คู่มือ E-BOOK เรื่อง โรคความดันโลหิตสูง

คู่มือ E-BOOK สรุป โรคความดันโลหิตสูง นายสุริยัน ถุงพุดซา พยาบาลวิชาชีพชำนาญการ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล ตำบลท่าข้าม อำเภอสามพราน จังหวัดนครปฐม

ก คำนำ คู่มือสรุปเนื้อหาโรคความดันโลหิตสูงนี้จัดทำขึ้นเพื่อ สรุปเนื้อหาองค์ความรู้เกี่ยวกับโรคความดันโลหิตสูงซึ่งเป็น ส่วนหนึ่งของกิจกรรมการตรวจคัดกรองและการประเมินความ เสี่ยงของโรคเบาหวาน โรคความดันโลหิตสูง และ 3อ2ส อีก ทั้งเพื่อให้ผู้สนใจได้เข้ามาศึกษาเรียนรู้เพิ่มเติมในคู่มือสรุป เนื้อหาโรคความดันโลหิตสูงนี้จะประกอบไปด้วยเนื้อหาดังนี้ ความหมายโรคความดันโลหิตสูง สาเหตุโรคความดันโลหิตสูง อาการโรคความดันโลหิตสูง การวินิจฉัยโรคความดันโลหิตสูง การป้องกันโรคความดันโลหิตสูง ภาวะแทรกซ้อนของโรค ความดันโลหิตสูง การรักษาโรคความดันโลหิตสูง และการ ปฏิบัติตัวสำหรับผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูง ผู้จัดทำหวังเป็นอย่างยิ่งว่าคู่มือสรุปเนื้อหาโรคความ ดันโลหิตสูงนี้จะเป็นประโยชน์กับผู้ที่มีความสนใจเป็นอย่าง ยิ่ง หากผู้จัดทำรวมรวมเนื้อหาไม่ครบหรือมีข้อผิดพลาด ประการใดก็ขออภัยไว้ ณ ตรงนี้ด้วย ผู้จัดทำ นายสุริยัน ถุงพุดซา

ข สารบัญ เรื่อง หน้า คำนำ ก สารบัญ ข ความหมายโรคความดันโลหิตสูง 1 สาเหตุโรคความดันโลหิตสูง 3 อาการโรคความดันโลหิตสูง 4 การวินิจฉัยโรคความดันโลหิตสูง 5 การป้องกันโรคความดันโลหิตสูง 6 ภาวะแทรกซ้อนของโรคความดันโลหิตสูง 7 การรักษาโรคความดันโลหิตสูง 8 การปฏิบัติตัวสำหรับผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูง 9 อ้างอิง 11

1 โรคความดันโลหิตสูง ความหมายโรคความดันโลหิตสูง ความดันโลหิตสูง (HYPERTENSION) หมายถึง สภาวะผิดปกติที่บุคคลมีระดับความดันโลหิตสูงขึ้นกว่าระดับ ปกติของคนส่วนใหญ่ และถือว่าเป็นสภาวะที่ต้องควบคุม เนื่องจากความดันโลหิตสูงทำให้เกิดความเสียหาย และการ เสื่อมสภาพของหลอดเลือดแดง นำไปสู่สภาวะการแข็งตัวของ หลอดเลือด การอุดตันของหลอดเลือดหรือหลอดเลือดแตกได้ นอกจากนี้ความดันโลหิตสูงยังเป็นปัจจัยเสี่ยงทำให้เกิดโรค แทรกซ้อนอื่นๆ ตามมาได้ โดยทั่วไปคนปกติจะมีค่าความ ดันโลหิตอยู่ที่ 120/80 มิลลิเมตรปรอท และไม่ควรจะสูง เกิน 140/90 มิลลิเมตรปรอท ซึ่งผู้ป่วยส่วนมากมักไม่มี อาการจึงไม่รู้ตัวว่าเป็นโรคความดันสูงและไม่ได้รับการรักษาที่ ถูกต้อง กว่าจะรู้ตัวก็เมื่อเกิดภาวะแทรกซ้อนที่เป็นอันตรายต่อ อวัยวะส่วนอื่นๆ เช่น โรคหัวใจวาย โรคอัมพาต โรคสมอง เสื่อมหรือโรคไตวายเรื้อรัง เป็นต้น

2 โรคความดันโลหิตสูง เมื่อไหร่? เรียกว่าความดันโลหิตสูง การวัดความดันโลหิตสูง ค่าความดันที่วัดได้จะออกมา 2 ค่า คือ ค่าความดันตัวบนและค่าความดันตัวล่าง ค่าความดัน ตัวบน คือ ระดับความดันโลหิตขณะที่หัวใจบีบตัว มากกว่า หรือเท่ากับ 140 (mm/Hg) ขึ้นไป ค่าความดันตัวล่าง คือ ระดับความดันโลหิตขณะที่หัวใจคลายตัว มากกว่าหรือเท่ากับ 90 (mm/Hg) ขึ้นไป ซึ่งตัวเลขทั้งสองค่าจะรายงานเป็น มิลลิเมตรปรอท (mm/Hg) โดยระดับความดันทั้ง 2 ค่า ยิ่งสูง มากก็ยิ่งจะมีโอกาสเกิดโรคแทรกซ้อนต่างๆ ได้มากขึ้นตาม ลำดับ ค่าความดันโลหิตที่ควรระวัง สูงเล็กน้อย สูงปานกลาง 140 - 159 (mm/Hg) 160 - 179 (mm/Hg) 90 - 99 (mm/Hg) 100 - 109 (mm/Hg) สูงมาก มากกว่า 180 (mm/Hg) มากกว่า 110 (mm/Hg)

3 โรคความดันโลหิตสูง สาเหตุโรคความดันโลหิตสูง ความดันโลหิตสูงแบ่งได้เป็น 2 ประเภท ได้แก่ ความดันโลหิตสูงชนิด Primary Hypertension ความดันโลหิต สูงประเภทนี้ส่วนใหญ่จะพัฒนาขึ้นในช่วงหลายปี ความดันโลหิตสูงชนิด Secondary Hypertension ความดัน โลหิตสูงประเภทนี้เกิดจากสภาวะสุขภาพพื้นฐานโดยจะปรากฏ ขึ้นอย่างกะทันหันอาจเป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดโรคความดันโลหิต สูง อาจประกอบไปด้วยเงื่อนไขทางสุขภาพและยาดังต่อไปนี้ 1.ปัญหาภาวะหยุดหายใจขณะหลับจากการอุดกั้น 2.โรคไต 3.เนื้องอกที่ต่อมหมวกไต 4.โรคต่อมไทรอยด์ 5.ความผิดปกติของหลอดเลือด 6.ยาบางชนิด เช่น ยาคุมกำเนิด ยารักษาโรคไข้หวัด ยาลดความอ้วน ยาแก้ปวด และยาอื่นๆ 7.การใช้สิ่งเสพติดที่ผิดกฎหมาย ตัวอย่างเช่น โคเคนและยาบ้า

4 โรคความดันโลหิตสูง อาการโรคความดันโลหิตสูง อาการของโรคความดันโลหิตสูง ปรากฏได้หลายอย่าง ดังนี้ 1. ปวดศีรษะ 2.เวียนศีรษะ (dizziness) มักพบว่าเกิดร่วมกับอาการ ปวดศีรษะ 3.เลือดกำเดาไหล (epistaxis) 4.เหนื่อยหอบขณะทำงาน หรือมีอาการเหนื่อยหอบจน นอนราบไม่ได้ แสดงถึงการมีภาวะหัวใจห้องล่างซ้าย ล้มเหลว 5.อาการอื่นๆ ที่อาจพบร่วม ได้แก่ อาการเจ็บหน้าอก สัมพันธ์กับภาวะกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือดจากการมี เส้นเลือดหัวใจตีบ หรือจากการมีกล้ามเนื้อหัวใจหนา ตัวมากจากภาวะความดันโลหิตสูงที่เป็นมานานๆ

5 โรคความดันโลหิตสูง การวินิจฉัยโรคความดันโลหิตสูง แพทย์จะวัดความดันโลหิตโดยใช้เครื่องวัดความดัน ความดันโลหิตสามารถแบ่งออกเป็น 4 ระดับ ดังต่อไปนี้ ความดันปกติ ระดับความดันที่ต่ำกว่า 120/80 มม. ถือว่าอยู่ในระดับปกติ ความดันสูงเล็กน้อย ความดันโลหิตระหว่าง 120/80 – 129/80 มม. ความดันโลหิตสูงระยะที่ 1 หากความดันโลหิตอยู่ ระหว่าง 130-139/80-89 มม. ปรอทถือว่าเป็นความ ดันโลหิตสูงระยะที่ 1 ความดันโลหิตสูงระยะที่ 2 หากความดันโลหิตมีค่า เกินกว่า 140/90 ขึ้นไปถือเป็นความดันโลหิตสูงชนิด รุนแรงและถือว่าเป็นความดันโลหิตสูงระยะที่ 2

6 โรคความดันโลหิตสูง การป้องกันโรคความดันโลหิตสูง การควบคุมความดันโลหิตในระยะยาวสามารถทำได้โดยการปรับ พฤติกรรมการดำเนินชีวิตทั้งในเรื่องของการรับประทานอาหาร ออกกำลัง กายอย่างสม่ำเสมอ ไม่สูบบุหรี่ และควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ เป็นพื้นฐาน รวมไปถึงการหมั่นตรวจสุขภาพเป็นประจำเพื่อตรวจดูว่าความ ดันโลหิตให้อยู่ในระดับปกติ 1.ควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์ปกติ หากคุณอ้วนให้รีบลดน้ำหนัก 2.ให้ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอ 3.เลือกอาหารมี่มีเกลือต่ำ 4.ให้ลดปริมาณแอลกอฮอลใ์ ห้อยู่ในเกณฑ์เหมาะสม 5.งดบุหรี่ เป็นวิธีการที่ได้ผลดีในการป้องกันโรคหัวใจและหลอดเลือด 6.จัดการเรื่องความเครียด 7.รับประทานอาหารที่มีคุณภาพโดยการลดอาหารเค็ม ลดอาหารมันเพิ่มผัก ผลไม้โดยการรับประทานอาหารลดความดันโลหิต 8.ปรึกษาแพทย์เกี่ยวกับยาที่ใช้อยู่เพราะมียาบางตัวทำให้เกิดความดัน โลหิตสูง 9.การจะใช้ยาคุมกำเนิดต้องปรึกษาแพทย์

7 โรคความดันโลหิตสูง ภาวะแทรกซ้อนของโรคความดันโลหิตสูง เมื่อมีความดันโลหิตสูง มักเกิดภาวะแทรกซ้อนที่ทำให้ เป็นโรคต่างๆ ได้ เช่น 1.หัวใจ : อาจเกิดภาวะหัวใจล้มเหลว มีอาการหัวใจเต้น ไม่สม่ำเสมอ มีอาการขาบวม 2.ไต : อาจเป็นโรคไตเรื้อรัง มีอาการขาบวม ซีด ผิวแห้ง 3.สมอง : อาจเป็นโรคหลอดเลือดสมอง อาการที่ แสดงออก คือ มีอาการปากเบี้ยว อ่อนแรงครึ่งซีก ชา ครึ่งซีก หรืออาจมีภาวะสมองเสื่อม 4.ตา : อาจเกิดความผิดปกติที่จอประสาทตา

8 โรคความดันโลหิตสูง การรักษาโรคความดันโลหิตสูง แพทย์จะแนะนำให้ผู้ป่วยปรับเปลี่ยนพฤติกรรมในด้านการรับ ประทานอาหารเบื้องต้น โดยการลดอาหารประเภทโซเดียมสูง เน้นรับ ประทานผักและผลไม้ที่มีกากใยสูง ธัญพืช ปลาที่อุดมไปด้วยกรดไขมันที่ดี ต่อร่างกาย หลีกเลี่ยงเนื้อสัตว์ประเภทเนื้อแดง ไม่ดื่มแอลกอฮอล์ ควบคู่ไป กับการออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอและการใช้ยาร่วมด้วย เพื่อช่วยปรับค่า ความดันโลหิตให้ลดลงอยู่ในระดับปกติ ทั้งนี้การรักษายังต้องคำนึงถึงชนิด ของโรคด้วย เพราะหากเป็นชนิดที่ทราบสาเหตุ ผู้ป่วยมีโอกาสในการรักษา หายได้มากกว่าชนิดที่ไม่ทราบสาเหตุ ****ยาที่มักใช้สำหรับโรคความดันโลหิตสูงมีอยู่ 5 กลุ่ม ดังนี้ Angiotensin Converting Enzyme Inhibitors (ACEIs) เช่น Enalapril Angiotensin Receptor Blockers (ARBs) เช่น Candesartan, Losartan Beta-blockers หรือยาต้านเบต้า เช่น Propranolol, Atenolol Calcium-channel blockers (CCBs) หรือยาต้านแคลเซียม เช่น Amlodipine ,Verapamil, Nifedipine ยาขับปัสสาวะ โดยมักจะใช้ในผู้ป่วยไตและหัวใจมีความผิดปกติ เช่น Furosemide, Spironolactone, Metolazone

9 โรคความดันโลหิตสูง การปฏิบัติตัวสำหรับผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูง 1.ลดน้ำหนัก ในผู้ป่วยที่มีน้ำหนักเกิน 2. หลีกเลี่ยงอาหารรสเค็ม 3.งดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ควรจำกัดปริมาณให้น้อยกว่า วันละ 1 แก้ว 4. งดสูบบุหรี่ 5. ออกกำลังกายสม่ำเสมอ

10 โรคความดันโลหิตสูง บุคคลที่ควรเข้าไปพบแพทย์เกี่ยวกับความดันโลหิตสูง ผู้ที่มีภาวะใดภาวะหนึ่ง หรือมีพฤติกรรมเสี่ยงดังต่อ ไปนี้ควรได้รับคำแนะนำจากแพทย์ ในการทำกิจกรรมต่างๆ รวมถึงก่อนออกกำลังกาย ≥มีค่าความดันโลหิต SBP 180 มม.ปรอท หรือ ≥DBP 110 มม.ปรอท มีอาการเจ็บหน้าอกหรือหายใจไม่สะดวก โดยเฉพาะ เมื่อออกแรงเล็กน้อยหรือขณะพัก มีความเสี่ยง หรือเคยมีภาวะหัวใจล้มเหลว มีภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ หรือหัวใจเต้นเร็วผิดปกติ มีโรคเบาหวานที่ยังควบคุมระดับน้ำตาลได้ไม่ดี มีภาวะเจ็บป่วยเฉียบพลันอื่นๆ เป็นผู้สูงอายุ มีการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์หรือสูบบุหรี่จัด

11 อ้างอิง พญาไท. ความดันโลหิตสูงอย่าปล่อยไว้ อันตรายกว่าที่คิด. สืบค้นออนไลน์. จาก https://www.phyathai.com/ article_detail/. Medparkhospital. โรคความดันโลหิตสูง. สืบค้น ออนไลน์. จาก https://www.medparkhospital. com/content/high-blood-pressure- hypertension. นนทเวช. โรคความดันโลหิตสูง. สืบค้นออนไลน์. จาก https://www.nonthavej.co.th/HYPERTENSI ON.php. Pobpad. โรคความดันโลหิตสูง. สืบค้นออนไลน์. จาก https://www.pobpad.com/. Doctorraksa. โรคความดันโลหิตสูง. สืบค้นออนไลน์. จาก https://www.doctorraksa.com/th- TH/blog/hypertension.html.