บันทึกโลกแมลง 5

แมลง แมลงเป็นส่ิงมีชีวิตขนาดเล็กที่มีความสาคัญมากในการรักษา สมดุลของระบบนิเวศ เนื่องจากมีความหลากหลายชนิดมากกว่า 50% ของสิ่งมีชีวิตอ่ืนในโลก การเปลี่ยนแปลงของจานวนชนิดและจานวน ประชากรของแมลงเป็นตัวชี้วัดที่ดีในระบบนิเวศ เพราะแมลงเป็นสัตว์ท่ีมีการ ตอบสนองต่อการเปล่ียนแปลงของสภาพแวดลอ้ มไดอ้ ยา่ งรวดเร็ว นอกจากน้ี ยงั สามารถปรับตวั ให้อยู่รอดได้ดีในสภาพแวดล้อมที่เปล่ียนแปลงไป ว่ากันว่า หากโลกมีการเปล่ียนแปลงสภาพแวดล้อมแบบเลวร้าย หรือเกิดภัยพิบัติขึ้น จนทาให้มีผลกระทบต่อสิ่งมีชีวิตที่อาศัยอยู่บนโลกใบน้ี หนึ่งในสิ่งมีชีวิต ทส่ี ามารถรอดและมชี ีวิตอยไู่ ดก้ ็คือแมลง

ความหลากหลายของแมลง ท่มี า http://ecologylabs.org/wp-content/uploads/2018/03/Estimate-of-insect-species.pdf

ส่วนประกอบของแมลง แมลง (Insect) เป็นสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลัง หรือเป็นพวกท่ีมีกระดูก อยภู่ ายนอกรา่ งกาย (Exoskeleton) อยู่ในกลุ่มเดียวกันกับสัตว์ขาปล้อง (Arthopoda) ชนิดอื่น ๆ ต่างกันท่ีแมลงมีลักษณะของลาตัวแบ่งออกเป็น 3 ส่วนชัดเจน ได้แก่ 1) ส่วนหัว (Head) ประกอบด้วย ตา หนวด และปาก 2) ส่วนอก (Thorax) มี 3 ปล้อง อกแต่ละปล้องจะมีขา 1 คู่ ปีกของแมลงมี 1 หรือ 2 คู่ อยู่ท่ีอก ปลอ้ งกลางและปลอ้ งหลงั และส่วนท้อง (Abdomen) เป็นท่ีตั้งของรูหายใจและอวัยวะ สืบพันธ์ุ หนวด (Antenna) ตา (Eye) ส่วนหัว (Head) ขาคูห่ นา้ ปกี คหู่ น้า (Fore wing) (Fore leg) ขาคกู่ ลาง ส่วนอก (Thorax) (Middle leg) ปกี คหู่ ลงั (Hind wing) ขาค่หู ลงั สว่ นทอ้ ง (Abdomen) (Hind leg)





บทบาทของแมลงในระบบนเิ วศปา่ ไม้ แมลง เป็นสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังขนาดเล็ก ที่เป็น องค์ประกอบสาคัญของระบบนิเวศหลายระบบ ซ่ึงมีหน้าท่ีแตกต่างกันไป ตามระบบนิเวศทพ่ี วกมันอาศยั อยู่ แมลงทาหน้าท่ีสาคัญหลายอย่าง ในระบบ นิเวศป่าไม้ เช่น เป็นผู้ช่วยผสมเกสร (Pollinator) ทาให้ต้นไม้ติดผลดีขึ้น ต้นไม้บางชนิดมีเกสรตัวผกู้ ับเกสรตัวเมียอยู่คนละดอกหรือบางทีอยู่คนละต้น ต้องอาศัยแมลงเป็นตัวกลางในการนาละอองเรณูมาช่วยในการผสมพันธุ์ แมลงบางชนิดมีหน้าที่ควบคุมศัตรูพืชและประชากรของแมลงอื่น ๆ ให้มี ประชากรอยู่อย่างเหมาะสม เราเรียกแมลงพวกนี้ว่าแมลงศัตรูธรรมชาติ (Predator) แมลงบางชนดิ ทาหนา้ ท่ีเป็นผ้ยู อ่ ยสลาย (Decomposer) ช่วยย่อย เศษซากพืชซากสัตว์ที่ตายแล้วให้กลับไปเป็นอินทรียวัตถุในดิน เกิดการ หมุนเวียนธาตุอาหารภายในระบบนิเวศป่าไม้ ทาให้ดินมีความอุดมสมบูรณ์ และชว่ ยให้ตน้ ไม้เจริญเตบิ โตได้ดี

แมลงผซู้ ง่ึ ทาหน้าที่หลายบทบาท แมลงแต่ละชนิดมีบทบาทหน้าท่ีแตกต่างกัน ถึงแม้ว่าจะอยู่ใน อนั ดบั (Order) เดียวกันก็ตาม บางชนิดมีทั้งประโยชน์และโทษในตัวเดียวกัน เช่น ผีเส้ือ ระยะตัวหนอนเป็นศัตรูพืชโดยกินพืชเป็นอาหาร แต่ในระยะ ตัวเต็มวัยเป็นผีเสื้อทาหน้าท่ีผสมเกสรให้พืช ท้ังน้ีการแบ่งกลุ่มแมลงสามารถ แบ่งได้หลายแบบตามบทบาทของแมลง ในบันทึกโลกแมลง 5 น้ี จะขอยกตวั อยา่ งแมลงบางชนิดทาหนา้ ทตี่ า่ ง ๆ ดงั นี้

1. กลุ่มแมลงผสมเกสร (Pollinator) ไดแ้ ก่ กลมุ่ ผึ้ง ตอ่ แตน มด (Hymenoptera) กลุ่มตัวเต็มวัยผเี สื้อ (Lepidoptera) กลุ่มแมลงวัน (Diptera) กลมุ่ ด้วง (Coleoptera) ผีเส้ือ อนั ดบั Lepidoptera ผ้ึง อันดับ Hymenoptera

2. กลมุ่ แมลงศตั รธู รรมชาติ (Predator) ได้แก่ กลมุ่ มวน (Hemiptera) กล่มุ แมลงวนั (Diptera) กลุ่มแมลงปอ (Odonata) กลุม่ ด้วง (Coleoptera) มวนเพชฌฆาต อนั ดับ Hemiptera แมลงวันหวั บุบ อนั ดับ Diptera แมลงปอบ้าน อันดบั Odonata

3. กลุ่มแมลงศตั รูพชื (Pest) ไดแ้ ก่ กลมุ่ หนอนผเี ส้อื (Lepidoptera) กลมุ่ มวนและเพลย้ี (Hemiptera) กลมุ่ ด้วง (Coleoptera) หนอนผเี ส้อื อนั ดบั Lepidoptera จักจั่นงวง อนั ดับ Hemiptera ด้วงหนวดยาว อันดบั Coleoptera

“บันทึกโลกแมลง 5” เล่มน้ีจะพาไปรู้จักกับบทบาทของแมลง นอกเหนือจากท่ีกล่าวมาก่อนหน้าน้ี นั่นก็คือ การทาหน้าท่ีเป็นผู้ ย่อยสลายในระบบนิเวศ (Decomposer) ซ่ึงถือว่าเป็นบทบาทท่ีมี ความสาคัญในสรา้ งความอุดมสมบูรณใ์ ห้เกดิ ขนึ้ ในระบบนิเวศป่าไม้

แมลงวนั ลาย (Black Soldier Fly) แมลงวันลาย อยู่ในวงศ์ Stratiomyidae อันดับ Diptera เป็นแมลงวัน ทีส่ ามารถพบได้ท่ัวไปในธรรมชาติ ตัวเต็มวัยมีสีดา ขามีสีขาวสลับกับสีดาคล้ายยุงลาย กนิ นาหวานจากดอกไม้เปน็ อาหาร ตวั หนอนสีขาว กนิ เศษซากพืชและซากสัตว์ ไม่นาโรค และไมเ่ ปน็ ศัตรูพืช ปจั จบุ ันมีการนาแมลงวนั ลายมาเลยี งเพ่ือใช้ประโยชน์ในการย่อยเศษซาก จากอตุ สาหกรรมและเศษซากอาหาร และมีการนาตวั หนอนไปเป็นอาหารสัตว์เน่ืองจาก ตัวหนอนมโี ปรตีนสงู แมลงวันลาย Hermetia illucens

แมลงวันหวั เขียว (Blow Fly) แมลงวันหัวเขียว อยู่ในวงศ์ Calliphoridae อันดับ Diptera สามารถ พบไดท้ ั่วไปทงั ในปา่ และตามอาคารบ้านเรอื น ตัวหนอนของแมลงวันหัวเขียวกินเศษซากสัตว์ ช่วยให้การย่อยสลายซากสัตว์เร็วขึน ปัจจุบันมีการศึกษาการนาหนอนแมลงวันหัวเขียว มาประยุกต์ใช้ประโยชน์ในทางนิติวิทยาศาสตร์ โดยการใช้อายุตัวหนอนที่พบในศพ มาประมาณระยะเวลาหลงั การตายของศพท่ีตายผิดธรรมชาติ แมลงวนั หัวเขียว Chrysomya megacephala

แมลงสาบป่า (Primitive Cockroach) แมลงสาบป่า อยู่ในวงศ์ Blaberidae อันดับ Blattodea ลาตัวมีสีดา เป็นแมลงสาบคนละชนิดกับที่เจอตามบ้านเรือนทั่วไป แมลงสาบชนิดนีอาศัยอยู่ตาม ขอนไม้ผุ ทังตัวอ่อนและตัวเต็มวัยกินไม้ผุเป็นอาหาร นอกจากแมลงสาบชนิดนีจะมี ประโยชน์ในการทาหน้าท่ีเป็นผู้ย่อยสลายในระบบนิเวศแล้ว ยังมีการซือขายเพ่ือเป็น สตั วเ์ ลียง ซงึ่ เปน็ ที่นิยมในหมู่คนเลียงสัตว์แปลกอกี ดว้ ย แมลงสาบปา่ Panesthia angustipennis

ปลวก (Termites) ปลวก หรือมดขาว อยู่ในวงศ์ Termitidae อันดับ Blattodea เป็นแมลงสังคมที่อยู่อาศัยและทากิจกรรมร่วมกันภายในรัง โดยการแบ่งวรรณะ ตามหน้าที่ ได้แก่ ปลวกวรรณะกรรมกรหรือปลวกงาน ปลวกวรรณะทหาร และปลวกวรรณะสืบพันธุ์ เม่ือถึงฤดูผสมพันธ์ุปลวกวรรณะสืบพันธ์ุจะลอกคราบ และสร้างปีก (แมลงเม่า) จากนันบินออกจากรังเพ่ือมาจับคู่ผสมพันธุ์ ในระบบนิเวศ ปลวกทาหน้าทย่ี อ่ ยสลายเศษซากพืชไดเ้ ป็นอย่างดี นอกจากนีการย่อยอาหารของปลวก ยังสร้างเชือราที่มีประโยชน์ภายในรัง และเชือรานีจะเจริญไปเป็นเห็ดซ่ึงสามารถ นามาเปน็ อาหารได้ ปลวกวรรณะกรรมกร Macrotermes sp.

ด้วงมลู สตั ว์ (Dung Beetles) ด้วงมูลสัตว์ อยู่ในวงศ์ Scarabaeidae อันดับ Coleoptera เป็นด้วง ทพี่ บตามกองมูลสตั ว์ มีหลายชนิดและมขี นาดแตกตา่ งกันไป ตัวเตม็ วยั จะวางไข่ในกองมลู หรือบางชนิดจะป้ันมูลเป็นก้อนกลม ๆ แล้วกลิงไปฝังท่ีอื่นซึ่งห่างจากกองมูลเดิม ตวั หนอนทีฟ่ กั ออกมาจะกินอาหารภายในกอ้ นมลู จนกระทั่งเข้าดักแด้ แล้วจึงออกมาเมื่อ เป็นตัวเต็มวัย นอกจากประโยชน์ในการช่วยย่อยกองมูลสัตว์แล้ว ตัวเต็มวัยและดักแด้ ของด้วงมูลสัตว์บางชนิด ยังสามารถนามาทาเป็นอาหารได้อีกด้วย เช่น กุดจ่ีหวาย กุดจขี่ ชี า้ ง กดุ จีข่ ้ชี ้าง Heliocopis donimus

ดว้ งขีค้ วาย (Hister Beetles) ด้วงขีควาย อยู่ในวงศ์ Histeridae อันดับ Coleoptera ถึงแม้ว่าจะมี ชื่อว่าดว้ งขคี วาย แต่ด้วงชนิดนีไม่ถูกจัดให้อยู่ในกลุ่มเดียวกันกับด้วงมูลสัตว์ เนื่องจาก มีรูปร่างสัณฐานวิทยาทแ่ี ตกตา่ งกนั ลาตัวมีสดี า ส่วนหวั เล็กกว่าอกปล้องแรก ปีกสัน ไม่คลุมปลายท้อง มักพบด้วงขีควายหากินและอาศัยตามกองมูลสัตว์ และซากสัตว์ ท่ีตายแลว้ ดว้ งขค้ี วาย Margarinotus sp.

ดว้ งคีม (Stag Beetles) ด้วงคีม อยู่ในวงศ์ Lucanidae อันดับ Coleoptera พบได้ในป่าท่ีมี ความอุดมสมบูรณ์ ตัวหนอนกินไม้ผุที่มีเห็ดราขึนเป็นอาหาร เป็นแมลงอีกหน่ึงชนิด ที่ช่วยย่อยซากไม้ได้ดี ประโยชน์ของด้วงคีมนอกจากตัวหนอนจะช่วยย่อยสลายซากไม้แล้ว ตัวเต็มวัยด้วงคีมหลายชนิดมีลักษณะและสีสันสวยงาม จึงเป็นท่ีนิยมซือขายเพ่ือนามา เป็นสัตวเ์ ลียงและเก็บสะสมของคนทังในและต่างประเทศ ดว้ งคีมแดง Prosopocoilus astacoides

ดว้ งเขย้ี วส้ัน (Bess Beetles) ด้วงเขียวสัน อยู่ในวงศ์ Passalidae อันดับ Coleoptera เป็นแมลง ที่พบได้ทั่วไปในป่า และบางครังก็พบในเขตชุมชนเมือง มีลักษณะคล้ายกับด้วงคีม ต่างกันที่ลักษณะของหนวดไม่เป็นแบบหักข้อศอก (Geniculate) และกรามมีขนาดเล็ก และสันกว่าด้วงคีม มักพบตัวเต็มวัยและตัวหนอนอาศัยอยู่ร่วมกันในขอนไม้ผุ ทาหน้าท่ี ยอ่ ยสลายเศษซากพืช โดยกนิ ไม้ผเุ ปน็ อาหาร ดว้ งเขยี้ วสั้น Leptaulax dentatus

ด้วงกินซาก (Carrion Beetles) ด้วงกินซาก อยู่ในวงศ์ Silphidae อันดับ Coleoptera จัดอยู่ในกลุ่ม ของดว้ งปีกสน้ั มลี กั ษณะเดน่ คอื ปีกคู่แรกส้ันไม่คลมุ ปลายทอ้ ง คลา้ ยกบั ด้วงก้นกระดก ในวงศ์ Staphylinidae แต่มีขนาดลาตัวใหญ่กว่า ด้วงกลุ่มน้ีกินซากสัตว์ที่ตายแล้ว เป็นอาหาร ด้วงกินซาก Diamesus sp.

Date :…………………. …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… …………………………………………………………………… ……………………………………………………………………