11.SINIF TDE SB-2024 DEMO

Türk Dili ve Edebiyatı SORU BANKASI ➘ Yeni Öğretim Programına Uygun 11.SINIF ➘ Kazanım Testleri ➘ Sarmal ve Ünite Testleri ➘ Beceri Temelli Sorular ➘ Etkinlik ve Yazılıya Hazırlık Soruları ➘ Akıllı Kâğıtlar ve Sıcak Bölgeler VİDEO ÇÖZÜMLÜ Mehmet DURMAZ Serbay YİĞİT Sel m AKGÜL Mennan KIZILTUNÇ Arda SİNDEL

TEST-1 EDEBİYAT VE TOPLUM İLİŞKİSİ – EDEBÎ AKIMLAR - 1 1. Aşağıdaki konulardan hangisi edebiyatın top- 4. Belli bir sanatkâr grubunun, belli bir dönemde, ortak lumla ilişkisine örnek olamaz? dünya görüşü, estetik, sanat ve edebiyat anlayışı A) Tarihî ve siyasi olaylar çerçevesinde oluşturdukları edebiyat hareketine; bu B) Bireysel huzursuzluk anlayış ve hareket çevresinde kaleme alınan edebî C) Vatan ve millet sevgisi eserlerin oluşturduğu bütüne ---- denir. D) Sosyal hayat Bu parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden E) Birlik ve beraberlik hangisi getirilmelidir? A) sanat 2. Fakat bu levha-i handâna karşı, pek yaşlı, B) felsefe C) sanat eseri Bir ihtiyar kadının koltuğunda gür kaşlı D) edebî metin Uzunca saçlı güzel bir kız ağlayıp duruyor. E) edebiyat akımı/edebî akım Gelen geçen, bu niçin ağlıyor, diyor, soruyor. Yetim ayol… Bana evlâd belasıdır bu acı. 5. Aşağıdakilerden hangisi klasisizmin ilkelerinden Çocuk değil mi? Salıncak, diyor… — Salıncakçı! Kuzum biraz da bu binsin… biri değildir? Ne var sevabına say… Yetim sevindirenin ömrü çok A) Sanatçının eserde akıl ve sağduyuyu rehber olur… — Hay hay! edinmesi B) Sanatçının eserde kendi hayatı ve duygularını Bu parça aşağıdakilerden hangisine doğrudan bir örnek oluşturmaz? esas alması A) Edebiyatın sosyal hayatın bizzat içinde yer aldı- C) Sanatçının eserinde evrensel insan tabiatını an- ğına latmayı amaç edinmesi B) Edebiyatın tarih bilimiyle olan ilişkisine D) Sanatçının eserlerinde, genel kabul görmüş ku- C) Edebiyatın konusunun genel olarak “insan” oldu- ral ve ilkelere bağlı kalması ğuna E) Sanatçının eserlerinde aklın kabul ettiği gerçeğin D) Yokluk, yoksulluk gibi durumların edebî metinle- dışına çıkmaması re yansıyabileceğine E) Edebiyat ürünlerinde bir hayat görüşünden izler bulunabileceğine 3. Toplumsal hayat, edebî eserlerde kendine yer bu- 6. Aşağıdakilerden hangisi romantizm akımıyla ilgi- 11. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI lur. Sanatçı; yaşadığı dönemdeki toplumsal ve tarihî li değildir? olayları, durumları eserleri aracılığıyla anlatır. A) Trajedi ve komedi dışında dram türünün ortaya Aşağıdakilerden hangisi bu parçada anlatılanlar- çıkıp büyük rağbet görmesi la uyuşmaz? B) Şiir ve nesrin birbirine yaklaştırılması A) Halide Edip Adıvar’ın Ateşten Gömlek romanı B) Bağdatlı Ruhi’nin terkibibent nazım şekliyle yaz- C) Roman ve lirik şiirin büyük değer kazanması dığı şiiri D) Antik Yunan ve Latin edebiyatlarının örnek alın- ması C) Recaizade Mahmut Ekrem’in Araba Sevdası ro- manı E) Duygu aktarımının ön planda olması D) Nedim’in şarkılarındaki Lale Devri yaşamı E) Fuzuli’nin Leyla ve Mecnun mesnevisi 15

2020 / AYT 10. ----, realizmin daha uç ve radikal hâli olduğuna göre 7. ---- akımında yüreğimize kitap sayfalarından ulaşıl- onlar için de birinci sıradaki prensip “gerçekçilik” ola- caktır. Elbette bu; dış dünyanın, doğanın, insanın, mak istenir. Bize duyurulan her heyecanın eski, çok toplumun ve hayatın, pozitivist bir anlayış içinde ras- eski bir yazardan yapılan alıntıyla doğrulanması ge- yonel bir tasvir ve anlatımını esas alan gerçekçiliktir. rekiyor gibidir. ---- akımında ise doğrudan doğruya Onlar gerçekçiliklerini realistlerden daha da ileri gö- yüreğimize, yücelik duygumuza seslenilir. İşte ara- türür ve onu bilimsel/deneysel gerçekçilik seviyesine daki büyük fark bence budur. yükseltirler. Onlar, gözlemci gerçekçilikle yetinmeyip deneysel gerçekçiliğe uzanırlar. Bu parçada boş bırakılan yerlere sırasıyla aşağı- dakilerden hangisi getirilmelidir? Bu parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden A) Klasisizm - Romantizm hangisi getirilmelidir? B) Realizm - Romantizm C) Realizm - Sembolizm A) Parnasizm B) Romantizm D) Natüralizm - Sembolizm E) Klasisizm - Natüralizm C) Klasisizm D) Sembolizm E) Natüralizm 8. “Şiirde iyi veya kötü konular değil, sadece iyi ve kötü 11. Aşağıda verilen sanatçı-edebî akım eşleştirmele- şairler vardır. Kaldı ki her şey konudur, her şey sa- rinden hangisi yanlıştır? natla ilgilidir, her şeyin şiire girmek hakkıdır. Sanatın A) Flaubert – realizm dizginlerle, kelepçelerle, ağız tıkaçları ile işi yok! O B) Racine – klasisizm size “Yürü!” diyor ve sizi yasaklanmış meyvesi bulun- C) Emile Zola – natüralizm mayan o büyük şiir bahçesine salıveriyor. Zaman da D) Baudelaire – parnasizm mekân da şairlerin... Şair istediği yere gitsin, hoşuna E) Victor Hugo – romantizm gideni yapsın; kanun budur: Şair özgürdür.” Bu sözler aşağıdaki sanatçılardan hangisinin sa- nat anlayışıyla bağdaşmaz? A) Victor Hugo B) Goethe C) Lamartine D) Racine E) Puşkin 11. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI 9. Aşağıdakilerin hangisindeki bilgi, yay ayraç içeri- 12. Güzel gözler tül ardında görünsün sinde verilen edebî akımla ilgili değildir? Gün ışığı titremeli şiirinde Ak yıldızlar maviliğe bürünsün A) Şiir; musiki ile söz arasında sözden ziyade musi- Ilgıt ılgıt sonbahar göklerinde kiye yakın, ortalama bir dildir. (Sembolizm) Ara rengin peşindeyiz çünkü biz B) Kafiye, şairlerin hülyalarını perçinleyen ve süsle- Rengin değil, ara rengin sadece. yen altın çividir. (Parnasizm) Ancak öyle sarmaş dolaş ederiz. Kavalı boruyla rüyayı düşle C) Akıl ve mantığı seviniz, eserleriniz en büyük süs ve kıymetini ondan alsın. (Klasisizm) Bu dizelerin şairi aşağıdaki edebî akımların han- gisinin temsilcisidir? D) Çoğu zaman, işlediğimiz konularla insanın se- faletinin ve çılgınlıklarının bulunduğu uçurumun A) Sembolizm B) Parnasizm dibine kadar inmek zorunda kalıyoruz. (Natüra- lizm) C) Sürrealizm D) Fütürizm E) Olayları bana göründükleri gibi ortaya koymak- la, bana doğru görüneni anlatmakla yetiniyorum. (Romantizm) E) Ekspresyonizm 16

ETKİNLİK 11. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI A Aşağıdaki kavramların karşısına ilgili olduğu edebî akımı yazınız. 1. Akıl, sağduyu: .......................................................................................................................................... 2. Karşıtlıklar: ............................................................................................................................................... 3. Deney: ...................................................................................................................................................... 4. Soya çekim: ............................................................................................................................................... 5. Tablo şiir: .................................................................................................................................................. 6. Kapalı, imgesel şiir: .................................................................................................................................. 7. Gözlem: .................................................................................................................................................... 8. Bilinçaltı: ................................................................................................................................................... 9. Antik Yunan ve Latin edebiyatları: ............................................................................................................ 10. Dram: ...................................................................................................................................................... B Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri uygun sözlerle doldurunuz. 1. ………….….…. akımında dış dünya değil, insanın doğası önemsenmiş ve ele alınmıştır. 2. Namık Kemal, Ahmet Mithat Efendi gibi Tanzimat sanatçıları ………….….…. akımından; Şinasi ve Ahmet Vefik Paşa ise ..................... akımından etkilenmiştir. 3. Romantizm, ………….….…. akımına tepki olarak doğmuştur. 4. Zıtlıkların en belirgin olduğu edebî akım ………….….…. akımıdır. 5. İnsan davranışının temelinde soya çekimi kabul eden ………….….…. akımında tezli roman gelişmiştir. 6. Şiirdeki gerçekçiliğe tepki olarak gelişen ………….….…. akımının Türk edebiyatındaki önemli temsilcilerinden biri de Cenap Şahabettin’dir. 7. Trajedi ve komedi, ………….….…. akımında en önemli türlerdir. 8. Dram türü, ………….….…. akımı ile birlikte gelişmiştir. 9. Emile Zola, ………….….…. akımının en önemli temsilcisidir. 10. Klasisizmde kahramanlar ……….......….….…. seçilmiştir. 25

C Aşağıda verilen bulmacayı çözünüz. 1. 2. 3 5. 9. 4. \" 7. 8. 6 11 . \" 13 . 14 10 . \" 12 \" 15 \" 16 . 17 \" 18 19 . \" 21 . 20 \" 22 \" 11. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI Soldan Sağa \" Yukarıdan Aşağıya . 3. Yazar ve şairleri, müşterek değerler etrafında bir araya 1. Bir kavramın niteliklerini eksiksiz olarak belirtmek, açıkla- getiren ve onların pek çok esere hayat vermelerine imkân mak ve tarif etmek için kullanılan düşünceyi geliştirme yolu. hazırlayan edebiyat anlayışı. 6. Egzistansiyalizmi edebiyata uygulayan sanatçı. 2. Sözlü ve yazılı anlatımda bir başka yazar ya da şairden 12. Parnasizmde daha çok kullanılan nazım şekli. aynen aktarılarak kullanılan söz, cümle, bölüm. 14. Anlatımda gereksiz sözlere yer vermemek. 15. Empresyonist eş ifadesi. 4. Eş görevli kelime veya kelime gruplarını ayıran noktala- 17. Anlatımın belirsizlik taşımaması, net olması. ma işareti. 18. Cromwell adlı oyununda romantizmin ilkelerini ortaya koyan sanatçı. 5. Bir şeyin niteliğini anlatmak için o niteliği eksiksiz taşıyan 20. 19. yüzyılda parnasizme karşı çıkan edebî akım. bir şeyi örnek olarak gösterme işi, teşbih. 22. Deneysel roman anlayışının en önemli temsilcisi. 7. Anlatımda gereksiz ayrıntılardan, süslü ve sanatlı söyle- yişlerden kaçınmak. 8. Kuralsızlığı kural olarak benimseyen edebî akım. 9. Kişi ve nesnelerin benzer veya aynı yanlarını incelemek için kıyaslama, mukayese. 10. Halit Ziya Uşaklıgil’in benimsediği edebî akım. 11. Anlatımın ses akışına uygun olması, metinde okunması kolay ifadelere yer verilmesi. 13. Türk edebiyatına parnasizmi tanıtan sanatçı. 16. 17. yüzyılda ortaya çıkmış edebî akım. 19. Edebî eserlerde kişilerin bulunduğu toplumsal yapıyı anlatmak için yararlanılan bilim. 21. Klasisizmde gelişim gösteren türlerden biri. 26

SICAK BÖLGE HİKÂYE • Batılı anlamda hikâye, Türk edebiyatında Tanzimat 11. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI Dönemi’nde görülmeye başlanmıştır. • Hikâye (öykü); gerçek ya da gerçeğe uygun olay veya durumların kişi, yer ve zaman ögelerine bağlı olarak • Bu dönem yazarlarından Ahmet Mithat Efendi ilk yerli anlatıldığı kısa edebî türdür. hikâye olan Letâif-i Rivâyât’ ı, Emin Nihat Müsame- retname’yi, Sami Paşazade Sezai ise Batı tekniğine • Bu türün yapı unsurları olan olay, kişi, yer ve zaman uygun ilk hikâye kabul edilen Küçük Şeyler’i yazmıştır. dar kapsamlıdır. • Servetifünun Dönemi’nde • Hikâyeler, olay hikâyesi ve durum hikâyesi olmak üze- re ikiye ayrılır. Halit Ziya Uşaklıgil’in Bir Yazın Tarihi; • İtalyan yazar Boccaccio’nun (Bokaçyo) 14. yüzyılda Millî Edebiyat Dönemi’nde; yazdığı Decameron (Dekameron) adlı eser, hikâye tü- rünün ilk örneği kabul edilir. Ömer Seyfettin’in Kaşağı, Yüksek Ökçeler; Fransız edebiyatında; Guy de Maupassant’ın Ay Işığı, Halide Edip Adıvar’ın Dağa Çıkan Kurt, Refik Halit Karay’ın Memleket Hikâyeleri Alphonse Daudet’nin (Alfons Dode) Pazartesi Hikâyeleri başlıca hikâye örnekleridir. Alman edebiyatında; Heinrich Böll’ün (Haynriş Böl) Haberci, CUMHURİYET DÖNEMİ’NDE HİKÂYE Rus edebiyatında; (1923-1940) Puşkin’in Maça Kızı, Gogol’un Palto, • Millî Edebiyat sanatçılarının da eser vermeye devam Çehov’un Köylüler, Altı Numaralı Koğuş, ettiği Cumhuriyet Dönemi’nin ilk yıllarında daha çok Gorki’nin İtalya Hikâyeleri gözlemci gerçekçiliğe dayalı hikâyeler yazılmıştır. Amerikan edebiyatında; O Henry’nin (O Henri) Son Yaprak, • Bu dönemde bazı sanatçılar hikâyelerinde toplumsal William Faulkner’ın (Vilyım Folknır) Ayı, konuları, Cumhuriyet devrimlerini, yeni kurum ve de- Edgar Allan Poe’nun (Edgır Elın Po) Kuyu ve Sarkaç ğerleri ele alırken bazıları da bireyin iç dünyasını esas adlı eserleri hikâye türünün dünya edebiyatındaki ta- alan hikâyeler yazmıştır. nınmış örneklerindendir. • Dönemin ilk yıllarında bu türe en çok ağırlık veren ya- TÜRK EDEBİYATINDA HİKÂYE zar, Reşat Nuri Güntekin olmuştur. Daha sonra Kenan Hulusi Koray, Sadri Ertem, Sabahattin Ali ve Sait Faik • Türk edebiyatında destan, efsane, masal, mesnevi, Abasıyanık onu takip etmiştir. halk hikâyesi gibi türler; hikâye türünün yerli kaynak- larını oluşturur. • Bu yıllarda; • XV. yüzyılda yazıya geçirilen Dede Korkut Hikâyeleri, Reşat Nuri Güntekin’in Leyla ile Mecnun, divan edebiyatındaki mesneviler ve halk edebiyatı ürünleri olan halk hikâyeleri; modern hikâyeden önceki Fahri Celalettin Göktulga’nın Talak-ı Selase, dönemlerde hikâye türünün işlevini üstlenmiştir. Ercüment Ekrem Talu’nun Teravihten Sahura, Nahid Sırrı Örik’in Eski Resimler, Sadri Ertem’in Bacayı İndir Bacayı Kaldır, Memduh Şevket Esendal’ın Otlakçı, Mendil Altında; Sabahattin Ali’nin Ses, Kamyon; Sait Faik Abasıyanık’ın Son Kuşlar, Lüzumsuz Adam adlı eserleri tanınmış hikâye örneklerindendir. 33

SICAK BÖLGE 11. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI CUMHURİYET DÖNEMİ’NDE HİKÂYE HİKÂYE TÜRLERİ (1940-1960) OLAY HİKÂYESİ (KLASİK HİKÂYE) • Cumhuriyet Dönemi’nin 1940-1960 yılları arasında • Bu hikâye tarzında olaylar “serim, düğüm, çözüm” bireyin iç dünyasını esas alan, toplumcu gerçekçi, esasına bağlı olarak anlatılır. modernist, millî ve dinî duyarlılıkları yansıtan hikâyeler yazılmıştır. • Olay örgüsü önemli bir yer tutar, merak unsuru bu öykü türünün en önemli ögesidir. • Konular çeşitlenmiş, Anadolu’ya ağırlık verilmiş ve daha gerçekçi hikâyeler yazılmaya başlamıştır. • Bu türün öncüsü Fransız yazar Guy de Maupassant ol- duğundan bu türe “Maupassant tarzı” hikâye de denir. • Ahmet Hamdi Tanpınar ve Tarık Buğra bireyin iç dün- yasını esas alan hikâyeler yazmışlardır. • Türk edebiyatında Ömer Seyfettin, bu öykü tarzının en önemli temsilcisidir. • Kemal Tahir, Orhan Kemal, Yaşar Kemal, Samim Ko- cagöz, Fakir Baykurt, Haldun Taner, Talip Apaydın • Tanzimat Dönemi’nden Cumhuriyet Dönemi’ne Yakup gibi toplumcu gerçekçi yazarlar; hikâyelerinde köy ve Kadri Karaosmanoğlu, Refik Halit Karay, Reşat Nuri köylünün sorunları, toprak kavgaları, köyden kente Güntekin, Halide Edip Adıvar, Sabahattin Ali gibi pek göç gibi toplumsal konuları ele almışlardır. çok sanatçı eserlerini bu öykü türü ile kaleme almıştır. • Nezihe Meriç, Yusuf Atılgan, Ferit Edgü modernist çiz- DURUM (KESİT) HİKÂYESİ gide hikâyeler yazmışlardır. • Olaya önem vermeyen, yaşamdan herhangi bir kesiti, • Hüseyin Nihal Atsız, Mustafa Necati Sepetçioğlu, Se- belli bir insanlık durumunu anlatan öykülerdir. vinç Çokum, Emine Işınsu millî ve dinî duyarlılıkları yansıtan hikâyeler yazmışlardır. • Bu öykü türünde serim, düğüm, çözüm planına bağlı kalınmaz; şaşırtıcı, çarpıcı olaylar yoktur. • Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Abdullah Efendi’nin Rüyala- rı, Yaz Yağmuru; • Günlük yaşamdan seçilmiş herhangi bir durum, türlü çağrışım ve izlenimlerle yansıtılır. Kemal Bilbaşar’ın Cevizli Bahçe; • Gözlemci ve betimleyici unsurlara sıklıkla başvurulur. Orhan Kemal’in Ekmek Kavgası, Çamaşırcının Kızı; • Bu türün dünya edebiyatındaki ilk temsilcisi Rus ya- Halikarnas Balıkçısı’nın (Cevat Şakir Kabaağaçlı) Mer- zar Anton Çehov olduğundan bu türe “Çehov tarzı” da haba Akdeniz; denmektedir. Samim Kocagöz’ün Telli Kavak, Koca Öküzün Ölümü; • Türk edebiyatında bu tarzın en önemli temsilcileri Sait Faik Abasıyanık ve Memduh Şevket Esendal’dır. Kemal Tahir’in Göl İnsanları; ➡ HATIRLA Yaşar Kemal’in Sarı Sıcak; Türk edebiyatında destan, mesnevi, halk hikâyesi Haldun Taner’in Yaşasın Demokrasi; çizgisini takip eden hikâye türündeki değişimin ilk habercileri XVIII. yüzyılın sonunda (1976) Giritli Ziya Osman Saba’nın Mesut İnsanlar Fotoğrafhanesi; Aziz Efendi tarafından kaleme alınan Muhayyelât-ı Aziz Efendi ve (1872) Emin Nihat’ın kaleme aldığı Sabahattin Kudret Aksal’ın Gazoz Ağacı; Müsameretnâme adı klasik hikâye çizgisi dışında ele alınabilecek eser denemeleridir. Muzaffer Buyrukçu’nun Katran; İlhan Tarus’un Köle Hanı; Tarık Buğra’nın Oğlumuz; Fakir Baykurt’un Efendilik Savaşı; Nezihe Meriç’in Bozbulanık adlı eserleri bu dönemin tanınmış hikâyelerindendir. 34

TEST-6 HİKÂYEDE ANLATICI VE ANLATIM TEKNİKLERİ - 1 1. Aşağıda verilen hikâye metinlerinin hangisi farklı 3. “Hasan köşeye büzüldü; bir şeyler soran olsa da bir bakış açısıyla yazılmıştır? susuyordu; yanakları pençe pençe, al al olarak su- suyordu. Portakal bahçelerine dalmış; göğsünde bir A) Delikanlı hemen arkasını döndü, uzaklaşmaya katılık, gırtlağında lokmasını yutamamış gibi bir sert başladı. Fakat şoförün penceresine dayanarak düğüm, daima susuyordu. ona birtakım şeyler havale eden esmer, uzun boylu, sırım gibi incelmiş boyun bağlı birisi arka- Yamaçlarında keçiler otlayan kuru, yalçın, çatlak sından bağırdı. dağlar arasından geçiyorlardı. Bu keçiler kapkara, beneksiz kara idi; tüyleri yeni otomobil boyası gibi B) Konya’ya bir saat ötedeki bir köyden olan bu deli- aynamsı bir cila ile kızgın güneş altında pırıl pırıl ya- kanlı otomobile binmişti, İzmir’e gidecekti. Araba nıyordu.” İzmir’e gelince şoför yolcuları selametlemeden evvel nedense yol parasının üstünü toplamak Bu parçayla ilgili, âdetindeydi. I. Tanrısal anlatıcının bakış açısıyla oluşturul- C) Otomobil birdenbire yavaşladı. Yolun sol tarafı sarp bir kesme idi ve sağ tarafta, iki minare bo- muştur. yunda bir yar, esner gibi ağzını açmıştı. Yol bir- denbire darlaşıyordu. Motorun hafifleyen gürültü- II. Betimleme tekniğine yer verilirken benzetme sü arasında aşağıdan doğru gelen bir su şırıltısı duyuluyordu. unsurundan faydalanılmıştır. D) Ben saatçiye soru sormak gereğini de duymuyo- III. Kişinin duygusal durumu psikolojik tasvirle ifa- rum. Yalan söyleyeceğini biliyorum, “İşler nasıl ustam?” desem gözlüklerinin üstünden kuşkuy- de edilmiştir. la bakar bana. “Kim bu herif? Neden soruşturup duruyor? Vergimi arttırmak için mi gönderdiler IV. Göstermeye bağlı bir edebî metinden alınmış- bunu?” diye düşünür. tır. E) Bir zaman sustular. İlerde çamurların içinde ya- tan koca öküzün baş ucunda iki kartal, alçaktan yargılarından hangileri söylenemez? dönüp dolaşıyordu. Hafiften esen rüzgâr, leş ko- kusunu baba oğulun burnuna kadar getiriyordu. A) Yalnız I B) Yalnız III C) Yalnız IV İhtiyar toparlanır gibi oldu. D) I ve II E) II ve III 2. (...) 4. (...) 11. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI Ağa Han’ın o, lord sülaleleri gibi şecereleri tutulan, Acaba, bir zamanlar şu ay meselesi yüzünden sev- has ahırlarda binbir itina ile yetiştirilen aristokrat atla- mediğimi düşündüğüm tabiatı, sever gibi olmuş muy- rı, imkân var mı insanları olduğundan büyük görsün- dum hiç? Acaba ağaçtan, ottan ya da uçamayan ler? Büyüklüğü geçtik, tam ebatla bile göremezler. böceklerden filan bir yerden sevmeye başlamış mıy- Onlar yüksek sosyete ile iyice haşır neşir oldukların- dım? Bir yerden sevmeye devam edebilir miydim? dan insanları dürbünün tersinden seyreder gibi, kü- Çünkü sevmek, yarıda kalan bir kitaba devam etmek çük, küçücük görmeye çoktan alışmışlardır. gibi kolay bir iş değildi. Ya hiç sevmemişsem bugüne kadar? (...) (...) Haldun Taner’in Şişhane’ye Yağmur Yağıyordu adlı öyküsünden alınan bu metinde aşağıdaki Bu parçada ağır basan anlatım tekniği aşağıdaki- anlatım tekniklerinden hangisi ağır basmaktadır? lerden hangisidir? A) Bilinç akışı B) Fantastik ögeler A) İç monolog B) Metinler arasılık C) Diyalog D) Gösterme C) İç çözümleme D) Gösterme E) İroni E) Diyalog 51

5 - 6. soruları aşağıdaki hikâye parçasına 7. Bir elinde bastonu, ötekinde boş bir file vardı. Sakalı- göre cevaplayınız. nı önüne vermiş, dizleri titreye titreye yürüyordu. Yü- (…) Sanki kime yazıldığı bile belli olmayan bu mek- rümesi de pazarın kalabalığı içinde, birkaç adım atıp tubu almadan önce yaşamamıştım, şimdi zaten ya- atıp durmaktı. Her serginin önünde duruyor, derin bir şamıyorum. Bütün hafızamı, hayal gücümü zorlu- soluk alıyor, sonra alıcılardan fırsat bulursa satıcıya yordum; geçmişe ait bir şeyler hatırlamak, bir şeyler soruyordu: görmek istiyordum. Olmuyordu. Aslında düşününce “Kaça şu portakallar evlat?” canım şu zamanda şöyle olmuştu, annemin yüzü “Senin için yüz elliden, şunlar da iki liradan olur bey- bembeyazdı ve yatay çizgiliydi, okula başladığım baba.” gün ne kadar korkmuştum diyebiliyordum. Fakat me- “Güzel… güzel… iyi portakallar…” sele bu değildi; mesele, bir şeyleri sıcak bir çorbanın Filesini koltuğunun altına kıstırıyor, cebini karıştırı- kokusunu duyar gibi hissedebilmekti. Bense bunu yor; yine yürüyor, yine duruyordu: hiç becerememiştim. Ne tabiatı ne insanları ne de “Kaça şu elmaların kilosu evlat?” olup bitenleri hiç sevmemiştim, kendimi bile kendi “Senin için iki yirmi beşe olur beybaba!” yaptıklarımı bile. “Çok iyi, çok güzel elmalar…” Yine yürüyordu… Yine duruyordu… Yürüyordu, du- (...) ruyordu. Duruyordu, yürüyordu pazarın kaynaşan kalabalığı içinde… 5. Oğuz Atay’ın Korkuyu Beklerken öyküsünde ge- Bu hikâyede kullanılan anlatım tekniği ve bakış açısı aşağıdakilerin hangisinde verilmiştir? çen bu kahramanla ilgili, A) Geriye dönüş – kahraman bakış açısı B) Laytmotif – gözlemci bakış açısı I. İçinde yaşadığı toplumdan kendini soyutlama- C) Anlatma – hâkim bakış açısı D) Bilinç akışı – gözlemci bakış açısı ya çalışmaktadır. E) İç monolog – ilahi bakış açısı II. İnsanlardan uzaklaşarak kendini yalnızlığa bı- 8. (…) Gözleri yandı, yandı, bir damla yaş çıkarma- rakmıştır. dı. Aynaya baktı. En büyük kederin karşısında, bir gece uykusuz kalmış bir insan çehresinden başka bir III. Karamsar bir ruh hâliyle kendini eleştirmekte- çehre almak kabil olmayacak mıydı? Ali birdenbire zayıflamak, birdenbire saçlarını ağarmış görmek, bir- dir. denbire belinde müthiş bir ağrı ile iki kat oluvermek, hemen yüz yaşına girmiş kadar ihtiyarlamak istiyor- IV. Geriye dönüşler yaparak önceki mutluluğunu du. (…) Bu parçada ağır basan hikâye anlatım tekniği yakalamaya çalışmaktadır. aşağıdakilerden hangisidir? A) İç diyalog V. Ruhsal çöküşünü iç monologlarla dile getir- B) İç çözümleme C) Laytmotif mektedir. D) Bilinç akışı E) Metinler arasılık belirlemelerinden hangileri yanlıştır? 11. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI A) I ve II B) I ve III C) II ve V D) Yalnız IV E) IV ve V 6. Bu parçada altı çizili bölümle anlatılmak istenen duygu aşağıdakilerden hangisi olabilir? A) Pişmanlık B) Umut C) Özlem D) Hayal kırıklığı E) Yaşama isteği 52

TEST-12 SARMAL TEST - 1 1. I. Edebiyat, toplumsal ve tarihî olayları, durumları 3. (…) O bahar içinde hatırlıyorum ki o civarda insanlar ve gerçekleri kurmaca bir yapı içinde roman, korkunç şeylerdi. Garip gözleri vardı. Sabah sabah şiir, hikâye, tiyatro… şeklinde ortaya koyar. damlıyorlar; nasıl kazık atacağız birisine, diye fırıl fı- rıl, yalnız hamallarla çuvalların gezindiği sokaklarda II. Cumhuriyet Dönemi sanatçısı Yaşar Kemal, dolaşıyorlardı. Bütün mesele bir yere mal yığmaktı. Bütün mesele ötekini kafese koymaktı. Zamanlar İnce Memed romanında dönemindeki olaylar- normaldi ama bu normal zamanda da onlar, anormal dan yola çıkarak köylü-ağa çatışmasını dile zamanlar için pişiyorlar, sanki bugünü bekliyorlardı. getirmiştir. (…) Numaralanmış II. cümle ile ilgili aşağıdakilerden Bu parçada, aşağıdaki hikâye türlerinden hangi- hangisi söylenebilir? sine özgü nitelikler ağır basmaktır? A) I. cümledeki bilginin gerçekleşme koşulunu ver- A) Durum hikâyesi mektedir. B) Olay hikâyesi B) I. cümledeki ifadeyi somut verilerle kullanarak çürütmektedir. C) Halk hikâyesi C) I. cümledeki görüşü örnekleme yoluyla destekle- D) Modernist hikâye mektedir. E) Manzum hikâye D) I. cümledeki açıklamayı karşılaştırmalı olarak ele almaktadır. E) I. cümlede belirtilen düşünceyi alıntı yaparak pe- kiştirmektedir. 2. Yazarın Küçük Şeyler ve Rumuzu’l-Edeb isimli ki- 4. Aşağıdakilerin hangisinde edebî akımların tem- taplarında yer alan hikâyeler, modern hikâyeye geçiş silcileri doğru verilmiştir? noktasında küçük hikâye türünün ilk örnekleri olarak ortaya çıkar. Yazarın özellikle Küçük Şeyler’ le yap- Romantizm Realizm Sembolizm mış olduğu bu çıkış, onu takip eden hikâyeciler üze- Tevfik Fikret rinde yönlendirici olduğu gibi türün romanla arasın- A) Ahmet Mithat Mehmet daki temel farklılıkların belirginleşmesinde de etkili Cahit Sıtkı olmuştur. Halit Ziya’nın, “Tahrir mesleğimde en ziya- Efendi Rauf Tarancı de sevdiğim küçük hikâyelerden kim bilir ne kadar Ahmet yazmış oldum.” demesine sebep olan Küçük Şeyler B) Nabizade Reşat Nuri Haşim 11. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI adlı eser, sonradan gelen hikâyecilere de kılavuzluk Nazım Güntekin Cenap etmiştir. Şahabettin C) Namık Halit Ziya Bu parçada sözü edilen yazar aşağıdakilerin han- Kemal Uşaklıgil Mehmet Âkif gisidir? Ersoy D) Ahmet Vefik Halide A) Recaizade Mahmut Ekrem Paşa Edip Adıvar B) Nabizade Nazım E) Ömer Seyfettin Refik Halit C) Sami Paşazâde Sezai Karay D) Mehmet Rauf E) Ahmet Mithat Efendi 67

5. Hikâyenin benim hikâyeci sözlüğümdeki karşılığı; in- 7. (…) sanı anlatan, insan yaşamından bir kesiti o insanın Yerime oturdum çarçabuk, gereksiz olduğumu se- (yani o kahramanın) dışında, yine o insana yabancı, zerdim birden. Çevremdeki kalabalıktan ürkerdim; başka insanlara (okurlara) aktarmak, örneklemek; o birden ışıklar sönsün, film başlasın isterdim. Yanıma insanın varlığından haberdar etmektir. iki kişi gelir oturur, birinden biri öbürünün kulağına eğilip bir şeyler fısıldardı, titrerdim. “Acaba?” derdim, Cumhuriyet Dönemi hikâyecilerinden Tarık Dur- “yanımızdaki var ya…” Sonra ışıklar yanardı. Bitme- sun Kakınç’ın bu cümlede özellikle işaret ettiği den film, sonu görmeden fırlardım ayağa; karanlıkta hikâye türü aşağıdakilerden hangisidir? çıkıp giderdim. Işıklar yanarsa herkes ak yüzümü, A) Olay hikâyesi sensiz ellerimi, ince hareketlerle atkımı dolayışımı, B) Ben merkezli hikâye pardösümü giyişimi görüp eğlenirler diye… C) Durum hikâyesi D) Küçürek hikâye (…) E) Manzum hikâye Selim İleri’nin Hüzün Kahvesi adlı öyküsünden 6. (…) Cam parçasını attım, yerine yenisini koyma ce- alınan bu metinle ilgili, saretini gösteremedim. Başıma gelenleri ilk günün- I. Birinci kişili anlatım söz konusudur. den başlayarak yeniden düşündüm uzun süre. Kaç II. Kahramanın yaşadığı toplumsal baskının bir gün geçmişti? Aptallar gibi, bir kenara yazmamıştım gene. Geç kalmıştım. Burada paslanıp gidiyordum; kesiti verilmiştir. hafızam paslanmaya başlamıştı bile. Yalnızlık, ha- fızayı zayıflatıyordu. Elbette! Kimseyle konuşmu- III. Bireyin iç dünyasına yönelik belirlemeler var- yordum ki. Sonunda, bakkal çırağıyla konuştukla- rım dışında her şeyi unutacaktım. Konuşmalıydım, dır. bağırmalıydım, öğrenmeliydim. Mektupla doktora yapmalıydım; mektupla doçent, mektupla profesör IV. Klasik öykü anlayışına ait tekniklerden yararla- olmalıydım. Resim bilgimi, genel kültürümü mektup- la ilerletmeliydim. Mektupla bir üniversiteye öğretim nılmıştır. üyesi olmalıydım; belki bir süre sonra da mektupla üniversitede ders vermeye başlamalıydım. Her şey- V. Modernist öyküde rastlanan bireysel yalnızlık den önce konuşmalıydım. Ayağa kalktım. Hemen başlamalıydım, bir şeyler söylemeliydim. Konuşmayı ele alınmıştır. unutmak üzereydim. Kendimi anlatmalıydım. Kendi- mi göstermeliydim. Bir yerlere başvurmalıydım. (…) yargılarından hangisi yanlıştır? A) I B) II C) III D) IV E) V 11. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI Oğuz Atay’ın Korkuyu Beklerken adlı hikâyesin- 8. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde kesme işareti- den alınan bu parçada; nin kullanımıyla ilgili bir yanlışlık yapılmamıştır? I. Olay hikâyesi, II. Bireyin iç dünyasını ele alan hikâye, A) Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Başkanlığı’nın III. Durum hikâyesi, yaptığı duyuruya göre güz dönemi final sınavları IV. Modern hikâye bir hafta ertelendi. türlerinden hangileriyle ilgi kurulamaz? B) Yapılan basın toplantısıyla Amik Ova’mızın ve- rimliliğini arttırmak için alınan önlemler hakkında A) Yalnız I B) II ve III C) II ve IV halka bilgi verildi. D) III ve IV E) Yalnız IV C) Boğaz Köprüsü’nün bakım ve onarım çalışma- larının tamamlanması sonucu İstanbul trafiği bir nebze rahatladı. D) Toplantıda Kuşada’mızın turizm kapasitesini art- tırmak için yapılan yatırımların bölge ekonomisi- ne yansımaların ne olacağı tartışıldı. E) Şiirle felsefe yapması yönüyle Yunus Emre’nin şiiri, Türkçe’nin dünya dillerine bir meydan oku- madır, dersek abartmış olmayız. 68

TEST-6 MİLLÎ EDEBİYAT DÖNEMİ ŞİİRİ 1. I. Şiirlerde sık sık Türkçülük ve milliyetçilik düşün- 4. Türklüğün vicdânı bir, celeri işlenmiştir. Dini bir, vatanı bir, Fakat hepsi ayrılır II. Şiirlerde duygudan ziyade fikir ön plandadır. Olmazsa lisânı bir. III. Hece ile yazan şairler, halk şiirini kaynak olarak Ziya Gökalp’ten alınan bu dizelerle ilgili olarak, benimsemişlerdir. I. Millî değerler, bir toplumun en kutsal hazinesi- IV. Temalar çoğunlukla yerli değil, evrensel özellik dir. gösterir. II. Toplumları ayakta tutan en temel unsur dildir. V. Kullanılan imgeler, kolay anlaşılır ve yalın bir III. Dil birliği, din ve vatan birliğinin de teminatıdır. IV. Dilin geliştirilmesi için sanattan yararlanılmalı- nitelik taşır. dır. Numaralanmış cümlelerin hangisinde “Millî Ede- biyat Dönemi Şiir” anlayışı için bir bilgi yanlışlığı V. Manevi ögeler, o milletin diliyle yaygınlık kaza- vardır? nır. A) I B) II C) III D) IV E) V çıkarımlarından hangileri söylenebilir? 2. Ey parlak ay! Işığın saç, yolcuların gözüne; A) I ve IV B) I ve V C) II ve III O yerdeki kötü gece gizlemiştir mezarım. Ey yolcular! Beni sorun, milletimin özüne; D) II ve IV E) III ve V O gündeki bir zelzele düzlemiştir mezarım. 5. Aşağıdakilerden hangisi “Hecenin Beş Şairi” için Aşağıdakilerden hangisi bu dizelere yönelik be- lirlemelerden biri olamaz? yanlıştır? A) Yalın dil A) Bireysel konuları ve yurt güzelliklerini anlatma B) Hece ölçüsü B) Anadolu’ya romantik tutumla yaklaşma C) Dörtlük nazım birimi C) Batılı ilkelerle sanat yapma D) Dış ahenk unsurları D) Sade dille yazma E) Pastoral şiirle Anadolu’yu yansıtma E) Hece ölçüsünü kullanma 3. Sen gül dalında gonca 6. Aşağıdaki sanatçılardan hangisi “Millî Edebiyat 11. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI Ben dağ yolunda yonca Dönemi Şiir” anlayışına uygun eserler vermemiş- Sen açılır gülersin tir? Ben sararıp solunca A) Ziya Gökalp B) Ahmet Haşim Orhan Seyfi Orhon’dan alınan bu dizelerden ha- C) Mehmet Emin Yurdakul reketle aşağıdakilerden hangisi “Millî Edebiyat D) Faruk Nafiz Çamlıbel Dönemi Şiir” anlayışının göstergelerinden biri ola- E) Halit Fahri Ozansoy maz? A) Halk edebiyatı nazım şekli kullanılması B) Hece ölçüsüne yer verilmesi C) Sade bir dille yazılması D) Mazmunların kullanılması E) Dörtlük nazım birimiyle yazılması 89

7. Ârifsen kâmiller önünde eğil! 11. Bırak beni haykırayım, susarsam sen matem et; İlminle övünme!.. Sen kendini bil!.. Unutma ki şairleri haykırmayan bir millet, Bâğ-ı ma’rifette biz -bir gül değil- Sevenleri toprak olmuş öksüz çocuk gibidir. Deste deste çiçek derenlerdeniz! Zaman ona kan damlayan dişlerini gösterir, Rıza Tevfik’in Kalenderî şiirinden alınan bu dize- Bu zavallı sürü için ne merhamet ne hukuk; ler konusuna göre aşağıdaki şiir türlerinin hangi- Yalnız bir sert bakışlı göz, yalnız ağır bir yumruk! sine ait olabilir? Mehmet Emin Yurdakul’a ait bu dizelerden hare- A) Lirik B) Didaktik C) Satirik ketle aşağıdakilerden hangisi söylenemez? A) Teşbih sanatına yer verilmiştir. D) Pastoral E) Epik B) Yalnızca benzeyen söylenerek kapalı istiare ya- 2018 / AYT pılmıştır. C) Şairlerin milletinin haklarını savunmadaki önemi 8. • Sanatlı, süslü bir dil ve anlatımdan kaçınılmıştır. • Söyleyişte ve anlatımda hitabet tonu egemen- vurgulanmıştır. D) Halk şiirinin geleneksel nazım birimine bağlı ka- dir. lınmıştır. • Şiirlerde lirik bir söyleyişten ziyade didaktik bir E) Sade dil ve hece ölçüsüyle şiir yazma yönelimine yaklaşım tercih edilmiştir. uygun davranılmıştır. • Halk şiiri nazım şekilleri ve hece vezni kullanıl- mıştır. Bazı özellikleri verilen edebî dönem veya toplu- luk aşağıdakilerden hangisidir? A) Millî Edebiyat B) Servetifünun 12. (...) C) Garip Hareketi D) Tanzimat Arabamız tutarken Erciyes’in yolunu: “Hancı dedim, bildin mi Maraşlı Şeyhoğlu’nu?” E) Fecriati Gözleri uzun uzun burkuldu kaldı bende, Dedi, 9. Aşağıdaki sanatçılardan hangisi “Hecenin Beş “Hana sağ indi, ölü çıktı geçende!” Yaşaran gözlerimde her şey artık değişti, Şairi”nden biri değildir? Bizim garip Şeyhoğlu buradan geçmemişti... A) Mehmet Emin Yurdakul Gönlümü Maraşlının yaktı kara haberi. B) Faruk Nafiz Çamlıbel (...) C) Orhan Seyfi Orhon 11. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI D) Halit Fahri Ozansoy Faruk Nafiz Çamlıbel’in Han Duvarları şiirinden E) Enis Behiç Koryürek alınan bu dizelerle ilgili, 10. Aşağıdaki şair – eser eşleştirmelerinden hangisi I. Öyküleyici anlatıma özgü yapı unsurlarına yer yanlıştır? verilmiştir. A) Mehmet Emin Yurdakul – Ey Türk Uyan B) Halit Fahri Ozansoy – Cenk Duyguları II. Tezat sanatına yer verilmiştir. C) Yusuf Ziya Ortaç – Akından Akına III. Kapalı ve imgeye dayanan bir anlatım söz D) Mehmet Âkif Ersoy – Safahat E) Faruk Nafiz Çamlıbel – Kendi Gök Kubbemiz konusudur. IV. Millî Edebiyat Dönemi anlayışına uygun bir şiirden alınmıştır. ifadelerinden hangileri yanlıştır? A) I ve II B) II ve IV C) Yalnız III D) III ve IV E) Yalnız IV 90

TEST-11 YAZIM KURALLARI 1. Art arda pek çok gelişmeyi yaşayan insanoğlunun 4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı I II III yoktur? A) Çocuğun koluna şevkatle dokunarak ona bir ki- güneşte kuruyan çamurun sertleştiğini farkedip ilk tap verdi. IV B) Arkadaşım, kendisinin tasvir edemeyeceği bir evleri yaptığı bu dönemde çanak çömlek yapımı da süreç sonunda şokdan kurtuldu. C) Bu şarkıyı dinlemiyeceğini belirterek salonu terk başladı. V etti. Bu cümledeki numaralanmış ifadelerin hangisin- D) Artık, zihni hiçbir şey olmamış gibi rahat ve terte- de bir yazım yanlışı vardır? mizdi. A) I B) II C) III D) IV E) V E) Her zaman ki gibi denizin yolunu tutmuş ve yanı- 2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir yazım yanlı- na birkaç kitap almıştı. şı vardır? 5. Melih Ergun’un, 2005 yılında Yuva Yayınlarından A) Yeni Cami Külliyesi’nin içinde bulunan ve tarihî yayımlanan “Şairler Yazarlar ve Edebî Akımlar” adlı bir yapı olan Mısır Çarşısı 1664 yılında açılmış. kitabı, TC Millî Eğitim Bakanlığı tarafından 1644 sa- yılı Tebliğler Dergisi ile okullara tavsiye edilmiştir. B) Akşam ezanı okunup da el ayak çekildiğinde Cemil Göker’in “Fransa’da Edebî Akımlar” adlı kitabı koca çınarların arasından sakince yürüyerek ta- 1982 yılında Ankara Üniversitesi, Dil ve Tarih-Coğ- rihte yaptığınız yolculuğu daha da derinden his- rafya Fakültesi tarafından yayımlanan 127 sayfalık sedeceksiniz. kitaptır. Edebî akımların ilkelerini maddeleştirmesi yönüyle de diğer kaynaklardan ayrılan bu çalışma; C) Herhâlde yüzlerce yıldır değişmeyen tek şey, edebî akımların ilkelerinin ayrı ayrı belirtildiği, şair ve gece ve gündüz pırıltısı eksik olmayan İznik yazarların ayrıca tanıtıldığı literatürde sıkça kaynak Gölü. kitap olarak kullanılan değerli bir eserdir. D) Sinop kalesinin bulunduğu yer, Antik Çağ’da bir Bu parçada aşağıdaki kuralların hangisine uyul- adayken sonradan ana karaya bağlanarak bir ya- mamasından kaynaklanan bir yazım yanlışı var- rımada durumuna getirilmiştir. dır? A) Sayıların yazımı E) MÖ 7. yüzyıldan beri şehri koruyan bu yapı, 2013 B) Büyük harflerin yazımı yılında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne C) İle’nin yazımı girdi. D) Kısaltmaların yazımı E) Bağlaç olan “de”nin yazımı 3. Aşağıdaki dizelerin hangisinde bir yazım yanlışı 11. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI 6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yazım yanlışı vardır? A) San ki açılmayacakmış ilk kabuğu ağaçların yoktur? Hiç yer altına inmeyen bunca göz, onca dergi A) Dün, 2’şer kitap aldık. B) Seni anlatamazdım, atlayamazdım da B) Pekçok sorunumu o çözmüştü. Utangaç gölgem, bahanem, zoraki bağımsızlığım C) Türkçe’nin ses özellikleri belirleyici bir yapıdadır. C) Başka bir hayat seçin bana gökyüzünde D) Toplantım 23’te bitmişdi. Sizi gördüm, neymiş eksiğim tam anladım E) Sizinle yarınki toplantıda görüşürüz. D) Kış bahçenizde oturdum bir zaman Bekledim benden bir zaman geçsin E) Sen yeşilsin ve kabasın Seni yüreğimin kumuna diktim 101

TEST-13 ÜNİTE TESTİ 1. Ahlak yolu pek dardır; 4. Anadolu, Sultan Osman’ın yurdu, Tetik bas, önü yardır. Tuğrul Bey’in konağıdır o eller! Sakın hakkım var deme, Milletimiz orda doğdu, büyüdü. Hak yok, vazife vardır! Bize ana kucağıdır o eller!.. Ziya Gökalp’e ait olan bu dizeler konusuna göre Bu dizelerle ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi aşağıdaki şiir türlerinin hangisine ait olabilir? söylenemez? A) Tarihî gerçekliğe uygun bilgiye yer verilmiştir. A) Epik B) Lirik C) Satirik B) Benzerlik ilişkisinden yararlanılmıştır. C) II ve IV. dizeler arasında cinas yapılmıştır. D) Didaktik E) Pastoral D) Millî Edebiyat Dönemi şiirine özgü nitelikler taşır. E) Sözcük ve ek hâlinde redif vardır. 2. Ye’se hiç düşmeyecek zerrece îmânı olan 5. I. İşte biz: Sâde siz derdi bulun, sonra kolaydır derman. Nihayetsiz Bu dizelerde aşağıdaki sanatlardan hangisine Mavilikler yolcusu! yer verilmiştir? Ruhumuzun kardeşidir Güneşlerde parlayan bu yeşil su. A) Tezat B) Teşbih C) Teşhis Bayrağımız yeşil, sular ateşidir. Biz bayrağın fedâisi sayısız Türk genciyiz. D) İstiare E) Tariz Biz hilâle şan arayan korku bilmez gemiciyiz. 3. – Bugün açız yine evlatlarım, diyordu peder, II. 11. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI Ey vatandan müjdelerle bize kadar gelen rüzgâr! Bugün açız yine; lâkin yarın, ümid ederim, O sarışın sahillerde kara gözlü genç kızlar, Sular biraz daha sakinleşir... Ne çare, kader! Yaz gecesi mehtâb ile konuşurken, – Hayır, sular ne kadar coşkun olsa ben giderim Doğru söyle, sordular mı bizleri? Diyordu oğlu, yarın sen biraz ninemle otur; Nasıl cevap verdi gökten Zavallıcık yine kaç gündür işte hasta... Gemimizin rehberi, – Olur; O vefakâr Biraz da sen çalış oğlum, biraz da sen çabala; Yıldızlar? Ninen baban, iki miskin, biz artık ölmeliyiz... Çocuk düşündü şikâyetli bir nazarla: - Ya biz, Enis Behiç Koryürek’in Gemiciler şiirinden alınan Ya ben nasıl yaşarım siz ölürseniz? bu dizeler için aşağıdakilerden hangisi söylene- mez? Tevfik Fikret’ten alınan bu dizeler, aşağıdakiler- den hangisinin örneğidir? A) I. bentte teşbih, II. bentte kişileştirme sanatına başvurulmuştur. A) Mensur şiir B) Mesnevi B) Servetifünun şiirinin genel özelliklerini yansıtmak- C) Manzum hikâye D) Sone tadır. E) Terza-rima C) Uzun-kısa dizelerle şiirin konusuna ahenk ve görsellik kazandırılmıştır. D) Lirik bir söyleyişe yer verilmiştir. E) I. bendin son dizesinde mecazımürsel bulunmak- tadır. 107

………… Lisesi 20../20.. Eğitim Öğretim Yılı Puan: 11. Sınıf Edebiyat Dersi 1. Dönem 2. Ortak Sınavı Adı-Soyadı: Sınıfı ve Numarası: 1. Aşağıdaki özelliklerin hangi edebî akıma ait olduğunu belirtilen yere yazınız. • 17. yüzyıl ortalarında Fransa’da ortaya çıkmıştır. • J. J. Rousseau, akımın öncüsüdür. • Akla ve sağduyuya değer verilir. • Konular Hristiyanlık, tarih ve günlük yaşamdır. • Konular eski Yunan ve Latin edebiyatından alınmıştır. • Duygulara ve hayallere önem verilir. • Kahramanlar seçkin kişilerdir. • “Sanat toplum içindir.” görüşü benimsenmiştir. • Konu değil konunun işlenişi önemsenmiştir. • Gözlem ve tasvire önem verilmiştir. • Dilde ve üslupta kusursuzluk aranmıştır. • Namık Kemal bu akımdan etkilenmiştir. (.............................................................) (.............................................................) 2. Aşağıdaki cümlelerin başına yargılar doğru ise “D”, yanlış ise “Y” yazınız. ( .... ) a. Olay hikâyesi, göstermeye bağlı edebî metinlerdendir. 11. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ( .... ) b. Gazetelerin belirli sütunlarında çıkan köşe yazılarına fıkra adı verilir. ( .... ) c. Durum hikâyesinde olayların sonuçları okurun yorum ve çağrışımlarına bırakılır. ( .... ) d. Kesit hikâyesi de denen durum hikâyesi, Çehov’un geliştirdiği bir hikâye türüdür. ( .... ) e. Durum hikâyelerinde mekân çok önemliyken olay hikâyesinde mekân, fazla önemsenmez. ( .... ) f. İç çözümleme, bir anlatım tekniğidir ve bu teknikte anlatıcı / yazar, anlatımın dışındadır. ( .... ) g. Bir hikâyenin yapı unsurları denince akla olay, kişi, mekân ve zaman unsurları gelir. ( .... ) h. Durum hikâyesinde serim, düğüm ve çözüm bölümleri yer almaz. ( .... ) ı. Sohbet türünde yazar senli benli bir üslup benimser. ( .... ) i. Türk edebiyatında Ömer Seyfettin’i olay hikâyecisi, Memduh Şevket’i durum hikâyecisi sayabiliriz. 3. Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri doğru biçimde doldurunuz. a. Dünya edebiyatında ilk hikaye örneği Boccaicco’nun ......................................... adlı eseridir. b. Sait Faik Abasıyanık, ........................................ hikâyecilerimizdendir. c. Sohbet ve fıkra, ................................. metinlerdendir. d. Batılı tarzda ilk öykümüz Tanzimat Dönemi’nde ................................................ yazdığı ..................................... adlı hikâyesidir. e. Ziya Gökalp’in Türkleşmek, İslamlaşmak, Muasırlaşmak adlı eseri ...................... türündedir. 167

4. Aşağıda verilen eser ve sanatçıları doğru biçimde eşleştiriniz. a. Hürriyet Kasidesi ( ) Şevket Rado b. Ramazan Sohbetleri ( ) Ahmet Haşim c. Şermin ( ) Halit Ziya Uşaklıgil d. Letaif-i Rivayat ( ) Mehmet Rauf e. Eşref Saat ( ) Namık Kemal f. Elhan-ı Şita ( ) Abdülhak Hamit Tarhan g. Makber ( ) Cenap Şahabettin h. Bize Göre ( ) Ahmet Rasim ı. Kadın Pençesi ( ) Tevfik Fikret i. Kadın İsterse ( ) Ahmet Mithat Efendi 5. Aşağıdaki soruları cevaplayınız. 1. Ben bir Türk’üm; dinim, cinsim uludur 3. Bu parçada altı çizili olarak verilen cümleyi öge- Sinem, özüm ateş ile doludur lerine ayırınız. İnsan olan vatanının kuludur ................................................................................... Türk evlâdı evde durmaz, giderim 4. Eminönü’nün asıl yüzü, (I) eskinin izlerini taşıyan Bu dizelerin biçim ve içerik bakımından değer- lendirildiğinde aşağıdaki sanatçılardan hangisi- sokaklar, (II) belki bir yerde rastlayacağınız tarihe ne ait olduğu söylenebilir? şahitlik eden ulu çınarlar, (III) belki terk edilmiş iske- le, (IV) başıboş bir tekne, (V) bir kırık musluklu çeş- A) Ahmet Haşim B) Şinasi medir. Bu parçada numaralanmış yerlerden hangisinde C) Cenap Şahabettin D) Tevfik Fikret virgül, farklı bir işlevde kullanılmıştır? A) I B) II C) III D) IV E) V E) Mehmet Emin Yurdakul 5. (I) Anlatma esasına bağlı edebî metinlerde bazen ta- 11. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI 2 - 3. soruları aşağıdaki parçaya göre cevaplayınız. rihten, coğrafi bölgelerdende bahsedilir. (II) Kurmaca âlem oluşturmanın veya kurgunun hareket noktası Servetifünun sanatçıları, ----- akımının şiir anlayışını dış dünyadır. (III) Dış dünyaya ait gözlemler, muhay- eserlerinde uygulamıştır. Bu akım temsilcilerine göre yilede yoğrularak şekil alır. (IV) Burada bazen tarih, şiirde biçim, mimari eserlerde olduğu gibi bütünlük bazen geçmişte insanın bizzat yaşadığı hatıralar, içinde olmalıdır. Ölçü, kafiye uyumu, dize kümele- bazen de efsane mahiyetindeki rivayetler devreye nişi gibi biçimsel açılardan şiirin kusursuzluğunu ve girer. (V) Kurulan olay örgüsünün, iyi romancıların mükemmelliğini amaçlarlar. Şiirde bir bütünlük sağ- kaleminde mutlaka iyi bir sahneye ihtiyacı vardır. lamaya çalışırlar. Tabiatın güzelliklerini aşırı duygu- Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisin- sallığa girmeden ele alırlar. Okuduğunuz şiirde şairin de yazım yanlışı yapılmıştır? amacı, güzel ve büyük bir eser yaratmaktır. Şair, A) I B) II C) III D) IV E) V tabiatın güzelliklerini etkili bir biçimde tasvir etmiştir. 2. Bu parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir? A) klasisizm B) romantizm C) realizm D) parnasizm E) sembolizm 168



SICAK BÖLGE ROMAN • Romanlarında Türk milletinin Tanzimat, Meşrutiyet, 11. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI Balkan Savaşı, I. Dünya Savaşı, Millî Mücadele ve Roman; gerçek ya da gerçeğe uygun olay veya du- Cumhuriyet’in 1950’lere kadar geçen yıllarındaki si- rumları kişi, yer ve zaman unsurlarına bağlı olarak anlatan yasi, sosyal serüvenini nehir roman (birbirinin devamı uzun, edebî bir nesir türüdür. Romanın yapı unsurları; kişi, niteliğinde) anlayışıyla yansıttı. yer, zaman ve olay örgüsüdür. • Romanlarında genellikle bir tezi savundu. Türk edebiyatına roman, Tanzimat Dönemi’nde Yu- suf Kâmil Paşa’nın Fransız yazar Fénelon’dan çevirdiği • Yazar; hikâye, roman, tiyatro, mensur şiir, makale, Télémaque (Telemak) adlı eserle girmiştir. Bu dönem ya- anı, monografi türlerinde eserler verdi. zarlarından Şemsettin Sami’nin Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat adlı eseri ilk Türk romanı olarak kabul edilir. Servetifünun • Nur Baba, Kiralık Konak, Hüküm Gecesi, Sodom Dönemi yazarlarından Halit Ziya Uşaklıgil ise roman türü- ve Gomore, Ankara, Yaban, Bir Sürgün, Panora- nün Türk edebiyatında Batı tekniğine uygun ilk örneklerini ma, Hep O Şarkı (roman); Bir Serencam, Rahmet, vermiştir. Millî Savaş Hikâyeleri (hikâye); Erenlerin Bağından, Okun Ucundan (mensur şiir); Nirvana, Veda (tiyatro); Tanzimat Dönemi’nde Namık Kemal’in İntibah, Cez- Zoraki Diplomat, Anamın Kitabı, Vatan Yolunda, mi; Ahmet Mithat Efendi’nin Felatun Bey ile Rakım Efen- Politikada 45 Yıl, Gençlik ve Edebiyat Hatırala- di, Henüz On Yedi Yaşında; Sami Paşazade Sezai’nin rı (anı); Ahmet Haşim, Atatürk (monografi) yazarın Sergüzeşt ; Recaizade Mahmut Ekrem’in Araba Sevdası; başlıca eserleridir. Servetifünun Dönemi’nde Halit Ziya Uşaklıgil’in Mai ve Si- yah, Aşk-ı Memnu; Mehmet Rauf’un Eylül; bu dönemde AHMET HAMDİ TANPINAR (1901-1962) bağımsız çizgide eser veren Hüseyin Rahmi Gürpınar’ın Şıpsevdi, Kuyruklu Yıldız Altında Bir İzdivaç ; Millî Edebi- • Sanat hayatına Ahmet Haşim’in etkisinde şiirler yaza- yat Dönemi’nde Halide Edip Adıvar’ın Ateşten Gömlek, Si- rak başlayan sanatçı, en çok edebiyat fakültesinden nekli Bakkal adlı eserleri türün tanınmış örneklerindendir. hocası olan Yahya Kemal Beyatlı’dan etkilendi. CUMHURİYET DÖNEMİ’NDE ROMAN (1923-1950) • Çeşitli dergi ve gazetelerde şiir ve düzyazıları yayım- landı. • Millî Edebiyat sanatçılarının da eser vermeye devam ettiği bir dönemdir. • Şiirde dış dünyayı, kendi iç dünyasına yansıyarak de- ğişen biçimleriyle vererek izlenimci ve sembolist şair- • Cumhuriyet Dönemi’nin ilk yıllarında daha çok, göz- lere yaklaşan bir tutum sergiledi. lemci gerçekçiliğe dayalı romanlar yazılmıştır. • Bireyci çizgide aşk, ölüm, fizik ötesi, zaman, ruh hâlleri • Bu dönemde sanatçılar; romanlarında Cumhuriyet gibi temaları işledi. Hikâye ve romanlarında bireyin iç devrimlerini, yeni kurum ve değerleri ele alan roman- dünyasını, onun yaşadığı toplum ve hayattan soyutla- lar yazmıştır. madan ele aldı. • 1923-1950 arasında roman, farklı biçim ve tekniklerle • Doğu-Batı çatışması ekseninde Batılılaşma sorunu, gelişerek Türk edebiyatındaki varlığını sürdürmüştür. rüya ve zaman; hikâye ve romanlarında ele aldığı baş- lıca temalardandır. • 1923-1950 arasında Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun Yaban, Reşat Nuri Güntekin’in Yaprak Dökümü, Ab- • Huzur, Sahnenin Dışındakiler, Saatleri Ayarla- dülhak Şinasi Hisar’ın Fahim Bey ve Biz, Çamlıca’da- ma Enstitüsü, Mahur Beste (roman); Abdullah ki Eniştemiz; Peyami Safa’nın Dokuzuncu Hariciye Efendi’nin Rüyaları, Yaz Yağmuru (hikâye); Bütün Koğuşu, Sabahattin Ali’nin Kuyucaklı Yusuf, Ahmet Şiirleri (şiir), Beş Şehir (deneme), Edebiyat Üzerine Hamdi Tanpınar’ın Huzur roman türünün tanınmış Makaleler (makale), 19. Asır Türk Edebiyatı Tarihi eserlerindendir. (edebiyat tarihi) yazarın başlıca eserleridir. YAKUP KADRİ KARAOSMANOĞLU (1889-1974) CUMHURİYET DÖNEMİ’NDE ROMAN (1950-1980) • Sanat yaşamına Fecriati topluluğunun edebî anlayışı- • 1950-1980 arasında roman türü farklı eğilimlerle (top- na bağlı, bireyci çizgide eserler vererek başladı. lumcu gerçekçi, bireyin iç dünyasını esas alan, mo- dernist, millî ve dinî duyarlılıkları yansıtan) gelişimini • Fecriati anlayışında sanat yaşamını Servetifünun der- sürdürmüştür. gisinde hikâyeler yayımlayarak sürdürdü. • Kemal Tahir’in Devlet Ana, Yorgun Savaşçı; Orhan • Eserlerinde realizm akımının ilkelerine bağlı kalmakla Kemal’in Cemile, Murtaza; Yaşar Kemal’in İnce birlikte kendi kişiliğini gizlemeyerek bazen okuyucuya Memed, Yılanı Öldürseler; Fakir Baykurt’un Tır- seslendi. pan, Yılanların Öcü; Peyami Safa’nın Yalnızız; Ahmet Hamdi Tanpınar’ın Saatleri Ayarlama Ens- • Sonraki yıllarda Anadolu’nun düşman işgali altında titüsü; Tarık Buğra’nın Küçük Ağa, İbiş’in Rüyası; uğradığı felaket ve Anadolu köylüsünün içinde bulun- Yusuf Atılgan’ın Aylak Adam, Anayurt Oteli; Oğuz duğu çöküntü sanatçıyı Millî Edebiyat anlayışına yö- Atay’ın Tutunamayanlar, Bir Bilim Adamının Ro- neltti. manı; Ferit Edgü’nün Hakkâri’de Bir Mevsim; Adalet Ağaoğlu’nun Fikrimin İnce Gülü, Bir Düğün Gecesi; • Sanatçı hem Millî Edebiyat hem de Cumhuriyet Dönemi’nde eserler verdi. 171

TEST-3 CÜMLENİN ÖGELERİ 1. Aşağıdaki cümlelerin hangisi öge sayısı bakımın- 4. (I) Köprünün ayağında boy boy çiçekler vardı. 11. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI dan diğerlerinden farklıdır? (II) Çiçeklerden mavi yapraklı olanı çocukluğum gi- A) Kalbinin sızlaması için elinden geleni yapmış ga- biydi. (III) Zamanın en kutsanmış hayalleriydi o mas- mavi yapraklar. (IV) Bazen bulutlara bakarken bazen rip bir ruh gibisin şu sıralar, neden böylesin? de toprakta oynarken bulurduk çiçeğimizi. (V) Pamuk B) Bozlak, İç Anadolu’nun asla eskimeyecek yüzü- kokulu çocukluğumuzdan geriye ne kaldı? dür; bunu unutmayın! Bu parçada numaralanmış cümlelerle ilgili aşağı- C) Trafik kurallarının gerekliliğini sorgulayan bir top- dakilerden hangisi yanlıştır? A) I. cümlenin öge dizilişi “dolaylı tümleç - özne - lulukla iletişim mi kuracaksın? D) Geriye dönmek mümkün değildi, günleri saymayı yüklem” şeklindedir. B) II. cümlenin öge dizilişi “özne - yüklem” şeklinde- bırakmalıydın. E) Gençliğinin yıldırım hızıyla geçtiğini anlayacak, dir. C) III. cümlenin öge dizilişi “yüklem - özne” şeklinde- özlemlerinle baş başa kalacaksın. dir. 2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde yüklem vurgu- D) IV. cümlenin öge dizilişi “zarf tümleci - yüklem - lanmıştır? belirtili nesne” şeklindedir. A) İnsan, eylemlerinin dayandığı temelleri, iyi ve E) V. cümlenin öge dizilişi “zarf tümleci - yüklem” kötü gibi kavramlarla açıklar. şeklindedir. B) Çocuklar, gördüklerini bu yaşlarda hep hayalleri 5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ögeler doğru ile harmanlar. C) Fosil yakıtların enerji üretimindeki payını düşür- ayrılmıştır? A) Bütün canlılar için / ormanlık alanların ıslahı / za- mek için tüm ülkeler çaba gösteriyor. D) Görmüştüm, ressama uzun uzun bakıp kısa kısa ruri bir önem / ifade etmektedir. B) Papatyada bulunan Alfa bisabolol maddesi / ül- konuştuğun o anları. E) Sanayi üretiminin fazla olduğu ülkelerde fabrika sere / iyi / gelmektedir. C) Mat kuşe kâğıt / en sık kullanılan kâğıt / türlerin- çalışanlarına her türlü hak verilmiştir. dendir. 3. Aşağıdaki cümlelerden hangisinin öge dizilişi D) Eve / eli boş gelmek / Ayşe’ye göre / değildi. E) Zarafetiyle / salondakileri / kendine hayran bıra- “zarf tümleci - belirtili nesne - özne - yüklem” şeklin- dedir? kıyordu. A) Meydana giderken tesadüf ettiği eski dostunun 6. Sizler, zincire vurulmuş esaretinizi geçmişinizde mi, ne kadar değiştiğini görmek herkesi etkilerdi. B) İdeal kadın karakteri farklı dönemlerde dikkate geleceğinizde mi gördünüz? alınmış ama yeteri kadar anlatılamamıştır. Bu cümlede aşağıdaki ögelerden hangisi yoktur? C) Derginin içeriğindekileri okuduğundan eleştiriler A) Zarf tümleci B) Dolaylı tümleç ona haklı geliyordu. D) Merkezî otoritenin gücünü bilen Batı toplumu ya- C) Özne D) Yüklem E) Belirtili nesne saları saygıyla karşılardı. E) Sermaye sahibi işverenlerin kurduğu işletmeler işçiye ihtiyaç duyduğundan fabrikaları yetkilen- dirdikleri kişiler yönetirdi. 151

TEST-13 NOKTALAMA İŞARETLERİ 1. Aşo mu beni yitirmişti ( ) ben mi Aşo’yu kaybetmiş- 4. Nisan, pek hoş iner Orta Anadolu’ya ( ) Zaten kosko- tim? Hiçbir şey belli değildi ( ) telefonlarının borçtan ca bölgenin gün gösteren, umut dağıtan ( ) yüreklere kesik olduğunu biliyordum ( ) bir not yollamıştım huzur aktaran, gama kasvete “git öte” diyen iki ayı ona kapıcı ile, bana yanıt vermemişti. Belki de beni vardır ( ) nisan, mayıs ( ) arıyor ( ) bulamıyordu ama içimden bir ses onun iste- se beni hemen bulabileceğini fısıldıyordu kulağıma. Bu parçada parantezle belirtilen yerlere aşağı- Ne yapmalıydım ( ) Kapısını çalıp gidebilirdim ona. daki noktalama işaretlerinden hangileri sırasıyla Ama ben de bunu yapamıyordum işte. getirilmelidir? Bu parçada parantezle belirtilen yerlere, aşağı- A) (!) (,) (:) (…) B) (…) (,) (:) (.) daki noktalama işaretlerinden hangileri sırasıyla getirilmelidir? C) (!) (;) (:) (…) D) (…) (,) (:) (…) E) (.) (,) (:) (.) A) (.) (;) (;) (,) (?) B) (,) (,) (;) (,) (?) C) (,) (,) (,) (,) (?) D) (,) (:) (:) (,) (!) E) (,) (;) (;) (,) (!) 2. Bir zamanlar birbirilerinden ayrılmak (I) birbirlerini 5. Yusuf (I) sırtını büyük çınarın gövdesine dayayarak kaybetmek ihtimalinin korkusunu çekmiş olmasalar gözlerini gecenin içine dikti. Derenin öte yakasında- birbirleri için ne kadar kıymetli olduklarını hâlâ bilme- ki ağaçlar (II) şehre doğru uzanan ve üzerindeki su yeceklerdi (II) Hayatları o kadar birbirinin içinde kay- birikintileri yer yer parlayan çamurlu yol (III) zaman bolmuş (III) birleşmişti (IV) Belki o zaman evlenmeyi zaman alçalıp koyulaşan ve yükselip açılan bulutlar, de düşünmeyeceklerdi (V) çünkü buna birbirlerini ka- artık iyice alçalmıştı (IV) yağmur (V) birazdan her çırmamak için en son çare diye müracaat etmişlerdi. şeye bir düzen verecekti. Bu parçada numaralanmış yerlerin hangisine her- Bu parçada numaralanmış yerlerin hangisine di- hangi bir noktalama işareti getirilemez? ğerlerinden farklı bir noktalama işareti konmalı- dır? A) I B) II C) III D) IV E) V A) I B) II C) III D) IV E) V 3. (I) Ona hiçbir şey peşinden koşmak, erişmek, sa- 6. Manzum hikâye ( ) sosyal ( ) ekonomik ( ) ahlaki bir 11. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI hip olmak arzusunu vermemişti. (II) Etrafına daima olayın veya durumun daha etkili anlatılmasını sağ- bir yabancı gözüyle bakmış, hiçbir yere bağlanmak lar. Manzum hikâyelerde serim, düğüm ve çözüm arzusu duymamış, bu yalnızlığının gururu içinde, bölümleri vardır ( ) kişiler, tasvirler ve ruh tahlilleri memnun olmaya çalışmıştı. (III) Şimdi ilk defa bir gibi hikâyeye özgü unsurlar yer alır. Bütün bunları şey istiyor, hem de korkunç bir şiddetle istiyordu. bulabileceğiniz enfes bir manzum hikâye söyleyeyim (IV) Fakat niçin bu istek, bir imkânsızlıkla beraber size ( ) Seyfi Baba. gelmişti? (V) Niçin hayatının bu en büyük arzusunu, şimdiye kadar belki yine içinde, fakat en gizli yerlerde Bu parçada ayraçla belirtilen yerlere aşağıdaki saklı duran bu arzuyu, hapsedildiği yeri parçalayarak noktalama işaretlerinden hangileri sırasıyla geti- ortaya çıkar çıkmaz, öldürmeye mecbur kalıyordu? rilmelidir? Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisin- A) (;) (,) (,) (;) (:) B) (,) (,) (,) (.) (:) de virgülün (,) kullanımıyla ilgili bir yanlışlık ya- pılmıştır? C) (,) (;) (,) (.) (.) D) (;) (,) (...) (:) (.) A) I B) II C) III D) IV E) V E) (,) (,) (;) (...) (.) 199

TEST-14 ANLATIM BOZUKLUĞU 1. (I) Bazı gecelerde, sanki ismi bilinmez, kimliği meç- 4. (I) Elbette ki İbrahim Efendi Konağı, bu konağın için- hul bir atlı tarafından uyandırılıyordu ve hayaller kur- dekiler ve bir şekilde bu konağa bağlı olanlar, yaza- maya başlıyordu: (II) Görünmez bir ata binip asırlar rın bütün eserlerinde söylediği, tartıştığı, dikkat çekti- öncesinde olduğu gibi özlediği o yerleri dolaşmaya ği hakikatlerin ifadesi için kesinlikle bir vesile olabilir. çıkıyordu. (III) Şu pınardan su içiyor, sonra atını vadi- (II) Yazar, kalabalık şahıs kadrosunu diğer eserle- ye doğru sürüyordu; Han Sarayı’nın oralarda gezini- rinde karşımıza çıkan gayelerle söz konusu etmiştir. yordu. (IV) Belki de sefere çıkan Han ordusuna yetiş- (III) Konak, konağın günden güne değişen yapısı, mek için atını koşturuyordu. (V) Yeni ay doğduğunda çözülüşü ve nihayet dağılışı da sanki büyük Osmanlı -babası öyle anlatmıştı- evvel zamanda han ordusu Devleti’nin yıkılışını sembolize etmiş gibidir. (IV) Bu sefere çıkmak için hilalin doğuşunu beklermiş. eser çok çeşitli okuma biçimleriyle, çok daha ayrıntılı ve detaylı bakış açılarıyla ele alınabilir. (V) Kesinlikle Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisin- söyleyebiliriz ki bu zengin eserin bir önemli yönü de de gereksiz sözcük kullanımından kaynaklanan kadının ev ve toplum hayatındaki rolü ve vazifesi ola- bir anlatım bozukluğu vardır? bilir. Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisin- A) I B) II C) III D) IV E) V de bir anlatım bozukluğu yoktur? A) I B) II C) III D) IV E) V 2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde dolaylı tümleç 5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde sözcüklerin eksikliğinden kaynaklanan anlatım bozukluğu vardır? yanlış yerde kullanılmasından kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır? A) Hiçbirimiz konuyu anlamadık,  sadece öğretmenin A) Ahmet Celâl; İstanbul’un ve pek çok Anadolu yüzüne baktık. şehrinin düşman işgali altında olduğunu, işgal B) Kitap için kendisine verilen paranın eksik ve yeterli edilen topraklarda düşmanın halka yaptığı zu- olmadığını söyledi. lümleri anlatır. B) Onlara daha fazla düşmanın her geçen gün ken- C) O bana dert, ben ona mutluluk verdim. dilerine yaklaştığını, kendilerinin de büyük bir fe- laketle karşı karşıya olduğunu söyler. D) Duyduklarına hemen inanıyor ve her zaman savu- C) Düşmana karşı vatanı kurtarmak için Anadolu’da nuyordu. Mustafa Kemal önderliğinde başlatılan Millî Mü- cadele’den bahseder. E) Atatürk, gençleri sever ve çok destek olurdu. D) Ancak onun bu anlattıkları köylüler üzerinde bek- lediği etkiyi oluşturmaz, onlar hiçbir şey olmamış 3. (I) Kocamustafapaşa’ya vardıkları zaman epeyce gibi kendi günlük yaşamlarını sürdürürler. 11. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI E) Romanın ilerleyen bölümlerinde Ahmet Celâl’in yorgundular. (II) Evvela caminin önündeki kahveye köylülerle hep olumsuz seyreden ilişkileri anlatı- oturup çay içtiler, sonra türbeyi gezdiler. (III) Nuran, lır. kurumuş çınarı muhafaza için etrafına çekilen par- maklığa, Yesevi yazısıyla fırdolayı yazılan bu çına- rın ve yerin hikâyesine bayıldı. (IV) Ona öyle geldi ki Sünbül Sinan hâlâ bu çınarın altında oturmaktadır. (V) Bu kurumuş ağacın muhafazasına verilen itina, bu ölüm bahçesine, büyük sanat eserlerine özel bir derinlik veriyordu. Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisin- de bir sözcüğün yanlış anlamda kullanılmasın- dan kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır? A) I B) II C) III D) IV E) V 201

TEST-16 SARMAL TEST - 5 1. Kamyon, Zincirli Han’ın dar ve basık kapısından, yan 3. Sanayi Devrimi’yle birlikte başlayan sürecin deva- duvarlara sürtünüp sıvaları dökerek ve üzerine bağ- mında doğal kaynakların ölçüsüz kullanımı artmış ve lanmış sepetlerle çuvalları dört tarafa fırlatarak ıkına özellikle sanayileşmenin yoğun olduğu alanlarda do- sıkına çıktı. Şoför bir eliyle direksiyona yapışmış, ğal tahribat çok belirgin hâle gelmiştir. İnsanı, çevre dört metre genişliğindeki sokağın karşı tarafındaki sorunlarının odağı hâline getiren bu bakış açısının berber dükkânlarına girmeden sola manevra yapa- temelinde kuşkusuz Bacon, Descartes ve Newton bilmeye uğraşıyor, öteki eliyle de ağzına peynirli pide gibi bilim insanlarının dile getirdiği ve doğanın insa- tıkıyordu. Toz, çamur, benzin, makine yağı tabaka- nın emrine sunulmuş ve her türlü tüketilebilecek bir larının altında elbisesinin ve yüzünün rengi pek belli ürünmüş gibi değerlendirilmesini de içeren bu yeni olmayan şoför yamağı arka tarafta durmuş, iki yana paradigma etkili olmuştur. Doğa merkezli anlayış koşarak şoföre, “İleri!.. Geri!.. Yana!..” diye işaretler yerine insan merkezli anlayış hâkim olmuş, organik veriyor, bir taraftan da soğan ekmek tıkınıyordu. dünya görüşü yerine mekanik dünya görüşü geçmiş- tir. Descartes’ın, insanları işleyen canlı bir makineye Sabahattin Ali’nin Kağnı adlı hikâyesinden alınan benzetmesi de onun mekanik dünya görüşünün bir bu parçayla ilgili aşağıdakilerden hangisi söyle- yansıması olarak değerlendirilebilir. İnsan merkezli nemez? yaklaşımlarda esasen insanın merkezde olduğu ve insanın kendisini doğanın efendisi olarak gördüğü bir A) Gözlem yoluyla algılanan ayrıntılara yer verilmiş- bakış açısı söz konusudur. Dolayısıyla ölçü, insan ve tir. onun ihtiyaçlarıdır. B) Betimlemeler gerçekçilik akımının özelliklerini Bu parça aşağıdaki yazı türlerinin hangisinden yansıtmaktadır. alınmıştır? C) Toplumcu gerçekçilik anlayışını yansıtmaktadır. A) Deneme B) Makale D) Hâkim bakış açısıyla oluşturulmuştur. C) Fıkra D) Sohbet E) Olaya dayalı hikâyenin özelliklerini yansıtmakta- E) Mülakat dır. 2. Uçtunuz, gittiniz siz ey kuşlar; Küçücük, ser-sefîd baykuşlar 4. Masalların ya da eski metinlerin merkeze alınıp üze- gibi kar rine yeni metin inşa edilmesi örneğini son dönemde çok fazla görüyoruz. Bu tekniği, dünya edebiyatına Sizi dallarda, lânelerde arar. Ulysses gibi önemli bir roman katmış örneğin. Şu an yurt dışında çok revaçta olan bir akım oluştu. Ünlü yazarlar, mitleri ya da Shakespeare gibi yazarların hikâyelerini yeniden kurguluyor. Ben Evvel Bahar ro- Gittiniz, gittiniz siz ey mürgân, manımı eski bir anlatı üzerine inşa etmedim, sadece dünyanın en başından beri tek bir masal olduğunu Şimdi boş kaldı ser-te-ser yuvalar. ve bizim o masalı kendi karakterimizle yeniden yazıp 11. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI kendi dekorumuzla yeniden oynadığımızı anlattım. Yuvalarda -yetîm-i bî-efgân!- Bu parçada yazarların benimsedikleri yeni anla- Son kalan mâi tüyleri kovalar tım tekniği aşağıdakilerden hangisidir? karlar A) İroni Ki havâda uçar uçar ağlar. B) Metinler arasılık Servetifünun şiirinden alınan bu dizelerle ilgili C) Bilinç akışı olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez? D) Geriye dönüş A) Serbest müstezattan yararlanılmıştır. E) Üst kurmaca B) Teşbih ve teşhis sanatına yer verilmiştir. C) Kafiye, redif, aliterasyon ve asonans gibi ahenk unsurlarından yararlanılmıştır. D) Serbest ölçüyle yazılmıştır. E) Yabancı tamlama ve kelimelere yer verilmiştir. 209

TEST-4 CUMHURİYET DÖNEMİ’NDE TİYATRO (1950-1980) – 2 1. • Dünya ve Türk tiyatrosunu incelemek 3. 1950-1980 yılları arası Türk tiyatrosunda konusunu • Tiyatro tarihimizi ve eserlerimizi yurt içinde ve Osmanlı tarihinden, halk kahramanlarının hayatların- dışında tanıtmak dan, masal, efsane ve mitolojiden alan oyunlar yazıl- mıştır. • Tiyatro kültürüne sahip insanlar yetiştirmek, • Genç yazarlara tiyatro eseri yazma tekniğini Aşağıdakilerden hangisi bu konularda eser veren sanatçılar arasında gösterilemez? öğretmek A) Turan Oflazoğlu B) Orhan Asena Yukarıdaki hedefler 1958’de Ankara Üniversitesi Dil C) Güngör Dilmen D) Turgut Özakman ve Tarih – Coğrafya Fakültesinde bir tiyatro enstitüsü kurulmasının gerekçelerindendir. E) Haldun Taner Aşağıdakilerin hangisi bu hedeflerin bir sonucu 4. DUMRUL: Beklediğiniz köprüyü kurdum işte. olarak gösterilemez? BİR KÖYLÜ: Beklediğimiz köprüyü mü? A) Türk tiyatrosunun dünya tiyatrosu karşısındaki konumu bilimsel kriterlerle değerlendirilebilmiştir. DUMRUL: Sağlam sağlam karşıya geçersiniz şimdi. B) Tiyatro kültürüne sahip bireyler aracılığıyla toplu- DUMRUL: Geçenler otuz akça, geçmeyenler tam mun bu konudaki bilinç düzeyi yükseltilmiştir. kırk akça. C) Genç yazarlara tiyatro konusunda teknik bilgiler KÖYLÜ: Bizi haraca kesiyorsun. verilerek gençlerin yetkin eserler yazmaları sağ- lanmıştır. DUMRUL: Ayıp değil mi bu söylediğin? D) Ülke içinde ve dışında Türk tiyatrolarının geniş KÖYLÜ: Senin yaptığın ayıp. kitlelerle tanıtımı yapılarak bu alanda yapılan ça- lışmalar duyurulmuştur. DUMRUL: Yurttaş Dumrul geçinmeyecek mi? E) Tiyatro eleştirileri geliştirilerek tiyatroyla ilgile- DUMRUL (içten savunur): Emeğe saygınız yok mu nenlerin bu konuda tartışabileceği ortamlar oluş- sizin? Şurda bir yatırım yapmışım, alın terimle bir turulmuştur. köprü kurmuşum, alın akımla çalışıp gidiyorum. Tek amacım yurttaşlarıma hizmet. Ben bugün bu köprü- 2. 1950 - 1980 yıllarında ülkedeki değişim, hayatla iç yü kurmuşum. Altında su yok belki. Yarın başka yurt- 11. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI taşlar çıkar, çay ırmak geçirir altından; böyle kalkınır içe bir sanat olan tiyatromuzu da yakından ilgilendir- vatan. miştir. Ankara, İstanbul, İzmir, Bursa, Adana, Trab- zon ve Diyarbakır gibi kentlerde perdelerini açan Güngör Dilmen, Deli Dumrul Devlet Tiyatroları turneler düzenleyerek Türkiye’nin her yanında izleyiciye ulaşmıştır. Yine bu yıllarda Bu tiyatro parçasıyla ilgili aşağıdakilerden hangi- özel tiyatroların sayılarının artması geniş kitlelerin si söylenemez? tiyatro sanatıyla tanışmasına imkân tanımıştır. A) Eserde İslamî Dönem geçiş ürünlerinden Dede Bu parçadan, Korkut hikâyelerinden birisi işlenmiştir. B) Yazar, bilinen öyküyü hayal gücünden yararlana- I. Bu dönemde tiyatro sanatı, sosyal hayatla rak yeniden yorumlamıştır; bir tür parodi yapmıştır. yakından ilgilidir. C) Eserin mesajı, topluma hizmet veren birçok kişi- II. Farklı illerde perdeler açan devlet tiyatroları nin yaşadığı dönemde yeterince anlaşılamama- sıdır. düzenlediği turneler aracılığıyla geniş kitlelere D) Eser, yalın bir dil ve akıcı bir anlatımla kaleme ulaşmıştır. alınmıştır. E) Geçmişte yaşanmış bir olay, güncel ironiler içe- III. Özel tiyatroların kontrolsüz artması, niteliksel recek şekilde verilmiştir. olarak tiyatro eserlerinin kalitesini düşürmüştür. değerlendirmelerden hangisine ulaşılabilir? A) Yalnız I B) I ve II C) Yalnız II D) II ve III E) Yalnız III 223

TEST-1 CUMHURİYET ÖNCESİNDE ELEŞTİRİ 1. (I) Batılı tarzda eleştiri, edebiyatımızda Tanzimat 3. Aşağıdaki yazarlardan hangisi Cumhuriyet önce- Dönemi’nden itibaren görülür. (II) Bu dönemde önce sinde eleştiri türünde eser vermemiştir? dille ilgili eleştiriler yazılmış, sonra türün alanı ge- nişletilmiştir. (III) Namık Kemal’in Tasvir-i Efkâr ga- A) Namık Kemal B) Nurullah Ataç zetesinde yayımlanan Lisân-ı Osmanînin Edebiyatı Hakkında Bazı Mülahâzatı Şâmildir yazısı türün ede- C) Ziya Paşa D) Ali Canip Yöntem biyatımızdaki ilk örneğidir. (IV) Ziya Paşa’nın bu dö- nemde yazdığı Edebiyat ve Hukuk, Namık Kemal’in E) Muallim Naci Tahrib-i Harabat yazıları türün önemli diğer örnekle- ridir. (V) Yine bu dönemde Recaizade Mahmut Ek- 4. Aşağıdaki parçalardan hangisi bir eleştiri yazı- rem ile Muallim Naci ve Namık Kemal ile Ziya Paşa arasında geçen tartışmalara yönelik eleştiri türünde sından alınmamıştır? yazılar yazılmıştır. A) Ahmet Muhip Dıranas, bu üç temayı “bir büyük Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisin- şarkı” bütünlüğü içinde, “kimsenin farkına vara- de bir bilgi yanlışı vardır? madığı güzellikler” tadıyla, “şairanelikten” uzak, övünülesi bir anlatım sadeliği içinde dile getirir. A) I B) II C) III D) IV E) V Ondan edebiyatımıza kalacak olan, eşine az rastlanır bir şiir duygusuyla kurduğu dizeler bü- 2. Servet-i Fünûn dergisinde çıkan haftalık yazılarıyla tünüdür. 11. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI edebiyat hayatına başlayan sanatçı, Hüseyin Cahit B) Kitap fuarı beklenenin üstünde başarılı sonuçlar Yalçın gibi polemiklere girmek yerine bilimsel eleş- verdi. Kesin sayıları bilmiyoruz ama binlerce kita- tiri alanında çalışmalarda bulunmuş, bu konularda bın satıldığı bir gerçek. Yalnız “Konuk Yazarlar”ın eserler vermiştir. Yazar, pozitivizmin Türkiye’de ta- imzaladıkları kitaplar her gün beş altı yüzü bulu- nınmasında rolü olmuş felsefeci, hukuk adamı ve dü- yor hatta geçiyordu. Hep yakınır dururuz kitap şünürdür. Hyppolite Taine’i, Gustave Flaubert’i hayat gereği gibi satılmıyor, okunmuyor, diye. Oysa za- hikâyeleri, yapıtları, düşünceleriyle ayrıntılı biçim- man zaman açılan kitap sergileri, kitap imzalama de incelediği eserleri, ülkemizde bilimsel eleştirinin günleri bu sorunun yanlışlığını göstermektedir. oluşmasına ve gelişmesine büyük katkı sağlamış- tır. Yazar, içinde yer aldığı Servetifünun anlayışının C) Talip Apaydın, Sarı Traktör’de, anlattığı gerçek- getirdiği yenilikleri eleştirel bakışla değerlendirmiş, leri roman gerçeği olarak görememiş. Sarı Trak- ele aldığı yapıtların özelliklerini belirlemiştir. Serve- tör, kişisiz bir roman. “Kişisiz roman olur mu?” tifünun yazarlarını eski edebiyat taraftarlarına karşı denecek. Ben de bunun için röportajla roman savunurken kendi arkadaşlarının bireyci tutumunu, arası bir eser diyorum. Paradoks gibi gelecek kötümser dünya görüşünü eleştirmekten de çekin- ama bence Sarı Traktör’ ün başarısız bir roman memiştir. Servet-i Fünûn dergisinde yazı dizisi olarak oluşu, Talip Apaydın’ın savunduğu düşüncenin yayımlanan ve daha sonra kitaplaştırılan Hayat ve doğru oluşu ile sözünü ettiği köy gerçekliklerini Kitaplar başlıklı yazılarında eserlere pozitivist felsefe çok iyi tanımasından ileri geliyor. ile yaklaşmıştır. D) Üçüncü kıtanın insanı mest eden güzelliği galiba Bu parçada tanıtılan sanatçı aşağıdakilerden bir teşbihten ileri geliyor. Şair, muhatabının saç- hangisidir? larını buğday tarlalarına benzetiyor. Ben teşbih- ten hazzetmem. Niçin öyleyse bu kıtayı seviyo- A) Ali Canip Yöntem rum? Cahit Külebi bu işi ustalıkla idare etmesini biliyor da ondan. B) Cenap Şahabettin E) Kuyucaklı Yusuf, okuduğum Türk romanları için- C) Saffeti Ziya de ayrıntıların en mükemmel, en ustaca kullanıl- dığı romanlardan biri. Sabahattin Ali’de inanıl- D) Ahmet Şuayb maz bir gözlem gücü, inanılmaz bir bellek var; Kuyucaklı Yusuf ’ ta çizdiği dünyanın böylesine E) Mizancı Murat renkli, sıcak ve inandırıcı olması, bence, büyük ölçüde yaşantısından gelen gözlemlere, ayrıntı- lara bağlı. 253

TEST-2 CUMHURİYET DÖNEMİ’NDE ELEŞTİRİ 1. I. Edebiyatımızın çeşitli eserlerini ve sorunla- 3. Peyami Safa, romanının temel düşüncesini figür- 11. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI rını inceleyen yazılarıyla tanınmıştır. Fikir ve lerin esere yerleştirilmesinde de uygular: Samim’le sanat hayatımızın gelişmesine katkı sağla- Besim, Ferhat’la Haydar, dünya görüşleriyle, hayat mıştır. Özellikle eleştiri türünün genç yazarlar- anlayışlarıyla karşıt iki kutuptur. Besim, boğazına ca benimsenmesinde önemli bir role sahiptir. düşkün, maddi zevklere değer veren, tipik bir epikür- Yazarın Dile Gelseler, Daldan Dala, Orman cüdür. Ağabeyiyle kendi arasındaki farklılığı da her Işırsa, Yağmur Altında Yeni Bir Şey Yok, şeyi olduğu gibi maddeyle, vücut yapılarının farklı- Çalakalem, Gölgeden Işığa adında eleştiri- lığıyla açıklayan Besim, olaylar ve durumlar karşı- deneme türünde eserleri vardır. Lakabı ise sında hep hafife alan, umursamayan, “gırgır geçen” “Edebiyatımızın Cumhurbaşkanı”dır. bir tavır takınır. Romanda bu figür, bir bakıma ya- zara kendisinin benimsemese de mümkün gördüğü, II. Eleştirilerini yaparken edebiyat ürünleri dışında varlığını kabul ettiği bir tutumu gözler önüne serme imkânı vermektedir. kaynaklardan da beslenmesi, onu başarılı bir eleştirmen yapmıştır. 100 Soruda Türkiye’de Bu parçayla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi Roman ve Toplumsal Değişme, Eleştiri Gün- yanlıştır? lüğü, Bir Hikâyeci: Sait Faik, Bir Romancı: Yaşar A) Örneklerden yararlanılmıştır. Kemal, Eleştiride 40 Yıl, 40 Yılda 40 Roman, B) Öznel değerlendirmeler yapılmıştır. Yüzyılın 100 Türk Romanı adında eleştiri türün- C) Bir eleştiriden alınmıştır. de kitapları vardır. D) Değerlendirme cümlelerine yer verilmiştir. E) Öykülemeye ait özellikler ağır basmaktadır. Numaralanmış parçalarda tanıtılan Cumhuriyet Dönemi eleştiri yazarları aşağıdakilerin hangisin- 4. (I) Rabia Hatun şiirleri, Cumhuriyet Devri şiirinin dik- de sırasıyla verilmiştir? kate değer hadiselerinden birisidir. (II) Bu hadise, A) Cemil Meriç - Mehmet Kaplan tarihçi İsmail Hâmi Danişmend’in Rabia Hatun tak- ma adı ile yazdığı kıt’aların eski devirlerde yaşamış B) Fethi Naci - Nurullah Ataç bu ismi taşıyan bir kadın şaire izafe edilerek şöhret bulması, sevilmesi ve mısralarının ağızdan ağıza ya- C) Ahmet Hamdi Tanpınar - Berna Moran yılmasıdır. (III) İsmail Hâmi Danişmend, hepsi kırk bir kıt’a tutan bu şiirleri 1961 yılında bir kitapçıkta top- D) Vedat Günyol - Fethi Naci lamıştır. (IV) Şiirlerin güzelliği muhtevalarından çok, ahenklerinden, Azerî Türkçesine çalan şivelerinden E) Nurullah Ataç - Suut Kemal Yetkin ileri gelmektedir. (V) Şair, şiirine eskilik havası ver- mek için imaleleri ve uzun sesleri iyice belirterek şii- 2. I. “Namık Kemâl, (…) ‘gökten düşmüş bir ilham’ rinde aşırıya gitmeyen bir tuhaflığa yer veriyor. değildi. Bilakis topraktan ve etle kemikten fış- Mehmet Kaplan, Şiir Tahlilleri II kırmış; cemiyetteki haşin mücadelenin safların- da boğuşa boğuşa inkişaf etmiş ve tarihin tunç Bu parçada numaralanmış cümlelerin hangisin- çemberi içinde üstüne düşen muayyen rolü, de sanatçıyla ilgili olumsuz bir değerlendirmeye kabiliyetleri ile mütenasip olarak tamamlamış yer verilmiştir? bir insandı.” A) I B) II C) III D) IV E) V II. “Onlar, Cedideciler, kendi çağlarında, mensup oldukları sınıf ve zümrelerin içinden gelme en orijinal, en aslına uygun örneklerden başka bir şey değildirler! Eğer bir hastalıkları, kusurları varsa bunu sırf kişiliklerinde değil, edebi kişilik- lerini gerektiren, sosyal köklerinde, ortamların- da, çevrelerinde aramak ve bulmak gerekir ve elden gelir.” Numaralanmış parçalar konularına göre eleştiri çeşitleri bakımından aşağıdakilerin hangisinde sırasıyla verilmiştir? A) Eseri konu alan - Tarihsel B) Sanatçıya yönelik - Topluma yönelik C) Topluma yönelik - Eseri konu alan D) Okura dönük - Sanatçıya yönelik E) Tarihsel - Okura dönük 255

TEST-1 MÜLAKAT 1. (I) Mülakatta yalın, açık, duru bir dil ve anlatım kulla- 4. I. Yalın dil II. Fantastik anlatım nılır. (II) Söyleşmeye bağlı anlatımın yanı sıra açıkla- III. Soru-cevap yıcı, tartışmacı ve öyküleyici anlatıma da başvurula- IV. Söyleşmeye dayalı anlatım bilir. (III) Okuyucuyu olay içinde yaşatmak amaçlanır. V. Öğretici metin (IV) Muhataba yöneltilen sorular önceden belirlenir. (V) Konuşmacının sözlerini kesmemeye, hiç değiş- Numaralanmış ifadelerden hangisi mülakat ile tirmeden aktarmaya özen gösterilir. ilişkilendirilemez? Bu parçada numaralanmış yerlerin hangisinde A) I B) II C) III D) IV E) V bilgi yanlışı yapılmıştır? 5. I. Bir sanat eserini, düşünceyi, sanatçıyı iyi ve A) I B) II C) III D) IV E) V kötü yönleriyle ele alan; özünü ve yapısını ➡ KARIŞTIRMA anlatan, tanımlayan; açıklamaya, çözümleme- ye ve değerlendirmeye yönelik yazılardır. Mülakat, sanatsal değil, öğretici metin türüdür. II. Yazarın herhangi bir konuda kişisel görüş ve 2. PARLATIR — Şimdi biraz da edebiyattan, romandan düşüncelerini kesin hükümlere bağlamadan konuşalım. Dil konusunda yapılan bu değerlendirme- samimi bir üslupla aktardığı yazılardır. ler ile roman sanatı arasında bir bağ kurmaya çalışa- lım. Evet, önce roman... III. Bir gerçeği açıklamak, bir konuda görüş ve AYTMATOV — Roman üzerinde pek çok değerlen- düşünce öne sürmek, bir düşünceyi destek- dirme yapılmış; eski zamanlarda destanlar, efsane- lemek ya da o düşüncenin yanlış olduğunu ler vardı. Şimdi bu destanlar eski zamanların anıt ortaya koymak için yazılan yazılardır. eserleridir. Gelecekte de belki bugünün romanlarına böyle anıt eser gibi bakılacak. Yani roman, sanat IV. Alanında ünlü kişileri tanıtmak yahut önemli eserleri içinde en yüksek değere sahip bir türdür. Çünkü roman, insanoğlunun hayatının çok yönlü olaylarla ilgili bu kişilerin görüşlerini öğrenmek göstergesidir. Bu yazgısı ile roman uzun süre sanat amacıyla zamanı önceden belirlenmiş soru- özelliğini koruyarak yaşayacaktır. cevap şeklindeki karşılıklı konuşmalardır. Bu metin aşağıdaki türlerin hangisinden alınmış V. Alanında adını duyurmuş kişinin kendi yaşamı- 11. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI olabilir? nı doğal ve yalın bir biçimde anlattığı yazılardır. Yukarıda numaralanmış cümlelerden hangisi mülakat türünü tanımlamaktadır? A) I B) II C) III D) IV E) V A) Fıkra B) Mülakat C) Eleştiri D) Deneme E) Gezi yazısı 3. Diyorlar ki, İki Saltanat Arasında, İstiklâl Yolunda, 6. ----; görüşme için zaman isteme, konu üzerinde ha- Ayrılıklar, Damla Damla, Anafartalar Kumandanı zırlanma, kendini tanıtma, nezaketle muhatabın ilgi- Mustafa Kemal ile Mülakat eserlerinin yazarı olan sini çekebilme, soruları en kısa yoldan açıklayabilme sanatçı aşağıdakilerden hangisidir? gibi özelliklere sahip bir türdür. A) Ruşen Eşref Ünaydın B) Şevket Rado Bu parçada boş bırakılan yere aşağıdakilerden C) Falih Rıfkı Atay hangisi getirilmelidir? D) Nurullah Ataç E) Suut Kemal Yetkin A) Sohbet B) Gezi yazısı C) Makale D) Biyografi E) Mülakat 277

ETKİNLİK A Aşağıdaki cümlelerde verilen yargılar doğru ise belirtilen yere “D’’, yanlış ise “Y’’ yazınız. Doğru Yanlış 1. Mülakat türünde yazılar, İslamiyet Öncesi Dönem’de yazılmaya başlanmıştır. Konuşmaya dayalı sözlü iletişim türlerinden olan makale, alanında ünlü kişileri 2. tanıtmak yahut önemli olaylarla ilgili bu kişilerin görüşlerini öğrenmek amacıyla zamanı önceden belirlenmiş soru-cevap şeklindeki karşılıklı konuşmalara denir. Mülakatta kişinin konuşmaları değiştirilmeksizin ve yorumlanmaksızın aktarıl- 3. malıdır. Mülakat veya röportaj yapılacak kişi ve konuyla ilgili detaylı araştırma yapılma- 4. lıdır. B Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri, verilen kelimelerle doğru biçimde doldurunuz. röportaj, gazete, Yaşar Kemal, fotoğraflarla, mülakat, Cengiz Aytmatov 1. Röportaj yazarı gerektiğinde yetkililerle görüşerek bilgi ve belge toplar, yazısını ........................ destekleyebilir. 2. Bir Bulut Kaynıyor, Çukurova Yana Yana, Peri Bacaları adlı eserler, ........................... tarafından kaleme alınmıştır. 3. Röportaj, ............... ve dergilerde yayımlanan öğretici metin türüdür. 4. ................. türünde söyleşmeye bağlı anlatımın yanı sıra açıklayıcı, tartışmacı ve öyküleyici anlatıma da başvurula- bilir. 5. ..........; bir yeri, kişiyi, eşyayı ya da sanat dalını araştırma, inceleme, gezip görme yoluyla tanıtan, ayrıntılı bilgi ve- ren ya da sorgulayan yazılara denir. C Aşağıda verilenleri doğru biçimde eşleştiriniz. 11. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI a. röportaj () Necmi Onur b. Mezarlarında Yaşayanlar () mülakat c. soru-cevap () Bu Diyar Baştan Başa d. Cengiz Aytmatov () Ruşen Eşref Ünaydın e. Çeşmeler Kâşifi () romancı f. makale () kanıtlama 287

TEST-7 SARMAL TEST - 8 1. I. 2. Cumhuriyet Dönemi Türk Romanı adını verdiğimiz DUDU — Öyle oluncak ben de köyde kalmam. Si- 1923’ten sonraki Türk edebiyatı, konumuz itibarıyla Türk romanı Cumhuriyet düşüncesi çevresinde bi- zinle bile giderim. Gağnınızı koşarım, size zahra, çimlenir. Cumhuriyet’in ilanından bir yıl önce yayım- cepane iletirim oğul. Size aş, çorba pişiririm. Yufka, lanan Reşat Nuri’nin ----, Halide Edip’in ----, Yakup bazlama iderim, çamaşırlarınızı yurum. Kadri’nin ----, Peyami Safa’nın tefrika edilen ---- adlı eserleri, Birinci Dünya Savaşı ve Millî Mücadele yıl- FATUŞ — Ben onu bunu bilmem. Ben de gideceğim. larının anılarını aksettirdikleri gibi değişen sosyal ve Bu yurdun ben de kızıyım. Ben de seninle birlikte siyasal koşulların getirdiği sorunları dikkate sunan muharebe ederim. Ben tüfek kullanmasını bilmem birer belge olarak kalırlar. miyim? Elbet ben de gideceğim. Ben de geliyorum, iyi bil. Aşağıdaki eserlerden hangisi bu parçada boş bı- rakılan yerlerin herhangi birine getirilmez? II. A) Sözde Kızlar B) Ateşten Gömlek HALİME — Bir sabah... Acele dengini hazırlattı, nefere yükledi, gönderdi. Beni kucakladı, Fuad’ı ku- C) Kuyucaklı Yusuf D) Kiralık Konak cakladı, Murad’ı kucakladı, “Asker karısı olduğunu unutma sakın, arkamdan ağlamanı istemem, Allah’a E) Çalıkuşu emanet olun!’’ dedi, çıkıp gitti. Neye uğradığımı bile- medim. Meğer ateşe gidiyormuş. Haftasına kalmadı, 3. Bu roman, ülkemizde Batılılaşma ile gelen hızlı de- 11. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI şehadet haberi geldi. (...) ğişimin ve bu değişimin sebep olduğu çözülüşün HALİME — Ben hem asker karısıyım hem asker sosyal kurumlarda ve özellikle aile kurumu üzerin- anasıyım. Bu toprağa iki şehit verdim. deki yansıması işlemektedir. Bu bakımdan roman her şeyden önce sosyal bir problemi ortaya koymak Yukarıda numaralanmış parçalarla ilgili aşağıda- ve onun sonuçlarını ispat etmek gayesini güder. Bu kilerin hangisi söylenemez? problem, o devirde bir humma gibi Türk cemiyetini saran “asri hayat” modasının muhafazakâr bir ailede A) I. parçada Anadolu kadınları ağız özellikleriyle yarattığı sarsıntı ve bu yüzden meydana gelen ahlak konuşturulmuştur. bozukluğudur. Bu bozukluğun temelinde para ile ah- lak arasındaki çatışma vardır. Ne var ki bu çatışma- B) II. parçada Halime’nin anlatımında özetleme tek- nın sonunda maddi imkân galip gelecek ve aile, Ali niği kullanılmıştır. Rıza Bey’in tüm engelleyici çabalarına karşın, birer birer dökülen yapraklar gibi dağılacaktır. C) Parçalarda vatan savunması için kadınların fedakârlıkları işlenmiştir. D) Sanatçılar, kadınların vatan yolunda erdemlerini anlatmak amacıyla eserleri yazmıştır. E) Parçalar, Bertold Brecht’in kurucusu olduğu epik tiyatro örnekleridir. Bu parçada sözü edilen eser aşağıdakilerden han- gisidir? A) Yaban B) Kiralık Konak C) Bugünün Saraylısı D) Yaprak Dökümü E) Acımak 291

………… Lisesi 20../20.. Eğitim Öğretim Yılı Puan: 11. Sınıf Edebiyat Dersi 2. Dönem 2. Ortak Sınavı Adı-Soyadı: Sınıfı ve Numarası: 1. Aşağıdaki kavramların açıklamalarını yazınız. Münazara: ........................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................................................... Argüman: ............................................................................................................................................................................ ................................................................................................................................................................................................... Makale: ............................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................................................. İç Çözümleme: .................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................................................... Trajedi: ............................................................................................................................................................................... .................................................................................................................................................................................................. 2. Aşağıda verilen yargılar doğru ise başındaki boşluğa “D”, yanlış ise “Y” yazınız. ( .... ) a. Batılı anlamda tür olarak eleştiri, edebiyatımızda divan edebiyatıyla birlikte görülen bir türdür. 11. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI ( .... ) ( .... ) b. Batılı tiyatro türleriyle tanışılmadan önce meddah, orta oyunu, Karagöz gibi geleneksel tiyatromuz vardı. ( .... ) c. Kiralık Konak, Nur Baba, Hüküm Gecesi, Sodom ve Gomore, Yaban gibi romanların yazarı olan Yakup ( .... ) Kadri Karaosmanoğlu, 1920 - 1955 yılları arasında eser veren bir sanatçıdır. d. Eleştiri, sanatçıya yol gösteren, dolayısıyla sanatın da gelişimini sağlayan bir türdür. ( .... ) e. Cumhuriyet Dönemi roman ve hikâye yazarlarından olan Oğuz Atay, şiir türünde de eser vermiş bir ( .... ) sanatçıdır. ( .... ) f. Recep Bilginer, Turan Oflazoğlu, Refik Erduran gibi sanatçılar, tiyatro türünün 1960’tan sonra gelişimine ( .... ) katkı sunmuş oyun yazarlarımızdandır. ( .... ) g. Mülakat yapılırken akla gelen her soruyu mülakat yapan kişiye sormak, mülakata samimi bir hava katar. h. Olay hikâyesinde serim, düğüm ve çözüm bölümleri yer almaz. ı. Sohbet türünde yazar açıklama, tartışma gibi anlatım biçimlerinden yararlanılır. i. Modern tiyatronun ilk örnekleri Tanzimat Dönemi’nden itibaren verilmeye başlanmıştır. 3. Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan yerleri doğru biçimde doldurunuz. a. Dünya edebiyatında ilk roman örneği Cervantes’in ........................... adlı eseridir. b. Ömer Seyfettin, ............................................. hikâyecilerimizdendir. c. Makale, fıkra, deneme, eleştiri, sohbet ve haber yazısı ................................. metinlerdendir. d. İlk epik tiyatromuz ......................................... yazdığı .......................................... adlı oyundur. e. Modernist romanlarda kullanılan bir anlatım tekniği olan ....................................., kahramanın aklından geçenlerin sanki onun karşısında oturup aklını okuyormuşçasına yazar tarafından anlatılmasıyla yapılır. 295

4. Aşağıda verilen eser ve sanatçıları doğru biçimde eşleştiriniz. a. Ekmek Kavgası ( ) Sait Faik Abasıyanık b. Canlı Maymun Lokantası ( ) Recaizade Mahmut Ekrem c. Semaver ( ) Abudülhak Hamit Tarhan d. Bu Ülke ( ) Oğuz Atay e. Şermin ( ) Güngör Dilmen f. Talim-i Edebiyat ( ) Orhan Kemal g. Eşber ( ) Yusuf Akçura h. Piyale ( ) Ahmet Haşim ı. Üç Tarz-ı Siyaset ( ) Tevfik Fikret i. Tutunamayanlar ( ) Cemil Meriç 5. Aşağıdaki soruları cevaplayınız. 1. Eğilmiş arza, kanar, muttasıl kanar güller, 3. Oğuz Atay’ın yazdığı Tutunamayanlar adlı eser, ya- Durur alev gibi dallarda kanlı bülbüller... zıldığı dönemde bugün ulaştığı satış rakamlarına Sular mı yandı? Neden tunca benziyor mermer? ulaşamamıştı. Bu dizeler biçim ve içerik bakımından değerlen- Bu cümlenin öge sıralaması aşağıdakilerin han- dirildiğinde aşağıdaki sanatçılardan hangisine gisinde verilmiştir? aittir? A) Özne - yüklem B) Özne - zarf tümleci - yüklem A) Ahmet Haşim B) Namık Kemal C) Özne - nesne - yüklem D) Özne - dolaylı tümleç - yüklem C) Orhan Veli D) Cemal Süreya E) Özne - zarf tümleci - dolaylı tümleç - yüklem E) Faruk Nafiz Çamlıbel 11. SINIF SARMAL TÜRK DİLİ VE EDEBİYATI 2. Sabahattin Ali, Kuyucaklı Yusuf ’ta bir Anadolu kasa- 4. Aşağıdakilerin hangisinde bir yazım yanlışı yapıl- basını, bütün insani ve toplumsal gerçekliğiyle veri- mıştır? yor: Soylu insanlarıyla, bayağı insanlarıyla; sevinç- lerle, üzüntülerle; sevgilerle, nefretlerle; fakirlikle, A) Toplantıda alınan kararlara katıldığını söylemişti. zenginlikle; umutla, umutsuzlukla... Yarattığı insan- lar, o çağın, o çevrenin insanları; birbirleriyle ilişkileri, B) Topluluğumuza katılan herkese ayrıcalık tanını- belirli şartların biçim verdiği ilişkiler. yor. Romanın başarısını sağlayan ögelerden biri Saba- C) Kültürlü bir insan olmanın yolu okumaktan geçer. hattin Ali’nin romanının kişilerine karşı davranışı ise ötekileri de ayrıntıları kullanmadaki şaşırtıcı ustalığı D) Hiç bir neden yokken böyle konuşmasına anlam ile olayları geliştirmedeki romancı becerisidir. veremedik. Fethi Naci / Kırk Yılda Kırk Roman E) Söz sanatlarına yer verilmesi, esere akıcı bir üs- lup kazandırmıştır. Bu parça aşağıdaki türlerden hangisinden alın- mıştır? A) Makale B) Eleştiri C) Deneme D) Sohbet E) Gezi yazısı 296