ตากับการมองเห็น

วทิ ยาศาสตร์ ป.4

ตากบั การมองเหน็

ดวงตาท่เี ราเหน็ อยู่บนใบหน้าเป็ นเพียงส่วนหน่ึงของลูกตา ส่วนท่เี หลือจะจมลึกอย่ใู นกระดกู เบ้าตาท่มี ีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง ประมาณ 2.5 เซนตเิ มตร ซ่งึ เป็ นส่วนของกะโหลกศีรษะเพ่อื ป้ องกันอนั ตราย

ส่วนท่เี ปิ ดสู่ภายนอกจะไม่ได้รับการคุ้มกันอันตราย จากกระดกู เบ้าตา แต่จะได้รับการชาระล้างด้วยนา้ ตาทกุ ครัง้ เม่ือกระพริบตา และมีเปลือกตาปิ ดคลุมดวงตาไว้เพ่อื ป้ องกัน ไม่ให้ได้รับอนั ตราย

• ส่วนขนตาจะคอยป้ องกันฝ่ ุนละออง ลูกตายัง สามารถเคล่ือนไหวไปมาได้ในช่องกระบอกตา โดยการทางานของกล้ามเนือ้ ตา จานวนหกมดั • นอกจากนีย้ งั มีส่วนประกอบอ่ืนๆ ท่อี ย่ภู ายในเบ้าตาซ่งึ ได้ถูก ออกแบบมาเพ่อื ทาหน้าท่เี ฉพาะเจาะจงอย่างมีประสิทธิภาพย่งิ โดยเรียงลาดบั จากด้านนอกเข้าไปด้านในตามลาดบั ดงั นี้

ภาพส่วนประกอบของดวงตา (ด้านข้าง) http://www.il.mahidol.ac.th/e-media/nervous/chapter3.htm

1. สเคอรา หรือเปลือกลูกตา (Sclera) 2. คอรอยด์ (Choroid) 3. จอตา หรือเรตนิ า (Retina)

เซลล์รูปแท่ง(Rod Cell) ทาหน้าท่รี ับแสงสว่าง (สลัว) ท่ไี วมาก สามารถมองเหน็ ภาพขาวดา โดยจะไม่สามารถจาแนกสีของแสงนัน้ ได้ เซลล์รูปกรวย(Cone Cell) จะไวเฉพาะต่อแสงท่มี ีความเข้มสูงถดั จากความไวของ เซลล์รูปแท่ง และสามารถจาแนกแสงแต่ละสีได้ด้วย

ภาพ เซลล์รูปแท่งและเซลล์รูปกรวย https://www.dreamstime.com/stock-images-rod-cone-cells-illustration-human-eye-image36873814

การมองเหน็ วัตถุ เกดิ จากการท่แี สงไปตกกระทบส่ิงต่างๆ แล้วเกิดการสะท้อนเข้าสู่ตาเรา และผ่านเข้ามาในลูกตา ไปทาให้เกดิ ภาพบนจอ (Retina) ท่อี ยู่ด้านหลังของลูก ข้อมูลของวัตถุท่มี องเหน็ จะส่งขึน้ ไปสู่สมองตามเส้นประสาท (optic nerve) สมองจะแปล ข้อมูลเป็ นภาพของวัตถุนัน้

http://www.nakhamwit.ac.th/pingpong_web/Light.htm

• ดวงตาของมนุษย์สามารถรับแสงท่มี ีความเข้มน้อยมากๆ เช่น แสงริบหร่ีในห้องมืด ๆ ไปจงึ ถึงแสงสว่างจ้าของ แสงแดดตอนเท่ยี งวัน ซ่งึ มีความเข้มแสงมากกว่าถงึ 10 เท่า • ดวงตายงั สามารถปรับให้มองเหน็ ได้แม้ตวั อักษรท่เี ป็ น ตวั พมิ พ์เลก็ ๆ สามารถบอกรูปร่างและทรวดทรงท่แี ตกต่าง กนั ในท่ที ่มี ีความเข้มของแสงแตกต่างกันมากๆได้ โดยการ ปรับของรูม่านตา (Pupil)

แสงจากวัตถุเข้าสู่กระจกตา โดยมีเลนส์ตาทาหน้าท่รี วมแสง ดังนัน้ การหกั เหของแสงจงึ ขนึ้ อย่กู ับความโค้งของกระจก ตาและเลนส์ตา ปกตคิ วามโค้งของกระจกตาคงท่เี สมอ ส่วนความ โค้งของเลนส์ตาอาจเปล่ียนแปลงได้ด้วยสาเหตุใด น้องๆ สามารถ ศึกษาการเปล่ียนแปลงส่วนโค้งของเลนส์ตาได้จากภาพ

ภาพ : ก. การเปล่ียนแปลงของเลนส์ตา ขณะมองวัตถขุ ณะใกล้ ข. การเปล่ียนแปลงของเลนส์ตา ขณะมองวัตถุขณะไกล http://www.vcharkarn.com/lesson/1282

เลนส์ตา ถูกยดึ ด้วยเอน็ ยดึ เลนส์ (suspensory ligament)โดยเส้นเอน็ ดงั กล่าวจะอย่ตู ดิ กับกล้ามเนือ้ ยดึ เลนส์ (ciliary muscle)ดงั นัน้ การหดตัวและคลายตัวของกล้ามเนือ้ ยดึ เลนส์จงึ มีผลทาให้เอน็ ท่ยี ดึ อย่หู ย่อนหรือตงึ ได้ http://www.vcharkarn.com/lesson/1282

• หากกล้ามเนือ้ ยดึ เลนส์หดตวั เอน็ ยดึ เลนส์หย่อนลงทาให้เลนส์ โป่ งออก ผิวของเลนส์จงึ โค้งนูนมากขนึ้ ทาให้จุดโฟกัสใกล้ เลนส์มากขนึ้ จงึ เหมาะสาหรับการมองภาพในระยะใกล้ • ขณะเดยี วกันถ้าวัตถุนัน้ อยู่ไกล เลนส์ตาจะต้องมีความนูนลดลง ซ่งึ เกิดจากการคลายตวั ของกล้ามเนือ้ ยดึ เลนส์น่ันเอง

จากหลักการน้องๆ ตอบได้มั้ยคะว่า  ทาไมเวลาอ่านหนังสือนานๆ จงึ รู้สึกเม่ือยตา แต่ถ้าหากมอง ภาพววิ จะมองได้นาน บางคนมองภาพท่ไี กลหรือใกล้ไม่ชัดเจน เน่ืองจากเลนส์ตาไม่สามารถปรับรูปร่างได้เป็ นปกติ ทาให้เกดิ สายตาสัน้ หรือสายตายาว ปัจจุบันสามารถแก้ไขได้ โดยการใส่แว่นตาท่ปี ระกอบด้วยเลนส์เว้าสาหรับคนสายตาสัน้ และเลนส์นูนสาหรับคนท่สี ายตายาว

ภาพ : การแก้ไขสายตาสัน้ โดยเลนส์เว้า (ก.) และแก้ไขสายตายาวด้วยเลนส์นูน (ข.) http://www.vcharkarn.com/lesson/1282

สายตาสัน้ เป็ นความผิดปกตขิ องตาท่มี องวัตถุ http://www.neutron.rmutphysics.com/ ไกลๆไม่ชัดเจน แต่มองวัตถุใกล้ได้ชัดเจน อาจ เกดิ จากลูกตามีความยาวมากเกินไป ทาให้ภาพ ของวัตถุท่อี ยู่ไกลๆ ไม่ไปตกบนเรตนิ า แต่จะ อย่บู ริเวณด้านหน้าของเรตนิ า วธิ ีการแก้ไข ใช้เลนส์เว้าทาแว่นตา

สายตายาว http://www.neutron.rmutphysics.com/ เป็ นความผดิ ปกตขิ องตาท่มี องวัตถุ ไกลๆ ได้ชัดเจน ตามองวัตถุใกล้ๆ ไม่ ชัดเจน อาจเกดิ จากลูกตาสัน้ เกนิ ไป ทาให้ ภาพของวัตถุท่อี ย่ใู นตาแหน่งท่คี วรจะ เหน็ ชัด กลับไปตกเลยเรตนิ าออกไป แก้ไข ด้วยการใช้เลนส์นูนทาแว่นสายตา

ตาบอดสี เป็ นความผิดปกตขิ องตาในการเหน็ สีเพยี้ นไปจากความ เป็ นจริง โดยตามักจะบอดเพยี งบางสี พบว่าบอดสีแดงมากท่สี ุด หมายความว่าถ้าคนท่มี ีตาบอดสีแดง เซลล์รูปกรวยท่ไี วต่อแสง สีแดงเสียไป ขณะท่เี ซลล์รูปกรวยท่ไี วต่อแสงสีนา้ เงนิ และสีเขยี ว ยังทางานตามปกติ

ตาบอดสี เป็ นภาวะพบได้บ่อยภาวะหน่ึง พบได้บ่อยกว่า ในผู้ชาย โดยในผู้ ชายพบภาวะนีไ้ ด้ประมาณ 8% ของ ประชากรทงั้ หมด แต่พบในผู้หญิงได้เพยี งประมาณ 0.4%

http://topicstock.pantip.com

http://haamor.com

เม่ือมีบดิ า หรือมารดาตาบอดสี หรือสังเกตเหน็ ความผดิ ปกติ ในการเหน็ สี หรือสงสัยว่าตนเองเหน็ สีผดิ ปกติ ควรรีบพบจกั ษุแพทย์ (หมอตา) เสมอ เพ่อื การวินิจฉัยท่แี น่นอนรวมทงั้ การหาสาเหตุ ทงั้ นี้ เพ่อื การปรับตวั เรียนรู้ในการใช้สีต่างๆในชีวติ ประจาวัน การเลือก วชิ าท่จี ะเรียน และเลือกอาชีพ ท่ไี ม่จาเป็ นต้องขนึ้ กบั การใช้สี รวมทงั้ ควรแจ้งให้ครอบครัว ให้ท่ที างาน และให้คนรอบข้างทราบถงึ ภาวะตา บอดสีของเรา เพ่อื ปรับการใช้ชีวิต และการทางาน ป้ องกันการ ผิดพลาดจากการใช้สี

สายตาเอยี ง เป็ นภาวะซ่งึ การหกั เหของแสงในแต่ละแนวไม่เท่ากัน โดย ท่วั ไป แนวท่มี ีกาลังหกั เหสูงสุดและต่าสุดมักจะอย่ใู นแนวตงั้ ฉาก ถอื เป็ นสายตาเอยี งสม่าเสมอ ท่พี บท่วั ไปในคนท่วั ไป แก้ไขได้โดยใช้ เลนส์กาบกล้วยหรือทรงกระบอกซ่งึ มีกาลังเพยี งแนวเดียว

แต่ยังมีสายตาเอียงอีกชนิดหน่ึงเรียกว่า สายตาเอียงไม่สม่าเสมอ กล่าวคอื แนวกาลังหกั เหสูงสุดและต่าสุดไม่ตงั้ ฉากกัน มักเกิดใน คนท่เี กิดแผลของกระจกตา ซ่งึ ตาเอียงในกลุ่มนี้ ไม่อาจแก้ด้วย เลนส์ทรงกระบอก ต้องใช้เลนส์สัมผัส (คอนแทคเลนส์/Contact lens) หรือผ่าตดั ด้วยเลเซอร์ (Excimer laser)

เหน็ ภาพมัว หรือภาพบดิ เบยี้ ว http://haamor.com ปัญหาสายตาเอยี งสามารถก่อให้เกดิ การมองเหน็ ท่มี ัว ปวดหวั และเม่ือยล้าดวงตา ถอื เป็ นปัญหาสายตาท่วั ไปท่สี ามารถแก้ไขได้ด้วยแว่นสายตา

ตาเข/ตาเหล่ ในคนปกตติ าทงั้ 2 ข้างทางานร่วมกนั เสมอ ถ้าตาขวาจะ มองไปทางขวา ตาซ้ายก็ต้องมองไปทางขวาด้วย หรือถ้าตาซ้าย มองขนึ้ บน ตาขวาจะมองลงล่างหรือไปทางอ่นื ไม่ได้ ต้องมองขนึ้ บนด้วย เรียกว่า ไปไหนไปด้วยกันเป็ นแนวขนานกันไป ยกเว้น เวลามองใกล้ตาทงั้ 2 ข้างจะหมุนเข้าหากันเพ่ือจบั ภาพท่อี ย่ใู กล้

เวลามองตรงไปข้างหน้าในคนปกติ ตา http://child.haijai.com/2882/ ทงั้ 2 ข้างจะต้องอย่ตู รงกลาง แต่เม่ือตา สองข้างเวลามองตรง ตาหน่ึงอย่ตู รง กลาง แต่อกี ตาเฉออกซ่งึ อาจเฉออกด้าน ไหนก็ได้ เช่น เฉออกมาท่หี วั ตาหรือเฉ ขนึ้ บน เรียกภาวะหรือโรคนีว้ ่า โรค/ภาวะ ตาเขหรือตาเหล่ (Strabismus )

เราจะป้ องกันภาวะสายตาสัน้ หรือไม่ให้สายตาสัน้ มากขนึ้ ได้หรือไม่ ? ได้แน่นอน ถ้าหากเรารู้ถงึ กลไกการเกดิ ปัญหาสายตาสั้น ดังทไี่ ด้กล่าวไปแล้ว โดยมีข้อแนะนาดังต่อไปน้ี คือ

1. พยายามให้เดก็ อ่านหรือมองระยะไกลทุกครัง้ ท่มี ีโอกาส เพ่อื ช่วยให้กล้ามเนือ้ วงแหวน (Ciliary muscle) คลาย ตัวอย่างเช่นมองท่งุ หญ้าสีเขียว

2.ถ้ามีภาวะสายตาสัน้ และมองไกลไม่ชัด ควรตัดแว่นให้เดก็ ใส่ เพ่อื ใช้มองไกลให้ชัดเจน น่าสงสารน้องเขากาลังทาลายสายตาตัวเอง ด้วยการใส่แว่นสายตาสัน้ อ่านหนังสือ

3. อย่าให้เดก็ หมกมุ่นกบั กิจกรรมท่ใี ช้สายตาระยะใกล้มากเกนิ ไป เช่นการเล่นเกม คอมพวิ เตอร์ การดโู ทรทศั น์ ควรหากจิ กรรมท่ที าใน ท่โี ล่งแจ้งท่แี ดดไม่ร้อนเกินไป เพ่อื กระต้นุ การใช้สายตาระยะไกล

4. ห้ามใช้เคร่ืองวัดสายตาอตั โนมัติ เคร่ืองวัดแบบอตั โนมัติ จะทา ให้สายตาคุณเสียได้ เพราะเป็ นการวัดท่ใี ช้เลนส์ขนาดต่างๆ ท่ไี ม่ เหมาะสมกบั สภาพตาของเราถ้าวดั แล้วสายตาสัน้ เพ่มิ แน่นอน หรือไม่ถ้าสายตาดอี ยู่แล้วกส็ ายสาสัน้ ได้เลยทนั ที

6. วัดสายตาด้วยวิธีท่ถี กู ต้อง เช่น วัดด้วยแผนภาพรูปตวั E ด้วย การดแู ลของจักษุแพทย์ใกล้บ้านท่าน ถ้าสายตาสัน้ จะเหน็ แบบด้านขวา

7. เหน่ือยนัก ใช้สายตามากเกนิ ไปกค็ วรนอนพักผ่อน

8. การถนอมสายตา การถนอมสายตามีหลักว่า ต้องมองวัตถุท่ีมีความสว่างพอเหมาะ ต่อการมองเหน็ ผลท่เี กดิ ต่อตา ขณะท่ีมองวัตถุท่ีมีความเข้มแสงหรือ ความสว่างไม่เหมาะคือ สว่างน้อยเกนิ ไป>> ทาให้กล้ามเนือ้ ตาทางานหนักนานไปอาจ เส่ือมสภาพ สว่างมากเกนิ ไป>> ทาให้เรตนิ าได้รับการกระตุ้นมากเกนิ ไป การตอบสนองช้า

ปรัศวภาควิโลม ภาพในกระจก ภาพกระจกเงาภาพสะท้อนหรือ เงาสะท้อน mirror image, reflected image) เป็ นภาพของวัตถุท่เี กิด จากการสะท้อน โดยมีลักษณะเหมือนกับวัตถุต้นแบบเว้นแต่มีการ กลับข้างจากซ้ายเป็ นขวาหรือปรัศวภาควโิ ลม เป็ นปรากฏการณ์ทาง ทศั นศาสตร์อนั เกดิ จากการสะท้อนแสงในกระจกหรือวัตถุอ่นื ท่ี คล้ายกันเช่น ผวิ นา้ ผิวโลหะ นอกจากนีย้ ังเป็ นหลักการทาง เรขาคณิตท่ใี ช้ในการทาความเข้าใจโครงสร้างสามมิตอิ กี ด้วย

ภาพสะท้อนในกระจกในห้องทางานของ ภาพในกระจก ประธานาธิบดสี หรัฐอเมริกา https://th.wikipedia.org

เงาสะท้อนของต้นไม้ในนา้ ภาพสะท้อนในกระจกรถยนต์ คาว่า fire และภาพใน กระจกหน้ารถดบั เพลงิ https://th.wikipedia.org