akademisi’nin açılması E) Medeni Kanun’un kabul edilmesi 2. Atatürk, 27 Ekim 1922’de Bursa’da yaptığı bir konuş- masında, “Öğretmenler, ordularımızın kazandığı zafer, si- zin ve sizin ordularınızın zaferi için yalnız zemin hazırladı. Gerçek zaferi siz kazanacak ve sürdüreceksiniz. Ben ve 5. Atatürk, 1936 yılı sonbaha- bütün arkadaşlarım, sizi takip edeceğiz ve sizin karşılaşa- rından itibaren, Türkçenin cağınız her engeli kıracağız.” demiştir. kurallarına uygun anlaşılır Buna göre Atatürk’ün; B kavramlarla bir geometri kita- İ bı yazmış, Türkçenin bir bilim I. Türk çocuklarının modern usullerle eğitilmesi, dili olabileceğini kanıtlamaya çalışmıştı. Çünkü Cumhuri- II. eğitim seferberliğiyle halkın kültür düzeyinin çağdaş L yet Dönemi öncesi yazılmış ölçülere ulaştırılması, G III. yeni eğitim kurumlarının yanı sıra medreselerin de İ kimi matematik ve geometri varlığını koruması kitaplarını, ana kucağında durumlarından hangilerini gerçek zafer olarak kabul S Türkçe öğrenmiş olan Türk ettiği savunulabilir? A çocuklarının öğrenebilmesi R zordu. Müselles, murabba, A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III M hatt-ı mübas gibi anlaşılmaz A kavramlarla bu kitaplar yazı- D) II ve III E) I, II ve III L lıyordu. “Üçgenin alanı, tabanı ile yüksekliğinin çarpımına eşittir.” demek olan “Müsellesin sathı yatalay dikeley zarbı- 3. Atatürk Devri eğitim politikaları hakkında araştırma ya- nın müsavatına müsavidir.” cümlesi zihinlerde neredeyse TYT TARİH SORU BANKASI hiçbir çağrışım yapmıyordu. pan bir akademisyenin; I. Millet mektepleri, Bu bilgilere göre Atatürk’ün aşağıdakilerden hangisini II. İstanbul Üniversitesi, gerçekleştirmeye çalıştığı söylenebilir? III. Türk Tarih Tezi A) Türkçe’nin bilim dili hâline gelmesini sağlamak konularından hangileri ile ilgili bilgi toplaması gerek- B) Gelenekselci bir eğitim modeli oluşturmak lidir? C) Harf İnkılabı için halkın desteğini almak A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) Türkçenin Arapçadan üstün olduğunu kanıtlamak D) II ve III E) I, II ve III E) Orta Asya Türkleri ile siyasi birlikteliği sağlamak 215

SARMAL TEST SARMAL TEST - 9 1. Malazgirt ve Miryokefalon savaşları Bizans’la Selçukluların 4. Anadolu beylikleri genelde birbirlerine üstünlük kurmaya Anadolu hâkimiyeti için yaptıkları mücadelelerdir. Bu mü- çalışırken yapılan mücadelede Müslüman halka da zarar cadelelerden galip çıkan Selçuklular Anadolu’yu hâkimiyet verirlerdi. Bunun yanı sıra Osmanlı Beyliği’nin tek gayesi altına almış ve kısa zamanda Anadolu’daki Hristiyan halkın İslam dinini yaymaktı. da güvenini kazanmıştır. Buna göre; Türkiye tarihiyle ilgili bu parçada tarih biliminin; I. Osmanlı Devleti’nin gaza ve cihat uğruna savaştığı, I. yer, II. Anadolu beyliklerinin Bizans ile iş birliği yaptığı, II. zaman, III. Osmanlı Devleti’nin İslam’a büyük önem verdiği III. neden - sonuç yargılarından hangilerine ulaşılabilir? özelliklerinden hangilerine değinilmemiştir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve III E) I, II ve III D) I ve II E) II ve III 2. Hititler, Mezopotamya’dan aldıkları kanunlara eklemeler 5. I. Palekanon Akkoyunlu II. Otlukbeli Savaşı Bizans ve düzeltmeler yaparak Anadolu’daki ilk kanunları oluştur- III. Çaldıran Savaşı Safevi muşlardır. Medeni hukuk ve ceza hukuku büyük gelişme göstermiştir. Hitit kanunları hür vatandaşlara olduğu kadar kölelere de mülkiyet hakkı tanımıştır. Buna göre Hititler ile ilgili olarak aşağıdakilerden han- IV. Ridaniye Savaşı Memlûklu gisine ulaşılamaz? A) Sınıf çatışmaları yazılı hukukun oluşmasına neden ol- V. Haçova Savaşı Avusturya B muştur. Osmanlı Devleti’nin yaptığı savaşlar ve mücadele ettiği B) Çevresindeki toplumlarla etkileşim içindedirler. İ devletlerin verildiği bu tablonun doğru olması için han- L gilerinin yer değiştirmesi gereklidir? C) Halk arasında sosyal tabakalaşma mevcuttur. D) Hukuk anlayışı farklı toplumların katkılarıyla gelişmiştir. G A) I ve II B) II ve IV C) III ve IV E) Anadolu’daki diğer uygarlıklardan önce kanunları yazılı İ D) I ve V E) III ve V hâle getirmişlerdir. S A R M A L TYT TARİH SORU BANKASI 3. İslam tarihinde görülen; 6. 1821’de Yunanların isyan etmesinde; I. ülkenin eyaletlere ayrılması, I. milliyetçilik akımının yayılması, II. Avrupa’nın Yunanları desteklemesi, II. halifeliğin saltana dönüştürülmesi, III. Sırpların bağımsızlıklarına kavuşması III. devamlı ordugâhların kurulması durumlarından hangilerinin etkili olduğu savunulabi- lir? gelişmelerinden hangileri sınırların genişlemesinin bir sonucu olamaz? A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve II E) I ve III D) II ve III E) I, II ve III 221

7 ADIMDA II. DÜNYA SAVAŞI SÜRECİNDE TÜRKİYE VE DÜNYA II. Dünya Savaşı’nın Nedenleri II. Dünya Savaşı’nın Başlaması ve Savaşın Seyrini Değiştiren Olaylar ➤ Sanayileşme süreci ile Avrupa ve dünyanın genelinde etkisini gösteren sömürgecilik ve emper- ➤ 1 Eylül 1939’da Almanya’nın Polonya’yı işgal etmesi ile savaş başladı. Almanya, kısa yalist devletlerin çıkar çatışmaları (Temel neden) süre içinde Polonya, Hollanda ve Belçika ve ardından Fransa’yı işgal etti. ➤ I. Dünya Savaşı sonrası imzalanan barış antlaşmalarının Almanya gibi devletler üzerindeki ağır ➤ Almanya’nın İngiltere’ye gerçekleştirdiği “Kartal Hücumu”nun başarısız olması, şartları ve faşizm, nazizm ve her türlü ırkçılığın yükselmesi Rusya’ya gerçekleştiren “Barbarossa Harekâtı”nda Nazilerin hezimete uğraması, Japonların ABD hava üssü Pearl Harbor’a saldırması ve ABD’nin savaşa girmesi ile ➤ Milletler Cemiyeti’nin yetersizliği, barışı koruma antlaşmalarının amacına ulaşamaması ve Mihver Devletler üstünlüklerini kaybetti. ABD’nin “Monroe Doktrini” yüzünden dünya siyasetine karışmaması ➤ 1943 yılında İtalya’nın teslim olmasıyla Mihver Devletler ağır bir yara aldı. Müttefik- SAVAŞIN TARAFLARI ler, 1944’te başlayan “Normandiya Çıkarması” ile Almanları mağlup etti ve Avrupa’da savaş sona erdi. Müttefik (Bağlaşık) Mihver (Eksen) ➤ ABD’nin, 6 Ağustos 1945’te Hiroşima’ya, 9 Ağustos 1945’te ise Nagazaki’ye atom İngiltere, Fransa, SSCB, ABD, Çin, Kanada, Almanya, İtalya, Japonya, Macaristan, bombası atmasıyla Japonya’da teslim olmak zorunda kaldı ve savaş sona erdi. Avustralya, Brezilya, Yugoslavya Romanya, Bulgaristan, Finlandiya 1 2 Savaş Döneminde Türkiye’nin Dış Politikası Birleşmiş Milletler Teşkilatının Kuruluşu ➤ Türkiye savaş başladıktan sonra tarafsızlığını ilan etti. İtalya’nın ➤ II. Dünya Savaşı sonrası dünya barışını ve güvenliğini Arnavutluk işgali karşısında Türkiye, güvenliğini sağlamak için korumak amacıyla Türkiye’nin de dâhil olduğu 51 ülke ile İngiltere ve Fransa ile “Karşılıklı Yardım Antlaşması” (19 Ekim 1939) birlikte 24 Ekim 1945’te resmen kuruldu. imzaladı. ➤ Genel merkezi New York’ta bulunan BM’nin, en etkili organı “Güvenlik Konseyi” oldu. Bu konseyin 5 daimi üyesin- ➤ Almanya’nın 1941 yılında Avrupa’da yayılması karşısında Türkiye, den (ABD, İngiltere, Çin, Fransa, Rusya) herhangi birinin veto 18 Haziran 1941’de Almanya ile “Saldırmazlık Paktı” imzaladı. ettiği bir kararın uygulanamayacağı belirtildi. ➤ Müttefik Devletler, Türkiye’nin savaşa girmesi konusunda Türkiye’ye sürekli baskı uyguladı. Savaş esnasında Türkiye’nin savaşa girmesini öngören konuların da ele alındığı konferanslar (Adana Konferansı, I. Kahire Konferansı, II. Kahire Konferansı) düzenlendi. ➤ Türkiye, Birleşmiş Milletler teşkilatına katılmak için 23 Şubat 1945’te Almanya’ya savaş ilan etti. Ancak fiili olarak savaşta yer almadı. 4 Savaş Yıllarında Türkiye’deki İç Siyasi 3 Gelişmeler Savaş Sürecinde Türkiye’deki Ekonomik ve ➤ Cumhurbaşkanı İsmet İnönü’nün 19 Mayıs II. Dünya Savaşı ve Etkileri Toplumsal Gelişmeler 1945 tarihinde demokrasi vurgusuyla yaptığı ➤ Şubat 1945 tarihindeki Yalta Konferansı’nda ➤ Türkiye’de bütçenin büyük bir kısmının savunma konuşma sonrasında Nuri Demirağ’ın başkanlı- Almanya’nın teslim şartları görüşüldü ve ABD ihtiyaçlarına ayrılması, ekonomik anlamda sıkıntılı bir ğında “Millî Kalkınma Partisi” resmen kuruldu SSCB arasında görüş ayrılıkları ilk kez ciddi bir dönemin yaşanmasına neden oldu. ve çok partili hayata geçiş süreci de başladı. biçimde ortaya çıktı. ➤ II. Beş Yıllık Kalkınma Planı maddi yetersizlikler ➤ Bu dönemde mecliste “Çiftçiyi Topraklan- ➤ Potsdam Konferansı’nda savaş sonrası ku- nedeniyle uygulanamadı. dırma Kanunu’na karşı çıkan; Celal Bayar, rulacak yeni dünya düzeni ve Avrupa’nın siyasi Adnan Menderes, Refik Koraltan ve Fuat haritası belirlendi. ABD ve SSCB arasında 5 ➤ Devletin ekonomiye doğrudan müdahale edebil- Köprülü, 12 Haziran 1945’te meclis grup gerilimler bu konferansta da devam etti ve başkanlığına ”dörtlü takrir”i (takrir: herhangi Soğuk Savaş’ın temelleri atıldı. mesi amacıyla Millî Korunma Kanunu çıkarıldı. Belli bir konuda yazılı itiraz) sundu. Bu yüzden bir gelire sahip olanlardan Varlık Vergisi alındı. Varlık mecliste sert tartışmalar yaşandı. 7 Vergisi alınmayan büyük toprak sahiplerinden ayni ➤ 7 Ocak 1946’da Celal Bayar, Adnan Mende- veya nakdi olarak Toprak Mahsulleri Vergisi toplandı. res, Refik Koraltan ve Fuat Köprülü öncülüğün- ➤ İlköğretimlerin sayısı artırıldı, okuma yazma oranı de Demokrat Parti (DP) kuruldu. yükseltilmeye çalışıldı ve Köy Enstitüleri açıldı. 6

7. 10. II. Dünya Savaşı sırasında ABD ve İngiltere, 14 Ağustos 1941’de Atlantik Bildirisi’ni yayınladılar. Bu bildiride yer alan bazı maddeler ise şunlardır: • Savaştan sonra toprak kazanılmayacak. • Halkların onayı alınmadan toprak değişikliği yapılma- yacak. • Milletler kendi geleceklerini kendileri tayin edebilecek. • Uluslararası mecrada iş birliği gerçekleştirilip, geliştiri- lecek. Bu bildiride yer alan hükümlerin I. Dünya Savaşı yıl- larında yayımlanan aşağıdaki belgelerden hangisi ile benzerlik gösterdiği söylenebilir? A) Monroe Doktrini B) Balfour Deklarasyonu C) Wilson İlkeleri D) Londra Antlaşması E) Mondros Mütarekesi 11. Büyük Britanya’ya sığınmak zorunda kalan ----?---- Belçika, Çekoslovakya, Fransa, Yunanistan, Yugoslavya, Lüksemburg, Polonya, Norveç, Hollanda devlet başkanları afişi Versay Antlaşması’nın kısıtlamalarından II. Dünya Savaşı yıllarında Büyük Britanya (İngiltere) kurtulmak tarafından hazırlanan bu afişte verilenler dikkate alın- dığında aşağıdaki yorumlardan hangisi yapılamaz? A) İngiltere’deki devlet başkanlarının ülkeleri işgal altındadır. Üstün ırk olan Almanların sıkışıp kaldıkları B) İngiltere, Almanya’nın hâkimiyeti altında değildir. alanlardan diğer ırkların ellerinde bulunan top- C) Resimlerin “V” şeklinde olması Müttefik Devletlerin za- raklara doğru genişleme hakkına sahip olmak fere olan inancını simgeler. D) Hem Balkanlar hem de İskandinav ülke liderleri İn- Yukarıda verilen diyagramda boş bırakılan yere aşağı- giltere’ye sığınmıştır. dakilerden hangisi getirilmelidir? A) Yatıştırma Politikası E) SSCB ve Almanya ittifak kurarak Avrupa’da egemenlik kurmuşlardır. 8. Adolf Hitler’in; B B) Monroe Doktrini İ C) Hayat Sahası I. Almanların yaşadığı birçok ülkeyi sınırlarına katma L D) “Asya Asyalılarındır.” anlayışı G E) Bizim Deniz Politikası anlayışını benimsemesi, İ II. bir millet ve bir devlet ilkesine dayanarak Polonya’yı S 12. işgal etmesi, A Müttefik Devletler Mihver Devletler III. Versay Antlaşması hükümlerini reddetmesi politikalarından hangileri II. Dünya Savaşı’nın başla- R • İngiltere • Almanya masına zemin hazırlamıştır? M • Fransa •B A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II A •A • Japonya L D) II ve III E) I, II ve III TYT TARİH SORU BANKASI 9. Japonya’nın; Verilen tabloda “A” ve “B” ile gösterilen yerlere sırasıyla hangi devletler getirilmelidir? I. 1931’de sanayisi için zengin ham maddeye sahip AB Mançurya’yı işgal etmesi, A) Çin İtalya II. 1933’te Milletler Cemiyeti’nden ayrılması, III. 1934’te Washington Antlaşması’nı feshetmesi B) İtalya Belçika faaliyetlerinden hangileri, Asya’daki yayılmacı politika- C) Hollanda İspanya sında serbest kalmaya yöneliktir? D) İsveç Çin A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve II E) Hindistan ABD D) I ve III E) II ve III 238

Test 1960 SONRASI DÜNYA’DAKİ GELİŞMELER 1 1. 2. Yumuşama Dönemi’nin başlamasının; I. SALT-1, B1e9r6li1n SSCB II. SALT-2, FRANSA III. Helsinki Sözleşmesi ABD Ç‹N K19ü6b2a CEZAY‹R H‹ND‹STAN 19V6ie4t-n1a9m73 Atlas Okyanusu MISIR Ortado¤u 1967, 1973 antlaşmalarından hangilerinin imzalanmasına neden Büyük Okyanus olduğu söylenebilir? Hint ABD ve müttefikleri Okyanusu A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II SSCB ve müttefikleri Di¤er komünist ülkeler D) I ve III E) I, II ve III Başl›ca krizler ve savaşlar 5 000 km 1973’te ba¤lant›s›z ülkeler (1973 Cezayir Zirvesi’ne kat›lan ülkeler) Soğuk Savaş Dönemi’nde Dünya 3. ABD ve SSCB arasında, II. Dünya Savaşı sonrası başlayan Yukarıdaki haritayı öğrencilerine gösteren Tuğba Öğret- Soğuk Savaş gerginliğinin azalmasına, tarafların sorunları- men, öğrencilerin haritadan yola çıkarak Soğuk Savaş ile nı karşılıklı görüşmelerle, barışçıl bir şekilde çözmeye baş- ilgili yorumda bulunmalarını istemiştir. Öğrenciler şunları lamasına Yumuşama (Detant) Dönemi denir. Yumuşama söylemiştir: Dönemi, Soğuk Savaş’tan tamamen ayrı bir dönemi ifade etmez aksine Soğuk Savaş’ın içindeki bir bölümdür. Yu- Ece: Türkiye, Doğu Bloku karşıtı bir dış politikaya sahiptir. muşama süreci, 1961 yılında SSCB lideri Kruşçev ile ABD lideri Kennedy arasında gerçekleşen Viyana’daki görüş- Zeynep: Afrika ülkeleri bloklaşma sürecinin dışında kal- melerden sonra başlamıştır. mışlardır. Buna göre Yumuşama Dönemi ile ilgili aşağıdakilerden Hasan: Asya ülkeleri SSCB’nin politikalarını desteklemek- hangisi söylenebilir? tedirler. A) Türkiye, Yumuşama sürecine karşıdır. Ali: Amerika kıtasının tamamı Batı Bloku yanlısıdır. B) SSCB, ABD karşısında ekonomik olarak gücünü arttır- Esra: Dünyanın çeşitli bölgelerinde bölgesel çatışmalar mıştır. yaşanmıştır. C) Nükleer silahlanma programları önem kazanmıştır. Buna göre öğrencilerden hangisinin doğru bir tespitte bulunduğu söylenemez? D) Taraflar arasında diplomatik ilişkiler artmıştır. A) Ece B) Zeynep C) Hasan B E) Toplumlar arası kültürel etkileşim zayıflamıştır. İ D) Ali E) Esra L G İ ➡ DİKKAT S 4. “Helsinki Nihai Senedi”nde; A • Temel özgürlüklere saygı gösterilmelidir. Yumuşama Dönemi’nin Başlamasının Nedenleri R • Anlaşmazlıklar, barışçı yollarla çözülecektir. M • Devletlerin sınırları her daim dokunulmazdır. • II. Dünya Savaşı’ndan sonra nükleer silahların ön plana A • Her türlü işgal hukuka aykırı sayılacaktır. çıkması ve muhtemel bir savaşta tarafların birbirlerini yok L edebilecek kapasiteye sahip olması (dehşet dengesi) kararları alınmıştır. TYT TARİH SORU BANKASI •SSCB’nin Doğu Bloku ülkeleri üzerinde etkinlik kurmaya Buna göre; çalışması ve bu ülkelerde SSCB’nin baskıcı anlayışı kar- şısında tepkilerin yaşanması I. mutlakiyet rejimi, II. evrensel haklar, • ABD’nin sorumsuz ve Avrupalı devletleri tehlikeye atan III. inanç hürriyeti politikalarının yarattığı hoşnutsuzluk unsurlarından hangilerinin Helsinki Nihai Senedi’nde • Sovyetlerde daha sert bir anlayışa sahip Stalin’in ölme- savunulduğu söylenebilir? si ve yerine uzlaşmacı bir politik görüşe sahip Kruşçev’in gelmesi A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III 251

Test 1990 SONRASI DÜNYA’DAKİ GELİŞMELER 2 1. Arap Baharı, Arap halklarının demokrasi, özgürlük ve in- 3. • Çernobil nükleer reaktöründe 1986 yılında meydana • gelen kazada atmosfere büyük miktarda füzyon ürün- san hakları taleplerinden ortaya çıkmış bölgesel, toplum- leri salınımının gerçekleşmesi sal, siyasi, silahlı bir harekettir. Tunus, Mısır, Libya, Suriye, Bahreyn, Cezayir, Ürdün ve Yemen’de büyük çapta; Mo- Fukuşima Nükleer Santralindeki 2011 Tōhoku dep- ritanya, Suudi Arabistan, Umman, Irak, Lübnan ve Fas’ta remi ve tsunamisi sonrasında, atmosfere radyoaktif küçük çapta olmak üzere tüm Arap dünyasında etkili olmuş madde salınımının gerçekleşmesi ve bazı hükûmetlerin devrilmesine neden olmuştur. Bu olayların; Bu bilgilere göre Arap Baharı ile ilgili, I. nükleer çalışmaların tamamen durdurulması, I. Orta Doğu ülkelerinde daha çok etkili olmuştur. II. Türkiye’de nükleer enerji üretimi için çalışmaların baş- II. Avrupalı devletler tarafından desteklenmiştir. III. Gerçekleştiği ülkelerde ekonomik istikrar sağlanmıştır. laması, yorumlarından hangileri yapılamaz? III. alternatif enerji kaynaklarının kullanımı konusundaki faaliyetlerin artması A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II durumlarından hangilerinin ortaya çıkmasına etki ettiği söylenebilir? D) I ve III E) II ve III A) Yalnız I B) Yalnız III C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III ➡ ÖNEMLİ SSCB’nin Dağılmasının Nedenleri • SSCB’nin ABD ile Soğuk Savaş sürecini devam ettire- 4. Aşağıdaki devletlerden hangisinin parçalanması Bos- cek ekonomik ve teknolojik gücünün kalmaması na-Hersek sorununun ortaya çıkmasına yol açmıştır? • Doğu Bloku ülkelerinin SSCB’nin baskılarına karşı daha fazla tepki göstermesi A) Çekoslovakya B) Almanya • 1985’te Sovyetlerin başına geçen Mihail Gorbaçov’un C) Bulgaristan D) Yugoslavya Glasnost (Açıklık), Perestroika (Yeniden Yapılanma) poli- E) Romanya tikaları ile daha özgürlükçü bir anlayışı benimsemesi • Egemen Devletler Birliği Antlaşması (1990) ile Sovyet- lerin kendine bağlı devletlere daha fazla iktisadi özgürlük B tanıması İ 5. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin görev ve yetkileri GL şunlardır: İ • Silahlanmayı denetleyecek planlar hazırlamak • Barışa karşı bir tehlike veya saldırı olup olmadığını araştırarak, izlenecek yolu önermek 2. ABD’deki Dünya Ticaret Merkezi’ne gerçekleştirilen 11 S A • Saldırganlara karşı askerî birlikler kurarak önlemler almak Eylül saldırıları ve sonrasında dünyanın çeşitli yerlerinde R meydana gelen eylemler; terörün dünya çapında etkileri M Bu bilgilere göre; A I. Srebrenitsa’da beş gün içinde 8.372 Boşnak’ın öldü- olan, uluslararası ölçüde mücadele gerektiren, çok boyutlu L TYT TARİH SORU BANKASI bir durum olduğunu ortaya koymuştur. rülmesi, Bu amaçla ABD; II. Kuveyt Savaşı’nda BM koalisyon güçlerinin Kuveyt’i Irak işgalinden kurtarma kararı alması, I. Afganistan, II. Mısır, III. Srebrenitsa’dan Tuzla’ya uzanan yolda 10 gün içeri- III. Irak sinde 10.000’den fazla kişinin katledilmesi ülkelerinden hangilerine askerî müdahalede bulun- muştur? durumlarından hangileri Birleşmiş Milletlerin görev yetkilerini yerine getirmediğine kanıt olarak gösterile- bilir? A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve III A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) II ve III E) I, II ve III D) I ve III E) II ve III 259

SARMAL TEST SARMAL TEST - 11 1. Tarihî bilgi veren her türlü malzemeye belge (kaynak) deni- 4. Tarihçi Gibbons, “Osman Gazi etrafına bir ırk toplamış, Or- lir. Kaynaklar kapsadığı bilginin değerine göre ana kaynak, han Gazi devlet vücuda getirmiş fakat imparatorluğu Mu- birinci elden kaynak ve ikinci elden kaynak diye üç grupta rad Hüdavendigâr kurmuştur.” demiştir. ele alınır. Buna göre aşağıdakilerden hangisinin Murad Hüda- Buna göre; vendigâr Dönemi’ne ait gelişmelerden biri olduğu söy- I. 10. sınıf tarih ders kitabı, lenemez? II. şer’iyye sicilleri (mahkeme kayıtları), III. Selimiye Camii A) Kazaskerlik makamının kurulması belgelerinden hangilerinin “ana kaynak” niteliği taşıdığı B) Tımar sisteminin uygulamaya konulması söylenemez? C) Rumeli Beylerbeyliği’nin kurulması A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) Devşirme sisteminin uygulanması E) Devletin bağımsızlığını ilan ederek akçe bastırması D) I ve II E) II ve III 2. I. Paranın kullanılması 5. Kurtuluş Savaşı sürecinde; II. Anal adı verilen yıllıkların düzenlenmesi III. Tapates denilen halı ve kilimlerin dokunması I. Erzurum Kongresi’nde yabancılara verilen ayrıcalıkla- IV. Ziggurat denilen tapınakların yapılması V. Soylulardan oluşan Pankuş meclisinin oluşturulması ra karşı çıkılması, Yukarıdakilerden hangisi İlk Çağ’da Anadolu’da yaşa- II. Sivas Kongresi’nde manda ve himayenin kesin olarak mış olan uygarlıkların özellikleri arasında gösterile- mez? reddedilmesi, III. Misak-ı Millî’de kapitülasyonların kaldırılmasının koşul olarak öne sürülmesi gelişmelerinden hangileri tam bağımsızlığın amaçlan- dığını kanıtlar niteliktedir? A) I B) II C) III D) IV E) V A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III B D) I ve II E) I, II ve III İ L G 3. I. Mukan Kağan’ın karşı çıkmasına rağmen Tardu’nun İ 6. 93 Harbi’nden sonra imzalanan Ayastefanos Antlaşma- Batı hükümdarı olduğunun onaylanması S sı ile siyasi dengelerin Rusya lehine bozulduğunu gören Avusturya, İngiltere, Fransa ve Almanya antlaşmaya karşı II. Mete Han’ın Çin’e yerleşme yasağının oy birliğiyle A benimsenmesi R çıkarak Berlin’de uluslararası bir konferans toplanması- III. Bilge Kağan’ın Budizm ve Taoizm’in halka tanıtılması M nı sağlamışlardır. Bu bakımdan Ayastefanos Antlaşması, düşüncesinin reddedilmesi A kâğıt üzerinde kalan ölü doğmuş bir antlaşma olmuştur. IV. Hun hükümdarı Hohanyeh’in kağanlığına karşı çıkıl- L Parçada yer alan altı çizili ifade dikkate alındığında TYT TARİH SORU BANKASI Ayastefanos Antlaşması’nın aşağıdaki antlaşmalardan ması hangisi ile benzerlik gösterdiği söylenebilir? V. Bilge Kağan’ın şehirlerin etrafının surlarla çevrilmesi A) Paris Antlaşması (1856) teklifinin reddedilmesi Yukarıda Türk devletlerinde çeşitli dönemlerde Kurultayın B) Sevr Antlaşması (1920) kağanların tutumlarına karşı takındığı tavırlar verilmiştir. C) Lozan Antlaşması (1923) Yukarıdakilerden hangisi Kurultayın, kağanların etki- D) Mondros Mütarekesi (1918) sinde kaldığına kanıt olabilir? E) Küçük Kaynarca Antlaşması (1774) A) I B) II C) III D) IV E) V 263