วิทยาการคอมพิวเตอร์ ม.1

49 3. ซอฟตแ์ วรต์ ารางการท�ำ งาน(spreadsheet) ใชส้ �ำ หรับสรา้ งและแก้ไขตารางทำ�งาน รวมถึงการประมวล ผลข้อมูลในตาราง คำ�สง่ั ในการประมวลผล เช่น การหาค่ามากทส่ี ดุ /นอ้ ยท่สี ุด การหาคา่ เฉล่ยี การนบั ความถ่ี และการแสดงผลเปรียบเทียบขอ้ มลู ในรูปแผนภมู ิวงกลม แผนภมู เิ สน้ แผนภมู แิ ทง่ 4. ซอฟตแ์ วรน์ �ำ เสนอ(presentation) ใช้ส�ำ หรบั สรา่ ง แกไ้ ข ตกแตง่ แฟม้ น�ำ เสนองาน โดยสามารถใส่ ตารางข้อมลู แผนภมู ิ ลูกภาพ ลกู หว้า ภาพวดี ทิ ศั น์ เพ่ือใหง้ า่ ยต่อการท�ำ ความเข้าใจ เกิดความนา่ สนใจและ สวยงามเช่น google slides และ Microsoft Powerpoin 5 ซอฟต์แวร์สร้างผังความคิด (concept map) ใช้ส�ำ หรับสรา้ ง แกไ้ ข ตกแต่ง ผังความคดิ เชน่ Miind- mup.com ปจั จุบันบริการเกบ็ ป้ายข้อมูลบนคลาวด์โดยให้บริการแบบไมม่ คี า่ ใช้จ่ายเม่อื ใช้งานพนื้ ท่เี ก็บข้อมูลในปริมาณ ไมเ่ กินท่ีก�ำ หนด เช่น Dropbox,Google Drive,OneDrive ซงึ่ ผ้ใู ชส้ ามารถเก็บไฟที่ตนท�ำ งานไวก้ บั บริการ เหล่าน้ี ทำ�ใหก้ ารเข้าถึงไฟล์สามารถท�ำ ไดจ้ ากทุกทีท่ มี่ กี ารเชอื่ มต่ออินเทอรเ์ นต็

50 แบบฝึกหัดท้ายบท “สนกุ แน่ สแกนเลย”

บทที่ การใช้เทคโนโลยสี ารสนเทศอยา่ งปลอดภัย 5 ภัยคกุ คามจากการใช้เทคโนโลยสี ารสนเทศและการปอ้ งกนั การใชเ้ ทคโนโลยีสารสนเทศ จุดประสงคข์ องบทเรียน เมือ่ เรียนจบบทน้แี ล้ว นกั เรียนจะสามารถ -อธบิ ายวธิ ีการปกป้องข้อมูลสว่ นตัว -วิเคราะห์ผลกระทบจากการใช้เทคโนโลยสี ารสนเทศ -อภิปรายวธิ กี ารใชเ้ ทคโนโลยีสารสนเทศอย่างปลอดภัย -นำ�ส่อื หรอื แหลง่ ข้อมลู ไปใช้ให้ถูกต้องตามข้อตกลงการใช้งาน

52 บทท่ี 5 การใช้เทคโนโลยสี ารสนเทศอยา่ งปลอดภัย ปัจจุบันเทคโนโลยีสารสนเทศมบี ทบาทส�ำ คญั และส่งผลตอ่ การเปล่ียนแปลงในทุกๆด้านไม่ว่าจะเป็น ดา้ นด�ำ เนนิ ชวี ติ ประจำ�วัน การศึกษา เศรษฐกิจ สังคม การเมือง และการด�ำ เนนิ งานในทุกสาขาอาชพี ทำ�ให้ ทกุ คนในสงั คมต้องมกี ารปรับตัว และพฒั นาตนเองใหท้ นั ตอ่ การเปลยี่ นแปลงของเทคโนโลยสี ารสนเทศ การ ใชง้ านเทคโนโลยสี ารสนเทศมที ้ังคุณและโทษนกั เรยี นตอ้ งศึกษาเพ่ือใช้งานได้อยา่ งร้เู ทา่ ทัน และสามารถใช้ ชวี ติ ได้อย่างปลอดภัยในสงั คมปัจจบุ ันนอกจากนต้ี อ้ งสามารถเลอื กและใชเ้ ทคโนโลยสี ารสนเทศด้านตา่ งๆ อยา่ งสร้างสรรค์และมีจริยธรรม

53 5.1 ภัยคกุ คามจากการใชเ้ ทคโนโลยีสารสนเทศและการปอ้ งกนั การใช้งานไอทโี ดยเชื่อมต่อกบั อินเทอรเ์ น็ต ชว่ ยให้ผู้ใช้สามารถตดิ ต่อส่อื สารและเขา้ ถึงขอ้ มูลจาก แหลง่ ขอ้ มลู ท่อี ยูท่ ั่วโลกไดอ้ ยา่ งสะดวกรวดเร็วแตใ่ นทางกลบั กนั ถ้าใช้งานไม่ระมัดระวงั ขาดความรอบคอบ อาจขอใหเ้ กดิ ปัญหาคกุ คาม การหลอกลวงผ่านเครอื ขา่ ยได้ นอกจากน้กี ารเขา้ ถงึ เน้ือหาทไ่ี มเ่ หมาะสม กอ่ สร้างปญั หาดา้ นสังคมให้กบั เยาวชนจ�ำ นวนมาก ดงั นัน้ เรียนรูก้ ารใช้งานไอทอี ย่างเหมาะสมและปลอดภยั จึงมคี วามจ�ำ เป็นอย่างย่งิ 5.1.1 วิธีการคุกคม ภยั คกุ คามท่มี าจากมนษุ ย์น้นั มีหลากหลายวธิ โี ดยมีต้ังแตก่ ารใชค้ วามรูข้ ั้นสูงดา้ นไอจี ไปจนถงึ วิธที ่ีไมจ่ ำ�เปน็ ต้องใช้ความรแู้ ละความสามารถทางเทคนคิ เช่น 1) การคกุ คามโดยใช้หลกั จิตวิทยา เปน็ การคุกคามทใ่ี ช้การหลอกลวงเพื่อให้ได้ขอ้ มูลท่ตี อ้ งการโดยไม่ ตอ้ งใชค้ วามรูค้ วามชำ�นาญด้านไอที เช่น การใชก้ ลไกวิธใี นการหล่อกว่าใหไ้ ดล้ ดั ผา่ นหรอื สง่ ขอ้ มลู ท่ีสำ�คัญ ให้ โดยหลอกวา่ จะไดร้ ับรางวัลแตต่ ้องทำ�ตามเงือ่ นไขท่ีกำ�หนด ซงึ่ ส่ิงที่เกดิ อาจป้องกนั ไดย้ ากเพราะเกดิ จาก ความเช่ือใจ แตป่ อ้ งกนั ได้โดยให้นักเรยี นระมดั ระวังในการใหข้ อ้ มูลส่วนตัวกบั บุคคลใกล้ชดิ หรอื บคุ คลอืน่ 2) การคกุ คามด้วยเน้ือหาทไี่ ม่เหมาะสม ข้อมูลและเน้ือหาท่มี อี ยู่ในแหล่งต่างๆบนอินเทอร์เน็ตมจี ำ�นวน มาก เพราะสามารถสรา้ งและเผยแพรไ่ ด้งา่ ย ท�ำ ใหข้ ้อมลู อาจไม่ไดร้ บั การตรวจสอบความถกู ตอ้ งและความ เหมาะสมดังนัน้ ขอ้ มูลบางส่วนอาจก่อให้เกิดปัญหากบั นกั เรยี นได้ ตวั อย่างแหล่งขอ้ มูลและเนอื้ หาท่ีไม่เหมาะสมเช่น แหลง่ ขอ้ มลู เกี่ยวกับการใช้ความรนุ แรงการยุยงใหเ้ กิด ความวุ่นวายทางสังคม การพนนั สอื่ ลามกอนาจาร เน้อื หาหม่ินประมาท การกระท�ำ ทผี่ ิดตอ่ กฎหมายและ จริยธรรม ตัวอยา่ งแหลง่ ข้อมลู และเนื้อหาท่ีไมเ่ หมาะสมเชน่ แหล่งขอ้ มลู เก่ียวกบั การใช้ความรุนแรงการยยุ ง ใหเ้ กดิ ความวุน่ วายทางสงั คม การพนัน ส่ือลามกอนาจาร เนื้อหาหมนิ่ ประมาท การกระทำ�ท่ีผดิ ตอ่ กฎหมาย และจรยิ ธรรม ข้อมลู และเนอ้ื หาเหล่านีส้ ามารถเข้าถึงได้งา่ ยและยากต่อการปอ้ งกันเพราะขอ้ มลู ท่ีไม่เหมาะสมส่วนใหญ่ มักมีเร่ืองของผลประโยชน์เข้ามาเก่ียวขอ้ ง ดงั นนั้ จะเห็นไดจ้ ากการใช้แอพพลเิ คช่ันเวบ็ ไซตแ์ ละสือ่ บาง ชนดิ นอกจากน้อี าจมขี ้อมลู ที่ไมเ่ หมาะสมปรากฏข้ึนเองโดยอัตโนมตั ิ ถึงแมว้ า่ แอพลเิ คชนั่ หรอื เว็บไซต์ น้ันเปน็ ของหน่วยงานท่ีนา่ เชื่อถือกต็ ามเชน่ เวบ็ ไซตห์ น่วยงานราชการ บริษทั ชัน้ นำ� ดังน้นั นักเรยี นควรใช้ วิจารณญาณในการเลอื กรับหรอื ปฏเิ สธ ข้อมลู เหลา่ น้นั

54 3) การคกุ คามโดยใช้โปรแกรม เป็นการคุกคามโดยใช้โปรแกรมเปน็ เคร่ืองมอื ส�ำ หรับกอ่ ปญั หาดา้ นไอที โปรแกรมดังกลา่ ว อาจเรยี กว่า มลั แวร์ ซงึ่ มีหลายประเภทเช่น ไวรสั คอมพวิ เตอร(์ computer virus) เปน็ โปรแกรมทีเ่ ขียนดว้ ยเจตนาร้าย อาจทำ�ใหผ้ ใู้ ช้เกดิ ความร�ำ คาญหรอื เกิดความเสียหายต่อขอ้ มูลหรอื ระบบ โดยไวรัสคอมพวิ เตอรจ์ ะติดมากับไฟและสามารถแพรก่ ระจายได้เมือ่ เปดิ ใช้ งานฝ่าย เวิร์ม (worm) เป็นโปรแกรมอนั ตรายท่สี ามารถแพรก่ ระจายไปสู่ คอมพิวเตอรเ์ ครือ่ งอ่ืนในเครอื ข่ายได้ด้วยตนเอง โดยใชว้ ิธหี าจดุ ออ่ น ของ ระบบรักษาความปลอดภยั แลว้ แพร่กระจายไปบนเครือข่ายได้อย่างรวดเรว็ และก่อใหเ้ กิดความเสยี หายที่รุนแรง ประตกู ล(backdoor) เป็นโปรแกรมทเี่ ปิดชอ่ งโหวใ่ ห้ไว เพอ่ื ใหผ้ ไู้ ม่ประสงค์ ดสี ามารถเข้าไปคกุ คามระบบสารสนเทศหรอื เครอ่ื งคอมพวิ เตอรผ์ ่านทาง ระบบเครือขา่ ยโดยที่ไม่มีใครรบั รู้ บริษทั รับจ้างพัฒนาระบบสารสนเทศบาง แหง่ อาจติดต้งั ประตกู ลใบเพอ่ื ดงึ ข้อมลู หรอื ความลับของบริษัท โดยทีผ่ วู้ า่ จา้ งไม่ทราบ ม้าโทจัน(trojan hores virus) เป็นโปรแกรมทมี่ ลี กั ษณะคล้ายโปรแกรม ทั่วไปเพ่อื รับรองผใู้ ช้ให้ตดิ ต้ังและเรยี กใช้งาน แตเ่ มื่อเรียกใช้งานแลว้ ก็จะเรม่ิ ท�ำ งานเพอื่ สร้างปัญหาต่างๆตามทผ่ี ู้เขยี นกำ�หนด ระเบิดเวลา(logic bomb) เป็นโปรแกรมอนั ตรายทจี่ ะเรมิ่ ทำ�งานโดยมีตวั กระตนุ้ บางอย่างหรอื กำ�หนดเง่ือนไขการท�ำ งานบางอยา่ งขึน้ มา เช่น แอบส่ง ขอ้ มลู ออกไปยังเครื่องอน่ื หรอื ลบไฟลข์ ้อมลู ทิ้ง นอกจากนีย้ ังมีการคกุ คามโปรแกรมแบบน้ซี ง่ึ นกั เรยี นสามารถคน้ หาความรเู้ พ่มิ เตมิ ไดจ้ าก ข่าวด้านไอจีหรอื จากอินเทอร์เนต็

55 5.1.2 รูปแบบการปอ้ งกัน แนวคดิ ที่ใชส้ ำ�หรับการปอ้ งกนั ภัยคกุ คามและไอจคี ือการตรวจสอบและการยืนยันตวั ตนของผูใ้ ช้ ก่อน การเร่มิ ต้นใชง้ านการตรวจสอบเพอ่ื ยืนยนั ตัวตนของผใู้ ชง้ านสามารถด�ำ เนนิ การสามรปู แบบดังน้ี ตรวจสอบจากส่งิ ทผ่ี ูใ้ ชร้ ู้ เป็นการตรวจสอบตวั ตนจากส่ิงที่ผู้ใชร้ ู้แตเ่ พยี งผูเ้ ดียว เชลล์ บญั ชีรายช่ือกบั รหสั ผ่านการตรวจสอบวิธนี ีเ้ ปน็ วธิ ที ่ีไดร้ บั ความนิยมสูงสุดเนือ่ งจากเปน็ วิธีท่งี ่ายและ ระดับความปลอดภยั เป็นที่ยอมรบั ได้ หากนกั เรียนลมื รหสั ผา่ นสามารถติดต่อผู้ดูแลเพือ่ ขอรหัสผา่ นใหม่ ตรวจสอบจากสง่ิ ทผ่ี ู้ใชม้ ี เปน็ การตรวจสอบตัวตนจากอปุ กรณ์ผู้ใชง้ านต้อง มีเช่น บัตรสมาร์ทการด์ บตั รประจำ�ตวั ประชาชน อย่างไรกต็ ามการตรวจสอบน้มี วี ธิ ีการใช้ค่าใชจ้ ่าย ใน สว่ นของอปุ กรณ์เพม่ิ เติม และมักมีปัญหาคือ ผู้ใช้มกั ลมื หรือท�ำ อุปกรณต์ รวจสอบหาย ตรวจสอบจากส่งิ ทเ่ี ป็นสว่ นหน่งึ ของผูใ้ ช้ เปน็ การตรวจสอบข้อมลู ชีวะมาตร เชน่ ลายนวิ้ มือ มา่ นตา ใบหน้า เสียง การตรวจสอบน้ีมปี ระสิทธิภาพ สงู สุดแตม่ ีค่าใช้จ่ายทส่ี งู เมอ่ื เปรยี บเทยี บกับวธิ อี ื่นและ ต้องมีการจัดเกบ็ ลกั ษณะเฉพาะของบุคคล ซ่ึงผูใ้ ชบ้ าง สว่ นอาจเหน็ วา่ เปน็ การละเมิดสทิ ธคิ วามเป็นส่วนตัว

56 กจิ กรรมท่ี 5.1 1.วิเคราะห์ และยกตัวอยา่ งวธิ กี ารท่ผี ไู้ ม่ประสงคด์ ีสามารถหลอกลวงเพอื่ ให้ไดข้ ้อมูลส่วนตวั ของนกั เรยี นและ บุคคลใกล้ชิด หรอื ท�ำ ลายข้อมลู ของนักเรยี นพร้อมทงั้ ระบวุ ธิ ีปอ้ งกนั 2. ค้นหาและบอกวิธีการอัพเดทระบบปฏิบัตกิ ารในเครอื่ งคอมพวิ เตอร์หรือโทรศัพทม์ ือถือทนี่ กั เรยี นใช้

57 5.2 การใช้เทคโนโลยีสารสนเทศ การใช้งานไอดีเป็นเรอื่ งใกล้ตวั ของทุกคน อยา่ งไรก็ตามการใช้งานในจอี ารส์ ่งผลกระทบตอ่ ผูใ้ ชง้ านดงั นน้ั การเรยี นรู้การทำ�ความเขา้ ใจเงอ่ื นไขการใช้งานจึงเป็นสง่ิ ส�ำ คญั 5.2.1 การศึกษาเงอื่ นไขการใชง้ าน การใช้งานไอทีในปัจจุบนั มีทัง้ แบบมีค่าใช้จ่ายและไม่มคี า่ ใชจ้ ่าย แตท่ กุ ระบบทีม่ บี รกิ ารจะมีการก�ำ หนด เงื่อนไขในการใช้งานท้งั ส้นิ เวบ็ ไซต์และแอพพลเิ คชน่ั ต่างๆทใี่ ห้บรกิ ารจะมีการแจง้ เตือนเง่อื นไขการติดตงั้ และการใชง้ านให้ผูใ้ ช้ได้ทราบก่อนเสมอ อาจรวมถงึ คา่ ใช้จ่ายในการใช้งาน ซงึ่ ชำ�ระหนว่ ยเงนิ หรือตอ้ งก็ขอ้ มลู หรือตอบค�ำ ถามเป็นการแลกเปลย่ี นเช่น ข้อก�ำ หนดทต่ี อ้ งรับโฆษณาในช่วงของการใช้งาน การอนญุ าตให้ผู้ บริการเข้าถงึ ภาพถ่ายและข้อมลู รายชื่อทีอ่ ยู่ในสมารท์ โฟนของผใู้ ช้ ดงั นน้ั นักเรยี นควรอ่านและทำ�ความเข้าใจ เง่ือนไขก่อนติดตงั้ และใช้งาน นกั เรียนจะทราบอยา่ งไรว่าซอฟต์แวร์ผลงานหรอื สื่อตา่ งๆจากที่มอี ยู่จำ�นวนมากในอินเตอรเ์ น็ต สามารถน�ำ มาใชง้ านไดอ้ ย่างถกู ต้อง เง่ือนไขนนั้ อาจถูกก�ำ หนดดว้ ยข้อตกลงในลักษณะตา่ งๆเช่น ลิขสิทธ(์ิ copyright) โปรแกรมคอมพวิ เตอร์เนื้อหาหรือสอ่ื ต่างๆ ส่วนใหญม่ ลี ิขสทิ ธิค์ มุ้ ครอง ท�ำ ให้ผใู้ ช้หรอื ผ้ซู ือ้ ไม่สามารถทจ่ี ะนำ� ไปเผยแพร่ ทำ�ส�ำ เนาตอ่ โดยไมไ่ ด้รบั อนุญาตจากผสู้ รา้ งผลงาน เช่นผชู้ ายที่ซื้อโปรแกรมประยุกต์มาใชส้ ว่ นตวั สิทธิทไ่ี ดค้ อื การตดิ ตงั้ และใชง้ านโปรแกรมประยกุ ตน์ ้นั แต่ไมส่ ามารถทำ�สำ�เนาหรอื แจกจ่ายให้ผอู้ ืน่ ใช้งานได้

58 5.2.2 การปกป้องความเปน็ สว่ นตวั ความเปน็ ส่วนตวั (privacy) เปน็ สทิ ธ์ิพื้นฐานท่ีส�ำ คญั ของมนุษย์ทกุ คนความเปน็ สว่ นตัวของข้อมูล และ สารสนเทศ สามารถปกปอ้ งและควบคมุ การเปิดเผยข้อมลู ของตนใหก้ ับผอู้ ืน่ และสาธารณะได้ โดยเจา้ ของ สิทธ์นิ อกจากจะเป็นบคุ คลแล้วอาจเป็นกลุ่มบคุ คลหรือองค์กรก็ได้ การเข้าถงึ ขอ้ มลู ในเอกสารหรือสือ่ อเิ ลก็ ทรอนิกส์ของผู้อน่ื โดยไม่ไดร้ ับอนญุ าตเปน็ การละเมิดความเปน็ สว่ น ตวั เชน่ เวบ็ ไซตห์ รือแอพพลิเคชนั่ บางตวั ทีต่ ดิ ตามความเคลอ่ื นไหว หรือพิธกี รรมของผู้ใช้งานเพื่อเรยี นรู้ พฤตกิ รรมส�ำ หรบั ปรบั ปรงุ คุณภาพการให้บริการหรอื การวางแผนการตลาด นอกจากการถูกละเมดิ ความเป็นสว่ นตัวแล้ว ผู้ใชอ้ าจยินยอมท่ีจะเปดิ เผยขอ้ มลู สว่ นตวั ของตนเอง เนื่องจาก การรเู้ ทา่ ไมถ่ งึ การณ์ อาจก่อให้เกดิ ปญั หาในอนาคตและยากต่อการกลบั มาแก้ไข เกรด็ น่ารู้ นักเรยี นจะปกปอ้ งขอ้ มลู สว่ นตวั ได้อยา่ งไรบา้ ง ใสใ่ จให้มากข้นึ ต้องอ่านข้อตกลงและเงื่อนไขใหเ้ ข้าใจกอ่ นใช้งานเว็บไซตห์ รือติดตงั้ โปรแกรม ว่ามีเงื่อนไขในการเปดิ เผยขอ้ มลู ส่วนตัวหรอื ไม่ ตรึกตรองให้รอบคอบ ก่อนเปิดเผยข้อมูลและกจิ กรรมส่วนตวั หรอื แชร์ข้อมูลให้ผู้อน่ื ผ่านทาง ส่ือสังคมออนไลน์ตอ้ งถามตวั เองทุกคร้ังวา่ การเปดิ เผยสงิ่ เหลา่ นั้นจะส่งผลกระทบอย่างไรทัง้ ในปจั จบุ นั และอนาคต

59 5.2.3 การใชง้ านไอทอี ยา่ งสร้างสรรค์ การใชง้ านไอทอี ย่างสร้างสรรคค์ ือ การใชง้ านไอทีให้เกดิ ประโยชนอ์ ยา่ งเหมาะสม ผ้ใู ชจ้ ำ�เปน็ ต้องมีความ สามารถในการคิดวิเคราะห์ เพราะ ไอทีช่วยใหเ้ ข้าถงึ ข้อมูลและเนอื้ หาจ�ำ นวนมากไดอ้ ย่างรวดเร็ว ดังน้ันนกั เรยี นตอ้ งสามารถวเิ คราะหเ์ นอื้ หาและส่งิ ตา่ งๆ ที่ไดร้ บั วา่ มีความน่าเชอื่ ถือมากนอ้ ยเพยี งใดเพื่อคดั กรองแนะนำ�ไปใชป้ ระโยชนอ์ ยา่ งสรา้ งสรรค์และมีคุณคา่ เช่น การใชไ้ อทใี นการตดิ ตามและรบั รูข้ ่าวสารต่างๆ รวบรวมและสรุปความรใู้ ห้เพอื่ นๆผ่านเฟซบุ๊ก ฝกึ เขยี นโปรแกรมเพอ่ื พฒั นาตนเอง จริยธรรม หมายถึง ธรรมที่เป็นข้อประพฤติ ปฏิบตั ิ ศลี ธรรม โคช้ สนี ำ้� ตามทีก่ �ำ หนดในพจนานุกรมฉบบั ราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.2554 ดังนนั้ จรยิ ธรรมดา้ นไอทีหมายถึง การประพฤตปิ ฏิบตั ิทด่ี ีในการด�ำ เนนิ กิจกรรม ที่เกยี่ วขอ้ งกับไอที ท่คี รอบคลมุ ทง้ั การบริหารจัดการและการใชง้ าน จรยิ ธรรมเป็นหลักการและมาตรฐานทใ่ี ห้แนวทางในการปฏบิ ัติตอ่ ผูอ้ น่ื เพื่อใหอ้ ยรู่ ่วมกันสถานสี ังคมไดอ้ ย่าง มคี วามสขุ การใช้ไอทอี ยา่ งมีจรยิ ธรรมตอ้ งไม่ทำ�ใหผ้ ู้อื่นเดือดรอ้ น ไมค่ วามเปน็ ส่วนตัว ไม่ละเมดิ ลขิ สิทธิแ์ ละ ทรัพยส์ ินทางปญั ญา เชน่ ไม่น�ำ ภาพผู้อื่นมาลอ้ เลยี น หรือใช้ถ้อยค�ำ หรอื ข้อความหยาบคาย

60 แบบฝึกหัดท้ายบท “สนุกแน่ สแกนเลย”