شماره ششم ماهنامه نوشتار کوتاه درباره اقتصاد دیجیتالی و کسب و کار الکترونیکی

‫‪ISSN: 2423 - 5598‬‬ ‫سال اول | شماره ‪ | 6‬شهریور ‪49‬‬ ‫ماهنامه‬ ‫نوشتار کوتاه‬ ‫درباره‬ ‫اقتصاد دیجیتالی‬ ‫و‬ ‫کسب و کار الکترونیکی‬ ‫| ‪| www.scoder.ir‬‬

‫‪ 2‬آیا زنجيره کليک جایگزین زنجيره ارزش خواهد شد؟ ‪SCODER.IR‬‬‫پويايي سيستم رويکردي مغفول اما مطلوب در زمينه‬ ‫سال اول | شماره ‪ | 6‬شهریور ‪49‬‬‫ليلا ايزدي‬ ‫آمادگي الکترونيکي‬ ‫‪3‬‬ ‫صاحب امتیاز‪:‬‬‫معنويت در نسل بعدي جامعه اطلاعاتي چه جايگاهي‬ ‫وب سایت نوشتار کوتاه‬ ‫‪www.scoder.ir‬‬‫سميه مروج‬ ‫خواهد داشت؟‬ ‫‪21‬‬ ‫مدیر مسئول‪:‬‬‫منابع فناوري اطلاعات منشأ ارزش آفريني مدلهاي کسب و کار‬ ‫پیام حنفی زاده‪ ،‬دانشگاه علامه طباطبائی‬‫سميرا مهدي نسب‬ ‫‪21‬‬ ‫سردبیر‪:‬‬‫آمادگی سلامت الکترونیک؛ تحولی نو در حوزه سلامت‬ ‫پیام حنفی زاده‪ ،‬دانشگاه علامه طباطبائی‬‫منا اسدي‬ ‫‪16‬‬ ‫ویراستار و مدیر سایت‪:‬‬‫بررسي مدلها‪ ،‬شاخص هاي ارزيابي آمادگي الکترونيکي‬ ‫شبنم وزیری‪ ،‬دانشگاه آزاد علوم و تحقیقات‬‫زهرا جلاييان زعفراني‬ ‫‪30‬‬ ‫اعضای شورای عالی علمی‪:‬‬‫نوآوريهاي فناوري بر عملکرد مدل کسب و کار تاثير گذار است‬ ‫(به ترتیب حروف الفبا)‬‫مهدي محمودصالحي‬ ‫‪34‬‬ ‫شعبان الهی‪ ،‬دانشگاه تربیت مدرس‬‫فناوری اطلاعات و ارتباطات نقش محوری در کاهش پیچیدگی‬ ‫کامبیز بدیع‪ ،‬پژوهشگاه ارتباطات و فناوری اطلاعات‬‫مليکا مهرکام‬ ‫‪ 93‬شبکه های ارزش خدمت دارد‬ ‫فاطمه ثقفی‪ ،‬دانشگاه تهران‬ ‫نسترن حاجی حیدری‪ ،‬دانشگاه تهران‬ ‫علیرضا حسن زاده‪ ،‬دانشگاه تربیت مدرس‬ ‫بابک سهرابی‪ ،‬دانشگاه تهران‬ ‫مسعود عالمی نیسی‪ ،‬دانشگاه علامه طباطبائی‬ ‫محمد فتحیان‪ ،‬دانشگاه علم و صنعت‬ ‫وجه الله قربانی زاده‪ ،‬دانشگاه علامه طباطبائی‬ ‫جواد کارگر‪ ،‬دانشگاه علم و فرهنگ‬ ‫اعضای شورای علمی‪:‬‬ ‫(به ترتیب حروف الفبا)‬ ‫محمد جواد جمشیدی‪ ،‬دانشگاه علامه طباطبائی‬ ‫بیان خسروی‪ ،‬دانشگاه علامه طباطبائی‬ ‫احد زارﻉ رواسان‪ ،‬دانشگاه علامه طباطبائی‬ ‫سولماز صادق نیا‪ ،‬دانشگاه علامه طباطبائی‬ ‫محمد محرابیون محمدی‪ ،‬دانشگاه علامه طباطبائی‬

‫پویایی سیستم رویکردی مغفول اما مطلوب در زمینه آمادگی الکترونیکی‬ ‫لیلا ایزدی‬ ‫دانشگاه تربیت مدرس‪ ،‬تهران‪ ،‬ایران‬ ‫‪[email protected]‬‬ ‫‪ 1‬مقدمه‬ ‫در ادبيات آمادگي الکترونيکي و گسترش فناوري اطلاعات توجه زيادي به روش پويايي سيستم‪ 1‬نشده در صورتيکه اين روش داراي‬ ‫مزايايي براي کامل کردن روش هاي مورد استفاده کنوني بوده و نه تنها مي تواند درک ما را از اين پديده بهبود دهد‪ ،‬بلکه در تهيه‬ ‫راهبردها و خط مشي هاي مداخله اي بهتر در اين زمينه موثر است‪.‬‬ ‫مفهوم آمادگي الکترونيکي به طور کلي به ميزان آمادگي يک جامعه يا اقتصاد براي بهره مندي از فناوري اطلاعات اشاره دارد‪ .‬با وجود‬ ‫عمر نه چندان زياد اين مفهوم‪ ،‬مطالعات زيادي در اين زمينه انجام گرفته‪ ،‬اما در اين بررسي ها تعريف آمادگي الکترونيک مختلف بوده‬ ‫و روش هاي متفاوتي استفاده شده است در واقع اين ارزيابي ها در اهداف‪ ،‬رويکردها و نتايج مختلفند (‪Hanafizadeh, Hanafizadeh‬‬ ‫‪ .)et al. 2009‬در بررسي روند مطالعات شکاف ديجيتال و آمادگي الکترونيکي‪ ،‬اين پژوهشها از لحاظ متدولوژي به دو دسته استاتيک‬ ‫و ديناميک تقسيم شده که از اين ميان سهم ديناميک و رويکرد پويايي سيستم بسيار ناچيز است( ‪Hanafizadeh, Hanafizadeh‬‬ ‫‪ .)et al. 2013‬متد استاتيک براي الگوي معلولهايي که در طي زمان اتفاق افتاده يا فرايندهايي در بستر سيستم هاي اجتماعي‪ ،‬مناسب‬ ‫نيست‪ .‬تمرکز در سيستم هاي اجتماعي بايد بر شناسايي علت فرايندها باشد نه تنها اينکه آيا تاثيري وجود دارد يا نه‪ .‬پس در مطالعات‬ ‫شکاف ديجيتال نيز تنها نبايد به دنبال شناسايي روند بود بلکه بايد تا حد امکان دلايل شکل گيري و همچنين تاثير آن بر ديگر موضوعات‬ ‫را نيز مشخص کرد‪ .‬حنفي زاده دليل کمتر بودن تعداد مطالعات ديناميک نسبت به مطالعات استاتيک را کمبود داده هاي سري زماني‬‫)‪1 System Dynamics (SD‬‬

‫‪ 4‬پویایي سيستم رویکردي مغفول اما مطلوب در زمينه آمادگي الکترونيکي ‪SCODER.ir‬‬‫که براي مدلهاي علي ضروري است و همچنين پيچيده تر بودن اين نوع مدلسازي ذکر نموده است ( ‪Hanafizadeh, Hanafizadeh‬‬ ‫‪. )et al. 2013‬‬‫پويايي سيستم روشي قدرتمند و تکنيک مدلسازي براي بيان‪ ،‬درک و بررسي موضوعات و مسائل پيچيده است(‪Radzicki and Taylor‬‬‫‪ )2008‬که در دهه ‪ 1591‬توسط پروفسور جي فورستر‪ 2‬در دانشگاه ‪ MIT‬براي کمک به مديران براي درک بهتر فرايندهاي صنعتي ابداع‬‫شد(‪ .)Wikipedia‬اين رويکرد از نمودهاي تئوري سيستم ها بوده و امروزه براي تحليل و طراحي خط مشي ها در حوزه هاي مختلف‬‫کاربرد دارد‪ .‬يکي از مشکلات مطالعات استاتيک شکل گيري آن بر اساس وجود همبستگي ميان متغيرهاست در صورتي که روابط‬‫همبستگي ساختار سيستم را مشخص نمي کنند و در صورت تغيير شرايط ممکن است اين همبستگي ها ديگر وجود نداشته باشند‪ .‬اما‬‫مدل هاي ديناميک (مدلهاي علي) داراي اين محدوديت نيستند‪ .‬در مدلهاي پويا ارتباط بين متغيرها علت و معلولي است و ميزان‬ ‫همبستگي داراي اهميت نيست(‪)Hanafizadeh, Hanafizadeh et al. 2013‬‬ ‫از مزاياي رويکرد پويايي سيستم در زمينه آمادگي الکترونيکي مي توان به موارد زير اشاره کرد‪:‬‬ ‫درک و بيان روابط متقابل ميان جنبه هاي مختلف تاثيرگذار بر آمادگي الکترونيکي‬ ‫‪‬‬ ‫پيش بيني روند تغييرات آمادگي الکترونيکي‬ ‫‪‬‬ ‫شناسايي نقاط اهرمي سيستم‬ ‫‪‬‬ ‫‪‬‬‫شبيه سازي سناريوهاي مختلف براي دستيابي به بهترين راهبردها جهت ارتقا ميزان آمادگي الکترونيکي‬‫در ادامه اين مزايا را شرح داده سپس پژوهشهاي انجام شده در زمينه انتشار فناوري اطلاعات و آمادگي الکترونيکي با استفاده از اين روش‬ ‫را ارائه مي نماييم‪.‬‬ ‫‪ 2‬درک و بيان روابط متقابل ميان جنبه هاي مختلف تاثيرگذار بر آمادگي الکترونيکي‬‫از مزاياي رويکرد پويايي سيستم امکان درک روابط متقابل بين ابعاد تاثيرگذار بر مفهوم پيچيده اي مانند آمادگي الکترونيکي و بيان آن‬‫با استفاده از نمودارهاي علت و معلولي‪ 3‬و موجودي‪-‬جريان‪ 4‬است‪ .‬انتشار فناوري اطلاعات و ارتباطات پديده اي در حال دگرگوني در گذر‬‫زمان بوده و ناشي از تعامل پيچيده ويژگي هاي فناوري و محيط آن است‪ .‬محيط شامل خصوصيات سنجش پذير مانند سرانه توليد‬‫ناخالص داخلي و نرخ سواد و نيز ابعادي که به سختي قابل سنجشند مثل ميزان تحمل سرقت ادبي و ميزان اهميت حفظ حريم خصوصي‬‫(‪ .)Dutta, Roy et al. 2012‬روش هاي متعددي براي بررسي آمادگي الکترونيکي و شکاف ديجيتالي استفاده شده که هر کدام در‬‫نشان دادن جنبه هايي از اين پديده کارسازند‪ .‬اما متاسفانه تعامل بين جنبه هاي مختلف يعني فناوري‪ ،‬اقتصاد و جامعه با اينکه در بررسي‬‫اين پديده از اهميت حياتي برخوردار است مورد توجه کافي قرار نگرفته اند‪ .‬پويايي سيستم روشي است که به طور ويژه بر تعامل و تاثير‬‫متقابل جنبه هاي چندگانه يک پديده تاکيد دارد و انگاره‪ 9‬اصلي آن \"ساختار ايجاد کننده رفتار است\"‪ 6‬که ساختار در آن شبکه اي از‬‫روابط علت و معلولي بين متغير هاي زمينه اي بوجود آورنده پديده است (‪ )Dutta, Roy et al. 2012‬از اينرو استفاده از اين روش‬ ‫براي درک و بيان روابط ابعاد دخيل در آمادگي الکترونيکي مفيد است‪.‬‬‫‪2 Jay Forrester‬‬‫)‪3Causal loop diagram(CLD‬‬‫‪4Stock and flow diagram‬‬‫‪5 tenet‬‬‫‪6 structure causes behavior‬‬

‫نوشتار کوتاه درباره اقتصاد دیجيتالي و کسب و کار الکترونيکي‪ ،‬سال اول‪ ،‬شماره ‪ ،5‬مرداد ‪5 49‬‬ ‫با وجود تفاوت هاي موجود در مدل هاي ارزيابي آمادگي الکترونيکي‪ ،‬اين مدلها به طور متوسط شامل ابعاد توسعه زيرساخت‪ ،‬اتصال‪،‬‬ ‫دسترسي به اينترنت‪ ،‬خدمات و کاربردها‪ ،‬سرعت شبکه‪ ،‬سياست هاي فناوري اطلاعات و ارتباطات‪ ،‬برنامه هاي آموزشي فناوري اطلاعات‬ ‫و ارتباطات‪ ،‬منابع انساني‪ ،‬سواد رايانه اي و محتواي مرتبط هستند(حنفيزاده‪ ,‬حنفيزاده ‪ .)et al. 2008‬اين ابعاد مستقل نبوده و داراي‬ ‫تاثيرات متقابل بر يکديگرند‪ .‬مثلا توسعه زيرساخت‪ ،‬زمينه اي براي شکل گيري و توسعه ابعاد ديگر است‪ ،‬همچنين سياست هاي فناوري‬ ‫اطلاعات نيز از جنبه هاي ديگر تاثير پذيرفته و بر آنها تاثيرگذار است‪ .‬در پژوهش جوادي و قراخاني که با استفاده از رويکرد پويايي‬ ‫سيستم به دنبال کشف دلايل عدم رشد شاخص آمادگي الکترونيکي ايران باوجود صرف بودجه در فاصله سالهاي ‪ 2116-2111‬انجام‬ ‫شده نشان داد اختصاص بودجه تنها در حوزه اتصال‪ ،‬به دليل ساختار دولتي فناوري اطلاعات در ايران‪ ،‬موجب کاهش بودجه در بخش‬ ‫هاي ديگر شده و مجموعا آمادگي الکترونيکي را نسبت به کشورهاي همسان کاهش داده است (‪.)Javadi and Gharakani 2008‬‬ ‫در شکل ‪ 1‬وضعيت شاخص آمادگي الکترونيکي ايران و ‪ 7‬کشور با شاخص اوليه يکسان بر اساس ارزيابي ‪ EIU7‬در فاصله سالهاي‬ ‫‪ 2116-2111‬و ميزان بودجه دولتي در توسعه فناوري اطلاعات و ارتباطات در اين سالها نشان داده شده است‪ .‬در شکل ‪ 2‬روند ابعاد‬ ‫شاخص آمادگي الکترونيکي و در شکل مدل پويايي سيستم (روابط علت و معلول) مربوط به بعدهاي اتصال و استفاده بر اساس شاخص‬ ‫آمادگي الکترونيکي ‪ EIU‬و بودجه ارائه شده است‪.‬‬ ‫شکل ‪ 1‬شاخص آمادگی الکترونیکی ایران و ‪ 7‬کشور با شاخص نزدیک(راست) و میزان بودجه دولتی توسعه فاوا در ایران از سال ‪1002 -1001‬‬ ‫(چپ) (‪)Javadi and Gharakani 2008‬‬ ‫شکل ‪ 2‬روند ابعاد آمادگي الکترونيکي ايران در سالهاي ‪)Javadi and Gharakani 2008( 1002-1001‬‬ ‫‪7 Economist Intelligence Unit‬‬

‫‪ 6‬پویایي سيستم رویکردي مغفول اما مطلوب در زمينه آمادگي الکترونيکي ‪SCODER.ir‬‬ ‫شکل ‪ 3‬نمودار حلقه های علی ابعاد اتصال و استفاده آمادگی الکترونیکی و بودجه (‪)Javadi and Gharakani 2008‬‬ ‫گامهاي مدلسازي پويا شامل‪ :‬بيان مساله‪ ،‬تدوين فرضيه پويا‪ ،‬تدوين مدل شبيه سازي‪ ،‬تست و طراحي و ارزيابي راهبردها مي‬ ‫باشد(‪ .)Sterman 2000‬براي تشخيص متغيرها در مدلسازي پويايي سيستم جهت آمادگي الکترونيکي کشور مي توان از ابعاد و مولفه‬ ‫هاي مدل ارزيابي آمادگي الکترونيکي ايران(حنفيزاده‪ ,‬حنفيزاده ‪ )et al. 2008‬و متغيرهاي زمينه اي موثر بر آنها استفاده کرد‪.‬‬ ‫‪ 3‬پيش بيني روند تغييرات آمادگي الکترونيکي‬ ‫در مدلسازي پوياي سيستم بر اساس روابط علي تشخيص داده شده بين متغيرها‪ ،‬مي توان روند تغييرات آتي سيستم را نه فقط بر اساس‬ ‫داده هاي گذشته بلکه بر اساس روابط متقابل بين ابعاد‪ ،‬پيش بيني کرد‪ .‬در کتاب محدوديتهاي رشد‪)1572( 8‬که از نمونه هاي بارز‬ ‫مدلهاي پوياست پيش بيني شده بود که رشد نمايي جمعيت و محدوديت منابع در قرن ‪ 21‬منجر به فروپاشي اقتصادي خواهد‬ ‫شد(‪.)Wikipedia‬‬ ‫در بخشي از پژوهش دوتا‪ 5‬و ديگران با موضوع مدلسازي ديناميک انتشار اينترنت (‪ ،)Dutta, Roy et al. 2012‬مدل ارتباط پويا ميان‬ ‫ظرفيت شبکه و نرخ پذيرش با حلقه هاي علي در شکل ‪ 3‬نشان داده شده بر اساس اين مدل نمودار پيش بيني ميزان پذيرش فناوري‬ ‫براي دو نوع پذيرنده روستايي و شهري در شکل ‪ 4‬قابل مشاهده است‪.‬‬‫‪8 The Limits to Growth‬‬‫‪5 Roy Dutta‬‬

‫نوشتار کوتاه درباره اقتصاد دیجيتالي و کسب و کار الکترونيکي‪ ،‬سال اول‪ ،‬شماره ‪ ،5‬مرداد ‪7 49‬‬ ‫شکل ‪ 3‬بخشي از نمودار علت و معلول انتشار اينترنت شامل متغيرهاي ظرفيت شبکه و نرخ پذيرش (‪)Dutta, Roy et al. 2012‬‬ ‫شکل ‪ 4‬نمودار پیش بینی نرخ پذیرش برای دو نوﻉ پذیرنده روستایی و شهری (‪)Dutta, Roy et al. 2012‬‬ ‫‪ 4‬شناسايي نقاط اهرمي سيستم‬ ‫با مدلسازي پوياي شکاف ديجيتال و امادگي الکترونيکي و شناسايي نقاط اهرمي مي توان در روند کاهش شکاف و ارتقا آمادگي الکترونيکي‪،‬‬ ‫تسريع ايجاد کرد‪ .‬نقاط اهرمي‪ ،11‬مکانهايي در سيستم هستند که يک دستکاري کوچک در آنها مي تواند موجب تغييرات شگرف در‬ ‫سيستم شوند(مدوز ‪ .)1352‬خانم مدوز در کتاب تفکر سيستمي ‪ 12‬نوع نقطه اهرمي در سيستم را برمي شمارد‪ .‬از اين اهرمها مي توان‬ ‫به پارامترها و مقادير ثابت مثل يارانه ها‪ ،‬ماليات و استانداردها اشاره کرد‪ .‬البته شناسايي نقاط اهرمي به سادگي امکان پذير نبوده و نياز‬ ‫به تجربه و دانش زيادي دارد‪ .‬همچنين در استفاده از نقاط اهرمي بايد دقت زيادي کرد تا منجر به نتيجه معکوس نگردد‪ .‬از ديگر نقاط‬ ‫اهرمي مي توان به جريان هاي اطلاعاتي‪ ،‬قوانين و اهداف اشاره نمود‪.‬‬ ‫‪ 5‬شبيه سازي سناريوهاي مختلف براي دستيابي به بهترين راهبرد جهت ارتقا ميزان آمادگي الکترونيکي‬ ‫به اين علت که در مدلسازي ديناميک سيستم‪ ،‬ساختار سيستم يعني روابط علت و معلول بين متغيرها شناسايي و آزمون شده است‪،‬‬ ‫امکان تعريف راهبردها به صورت سناريوهاي مختلف و پيش بيني نتيجه هر سناريو با استفاده از شبيه سازي مدل وجود دارد‪ .‬به اين‬ ‫ترتيب مي توان نتيجه راهبرهاي و خط مشي هاي مختلف را پيش از اجرا مشاهده نموده و راهبرد بهتر را با اطمينان بيشتري انتخاب‬ ‫کرد‪ .‬در پژوهش جوادي و قراخاني که پيشتر ذکر شد‪ ،‬سياست هاي اصلاحي براي بهبود شاخص آمادگي الکترونيکي را تمرکز سرمايه‬ ‫گذاري دولت بر تشويق بازار براي ايجاد تقاضا به جاي تمرکز تنها بر عرضه و بهبود محيط قانوني و بستر مناسب براي کسب و کار و بخش‬ ‫‪10Leverage points‬‬

‫‪ 8‬پویایي سيستم رویکردي مغفول اما مطلوب در زمينه آمادگي الکترونيکي ‪SCODER.ir‬‬‫خصوصي(قراخاني‪ ,‬عيسايي ‪ )et al. 1387‬را اعلام کرده سپس با اعمال اين اصلاحات در شبيه سازي مدل‪ ،‬روند شاخص آمادگي‬ ‫الکترونيکي تغيير مي يابد‪ .‬در شکل ‪ 9‬روند اين شاخص قبل و بعد از اعمال سياست هاي اصلاحي ديده مي شود‪.‬‬‫شکل ‪ 5‬شبیه سازی روند شاخص آمادگی الکترونیکی بدون اعمال سیاستهای اصلاحی(چپ) و پس از اعمال سیاستهای اصلاحی(راست) ( ‪Javadi‬‬ ‫‪)and Gharakani 2008‬‬ ‫‪ 6‬پژوهش هاي انجام شده‬‫در دسته بندي متدولوژي ديناميک حنفي زاده به دو مطالعه کيسکي و پوهجولا‪ 11‬و نيز ولکات‪ 12‬اشاره شده است‪ .‬در پژوهش کيسکي و‬‫پوهجولا با استفاده ازمدل انتشار فناوري گومپرتز‪( 13‬مدل رياضي ديناميک سري هاي زماني) که از انواع مدلهاي لجستيک است‪ ،‬به‬‫بررسي رابطه عوامل موثر بر انتشار اينترنت در کشورهاي توسعه يافته پرداخته شده است(‪ .)Kiiski and Pohjola 2002‬از ميان‬‫مدلهاي پويا‪ ،‬مدل لجستيک‪ 14‬براي توصيف و پيش بيني انتشار محصولات جديد و نوآوري و بخصوص اينترنت‪ ،‬بکار رفته است‪ .‬از ديگر‬‫تحقيقات در مطالعه ولکات با بررسي ارزيابي هاي انجام شده در ‪ 29‬کشور‪ ،‬از جمله ايران‪ ،‬چارچوبي با شش بعد براي انتشار اينترنت‬ ‫پيشنهاد شده است(‪.)Wolcott, Press et al. 2001‬‬‫از پژوهش هاي ديگر در زمينه انتشار اينترنت و فناوري اطلاعات و آمادگي الکترونيکي با استفاده از مدلسازي پويا به موارد زير مي توان‬ ‫اشاره کرد‪:‬‬‫پژوهش جوادي و قراخاني(‪ )2118‬در مورد پيشرفت فناوري اطلاعات در ايران با استفاده از شاخص آمادگي‬ ‫‪‬‬ ‫الکترونيکي(‪)Javadi and Gharakani 2008‬‬ ‫‪‬‬‫پژوهش فليحي و فهيمي فر(‪ )1385‬بررسي اثر فناوري اطلاعات‪ ،‬تجارت الکترونيک و آمادگي الکترونيکي بر رشد اقتصادي‪-‬‬ ‫‪‬‬ ‫شکل ‪( 6‬فليحي پيربستي ‪ and‬فهيمي فر ‪)1385‬‬ ‫‪‬‬‫مدلسازي پوياي انتشار فناوري اطلاعات و ارتباطات دوتا و ديگران(‪ )2112‬با تاکيد بر تفاوت متغيرهاي زمينه اي در ناحيه آسيا‬ ‫‪‬‬ ‫پاسيفيک مانند تنوع هنجارهاي فرهنگي و نرخ سواد و توسعه اقتصاد(‪)Dutta, Roy et al. 2012‬‬ ‫پژوهش حيدريه و ديگران(‪ )2113‬در مورد مدل پذيرش فناوري در بانکداري ايران(حيدريه‪ ,‬سيدحسيني ‪)et al. 2013‬‬‫پژوهش زکاري‪ 19‬و ديگران(‪ )2114‬در مورد ارزيابي و پيش بيني آمادگي الکترونيکي ( ‪Zoukkari, Doukkali et al.‬‬ ‫‪)2014‬‬‫‪11 Sampsa Kiiski, Matti Pohjola‬‬‫‪12 Peter Wolcott‬‬‫‪13 Gompertz model of technology diffusion‬‬‫‪14 logistic model‬‬‫‪15 Najib Belkhayat Zoukkari‬‬

‫نوشتار کوتاه درباره اقتصاد دیجيتالي و کسب و کار الکترونيکي‪ ،‬سال اول‪ ،‬شماره ‪ ،5‬مرداد ‪9 49‬‬ ‫‪ ‬پژوهش ساوو و ديگران(‪ )2114‬در مورد انتشار نظر عمومي در اينترنت(‪)Cao, Zhang et al. 2014‬‬ ‫شکل ‪ 2‬نمودار حلقه های علت و معلولی در تاثیر فناوری اطلاعات در رشد اقتصادی(فلیحی پیربستی ‪ and‬فهیمی فر ‪)1331‬‬ ‫‪ 7‬نتيجه گيري‬ ‫گرچه سالهاست استفاده از رويکرد سيستمي براي بررسي مسائل پيچيده در حوزه هاي مختلف توصيه مي شود اما براي بررسي پديده‬ ‫شکاف ديجيتال و مفهوم آمادگي الکترونيکي که از مسائل پيچيده و چندبعدي سيستم هاي فني و اجتماعيست بسيار کم مورد توجه قرار‬ ‫گرفته است‪ .‬در اقتصاد جهاني شده امروز‪ ،‬دولت ها به اهميت فناوري اطلاعات در توسعه کشورها پي برده اند‪ .‬فناوري اطلاعات و ارتباطات‬ ‫چه به عنوان يک توانمندساز و چه خود به عنوان يک صنعت در نظر گرفته شود‪ .‬براي تصميم گيري موثر‪ ،‬سياست گذاري و اجراي آن‬ ‫در اين حوزه با توجه به سياست هاي عمومي و استراتژي هاي رقابتي کسب و کار‪ ،‬به درک اصول و پوياي هاي حاکم بر تعامل ميان‬ ‫محيط هاي فناوري‪ ،‬اقتصاد‪ ،‬قوانين و جامعه هر کشور نياز است (‪ .)Javadi and Gharakani 2008‬رويکرد پوياي سيستم با مدل‬ ‫کردن روابط علت و معلول بين متغيرهاي تاثير گذار بر يک موضوع‪ ،‬ساختار را ايجاد مي کند و بر اساس اين ساختار مي توان رفتار‬ ‫سيستم در زمان را پيش بيني کرد‪ .‬از مزاياي اين رويکرد به امکان درک بهتر يک پديده‪ ،‬توانايي پيش بيني رفتار يک سيستم در دوره‬ ‫هاي مختلف‪ ،‬امکان شناسايي نقاط اهرمي براي تسريع در رفتار مطلوب سيستم و امکان شبيه سازي رفتار سيستم در اثر بکارگيري‬ ‫راهبردهاي اصلاحي مي توان اشاره کرد‪ .‬پژوهشهاي جوادي و قراخاني(‪ ،)2118‬فليحي و فهيمي فر(‪ ،)1385‬دوتا و ديگران(‪،)2112‬‬ ‫حيدريه و ديگران(‪ ،)2113‬زکاري‪ 16‬و ديگران(‪ )2114‬و ساوو و ديگران(‪ )2114‬با استفاده از مدلسازي پوياي سيستم در زمينه انتشار‬ ‫فناوري اطلاعات و آمادگي الکترونيکي انجام شده است‪.‬‬ ‫‪16 Najib Belkhayat Zoukkari‬‬

SCODER.ir ‫ پویایي سيستم رویکردي مغفول اما مطلوب در زمينه آمادگي الکترونيکي‬10 ‫ مراجع‬8 .111-57 :)49(‫\" مهندسي صنايع و مديريت‬.‫ \"طراحي متدولوژي تدوين مدل ارزيابي آمادگي الکترونيکي ايران‬.)et al. (2008 ,.‫ پ‬,‫حنفيزاده‬‫\" فصلنامه مديريت توسعه‬.)‫ \"شبيه سازي مدل پذيرش فناوري در ايران با رويکرد پويايي سيستم (مطالعه موردي بانکداري ايران‬.)et al. (2013 ,.‫ ع‬.‫ س‬,‫حيدريه‬ .58-67 :)1(1 ‫فناوري‬ ‫ تلفيق روش هاي سيستم‬:‫ \"بررسي اثرات فناوري اطلاعات و ارتباطات و تجارت الکترونيک بر رشد اقتصادي‬.)1385( ‫ فهيمي فر‬.‫ ف‬and .‫ ن‬,‫فليحي پيربستي‬ .35-71 :3 ‫\" فصلنامه علوم اقتصادي‬.‫ديناميک و اقتصاد سنجي‬ ‫ پنجمين کنفرانس بين المللي مديريت فناوري اطلاعات و‬.‫ بررسي ديناميکي وضعيت فناوري اطلاعات و ارتباطات در کشور ايران‬.)et al. (1387 ,.‫ ع‬,‫قراخاني‬ .)‫ نداي اقتصاد بامداد (ناب‬,‫ارتباطات‬ .)‫ دانشگاه امام صادق(ع‬,‫ تهران‬.‫ تفکر سيستمي‬.)1352( .‫ ا‬.‫ د‬,‫مدوز‬Cao, F., et al. (2014). \"Causal Analysis of Internet Public Opinion Dissemination System Based on the SystemDynamics.\" International Journal of Hybrid Information Technology 7(3): 413-428.Dutta, A., et al. (2012). \"System Dynamics Modeling Of Ict Diffusion.\" System 7: 15-2012.Hanafizadeh, M. R., et al. (2013). \"Digital Divide and e-Readiness: Trends and Gaps.\" International Journal of E-Adoption (IJEA) 5(3): 30-75.Hanafizadeh, P., et al. (2009). \"Taxonomy of e-readiness assessment measures.\" International Journal of InformationManagement 29(3): 189-195.Javadi, M. M. and A. Gharakani (2008). Evaluating Iran's Progress in ICT Sector Using E-readiness Index, A SystemDynamic Approach. Proceedings of the 26th International Conference of the System Dynamics Society, Citeseer.Kiiski, S. and M. Pohjola (2002). \"Cross-country diffusion of the Internet.\" Information Economics and Policy 14(2):297-310.Radzicki, M. J. and R. A. Taylor (2008). \"Origin of system dynamics: Jay W. Forrester and the history of systemdynamics.\" US Department of Energy’s Introduction to System Dynamics.Sterman, J. D. (2000). Business dynamics: systems thinking and modeling for a complex world, Irwin/McGraw-HillBoston.Wikipedia. \"System Dynamics.\" from http://en.wikipedia.org/wiki/System_dynamics.Wolcott, P., et al. (2001). \"A framework for assessing the global diffusion of the Internet.\" Journal of the Association forInformation Systems 2(1): 6.Zoukkari, N. B., et al. (2014). \"E-readiness: A novel approach for indicators measurements estimation and prediction.\"Journal of Theoretical & Applied Information Technology 69(3.)

‫معنویت در نسل بعدی جامعه اطلاعاتی چه جایگاهی خواهد داشت؟‬ ‫سمیه مروج‬ ‫دانشگاه تربیت مدرس‪ ،‬تهران‪ ،‬ایران‬ ‫‪[email protected]‬‬ ‫مقدمه‬‫رشد عظيم ارتباطات و تسهيم اطلاعات الکترونيکی و رايانهای در طی دهههای اخير به طور شگرفی روابط اجتماعی ميان افراد را دست خوش‬‫تغيير کرده است (‪ .)Mishna et al, 2009‬دنيای مجازی در بين افراد و حتی در بين سازمانها و شرکتها نيز نفوذ کرده و به عنوان گزينهی‬‫جانشين دنيای واقعی به افراد قابليت برقراری ارتباط با ديگران‪ ،‬کسب درآمد‪ ،‬خريد‪ ،‬کسب علم و غيره را میدهد (‪.)Eisenbeisset al, 2012‬‬‫برقراری ارتباطات اينترنتی در مقياس وسيع‪ ،‬نوع و نحوه روابط انسانها را چه به لحاظ زمانی و چه به لحاظ مکانی دگرگون ساخته است‪.‬‬‫گزافه گويی نيست اگر به اين نکته اشاره کرد که در عصر حاضر با وجود پديده اينترنت و فناوری اطلاعات‪ ،‬جهانيان عصر مهمی در دوران‬ ‫حيات زمين را تجربه میکنند )‪.)Bauwens,1996‬‬‫جامعه اطلاعاتی پديدهی مهمی است که در عصر کنونی و در نتيجه فناوریهای نوين ارتباطی و اطلاعاتی از آن نام برده میشود‪ .‬بشر در‬‫جهان اطلاعاتی پيشرو‪ ،‬برای آنکه بتواند به طور مؤثری به پيشرفت و تعالی برسد بايد تمام ابعاد وجودی خود را مدنظر قرار بدهد‪ .‬لذا در اين‬‫بين مسألهی مهمی که مطرح میشود اين است که بعد معنوی انسان در جامعه اطلاعاتی آتی چه جايگاهی خواهد داشت‪ .‬معنويت عمل و‬‫فرايند تحول فردی است که مطابق با آرمانهای مذهبی يا بر اساس هرگونه رشد روانشناسانهی فردی صورت میگيرد‪ .‬با وجود سيطرهی‬‫فضای مجازی و دنيای اطلاعات بر زندگی آدمی‪ ،‬چگونه افراد از طريق اين فضای مجازی میتوانند به رشد معنوی خود کمک کرده و در مقابل‬‫از طريق تعالی معنوی خود به رشد عملکرد خود در اين فضای اطلاعاتی و مجازی کمک کنند‪ .‬در اين نوشتار سعی بر آن است با بررسی‬‫جامعهی اطلاعاتی و سير توسعهی آن‪ ،‬حرکت جوامع اطلاعاتی به سمت بهرهگيری از رويکردهای ذهنگرا و روح‪-‬محور در ارتباطات و مجازی‬‫شدن به وضوح نشان داده شود‪ .‬سپس با تمرکز بر افزايش توجه به بحث معنويت در بين محققين و اهميت رشد معنوی و روحی از منظر‬‫قرآن به منظور تبديل شدن به انسانی کامل‪ ،‬جايگاه معنويت در جامعه اطلاعاتی پيش رو که رويکردهای تازهای را برای برقراری ارتباط و‬ ‫مجازی شدن بکار میبرد‪ ،‬مورد بررسی قرار گيرد‪.‬‬ ‫جامعه اطلاعاتی‬

‫‪ 12‬معنویت در نسل بعدي جامعه اطلاعاتي چه جایگاهي خواهد داشت؟ ‪SCODER.ir‬‬‫\"جامعه اطلاعاتی\" پديدهی مهمی است که در عصر کنونی و در نتيجه فناوریهای نوين ارتباطی و اطلاعاتی از آن نام برده میشود (برگرفته‬‫از ‪ .)http://en.wikipedia.org/wiki/Information_society‬امروزه کمتر کسی ترديد به خود راه میدهد که زندگی فردی و اجتماعی‬‫تحت تأثير تحولات سريعی که در حوزه اطلاعات و ارتباطات پديد آمده‪ ،‬قرار ندارد (‪ .)sailavraK, 2007‬ويژگیهای جامعه اطلاعاتی را‬‫میتوان اينگونه خلاصه کرد‪ ،‬الف‪ :‬اطلاعات‪ ،‬منبعی اقتصادی است و سازمانها از اطلاعات بهره میگيرند تا کارايی خود را ارتقاء بخشند‪،‬‬‫نوآوری را در سازمان تشويق کنند و موقعيت رقابتی خود را توسعه دهند‪ .‬ب‪ :‬مردم به طور فزايندهای از اطلاعات بهره میگيرند‪ .‬مردم سعی‬‫میکنند با بهرهگيری از اطلاعات از انواع محصولات با خبر شوند‪ ،‬از حقوق خود در جامعه آگاه شوند و بر زندگی خود کنترل بيشتری داشته‬‫باشند‪ .‬ج‪ :‬ويژگی سوم جامعه اطلاعاتی اين است که بخشی به اسم اطلاعات در اقتصاد شکل میگيرد‪ .‬در واقع نقش بخش اطلاعاتی‪ ،‬رفع نياز‬‫عموم افراد به تسهيلات و خدمات اطلاعاتی است (‪ .)Mudawi, 2003‬در نمودار شماره‪ 1‬و ‪ 2‬میتوان رشد نمودهای جامعهی اطلاعاتی را‬ ‫مشاهده کرد‪:‬‬ ‫نمودار ‪ - 1‬کاربر اینترنت به ازای هر ‪ 100‬ساکن (‪)ITU,2013‬‬ ‫نمودار‪ -1‬روند افزایش ذخیرهسازی الکترونیکی داده برگرفته از‬ ‫‪http://en.wikipedia.org/wiki/Information_society‬‬ ‫حجم داده ذخيره شده به طور الکترونيکي از دهه ‪ 1881‬ميلادي تا سال ‪ 2117‬به ميزان ‪ %84‬افزايش يافته است‪.‬‬

‫نوشتار کوتاه درباره اقتصاد دیجيتالي و کسب و کار الکترونيکي‪ ،‬سال اول‪ ،‬شماره ‪ ،5‬مرداد ‪13 49‬‬ ‫در سير تحولات جامعه اطلاعاتی ‪ ،‬بشر سعی کرده است با استفاده از روشها و ابزارهای مختلف اطلاعات را با کيفيت و سرعت بالايی انتقال‬ ‫دهد‪ .‬دستهبندی اين ابزارها و رويکردها در شکل شماره ‪ 1‬آورده شده است‪ .‬آخرين نسل جامعه اطلاعاتی‪ ،‬جامعهی تکميلشده‪ 17‬میباشد‪.‬‬ ‫واقعيت تکيمل شده‪ )AR( 18‬فرمی نوخاسته از تجريه میباشد که در آن جهان واقعی از طريق محتوای توليد شده توسط رايانه که به موقعيت‬ ‫يا فعاليتی خاص مربوط میشود‪ ،‬ارتقاء میيابد‪ .‬به عبارت ساده‪ ،‬واقعيت تکميلشده موجب ترکيب و ادغام محتوای ديجيتالی با ادراک ما از‬ ‫دنيای واقعی میشود‪ .‬در مجموع اين واقعيت تکميلشده به افراد کمک میکند تا ادراکشان از آنچه در اطرافشان اتفاق میافتد افزايش يابد‬ ‫(‪ .)Yuen, 2011‬در کل بايد گفت انقلاب ديجيتالی مجازی گرايی را به عنوان گام آخر بشر برای تغيير جهان مادی مطابق نيازمندیهای‬ ‫خويش به همراه دارد به منظور رسيدن به اين سطح از مجازی شدن در جديدترين نوع جامعه اطلاعاتی بايد ابزارهای لازم در اين زمينه که‬ ‫در شکل‪ 1‬آورده شده‪ ،‬فراهم شود‪.‬‬ ‫شکل ‪ -1‬توسعهي ابزارها و رسانههاي اطلاعاتي برگرفته از‬ ‫‪http://blog.trendone.com/2010/02/10/die-neue-trendone-media-evolution/‬‬ ‫عواملی مانند تله پاتی يا دورآگاهی‪ ،‬ارتباط ذهن‪ -‬ذهن و ‪ ...‬میطلبد که افراد برای رسيدن به اين سطح از جامعه اطلاعاتی به تعالی روح خود‬ ‫تمرکز داشته باشند‪ .‬که اين امر از طريق فراگرد معنويت تسهيل میشود‪ .‬به عنوان مثال اگر بخواهيم تله پاتی را مورد بررسی قرار دهيم به‬ ‫حالتی از برقراری ارتباط گفته میشود که در آن فعاليت روحی فردی ديگر بطور حسی و فراحسی ادارک میشود‪ .‬اين مبحث در تحقيقات‬ ‫‪17 Augmented society‬‬ ‫‪18 Augmented Reality‬‬

‫‪ 14‬معنویت در نسل بعدي جامعه اطلاعاتي چه جایگاهي خواهد داشت؟ ‪SCODER.ir‬‬‫مختلفی مورد توجه قرار گرفته از جمله در تحقيقی که در سال ‪ 2112‬توسط راپرت‪ 15‬و همکاران انجام شده است نقش دورآگاهی در‬‫تماسهای دريافتی مورد بررسی قرار گرفته است‪ .‬به بيان ديگر اينکه چند درصد مواقع که شما به فردی خاص فکر میکنيد از فرد مورد نظر‬‫تماس دريافت میکنيد‪ .‬نتايج تحقيق ارتباط مثبتی را بين اين عوامل شناسايی کرده است‪ .‬تحقيقاتی از اين قبيل نشان میدهد که اين‬‫موضوعات در زندگی ما جريان دارد و توجه به آنها ما را به سطح جديدی از کيفيت زندگی میرساند‪ .‬در ادامه با بررسی فراگرد معنويت‬ ‫اهميت آن را در نسل جديد جامعه اطلاعاتی مشاهده خواهيد کرد‪.‬‬ ‫معنویت‬‫امروزه توجه به بحث معنويت روز به روز در حال افزايش است که اين موضوع در نمودار شماره ‪ 3‬رشد به وضوح قابل مشاهده است‪ .‬بنا به‬‫تعريف ارائه شده در ويکيپديا‪ ،‬معنويت عمل و فرايند تحول فردي است که مطابق با آرمانهاي مذهبي يا بر اساس هرگونه رشد روانشناسانهی‬‫فردی صورت میگيرد‪ .‬اگر معنويت را به عنوان وسيلهای برای معناگرايی و گرايش انسان به معنا در روابطش با جهان بيرون تعريف کنيم‪ ،‬در‬‫اين صورت قادر خواهيم بود که بخش عمدهای از فعاليتهای بشری را مورد بررسی قرار داده و روابطش را با آنچه در عالم پيرامون اوست‬‫ارزيابی کنيم )‪ .) Bauwens,1996‬کلمهی روح‪ 21‬که بخش اوليهی واژهی معنويت را تشکيل میدهد به بخش غير مادی انسان اطلاق‬‫میشود (برگرفته از ‪ .)http://en.wikipedia.org/wiki/Spirituality‬يکی از آيات مهمی که در قرآن کريم اشاره اجمالی به ماهيت روح‬‫دارد آيه ‪ 52‬سوره اسراء است که می فرمايد‪« :‬يسألونک عن الروح قل الروح من امر ربی و ما اوتيتم من العلم الا قليل ًا‪»21‬؛ اين بعد به دليل‬ ‫فارغ از ماده بودنش برای انسان امروزی و در دنيای اطلاعاتی پيش رو میتواند مثمر ثمر باشد‪.‬‬ ‫نمودار شماره ‪ -3‬نرخ مقالاتی که دارای کلمهی معنویت هستند (‪)Weaver,2006‬‬‫اگر با يک ديدگاه کل گرا به انسان نگاه کنيم ترکيبي از ذهن‪-‬بدن‪ -‬روح و يا جنبههاي فيزيکي‪-‬احساسي‪-‬معنوي‪-‬اجتماعي انسان مطرح‬‫ميشود که در اين بين روح از اهميت بالايي برخوردار است (‪ .)ritwori & Hall, 2015‬از نظر قرآن‪ ،‬ما بايد درآن واحد‪ ،‬هم نظام روحي‬‫و فکري و اخلاقي و معنوي خودمان را درست کنيم و هم نظام اجتماعي و روابط بيرون را‪ .‬اگر تنها به يک طرف توجه شود‪ ،‬کاري از پيش‬‫نميرود‪ .‬قران کريم معنويت را داراي قلمرو وسيع و گستردهاي ميداند که ميتواند شامل همه احوال‪ ،‬اقوال‪ ،‬افعال‪ ،‬انگيزهها و انديشههاي‬‫انسان گردد‪ .‬يکي از اصول مهم در اين بحث اصالت روح است‪ .‬قرآن انسان را داراي هويت متألهانه ميداند و شناسنامه وجودي انسان و‬‫تاريخ و جغرافياي معرفتي‪ ،‬انساني و اجتماعي آدميان را در همان اصالت روح معنا و تفسير ميکند و انسان معنويت گرا با دريافت و ادراک‬‫چنين هويتي در پرتو عقلانيت و وحيانيت ميتواند به سلوک و تعالي برسد (رودگر‪ .)1388 ،‬در دنياي پيش رو که بشر از هر لحاظ به دنبال‬ ‫‪15 Rupert‬‬ ‫‪20 Spirit‬‬ ‫‪ 21‬و از تو درباره روح ميپرسند‪ ،‬بگو (روح) از امر پروردگار من است و جز اندکي از دانش‪ ،‬به شما داده نشده است‪.‬‬

‫نوشتار کوتاه درباره اقتصاد دیجيتالي و کسب و کار الکترونيکي‪ ،‬سال اول‪ ،‬شماره ‪ ،5‬مرداد ‪15 49‬‬ ‫تعالي و کامل شدن است‪ ،‬عدم توجه به اين بعد او را از تکامل باز ميدارد‪ .‬لذا اينطور به نظر ميرسد در سير توسعهي جامعهي اطلاعاتي و‬ ‫معرفي ابزارهاي جديد و رويکردهاي ذهنگرا توجه به روح و بعد معنوي يکي از موضوعات بحث برانگيز عصر مربوطه خواهد بود‪.‬‬ ‫بررسی رابطه معنویت و نسل جدید جامعه اطلاعات‬ ‫در بررسي جايگاه معنويت در جامعه نوين اطلاعاتي بايد به ارتباط دو سويهي اين دو اشاره کرد‪ .‬همانطور که معنويت به دليل محوريت روح‬ ‫بشر و تعالي بخشي آن ميتواند در تحقق رويکردهاي ذهنگرا در جامعهي تکميلشده کمک کند‪ .‬از سويي ديگر بشر دستيافته به تکنولوژي‪،‬‬ ‫به خصوص بشر قرار گرفته در فضاي سه بعدي مجازي‪ ،‬ميتواند هم شاهد تصورات الهي هم در تلاش براي رهايي خود از محدوديتهاي‬ ‫اعمال شده از سوي طبيعت باشد‪ .‬پيشرفتهاي فناوري ميتوانند به عنوان ابزاري براي سوق دادن افراد به سوي سطوح بالايي از خودآگاهي‬ ‫باشد )‪ .)Bauwens,1996‬بعضي ازوب سايتها و نرم افزارهايي که توليد ميشود در واقع تکنو‪-‬معنوي‪ 22‬هستند‪ .‬اين ابزارها و وبسايتها‬ ‫فعاليتهاي معنوي و مذهبي را پشتيباني ميکنند (‪ .)Ahmad & Razak, 2013‬از دستهي وب محور ميتوان به عنوان مثال به وبسايتهايي‬ ‫که به حرم معصومين متصل است و امکان ارتباط برخط را براي مسلمانان فراهم ميکند اشاره کرد‪ .‬در شکل ‪ 2‬ميتوان وبسايت‬ ‫‪ www.razavi.tv‬را مشاهده کرد که امکان تشرف مجازي به حرم امام رضا (عليه السلام) را فراهم ميکند‪ .‬در قسمتي ديگر از شکل ‪2‬‬ ‫نمونهاي ديگر از همين دسته را از آيين بودائيسم را نشان ميدهد که با استفاده از سايت معرفي شده افراد به معبد بودا در مالزي متصل‬ ‫ميشوند‪ .‬دستهاي ديگر از ابزارهاي تکنو‪ -‬معنوي نيز در شکل ‪ 2‬ديده ميشود اين دسته شامل برنامهها و اپليکيشنهايي ميشود که روي‬ ‫موبايل نصب شده و در زندگي معنوي به افراد کمک ميکند به عنوان مثال نرم افزار ‪ Sun Dial‬که اوقات شرعي را اعلام ميکند در شکل‬ ‫‪ 2‬قابل مشاهده است (‪.)Ahmad & Razak, 2013‬‬ ‫شکل ‪ -1‬نمونهای از ابزارها و وبهای تکنو‪-‬معنوی محور‬ ‫‪22 Techno-spiritual‬‬

‫‪ 16‬معنویت در نسل بعدي جامعه اطلاعاتي چه جایگاهي خواهد داشت؟ ‪SCODER.ir‬‬‫رابطهي معنويت و جامعهاطلاعاتي پيشرو به دليل ورود رويکردهاي نوين ارتباطي مانند دورآگاهي‪ ،‬ارتباط اذهان و امثالهم‪ ،‬يک سويه باقي‬‫نميماند‪ .‬همانطور که گفته شد محوريت فراگرد معنويت تعالي روح است و در رويکردها معرفي شده محوريت اصلي را ارتباط اذهان و روح‬‫افراد را تشکيل ميدهد‪ .‬لذا اگر براي واقعيت تکميل شده سه ويژگي تعريف کنيم (‪ -1‬ادغام دنياي واقعي و مجازي‪ -2 ،‬نمود آن به طور سه‬‫بعدي است و محتواي مجازي را در نماي سه بعدي ارائه ميدهد ‪ -3‬در تعامل با دنياي واقعي است (‪ ))lvwav, 2009‬ميتوانيم اثر معنويت‬‫که محوريت آن را روح تشکيل ميدهد بر اين جامعه بهتر شناسايي کنيم و اصطحکاک اين دو موضوع را در اين سه ويژگي به طور بارز‬ ‫مشاهده کنيم‪ .‬در شکل شماره ‪ 3‬به اثر تعاملي و متقابل معنويت و جامعه تکميل شده اشاره شده است‪.‬‬‫نسل جديد جامعه اطلاعاتي‬ ‫معنويت‬ ‫شکل ‪ -2‬رابطه متقابل معنويت و نسل جديد جامعه اطلاعات‬ ‫نتیجهگیری‬‫با توجه به بررسیهای انجام شده میتوان نتيجه گرفت که در جامعهی امروز که بشر از فضا و دنيای واقعی فاصله گرفته است و به سمت‬‫مجازی شدن میرود‪ ،‬هر روز در تلاش برای يافتن راهی برای حذف محدوديتهای جسمش در رسيدن به اين هدف است‪ .‬معنويت فراگردی‬‫است که به افراد در تعالی روحشان کمک میکند‪ ،‬اگر معنويت را وسيلهای برای گرايش انسان به معنا بدانيم و تلاش او برای رسيدن به معنی‬‫از جهان پيرامونش با تمام ابعاد و عميق باشد‪ ،‬بنابراين جامعه نوين اطلاعاتی به بشر در اين فراگرد شناختی و معنوی میتواند کمک کرده و‬‫نقش تسهيل کننده را ايفا کند‪ .‬در تحقيقات محدودی که در زمينهی بررسی رابطهی معنويت با فناوری انجام شده است به اثر و نقش فناوری‬‫بر رشد معنوی افراد و امکانات مذهبی که فناوری در اختيار افراد میگذارد تاکيد شده که از جمله به تحقيق بوانز‪ ،)1991( 23‬احمد و رزاک‪24‬‬‫(‪ )2112‬و فولتز‪ )2112( 29‬میتوان اشاره کرد‪ .‬هدف اين نوشتار ارائهی اين ايده بوده است که نه تنها جامعهی اطلاعاتی به افراد در تعالیشان‬‫کمک میکند بلکه روح افراد نيز میتواند به عنوان يک ابزار در کنار ساير روشهای ارائه شده در جامعه تکميل شده‪ ،‬در تسريع فراگرد مجازی‬‫شدن به آنها کمک کند‪ .‬در بررسی ادبيات تحقيق اين موضوع مورد توجه محقيقين قرار نگرفته است و میتواند موضوعی بحث برانگيز برای‬‫تحقيقات آتی باشد‪ .‬شايد اين قابليت به افراد کمک کند تا ابزاری مثل اينترنت که بستر مجازی شدن آنها را شکل میدهد‪ ،‬رها کرده و به‬ ‫سمت بستری متعالیتر برای رسيدن به نقطهی اوج مجازی شدن سوق دهد‪.‬‬ ‫‪23 Bauwens‬‬ ‫‪24 Ahmad and Razak‬‬ ‫‪25 Foltz‬‬

17 49 ‫ مرداد‬،5 ‫ شماره‬،‫ سال اول‬،‫نوشتار کوتاه درباره اقتصاد دیجيتالي و کسب و کار الکترونيکي‬ ‫مراجع‬ ‫قرآن کريم‬ ‫هشي علوم‬.‫ پژ‬-‫ فصلنامه علمي‬.)‫ مؤلفهها و کارکردهاي معنويت قرآني‬،‫ معنويتگرايي در قرآن (مباني‬.)1388( .‫ جواد‬.‫ م‬،‫رودگر‬ .)14( 4 .‫اسلامي‬ 1. Ahmad, N. A., & Razak, F. H. A. (2013). ON THE EMERGENCE OF TECHNO-SPIRITUAL: THE CONCEPT AND CURRENT ISSUES. 2. Bauwens, M. (1996). Spirituality and technology: Exploring the relationship. First Monday, 1(5). 3. Crowther, S., & Hall, J. (2015). Spirituality and spiritual care in and around childbirth. Women and Birth. 4. Eisenbeiss, M., Blechschmidt, B., Backhaus, K., & Freund, P. A. (2012). “The (real) world is not enough:” motivational drivers and user behavior in virtual worlds. Journal of Interactive Marketing, 26(1), 4-20. 5. Foltz, F., & Foltz, F. (2003). Religion on the Internet: Community and virtual existence. Bulletin of Science, Technology & Society, 23(4), 321-330. 6. International Telecommunications Union, Geneva, accessed 3 June 2013(http://www.itu.int/itu- wsis/docs/2013_ITU_Contribution_to-WSIS-Implementation.pdf) 7. Karvalics, L. Z. (2007). Information Society–what is it exactly?(The meaning, history and conceptual framework of an expression). From Theory to Political Practice, 29. 8. Mishna, F., Saini, M., & Solomon, S. (2009). Ongoing and online: Children and youth's perceptions of cyber bullying. Children and Youth Services Review, 31(12), 1222-1228. 9. Olwal, A. (2009). Unobtrusive Augmentation of Physical Environments Interaction Techniques, Spatial Displays and Ubiquitous Sensing. 10. Salah Eldin Mohamed, M. (2015). The Use and Perceptions of Internet Resources and Their Impact on Library Services: An Analytical Study Among Sudanese Librarians (Doctoral dissertation, UOFK). 11. Sheldrake, R., Smart, P., & Avraamides, L. (2015). Automated tests for telephone telepathy using mobile phones. Explore: The Journal of Science and Healing. 12. Weaver, A. J., Pargament, K. I., Flannelly, K. J., & Oppenheimer, J. E. (2006). Trends in the scientific study of religion, spirituality, and health: 1965–2000. Journal of Religion and Health, 45(2), 208-214. 13. Yuen, S., Yaoyuneyong, G., & Johnson, E. (2011). Augmented reality: An overview and five directions for AR in education. Journal of Educational Technology Development and Exchange, 4(1), 119-140.

‫منابع فناوری اطلاعات منشأ ارزش آفرینی مدلهای کسب و کار‬ ‫سمیرا مهدی نسب‬ ‫دانشگاه علامه طباطبایی‪ ،‬تهران‪ ،‬ایران‬ ‫‪[email protected]‬‬ ‫مقدمه‬ ‫محققان حوزه سيستمهای اطلاعاتی همواره تحت فشار بوده اند که پاسخ مناسب برای اين سوال که \"آيا و چگونه مدلهای کسب و کار‬ ‫الکترونيک با استفاده از منابع فناوری اطلاعات خلق ارزش ميکنند؟\"بيابند‪ (Acosta & Cerdan, 2007).‬برای بيش از يک دهه محققان‬ ‫بدنبال سنجش مزايا و ارزشی بوده اند که فناوری اطلاعات برای سازمانها ايجاد ميکند‪ .‬نتيجه مطالعات بسيار متفاوت بوده و‬ ‫اصطلاح\"پارادوکس بهره وری‪ \"21‬جهت تشريح يافته ها مطرح شده است‪ (Deveraj & Kholi, 2003).‬محققانی مانند هندرسون و ونکاترامان‬ ‫)‪ (1999‬معتقدند که نقش ‪ IT‬در سازمانها از حالت سنتی پشتيبانی به طرف يک نقش استراتژيک دگرگون شده است‪ .‬برخی محققان ‪Carr,‬‬ ‫)‪ ( 2003‬اساسا منابع ‪ IT‬را بعنوان يک کالای استاندارد که فاقد هيچگونه مزيت رقابتی برای سازمان است محسوب کرده اند در حاليکه‬ ‫بيشتر کارشناسان حوزه سيستمهای اطلاعات مديريت با اين نوع اظهار نظر مخالفت کرده و معتفدند اگر چه صرف در اختيار داشتن منابع‬ ‫تکنولوژی در دنيای حاضر برتری خاصی محسوب نمی شودهمچنانکه بعضی از مطالعات نشان داده اند که مخارج ‪ IT‬ندرتا به نتايج مالی‬ ‫مطلوب می انجامد)‪ (Hoffman, 2002‬اما در عين حال قابليتهای ‪ IT‬نقش مهمی در بهبود و توسعه فرايندهای برتر کسب و کار داشته و‬ ‫موجبات تمايز و مزيت رقابتی سازمان را فراهم می آورند‪ (Bharadwaj, 2000).‬بنابراين اظهارنظرها در خصوص ارزش آفرينی مدلهای‬ ‫کسب و کار الکترونيک بخاطر شکاف بين سرمايه گذاری‪ -IT‬خصوصا در تکنولوژيهای اينترنتی‪ -‬و باور شايع کمبود ارزش مورد انتظار از‬ ‫مدلهای کسب و کار الکترونيک در حال افزايش است‪ (Zhu&Kraemer,2005).‬از سويی ديگر اکثر ادبيات حوزه کسب و کار الکترونيک‪،‬‬ ‫قويا متکی به مطالعات موردی‪ ،‬روايات نامعتبر و چارچوبهای مفهومی بوده و فاقد تئوری ها و تحقيقات تجربی مفيد می‬ ‫باشند )‪ .(Brynjolfsson&kahin;Wheeler,2002‬مطالعات موردی روی شرکتهايی نظير آمازون‪ 27‬و ای بی‪ 25‬نشان می دهد مدلهای‬ ‫کسب و کار الکترونيک می توانند خلق ارزش نمايند اما سوال اينجاست که آيا اين درس آموخته ها قابليت تعميم پذيری دارند يا خير؟‬‫‪26 Productivity Paradox‬‬‫‪27 Amazon‬‬‫‪28 Ebay‬‬

‫نوشتار کوتاه درباره اقتصاد دیجيتالي و کسب و کار الکترونيکي‪ ،‬سال اول‪ ،‬شماره ‪ ،5‬مرداد ‪19 49‬‬ ‫نطريه ها و مدلهای عمومی سازمانهای کسب و کار در راستای توسعه راهبردهای ‪ IT‬به سه دسته منبع محور‪ ،‬فعاليت محور و پيکره بندی‬ ‫ارزش شامل زنجيره ارزش(‪ ،(Porter,1985‬کارگاه ارزش و شبکه ارزش )‪ (Stabell & Fjeldstad, 1998‬تقسيم‬ ‫می شوند‪ .‬تأکيد اين نوشتار بر ارزشی است که بر پايه مدل منبع محور حاصل می شود‪.‬‬ ‫شروع ظهور ديدگاه منبع‪-‬محور در تحقيقات حوزه سيستمهای اطلاعاتی به اواسط دهه‪ 1991‬بر می گردد‪ .‬نتايج تحقيق ماتا و فوارست‪29‬‬ ‫(‪ )1992‬نشان ميدهد که مهارتهای مديريتی ‪ IT‬تنها مولفه ايجاد مزيت رقابتی پايدار در تحليل منبع محور می باشد‪ .‬بطور مثال در اين‬ ‫رابطه راس‪ 21‬وهمکاران (‪ )1991‬سيستمهای اطلاعاتی را به سه دسته ‪ IT‬تقسيم کرده اند که همراه با فرايندهای ‪ IT‬در ارزش آفرينی کسب‬ ‫و کار سازمان مشارکت دارند‪ .‬اين سه دسته دارائی شامل دارائيهای انسانی(مهارتهای فنی‪،‬درک کسب و کار‪،‬گرايش حل مساله)‪،‬‬ ‫تکنولوژيک(زير ساختها و بستر فنی‪،‬ديتابيسها‪،‬استانداردها و معماريهای شبکه) و ارتباطی(شراکت با ساير بخشها‪،‬روابط با کاربران و تأمين‬ ‫کنندگان‪،‬حمايت مديريت ارشد‪ ،‬ريسکها و مسئوليتهای تسهيم شده‪ ،‬فرهنگ منعطف) می باشد‪ .‬فرايندهای ‪ IT‬نيز بعنوان توانايی برنامه‬ ‫ريزی‪ ،‬عمليات و پشتيبانی هزينه موثر و تحويل سريع ميباشد‪.‬اين دسته بندی بعدها توسط(‪ )Bharadwaj, 2000‬اصلاح گرديد و شامل‬ ‫زير ساختهای ‪،IT‬منابع انسانی‪ IT‬و دارائيهای نامحسوس ‪ IT‬محور شد‪.‬‬ ‫نظريه منبع محور سازمان بيان می کند که به منظور ايجاد مزيت رقابتی منبع بايد ارزش اقتصادی داشته و در شرايط کنونی کمياب‬ ‫‪،‬ارزشمند‪ ،‬غيرقابل تقليد و غيرقابل جايگزينی توسط ساير منابع کمياب باشند‪.‬در اين حالت است که مزيت رقابتی ايجاد خواهد شد‪(.‬مثال‬ ‫‪ :‬سيستم عامل ‪ IOS‬برای شرکت اپل)‪ .‬منابع و قابليتهای يک شرکت ارزشمند هستند اگر و تنها اگر موجب کاهش هزينه ها و يا افزايش‬ ‫درآمد شرکت در قياس با شرايطی که شرکت از آن منابع برخوردار نباشد‪ ،‬گردند‪ .)Barney, 1997: 147(.‬در حاليکه ادبيات منبع محور‬ ‫اغلب بر تخصيص و ماندگاری ارزش مزيت رقابتی متمرکز است(‪ ،) Barney,1991‬رويکردهای نوين نظريه همچون \"قابليتهای پويا\" ايجاد‬ ‫و تصاحب موقعيتهای ارزشمند منابع را در طول زمان بررسی مينمايند‪(Teece,Pisano &Shuen,1997( .‬‬ ‫در واقع طبق اين رويکرد‪،‬قابليتهای پويا ريشه در فرايندهای مديريتی و سازمانی ارزش آفرين همچون توسعه محصول‪،‬تصميم گيريهای‬ ‫راهبردی‪،‬تشکيل اتحادهای راهبردی‪ ،‬خلق دانش و انتقال قابليتها(‪)Eisenhardt& Martin, 2000‬دارند‪.‬همچنين ظهور بازارهای مجازی‬ ‫و کسب و کارهای الکترونيک منابع جديد ارزش آفرين را پيش روی شرکتها باز نموده است چرا که توانسته است قابليتهای رابطه ای و‬ ‫مکمل جديدی را از ميان منابع و قابليتهای شرکت مورد بهره برداری قرار دهد‪( .‬مثال‪ :‬بين قابليتهای آفلاين و آنلاين) به هر حال اين بازارها‬ ‫تئوری منبع محور را با چالشی جدی مواجه ساخته است‪،‬در منابع و قابليتهای اطلاعات‪-‬محور که از تحرک و پويايی بالايی برخوردار می‬ ‫باشند احتمالا مهاجرت ارزش نيز به همان نسبت سريعتر خواهد بود و ماندگاری ارزش جديد خلق شده نيز ممکن است کاهش يابد‪.‬در‬ ‫مقابل عدم صرفه فشردگی زمانی(‪)Dierickx & Cool, 1989‬می تواند مانع موثری جهت تقليد منابع و قابليتهای ويژه شرکت که بدليل‬ ‫کاستی های بازار عامل بايد در طول زمان شکل بگيرند و بنابراين حفاظت از ارزش ايجاد شده را مقدور‬ ‫می سازند‪ ،‬باشد‪ .‬همچنين در يک اقتصاد شبکه ای راهکارهای جايگزينی جهت مالکيت يا کنترل قابليتها و منابع(بغير از توسعه داخلی و‬ ‫اکتساب) وجود دارد ‪-‬اعم از شراکت تجاری و توافقات تسهيم منابع‪-‬که در بازارهای مجازی هم نگهداشت ارزش ايجاد شده قابل دوام ترند‬ ‫و در نتيجه خلق ارزش نيز چالشی تر خواهد بود زيرا رقبا هم ممکن است به آسانی به منابع جايگزين دسترسی يابند‪.)Amit & Zott,2001(.‬‬ ‫‪25 Mata&Fuerst‬‬ ‫‪31 Ross‬‬

‫‪ 20‬آیا ممانعت از دسترسي به سایتهاي اجتماعي روشي مناسب جهت مدیریت محتوا است؟ ‪SCODER.ir‬‬ ‫در اين نوشتار سعی شده است تا با ارائه اسناد استدلال پشتيبان بر اين نکته صحه گذاشته شود که اتخاذ مدلهای کسب و کار مناسب‬ ‫خصوصا در فضای فناوری اطلاعات در ارزش آفرينی سازمانها سودمند واقع خواهد شد‪ .‬اين اسناد پشتيبان بطور خلاصه شامل منابع خلق‬ ‫ارزش در کسب و کار الکترونيک ( به هر يک از منابع بعنوان يک سند پشتيبان مستقل در متن اشاره می شود)‪ ،‬نوآوری مدل کسب و کار‬ ‫بعنوان پيشران ارزش افزايی و جايگاه مدل کسب و کار ارزش آفرين در مقابل استراتژی سازمان هستند که در ادامه به جزئيات بيشتری از‬ ‫آنها خواهيم پرداخت‪ .‬البته با توجه به اينکه بخش عمده ای از بدنه نوشتار به تشريح مدل آميت و زات‪ 21‬بعنوان منابع خلق ارزش در مدل‬ ‫کسب و کار الکترونيک می پردازد‪ ،‬ابتدا به معرفی مختصری از مدل خواهيم پرداخت‪ .‬شکل ‪ ،1‬چهار منبع خلق ارزش در کسب و کارهای‬ ‫الکترونيک را نشان می دهد )‪ .(Amit & Zott,2001‬لغت\"ارزش\" در اينجا به مجموع ارزشی که در مراودات کسب و کار الکترونيک ايجاد‬ ‫می شود بر می گردد (شامل بنگاه‪ ،‬مشتری‪ ،‬شرکا‪،‬ساير فعالان و ذينفعان)‪.‬‬ ‫شکل‪.1‬منابع خلق ارزش در کسب و کار الکترونیک(منبع‪ :‬آمیت و زات‪)1001‬‬ ‫کارایی‬ ‫اين مولفه همساز با تئوری هزينه های تراکنش‪ 22‬ويليامسون می باشد که عنوان می کند کارايی تراکنش افزايش می بايد هنگاميکه هزينه‬ ‫ها به ازای هر تراکنش کاهش می يابد و اين به معنای ارزشی است که کسب و کار الکترونيک خلق نموده است‪.‬هزينه هايی که بدين طريق‬ ‫کاهش می يابد حوزه گسترده ای را شامل می شود که عبارتند از‪:‬کاهش عدم تقارن اطلاعاتی بين خريدار و فروشنده از طريق عرضه‬ ‫اطلاعات بروز و جامع با سرعت و تسهيل انتقال اطلاعات بر بستر اينترنت‪ ،‬کاهش هزينه های جستجو و چانه زنی مشتريان از طريق اطلاعات‬ ‫بهبود يافته و سهل الوصول)‪ (Lucking-Reiley& Spulber,2001‬و رفتارهای فرصت طلبانه)‪،(Williamson, 1975‬تصميم گيريهای‬ ‫آگاهانه تر و سريعتر با بهره گيری از اتصالات ارزان بازارهای مجازی‪،‬امکان انتخاب بهتر با هزينه های پايين تر با کاهش هزينه کانالهای‬ ‫توزيع‪،‬مديريت موجودی کارامد‪،‬ساده سازی تراکنش که موجب کاهش احتمال اشتباه تراکنش می شود‪.‬در مطالعات اخير & ‪(Garciano‬‬‫‪31 Amit&Zott‬‬‫‪32 Transaction Cost‬‬

‫نوشتار کوتاه درباره اقتصاد دیجيتالي و کسب و کار الکترونيکي‪ ،‬سال اول‪ ،‬شماره ‪ ،5‬مرداد ‪21 49‬‬ ‫)‪ Kaplan,2000‬يافتند که استفاده از فرمت مزايده آنلاين در معاملات اتومبيل هزينه تراکنش ها را تا ‪ %21‬کاهش می دهد‪.‬همچنين هزينه‬ ‫های بازاريابی و فروش‪،‬پردازش تراکنشهاو ارتباطات می تواند در يک کسب و کار الکترونيک کارامد کاهش يابد همچنين پتانسيل خلق‬ ‫ارزش شرکتها از طريق مقياس پذيری‪(22‬افزايش تعداد تراکنشها بر بستر کسب و کار الکترونيک)می تواند ارتقا يابد‪Autobytel.com .‬‬ ‫يک نمونه موفق از چنين کسب و کاری است‪.‬بطور کلی گمان می رود فناوری اطلاعات جريان کاهش هزينه های تراکنشهای هماهنگی و‬ ‫اجرايی راهدايت می کند‪(Clemons&Row,1992).‬‬ ‫مکمل ها‬ ‫مفهوم مکملها زمانی مطرح می شود که داشتن سبدی از کالاها و خدمات ارزش بيشتری را نسبت به ارزش کلی داشتن هر کدام از کالاها‬ ‫به تنهايی ايجاد نمايد‪ .‬در ادبيات استراتژی)‪ (Nalebuff, Brandenburger,1996‬بر اهميت فراهم آوری کالاهای مکمل برای مشتريان‬ ‫تاکيد کرده اند‪.‬نظريه منبع محور نيز نقش مکملها را در بين دارائيهای استراتژيک بعنوان منبع خلق ارزش برجسته می سازد ‪.‬‬ ‫)‪ (Amit&Schoemaker,1993‬تئوری شبکه ارزش نيز اهميت مکملها را در ميان شرکت کنندگان شبکه برجسته ميسازد)‪. (Gulati,1999‬‬ ‫آميت و زات در تحليل خود پيشنهاد کردند که اين سبد محصول و خدمات ارزش آفرين ميتواند مکملهای عمودی(مانند خدمات پس از‬ ‫فروش) و يا افقی(توسعه محصول‪/‬خدمت مانند خريد يکجا‪)24‬باشد که توسط شرکتهای شريک تهيه ميشود‪.‬البته اغلب اين مکملها بطور‬ ‫مستقيم به کسب و کار اصلی شرکت مرتبط هستند‪.‬مانندايبوکرز‪ 22‬بعنوان يک وبسايت مسافرت آنلاين به مشتريان خدماتی از قبيل وضعيت‬ ‫آب و هوا‪ ،‬نرخ تبديل ارز‪،‬وقت ملاقات کلينيکهای واکسيناسيون هم ارائه ميدهد‪.‬اين خدمات ارزش محصولات اصلی شرکت را (فروش‬ ‫بليطهای هواپيمايی و بسته های تور تعطيلات)ارتقا بخشيده و کار را برای مشتريان تسهيل مينمايد‪.‬همچنين نکته ديگر منابع آفلاين است‬ ‫که می تواند مکمل ارائه خدمات آنلاين باشند‪.‬مانند مشتريانی که محصولات را آنلاين خريداری می کنند اما برای دريافت خدمات پس از‬ ‫فروش به مراکز سنتی‪ 21‬آفلاين مراجعه مينمايند که ضرورت شکل گيری کسب و کارهای تلفيقی سنتی و مدرن‪ 27‬شبيه بارنز اند نوبل را‬ ‫آشکار می سازد‪.‬آنها همچنين تحليل می کنند که محصولات و خدمات مکمل لزوما نبايد به کسب و کار اصلی شرکت ارتباط مستقيم داشته‬ ‫باشند مانند زوم داتکام‪ 25‬که تسهيلگر ارتباط بين کاربران اينترنت و بااستفاده از پايگاه مشتريان از طريق ترکيبی از فعاليتهای کسب و کار‬ ‫الکترونيک مانند حراج‪،‬فروش‪،‬بازاريابی مستقيم است‪.‬اين شرکت از طريق ارائه يکسری خدمات اينترنتی رايگان مانند طراحی و ايجاد‬ ‫وبسايت‪،‬دسترسی به چت روم ها‪،‬ايميل‪،‬کارتهای تبريک آنلاين‪،‬کليپهای هنری و‪..‬جذب مشتری مينمايد‪.‬بنابراين روشن است اگر چه اين‬ ‫خدمات مستقيما به کسب و کار زوم مرتبط نميشوند اما بخوبی با جنبه های اجتماعی و عوام پسندانه فعاليت آن تناسب داشته و موجب‬ ‫تسهيل ارتباطات بين اعضای وبسايت می گردند‪.‬‬ ‫قفل شدگی‬ ‫پتانسيل خلق ارزش يک کسب و کار الکترونيک به ميزانی که مشتريان تمايل به درگيری و تعهد به تکرار تعداد و حجم مراودات داشته‬ ‫باشند ارتقا می يابد‪.‬قفل شدگی از مهاجرت و ترک مشتريان و شرکای استراتژيک به سمت رقبا جلوگيری می کند و از طرق فوق الذکر‬ ‫‪33 Scalability‬‬ ‫‪34 One-Stop Shopping‬‬ ‫‪39 E-bookers‬‬ ‫‪36 Bricks and Mortar‬‬ ‫‪37 Clicks and Mortar‬‬ ‫‪38 Xoom.com‬‬

‫‪ 22‬آیا ممانعت از دسترسي به سایتهاي اجتماعي روشي مناسب جهت مدیریت محتوا است؟ ‪SCODER.ir‬‬ ‫خلق ارزش مينمايد‪.‬قفل شدگی خود را در هزينه جابجايی نشان می دهد که در چارچوب هزينه تراکنش ويليامسون)‪ (1975‬کاملا در هم‬ ‫تنيده است‪.‬ضمنا همانطور که تئوری منبع محور پيشنهاد می کند دارائی های استراتژيک يک شرکت همچون نام برند و اعتماد بين خريدار‪-‬‬ ‫فروشنده هر دو جزيی از اين کارکرد هستند‪.‬آميت و زات)‪ (2001‬در تحقيقشان چندين روش ابقای مشتريان را بررسی کرده اند‪.‬برنامه های‬ ‫وفاداری مشتريان)‪(Varian,1999‬جهت اعطای بونس ويژه به مشتريان هميشگی مانند برنامه اعطای جايزه خرده فروشی بارنز اند نوبل‪29‬‬ ‫در همکاری با مستر کارت‪.‬دوم شرکتها می توانند طراحی ويژه برای استانداردهای مالکانه و خصوصی مشتريان داشته باشند(مانند کارتهای‬ ‫خريد انحصاری آمازون)‪ .‬سوم شرکتها می توانند ارتباطات مستحکم و مطمئنی را با مشتريان پايه گذاری نمايند مثلا با امکان برقراری‬ ‫تراکنش امن و معتبر که توسط يک بنگاه حقوقی‪/‬قانونی شخص ثالث مستقل و معتبری ضمانت می شود مانند کنسداتا‪41‬شرکت اروپايی‬ ‫ارائه دهنده خدمات پست الکترونيک مستقيم با ضمانت بنگاه دولتی فرانسه‪ .CNIL41‬به هر اندازه که اعتماد مشتری به يک بنگاه کسب و‬ ‫کار الکترونيک افزايش يابد آنها احتمالا وفاداری بيشتری خواهند داشت و کمتر به سمت رقبا کشيده خواهند شد‪.‬مسئله مهم ديگر‬ ‫\"يادگيری\"مشتريان در رابطه با يک وبسايت است و زمانی که چنين يادگيری آغاز شود آنگاهی مانعی جدی برای جابجايی مشتريان به‬ ‫سمت کسب و کارهای رقيب خواهد بود‪ (Smith,Bailey&Brynjolfsson,1999).‬اين بحث قوت بيشتری هم خواهد گرفت زمانيکه‬ ‫سفارشی سازی و شخصی سازی کالا‪،‬خدمات و اطلاعات‪ ،‬مشتريان را در برآوردن نيازهايشان توانمند ميسازد‪(Amit&Zott,2001).‬‬ ‫نوآوری‬ ‫پتانسيل ارزش آفرينی نوآوريها توسط )‪ Schumpeter(1934‬مفصل ًا بيان شده است‪ .‬درحاليکه معرفی محصولات و خدمات جديد‪،‬روشهای‬ ‫جديد توليد‪،‬توزيع‪،‬بازاريابی و يا تسخير بازارهای جديد از منابع سنتی خلق ارزش از طريق نوآوری هستند‪،‬مطالعات جديد آميت و زات نشان‬ ‫می دهد نواوری در روشهای انجام ساختار يافته کسب و کارها‪،‬هدايت و همسوسازی مراودات تجاری نيز اتفاق می افتد‪.‬مثلا ايبی‪ 42‬اولين‬ ‫شرکتی بود که روش حراج آنلاين مشتری به مشتری در مقياس وسيع را معرفی کرد و ياپرايسلاين‪ 42‬بازارهای معکوس را معرفی کرد‬ ‫جاييکه خريداران فردی نيازهای خريد و قيمتهای رزرو پيشنهادی خود را به فروشندگان اعلام ميکنند‪.‬کمپانی اوتوبايتل‪ 44‬صنعت خرده‬ ‫فروشی اتومبيل در امريکا را متحول کرده است چرا که خريداران بالقوه‪،‬دلالان اتومبيل‪،‬شرکتهای مالی و بيمه ای را بهم متصل کرده و‬ ‫اصطلاحا امکان خريد بصورت يکجا‪ 24،42‬ساعته‪41‬از منزل را فراهم نموده است‪ .‬ارزش واقعی در اينجا از اتصال بازيگرانی که قبلا ارتباط‬ ‫محکمی با هم نداشتند‪،‬حذف ناکاراييها در فرايند خريد و فروش از طريق روشهای مراوداتی مبتکرانه‪،‬پاسخگويی به نيازهای نهفته و بالقوه‬ ‫مشتريان(مانند خريد ماشين بدون چانه زنی و با راحتی در منزل)و يا بکلی خلق بازارهای جديد(مانند امکان حراج ايبی برای اقلام با ارزش‬ ‫پايين‪ .‬همچنين برای مبتکران کسب و کارهای الکترونيک تا مدتها مزيت رقابتی پايدار در ورود به بازارهای جديد با روشهای نوين کسب و‬ ‫کار برقرار خواهد بود‪ .‬همچنين)‪ Amit & Zott,(2001‬تصريح کرده اند که بين هر ‪ 4‬منبع خلق ارزش وابستگی متقابل و ارتباط تنگاتنگی‬ ‫وجود دارد‪.‬‬ ‫نوآوری مدل کسب و کار پیشران ارزش آفرینی‬‫‪35 Barnesandnoble.com‬‬‫‪41 Consodata‬‬‫‪41 Commission Nationale informatique et Libertes‬‬‫‪42 ebay‬‬‫‪43 PriceLine.com‬‬‫‪44 Autobytel.com‬‬‫‪49 One-Stop‬‬‫‪46 round-the-clock‬‬

‫نوشتار کوتاه درباره اقتصاد دیجيتالي و کسب و کار الکترونيکي‪ ،‬سال اول‪ ،‬شماره ‪ ،5‬مرداد ‪23 49‬‬ ‫مطالعات جهانی توسط موسسه ‪ EIU47‬بر روی بيش از ‪4111‬مدير ارشد شرکتها انجام شده است نشان ميدهد که اکثريت(‪ )%24‬طرفدار‬ ‫مدلهای کسب و کار جديد و نوآورانه بعنوان منابع مزيت رقابتی آينده بودند‪ (Amit&Zott,2012).‬برای نشان دادن قدرت نوآوری مدل‬ ‫کسب و کار‪،‬دو مورد اچ تی سی‪ 43‬و اپل‪ 41‬مورد بررسی قرار گرفته اند‪.‬کمپانی اپل برتوليد سخت افزار و نرم افزار جديد خصوصا کامپيوترهای‬ ‫شخصی تمرکز دارد با توليد آی پاد‪ 50‬و آی تيون‪( 51‬سرويس آنلاين دانلود موزيک)توانست نوآوری عمده ای را روی مدل کسب و کار خود‬ ‫ايجاد کرده و آنرا به نحوی تغيير دهد تا موجبات يک رابطه بلند مدت و مستمر را با مشتريانش ايجاد کند(همانند مدل کسب و کار کمپانی‬ ‫ژيلت در توليد تيغ ريش تراش و دسته تيغ)‪ .‬شکل ‪ 2‬تاثيرات اين تغيير موفق مدل کسب و کار اپل رادر درآمد‪،‬سود وقيمت سهام نشان‬ ‫ميدهد)‪.(MIT Slogan,2012‬‬ ‫شکل ‪:1‬عملکرد اپل قبل و بعد از تغییر مدل کسب و کار‬ ‫اما چنين عملکردی برای هر کمپانی ديگری شبيه اچ تی سی که قويا بر نوآوری محصول و طراحی سخت افزار(توليد گوشی های همراه‬ ‫هوشمند)متمرکزاست دشوار می نمايد‪ .‬درواقع مدل کسب و کار اچ تی سی تنها به آن اجازه سودمندی از فروش گوشی و تبلت هوشمند‬ ‫نوآورانه با بهترين طراحی را داده و اچ تی سی هيچ بهره ای از موارد کاربرد اين محصولات نمی بردو(يعنی فروش تيغهای ريش تراش فوق‬ ‫العاده بدون هيچ دسته تيغی)‪ .‬شکل ‪ 2‬با مقايسه عمکرد سهام دو سال اخير دو شرکت اين حقيقت را برجسته ميسازد که در \"فضای بازار‬ ‫تکنولوژيهای پيشرفته با سرعت تغيير بالا‪،‬نوآوری محصول بدون نواوری مدل کسب و کار هميشه منجر به مزيت رقابتی پايدار نخواهد‬ ‫شد\")‪.(MIT Slogan,2012‬‬ ‫‪47 Economist Intelligence Unit‬‬ ‫‪48 HTC‬‬ ‫‪45 Apple‬‬ ‫‪91 ipod‬‬ ‫‪91 iTune‬‬

‫‪ 24‬آیا ممانعت از دسترسي به سایتهاي اجتماعي روشي مناسب جهت مدیریت محتوا است؟ ‪SCODER.ir‬‬ ‫شکل‪.3‬مقایسه قیمت سهام‪HTC, Apple‬‬ ‫یک مدل کسب و کار خوب به تنهایی برای ارزش آفرینی کافی نیست‬ ‫سازمانهای بسياری در محيط متلاطم و متغير امروزی فعاليت می کنند جاييکه ريسکهای کسب و کار در ترکيب با راهبردهای ناهمسو و‬ ‫زير ساختهای غير منعطف فناوری اطلاعات است)‪ .(Lopez,2002,2003‬يک مدلکسب و کار خوب تشريح می کند که چگونه قطعات يک‬ ‫کسب و کار بعنوان \"يک سيستم\"بايد متناسب بوده و با هم کار کنند اما يک بعد حياتی از عملکرد شرکت که مغفول می ماند مسئله رقابت‬ ‫و عملکرد متمايز و بهتر نسبت به رقباست )‪ .(Magretta,2002‬در واقع همانطور که در شکل ‪ 4‬مشخص است استراتژی شرکت انتخاب‬ ‫مدل کسب و کاری را ديکته می کند که از طريق آن شرکت در بازار رقابت خواهد کرد‪ ،‬اين مدل کسب و کار نيز به نوبه خود مستلزم‬ ‫توسعه قابليتهای هدف مشخصی می باشد)‪ .)HBS,2009‬چان‪ )2112( 22‬هدف همسوسازی راهبردی را درجه تناسب و پشتيبانی اولويتها‪،‬‬ ‫قابليتها‪ ،‬تصميمات و فعاليتهای وابسته به ‪ IT‬با اهداف کلان سازمان و واحدهای راهبردی کسب و کار میداند‪.‬‬ ‫شکل‪.4‬اتصال راهبرد‪،‬مدل کسب و کار و قابلیتها‬ ‫بر اساس تحليل شرکت مشاوره مديريت ای دی ال‪ 22‬از مقاله \"از استراتژی به مدلهای کسب و کار و تاکتيکها\" ‪ ،‬درواقع يک مدل کسب‬ ‫و کارارزش‪-‬محور شامل پيش گذاردارزش مشتری که منافع وعده داده شدۀ حاصل از پذيرش خدمات‪ /‬محصولات بنگاه برای مشتری را‬ ‫تشريح میکند‪،‬ساز و کار تحويل ارزش به مشتری شامل همۀ مسيرها و تعاملات ارتباطی مشتری که تحويل ارزش به وی را ممکن‬ ‫میسازد‪،‬نيازمندی های توليد و تحويل ارزش شامل همۀ قابليتها و منابعی که برای توليد و تحويل ارزش لازم است و منافع برای کسب و‬ ‫کارها که منطق اصلی اقتصادی‪ ،‬پيشرانهای درآمدی و مدل سودآوری را شرح میدهد‪،‬می باشد‪.‬‬ ‫نتیجه گیری‬ ‫در يک جمع بندی می توان اظهار کرد که طبق تحقيقات صورت گرفته و عليرغم نقطه نظرات متفاوتی همچون \"پارادوکس بهره وری\"‬ ‫(تقابل دو نقش سنتی و مرکز هزينه با نقش راهبردی و مرکز سودآوری پايدار)در نظريه منبع محور سازمان‪ ،‬منابع فناوری اطلاعات موجب‬‫‪92 Chan‬‬‫)‪93 Arthur D Little(ADL‬‬

‫نوشتار کوتاه درباره اقتصاد دیجيتالي و کسب و کار الکترونيکي‪ ،‬سال اول‪ ،‬شماره ‪ ،5‬مرداد ‪25 49‬‬ ‫ارزش آفرينی مدلهای کسب و کار الکترونيک هستند‪ .‬نقطه اوج اين تحليل‪ ،‬جايگاه و نقش مهمی است که منابع فناوری اطلاعات(شامل‬ ‫منابع تکنولوژيک‪ ،‬انسانی و نامحسوس طبق دسته بندی ‪)Bharadwaj,2000‬در بهبود و توسعه فرايندهای برتر کسب و کار داشته و‬ ‫بدينوسيله موجبات تمايز و مزيت رقابتی سازمان را فراهم می آورند‪ .‬همچنين رويکردهای نوين نظريه همچون \"قابليتهای پويا\"نيز با تأکيد‬ ‫بر مهارتها و فرايندهای مديريتی ارزش آفرين‪ ،‬ايجاد و تصاحب موقعيتهای ارزشمند منابع را در طول زمان بررسی مينمايند( ‪.‬‬ ‫‪(Teece,Pisano &Shuen,1997‬اما نکته مهمی که در ورای تمامی اين تحليلها و رويکردها بايد در نظر داشت مسئله يکپارچگی و انعطاف‬ ‫پذيری منابع و زير ساختهای فنی و انسانی ‪ IT‬در پاسخ به تحولات سريع بازار و تغييرات درون سازمانی متناظر و در يک کلام همسويی با‬ ‫اهداف‪،‬راهبردهاو فرايندهای کليدی کسب و کار است و مديريت صحيح اين روند مزيتی است که منجر به خلق ارزش متفاوت و رقابتی‬ ‫برای بنگاه خواهد شد‪.‬‬ ‫در نوشتار حاضر سعی گرديد با تکيه بر مفاهيم تئوريک و تحليل تجربی مقالات علمی‪،‬محرکهای ارزش آفرين مدلهای کسب و کار شامل‬ ‫‪ 4‬منبع اصلی کارايی‪،‬مکمل‪،‬قفل شدگی و نواوری تشريح گردند‪.‬همچنين بيان شد که نوآوری مدل کسب و کار می تواند شامل افزودن‬ ‫فعاليتهای جديد‪،‬مرتبط ساختن فعاليتها با روشهای جديد و يا تغيير نقش بازيگران اکوسيستم جهت انجام فعاليتها باشد‪ .‬همچنين از جمله‬ ‫موضوعاتی که پيشنهاد می گردد با توجه به توسعه کسب و کارها‪ ،‬در مطالعات آتی مورد توجه و تحليل بيشتری قرار گيرد‪ ،‬نقش انتخاب‬ ‫يک مدل کسب و کار مناسب جهت ارزش آفرينی شرکتهای مادر در کسب و کارهای تابعه به نحويکه موجب هم افزايی و ايجاد ارزش در‬ ‫کسب و کارها شود و نيز بررسی نقش استراتژی موفق فناوری اطلاعات همراستا با استراتژی کلان کسب و کار در سطح هولدينگ می باشد‬ ‫که متأسفانه با توجه به محدوديتهای پيش رو در ساختار اين نوشتار فرصت پرداختن بدان ميسر نگرديد‪.‬‬ ‫مراجع‬ ‫‪Amit, R., Zott, Ch., (2001). “Value Creation in E-Business”, Strategic management journal, 22:493-520‬‬ ‫‪Amit, R., Zott, Ch., (2012). “Creating Value Through Business Model Innovation”, MIT Sloan Mgmt‬‬ ‫‪Review,Vol.43,No.3‬‬ ‫‪Bradley, R. V., & Byrd, T. A. (2007). “Information technology architecture as a competitive advantage-‬‬ ‫‪yielding resource: a theoretical perspective”, International journal of networking and virtual organisations,‬‬ ‫‪4(1), 1-19.‬‬ ‫‪De wit, B., Meyer, R., (2001).”Strategy: Process, Content, Context: An International Perspective”, Text‬‬ ‫‪Book,Thomson Press,Third Edition.‬‬ ‫‪Magretta, J., (2002). “Why Business Models Matter”, Harvard Business Review:86-92‬‬ ‫‪Masanell, R.C, Ricart, J.E., (2009).”From Strategy to Business Models and to Tactics” , L.R.P, 43:195-215‬‬ ‫‪Mata, F. J., Fuerst, W. L., & Barney, J. B. (1995). “Information technology and sustained competitive‬‬ ‫‪advantage: A resource-based analysis”, MIS quarterly, 487-505‬‬ ‫‪Powell, T. C., & Dent-Micallef, A. (1997). Information technology as competitive advantage: The role of‬‬ ‫‪human, business, and technology resources. Strategic management journal, 18(5), 375-405.‬‬ ‫‪Soto-Acosta, p., Merono-Cerdan, A., (2008). “Analyzing E-Business Value Creation from a Resource-Based‬‬ ‫‪Perspective ”, Int. Journal of Information Mgmt, 28:49-60‬‬ ‫‪Wade, M., Hulland, J., (2004). “Review:The Resource-Based View and Information Systems‬‬ ‫‪Research:Review,Extension, and suggestion for Future Research”, MIS Quarterly, Vol.28,No.1:107-142‬‬

‫آمادگی سلامت الکترونیک؛ تحولی نو در حوزه سلامت‬ ‫منا اسدی‬ ‫دانشگاه تربیت مدرس‪ ،‬تهران‪ ،‬ایران‬ ‫‪[email protected]‬‬ ‫مقدمه‬ ‫مفهوم آمادگی الکترونيک در بسياری از حوزه ها مانند کسب و کار الکترونيک‪ ،‬تجارت الکترونيک‪ ،‬دولت الکترونيک و بانکداری الکترونيک‪،‬‬ ‫بکار می رود‪ .‬شاخص آمادگی الکترونيک‪ ،‬به عنوان \"وضعيت زيرساخت فناوری اطلاعات و ارتباطات ی کشور و توانايی مشتريان‪ ،‬کسب‬ ‫و کارها و دولت آن کشور برای استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات به منظور کسب منافع از آن\" تعريف می شود ‪(Hoerbst, et al.,‬‬ ‫)‪ .2010‬در حوزه بهداشت و درمان‪ ،‬آمادگی الکترونيک‪ ،‬مفهومی نسبتا جديد است‪ ،‬و تحت عنوان بهداشت و درمان الکترونيک مطرح می‬ ‫شود‪ .‬آمادگی سلامت الکترونيک‪ ،‬آمادگی جوامع و موسسات مراقب های بهداشتی برای تغييرات مورد انتظاری که با برنامه های مربوط‬ ‫به فناوری اطلاعات و ارتباطات همراه شده است‪ ،‬اشاره دارد )‪ .(Rezai-Rad, et al.,2012‬سلامت الکترونيک‪ ،‬به منظور رسيدگی به‬ ‫مسائل بلند مدت عدم دسترسی به مراقبت های بهداشتی و عدم کيفيت آن ها در ميان جوامع مختلف مورد استفاده قرار می گيرد‪.‬‬ ‫ارزيابی آمادگی مؤسسات مراقبت های بهداشتی قبل از اجرای برنامه های سلامت الکترونيک‪ ،‬به منظور افزايش شانس موفقيت‪ ،‬مهم می‬ ‫باشد‪.‬‬ ‫تحولات در فناوری اطلاعات و ارتباطات در نيمه دوم قرن بيستم فعاليت های اجتماعی اقتصادی در سراسر جهان را شتاب داده است‪.‬‬ ‫استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات در بهداشت و درمان را سلامت الکترونيک گويند‪ ،‬که توسط سازمان بهداشت جهانی‪ 94‬به عنوان‬ ‫\"استفاده مقرون به صرفه و امن از فناوری اطلاعات و ارتباطات در پشتيبانی از سلامت و زمينه های مرتبط با سلامت‪ ،‬شامل خدمات‬ ‫بهداشت و درمان‪ ،‬مراقبت از سلامت‪ ،‬ادبيات سلامت‪ ،‬و آموزش و دانش و پژوهش درباره سلامت\" تعريف شده است‪ .‬استفاده از سلامت‬ ‫الکترونيک‪ ،‬علاوه بر منافع مورد انتظار‪ ،‬ريسک بسياری نيز دارد‪ ،‬علی الخصوص در کشورهای در حال توسعه‪ .‬بزرگترين ريسک استفاده‬ ‫از تکنولوژی‪ ،‬گسترش شکاف ناخواسته در وضعيت سلامت و دانش ميان بخش های مختلف جامعه است‪ ،‬و بنابراين اين امر شکاف سلامت‬ ‫را به جای کاهش‪ ،‬افزايش می دهد‪ .‬يکی از روش های جلوگيری از اين شکاف‪ ،‬ارزيابی و آمادگی برای تغيير پيش از اتخاذ برنامه هايی‬ ‫است که نياز به استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات دارد‪ .‬اين فرايند آماده سازی برای سلامت الکترونيک‪ ،‬آمادگی سلامت الکترونيک‬‫‪54 WHO‬‬

‫نوشتار کوتاه درباره اقتصاد دیجيتالي و کسب و کار الکترونيکي‪ ،‬سال اول‪ ،‬شماره ‪ ،5‬مرداد ‪27 49‬‬ ‫ناميده می شود‪ .‬آمادگی سلامت الکترونيک با ارزيابی وضعيت نسبی دولت ها‪ ،‬نهادهای بهداشت و درمان‪ ،‬و يا کاربران برای اتخاذ و‬ ‫موفقيت برنامه هايی که فناوری اطلاعات و ارتباطات را بکار می برند‪ ،‬اندازه گيری می شود )‪.(Khoja, et. al., 2007‬‬ ‫خدمات بهداشت و درمان به طور فزاينده اي توسط مردم مورد نياز است و بايد بطور مؤثري ارائه شود و بطور کامل در دسترس همگان‬ ‫قرار گيرد‪ .‬سلامت الکترونيک (بهداشت و درمان بر اساس فن آوري هاي اينترنتي) وعده غلبه بر مشکلات رايج در بهداشت و درمان سنتي‬ ‫(يعني ميتني بر کاغذ) را مي دهند‪ .‬سيستم هاي پرونده سلامت الکترونيک‪ 99‬براي مثال‪ ،‬تا حدي مي توانند برخي از اين مشکلات را‬ ‫برطرف نمايند‪ :‬دسترسي محدود و به اشتراک گذاري سوابق بيمار‪ ،‬اسناد ناکارآمد‪ ،‬پرونده هاي ناقص سلامت )‪.(Li & Ray, 2009‬‬ ‫آمادگي سلامت الکترونيک اشاره دارد به آمادگي نهادهاي مراقبت هاي بهداشتي براي اجراي برنامه هايي که شامل استفاده از فناوري‬ ‫اطلاعات و ارتباطات در ارائه و مديريت خدمات سلامت مي باشد‪ .‬سطح آمادگي وابسته به شماري از عواملي مي باشد که منجر به موفقيت‬ ‫يا شکست برنامه هاي سلامت الکترونيک مي شوند‪ ،‬و بنابراين‪ ،‬اميد دستيابي به نتايج مورد نظر را افزايش يا کاهش مي دهند ‪(Khoja,‬‬ ‫)‪ .et.al.,2008‬هدف از اين تحقيق بررسي مفهوم آمادگي سلامت الکترونيک و معرفي ابعاد مؤثر آن در اتخاذ حوزه جديدي از سلامت‪،‬‬ ‫يعني سلامت الکترونيک‪ ،‬مي باشد‪ .‬در ادامه به بررسي اثرگذاري هر يک از اين ابعاد در تحول حوزه سلامت پرداخته خواهد شد‪ .‬بدون‬ ‫کسب آمادگي لازم در ابعاد معرفي شده‪ ،‬پياده سازي سيستم هاي سلامت الکترونيک با شکست مواجه خواهند شد‪ .‬اين ابعاد شامل‬ ‫آمادگي اصلي‪ ،‬آمادگي تعهد‪ ،‬آمادگي فني‪ ،‬آمادگي اجتماعي و آمادگي ساختاري مي باشند‪.‬‬ ‫آمادگی اصلی‪56‬‬ ‫عدم رضايت از وضعيت موجود‪ ،‬در هر نهادی‪ ،‬شرط اصلی اجرای هر برنامه تغييری می باشد‪ .‬بدون وجود اين شرط مهم‪ ،‬اشخاص و نهادها‬ ‫در برابر تغيير مقاومت خواهند نمود‪ .‬در واقع آمادگی برای تغيير‪ ،‬شرط اصلی هرگونه تغيير بنيادين در هر نهادی خواهد بود‪ .‬لی و‬ ‫همکارانش (‪ ،)2111‬در يک جمله‪ ،‬آمادگی اصلی را ميزان درک نيازها و ميزان ابراز رضايت از وضعيت و شرايط موجود می دانند‪ .‬مقصود‬ ‫از درک نيازها‪ ،‬شناختن نياز برای ارائه خدمات سلامت الکترونيک توسط ارزيابان می باشد‪ .‬همچنين مقصود از ميزان ابراز رضايت از‬ ‫وضعيت و شرايط موجود‪ ،‬بيان نارضايتی از خدمات و شرايط موجود سيستم کاغذی می باشد‪ .‬ارائه مراقبت و درمان‪ ،‬نيازمند مستندسازی‬ ‫اطلاعات بالينی‪ 97‬به عنوان جنبه ای ذاتی از فعاليت های روتين بالينی می باشد و از هر دو نقطه نظر حرفه ای و قانونی ضروری می باشد‬ ‫)‪ .(Li & Ray, 2009‬هنگامی که مسائل درک شده جدی تر و نارضايتی بيان شده توسط پزشکان بالاتر می شود‪ ،‬سازمان ها و ارائه‬ ‫دهندگان بهداشت و درمان آمادگی بيشتری به اتخاذ شيوه های جديد جهت ايجاد تغيير دارند و بالعکس‪ .‬مستندسازی ناکارآمد از پرونده‬ ‫های بيماران در سيستم سلامت مبتنی بر کاغذ‪ ،‬نقض حريم خصوصی بيماران‪ ،‬نارضايتی ارائه دهندگان مراقبت های بهداشتی از ناقص‬ ‫بودن و عدم دقت سيستم کاغذی‪ ،‬همچنين نارضايتی آنان از به اشتراک گذاری ضعيف پرونده های بيماران در اين سيستم از متغيرهای‬ ‫ارزيابی آمادگی اصلی سلامت الکترونيک می باشد )‪ .(Li, et al., 2010‬در واقع اين مؤلفه از ارزيابی آمادگی را می توان همان آمادگی‬ ‫برای تغيير دانست )‪ .(Coleman & Coleman, 2013‬رضايی راد و همکاران (‪ ،)2112‬دريافتند که درک مسائل مربوط به مستندسازی‬ ‫بيماران و عدم رضايت ارائه دهندگان خدمات بهداشتی درمانی از پرونده های کاغذی سلامت‪ ،‬تحت عنوان آمادگی اصلی‪ ،‬بر آمادگی برای‬ ‫سلامت الکترونيک در ايران مؤثر می باشد‪.‬‬ ‫‪55 Electronic health record systems‬‬ ‫‪56 Core readiness‬‬ ‫‪57 clinical‬‬

‫‪ 28‬آمادگي سلامت الکترونيک؛ تحولي نو در حوزه سلامت ‪SCODER.ir‬‬ ‫آمادگی تعهد‪58‬‬ ‫جانت و همکاران (‪ ،)2119‬آمادگي تعهد را شامل مشارکت فعال مردم در حوزه سلامت الکترونيک مي دانند‪ .‬در اين فرآيند‪ ،‬مردم مزايا‬ ‫و معايب سلامت الکترونيک را مورد سنجش قرار مي دهند‪ ،‬ريسک ها را ارزيابي مي کنند‪ ،‬و سلامت الکترونيک را به عنوان يک راه حل‪،‬‬ ‫مورد تحقيق قرار مي دهند‪ .‬ارزيابي ريسک‪ ،‬شامل تقاضاي شاغلان حوزه بهداشت و درمان در زمان کار و مسئوليت حرفه اي براي تصميم‬ ‫گيري درباره اينکه آيا به اطلاعات در دسترسشان که از طريق برنامه هاي کاربردي مبتني بر وب فراهم مي شود‪ ،‬اعتماد کنند يا خير‪،‬‬ ‫مي باشد‪ .‬حريم خصوصي و به دست آوردن اطلاعات قابل اعتماد براي بيماران‪ ،‬ترس از اينکه خدمات سلامت الکترونيک جايگزين سيستم‬ ‫بهداشت و درمان موجود شود‪ ،‬از جمله ريسک هاي موجود مي باشند‪ .‬بنابراين‪ ،‬نتيجه ارزيابي آمادگي تعهد‪ ،‬وابسته به ترس يا نگراني‬ ‫ارائه دهندگان مراقبت هاي بهداشتي در مورد اثرات منفي بالقوه‪ ،‬شناخت منافع پرونده هاي سلامت الکترونيک‪ ،‬و تمايل آن ها براي‬ ‫پذيرش آموزش سيستم سلامت الکترونيک مي باشد‪ .‬اثرات منفي بالقوه‪ ،‬شامل سرمايه گذاري بالا و بازپرداخت ضعيف‪ ،‬محدوديت دانش‬ ‫فناوري اطلاعات‪ ،‬هزينه زماني‪ ،‬و نگراني بابت تغيير در روال کاري مي باشد‪ .‬شناخت منافع شامل کارآمدي عمليات پزشکي‪ ،‬محافظت از‬ ‫حريم خصوصي بيماران‪ ،‬ارائه بهتر اطلاعات بيماران‪ ،‬و ارائه و به اشتراک گذاري اطلاعات به موقع مي باشد )‪ .(Li, et al., 2010‬در واقع‪،‬‬ ‫افراد در اين نوع از آمادگي‪ ،‬تجزيه و تحليل هزينه منفعت انجام داده و بر طبق نتيجه آن‪ ،‬تصميم گيري مي کنند ‪ .‬رضايي راد و همکاران‬ ‫(‪ ،)2112‬در ارزيابي آمادگي سلامت الکترونيک در ايران‪ ،‬بر تأثيرگذاري مؤلفه هاي شناخت منافع‪ ،‬اثرات منفي بالقوه‪ ،‬آموزش سلامت‬ ‫الکترونيک‪ ،‬و استراتژي ها و پشتيباني قانوني و مالي از فناوري اطلاعات‪ ،‬تحت عنوان آمادگي تعهد‪ ،‬بر آمادگي براي سلامت الکترونيک‬ ‫در ايران صحه گذاشتند‪.‬‬ ‫آمادگی فنی‬ ‫نتيجه ارزيابی آمادگی فنی وابسته به سخت افزار مورد نياز برای برنامه های کاربردی پرونده های سلامت الکترونيک‪ ،‬شبکه (دسترسی به‬ ‫اينترنت)‪ ،‬نرم افزارهای مرتبط با پرونده های سلامت الکترونيک‪ ،‬پرسنل پشتيبان فناوری اطلاعات و تجربه گذشته ارائه دهندگان مراقبت‬ ‫های بهداشتی در مورد فناوری اطلاعات‪ ،‬می باشد‪ .‬از جمله سخت افزارهای مورد نياز‪ ،‬شامل مانيتور‪ ،‬پرينتر‪ ،‬اسکنر‪ ،‬فتوکپی کننده‪ ،‬وب‬ ‫کم متصل‪ ،‬تجهيزات ديجيتالی با اشعه ايس می باشد‪ .‬زيرساخت امنيت اطلاعات (مثل ًا سيستم ديوار آتش‪ ،‬نر افزار آنتی ويروس‪ ،‬شبکه‬ ‫‪ ،)VPN‬ميزان بکارگيری از سيستم های امنيتی (مثلاً شناسايی‪ ،‬دقت داده ها‪ ،‬حفظ حريم خصوصی و کنترل دسترسی) نيز از جمله‬ ‫شاخص های آمادگی فنی در ارزيابی سلامت الکترونيک می باشد)‪ . (Rezai-Rad, et al.,2012‬درانی و همکاران (‪ ،)2112‬در مطالعه‬ ‫ای تحت عنوان نيازهای بهداشتی و ارزيابی آمادگی سلامت الکترونيک سازمان های مراقبت بهداشتی در کابل و باميان افغانستان‪ ،‬دريافتند‬ ‫که نياز برای بهبود سخت افزار و نرم افزار‪ ،‬همچنين کيفيت اينترنت در بيمارستان ها‪ ،‬دسترسی و قيمت تکنولوژی های مورد نياز و‬ ‫دسترسی نهادی به آموزش فناوری اطلاعات و ارتباطات وجود دارد‪ .‬اين سطح از آمادگی الکترونيکی در کشورهای در حال توسعه به دليل‬ ‫شکاف ديجيتالی زيادی که با کشورهای توسعه يافته دارند‪ ،‬به مراتب کمتر می باشد‪ .‬سرعت و کيفيت فناوری اطلاعات و ارتباطات‪ ،‬در‬ ‫دسترس بودن خدمات و پشتيبانی‪ ،‬در دسترس بودن و قيمت سخت افزار و نرم افزار و آموزش در فناوری اطلاعات و ارتباطات از جمله‬ ‫شاخص های شناسايی شده آمادگی فنی می باشند‪ .‬همچنين رضايی راد و همکارانش (‪ ،)2112‬در مطالعه خود دريافتند اين نوع از‬ ‫آمادگی بيشترين تأثير را بر آمادگی بر ای سلامت الکترونيک در ايران دارا می باشد‪.‬‬‫‪58 Engagement readiness‬‬

‫نوشتار کوتاه درباره اقتصاد دیجيتالي و کسب و کار الکترونيکي‪ ،‬سال اول‪ ،‬شماره ‪ ،5‬مرداد ‪29 49‬‬ ‫آمادگی اجتماعی‬ ‫ارتباط با ديگر سازمان ها و جوامع‪ ،‬به اشتراک گذاری محتوای محلی مربوطه‪ ،‬ارائه مراقبت و درمان در همکاری با ساير نهادها‪ ،‬در نظر‬ ‫گرفتن عوامل اجتماعی‪ -‬فرهنگی در ميان کارکنان‪ ،‬و در نظر گرفتن عوامل اجتماعی‪ -‬فرهنگی در ميان مشتريان از جمله شاخص های‬ ‫ارزيابی آمادگی اجتماعی می باشد‪ .‬هدف ارزيابی آمادگی اجتماعی درک ارتباطات سازمان های بهداشت و درمان با ساير نهادها (مثلا‪،‬‬ ‫بيمارستان ها و مراکز اداری) و فراهم آوردن مراقبت و درمان در همکاری با ساير سازمان های بهداشت و درمان (به عنوان مثال‪ ،‬امکانات‬ ‫تشخيصی متصل مانند آسيب شناسی‪ /‬راديولوژی) می باشد‪ .‬علاوه بر اين‪ ،‬شامل ارتباطات داخلی ميان ارائه دهندگان مراقبت های‬ ‫بهداشتی‪ :‬رسانه های ارتباطی و فراوانی ارتباطات آن ها‪ ،‬می باشد‪ .‬ارتباطات داخلی شامل روابط رو در رو‪ ،‬تلفن‪ ،‬و ايميل می باشد‪ .‬اگر‬ ‫سازمانی بهداشتی درمانی که در آن ارائه دهندگان مراقبت های بهداشتی از رسانه های چندگانه ای برای برقراری ارتباط با يکديگر‬ ‫استفاده می کنند و فراوانی ارتباطات در آن ها بالا می باشد‪ ،‬همچنين دارای اتصالات ارتباطی به هم بيمارستان ها و هم مراکز اداری‬ ‫هستند‪ ،‬و در همکاری با ساير سازمان های بهداشت و درمان برای ارائه خدمات درمانی می باشند‪ ،‬آمادگی اجتماعی بالا می باشد و‬ ‫برعکس )‪ .(Li, et al., 2010‬اين نوع از آمادگی نيز بر طبق مطالعه رضايی راد و همکارانش (‪ ،)2112‬بر آمادگی سلامت الکترونيک در‬ ‫ايران مؤثر می باشد‪.‬‬ ‫آمادگی ساختاری‬ ‫اين آمادگي تمرکز بر ايجاد ساختارهاي کارآمد به عنوان پايه اي براي پروژه هاي سلامت الکترونيک موفق در درون يک سازمان دارد‪.‬‬ ‫آمادگي ساختاري مربوط به اين مي شود که آيا يک سازمان منابع انساني کافي‪ ،‬آموزش‪ ،‬سياست ها‪ ،‬بودجه و تجهيزات مناسبي دارد که‬ ‫به درستي عمل و يا به راحتي مورد اصلاح قرار گيرند )‪ .(Li, et al., 2010‬مقررات مربوط به فناوري اطلاعات و ارتباطات‪ ،‬سياست هاي‬ ‫مربوط به صدور جواز‪ ،‬مسئوليت و باز پرداخت‪ ،‬آگاهي و حمايت از فناوري اطلاعات و ارتباطات در ميان سياستمداران‪ ،‬آگاهي و حمايت‬ ‫از فناوري اطلاعات و ارتباطات در ميان سياستگذاران نهادي از جمله مؤلفه هايي مي باشد که تحت عنوان شاخص آمادگي ساختاري به‬ ‫بحث سياست هاي لازم جهت آمادگي در سلامت الکترونيک مي پردازد‪ .‬ارائه دهندگان مراقبت هاي بهداشتي در بيمارستان هاي \"کابل\"‪،‬‬ ‫نياز براي خط مشي هاي بهتر براي اخذ مجوز‪ ،‬مسئوليت و بازگشت سرمايه گذاري در حوزه سلامت الکترونيک را از جمله نيازهاي‬ ‫ضروري در حوزه آمادگي سلامت الکترونيک مي دانند‪ .‬همچنين نياز براي آگاهي بخشي در ميان سياستمداران‪ ،‬سياستگذاران و ارائه‬ ‫دهندگان مراقبت هاي بهداشتي درمورد سلامت الکترونيک‪ ،‬به منظور پشتيباني هر چه بيشتر از برنامه هاي سلامت الکترونيک‪ ،‬وجود‬ ‫دارد )‪ . (Durrani, et al., 2012‬در حوزه آموزش‪ ،‬استفاده از فناوري اطلاعات و ارتباطات در ارتقاي آموزش براي ارائه دهندگان بهداشت‬ ‫و درمان‪ ،‬و درگيري ارائه دهندگان مراقبت هاي بهداشتي در پروژه هاي سلامت الکترونيک از جمله آمادگي هاي ساختاري است که در‬ ‫پياده سازي موفق سيستم سلامت الکترونيک مهم مي باشد‪.‬‬ ‫نتیجه گیری‬ ‫سيستم هاي سلامت الکترونيک ثابت کرده اند که مراقبت هاي بهداشتي را با ارائه خدمات درماني بهتر‪ ،‬بهبود مي بخشند‪ ،‬کارايي عمليات‬ ‫پزشکي را افزايش مي دهند و مزاياي زياد ديگري نيز دارند‪ .‬با اين وجود‪ ،‬اجراي اين چنين سيستم هايي از نظر ميزان پذيرش و قبول‪،‬‬ ‫هنوز هم مشکل بزرگي به شمار مي آيد‪ .‬ارزيابي آمادگي سلامت الکترونيک‪ ،‬نيازي ضروري براي اجرا و بکارگيري موفق سلامت الکترونيک‬ ‫مي باشد‪ .‬در اين تحقيق‪ ،‬ابعاد مؤثر بر آمادگي براي پياده سازي سلامت الکترونيک بررسي گرديد‪ .‬آمادگي اصلي‪ ،‬نياز اصلي اجراي هر‬ ‫برنامه تغييري مي باشد‪ .‬مطابق نظر لي و همکارانش (‪ ،)2111‬عدم رضايت از سيستم کاغذي موجود توسط شاغلين حوزه سلامت‪ ،‬خود‬

‫‪ 30‬آمادگي سلامت الکترونيک؛ تحولي نو در حوزه سلامت ‪SCODER.ir‬‬‫محرکي براي پياده سازي سيستم جديدي است که در آن‪ ،‬ناکارآمدي هاي موجود در سيستم قبلي را به همراه نداشته باشد ‪(Li, et‬‬‫)‪ .al., 2010‬بعد آمادگي فني‪ ،‬به نظر مي رسد اهميت خود را در کشورهاي در حال توسعه که شکاف ديجيتالي زيادي با کشورهاي‬‫توسعه يافته دارند‪ ،‬بيشتر نمايان مي سازد‪ .‬تأييد کننده اين مطلب‪ ،‬مطالعه دراني و همکارانش در سال ‪ 2112‬به منظور ارزيابي آمادگي‬‫سلامت الکترونيک سازمان هاي مراقبت بهداشتي در کابل و باميان افغانستان مي باشد‪ .‬طبق مطالعه آنان‪ ،‬نياز به وجود زيرساخت هاي‬‫حوزه فناوري اطلاعات و ارتباطات از جمله سخت افزار و نرم افزار‪ ،‬اينترنت پرسرعت و در دسترس‪ ،‬و همچنين سواد فناوري اطلاعات از‬‫جمله ملزومات براي پياده سازي موفق سيستم سلامت الکترونيک در اين کشور مي باشد‪ .‬همچنين خواجه و همکارانش در سال ‪،2117‬‬‫بر اهميت و لزوم آمادگي فني در کشورهاي در حال توسعه‪ ،‬صحه گذاشته اند‪ .‬بنابر نظر آنان‪ ،‬بکارگيري سلامت الکترونيک در کشورهاي‬‫در حال توسعه‪ ،‬علاوه بر منافع مورد انتظار‪ ،‬ريسک بسياري را در بکارگيري تکنولوژي‪ ،‬با خود به همراه دارد‪ .‬و يکي از راه هاي اجتناب از‬‫اين ريسک‪ ،‬ارزيابي کشورهاي در حال توسعه از آمادگي شان براي اتخاذ کاربردهاي فناوري اطلاعات و ارتباطات در حوزه سلامت و کسب‬‫آمادگي هاي لازم بدين منظور مي باشد )‪ .(Khoja, et. al., 2007‬بعد آمادگي اجتماعي از جنس \"ارتباطات\" مي باشد‪ .‬ارتباطات سازمان‬‫هاي بهداشت و درمان با يکديگر و همچنين ارتباطات اين سازمان ها با ساير مراکز اداري‪ ،‬لازمه يک سيستم سلامت الکترونيک موفق‬‫مي باشد‪ .‬همانطور که لي و همکارانش (‪ )2111‬اظهار داشته اند‪ ،‬برقراري ارتباطات سازمان هاي بهداشتي درماني با يکديگر از طريق‬‫رسانه هاي ارتباطي چندگانه مانند ايميل‪ ،‬فکس‪ ،‬تلفن‪ ،‬و فراواني بالاي ارتباطات در ميان آن ها‪ ،‬و داشتن همکاري با ساير سازمان هاي‬‫بهداشت و درمان براي ارائه خدمات درماني‪ ،‬آمادگي اجتماعي را براي اتخاذ سيستم هاي سلامت الکترونيک افزايش مي دهد و بدون‬‫چنين ارتباطاتي عمل ًا پياده سازي اين سيستم ها که رسالتشان ايجاد ارتباط ميان مؤلفه هاي يک سيستم مي باشد‪ ،‬با شکست مواجه‬‫مي گردد )‪ .(Li, et al., 2010‬در نهايت‪ ،‬بعد آمادگي ساختاري‪ ،‬اشاره به لزوم وجود ساختاري آماده براي استقبال از سيستم سلامت‬‫الکترونيک دارد‪ .‬سياست هاي مربوط به اخذ مجوز براي فعاليت هاي حوزه سلامت و دسترسي هاي لازم براي کاربران اين حوزه و‬‫همچنين فراهم آوردن آموزش هاي لازم به منظور بکارگيري فناوري اطلاعات در حوزه سلامت از جمله عواملي است که ساختار سازمان‬‫هاي بهداشت و درمان را مهيا براي پياده سازي موفق سيستم هاي سلامت الکترونيک مي گرداند )‪ .(Durrani, et al., 2012‬هرچند که‬‫لزوم مهيا بودن ابعاد معرفي شده به منظور کسب آمادگي براي پياده سازي سلامت الکترونيک‪ ،‬ضروري مي باشد‪ ،‬اما در اکثر موارد‪،‬‬‫شناسايي اين ابعاد توسط محققين حوزه بهداشت و سلامت و دپارتمان هاي مربوطه در دانشگاه ها و مراکز تحقيقاتي صورت پذيرفته‬‫است‪ .‬تيمي از متخصصين حوزه فناوري اطلاعات و حوزه سلامت مي توانند نيازمندي هاي اصلي پياده سازي موفق چنين سيستم هاي‬ ‫سلامت الکترونيکي را شناسايي نمايند‪.‬‬ ‫مراجع‬‫‪Coleman, A., & Coleman, M. F. (2013). Activity Theory Framework: A Basis for E-health Readiness‬‬‫‪Assessment in Health Institutions. Journal of Communication, 4, 95-100.‬‬‫‪Durrani, H., Khoja, S., Naseem, A., Scott, R. E., Gul, A., & Jan, R. (2012). Health needs and eHealth‬‬‫‪readiness assessment of health care organizations in Kabul and Bamyan, Afghanistan.‬‬‫‪Hoerbst, A., Kohl, C. D., Knaup, P., & Ammenwerth, E. (2010). Attitudes and behaviors related to the‬‬‫‪introduction of electronic health records among Austrian and German citizens. International journal of‬‬‫‪medical informatics, 79(2), 81-89.‬‬‫‪Khoja, S., Scott, R., & Gilani, S. (2008). E-health readiness assessment: promoting\" hope\" in the health-care‬‬‫‪institutions of Pakistan. World Hospitals and Health Services, 44(1), 36-38.‬‬

31 49 ‫ مرداد‬،5 ‫ شماره‬،‫ سال اول‬،‫نوشتار کوتاه درباره اقتصاد دیجيتالي و کسب و کار الکترونيکي‬ Khoja, S., Scott, R., Mohsin, M., Ishaq, A. F. M., & Casebeer, A. L. (2007). Developing a conceptual- framework for e-health readiness assessment tools for developing countries. International Hospital Federation, 79-81. Li, J., Land, L. P. W., Ray, P., & Chattopadhyaya, S. (2010). E-Health readiness framework from Electronic Health Records perspective. International Journal of Internet and Enterprise Management, 6(4), 326-348. Li, J., & Ray, P. (2009, January). E-Health Readiness Assessment Methodology (EHRAM). In World Congress on Medical Physics and Biomedical Engineering, September 7-12, 2009, Munich, Germany (pp. 151-154). Springer Berlin Heidelberg. Rezai-Rad, M., Vaezi, R., & Nattagh, F. (2012). E-health readiness assessment framework in iran. Iranian journal of public health, 41(10), 43.

‫بررسی مدلها‪ ،‬شاخص های ارزیابی آمادگی الکترونیکی‬ ‫زهرا جلاییان زعفرانی‬ ‫دانشگاه علامه طباطبایی‪ ،‬تهران‪ ،‬ایران‬ ‫‪[email protected]‬‬ ‫مقدمه‬‫در اکثر سازمانها ‪ ،‬علی رغم سرمايه گذاری زياد در جهت استفاده از فاوا‪ ،‬گسترش و نفوذ کاربردهای متنوع فناوری اطلاعات به کندی‬‫صورت می گيرد‪ ،‬از دلايل اصلی اين مشکل‪ ،‬می توان به فقدان درک صحيح از نحوه سرمايه گذاری‪ ،‬عدم تمايل سازمان نسبت به‬‫پذيرش فناوری اطلاعات و نبود انعطاف پذيری سازمانی در مقابل تعييرات ناشی از آن و نيز شناخت ناکافی نسبت به وضعيت آمادگی‬ ‫الکترونيکی سازمان ها نام برد‪.‬‬‫از آنجايی که ميان آمادگی و رشد ‪ ICT‬و توليد ناخالص داخلی ‪ GDP‬ارتباط مستقيم و مثبت بر قرار است و لذا ارزيابی آمادگی‬‫الکترونيکی‪ ،‬شناسايی شاخص ها و ارتقا اين شاخص ها ميتواند به افزايش درامد ملی و رفاه يک کشور منجر شود‪ .‬از سوی ديگر‬‫ارزيابی آمادگی الکترونيکی کشورها به رتبه بندی کشورها ‪ ،‬مقايسه آمادگی الکترونيکی کشورها و تلاش به منظور کاهش شکاف‬ ‫ديجيتالی کشورهای در حال توسعه کمک می نمايد‪.‬‬ ‫تعریف آمادگی الکترونیکی‬‫تا کنون تعاريف متعددی از آمادگی الکترونيکی ارائه شده است اما تقريبا در تمامی آنها آمادگی الکترونيکی به عنوان ميزان آمادگی و‬‫توانايی يک منطقه در بهره برداری صحيح و استفاده بهينه از فاوا تعريف شده است‪ .‬در زير تعدادی از تعاريف ارائه شده از آمادگی‬‫الکترونيک ارايه می گردد‪ .‬آمادگی الکترونيکی ‪ ،‬توانايی استفاده از فناوری اطلاعات و ارتباطات در راستای توسعه اقتصادی يک کشور‬ ‫و افزايش رفاه آن کشور است‪.‬‬‫آمادگی الکترونيکی مفهوم نسبتا جديدی است که به واسطه نفوذ سريع اينترنت در سراسر جهان و پيشرفت چشمگير استفاده از‬ ‫فناوری اطلاعات و ارتباطات در کسب و کار و صنعت توسعه يافته است (‪)Mutula & Van Brakel,2006‬‬

‫نوشتار کوتاه درباره اقتصاد دیجيتالي و کسب و کار الکترونيکي‪ ،‬سال اول‪ ،‬شماره ‪ ،5‬مرداد ‪33 49‬‬ ‫آمادگی الکترونيکی اندازه گيری درجه ای است که يک کشور‪ ،‬ملت يا اقتصاد ممکن است آماده باشد‪ ،‬تمايل داشته باشد و يا آمادگی‬ ‫دستيابی منافع و سودی که از فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی حاصل می شود را داشته باشد‪.‬‬ ‫آمادگی الکترونيکی مفهومی است که به منظور فراهم آوردن چارچوبی يکپارچه برای ارزيابی وسعت و عمق شکاف ديجيتالی ميان‬ ‫کشورهای توسعه يافته و درحال توسعه در اواخر دهه ‪ 1991‬شکل گرفت ‪.‬‬ ‫ابزارهای ارزیابی آمادگی الکترونیکی‬ ‫ابزارهای معروف که تا کنون در زمينه آمادگی الکترونيکی مطرح شده است در دو سطح خرد و کلان صورت می گيرد که شاخص‬ ‫های آمادگی در سطح کلان معمولا به منظور رتبه بندی و مقايسه ميان کشورها توسط موسسات و نهادهای معتبر بين المللی صورت‬ ‫می گيرد و ارزيابی آمادگی الکترونيکی در سطح خرد به مقايسه شاخص های جزيی تر نظير شبکه )‪،(NETWORK‬‬ ‫کاربردها)‪ ،(Application‬دسترسی وب )‪(Web Accessibility‬و آمادگی)‪ (Readiness‬که به‪ NAWAR‬معروف می باشد و به مقايسه‬ ‫شرکتها‪ NGO ،‬ها و سازمانها در يک کشور و يا ميان کشورها می پردازد‪ .‬تا کنون اکثر مدلها و ابزارهای ارزيابی آمادگی الکترونيکی‬ ‫در سطح خرد غالبا مبتنی بر پذيرش تجارت الکترونيک بوده و متناسب با جامعه مورد نظر بوده است‪ .‬در جدول ‪ 1‬دسته بندی جامعی‬ ‫از مدل های جهانی ارزيابی آمادگی الکترونيکی در سطح کلان و معيارهای آن نشان داده شده است‪.‬‬ ‫جدول‪ -1‬مدلهای ارزیابی آمادگی الکترونیکی در سطح کلان‬‫معيارهاي مدل‬ ‫محقق ‪ /‬سازمان‪ /‬مرکز ارايه دهنده ‪ /‬موسسه‬ ‫مدل ‪ /‬سال‬‫گروه پروژه سياستگذاري سيستم هاي رايانه اي زيرساخت‪ ،‬دسترسي‪ ،‬کاربردها و خدمات شبکه اي‪ ،‬اقتصاد شبکه‬ ‫)‪CSPP (1998‬‬ ‫اي‪ ،‬توانمند سازها‬‫گروه موزاييک اولين بار در دانشگاه پرينستون به فراگيري‪ ،‬پراکندگي‪ ،‬جذب بخش‪ ،‬زيرساخت اتصال‪ ،‬زيرساخت‬ ‫)‪Mosaic(1998‬‬ ‫سازماني‪ ،‬مهارت استفاده‬ ‫عنوان پروژه جهاني انتشار اينترنت‬‫زيرساخت فاوا‪ ،‬محيط حقوقي و سياسي‪ ،‬فعاليتهاي سازمانهاي‬ ‫توسعه بين المللي آمريکا‬ ‫)‪USAID (1999‬‬ ‫غيردولتي‪ ،‬نيروي ماهر‬‫مرکز توسعه بين المللي در دانشگاه هاروارد با آموزش شبکه اي‪ ،‬سياست دسترسي‪ ،‬اقتصاد ‪ ،‬اجتماع‬ ‫)‪CID (2000‬‬ ‫همکاري شرکت ‪IBM‬‬‫کميته سامان دهي تجارت الکترونيکي و گروه دسترسي به زيرساخت‪ ،‬دسترسي به خدمات شبکه اي‪ ،‬سطح‬ ‫)‪APEC (2000‬‬‫استفاده از اينترنت‪ ،‬ترويج و امکانات‪ ،‬مهارتها‪ ،‬موقعيت اقتصاد‬ ‫همکاري هاي اقتصادي آسيا و اقيانوسيه‬ ‫ديجيتالي‬‫هزينه‪ ،‬اعتماد‪ ،‬سياست‪ ،‬نيروي کار‪ ،‬حمايت بنگاه هاي کسب و‬ ‫اتحاديه خدمات فناوري اطلاعات جهان‬ ‫)‪WITSA (2000‬‬ ‫کار از تجارت الکترونيکي‪ ،‬فناوري ‪ ،‬نگرش مشتريان‬‫)‪ McConnell(2000‬موسسه بين المللي مک کانل و با همکاري قابليت اتصال‪ ،‬رهبري الکترونيکي‪ ،‬امنيت‪ ،‬نيروي انياني‪ ،‬محيط‬ ‫کسب و کار‬ ‫اتحاديه جهاني فناوري اطلاعات وخدمات‬

‫‪ 34‬بررسي مدلها‪ ،‬شاخص هاي ارزیابي آمادگي الکترونيکي ‪SCODER.ir‬‬‫واحد هوشمندي نشريه اکونوميست در انگلستان زيرساخت فناوري‪ ،‬محيط کسب و کار‪ ،‬محيط فرهنگي و‬ ‫)‪EIU (2000‬‬ ‫احتماعي‪ ،‬محيط قانوني‪ ،‬سياستهاي دولت‪ ،‬پذيرش کسب و کار‬ ‫)‪SIBS(2001‬‬‫مخابرات‪ ،‬کاربرد‪ ،‬اينترنت‪ ،‬امنيت‪ ،‬آموزش‪ ،‬مهارت‪ ،‬تجارت‬ ‫برنامه جامعه اطلاعاتي کميسيون اروپا‬ ‫)‪CIDCM (2001‬‬‫الکترونيک‪ ،‬دولت الکترونيک‪ ،‬سلامت الکترونيک‪ ،‬حمل و نقل‪،‬‬ ‫)‪NRI (2001‬‬ ‫)‪KAM(2002‬‬ ‫امور اجتماعي‬ ‫)‪DAI (2003‬‬ ‫)‪MIT(2004‬‬‫مرکز توسعه بين المللي و مديريت تصاد در تاريخچه‪ ،‬عوامل اصلي توسعه اينترنت‪ ،‬توسعه اينترنت و سياست‬‫فاوا‪ ،‬مذااکرات بين فعالان اصلي‬ ‫دانشگاه مريلند‬‫کاربري شبکه ‪ ،‬توانمندسازها‬ ‫مجمع جهاني اقتصاد‬‫محرکهاي اقتصادي‪ ،‬آموزش ‪ ،‬نو آوري ‪ ،‬فاوا‬ ‫گروه ارزيابي دانش بانک جهاني‬‫زير ساخت ‪ ،‬توانايي دسترسي‪ ،‬سطح دانش‪ ،‬کيفيت خدمات‪،‬‬ ‫اتحاديه بين المللي مخابرات‬ ‫کاربرد اينترنت‬‫دسترسي ‪ ،‬قابليت‪ ،‬فرصت‬ ‫تيم تحقيقاتي دانشگاه ‪MIT‬‬‫مدلهای ارائه شده برای ارزيابی آمادگی الکترونيکی در سطح ملی بسيار متعدد هستند و هر کدام از زاويه ديد خود به ارزيابی آمادگی‬‫الکترونيکی پرداخته اند‪ .‬اما مدلهای آمادگی الکترونيکی در سطح سازمانی تا کنون بسيار اندک بوده و صرفا فقط متناسب با آن منطقه‬ ‫می باشد‪ .‬معروف ترين مدلهای آمادگی الکترونيکی در سطح سازمانی عبارتند از‪:‬‬ ‫‪ .1‬مدل بلوغ کسب و کار الکترونيک ‪EMM‬‬ ‫‪ .2‬مدل آمادگی الکترونيکی مشاهده شده ‪PERM‬‬ ‫‪ .2‬مدل ‪KPMG‬‬ ‫‪ .4‬مدل ‪P3I3‬‬

‫نوشتار کوتاه درباره اقتصاد دیجيتالي و کسب و کار الکترونيکي‪ ،‬سال اول‪ ،‬شماره ‪ ،5‬مرداد ‪35 49‬‬‫شاخص ها‬ ‫جدول ‪ -1‬مدلهای ارزیابی آمادگی الکترونیکی در سطح خرد‬ ‫مدل‪ /‬سال‬ ‫سازمان‪ /‬مرکز ارائه دهنده هدف‬‫استراتژي سازمان‪ ،‬مديريت عملکرد‪ ،‬تحويل و عمليات‬ ‫دانشگاه کارنگي ملون در ارزيابي کسب و کار الکترونيک‬ ‫‪EMM‬‬‫فرايندهاي ارزش شبکه‪ ،‬امنيت‪ ،‬سيتمها‪ ،‬فناوري‪ ،‬ماليات و‬ ‫ايالات متحده‬ ‫(‪)2114‬‬ ‫قانون‬‫همکاري دانشگاه هاي بررسي ميزان پذيرش تجارت آمادگي الکترونيکي سازماني دريافتي با متغيرهايي چون‬ ‫‪PERM‬‬ ‫)‪(2003‬‬‫الکترونيک از سوي سازمانها آگاهي ‪ ،‬منابع کسب و کار‪ ،‬تعهد و راهبر‪ .‬آمادگي‬ ‫منچستر و اوکلند‬‫الکترونيکي محيط دريافتي با متغيرهايي همچون آمادگي‬ ‫دولت‪.‬‬‫)‪ P3I3 (2003‬گروه فناوري الکترونيکي ارزيابي سطح دولت الکترونيک آمادگي فاوا‪ ،‬سياست فاوا ‪ ،‬زيرساخت فاوا‪ ،‬نيروي ماهر‪،‬‬‫و رهبري الکترونيک سازمانها فرايند‪ ،‬صلاحيت ‪ ،‬شايستگي‬ ‫در هند‬‫‪ KPMG(200‬شرکت مشاوره اي ارزيابي توانمندي هاي سازمانها استراتژي الکترونيکي ‪ ،‬معماري‪ ،‬مديريت ريسک و پرژه ‪،‬‬‫براي پياده سازي خدمات رساني قابليت اي سازمان‪ ،‬مديريت زنجيره تامين‪ ،‬مديريت‬ ‫‪KPMG‬‬ ‫)‪0‬‬ ‫الکترونيکي به شهروندان عملکرد‬ ‫کانادايي‬ ‫در جدول زير ‪ ،‬سطوح مختلف برخي از مدلهاي ارزيابي آمادگي الکترونيکي ارايه گرديده است‬ ‫جدول ‪ -3‬سطوح مدلهای ارزیابی آمادگی الکترونیکی‬‫مدلهاي ارزيابي آمادگي الکترونيکي سطح‬ ‫زيرساخت اطلاعاتي‬ ‫‪CID,APEC,CSSP,MCCONNELL,EIU,ITU,USAID,CIDC‬‬‫قابليت ارائه و موجوديت اينترنت‬ ‫‪M,NRI‬‬ ‫‪CID,APEC,CSSP,MCCONNELL,EIU ,CIDCM,NRI‬‬‫‪ CID,APEC,CSSP,MCCONNELL,EIU,ITU,USAID,NRI‬سرعت و کيفيت شبکه‬‫نرم افزار و سخت افزار شبکه‬ ‫‪CID,APEC,CSSP,MCCONNELL,EIU ,NRI‬‬‫سرويس ها و پشتيباني فناوري اطلاعات و ارتباطات‬ ‫‪CID,EIU‬‬‫‪ CID,APEC,CSSP,MCCONNELL,EIU,ITU,USAID,NRI‬مهارتها و منابع انساني (سواد اطلاعاتي)‬

‫‪ 36‬بررسي مدلها‪ ،‬شاخص هاي ارزیابي آمادگي الکترونيکي ‪SCODER.ir‬‬‫افراد وسازمانهاي برخط (کارمندان و بخشها)‬ ‫‪CID,APEC,CSSP,MCCONNELL,EIU,ITU,NRI‬‬ ‫محتواي مناسب محلي‬ ‫‪CID,APEC,EIU‬‬ ‫‪MCCONNELL,EIU,ITU,USAID‬‬‫پشتيباني مالي و سرمايه گذاري براي توسعه ‪ICT‬‬ ‫‪CID,APEC,CSSP,EIU‬‬ ‫فناوري اطلاعات و ارتباطات در محل کار‬ ‫‪CID,EIU‬‬ ‫فرصتهاي شغلي فناوري اطلاعات و ارتباطات‬ ‫‪CID,APEC,CSSP,EIU‬‬ ‫تجارت الکترونيک ‪B2C‬‬ ‫‪CID,APEC,EIU‬‬ ‫تجارت الکترونيک ‪B2B‬‬ ‫‪CID,APEC,MCCONNELL,USAID,NRI‬‬ ‫دولت الکترونيک‬ ‫‪CID,APEC,MCCONNELL,EIU,USAID,NRI‬‬ ‫محيط قانوني و مقرراتي (مثل قانون کپي رايت)‬ ‫‪CID,CSSP,EIU,CIDCM‬‬ ‫سياست و مديريت فناوري اطلاعات‬ ‫‪APEC,ITU‬‬ ‫منافع سرويسهاي الکترونيکي (هطيه و شارپ)‬‫امنبت رمزنگاري (مثل زيرساخت عمومي‪ ،‬امضاي‬ ‫‪APEC,CSSP,MCCONNELL,EIU,USAID‬‬ ‫ديجيتال‪ ،‬حريم و ‪)...‬‬ ‫‪EIU,CSPP‬‬ ‫درجه نوآوري‬ ‫‪APEC,EIU‬‬ ‫استانداردهاي صنعتي‬‫متدولوژي مورد استفاده براي ارزيابي آمادگي الکترونيکي در مهمترين مدلهاي ارزيابي مورد استفاده به شرح جدول زير است‪.‬‬‫جدول ‪ -4‬متدولوژی مورد استفاده برای ارزیابی آمادگی الکترونیکی در مهمترین مدلهای ارزیابی‬‫پرسشنامه‬ ‫روش آماري‬ ‫تحليل وقايع و سوابق تجربيات موفق‬ ‫مدل‬ ‫گذشته‬‫‪‬‬ ‫‪CSSP‬‬‫‪‬‬ ‫‪CID‬‬‫‪‬‬ ‫‪APEC‬‬‫‪‬‬ ‫‪WITSA‬‬ ‫‪   MCCONNELL‬‬

‫نوشتار کوتاه درباره اقتصاد دیجيتالي و کسب و کار الکترونيکي‪ ،‬سال اول‪ ،‬شماره ‪ ،5‬مرداد ‪37 49‬‬ ‫& ‪Crenshaw‬‬ ‫‪Robinson‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪CIDCM‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪MOSAIC‬‬ ‫‪‬‬ ‫‪USAID‬‬ ‫‪‬‬‫درسالهای اخير به علت تعدد مدلهای ارزيابی آمادگی الکترونيکی با اهداف مختلف‪ ،‬بحث جديد ارزيابی خود مدلها و شناسايی مولفه‬‫های مشترک مطرح شد‪ .‬همچنين برخی محققان بسته به شرايط بومی جامعه خود به طراحی چارچوبی مختص ارزيابی منطقه خود‬‫پرداخته اند‪ .‬در ايران مهمترين تحقيق بعمل آمده توسط دکتر حنفی زاده و همکاران وی در پروژه ملی \" تهيه و تدوين شاخص های‬‫توسعه فناوری ارتباطات و اطلاعات در کشور و اراوه راهکارهای استخراج آنها\" بود که ‪ 7‬بعد اصلی زيرساخت اصلی‪ ،‬دولت الکترونيک‪،‬‬‫اقتصاد الکترونيکی‪ ،‬آموزش الکترونيکی‪ ،‬جامعه الکترونيکی‪ ،‬بهداشت الکترونيکی و توانمندسازهای دنيای شبکه ای و ‪ 15‬مولفه و ‪154‬‬‫شاخص شناسايی و مورد ارزيابی قرار گرفت‪ .‬همچنين پروفسور صنايعی و همکارانش (‪ )2119‬به توسعه مدل ارزيابی آمادگی صنعت‬‫بيمه ايران جهت موفقيت تجارت الکترونيک و بيمه الکترونيک پرداخته اند اين مدل به صورت ماتريسی دوبعدی ‪ 4*2‬شامل عوامل‬‫تاثير گذار بر آمادگی فناوری اطلاعات و آمادگی کسب و کار می باشد‪ .‬بعد افقی نيز شامل ضرورت کسب و کار‪ ،‬حمايت اجرايی‪ ،‬روش‬ ‫توسعه و گرايش فرايند کسب و کار می باشد‪.‬‬ ‫نتیجه گیری‬‫وجود مدلهای ارزيابی آمادگی الکترونيکی موجب برنامه ريزی دقيق تر برای ورود هوشمندانه به عصر اطلاعات می باشد‪ .‬مدلهای‬‫مختلفی برای ارزيابی آمادگی الکترونيکی توسط شرکتهای مشاوره ای و دانشگاه ها عرضه و بکار گرفته شده است‪ .‬در نگاه سطحی هر‬‫کدام از اين مدلهای ميزان آمادگی يک جامعه را در بهره برداری از فناوری اطلاعات و تجارت الکترونيک نشان ميدهد‪ .‬در نگاهی دقيق‬‫تر اين مدلها از تعاريف بسيار گسترده و متنوعی و روشهای سنجش متفاوتی برخوردارند‪ .‬با بررسی روشها و مدلها مختلف ارزيابی‬‫آمادگی الکترونيکی به اين نتيجه می توان رسيد که روشهای قديمی تر بيشتر بر دسترسی به زيرساخت فناوری اطلاعات‪ ،‬با تمرکز بر‬‫مالکيت‪ ،‬دسترس پذيری‪ ،‬توان مالی تهيه زيرساخت تاکيد دارند ‪ .‬اما به مرور زمان شاخص ها به سمت تمرکز بر ابعادی سوق پيدا‬‫کرده اند که آمادگی الکترونيکی و کاهش شکاف ديجيتال را ايجاد می کند ‪ .‬در کشور ما مدل يا شاخص معينی برای سنجش آمادگی‬‫الکترونيکی کشور وجود ندارد و تنها ملاک ارزيابی‪ ،‬گزارشات سازمانها و نهادهای خارجی است‪ .‬بنابراين لازم است تهيه گزارش آمادگی‬ ‫الکترونيکی کشور در حوزه های مختلفی همچون دولت الکترونيک‪ ،‬تجارت الکترونيکی و آموزش الکترونيکی مورد توجه قرار گيرد‪.‬‬ ‫مراجع‬‫‪Hanafizadeh,P.,Hanafizadeh,M.R., & Khodabakhshi,M.R.(2009b). Taxonomy of e-readiness assessement‬‬‫‪measures. International Journal of Information Management,29(3),189-‬‬‫‪195.doi:10.1016/j.ijimfomgt.2008.06.02‬‬‫‪Dada,Danish (2006).e-readiness for developing countries:moving the focus from the environment to yhe‬‬‫‪users,EJISDC,27,6,1-14 , 2006‬‬‫‪Taxonomy of e-readiness assessment measures,Payam Hanafizadeh, Mohammad Reza Hanafizadeh,‬‬‫‪Mohsen Khodabakhshi, International Journal of Information Management 29 (2009) 189–195‬‬

SCODER.ir ‫ شاخص هاي ارزیابي آمادگي الکترونيکي‬،‫ بررسي مدلها‬38Business process portfolio selection in re-engineering projects ,nna Darmani, Payam Hanafizadeh,BPMJ,19,6. 2013Sanayei, A., Torkestani, M. S., Ahadi, P.. Readiness Assessment of Iran’s Insurance Industry forE-Commerce and E-Insurance Success. International Journal of Information Science andManagement, 7, 1(2009), pp 91-105‫ دومين کنفرانس‬،‫ مليحه باقري دهنوي‬،‫ارايه مدل مفهومي براي ارزيابي آمادگي الکترونيکي سازمانهاي دولتي با کمک روش دلفي‬ .‫ دانشگاه آزاد اسلامي واحد لاهيجان‬،1351 ‫ آبان‬،‫ملي مهندسي نرم افزار لاهيجان‬

‫نوآوريهاي فناوري بر عملکرد مدل كسب و كار تاثير گذار است‬ ‫مهدی محمودصالحی‬ ‫دانشگاه علامه طباطبايي ‪ ،‬تهران‪ ،‬ایران‬ ‫‪[email protected]‬‬ ‫مقدمه‬‫امروزه سازمانها در شرايط پيچيده و پرتلاطم فعاليت می کنند‪ .‬به دليل پيشرفتهای فناوری‪ ،‬دنيای کسب و کا با سرعتی باورنکردنی‬‫درحال تغيير است‪ .‬برای اغلب سازمانها‪ ،‬توانايی پايش‪ ،‬شناخت و فايق آمدن بر اين تغييرات و همراستا شدن با آن امری ضروری است‪.‬‬‫فناوری و نوآوری فناوری در ترکيب با سرمايه و منابع انسانی می توانند در شرايط افول و رکود همانند موتور توسعه کسب وکار عمل‬‫نمايند‪ .‬سرمايه به تنهايی قادر به برطرف نمودن مشکل فقر در کشورهای در حال توسعه نيست بلکه همچون کشورهای توسعه يافته‪،‬‬‫نوآوری می تواند فرصتهای جديدی در توسعه کسب و کار برای رسيدن به عملکرد بهتر در اختيار اين کشورها قرار دهد که به افزايش‬‫درآمد و سطح زندگی کمک می کند(‪ .)Bradley, et al., 2012‬در اين تحقيق اهميت نوآوری و فناوری در موفقيت بلندمدت کسب و‬‫کار و بقاء در محيطی رقابتی را مطالعه نموده و تاثير نوآوری فناوری بر مدل کسب وکار را بررسی می کنيم‪ .‬با اينکه تاثير نوآوری به‬‫خصوص نوآوری فناوری در توسعه کسب وکار تا حدی بديهی به نظر می رسد اما نشان دادن اينکه نوآوری فناوری در چه شرايطی و‬‫چگونه به توسعه مدل کسب و کار منجر می شود موضوعی است که در اين تحقيق به آن پرداخته می گردد‪ .‬به نظر می رسد مدل کسب‬‫و کار تحت تاثير عوامل چندی توسعه يافته و متحول می گردد‪ ،‬يکی از اين عوامل فناوری و نوآوری در فناوری است‪ .‬فناوری با تاثير بر‬‫هسته مرکزی کسب و کار‪ ،‬تغييرات اساسی در آن ايجاد می کند‪ .‬نوآوری در فناوری ممکن است سبب تغيير محصول‪ ،‬بازار‪ ،‬روشهای‬‫توليد و حتی نوع صنعت شود‪ .‬انتخاب مدل کسب وکار مناسب که به تبع تغييرات فناوری صورت می گيرد‪ ،‬در تجاری شدن نوآوری و‬ ‫ايجاد ارزش برای سازمان تاثير بسزايی دارد‪.‬‬ ‫نوآوری در مدل کسب و کار‬‫نوآوری در مدل کسب و کار زمانی اتفاق می افتد که شرکتی خود را با يک رويکرد و روش جديدی برای تجاری سازی دارايی های اصلی‬‫انطباق دهد(‪ .)Gambardella and McGahan, 2010‬دارايیهای سازمان اعم از مشهود و نامشهود مشمول تغييرات و نوآوری هستند‪،‬‬‫فناوری از جمله اين دارايیها است که در روند توسعه کسب وکار و انطباق با شرايط محيطی نقش دارد‪ .‬مدل کسب و کار چارچوب‬‫فکری مديران‪ ،‬کارآفرينان و توسعه دهندگان را درجهت تعيين روش تجاری سازی فناوری شکل می دهد که اين ارتباط سازمان را بسيار‬‫توانمند می سازد‪ .‬ارتباط بين انتخاب مدل کسب و کار و تکنولوژی می تواند دوسويه و پيچيده باشد‪ .‬با اين حال فناوری و نوآوری در‬

‫‪ 40‬نوآوریهاي فناوري بر عملکرد مدل کسب و کار تاثير گذار است ‪SCODER.ir‬‬‫فناوری می تواند تاثير مهمتری بر توسعه مدل کسب و کار داشته باشد‪ .‬با اينکه ساخت مدل کسب و کار اساسا مجزا از فناوری است اما‬‫مدل کسب و کار ارتباط تنگاتنگی با نوآوری درفناوری دارد‪ .‬در چارچوب مدل کسب و کار روابط بين مدل و سايربخشها مورد توجه است‬‫که در اين بين فناوری يک عامل مرتبط دوسويه با مدل کسب و کار است‪ ،‬از يک سو مدل کسب و کار ارتباط بين فناوری و عملکرد‬‫سازمان را وساطت می کند و از سوی ديگر توسعه فناوری عاملی در جهت تغيير مدل کسب و کار در راستای تعامل و پذيرش کاربران‬‫است‪ .‬از نظر تاريخی نمونههای بسياری تاثير نوآوری فناوری را بر توسعه مدلهای کسب و کار نشان می دهد( ‪Baden and‬‬ ‫‪.)Haefliger,2013‬‬‫علاوه براين‪ ،‬نوآوری فرايندها و روشهای انجام کار هم می توانند به توسعه مدل کسب و کار منجر شود برای مثال فرايند توليد به هنگام‬‫که توسط ژاپنی ها معرفی گرديد يک انقلاب در روشهای توليد ايجاد نمود که خود منجر به توسعه مدلهای جديد کسب و کار شد‪ .‬در‬‫واقع فناوری و مدل کسب و کار به طور منظمی باهم در ارتباطند‪ ،‬تا جايی که تقليد روشها و رويکردهای سازمان های ديگر(فناوری) و‬‫بکارگيری آن در فضای جديد می تواند منجر به توسعه مدل کسب و کار جديدی شود)‪ . (Teece,2010‬برای نمونه زمانی که سايت‬‫آمازون در سال ‪ 1992‬برپا شد‪ ،‬فناوری جديدی که شرکت ‪ Sears Roebuck‬جهت تحويل سفارشات پستی استفاده می کرد را به‬‫منظورخرده فروشی کتاب بکارگرفت‪ .‬آمازون هم مانند شرکت ‪( Easy-Jet‬يک شرکت اروپايی موفق در صنعت خطوط هوايی) که يک‬‫مدل کسب و کار غالب در صنعت را از شرکت ‪ Southwest Airlines‬تقليد کرد‪ ،‬يک مدل کسب و کار جديدی را اختراع ننمود بلکه‬‫يک مدل کسب و کارشناخته شده ای را بکارگرفته و آن را در زمينه و محيط جديد پياده سازی نمودند(‪.)Baden and Haefliger,2013‬‬‫تا به اينجا ديديم که تغييرات فناوری که بر اساس نوآوری يا تقليد ايجاد می گردد می تواند مدل کسب وکار را دستخوش تغيير کند‪،‬‬‫علاوه براين مدل کسب و کار به واسطه جهش فناوری نيز می تواندتغيير نموده و توسعه يابد‪ .‬اساسا در مقابل تغييرات جهشی و عمده در‬‫فناوری‪ ،‬توسعه شگرفی را در کسب و کار بايد انتظار داشت(‪ .)Casadesus, Enric,2010‬به عنوان مثال توسعه موتورجستجوی پويای‬‫دوطرفه گوگل در سال ‪ 2112‬يک جهش در فناوری بود که مدل کسب و کار را به کلی تغيير داد(‪.)Baden and Haefliger,2013‬‬‫گوگل يک واسط مشترک معرفی نمود که يک سوی آن تبليغ کننده و در سوی ديگرش کاربران قرار داشتند‪ .‬لحظه ای که کاربر برای‬‫يافتن کالا‪/‬خدمتی در گوگل جستجو می کند در همان لحظه توليدکننده‪/‬ارائه دهنده‪ ،‬تبليغ مورد نظر را در دسترس کاربر قرار می دهد‪،‬‬ ‫يعنی در يک آن خريدار و فروشنده يکديگر را می يابند‪.‬‬‫رابطه مدل کسب وکار و عملکرد سازمانی همواره متاثر از رابطه توسعه مدل کسب وکار و نوآوری فناوری بوده است‪ .‬با اين حال تحقيقاتی‬‫وجود دارند که نشان می دهند مدل کسب و کار تاثير مثبتی بر عملکرد سازمان دارد (‪ .) Zott and Amit,2007‬از طرفی باتوجه به‬‫پيشينه تحقيق‪ ،‬می توان گفت که نوآوری فناوری تاثير مثبتی برعملکردسازمانی دارد (‪ .) Bierly and Chakrabarti, 1996‬علی رغم‬‫اين حقيقت که درک چگونگی تاثير نوآوری بر عملکرد از طريق مدل کسب و کار چندان روشن نيست و برای فهم آن نياز به شواهد‬‫بيشتری است اما اين فرض که نوآوری فناوری بر عملکرد مدل کسب و کار تاثير مثبت دارد‪ ،‬قابل اغماض نيست‪ .‬در اين زمينه دو نگاه‬‫مختلف وجود دارد‪ .‬گروهی معتقدند مدل کسب و کار بخشی از مضامين استراتژی است که در ارتباط با فناوری است‪ ،‬اين گروه از جنبه‬‫کارايی و بديع بودن به مدل کسب و کار نگاه می کنند و معتقدند که نوآوریهای فناوری تاثير زيادی در تغيير مدل کسب وکار دارد‪.‬‬‫گروهی ديگر معتقدند اساسا مدل کسب و کار و نوآوری مدل کسب و کار مجزا از استراتژی و فناوری است اين گروه بررسی می کنند که‬‫آيا مدل کسب و کار و نوآوری در مدل کسب و کار می تواند به صورت بالقوه ای در تغيير هسته استراتژی و فناوری موثرباشد( ‪Baden‬‬ ‫‪.)and Haefliger,2013‬‬

‫نوشتار کوتاه درباره اقتصاد دیجيتالي و کسب و کار الکترونيکي‪ ،‬سال اول‪ ،‬شماره ‪ ،5‬مرداد ‪41 49‬‬ ‫تا کنون شواهدی از تاثير نوآوری فناوری در تغيير و توسعه مدل کسب و کار ارائه گرديد و همچنين نشان داديم که مدل کسب و کار‬ ‫می تواند در رابطه بين نوآوری فناوری و عملکرد سازمان به عنوان يک متغير ميانجی نقش آفرينی کند‪ .‬در اين قسمت می خواهيم نشان‬ ‫دهيم که فناوری بدون توسعه يک مدل کسب و کار مناسب قادر به معرفی به بازار نخواهد بود و ای بسا که با شکست مواجه گردد‪ .‬مدل‬ ‫کسب و کار عامل مهمی در توسعه پايدار می باشد‪ .‬برای تجاری سازی نوآوریها و معرفی پارادايمهای جديد فناوری نمی توان نقش مهم‬ ‫مدل کسب و کار را ناديده گرفت)‪ . (Teece,2010‬فناوری جديد هرگز به تنهايی قادر به تغيير پارادايمها نخواهد بود مگرآنکه مدل کسب‬ ‫وکار مناسب و همسو با آن توسعه يافته و دگرگون شود‪.‬‬ ‫برای نمونه شرکت ‪ Better Place‬يک مثال برجسته از نوآوری در فناوری و ايجاد مدل کسب و کار کاملا متفاوت در يک صنعت قديمی‬ ‫است‪ .‬مهم ترين مانع در اين شرکت زيرساخت بود که به طور کامل مبتنی بر اتومبيلهای با سوخت فسيلی است‪ .‬انتظار مشتريان رفاه‪،‬‬ ‫انعطاف پذيری و تحرک نسبتا کم هزينه بود‪ ،‬ويژگیهايی که اتومبيلهای فعلی نمی توانستند ارائه دهند‪ .‬اما به جای تمرکز بر روی‬ ‫چگونگی کارکرد باتریهای فعلی در سيستم موجود‪[ Agassi ،‬بنيانگذار شرکت] پرسيد که چه سيستم جديدی می تواند نياز آنها را در‬ ‫زمنيه يک محصول مناسب‪ ،‬موثر و مقرون به صرفه تر از نوع بنزينی برآورده کند‪ .‬برای اين منظور سيستمهای الکترونيکی با باتریهای‬ ‫تغذيه برق برای اتومبيلها را اختراع نمودند‪.‬در ابتدا شرکت برای تجاری سازی اين محصول جديد و نوآوری فناوری خود با اقبال عمومی‬ ‫مواجه نشد‪ .‬برای حل اين معضل نياز به تغييراتی در مدل کسب و کار و مفاهيم تجاری سازی بود‪ .‬اين شرکت مالکيت خودرو را از مالکيت‬ ‫باتری(خودشرکت) جدا نمود تا باتری را به عنوان يک آپشن قابل تعويض معرفی کند‪ .‬در اين صورت کاربران‪ ،‬باتریهای گران قيمت را‬ ‫خريداری نمی کنند‪ ،‬اما در هر کيلومتر هزينه آن را می پردازند‪ .‬همچنين شبکه ای از ايستگاههای تعويض باتری و يک سيستم رديابی‬ ‫که راننده را به ايستگاه بعدی هدايت کند راه اندازی گرديد‪ .‬هر راننده به عنوان هزينه در هرکيلومتر مبلغی را پرداخت می کند‪ ،‬از جمله‬ ‫هزينه باتری‪ ،‬خدمات شبکه و برق که کل اين هزينه کمتر از هزينه سوخت بنزين بود (‪.)Boons and Lüdeke, 2013‬‬ ‫نمونه ذکر شده به خوبی نشان می دهد که تنها نوآوری نمی تواند منشا توسعه پايدار باشد بلکه همسويی آن با مدل کسب و کاراست که‬ ‫شرايط تجاری سازی و معرفی به بازار را پيدا خواهد نمود‪.‬تحقيقات در زمينه مدل های کسب و کار به اين سوال پاسخ داده است که‬ ‫دستيابی به موفقيت در بازار‪ ،‬تنها با استفاده از نوآوری ممکن نيست چرا که برای اين منظور مدل کسب و کار و استراتژی هم بايد تغيير‬ ‫نمايد(‪ .)Seidenstricker etal., 2014‬باتوجه به توضيحات و شناخت منطق تحقق و جذب ارزش افزوده )‪(Bucherer etal., 2012‬‬ ‫می توان نتيجه گرفت که مدل کسب و کار به عنوان عامل مهمی در تجاری سازی نوآوری فناوری و ايجاد سودآوری برای سازمان عمل‬ ‫می کند‪ .‬تحقيقات گذشته نشان داده است که ساختار بخشهای مختلف بازار می توانند براساس آيتمهای مدل کسب و کار تغيير کنند‬ ‫)‪ (Johnson etal., 2008‬منشا اصلی اين تغييرات را می توان در محيط‪ ،‬فناوری‪ ،‬استراتژی و ساختار رديابی نمود‪.‬‬ ‫نتیجه گیری‬ ‫براين اساس می توان نتيجه گيری کرد که مدل کسب و کار همواره متاثر از فناوری و نوآوری در فناوری است‪ .‬منشاء اين تغييرات را می‬ ‫توان در محيط و عدم اطمينان ناشی از پويايی و پيچيدگی نيازمشتريان‪ ،‬خصوصيات رقابت‪ ،‬روشها و رويکردهای غالب در صنعت دانست‪.‬‬ ‫چنانچه نشان داديم تغييرات اساسی می توانند نوع بازار‪/‬مشتريان‪ /‬پارادايم های جاری يک کسب و کار را تغيير دهند‪ .‬اين تغييرات محرک‬ ‫اصلی در توسعه کسب و کار و فائق آمدن برتغييرات محيطی می باشند‪ .‬هرسازمان برای بقاء در چنين محيط پويايی‪ ،‬نياز به موتور محرکه‬ ‫ای دارد که کسب و کار خود را توسعه داده و در رقابت موفق عمل نمايد‪ .‬اين موتور محرکه‪ ،‬نوآوری و توسعه فناوری است که به عنوان‬ ‫نقطه عطفی در چرخه عمرسازمان است و از افول زودهنگام کسب و کار ممانعت به عمل می آورد‪ .‬علاوه براين توسعه مدل کسب و کار‬

SCODER.ir ‫ نوآوریهاي فناوري بر عملکرد مدل کسب و کار تاثير گذار است‬42‫ علاوه براين مدل کسب و کار نه تنها‬.‫نه تنها متاثر از تغييرات فناوری است بلکه بر نحوه تجاری سازی فناوری جديد نيز تاثيرگذار است‬ .‫متاثر از تغييرات فناوری است بلکه از طريق تجاری سازی فناوری جديد(نوآوری) برآن اثرگذار است‬ :‫مراجع‬ 1- Baden-Fuller, Charles, Haefliger, Stefan, (2013). Business Models and Technological Innovation, Long Range Planning, 46, 419–426. 2- Bierly, P., Chakrabarti, A., (1996). Generic knowledge strategies in the US pharmaceutical industry. Strategic Management Journal, 17, 123–135. 3- Boons, Frank, Lüdeke-Freund, Florian, (2013). Business models for sustainable innovation: state-of-the-art and steps towards a research agenda, Journal of Cleaner Production, 45, 9-19. 4- Bradley, S. W., McMullen, J. S., Artz, K., Simiyu, E. M., (2012). \"Capital is not enough: Innovation in developing economies.\" Journal of Management Studies 44(4): .717-484. 5- Bucherer, E., Eisert, U., Gassmann, O. (2012). Towards Systematic Business Model Innovation: Lessons from Product Innovation Management. Creativity and Innovation Management, 21, 183-198. 6- Casadesus-Masanell, Ramon, Enric Ricart, Joan, (2010). From Strategy to Business Models and onto Tactics, Long Range Planning, 43, 195-215. 7- Gambardella, A. and A. M. McGahan (2010). \"Business-model innovation: General purpose technologies and their implications for industry structure.\" Long range planning 44(2): -242 .271. 8- Johnson, M. W., Christensen, C. M., Kagermann, H. (2008). Reinventing Your Business Model, Harvard Business Review, 86, 50-59. 9- Seidenstricker, Sven, Scheuerle, Stefan, Linder, Christian, (2014). Business Model Prototyping – Using the Morphological Analysis to Develop New Business Models, Social and Behavioral Sciences, 148, 102 – 109.

‫فناوری اطلاعات و ارتباطات نقش محوری در کاهش پیچیدگی‬ ‫شبکه های ارزش خدمت دارد‬ ‫ملیکا مهرکام‬ ‫دانشگاه علامه طباطبائی‪ ،‬تهران‪ ،‬ایران‬ ‫‪[email protected]‬‬ ‫مقدمه‬‫بخش خدمات موتور اصلي رشد در اقتصادهاي جهاني پيشرو محسوب مي شود‪ .‬دلايل زياد رشد بخش خدمات از جمله رقابت روز افزون‬‫در اقتصاد جهاني‪ ،‬فشار نوآوري و تغيير تقاضاها و انتظارات مشتريان منجر شده شرکتهاي محصول محور و رهبران توليد‪ ،‬در جستجوي‬‫يافتن ا ستراتژي براي بهره وري‪ ،‬ر شد و بقا‪ ،‬بر خدمات تمرکز کنند‪ .‬به عنوان مثال گروه خدمات شرکت جنرال الکتريک و شرکت آي‬‫بي ام در چند ساال اخير قدرتمندترين کساب و کارهاي درآمدزا را نشاان داده اسات و انتظار مي رود در آينده نيز اين روند ادامه يابد‪.‬‬‫)‪ (Allee,2008‬هدف گزارش حا ضر آن ا ست که نقش فناوري اطلاعات و ارتباطات‪ 95‬را در هماهنگي و تحويل ارزش و مديريت کردن‬ ‫پيچيدگي خدمات در شبکه هاي ارزش خدمت مورد بررسي قرار دهد‪.‬‬ ‫شبکه های ارزش خدمت‬‫خددمدات بده لحداظ چهدار ويژگی نداملموس بودن‪ ،‬عددم تجدانس‪ ،‬تجزيده پدذيری و فنداپدذيری‪ ،‬از محصدددولات متمدايز‬‫می شوند‪ .‬اما با افزايش مطالعات در حوزه خدمات و ارائه راهکارهايی شامل تلفيق مح صولات و خدمات‪ ،‬تمايز ميان مح صول و خدمت‬‫در حال رنگ باختن است‪ (Allee,2008) .‬الويت‪ 11‬می گويد‪«:‬همه چيز خدمت است»‪ .‬می توان از محصولات به عنوان \"وسيله ای برای‬‫تحويل خدمت\" ياد کرد‪ (Basole,Rose,2008) .‬روش متداول تجسم سازی و توصيف شبکه ها استفاده از نمايش گره‪ -‬کمان است‪ .‬در‬‫اين نمايش‪ ،‬گره ها بيانگر بازيگران (مثل افراد و شرکتها) و کمان ها ن شان دهنده روابط ميان بازيگران شبکه ا ست‪ .‬يک شبکه ارزش‬‫خدمت از پنج نوع بازيگر تشددکيل شددده که عبارتند از‪ :‬مصددرف کنندگان‪ ،‬تامين کنندگان خدمت‪ ،‬تامين کنندگان لايه ‪1‬و‪ 2‬و تامين‬‫کنندگان کمکی‪ .‬تامين کنندگان لايه ‪ 2‬مواد خام را در اختيار تامين کندگان لايه ‪ 1‬قرار می دهند‪ .‬تامين کنندگان لايه ‪ ،1‬کالا و‬‫خدمات را در اختيار تامين کنندگان خدمت قرار می دهند و تامين کنندگان کمکی نيز بر برخی يا همه بازيگران در شددبکه ارزش تاثير‬ ‫می گذارند مانند بانک ها و حمل و نقل‪(Panagiotopoulos, etal,2012) .‬‬ ‫‪54 ICT‬‬ ‫‪40 Levitt‬‬

‫‪ 44‬خلق ارزش مشترک ‪ ،‬بهبود یا رکود کسب و کار؟ ‪SCODER‬‬ ‫نقش فناوری اطلاعات و ارتباطات در شبکه ارزش خدمت‬‫جريان اطلاعات مهم ترين جريان بين سااازمانها اساات‪ .‬ساااير جريانها اعم از جريان مواد‪ ،‬منابع و پول براي اجراي صااحيح به اطلاعات‬‫بموقع و قابل اطمينان نياز دارند‪ .‬اين بدان معنا اسااات که اطلاعات مهم ترين عنصااار بين ساااازمانها اسااات و آنها را در يک شااابکه‬‫گرد هم مي آورد‪ .‬سيستم هاي فناوري گوناگون از روابط ميان سازمانها پشتيباني مي کنند و ارتباطات ميان شرکتها را تسهيل کرده و‬‫مشارکت را عملکردي تر و آسان تر مي سازند‪ .‬اينترنت‪ ،‬روش تعامل شرکتها‪ ،‬تامين کنندگان و مشتريان را با يکديگر متحول کرده است‬‫و فرصااتهاي رشااد را فراهم آورده اساات‪ .‬به عنوان مثال قبلا لازم بود به انبار فيزيکي مراجعه کرد و ميزان موجودي از يک محصااول‬‫م شخص را برر سي کرد‪ ،‬در حاليکه امروزه اين کار تنها با يک کليک کردن انجام مي شود در عين حال که موجودي مح صول مي تواند‬‫در هر نقطه از جهان با شد نه صرفا در يک انبار واقع در يک مکان خاص‪ .‬فناوري هاي اطلاعات جديد‪ ،‬تبادل اطلاعات م ستقيم و بموقع‬‫را از طريق ايميل‪ ،‬اينترنت و ارتباطات م ستقيم نظير تبادل الکترونيکي داده‪ 61‬بين طرفهاي ذينفع فراهم مي آورد‪ .‬ديگر نيازي به پ ست‬‫کردنهاي زمانبر‪ ،‬تماسهاي تلفني و گفتگوهاي طولاني رو در رو نيست‪ .‬تمام اطلاعات ضروري و حتي اطلاعات اضافي به طور مستقيم از‬‫کامپيوتر تامين کنندگان يا مشتريان قابل دسترس و قابل بازيافت است‪ .‬اين فناوريها از تبادلات اطلاعات بين طرفها پشتيباني مي کنند‬ ‫و در نتيجه توسعه شبکه هاي ارزش و ارتباطات ميان طرفها را بهبود مي بخشند‪(Herrala, Pakkala,2011) .‬‬‫در اين بخش‪ ،‬با مطرح کردن چگونگي ارا ئه خد مات مبتني بر ف ناوري اطلا عات و ارت با طات در شااار کت دل‪ ،62‬که به عنوان‬‫نمونه اي منا سب در صنعت کامپيوتر انتخاب شده ا ست‪ ،‬تاثير فناوري اطلاعات و ارتباطات در کاهش پيچيدگي شبکه ارزش خدمت از‬ ‫طريق بهبود ارتباطات و افزايش هماهنگي بين طرفهاي ذينفع مورد بررسي قرار مي گيرد‪.‬‬‫وقتي شرکت دل مرزهايش را فراتر از فروش کامپيوتر گ سترش داد زنجيره ارزش سنتي خود را با شبکه ارزش جايگزين کرد که آن را‬‫شرکت مجازي‪ 63‬ناميد‪ .‬دل در ‪ 1554‬اولين وب سايتش را ايجاد کرد و در اقدامي پيش تر از رقبا بسياري از فعاليتهاي کسب و کارش را‬‫بر روي اينترنت منتقل کرد‪ .‬فناوري اطلاعات و اينترنت نقش مهمي در هماهنگي شابکه ارزش دل ايفا مي کند‪ .‬مدل شابکه ارزش دل‬ ‫سه نکته کليدي را بيان مي کند‪:‬‬‫اول؛ نقش قدرتمند دل در هماهنگي و کنترل شااابکه ارزش اسااات که ارتباط مساااتقيم با کاربر نهايي‪ ،‬ايفاي اين نقش را ممکن‬‫مي سازد‪ .‬هر آنچه مشتري بخواهد يا نياز داشته باشد‪ ،‬دل فراهم مي کند‪ .‬سپس اطلاعات لازم را براي تامين کنندگان و شرکاي کسب‬‫و کار مهيا مي کند‪ .‬دل از اکسترانت و فناوري تبادل الکترونيکي داده براي هماهنگي ميان تامين کنندگان لايه ‪ 1‬شامل تامين کنندگان‬ ‫اجزا و سخت افزار و نرم افزار استفاده مي کند‪ .‬تامين کنندگان لايه ‪ 1‬نيز با تامين کنندگان لايه ‪ 2‬ارتباط برقرار مي کنند‪.‬‬‫دوم؛ يکپارچگي فيزيکي نزديک دل با تامين کنندگان و شاارکاي کسااب و کار اساات‪ .‬چنين يکپارچگي فيزيکي هزينه هاي نگهداري‬‫موجودي کالاي دل و تامين کنندگان را کاهش داده و م شارکت نزديکتر بين دل و تامين کنندگان را در پي دارد‪ .‬تلاش دل در ا ستفاده‬‫از اينترنت براي هماهنگي کل زنجيره ارزش شامل عر ضه کنندگان‪ ،‬فراهم آورندگان لج ستيک‪ ،‬توزيع کنندگان طرف سوم مح صولات ‪،‬‬ ‫يکپارچه سازان سيستم و تامين کنندگان خدمات‪ ،‬از اهميت زيادي برخوردار است‪.‬‬‫سوم؛ اهميت فناوري اطلاعات‪ ،‬اينترنت و ساير ارتباطات الکترونيکي نظير ايميل و تبادل الکترونيکي داده در توانمند ساختن دل براي‬‫هماهنگ کردن شبکه ارتباطات دور و نزديک است‪ .‬به عنوان مثال‪ ،‬اگر درايو سخت يک مشتري خراب شود‪ ،‬اطلاعات از پشتيباني فني‬‫دل به سيستمهاي پشتيباني و خدمات داخلي دل مي رود‪ .‬يک درايو جديد سفارش داده شده و براي تامين کننده خدمت دل فرستاده‬‫مي شاااود کاه ياک تعميرکاار را براي نصااااب درايور اعزام مي کناد‪ .‬اطلاعاات درايو خراب باه پاايگااه هااي داده دل‬ ‫مي رود و به دست تامين کننده و کارخانه توليد کننده آن مي رسد‪.‬‬ ‫‪61 EDI‬‬ ‫‪62 Dell‬‬ ‫‪44 Virtual Company‬‬

‫نوشتار کوتاه درباره اقتصاد دیجيتالي و کسب و کار الکترونيکي‪ ،‬سال اول‪ ،‬شماره ‪ ،5‬مرداد ‪45 49‬‬ ‫دل از اينترنت در تمام جنبه هاي ارتباط با م شتريان بهره برده ا ست‪ .‬م شتريان دل مي توانند آنلاين سفارش دهند‪ ،‬و ضعيت سفارش‬ ‫خود را پيگيري کنند و م شکلات فني را از طريق اينترنت يا اک سترانت حل کنند‪ .‬م شتريان مي توانند به صورت آنلاين پيکربندي هاي‬ ‫متفاوت و قيمتهاي مختلف را براي محصاول مورد نظر خود انتخاب کنند‪ .‬ساپس سافارش آنها به کارت خريدشاان ارساال مي شاود‪.‬‬ ‫همچنين دل خدمات پشااتيباني متعددي نظير درايورها‪ ،‬ابزار و آپديتهاي قابل دانلود براي ساايسااتم هاي دل‪ ،‬رهنمودهاي سااريع در‬ ‫خ صوص سي ستم عامل و نرم افزارهاي آفيس به صورت آنلاين ارائه مي دهد‪ .‬هزينه ا ستفاده م شتري از خدمات آنلاين نزديک به صفر‬ ‫است‪ .‬هدف دل از ارائه خدمات آنلاين کاهش مجموع هزينه ها و بهبود رضايت مشتري است‪(Kraemer,Dedrick,2001) .‬‬ ‫نتیجه گیری‬ ‫نوآوري واقعي دل استفاده از فناوري اطلاعات براي ترکيب اجزاي استراتژي به منظور ايجاد هماهنگي در سرتاسر مرزهاي مشترک براي‬ ‫دستيابي به سطوح جديد کارايي و اثربخشي در کل شبکه ارزش بود‪ .‬نکته مهم اين است که فناوري اطلاعات توانست دل را قادر سازد‬ ‫از طريق ايجاد هماهنگي در شبکه ارزش موجب کاهش پيچيدگي هاي اين شبکه گردد‪ .‬هماهنگي شبکه ارزش به صورت الکترونيکي از‬ ‫طريق اينترنت‪ ،‬اکسااترانت ها‪ ،‬ايميل‪ ،‬تبادل الکترونيکي داده و برنامه هاي کاربردي جديدتر شااکل گرفته اساات‪ .‬اين فناوري ها نه تنها‬ ‫هز يناه هاا را کاا هش داده و ک ي فيات را ا فزا يش مي د هناد‪ ،‬هماا ه ن گي ياک شااا بکاه ارزش گسااا ترده تر را م م کن‬ ‫مي سازند‪ .‬دل با توزيع گ سترده اطلاعات در کل شبکه ارزش‪ ،‬عملکرد کل شبکه را ارتقا بخ شيد و بازخور سريع تري فراهم آورد‪ .‬بدين‬ ‫ترتيب دل قادر اسات روندها‪ ،‬مشاکلات‪ ،‬راهکارها‪ ،‬عملکرد و ميزان رضاايت مشاتريان را بموقع تجزيه و تحليل کند و بازخور مثبتي به‬ ‫منظور حفظ عملکرد مناسب شبکه ارزش ارائه دهد‪.‬‬ ‫شبکه ارزش دل بر مبناي دو فرض ايجاد شده است‪ :‬اول اينکه دل همواره روابطش را با مشتري نهايي تحت کنترل دارد‪ .‬دوم‪ ،‬دل براي‬ ‫فراهم آوردن فيزيکي بسياري از قابليتهاي موردنياز براي ساخت‪ ،‬توزيع و پشتيباني از کامپيوترها‪ ،‬بويژه ارائه طيف وسيعي از راهکارهاي‬ ‫تجارت الکترونيکي به شرکايش متکي ا ست‪ .‬در هر يک از اين موارد نقش فناوري اطلاعات‪ ،‬اينترنت‪ ،‬اک سترانت و تجارت الکترونيکي در‬ ‫اجراي چشم انداز شرکت مجازي دل حياتي بوده است‪.‬‬ ‫مراجع‬ ‫‪1. Allee, V. (2008), “Value Network Analysis and value conversion of tangible and intangible assets”,‬‬ ‫‪Journal of Intellectual Capital, Vol. 9 no. 1, pp. 5-24.‬‬ ‫‪2. Herrala, M ., Pakkala P. and Haapasab H. (2011), “Value-Creating networks- A Conceptual model and‬‬ ‫‪analysis”, University of Oulu, Research reports in Department of Industrial Engineering and Management.‬‬ ‫‪3. Basole, R. C. and Rose W. B. (2008), “Complexity of service value networks: Conceptualization and‬‬ ‫‪empirical investigation”, IBM SYSTEMS JOURNAL, Vol.47 no. 1.‬‬ ‫‪4. Kraemer, K. and Dedrick J. (2001), “Dell Computer: Using E-Commerce To Support the Virtual‬‬ ‫‪Company”, University of California, Irvine, Cenet for Research on Information Technology and‬‬ ‫‪Organization.‬‬ ‫‪5. Panagiotopoulos P., Al-Debei M., Fitzgerald G. and Elliman T. (2012), “A Business Model Perspective for‬‬ ‫‪ICT’s in Public Engagement”, Government Information Quarterly, Vol.29 Iss. 2, pp. 192-202.‬‬