ຮຽບຮຽງ ພາສາລາວ-ວັນນະຄະດີ

ສງຼັ ເກດ:  ຫ ໃນຄາໍ ຫດັຼ ສໍາຜດັຼ ກບັຼ ຫ ໃນຄໍາ ເຫນຼັ ຂອງວກຼັ ຕ່ໄໍ ປ.  ປ ໃນຄາໍ ປ່ ອຍ ສາໍ ຜດຼັ ກບຼັ ປ ຄາໍ ວ່ າ ປາ ຂອງວກັຼ ຕ່ໄໍ ປ. ອງີ ຕາມລກັຼ ສະນະເພ່ ນິ ແບ່ ງການສາໍ ຜດຼັ ນອກອອກເປຼັນສອງແບບຄ: ສໍາຜດັຼ ຮຽງວກຼັ ແລະ ສໍາຜດັຼ ບາວກຼັ . -ສໍາຜດຼັ ຮຽງວກຼັ : ສາໍ ຜດຼັ ຮຽງວກັຼ ແມ່ ນ ການສໍາຜດຼັ ລະຫວ່ າງວກຼັ ນກີ້ ບຼັ ວກັຼ ຖດຼັ ໄປຈນົ ສຸດວກຼັ . ຕວົ ຢ່ າງ: ລຽ້ ວລ່ າຍສດັຼ ຈະ +ບດັຼ ນີ້ ຜູບ້ ງັຼ ບ່ ຽງຖອ້ ຍ ຂໃໍ ຫ້ ເວລາເຖງິ ຕອບສະໜອງນາໍ ໃຊ້ ຄນັຼ ໃຜໂມໂຫມາ້ ງ ໄມຕຫີ ງົ ຫ່ າ ກນັຼ ນນັຼ້ ຂໍໃຫຂ້ ວານແຕ່ ຟາ້ ລງົ ເຂາົ້ ຜ່ າຫວົ ແດ່ ເນີ (ກາລະເກດ) ຂສໍ້ ງຼັ ເກດ: ສດຼັ ຈະ ໃນວກັຼ ທ1ີ ສາໍ ຜດັຼ ກບັຼ ເວລາ ໃນວກັຼ ທີ 2 , ໃຊ້ ໃນວກຼັ 2 ສໍາຜດັຼ ກບັຼ ໃຜ ໃນວກຼັ 3 , ຫ່ າ ໃນວກຼັ 3 ສໍາຜດຼັ ກບຼັ ຟາ້ ໃນວກຼັ 4. ເຊ່ ງິ ອາດຈດັຼ ເປຼັນແຜນວາດດ່ ງັຼ ນ:ີ້ 000 0000 000 0000 (0 0) 0 0 0 0000 000 0000 - ຈາກແຜນວາດຂາ້ ງເທງິ : ເຮາົ ສງຼັ ເກດເຫນຼັ ວ່ າ: ການສາໍ ຜດຼັ ກບັຼ ບາດຄໍາໃນວກັຼ ນີ້ ກບັຼ ບາດຄາໍ ໃນວກຼັ ອ່ ນບ່ ໍຈາໍ ກດັຼ ມນຼັ ອາດ ສາໍ ຜດຼັ ກບຼັ ຄາໍ ໃດ, ຄໍາໜ່ ງຶ ໄດເ້ ຊ່ ນຼັ : ກລໍ ະນທີ ີ 1 ບາດຄາໍ ສຸດທາ້ ຍຂອງວກັຼ ຕນົ້ ສາໍ ຜດຼັ ກບັຼ ບາດຄາໍ ທີ 2, ບາດຄາໍ ສຸດທາ້ ຍຂອງ ວກຼັ ທີ 2 ສາໍ ຜດຼັ ກບັຼ ຄໍາບຸບດົ ໃນວກຼັ ທີ 3 ແລະ ຄາໍ ສຸດທາ້ ຍຂອງວກັຼ ທີ 3 ສໍາຜດຼັ ກບັຼ ວກຼັ ທີ 3 ຂອງວກຼັ ທີ 4. ນອກນນັຼ້ , ມນັຼ ອາດສໍາຜດຼັ ກນັຼ ລະຫວ່ າງຄໍາທ່ ຢີ ່ ູທາ້ ຍວກຼັ ກເໍ ປຼັນໄດ້ ( ວກັຼ ນີ້ ກບຼັ ວກຼັ ຕ່ໄໍ ປ) ຕວົ ຢ່ າງ: ກສໍ ຸດທ່ ດີ ໃີ ຈ +ເມ່ ອວ່ າ ເປຼັນດ່ ງັຼ ນນັຼ້ ຊໃິ ສ່ ໃຈຈາໍ ໄວ້ ໃຜມາເຮດັຼ ໃສ່ ອກີ ລະ ຄນຼັ ບ່ ໍ ເຫລອວໄິ ສ ຈາໍ ຈນົ ຕາຍບ່ ໝໍ າຍໃຫ້ ເຫອກະໃຈແທໆ້ ຈນົ ຍມົ ຍອ້ ຍຍ່ າວໄຫ... ເຮາົ ສາມາດແຕມ້ ເປັຼນແຜນວາດໄດດ້ ່ ງຼັ ນ:ີ້ 000 0000 000 0000 000 0000 000 0000 ການສໍາຜດຼັ ຊະນດິ ນີ້ ບາງເທ່ ອອາດສໍາຜດຼັ ໃນແຕ່ ລະເຟອ້ ງກເໍ ປຼັນໄດ້ ດ່ ງຼັ ຕວົ ຢ່ າງດ່ ງັຼ ນ:ີ້ ຟັຼງດເດທີ ່ ານ ພ່ ແໍ ມ່ ທງຼັ ຫາຍ ຂອ້ ຍຊບິ ນຼັ ລະຍາຍ ເລ່ ອງບາ້ ນຖກໄໝ້ 101

ຄນນນຼັ້ ພປໍ ະມານໄດ້ ສາມໂມງຫສ່ ີ ສຽງແທກຊີ ແລ່ ນລວິ້ ຄາວນອ້ ຍແລ່ ນໜີ ສອງນາທຄີ ຊໄິ ດ້ ອກັຼ ຄໃີ ຫຍ່ ມາໄລກນຼັ ເປ່ ຼັງແປວເກນີ ກນຼັ້ ລູກເປັຼນແປວທງັຼ ຄວນຼັ ຟັຼງຄນົ ນນຼັ ຄນົ ເວາົ້ ສາໍ ມະປິຜູຊ້ ຊິ ່ າ ຂອ້ ຍກມໍ າແລ່ ນລວິ້ ລວິ ເຂາົ້ ບ່ ອນເພ່ ນິ ຈາ ນນັຼ້ ແລວ້ ອາດແຕມ້ ເປັຼນແຜນວາດດ່ ງັຼ ນ:ີ້ 000 0000 000 0000 000 0000 000 0000 ການສາໍ ຜດຼັ ນອກແມ່ ນການສໍາຜດັຼ ພະຍນຼັ ຊະນະ ຫ ສະຫະດຽວກນັຼ , ສະຫະທ່ ຄີ າ້ ຍຄກນັຼ ແຕ່ ຢ່ ູນອກວກຼັ , ຄໍາສຸດທາ້ ຍ ຂອງວກຼັ ທໜີ ່ ງຶ ສາໍ ຜດັຼ ກບຼັ ຕອນໜາ້ ຂອງວທັຼ ສີ ອງຄາໍ ໃດກໄໍ ດ,້ ຄາໍ ສຸດທາ້ ຍຂອງວກັຼ ທສີ ອງສາໍ ຜດຼັ ກບັຼ ຄາໍ ໃນຕອນໜາ້ ຂອງ ວກຼັ ສາມ ສາໍ ຜດັຼ ຕ່ ໆໍ ກນຼັ ໄປຈນົ ໝດົ ບາດ ແລະ ໝດົ ບດົ . ຕວົ ຢ່ າງ: ນກົ ເຂາົ ຢ່ ູຕູມ້ ຂາດຄ່ ຍູ ງັຼ ຍງັຼ ຂນຼັ ກາຮອ້ ງນນັຼ ພາກຄ່ ຍູ ງັຼ ຮອ້ ງ ບາດວ່ ານອ້ ງຈາກອາ້ ຍ ຄາໍ ດຽວບ່ ໍຮອ້ ງສ່ ງັຼ ປ່ ອຍໃຫອ້ າ້ ຍນ່ ງຼັ ໄຫ້ ໝດົ ມງ້ ຽບເຫງາົ -ສາໍ ຜດຼັ ໃນຂອງກອນ. ສາໍ ຜດັຼ ໃນແມ່ ນການເກາະກ່ າຍກນັຼ ຂອງສະຫະ, ພະຍນັຼ ຊະນະພາຍໃນວກັຼ ເພ່ ອໃຫບ້ ດົ ກະວຄີ ່ ອງ ແລະ ມ່ ວນ ເພ່ ນີ ຮຽກ ວ່ າ: ສາໍ ຜດັຼ ໃນ, ຖາ້ ການສໍາຜດຼັ ເກດີ ຈາກສະຫະເພ່ ນິ ຮຽກວ່ າ ສາໍ ຜດັຼ ສະຫະ, ຖາ້ ເກດີ ຈາກພະຍນຼັ ຊະນະເພ່ ນິ ຮຽກວ່ າ: ສາໍ ຜດັຼ ພະຍນຼັ ຊະນະ. +ການສາໍ ຜດັຼ . - ສາໍ ຜດັຼ ສະຫະ. ສໍາຜດັຼ ສະຫະທ່ ນີ ຍິ ມົ ກນັຼ ໃຊມ້ ຢີ ່ ູ 4 ຊະນດິ ເຊ່ ນຼັ : ສາໍ ຜດັຼ ຄ່ ູ: ແມ່ ນສະຫະສຽງດຽວກນຼັ ຫ ຄຄາ້ ຍຄກນັຼ ຢູເປັຼນຄ່ ູກນຼັ . ຕວົ ຢ່ າງ: ອນຼັ ໜ່ ງຶ ນນຼັ້ ເຮາົ ພ່ ນີ ອ້ ງຄວນຮກຼັ ຫ່ ໍ ຫພໍ ກຼັ ພຽນຖະໜອມ ປັຼດກວາດດູໃຫສ້ ວຍສດົ ງດົ ງາມເລງີ ເລອ້ ຍ ຢ່ າໃຫມ້ ສີ ເີ ສາົ້ ເງາົ ດໍາລາຍກ່ າໍ ຕດິ ແປດຝາໜາ້ ຫາ້ ງ ທາງເຂາົ້ ບ່ ອນນອນ. -ສາໍ ຜດັຼ ທຽມແອກ: ແມ່ ນສຽງສະຫະດຽວສອງຕວົ , ຕວົ ໜ່ ງຶ ຢ່ ູໜາ້ ແລະ ອກີ ຕວົ ໜ່ ງຶ ຢ່ ູຫງຼັ ໂດຍມສີ ະຫະອ່ ນມາຂນຼັ້ ກາງ. ຕວົ ຢ່ າງ: ລຽນຮ່ ອມເຂາົ ຮອມ -ຫ່ ງີ ເຫນັຼ ໄມລ້ ່ າວລມົ້ 102

ພູທອນເລາະ ລຽບພະນອງນາໍ ນອ້ ງ ເຫນັຼ ຜາກວາ້ ງ ເຂາົ ຄໍາຄອ້ ຍຄ່ າໍ ດອຍນນຼັ້ ອນິ ແຕ່ ງຕງຼັ້ ດູເຮອ້ ງຮຸ່ງເຮອງ + ທຸກກທໍ ຸກ ເພາະຢາກໄດ້ ຢ່ າໃຫຮ້ ອດທລໍ ະມານ ທຸກເພ່ ອການຍາວນານ ຈະເທດີ ແດນຊະຕາຂນຶ້ ຊຜິ ່ ານກາຍຄວາມແຄນ້ ສໍາເລດັຼ ກດິ ຫວ່ າງນີ້ ບ່ ໍຂນທາງກາ້ ວຍ່ າງ ທໜີ າ້ ຊລິ ່ າເລ -ສາໍ ຜດຼັ ຄກີ : ແມ່ ນການສໍາຜດັຼ ສຽງສະຫະດຽວທ່ ຢີ ່ ູຕດິ ກນຼັ ໄປສາມໂຕ: ຕວົ ຢ່ າງ: ດາໍ ກ່ າໍ ທງັຼ ຈນົ + ທຸກຍາກລາໍ້ ອ່ ງັຼ ໃນໃຈອາ້ ຍ ສນົ ລະວນົ ທນົ ທຸກ ຈາໍ ເປຼັນໄດ້ ໄປໄກເຫນີ ຫ່ າງ ພດັຼ ພາກຂາ້ ງ ນາງຮາ້ ງຫ່ າງໜີ - ສາໍ ຜດຼັ ຮຽງຄ່ :ູ ສໍາຜດຼັ ຮຽງຄ່ ແູ ມ່ ນສຽງສະຫະສອງໂຕຈບັຼ ຄ່ ູກນັຼ ຢ່ ູຕ່ ກໍ ນັຼ . ຕວົ ຢ່ າງ: ທອງ ເຕາົ ເບາົ້ ລ່ ຽນ ແຖມ ຂຕໍ້ ່ ໍກອນ... +ຟຼັງເຍນີ ອ້ ງ ພ່ ຊີ ພິ ຽນແຕ່ ງແຕມ້ -ສາໍ ຜດັຼ ພະຍນຼັ ຊະນະ. ສາໍ ຜດຼັ ພະຍນັຼ ຊະນະແມ່ ນພະຍນັຼ ຊະນະສອງ, ສາມ...ລຽນກນັຼ ໄປອາດປະກອບສະຫະຄກນັຼ ຫ ຕ່ າງກນັຼ ກໄໍ ດ,້ ໃນບາງກລໍ ະນອີ າດມອີ ກັຼ ສອນອ່ ນມາຂນັຼ້ ກາງ, ການສໍາຜດຼັ ແບບມພີ ະຍນຼັ ຊະນະດ່ ຽວ ຫ ຄ່ ູຮຽງກນັຼ ໄປຮຽກວ່ າ: ການສໍາ ຜດັຼ ຮຽງອກຼັ ສອນ, ຖາ້ ຫາກມພີ ະຍນັຼ ຊະນະອ່ ນມາຂນັຼ້ ກ່ ຸມພະຍນັຼ ຊະນະນນຼັ້ ເພ່ ນິ ຮຽກວ່ າ: ການສາໍ ຜດຼັ ຂນຼັ້ ອກຼັ ສອນ. ຕວົ ຢ່ າງ:-ການສາໍ ຜດັຼ ລຽນອກຼັ ສອນ: +ຟຼັງຍນິ ຟາ້ ສະໜ່ ນັຼ ນາ້ ວ ເບຍີ ເບກີ ບວົ ລະພາ ພຸນ້ ເຍີ ນບັຼ ແຕ່ ພູທອນລຸນ ນະລາດລງົ ລາໄທ້ ບາກໍ ຫອມພນົ ຜາ້ ຍ ເວຫາຫາຍລ່ ນຼັ ມະໂນນາດທາ້ ວ ທງົ ຝຼັນ້ ຝ່ າຍຫງຼັ (ສງັຼ ສນິ ໄຊ) ກນັຼ້ ກ່ າຍ/ນາງ/ກາຍ -ການສໍາຜດຼັ ຂນຼັ້ ອກຼັ ສອນ: +ເຫນຼັ ດອກໄມ ້ ກອງກນຼັ ສບຼັ ດອກຊອນ/ບານ/ຊອ້ ນ ໂຮຍໂຮຍເຮາົ້ ຫອມໂຮຍຮດົ ຫະຮ່ ວງ ມທີ ງຼັ ພວງດອກ/ຊອ້ ນ ບານ/ຊອ້ ນ/ປ່ ົງ/ຊອນ - ສາໍ ຜດັຼ ບາວກຼັ . 103

ແມ່ ນສາໍ ຜດັຼ ແບບຂາ້ ມວກັຼ ຄວກຼັ ທີ 1 ໄປສາໍ ຜດັຼ ກບຼັ ວກັຼ ທີ 3, ວກັຼ 3 ສໍາຜດັຼ ກບຼັ ວກຼັ 1 ຂອງບາດຕ່ໄໍ ປດ່ ງຼັ ແຜນ ວາດລ່ ຸມນ:ີ້ (1) 0 0 0 0000 (2) 0 0 0 0000 (3) 0 0 0 0000 (4) 0 0 0 0000 (5) 0 0 0 0000 (6) 0 0 0 0000 (7) 0 00 0000 (8) 0 00 0000 ຕວົ ຢ່ າງ: (1) ເມ່ ອນນັຼ້ ພູວະນາດທາ້ ວ ຜູຜ້ ່ ານຄວງສະ ຫວນັຼ 1 (2) ປຸ ນຄໍາຄວນ ຄ່ ອຍແໜສອງ ນອ້ ງ 2 (3) ເຮາົ ກໍ ມາ ງນຼັ 1 ຫນີ້ (4) ຄາ້ ນເພ່ ອນ ພອ້ ງ 2 ລວງສາວຊູ ບ່ າວ 3 (5) ພນຼັ ພອ້ ມພ່ ໍາ ພາຍ 4 ຈກຼັ ກ່ າວ ໃຫ້ 3 ຊອບສ່ ງົ ແນນ ສມົ 5 (6) ໝໍໂຫນ ທວາຍ 4 ບອກມາມວນ ພອ້ ມ 6 (7) ຮມົ 5 ໆ ສອ້ ຍ ສາວສຮີ ມົ ບ່ າວ (8) ເຍາົ ວະລາດ ຜູ ້ ຄງີ ຄອ້ ມ 6 ຄ່ ູຂຽນ. ນອກຈາກນ,ີ້ ເຮາົ ຍງຼັ ຈະພບົ ເຫນັຼ ກອນທ່ ມີ ກີ ານສໍາຜດັຼ ລຽນວກັຼ ພາຍໃນບາດດຽວກນຼັ ແຕ່ ພດຼັ ໄປສາໍ ຜດຼັ ກບັຼ ບາດຕ່ ໄໍ ປ, ລກັຼ ສະນະແບບນເີ້ ຮາົ ຈະເຫນັຼ ໃນກອນແປດ, ກອນແປດເພ່ ນິ ນຍິ ມົ ໃຊໃ້ ນການແຕ່ ງເພງຮອ້ ງ. ລກັຼ ສະນະກອນແປດໃຊສ້ າໍ ຜດັຼ ດ່ ງຼັ ນ:ີ້ ກ. ຄໍາສຸດທາ້ ຍຂອງວກັຼ ທີ 1 ສໍາຜດັຼ ກບຼັ ຄາໍ ທີ 3 ຂອງວກັຼ ທີ 2 ຂ. ຄໍາສຸດທາ້ ຍຂອງວກັຼ ທີ 2 ສໍາຜດັຼ ກບັຼ ຄໍາສຸດທາ້ ຍຂອງວກັຼ ທີ 3 ຄ. ຄໍາສຸດທາ້ ຍຂອງວກຼັ ທີ 3 ສໍາຜດັຼ ກບຼັ ຄໍາທີ 3 ຂອງວກຼັ ທີ 4 ງ. ຄາໍ ສຸດທາ້ ຍຂອງວກັຼ ທີ 4 ສໍາຜດັຼ ກບັຼ ຄາໍ ທີ 2 ໃນບາດຕ່ໄໍ ປ. ຕວົ ຢ່ າງ: ການສາໍ ຜດຼັ ບດົ ເພງ: ທາໍ ມະຊາດເຊບງັຼ້ ຫຽງ. ຝ່ ຼັງເຊ ທ່ ເີ ຫນັຼ ເປັຼນຖ່ ນິ ສວຍງາມ 104

ທ່ ວົ ແດນແລະແຄວນ້ ເຂດຄາມ ໃສຈະງາມເທ່ າົ ເຊບງັຼ້ ຫຽງ ນາໍ້ ໃສຍ່ ງິ ເຫອ ໝ່ ເູ ຮອລ່ ອງລອຍໄຫລຽ້ ງ ພຽງໄດຊ້ ມົ ກຍໍ ງັຼ ສມົ ໃຈ ຫບຫນີ ແກງ້ ເຊບງຼັ້ ຫຽງ ໄຫເຢຼັນເຫນຼັ ປາ ນາໍ້ ເຊ ທ່ ໃີ ສ ລ່ ອງລອຍເປັຼນໝ່ ກູ ນັຼ ມາ ຕາມພາສາແສນສຸກສດົ ໃສ ຂາ້ ມເຊບງຼັ້ ຫຽງ ກມໍ ຂີ ວົ ງາມກວາ້ ງໃຫຍ່ ໄດຊ້ ມົ ແລວ້ ແສນສຸກໃຈ ຫາຖ່ ນິ ໃດໃສຈະປຽບປານ ໂອ...ນໍ ເຊບງຼັ້ ຫຽງນເີ້ ອຍີ ແສນງາມເກນີ ຈະປຽບເປີຍ ສຸ ດຈະເອຍີ ຄວາມໝາຍປອງໝນັຼ້ ທາໍ ມະຊາດແຫ່ ງນີ້ ເໝອນນາໍ້ ໄຫຈາກສະຫວນັຼ ເໝອນມມີ ນົ ຟາ້ ເສກສນຼັ ນາໍ້ ເຊ...ທ່ໄີ ຫ ຊວນໃຫຝ້ ຼັນຍາມຊມົ ສຸກໃຈ ນາໍ້ ເຕມັຼ ລນົ້ ສອງຝ່ ັຼງຄອງ ເມ່ ອຍາມຝົນນອງ ເມ່ ອຍາມນາໍ້ ລງົ ຍາມຫຽວມອງນາໍ້ ນອງຫ່ ງັຼ ໄຫ ທວິ ທດັຼ ປ່ າດງົ ແຫ່ ງໃດ ກຄໍ ງົ ເຫອແກງ້ ຫນີ ໄວ້ ໃສຈະງາມເທ່ າົ ເຊບງຼັ້ ຫຽງ + ຊະນດິ ຂອງກອນ. -ຊະນດິ ຂອງກອນອ່ ານ: - ກອນອ່ ານແບບທໍາມະດາ. ກອນອ່ ານແມ່ ນກອນປະເພດໜ່ ງຶ ທ່ ແີ ຕ່ ງຕາມຄໍາປະຈາໍ ບ່ ອນ, ຕາມຫກັຼ ການສາໍ ຜດັຼ , ໃນໂຄງຮ່ າງການແຕ່ ງກອນ, ໃຊອ້ ່ ານ ໃນໂຮງຮຽນ, ໃນພທິ ຕີ ່ າງໆ ທາງໂທລະພາບ, ວທິ ະຍຸ, ໜງັຼ ສພມິ ແລະ ສ່ ຕ່ າງໆ ໃຫເ້ ກດີ ຄວາມອອນຊອນ, ມ່ ວນຊ່ ນຈບຼັ ອກົ , ຈບັຼ ໃຈຜູອ້ ່ ານ ແລະ ຜູຟ້ ັຼງ. ກອນອ່ ານແມ່ ນກອນທ່ ເີ ພ່ ນິ ແຕ່ ງຂນຶ້ ເປຼັນໜງັຼ ສຜູກ, ໜງຼັ ສໃບລານເປຼັນນທິ ານພນ້ ເມອງ ຕ່ າງໆ ເຊ່ ນຼັ : ເລ່ ອງສງຼັ ສນິ ໄຊ, ກາລະເກດ, ແຕ່ ງອ່ ອນ...ນອກນເີ້ ພ່ ນິ ຍງຼັ ແຕ່ ງອອກອາກາດທາງວທິ ະຍຸ, ຫ ແຕ່ ງບດົ ເລ່ ອງສນັຼ້ ຕ່ າງໆ ເພ່ ອຕດິ ຕາມກະດານອອກຂ່ າວຕ່ າງໆ ແລະ ກອນອ່ ານນກີ້ ລໍ ວມມຫີ າຍຮູບແບບເຊ່ ນັຼ : ແບບທໍາມະດາ, ແບບອກຼັ ສອນສງັຼ ວາດ, ວດິ ສຸມາລ,ີ ວະສລີ ະປັຼນຕ,ີ ມະຫາສນິ ທຸມາລ,ີ ຈດິ ຕະລະດາ, ສບັຼ ພະສາດ, ສາໍ ຜດຼັ ທາ້ ຍ, ກອນ ແປດ, ກອນຊອ້ ນເລບັຼ ... ໂຄງຮ່ າງການແຕ່ ງກອນ 0 ໍ່ ໍ້ 0 ໍ່ 0 0 000 ໍ່ 0 0 ໍ້ 0 0 ໍ້ 0 0 0 ໍ່ 0 ໍ່ ໍ້ 0 ໍ້ ໍ່ 0 ໝາຍຄວາມວ່ າ: ຢ່ ູໃນກອນບາດໜ່ ງຶ ຈະມສີ ຽງກາງ 17 ສຽງ, ສຽງເອກ 6 ສຽງ ແລະ ໂທ 5 ສຽງ. ຢ່ ູໃນຫກຼັ ຄາໍ ປະຈາໍ ບ່ ອນນີ້ ກລໍ ະນໃີ ດທ່ ສີ ະກດົ ດວ້ ຍຕວົ ສະກດົ ຕາຍ ກດບ ເພ່ ນິ ຈດັຼ ເປຼັນຄໍາທ່ ມີ ສີ ຽງ ເອກ. ຕວົ ຢ່ າງ: 3 ພາລະບດົ ບາດ 5 ໜາ້ ທ່ ກີ າໍ ມະບານ. ບດັຼ ນີ້ ຮຽມຂໍຂຽນວາດເວາົ້ ຖະແຫງກ່ າວເປຼັນກອນ 105

ເພ່ ອໃຫເ້ ປັຼນຄາໍ ຄມົ ບອກກາໍ ມະບານຮູ ້ ສາມພາລະຫາ້ ໜາ້ ທ່ ນີ ນັຼ້ ລດຼັ ຖະກອນເອາົ ໃຈໃສ່ ປະຕບິ ດັຼ ໃຫໄ້ ດ້ ພາລະບດົ ບາດໜ່ ງຶ ນນຼັ້ ລາວຈະກາ້ ວຮ່ ຸງຈະເລນີ ຂນົ ຂວາຍທງຼັ ສກຶ ສາ ແນໃສ່ ກາໍ ມະກອນ ອບົ ຮມົ ຊນົ ຊນຼັ້ ມນັຼ ແມ່ ນກາໍ ມະບານສາ້ ງ ຜນົ ງານອນັຼ ຍ່ ງິ ໃຫຍ່ ກາໍ ມະບານເອກອາ້ ງ ຊມົ ໃຊໝ້ າກຜນົ ວ່ ານາ ພາລະບດົ ບາດສອງກ່ ຽວຂອ້ ງ ຄຸມ້ ຄອງຮ່ ວມວຊິ າຫະກດິ ຕາງໜາ້ ກາໍ ມະກອນ ລດຼັ ຖະກອນຄອງຄຸມ້ ເປັຼນຕວົ ແທນດເີ ດ່ ນັຼ ຄຸມ້ ຄອງເສດຖະກດິ ລດັຼ ສງຼັ ຄມົ ແລວ້ ຈະເລນີ ຂນຶ້ ຮຸ່ງເຮອງ ແທນ້ າ ປະກອບສ່ ວນສາ້ ງລາວເກ່ ງັຼ ກາ້ ວ ແຍງເບ່ ງິ ການກະທໍາ ເບ່ ງິ ແຍງແປງສາ້ ງ ພາລະບດົ ບາດສາມກ່ າວແຈງ້ ຈງິ ໃຈຈາໍ ຈ່ ຄວນສາ້ ງສ່ ງົ ເສມີ ທງຼັ ກວດກາຕດິ ຕາມ ສະແດງອອກເປຼັນກອນ ບນັຼ ດາລະບອບນະໂຍບາຍພອ້ ມ ຈ່ ງົ ຈ່ ຈາໍ ເອາົ ໄວ້ ຜນົ ປະໂຫຍດຊອບທໍາຮອບດາ້ ນ ທດິ ສະດຈີ ະມຄີ ່ າ ຫາ້ ໜາ້ ທ່ ກີ າໍ ມະບານວ່ າເວາົ້ ຜະລດິ ສາ້ ງຫາກຫາຍ ສະມາຊກິ ທງັຼ ຫາຍ ເມ່ ອພວກເຮາົ ນາໍ ໃຊ້ ໂຮມຮ່ ວມຂນົ ຂວາຍ ຮຽນຮູເ້ ຮດຼັ ຫາກໄດ້ ລດຼັ ຖະກອນເອາົ ໄວ້ ໜາ້ ທ່ ໜີ ່ ງຶ ວ່ າໄວ້ ຊວີ ດິ ມຄີ ຸນຄ່ າ ປຸກລະດມົ ກາໍ ມະກອນ ເພ່ ອເຝິກຝົນຕນົ ໃຫ້ ຫນຼັ ຫາ້ ວຊ່ ູອນັຼ ທງັຼ ແນວຄດິ ຖກຕອ້ ງ ເອາົ ໃຈໃສ່ ປຸກລະດມົ ໜາ້ ທ່ ສີ ອງບອກແຈງ້ ຈດັຼ ກນຼັ ໃຫມ້ ນັຼ ໄດ້ ຂນົ ຂວາຍທງຼັ ແຂ່ ງຂນຼັ ສາໍ ເລດັຼ ຜນົ ເກນີ ຄາດ ເປຼັນຫນົ ທາງພາກາ້ ວ ຜະລດິ ສາ້ ງລ່ ນຫງຼັ ຍາດໄຊຊະນະບາດທາ້ ຍ ຈາໍ ແນກມດິ ສດັຼ ຕູ ໜາ້ ທ່ ສີ າມກ່ າວຊີ້ ຕ່ ນຕວົ ຈງິ ແຈງ້ ໃນໂລກາດເີ ດ່ ນຼັ ສກຶ ສາອບົ ຮມົ ກາໍ ມະກອນ ປະຊາເຊອ້ ຮກັຼ ແພງ ສະແດງຕນົ ໄວ້ ເອາົ ໃຈໃສ່ ການດແູ ລ ຮູອ້ ນຼັ ຜດິ ອນັຼ ຖກຕອ້ ງ ຢ່ ູກນິ ທາໍ ສາ້ ງ ໜາ້ ທ່ ທີ ່ 4ີ ຮູ ້ ໜກັຼ ເບາົ ຊູຊ່ ວຍ ແກໄ້ ຂການທາໍ ງານ ຄອຍສາ້ ງສ່ ງົ ເສມີ ແທເ້ ນີ ປະສານກນັຼ ເຂາົ້ ບ່ ໍວ່ າວຽກໃຫຍ່ ນອ້ ຍ 106

ໜາ້ ທ່ 5ີ ຕ່ ໍທາ້ ຍ ກະທາໍ ຕ່ ສໍ າກນົ ປະຕບິ ດັຼ ແນວທາງ ຕ່ າງປະເທດຖກຕອ້ ງ ອນັຼ ເປຼັນຄອງດລີ າໍ້ ລາວຫວຽດກາໍ ປູເຈຍຊູຊ່ ວຍ ທງຼັ ຈນີ ຄາ້ ຍສງຼັ ຄມົ ນຍິ ມົ ອາ້ ຍນອ້ ງ ກາໍ ແພງແກວ້ ເຂ່ ອນແຂງ ອາວະສານສຸ ດສນິ ້ ໄຂຂ່ າວຄາໍ ກອນ ມານີ້ 3ພາລະບດົ ບາດ5ໜາ້ ທ່ ມີ ີ ຈ່ ງົ ຈ່ ຈາໍ ເອາົ ໄວ້ ກາໍ ມະກອນລາວກາ້ ວ ເມອງລາວເຮອງຮ່ ຸ ງ ປົກປຼັກຮກັຼ ສາທງັຼ ກ່ ສໍ າ້ ງສງັຼ ຄມົ ນຍິ ມົ ໃຫໄ້ ດ້ ລາວເຮາົ ກາ້ ວຕ່ ໍໄປ ແທເ້ ນ.ີ -ກອນອ່ ານແບບອກຼັ ສອນສງຼັ ວາດ. ແມ່ ນກອນອ່ ານແບບໜ່ ງຶ ເຊ່ ງິ ໃຊສ້ ໍາຜດຼັ ໃນແບບຮຽງອກຼັ ສອນ ເປັຼນສໍາຄນຼັ , ສ່ ວນການສໍາຜດຼັ ນອກນນັຼ້ ເພ່ ນິ ບ່ ໍ ເອາົ ໃຈໃສ່ , ພຽງແຕ່ ເສມີ ເຂາົ້ ໃນວກຼັ ໃດໜ່ ງຶ ທ່ ວີ ່ າເໝາະສມົ ເທ່ າົ ນນຼັ້ . ວກັຼ ໜ່ ງຶ ມ9ີ ຫາ 13 ບາດຄາໍ . ຕວົ ຢ່ າງ: ບດຼັ ນີ້ ຈກຼັ ກ່ າວກອນຖະແຫງຂໍ້ ໄຂຄວາມຄໍາປະກອບ ປະພນັຼ ຊຊີ້ ່ ອງທາງ ກ່ ອນແລວ້ ຂຽນຂອດເປັຼນກາບແກວ້ ແນມເຫນຼັ ດວງດອກໄມ ້ ມະໄລເບກີ ບານສີ ທຸກເມ່ ອຕາຕອງຫງິ ຊອບຊມົ ຊວນໃກ ້ ອາທດິ ທແໍ ສງຕອ້ ງ ສວຍງາມລາໍ້ ລ່ ນ ຂວນຼັ ຂອ້ ຍຂອດບ່ ລໍ ມ ໄດແ້ ລວ້ ດນິ ລາວລໂລກຮູ ້ ສດົ ຊ່ ນມສີ ະເໜ ໃບໜາ້ ຊາດຍມິ້ ແຍມ້ ປະຊາແພງພນັຼ ຮກັຼ ຮ່ ວມແຮງໂຮມທອ້ ນ ລຸງອາວອາຫານປາ້ ຍງິ ສາວສະກນຼັ ບ່ າວ ໃຜກແໍ ຮງເຮ່ ງັຼ ຈາ້ ວ ຫນັຼ ຫາ້ ວວ່ ອງໄວ ແທເ້ ເລວ້ (ເອາົ ໃຈໃສ່ ແຕ່ ການສາໍ ຜດຼັ ໃນແບບລຽນອກຼັ ສອນ) - ກອນອ່ ານແບບວດິ ຊຸມາລ.ີ ແມ່ ນກອນອ່ ານທ່ ຄີ າ້ ຍຄກນັຼ ຄກອນອ່ ານແບບທໍາມະດາຕ່ າງຈາກກອນອ່ ນໆ ທ່ ຄີ ໍາສໍາຜດຼັ ຂອງມນັຼ ເປັຼນຄາໍ ສໍາຜດັຼ ຂາ້ ມວກຼັ ແລະ ມທີ ງຼັ ສໍາຜດັຼ ໃນອກີ ດວ້ ຍ. ມນຼັ ມລີ ກັຼ ສະນະຄດ່ ງັຼ ນ:ີ້ ຄໍາສຸດທາ້ ຍຂອງວກັຼ ທີ 1 ສາໍ ຜດັຼ ກບຼັ ຄໍາທີ 3-4 ຫ ທີ 5 ຄໍາໃດ ໜ່ ງຶ ຕອນໜາ້ ຂອງວກັຼ ທ3ີ , ຄໍາສຸດທາ້ ຍຂອງວກັຼ ທີ 2 ສໍາຜດັຼ ກບັຼ ຄໍາທີ 3-4 ຫ ທີ 5 ຄາໍ ໃດໜ່ ງຶ ຕອນໜາ້ ຂອງວກັຼ ທ4ີ ສບັຼ ວກຼັ ກນັຼ ໄປຈນົ ສຸດ. ຖາ້ ຊອກສໍາຜດັຼ ໃນຄາໍ ທີ 3, 4, 5 ໃນຕອນໜາ້ ບ່ ໄໍ ດແ້ ທໆ້ ບາງທເີ ພ່ ນິ ກຂໍ າ້ ມໄປສໍາຜດັຼ ກບຼັ ຄາໍ ໃດໜ່ ງຶ ຂອງຕອນຫງຼັ ແຕ່ ບ່ ມໍ ່ ວນທ່ ກໍ ບັຼ ການສາໍ ຜດັຼ ໃນຕອນໜາ້ . ສ່ ວນຫກຼັ ການວາງຄໍາເອກ, ຄໍາໂທນນັຼ້ ແມ່ ນຄກນຼັ ກບັຼ ກອນອ່ ານແບບທໍາມະດາ, ເວາົ້ ຫຍໆໍ້ ແລວ້ ມນັຼ ແມ່ ນກອນ ອ່ ານແບບໜ່ ງຶ ເຊ່ ງິ ໃຊສ້ ໍາຜດຼັ ນອກແບບບາວກັຼ , ວກຼັ ໜ່ ງຶ ໆ ມແີ ຕ່ 7- 11 ບາດຄໍາ. ຕວົ ຢ່ າງ: 1 ເຮອງຮຸ່ ງພະກາຍກອງ ພຸນ້ ເຍີ ຜ່ ໍດູ ຟາ້ ສະຫວ່ າງແຈງ້ ຮອງໆໃສ ສ່ ອງງາມເງາົ ຊາ້ ຍ ຟັຼງຍນິ ຍຸງທອງຮອ້ ງ ເຮສຽງສູນເຖ່ ອນ 107

ພູວະນາດນອ້ ມ ຍນິ ຮາ້ ຍຮຸ່ ງນາງ ຝູງເພ່ ອນພອ້ ມ ນອນນ່ ງັຼ ນດິ ທາ ດແີ ຕ່ ເໜອຍຮວຍຮໍາ ຍອດຊາງຊມົ ຍອ້ ຍ ຈອນວ່ າໄສຍາເຍອ້ ນ ເທທວງທຸງ້ ແປບ ແມງ້ ໜ່ ງຶ ເໝອນພ່ ຕີ ວິ ສອ້ ຍ ຊອບໃກກ້ ອມອວນ. ຕວົ ຢ່ າງ 2. ທາໍ ງ່າຍເຕມຼັ ທີ ອນັຼ ທ່ ຄີ ວາມຊ່ ວົ ນນຼັ້ ແຕ່ ວ່ າຄວນຄະນງຶ ຜນົ ຕອບກນຼັ ທທີ າ້ ຍ ມນຼັ ມກຼັ ມຜີ ນົ ຕອ້ ງ ກາຍເປັຼນຄວາມຍາກ ຍາມເລອ້ ງແລ່ ນຄນ ເປຼັນບ່ ອນຮາ້ ຍ ຍາມເມ່ ອລງົ ມ ຄວາມດນີ ນັຼ້ ຍາກຫຍຸງ້ ເຫ່ ອແຮງລງົ ມວ້ ນ ກາຍດໃີ ຈຊ່ ນ ຕອ້ ງໄດບ້ ຸກບນອດົ ຫາຍຮອ້ ນເມ່ ອລຸນ. ຜນົ ຫາກຄຄນໄດ້ ທຸກສ່ ງິ ມຄີ ບົ ຖວ້ ນ ໝາຍເຫດ: ວສິ ຸມາລແີ ມ່ ນຄາໍ ບາລີ ມສີ ອງຄາໍ ລວມກນັຼ ຄ: ວດິ ຊຸ ຄາໍ ໜ່ ງຶ ມາລີ ຄໍາໜ່ ງຶ , ວດິ ຊຸແປວ່ າ: ສາຍຟາ້ ເຫອ້ ມ, ມາລີ ແປວ່ າ: ລະບຽບ, ຖອງແຖວ. ສະນນຼັ້ ວດິ ສຸມາລຈີ ່ ງຶ ແປວ່ າ: ຄາໍ ກອນທ່ ມີ ຖີ ອງແຖວຄດ່ ງຼັ ສາຍຟາ້ ແມບເຫອ້ ມ. - ກອນອ່ ານແບບວະຊລີ ະປັຼນຕ.ີ ແມ່ ນກອນອ່ ານຊະນດິ ໜ່ ງຶ ເໝອນກອນອ່ ານປະເພດອ່ ນໆ ຕ່ າງແຕ່ ກອນແບບນໃີ້ ຊແ້ ຕ່ ການສາໍ ຜດຼັ ນອກໃຫ້ ເກາະກ່ າຍເນ່ ອງກນັຼ ໄປທຸກໆ ວກຼັ ເໝອນກາບ, ເປັຼນກອນທ່ ແີ ຕ່ ງງ່າຍແຕ່ ສງຼັ ວາດບ່ ຄໍ ່ ອຍຈະມ່ ວນປານໃດ, ເພ່ ນິ ນຍິ ມົ ຄໍາ ບຸບພະບດົ ແລະ ຄໍາສອ້ ຍ ຕ່ ມໃສ່ ກາຍເປຼັນກອນ 10 ໄປ. ກອນປະເພດນເີ້ ພ່ ນິ ໃຊແ້ ຕ່ ງຢ່ ູໃນເລ່ ອງ: ສຸລວິ ງົ , ໄກ່ ແກວ້ ແລະ ແຕງອ່ ອນ. ເວາົ້ ຫຍໆໍ້ ແລວ້ ມນັຼ ແມ່ ນກອນອ່ ານແບບໜ່ ງຶ ທ່ ໃີ ຊກ້ ານສໍາຜດັຼ ນອກແບບຮຽງວກຼັ . ຕວົ ຢ່ າງ: ສະຖານທ່ ສີ ກຶ ສາ ມສ ແດນດ່ ານກວາ້ ງ ດວງບຸ ບຜາພວມບານ ດອກຈຈີ ມູ ຊອ້ ນ ໃບອ່ ອນຊອນຂຽວຂນຶ້ ນວນລະອອງຫອມຫ່ ວນ ມວນພກຶ ສາຊາດຊນັຼ້ ໜາແໜນ້ ທ່ ວົ ນະຄອນ. - ກອນອ່ ານແບບມະຫາສນິ ທຸມາລ.ີ ແມ່ ນກອນອ່ ານແບບໜ່ ງຶ ເຊ່ ງິ ໃຊກ້ ານສາໍ ຜດຼັ ນອກແບບບາວກັຼ ແລະ ຮຽງວກຼັ ໄປພອ້ ມໆ ກນຼັ ແຕ່ ລະວກັຼ ມີ 9 ບາດຄາໍ , ສ່ ວນວກຼັ ທ1ີ ຫາວກັຼ ທີ 3 ຕອນໜາ້ ມເີ ຈດຼັ ບາດຄໍາ, ຕອນຫງັຼ ມສີ ອງບາດຄໍາ ສະເພາະວກຼັ ທີ ສ່ ຕີ ອນໜາ້ ມີ 5 ບາດຄໍາ, ຕອນຫງຼັ ມີ 4 ບາດຄາໍ . ຕວົ ຢ່ າງ: ກຸນຊອນຊອນຊອບໄດກ້ ນິ ຍອດ ໃບບງົ ມວນໝ່ ສູ ກຼັ ກນູ າຫງົ ລຽບລອຍ ລງົ ນາໍ້ ແມງວນຼັ ວນົ ວຽນອອ້ ມແນວເໝນັຼ ໝອງໝ່ ນົ 108

ຄນົ ພານທວນທ່ ຽວກາໍ້ ເວນຮາ້ ຍບາບສະເໝີ (ແຕ່ ການສໍາຜດັຼ ຂອງມນຼັ ແມ່ ນມສີ ະເພາະແຕ່ ຢ່ ູໃນຂອບເຂດບາດຂອງມນັຼ ເທ່ າົ ນນັຼ້ ) -ກອນແບບຈດິ ຕະລະດາ. ແມ່ ນກອນອ່ ານແບບໜ່ ງຶ ເຊ່ ງິ ໃຊສ້ ໍາຜດັຼ ນອກແບບບາວກຼັ ແລະ ການສາໍ ຜດຼັ ຂອງມນັຼ ກເໍ ປັຼນສະເພາະແຕ່ ລະບາດ ຂອງໃຜມນັຼ ເທ່ າົ ນນັຼ້ . ຕວົ ຢ່ າງ: ຊກິ ບຼັ ຕ່ າວເປັຼນພດິ ຢາ້ ນແຕ່ ນາໍ້ ເດອດຮອ້ ນ ຊບິ ່ ແໍ ປເປຼັນຮອ້ ນ ຫວງັຼ ວ່ າທານນະທໃີ ສ ມະໂນໃນແຄນ້ ຂຸ່ນ ເຖງິ ພ່ ຜີ ດິ ຜາງຮາ້ ຍ ໃຈໄວເ້ ພ່ ອຜູດ້ ຽວ ນອ້ ງແລວ້ ພ່ ຂີ ໂໍ ຮມຮຽກທອ້ ນ ເຈາົ້ ຢ່ າດ່ ວນດບຼັ ແສງ ສ່ ງົ ລດຼັ ສະໝເີ ຖງິ ຂອ້ ຍ ຈນຼັ ເອຍີ ຍາມມດຄອ້ ຍ ແສງທອງເຈາົ້ ຢ່ າອ່ ອນ ແນມນອ້ ງບ່ ຫໍ ່ າງໜີ ພ່ ເີ ອຍີ ຂໍຊ່ ວຍກນູ ານາໍ ຍາມຄ່ ໍາລງົ ແລງແລວ້ ຄດິ ເມ່ ອອາ້ ຍຄ່ ງຼັ ຄອ້ ຍ ຄນັຼ ແມ່ ນຈນຼັ ຢ່ ູຟາ້ ສະຫງ່ າໂລກເຮອງແສງ ບ່ ເໍ ຫອດແລລງົ ເຖງິ ຢາ້ ນທ່ ໂໍ ລກາແຫງ້ ແຜ່ ນໄຕແດນຫລາ້ ບ່ ໍກວ່ າເຈາົ້ ແຈ່ ມຟາ້ ຫວົ ໃຈຕອມໂລກ ໃຈແຈງ້ ຊຮິ ່ ໍາຮອນ ນອ້ ງແລວ້ -ກອນແບບສບັຼ ພະສອດ: ແມ່ ນກອນອ່ ານທ່ໄີ ດກ້ າໍ ນດົ ເອາົ ບາດຄໍາສຸດທາ້ ຍຂອງແຕ່ ລະວກຼັ ສາໍ ຜດຼັ ກນຼັ ເອງ. ກອນອ່ ານແບບນເີ້ ທ່ າົ ທ່ ເີ ຄຍີ ໃຊ້ ກນຼັ ມາມຢີ ່ ູ 3 ຊະນດິ ຄ: ຊະນດິ ສໍາຜດຼັ ຄບົ , ສາໍ ຜດຼັ ເຟອ້ ງ ແລະ ສໍາຜດັຼ ຫວ່ າງ. + ສາໍ ຜດຼັ ຄບົ . ແມ່ ນກາໍ ນດົ ເອາົ ບາດຄໍາສຸດທາ້ ຍຂອງທຸກໆ ວກັຼ ໃນບາດຫນ່ ງຶ ໆ ທ່ ສີ າໍ ຜດຼັ ກນຼັ ເອງ. ຕວົ ຢ່ າງ: ນອ້ ຍໜ່ ຸມກຸມມານ ພ່ ຊໍ ສິ ອນສ່ ງຼັ ເຈາົ້ ໝ່ ນັຼ ພຽນຢ່ າຄາ້ ນ ໃຫຄ້ ່ ອຍທນົ ທານອດົ ເຮດຼັ ວຽກງານການບາ້ ນ ທງຼັ ຮຽນແຕມ້ ອ່ ານ ວຽກຊໜິ ກຼັ ໜກຼັ ລໍາ້ ກໃໍ ສແຈງ້ ເບກີ ບານ ພວກເຈາົ້ ຍງຼັ ໜ່ ຸມນອ້ ຍ ອະນາຄດົ ຍງັຼ ສດົ ໃສ ພວກເປຼັນຄວາມຫວງຼັ ໃຫແ້ ກ່ ຄນົ ທງັຼ ຄາ້ ຍ ບ່ ໍຊງິ ຊງຼັ ແໜງໜ່ າຍ ໃຜກເໍ ພງີ ແພງລໍາ້ ແສນຊນັຼ້ ຄ່ ອຍສະບາຍ ຢາກໃຫສ້ ຸກຍ່ ງິ ລາໍ້ + ສາໍ ຜດຼັ ເຝອ້ ງ: ແມ່ ນກາໍ ນດົ ເອາົ ບາດຄາໍ ສຸດທາ້ ຍຂອງວກັຼ ທີ 1 ກບັຼ 2 ສໍາຜດຼັ ກນຼັ ແລະ ບາດຄາໍ ສຸດທາ້ ຍຂອງວກຼັ ທີ 3+4 ສາໍ ຜດັຼ ກນຼັ ອກີ . 109

ຕວົ ຢ່ າງ: ລດຼັ ໄດລ້ ງົ ທນຶ ສາ້ ງ ເໝອງຮ່ ອງຢ່ າງຂນຼັ ແຂງ ຮບຼັ ປະກນຼັ ການຜະລດິ ຕາ້ ນໄພບາດມນັຼ ແລງ້ ບ່ ໃໍ ຫມ້ ນຼັ ເຂນີ ແຫງ້ ຄໃນລະບອບເກ່ າົ ອາໄສແຕ່ ນາໍ້ ຟາ້ ນາແລງ້ ແມ່ ນບ່ ເໍ ອາົ ປະຊາຊນົ ຮ່ ວມເຂາົ້ ລວມໝ່ ສູ າມກຼັ ຄີ ເຮດັຼ ນາປີນາແຊງ ບ່ ເໍ ຄອງຈກັຼ ດີ້ ພກັຼ ໄດເ້ ຍອງທາງຊີ້ ວທິ ກີ ານແບບໃໝ່ ໃຜກຮໍ ບຼັ ຮໄູ ້ ດ້ ຂະຫຍາຍກວາ້ ງວ່ ອງໄວ + ສາໍ ຜດຼັ ສບຼັ ຫວ່ າງ. ແມ່ ນກາໍ ນດົ ເອາົ ບາດຄາໍ ສຸດທາ້ ຍຂອງວກັຼ ທີ 1 ໄປສາໍ ຜດັຼ ກບຼັ ບາດຄໍາສຸດທາ້ ຍຂອງວກັຼ ທີ 3 . ບາດຄໍາສຸດທາ້ ຍຂອງວກັຼ ທີ 2 ໄປສໍາຜດຼັ ກບັຼ ບາດຄາໍ ສຸດທາ້ ຍຂອງວກັຼ ທີ 4. ຕວົ ຢ່ າງ: ກາໍ ລງັຼ ໃຫຍ່ ສໍາຄນັຼ ຊາວໜ່ ຸມເປັຼນສໍາເຊອ້ ມນຼັ ແມ່ ນອະນາຄດົ ແກ່ ນກາໍ ລງຼັ ເມອງບາ້ ນ ທງັຼ ແມ່ ນຊຸມຊນົ ຊນຼັ້ ພະລນັຼ ແຮງກາ້ ກ່ ນຼັ ຫນັຼ ກາ້ ວເຄ່ ງຼັ ລານ ເປຼັນຫວົ ຈກຼັ ຊຸກຍູ ້ ສະຖານຖ່ ນິ ດນິ ໃດ ບ່ ວໍ ່ າປະເທດບາ້ ນ ໜ່ ຸມຄະນອງເນອງລນົ້ ກຍໍ ອມມຄີ ນົ ຫານ ມນຼັ ແມ່ ນຄນົ ພວມສາ້ ງ ແປງທາງຊວີ ດິ ໃໝ່ ຍາກເທ່ າົ ໃດກໄໍ ດ້ ປະສງົ ສາ້ ງໃຫເ້ ກດີ ຜນົ . -ກອນອ່ ານແບບກອນແປດ: ແມ່ ນກອນອ່ ານປະເພດໜ່ ງຶ ເຊ່ ງິ ບ່ ໃໍ ຊຄ້ າໍ ປະຈາໍ ບ່ ອນແຕ່ ມກີ ານສາໍ ຜດັຼ ແບບຮຽງວກັຼ ແລະ ບາວກຼັ ໄປພອ້ ມໆ ກນັຼ . ການສາໍ ຜດັຼ ຂອງມນຼັ ມລີ ກັຼ ສະນະເກາະກ່ າຍຈາກບາດນໄີ້ ປໃສ່ ບາດອ່ ນ. ສ່ ວນບາດຄາໍ ທ່ ມີ ນຼັ ສໍາຜດັຼ ນນັຼ້ ກມໍ ກີ ານກາໍ ນດົ ຄກັຼ ແນ່ . ແຕ່ ລະວກັຼ ມີ 8 ບາດຄາໍ ຄ: ຕອນໜາ້ ມີ 5 ບາດຄໍາ ແລະ ຕອນຫງັຼ ມີ 3 ບາດຄາໍ . ດ່ ງັຼ ໂຄງຮ່ າງລ່ ຸມນ:ີ້ ຕວົ ຢ່ າງ: 00 000 000 00 000 000 00 000 000 00 000 000 00 000 000 00 000 000 00 000 000 00 000 000 ຕວົ ຢ່ າງ: 110

ເມອງວຽງ ໄຊເປຼັນດນິ ຖ່ ນິ ກຊູ້ າດ ສງຼັ ຄະຍາດຮ່ ວມເຜ່ າົ ເຕາົ້ ຫາຍແຂວງ ເຂາົ້ ເປັຼນແຮງ ທຸກປວງຊນົ ມາຢ່ ູ ເປຼັນເຄ່ ອນແຂງຕ່ ຕໍ າ້ ນ ພວກໄພລີ ຍອ້ ນການນາໍ ສ່ ອງໃສ ແລະສະຫາດ ຈ່ ງຶ ສາມາດຍາດໄດ້ ເຂດກຸງສີ ແດນທານີ ໄດເ້ ຂາົ້ ຢ່ ູທ່ ວົ ແຄວນ້ ເປຼັນເມອງຫວງ ຕງັຼ້ ກຸງສວີ ຽງຈນັຼ - ກອນອ່ ານແບບຊອ້ ນເລບັຼ : ແມ່ ນກອນທ່ ແີ ຕ່ ງຂນຶ້ ໂດຍໃຊຄ້ າໍ ທໍາອດິ ຫ ຄາໍ ທສີ ອງ, ທີ 3...ຂອງແຕ່ ລະວກຼັ ຫ ສຸດແລວ້ ແຕ່ ຜູແ້ ຕ່ ງຈະກາໍ ນດົ ຫ ເວາົ້ ຫຍໆໍ້ ແລວ້ ກອນຊອ້ ນເລບຼັ ແມ່ ນກອນອ່ ານຊະນດິ ໜ່ ງຶ ເຊ່ ງິ ເພ່ ນິ ໃຊເ້ ຊ່ ອງຄວາມໝາຍໂດຍການກາໍ ນດົ ເອາົ ບາດຄາໍ ທາໍ ອດິ ໃນແຕ່ ລະວກຼັ ເພ່ ອຮກຼັ ສາຄວາມລບຼັ ລະຫວ່ າງສອງຝ່ າຍທ່ໄີ ດຕ້ ກົ ລງົ ກນຼັ ໄວແ້ ລວ້ (ດ່ ງຼັ ຕວົ ຢ່ າງໃນປຶມ້ ໄວຍາກອນຂອງ ທ່ ານ ພູມວີ ງົ ວຈິ ດິ ໜາ້ 157 - 158 ). ແມ່ ນກອນຊອ້ ນເລບັຼ ທ່ ໃີ ຊຫ້ ວົ ແຖວເປຼັນຄາໍ ເວາົ້ ເມ່ ອເຮາົ ອ່ ານກອນນຈີ້ ະເຫນັຼ ໄດກ້ ານປຽບທຽບສະພາບການ ຂອງລາວໃນສະໄໝໃໝ່ ກບຼັ ສະໄໝຈກຼັ ກະພດັຼ ປົກຄອງ. ຕວົ ຢ່ າງ: (ເຫນຼັ ວ່ າຜກຼັ ຫມົ ຫຽ້ ນແຄມສວນຢ່ າຟາ້ ວຢ່ ໍາບາດວ່ າພຝໍ ່ ຸນນາໍ້ ຍງັຼ ຊປິ ີນ້ ປ່ ົງໃບ) ເຫນັຼ ວ່ າໄດຂ້ ່ ຊີ າ້ ງ ເຊງັຼ ຊ່ ສະກຸນສູງ ກດໍ ີ ວ່ າ ວອນຄາໍ ຄວາມຫານ ອວດໂຕຄຸຍໂມ ້ ຜກັຼ ຜກຼັ ກາດຊອມໃນຮວົ້ ວ່ າບ່ ຢໍ າ້ ນຜູອ້ ່ ນເຕອນ ບ່ ໍດໄີ ດ່ ວ່ າບ່ ຢໍ າ້ ນຜູອ້ ່ ນເຕອນ ບ່ ດໍ ໄີ ດ໋ ຫມົ ຮຸ່ຍຫຸຍເປີດປາກຕາ້ ນ ຫຽ້ ນ ກຫໍ ຽ້ ນຕງັຼ້ ແຕ່ ຕນົ້ ຕນີ ຕ່ າໍ ສາວສະໄໝ ແຄມ ຂາ້ ງເຄຍີ ຄາດຄຽງ ຄ່ ູສະໄບຜນກວາ້ ງ ສວນ ແຕງເຄຍີ ຫດົ ນາໍ້ ບ່ ລໍ ່ າໍ ໄລລມປະປ່ ອຍ ຢ່ າ ເທາະຂອ້ ຍບ່ ເໍ ຕອ້ ງ ຊຜິ ດິ ເບອ້ ງເພ່ ນິ ຜ່ ູໃດ ອ່ ນີ າງວ່ າ ຟາ້ ວ ກ່ ອນສາວສ່ າໍ ເຊອ້ ຢ່ ໍາ ຍເີ ສຍສກັຼ ສີ ຮອຍຮູບເຮອນສະເໜ ຮຽມເອຍີ ບາດ ມນຼັ ຈມົ ຈາງຈອ້ ຍ ມຸນມວົ ທະລາຍມາ້ ງ ວ່ າ ແຕ່ ແນວບ່ ໍເລອ້ ງ ຄນົ ບ່ ໍດເີ ຂາົ ຄອຍຊ່ າ ພໍ ເທາະພໍສ່ ໍານີ້ ພະນາງນອ້ ງພດັຼ ຕ່ ມເຕມີ ຊເິ ສຍຊ່ ສະກຸນສກັຼ ຝ່ ຸນ ທຸລໜີ ກັຼ ໜມິ ຈ່ ອງດງໃຫນ້ າງລາ້ ງ ນາໍ ້ ສະສາງຫດົ ສຽ້ ງ ກຽ້ ງເກາົ ເກນີ ສະອາດ ຍງັຼ ບ່ ຄໍ າດຊລິ ມົ້ ຢ່ າຕເິ ຕນຼັ້ ຕ່ ນຜະຫຍອງ ນາງເອຍີ ຊິ ສມົ ໃຈທ່ ຽງແທ້ ທາງທ່ ານຜູມ້ ວົ ຫງົ ປີນ້ ປ່ ຽນແປງສດັຼ ຈະ ລ່ າຍລວງລມຢາ້ ນ 111

ປ່ ົງ ເປັຼນແປວໄພຮາ້ ຍ ມະໄລກນຼັ ອຸກອ່ ງຼັ ໃບ ບາບເບອນບ່ ຽງບຽ້ ວ ຊທິ ຽວເຂາົ້ ສ່ ູສະໝອງ ນນັຼ້ ແລວ້ . -ກອນລາໍ -ກອນຂບັຼ . ລາໍ ທ່ ວົ ໄປ ເມ່ ອເວາົ້ ເຖງິ ລາໍ ມນຼັ ແມ່ ນຮູບການສລິ ະປະ ປະເພດໜ່ ງຶ ເຊ່ ງິ ຕດິ ພນັຼ ກບັຼ ຊວີ ດິ ຈດິ ໃຈຂອງຄນົ ລາວເຮາົ ຕະຫອດມາ. ອາດ ເວາົ້ ໄດວ້ ່ າມນຼັ ແມ່ ນສນັຼ ຍາລກັຼ ປະຈາໍ ຊາດຂອງພວກເຮາົ ເພາະວ່ າ ສຽງລາໍ ຕອ້ ງໄປຄຽງຄ່ ູກບັຼ ສຽງແຄນດ່ ງັຼ ພວກເຮາົ ເຄຍີ ໄດ້ ຍນິ ຄາໍ ເວາົ້ ທ່ ວີ ່ າ: ຢ່ ູໃສມເີ ຮອນຮາ້ ນ ກນິ ເຂາົ້ ໜຽວ ຈາໍ້ ປາແດກ ເປ່ ົາແຄນທ່ ນີ ນຼັ້ ແມ່ ນຄນົ ລາວ ແລະ ບ່ ອນນນຼັ້ ມຄີ ວາມ ມ່ ວນຊ່ ນ. ບ່ ໍວ່ າຢ່ ູຕາມຖ່ ນິ ຖານບາ້ ນຊ່ ອງ, ທ່ ງົ ໄຮ່ ທ່ ງົ ນາ, ຮ່ ອມຫວ້ ຍພູເຂາົ ແລະ ປ່ າດງົ ພງົ ໄພລວ້ ນແລວ້ ແຕ່ ເຈອຈານໄປ ດວ້ ຍສຽງຂບຼັ , ສຽງລໍາຂອງປະຊາຊນົ ຊາວຜູອ້ ອກແຮງງານເຊ່ ງິ ຍາມໃດເຂາົ ເຈາົ້ ກຊໍ ອກຫາຄວາມເບກີ ບານສໍາລານໃຈມາສ່ ູ ຕນົ ເອງເພ່ ອການດາໍ ລງົ ຊສີ ດິ ທ່ ແີ ຈ່ ມໃສ, ດ່ ງັຼ ນນັຼ້ , ສລິ ະປະ ປະເພດຂບຼັ ລໍາ ຈ່ ງຶ ອຸດມົ ສມົ ບູນໄປດວ້ ຍເນອ້ ໃນ ແລະ ຮູບ ການ. + ກອນລາໍ ໄດແ້ ບ່ ງອອກເປຼັນສອງປະເພດໃຫຍ່ ຄ: ເມ່ ອອງີ ໃສ່ ຈງັຼ ຫວະທາໍ ນອງແລວ້ ເພ່ ນິ ໄດແ້ ບ່ ງລາໍ ທ່ ວົ ໄປອອກເປັຼນຫາຍແບບເຊ່ ນັຼ : ລາໍ ຕດັຼ , ລໍາເຍນີ້ , ລໍາລ່ ອງ, ລໍາເຕຍີ້ , ລາໍ ເພນີ , ລໍາຕດັຼ , ລາໍ ຕ່ ງຼັ ຫວາຍ, ລໍາລ່ ອງ ແລະ ລໍາອ່ ນໆ... ບາງເທ່ ອເພ່ ນິ ຍງັຼ ເອນີ້ ວ່ າ: ແມ່ ນລໍາສນຼັ້ ແລະ ລາໍ ຍາວ, ແຕ່ ວ່ າລາໍ ທງຼັ ໝດົ ທ່ ກີ ່ າວມານເີ້ ພ່ ນິ ເຄຍີ ໃຊເ້ ຂາົ້ ໃນການລໍາຄ່ ,ູ ລາໍ ກອນ, ລໍາເລ່ ອງ, ໂດຍມກີ ານປະສມົ ປະສານກນັຼ ໄປເພ່ ອໃຫມ້ ຫີ າຍ ຮູບຫາຍສີ ແລະ ເຮດຼັ ໃຫຜ້ ູຊ້ ມົ ຜູຟ້ ຼັງບ່ ມໍ ຄີ ວາມເບ່ ອໜ່ າຍ.  ລາໍ ຕດຼັ : + ຄວາມໝາຍຂອງກອນລາໍ ຕດຼັ . ແມ່ ນກອນລາໍ ທ່ ຄີ າ້ ຍຄກາບເພາະມນຼັ ບ່ໄໍ ດໃ້ ຊຄ້ ໍາປະຈາໍ ບ່ ອນ ແລະ ໃຊຄ້ ໍາສໍາຜດັຼ ນອກແບບຮຽງວກັຼ ແລະ ສໍາຜດຼັ ໃນ, ສໍາ ຜດັຼ ຕ່ ໍເນ່ ອງກນຼັ ໄປຈນົ ສຸດກອນແຕ່ ບາດຄາໍ ໃນແຕ່ ລະວກັຼ ພດັຼ ບ່ ມໍ ກີ າບກາໍ ນດົ ທ່ ແີ ນ່ ນອນ, ບາງເທ່ ອກມໍ ີ 7 ບາດຄາໍ , ບາງເທ່ ອກໃໍ ຊຄ້ ໍາບຸບພະບດົ , ບາງເທ່ ອກມໍ ີ 9- 13 ບາດຄໍາ. + ຫກັຼ ການແຕ່ ງກອນລາໍ ຕດຼັ . ຊລິ າໍ ທຽບນທິ ານ ດ່ ງຼັ ຕວົ ຢ່ າງລ່ ຸມນ:ີ້ 1 ແປອອກເປຼັນບ່ ອນ ໂອກາດນີ້ ເພ່ ນິ ເວາົ້ ໄວຫ້ າຍ ແລວ້ ຈ່ ງຶ ຄ່ ອຍວຈິ ານ ບ່ໄໍ ດຂ້ ຽນເປັຼນຜູກ ຟັຼງກ່ ອນເຂາົ້ ນອນ ຄນົ ແຕ່ ກ່ ອນ ແນວນມີ້ ນຼັ ຈ່ ເວາົ້ ຊະໆຊາຍໆ ເວາົ້ ໃຫລ້ ູກ ຜວົ ທຸກເມຍມີ ຕາງວ່ າເປຼັນການສອນ ນທິ ານໃສ່ ຊ່ ເມຍເປັຼນລູກເສດຖີ ຜວົ ເປັຼນລູກໄພ່ ຕວົ ຢ່ າງ 2ໂອລະນໍ ລກູ ເອຍີ ຟຼັງເດເີ ຈາົ້ ເຖາົ້ ແກ່ ລຸງຕາ ຫານຊພິ ນັຼ ລະນາ ຈາປະຫວດຼັ ສາດ ເວາົ້ ເລ່ ອງການກຊູ້ າດ ຍາດສດິ ປົກຄອງ ຈາຕາມແບບທໍານອງ ຂອງລດຼັ ທມິ າກ 112

ລາວເຮາົ ນມີ້ ພີ ກຼັ ເປັຼນຜູນ້ າໍ ພາ ໜ່ ງຶ ເກາົ້ ຫາ້ ໆ ແຕ່ ຊາວສອງມນີ າ ເປຼັນມງ້ າມສະຫງ່າ ມຄີ ່ າລາສີ ມລ້ ກຶ ງາມຍາມດີ ມຸງຄຸນຂອງຊາດ ພກັຼ ໄດເ້ ຜຍີ ປະກາດ ອອກເປຼັນທາງການ ຕງັຼ້ ໜາ້ ປາບຜມີ ານ ປະຕກິ ານຂາຍຊາດ ກອບກເູ້ ອກະລາດ ແກ່ ປະຊາຊນົ ວນົ ວຽນຫາຍເຫ່ າົ ຕ່ ໍສູຢ້ ່ າງສບັຼ ສນົ ລ່ າເມອງຂນຶ້ ແບບເກ່ າົ ຈນົ ກຽ້ ງສາບສູນ ບຸນຄຸນພກຼັ ເກອ້ ກນູ ອຸດໜນູ ປຸກປ່ ັຼນ ຊນົ ຊນັຼ້ ຊາວນາ ຂນົ ຂວາຍໄດຕ້ ວົ ກ່ ນຼັ ຊຸມພວກວານດິ ຊາ ຄາ້ ຂາຍຕ່ າງໆ ເຂາົ້ ສ່ ູຖນັຼ ແຖວ ເຂາົ ກພໍ າກນຼັ ຍ່ າງ ໄດກ້ ່ ຕໍ ງຼັ້ ເປັຼນແນວ ຮ່ ວມການກຊູ້ າດ ຂະບວນເອກະລາດ ພກັຼ ປະຊາຊນົ ຜ່ ານການແອບເຝິກຝົນ ຕາມລດັຼ ທມິ າກ ຮຽນຮູໃ້ ຫແ້ ຈງ້ ຄກຼັ ຄໍາສ່ ງັຼ ເລນນິ ສະເໜເຄຄວນ ຊວນມວ້ ນທາງລ່ ອງ...ໝໍແຄນເອຍີ ... ການລໍາຕດັຼ ແມ່ ນລໍາແບບສຽງຕດັຼ ສຽງໄວບ່ ອນຢຸດຫາຍໃຈສນຼັ້ . ເວລາເພ່ ນິ ເລ່ ມີ ລໍາຄ່ ູ, ລໍາກອນແມ່ ນເພ່ ນິ ມກັຼ ລໍາຕດັຼ ນີ້ ກ່ ອນແລວ້ ຈ່ ງຶ ກຽ້ ວໄປລາໍ ເຍນີ້ ( ລໍາເດນີ ດງົ ) ລໍາລ່ ອງໆໆ. -ລາໍ ລ່ ອງ: ແມ່ ນກອນຊະນດິ ດຽວກບຼັ ກອນເຍນີ້ ຕ່ າງແຕ່ ບ່ ມໍ ກີ ອນ 7 ບາດຄໍາມກຼັ ມແີ ຕ່ 9-15 ບາດຄໍາໂດຍເອາົ ຄາໍ ບຸບພະບດົ ແລະ ຄໍາສອ້ ຍຕ່ ມໃສ່ . ການສາໍ ຜດຼັ ແມ່ ນການສໍາຜດຼັ ໃນ ແລະ ການສໍາຜດັຼ ນອກ, ສໍາຜດຼັ ໃນສ່ ວນຫາຍແມ່ ນ ພະຍນັຼ ຊະນະ ສ່ ວນສາໍ ຜດຼັ ນອກຂອງວກຼັ ຕ່ ໆໍ ໄປກບໍ ່ ໄໍ ດຈ້ າໍ ກດຼັ ບ່ ອນຢ່ ູສໍາຜດັຼ ໃສ່ ຄໍາໃດຄາໍ ໜ່ ງຶ ໃນຕອນຕນົ້ ກໄໍ ດໂ້ ລດ. ຕວົ ຢ່ າງ: ໂຮງຮຽນຄບູ ່ ອນມາຢ່ ູ ບດຼັ ນີ້ ຈກັຼ ໄດພ້ ນຼັ ລະນາເລອ້ ງ ເປັຼນບ່ ອນນກຼັ ຮຽນຄູເຝິກຝົນຮອບດາ້ ນ ໃຫພ້ ຽນພອ້ ມຄ່ ອູ ນັຼ ຊເິ ວາົ້ ແຕ່ ບ່ ອນບນັຼ້ ຊວີ ດິ ຮ່ ວມຢ່ ູນາໍ ກນັຼ ມນີ ກັຼ ຮຽນຫາຍພນັຼ ຢ່ ູຕ່ າງກນຼັ ຄນົ ລະບາ້ ນ ແຕ່ ເມ່ ອມາເຖງິ ແລວ້ ສຽງວນົ ແຊວພວກອາ້ ຍໃຫຍ່ ຕອ້ ນຮບຼັ ຊຸມນອ້ ງໃໝ່ ມແີ ຕ່ ຍມີ້ ແຍມ້ ຖາມຂຂໍ້ ່ າວຄາວ ການຈດຼັ ຕງັຼ້ ກຮໍ ບີ ຟາ້ ວ ຈດຼັ ບ່ ອນແປງສະຖານ ຈດຼັ ອາຄານຫໍພກັຼ ບ່ ອນນອນໃຫເ້ ຮາົ ພອ້ ມ ສຸດທ່ ໄີ ກກນັຼ ລໍາ້ ຄນົ ລະແດນບາ້ ນພ່ ໍແມ່ ແຕ່ ບາດມາຢ່ ູແລວ້ ຫາກຄບາ້ ນອ່ ແີ ມ່ ເຮາົ ທຸກຄນົ ອາ້ ຍນອ້ ງ ຫາກຮກັຼ ຫ່ ໂໍ ຮມກນຼັ 113

ມຫີ ຍງັຼ ກນິ ກຍໍ ງຼັ ບິ ແບ່ ງກນຼັ ກຍໍ ງຼັ ໄດ້ ຍາມເຈບຼັ ເປຼັນຫລໜາວໄຂ້ ເຮາົ ດໃີ ຈແຕ່ ນາໍ ໝ່ ູ ຫາຍຄນົ ຄພ່ ນີ ອ້ ງ ໄດມ້ າລອ້ ມເບ່ ງິ ແຍງ ເຖງິ ຍາມແລງຕາເວນັຼ ຄອ້ ຍ ຫາຍຄນົ ເກນີ ມນຼັ ມ່ ວນ ພາກນັຼ ລງົ ຫດົ ສວນນອ້ ຍ ຍນິ ສຽງອາ້ ຍນອ້ ງ ໂຮຮອ້ ງມ່ ວນບ່ ເໍ ຊາົ . + ໝາຍເຫດ: ກອນຕດັຼ , ກອນເຍນີ້ ແລະ ກອນລ່ ອງ ກ່ ອນຈະລໍາແມ່ ນມກີ ອນຂນຶ້ ຕນົ້ ແລະ ເມ່ ອລໍາຈບົ ແລວ້ ກມໍ ກີ ອນລງົ ທາ້ ຍທຸກໆ ເທ່ ອ. ຕວົ ຢ່ າງ: ກ່ ອນຂນຶ້ ຕນົ້ ກອນຕດຼັ ແລະ ກອນເຍນີ້ . ຄນົ ເອຍີ ຄນົ ຄນົ ຊ່ ວົ ເຂາົ ຕິ ຄນົ ດເີ ຂາົ ແພງ ຄນົ ແຂງແຮງໃຈເດດັຼ ເຮດັຼ ອນຼັ ໃດບ່ ໍວາງປະ ມມີ ະນະອດົ ທນົ ເຝິກຝົນໃຫພ້ ຽງພໍ ຈ່ ງຶ ຊພິ ໍຮ້ ອດບ່ ອນ ຈະເລນີ ໄດ້ ຕວົ ຢ່ າງ: ກອນຂນຶ້ ຕນົ້ ກອນລ່ ອງ. ຟາ້ ເອຍີ ຟາ້ ຮອ້ ງຄ່ ອຍ ຄດິ ເຫນຼັ ບ່ ອນເຮດັຼ ນາແຊງ ຟາ້ ເອຍີ ຟາ້ ຮອ້ ງແຮງ ຄດິ ເຫນັຼ ຄາວເຮດັຼ ນາຕ່ າວ ບາດຟາ້ ຮອ້ ງຍ່ າວໆ ນາປີມາຮອດໃກ ້ ໃຫຕ້ ຽມໄວຄ້ ່ ູຊ່ ູຄນົ ...ເດ.ີ -ແຕ່ ງກອນລງົ ທາ້ ຍກອນລ່ ອງເພ່ ນິ ມກັຼ ເວາົ້ ແຕ່ ໂອ່ ຄໍາດຽວກພໍ .ໍ -ຕວົ ຢ່ າງຄໍາຂນຶ້ ຕນົ້ ຂອງ ກອນລໍາລ່ ອງ. ຟາ້ ເອຍີ ຟາ້ ຮອ້ ງຮວ່ ານໆ ຄນັຼ ແມ່ ນນອ້ ງຢາກມ່ ວນ ໃຫຮ້ ບີ ມາໄວໆ ຈບຼັ ຈກົ ແບບໄຖ ຍ່ າງລດັຼ ທ່ ງົ ໃສ່ ໜ່ ວຍສະຫະກອນ ບ່ ອນທອ້ ນໂຮມແຮງ ດດັຼ ແປງກ່ ສໍ າ້ ງ ສະເໝພີ າບທຸກຢ່ າງ ແຮງເຮດຼັ ແຮງກນິ ເຈາົ້ ຜູທ້ ະຫວນິ ຈ່ ງົ ຈອ້ ນສນິ້ ຟາ້ ວດ່ ວນ... ໂອນ!ໍ ຝົນຕກົ ລນິ ຍາມເດອນຫາ້ ກາຍລະດແູ ຖມຖ່ າຍ ມາແລວ້ ນານອ້ ງເຂດວດຼັ ສາ ເດອນຫກົ ຕກົ ເຂາົ້ ກາ້ ປອ້ ງໝ່ ງູ ວົ ຄວາຍ ຝູງປະຊາພ່ ນີ ອ້ ງ ໄປສ່ ູຕນີ ດງົ ຫວງ ຂວ່ າງນາເນນີ ກວາ້ ງ ທງັຼ ປວງເຊອ້ ເອອ້ ເຄອຍາ້ ຍຍ່ າງ ເລາະໄປຕາມທ່ ງົ ເຍນີ້ ເມນີ ນາໍ້ ຫ່ ງຼັ ມາ ນາໍ້ ນໄີ້ ຫແຕ່ ທາ້ ງ ສາ້ ງໃຫຍ່ ຄອງຫວງ ປວງປະຊາຊາວເມອງ ອ່ ງຼັ ເນອງມາປາ້ ນ ຊນົ ລະປະທານນາໍ້ ລໍາຄອງທອ້ ງຖ່ ນິ 114

ຝົນຕກົ ລນິ ສ່ ງຼັ ຍູ ້ ຊູນາໍ້ ລ່ ງຼັ ນອງນ.ໍ .. ບຸນຄຸນພກັຼ ແນບປອ້ ງ ປອງປາຖະໜາຫາ ອາໄສເທວາຝົນ ອກີ ບ່ ດໍ ນົ ຄງົ ຕາຍຍອ້ ນ ເຖງິ ຈະເອາົ ຄວາຍປອ້ ນ ວອນວານເທວະໂລກ ກດໍ າຍແລວ້ ໂຊກບ່ ໍມາເຂາົ້ ຂາ້ ງ ສາງຮາ້ ຍກບໍ ່ ໍແລ ຮອ້ ງຮ່ າໍ ຢ່ ູເຄງຼັ ໆ ເມຄາຟາ້ ແຫໆ້ ທາໍ ມະຊາດເຕງຼັ ໝ່ ເູ ຮາົ ມາແລວ້ ແຊວໄປທາງອ່ ນ ລາງປີຝົນໜແີ ຄວ້ ກບັຼ ແລງ້ ກ່ ຊໍ ່ າງເປຼັນ ຮອ້ ງຮ່ ນໆຄຊຖິ ວ້ ມ ເກນຄອງແຕ່ ຟາ້ ສ່ ງົ ບດຼັ ນກີ າໍ ເວນເວນີ້ ໄຂນາໍ້ ລ່ ອງມາ ພກັຼ ບນັຼ ຊາປ່ ົງໃຫ້ ຂຸ ດຄອງທາລານາໍ້ ເປັຼນຂາໍ ໄຫລ່ ວງ ຄນົ ທງັຼ ປວງຮບັຼ ໃຊ້ ໄປສາ້ ງຜດຼັ ເອາົ ເພ່ ອບນັຼ ເທາົ ຊາວບາ້ ນ ກະສກິ ອນທຸກບ່ ອນ ໄດຮ້ ບຼັ ຄວາມສະດວກຍອ້ ນ ຜອງເທາົ້ ຊ່ ວົ ຊວີ ງັຼ ນ.ໍ ..  ລາໍ ເຍນີ້ : + ຄວາມໝາຍຂອງກອນລໍາເຍນີ້ . ແມ່ ນກອນລາໍ ທ່ ແີ ຕ່ ງຂນຶ້ ຕາມຄໍາປະຈາໍ ບ່ ອນ. ນອກຈາກນກີ້ ຍໍ ງັຼ ມສີ າໍ ຜດຼັ ນອກອກີ ດ ແຕ່ ບ່ ອນສາໍ ຜດຼັ ນນຼັ້ ບ່ ມໍ ລີ ກຼັ ສະນະຈາໍ ກດັຼ ປານໃດ. ພ່ ໍແມ່ ກຕໍ າຍປະ + ຫກຼັ ການແຕ່ ງກອນລາໍ ເຍນີ້ . ຕວົ ຢ່ າງ: ທໍາອດິ ຊາຍທຸກໄຮ້ ແຕ່ ຮາກຢາລາວມີ ວເິ ສດດເີ ກນີ ບາ້ ນ ຈ່ ງຼັ ວ່ າໃນຄາວນນຼັ້ ເປັຼນໄຂຄ້ ງີ ບ່ ຮໍ ອ້ ນ ລກູ ສາວດຽວພະຍາໃຫຍ່ ໝໍຢາ້ ນທ່ ວົ ເມອງ ຄນຼັ ໝໍຍອມໝດົ ແລວ້ ໝຊໍ າຍຈນົ ກລໍ ອງເບ່ ງິ ຜ່ ນົ ຢາໃສ່ ຖວ້ ຍແກວ້ ແລວ້ ຈ່ ງຶ ໄດຢ້ ່ ູສາ້ ງ ໃຫກ້ ນິ ແລວ້ ກສໍ ວ່ າງເຊາົ ເປັຼນຄ່ ຜູ ວົ ເມຍ ແຕ່ ວ່ າພາຍລຸນມາ ຝ່ າຍເມຍທໍາຮາ້ ຍ.  ລາໍ ເຕຍີ້ . ແມ່ ນມລີ ກັຼ ສະນະຄາ້ ຍຄກນຼັ ກບັຼ ລາໍ ເຍນີ້ ມກີ ານໃຊຫ້ ກັຼ ຄາໍ ປະຈາໍ ບ່ ອນ, ໃຊບ້ ຸບພະບດົ ແລະ ຄໍາສອ້ ຍ, ມກີ ານຕ່ ມບາດຄາໍ ເຂາົ້ ໃນແຕ່ ລະວກັຼ ເຊ່ ນຼັ ດຽວກນຼັ . ບ່ ອນທ່ ຕີ ່ າງກນຼັ ແມ່ ນກອນເຕຍີ້ ມກຼັ ໃຊລ້ ໍາແຕ່ ເທ່ ອລະບາດ(4ວກຼັ )ແລວ້ ກລໍ ງົ ສຽງໃຫຄ້ ່ ູລາໍ ຕອບ, ດ່ ງຼັ ນນັຼ້ , ແຕ່ ລະບາດຈ່ ງຶ ຕອ້ ງມຄີ ວາມໝາຍຂອງມນຼັ ຄບົ ຖວ້ ນໂລດ ແຕ່ ຖາ້ ວ່ າບ່ ໍທນັຼ ຄບົ ຖວ້ ນເພ່ ນິ ກລໍ ໍາຕ່ ມຕ່ ໃໍ ສ່ ບາດທ2ີ . ຕວົ ຢ່ າງ: ເຕຍີ້ ທາໍ ມະດາ. ຊາຍ... ໂອລະແມ່ ນນນໍ າງ 115

ໝດົ ທ່ ລີ າໍ ທາງສນຼັ້ ຫນັຼ ລງົ ມາທາງລ່ ອງ ສອງຄນົ ເຮາົ ພ່ ນີ ອ້ ງ ລອງເຕຍີ້ ເອຍີ ໃສ່ ກນຼັ ເຊນີ ລະແມນອ້ ງນນຼັ້ ສງຼັ ຊນິ ່ ງັຼ ເມນີ ເສຍີ ອດົ ມາເລຍີ ນາໍ ກນັຼ ອ່ ອນແອນແພນຟອ້ ນ ຍງິ ... ໂອລະແມ່ ນນຊໍ າຍ ນອ້ ງກແໍ ມ່ ນຍນິ ດີ ຄນັຼ ແມ່ ນເວາົ້ ຈ່ ງັຼ ຊນັຼ້ ອ່ ອນແອນແພນຟອ້ ນ ນອ້ ງບ່ ໍມຄີ ໍາເອຍີ ແຕ່ ວ່ າອອນຊອນດວ້ ຍ ດອມຊາຍຜູສ້ ະຫາດ ນອ້ ງຂຕໍ າມບາດອາ້ ຍ ຮຽນໃຫຄ້ ່ ອງເຄຍີ (ຄດັຼ ຈາກປຶມ້ ພາສາລາວຊນຼັ້ ມດັຼ ທະຍມົ ສກຶ ສາປີທີ 6, 1999, ໜາ້ 83-84)  ລາໍ ເພນີ . ແມ່ ນລໍາປະເພດໜ່ ງຶ ທ່ ໃີ ຊກ້ ອນອ່ ານເຊ່ ງິ ປະກອບດວ້ ຍຫກັຼ ຄໍາປະຈາໍ ບ່ ອນສ່ ວນຫາຍແມ່ ນການສາໍ ຜດຼັ ນອກແບບຮຽງວກັຼ ຄກອນອ່ ານແບບວາສລີ ະປັຼນຕີ ແຕ່ ວ່ າໃນກອນລໍາເພນີ ນເີ້ ພ່ ນິ ມກຼັ ຕ່ ມບາດຄາໍ ໃສ່ ໃນວກຼັ ໃດໜ່ ງຶ ເພ່ ອໃຫມ້ ນັຼ ຖກຈງຼັ ຫວະ ທາໍ ນອງບາດກາ້ ວເດນີ ຂອງກອນເຊ່ ນັຼ ຄາໍ ວ່ າ: ສາລະນ!ໍ ... ກະ...! ...ເປຼັນຕນົ້ . ການລໍາເພນີ ນຮີ້ ູບການຄາ້ ຍຄກບຼັ ລໍາເຕຍີ້ ຢ່ ູ ບ່ ອນວ່ າມນຼັ ມຜີ ູຊ້ າຍກບັຼ ແມ່ ຍງິ ລາໍ ກຽ້ ວຕອບກນຼັ ເປຼັນເທ່ ອລະບາດ 2 ບາດໄປ. ລາໍ ເພນີ ເມ່ ອເບ່ ງິ ໃສ່ ຈງັຼ ຫວະຂອງມນຼັ ແລວ້ ເຫນັຼ ວ່ າເປຼັນປະເພດລໍາທ່ ມີ ຈີ ງຼັ ຫວະຟົດຟນ້ ກວ່ າລໍາປະເພດອ່ ນໆ ແລະ ກມໍ ບີ ດົ ຂນຶ້ ຕນົ້ ຂອງມນັຼ , ສ່ ວນບາດຈະລງົ ນນຼັ້ ເພ່ ນິ ກພໍ ຽງແຕ່ ໃສ່ ເນອ້ ໃນ ຂອໍ ວ່ າຍລາ ລງົ ! ໂລດ... ຕວົ ຢ່ າງ: ແສງສະຫວ່ າງສຂີ າໍ ໆ ຈ່ ງັຼ ວ່ າເປີດຜາ້ ກງັຼ້ ອາ້ ຍບ່ າວໝໍລາໍ ເອຍີ ຄນັຼ ຢາກໄດເ້ ມຍໝໍລາໍ ໃຫອ້ າ້ ຍນາໍ ເຈາົ້ ເມອບາ້ ນໆ.... ຕວົ ຢ່ າງ: ການລໍາເພນີ . ຍງິ ... ໂອຍນຊໍ າຍໆ ພ່ ຊີ າຍງາມຮູບຫ່ ໍ ມາເຫນຼັ ອາ້ ຍ ນອ້ ງຢາກຂໍປາກຕາ້ ນ ດອມອາ້ ຍຜູງ້ າມ ນາມມະກອນອາ້ ຍ ແນວໃດບອກນອ້ ງແດ່ ທງຼັ ພ່ ໍແມ່ ພ່ ນີ ອ້ ງ ຂອງອາ້ ຍຢ່ ູທ່ ໃີ ດ ເພ່ ນິ ຢ່ ູໃກ ້ ຫວ່ າຢ່ ູທາງໄກ ຄນຼັ ຫາກຊາຍເຫນັຼ ໃຈ ບອກພະນາງແດ່ ແມອາ້ ຍ ຊາຍ:.. ໂອຍນນໍ າງໆ ພ່ ຊີ າຍລໍາພອໍ້ ່ ຸນ ດໃີ ຈລໍາ້ ພ່ ຊີ າຍອາ້ ຍຊ່ ນໃຈ ເປຼັນຈ່ ງຼັ ບຸນແທໆ້ ສນິ ໄຊເປຼັນຊ່ ນາມມະກອນອາ້ ຍ ໄປໜາ້ ຢ່ າລມ. ໃຫນ້ າງຈາໍ ຈ່ໄວ້ - ແບບສລີ ະປັຼນຕ.ີ 116

ຕວົ ຢ່ າງ: ໄດສ້ ະຫງບົ ສນຼັ ຕທິ ່ ວົ ດນີ ແດນ ເກ່ ງັຼ ກາ້ ຍອ້ ນນກຼັ ຮບົ ລາວ ໄດນ້ າໍ ໜາ້ ຕີ ສດັຼ ຕູ ຂບຼັ ໄລ່ ໝ່ ອູ ະມດິ ຄດິ ທໍາລາຍ ປະຊາສຸ ກສະບາຍມ ີ ສນຼັ ຕພິ າບ ເອກະລາດລາວຍ່ ງິ ໃຫຍ່ ໃນຕວົ ບ່ ໍມກີ ວົ ເກງຢາ້ ນ ທ່ ວົ ເຂດບາ້ ນລາວ ເປຼັນເຈາົ້ ລາວທຸກຊນົ ເຜ່ າົ ສາມກັຼ ຄີ ພວກເຮາົ ສງຼັ ເກດເຫນຼັ ວ່ າ: ບາງວກັຼ ການສາໍ ຜດຼັ ອາດຈະຕກົ ທງຼັ ນກີ້ ເໍ ພ່ ອຢາກໃຫໄ້ ດເ້ ນອ້ ໃນຕາມຈດຸ ປະສງົ ເປັຼນອນຼັ ວ່ າ: ບ່ ອນນນັຼ້ ຕກົ ຢ່ ູໃນກລໍ ະນອີ ະນໂຸ ລມ ແລະ ບາງເທ່ ອກອໍ າດຈະໃຊຄ້ າໍ ບຸບພະບດົ ແລະ ຄາໍ ສອ້ ຍເຂາົ້ ຕ່ ມກໄໍ ດ້ ສ່ ວນແບບ ສອງແມ່ ນ - ແບບມະຫາວະສລິ ະປັຼນຕ.ີ ລກັຼ ສະນະຂອງມນັຼ ແມ່ ນຄາ້ ຍຄກນຼັ ກບຼັ ວະຊລີ ະປັຼນຕຕີ ່ າງແຕ່ ວ່ າໃນວກັຼ ທ1ີ ມີ 11 ບາດຄໍາ ຄຕອນໜາ້ 5 ບາດຄາໍ ແລະ ຕອນຫງັຼ 6 ບາດຄາໍ . ຕວົ ຢ່ າງ: ຮ່ າຍສາໍ ລບັຼ ການສ່ ູຂວນຼັ ສໆີ ສຸດທໄິ ຊຍະມງຼັ ຄະລາ ປວງປະຊາ ທງຼັ ຫາຍ ທງຼັ ຍງິ ຊາຍແລະ ໃຫຍ່ ນອ້ ຍ ເຂດພູດອຍແລະ ທ່ ງົ ພຽງ ທງັຼ ວງຼັ ວຽງແລະ ພູຜາ ທງັຼ ຊາວນາແລະ ຊາວໄຮ່ ທງັຼ ກາງເໜອແລະ ເຂດໃຕ ້ ຍານເຂາົ້ ໄຫເປັຼນເຄອຍານ ໂຮມຮ່ ວມເຂາົ້ ເປຼັນມ່ ງີ ເຫງາົ້ ກຸງສີ ຈນຼັ ທະບູລສີ ສີ ດັຼ ຕະນາກ ໂຮມທຸກພາກທຸກສ່ ວນ ເມອງລາວ ທງັຼ ບ່ າວສາວຄງີ ນອ້ ຍ ສວຍງາມ... ຕວົ ຢ່ າງ: ກອນຮ່ າຍສໍາລບັຼ ສູດພອນປີໃໝ່ . ສໆີ ມນ້ ແີ້ ມ່ ນມສ້ ນຼັ ວນຼັ ດີ ວນຼັ ດຖີ ອີ າມຸດ ຕະໂຊກ ໂຕກໜ່ ວຍນແີ້ ມ່ ນໂຕກ ໄມຈ້ ນັຼ ຂນຼັ ໜ່ ວຍນແີ້ ມ່ ນຂນຼັ ໄມແ້ ກວ້ 117

ຕກົ ແຕ່ ງແລວ້ ຈ່ ງຶ ຍມໍ າ ມາທໍາລາບາສວີ ນັຼ ຂນຶ້ ປີໃໝ່ ສາມກັຼ ຄີ ໃຫພ້ ວກເຈາົ້ ເອາົ ໃຈໃສ່ ຄວາມ ອນຼັ ເປັຼນທາງດໃີ ນການ ສາ້ ງຊາດ....  ໂຄງ.  ຄວາມໝາຍຂອງໂຄງ. ໂຄງແມ່ ນ: ກະວປີ ະເພດໜ່ ງຶ ທ່ ມີ ຄີ ວາມເວາົ້ ເປຼັນຄວາມຕ່ ໍເນ່ ອງກນັຼ ເຊ່ ງິ ໃນວກຼັ ໜ່ ງຶ ມແີ ຕ່ ສອງເຖງິ ເຈດຼັ ບາດຄາໍ ບໃໍ ຊຄ້ າໍ ບຸບພະບດົ ແລະ ຄາໍ ສອ້ ຍ, ບ່ ມໍ ກີ ານກາໍ ນດົ ຄໍາເອກ ແລະ ຄໍາໂທ, ພຽງແຕ່ ໃຊສ້ ໍາຜດັຼ ນອກແບບຮຽງວກຼັ ແຕ່ ບາງເທ່ ອກໃໍ ຊ້ ສາໍ ຜດຼັ ນອກແບບບາວກັຼ ໄປພອ້ ມໆ ກນັຼ . ຄນົ ບູຮານມກຼັ ໃຊໂ້ ຄງເພ່ ອສະໂຫກ - ໂສກຄອ້ ງ, ກອງ, ປນ, ເຮອ, ແຫ, ຄນັຼ ເບດັຼ , ມຕ້ ່ າງໆ...ແຕ່ ບາງເທ່ ອເພ່ ນິ ກໃໍ ຊໂ້ ຄງເພ່ ອເປັຼນການສກຶ ສາອບົ ຮມົ ຄຸນສມົ ບດັຼ ຂອງຄນົ ແລະ ເພ່ ອເຜຍີ ແຜ່ ບດົ ຮຽນໃນການອອກແຮງງານ ແລະ ການດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ຕ່ າງໆ ນອກຈາກນເີ້ ພ່ ນິ ຍງຼັ ນາໍ ໃຊກ້ ອນໂຄງເພ່ ອສະແດງຄວາມສະເໜກາຮກັຼ ຫ ທວາຍກນັຼ ລະຫວ່ າງບ່ າວ - ສາວອກີ ດວ້ ຍ.  ຊະນດິ ຂອງໂຄງ. ໂຄງປະກອບມີ ໂຄງ 2, ໂຄງ 3, ໂຄງ 4, ໂຄງ 5 ແລະ ໂຄງ 7 ດ່ ງັຼ ນ:ີ້ -ໂຄງສອງ. ສະແດງດ່ ງັຼ ໂຄງຮ່ າງ: 00 00 00 00 00 00 0 0 118 ຕວົ ຢ່ າງ: ໂສກຕວົ ເພ່ ງິ : ຊກົ ມກົ (ຊາ້ ງ) ທກົ ກວຽນ(ງວົ ) ຫຽນແອ່ ນ(ຄຸດ)

ແບ່ ນໂຕ(ແມວ) ໂສພາບ(ລາຊາສ)ີ ນາບຟານ(ເສອ) ຫານນາໍ້ (ນາກ) ຊາໍ້ ໂກນ(ໜ)ູ + ໂຄງ3 ດ່ ງັຼ ໂຄງຮ່ າງ 000 000 000 00 0 119 ຕວົ ຢ່ າງ: ໂສກກອງຫວງ ສຊີ ມົ ຊ່ ນ ຮ່ ນເມອງພມົ ສມົ ຢ່ ູສາ້ ງ ມາ້ ງສງັຼ ໂຄ ໂພທສິ ດຼັ ວດຼັ ພະເຈາົ້ ເຕາົ້ ໂຮມພນົ ຕວົ ຢ່ າງ: ການໂສກຂອ້ ງ: ໄປເປ່ ົາມາແປນ ກກົ ແຂນຈນົ ເຕ່ ອຍ ເມ່ ອຍຜອກເມ່ ອຍຜອງ ຢ່ າຄອງກນິ ເກດຼັ ເກບຼັ ເຫດຼັ ເກບັຼ ຫອຍ ກາງອຍປາຍຊານ ມດີ ບ່ ານຂຽນຫຍໍ້

ບ່ ໍພຈໍ້ ກຼັ ໂຕ. - ໂຄງ 5 ໂຄງ 5 ແມ່ ນໂຄງທ່ ມີ ີ ທ່ ມີ ີ 5 ບາດຄໍາ ເອນີ້ ວ່ າ: ໂຄງ 5.ດ່ ງຼັ ໂຄງຮ່ າງ 000 0 0 000 00 000 00 000 00 ຕວົ ຢ່ າງ: ຕນີ ສານ 00 ເປັຼນບນັຼ້ ໂສກຄນໃສ່ ນກົ . ລງົ ດນິ ສ່ໄູ ມ ້ ຫາ້ ງແຮວ້ ຖກ ໃຈປອງ ບ່ ນໍ ານຂາດ ຢາກເຂາົ້ ຖກຄນັຼ້ ຢຽບ ໝານເລງີ .... ນກົ ທາບນິ 00 ໄດສ້ ມົ ດ່ ງັຼ ມໃີ ຈຫອງ ບ່ ໍຕອ້ ງເຝົາ້ -ໂຄງ7 ໂຄງເຈດຼັ ແມ່ ນໂຄງທ່ ມີ ີ 7 ບາດຄາໍ ເອນີ້ ວ່ າ: ໂຄງ 7. ໂຄງຮ່ າງ: 000 00000 00 00000 00 ໂຄງການອອກແຮງງານໃນແຕ່ ລະເດອນຂອງປະຊາຊນົ ລາວ. ເດອນຈຽງເພ່ ນິ ເກບຼັ ດອກ ຝາ້ ຍບານ ເດອນຍ່ ຕີ ພີ າ້ ຂວານ ມດີ ໄວ້ ເດອນສາມຖາງໄຮ່ ກວາ້ ງ ເປຼັນຜນ 120

ເດອນສ່ ເີ ອາົ ຫວົ ຟນແລະ ຕ່ າໍ ຜາ້ ເດອນຫາ້ ຈດູ ໄຮ່ ຮາ້ ແປນດີ ເດອນຫກົ ຄາດໄຖມີ ແຮໄວ ້ ເດອນເຈດຼັ ຕກົ ກາ້ ໃສ່ ນາປີ ທ່ ວົ ດາ້ ວ ເດອນແປດສາມກຼັ ຄດີ ໍານາ ເດອນເກາົ້ ກນິ ເຂາົ້ ເໝາົ້ ໄຮ່ ດໍ ເດອນສບິ ເຂາົ້ ນາພໍ ສາວບ່ າວ ເດອນສບິ ເອດຼັ ປູປາຕ່ າວ ລງົ ໄຊ ເດອນສບິ ສອງເບກີ ບານໃຈ ກ່ ຽວເຂາົ້ .  ສານ  ຄວາມໝາຍຂອງສານ. ຄໍາວ່ າສານແມ່ ນໜງັຼ ສຊະນດິ ໜ່ ງຶ ທ່ ແີ ຕ່ ງຂນຶ້ ມາເພ່ ອສ່ ງົ ຫາກນຼັ , ອວຍພອນເຊ່ ງິ ກນັຼ ແລະ ກນັຼ , ເວາົ້ ແບບງ່າຍສານ ກແໍ ມ່ ນຈດົ ໝາຍໃນຄວາມເຂາົ້ ໃຈຂອງຄນົ ເຮາົ ສ່ ູມນ້ .ີ້ ແຕ່ ສານທ່ ເີ ພ່ ນິ ຂຽນຫາກນັຼ ໃນສະໄໝກ່ ອນມກັຼ ເປັຼນຮູບກະວ.ີ  ປະເພດຂອງສານ. ເນ່ ອງຈາກວ່ າ: ສານ ແມ່ ນຈດົ ໝາຍແຕ່ ງຄກບັຼ ກອນອ່ ານ ແລະ ກອນລາໍ , ແຕ່ ຈດຼັ ວາງບ່ ໍເປຼັນລະບຽບ, ບາງຄງັຼ້ ກຈໍ ດຼັ ເປຼັນ ບາດ 4 ວກັຼ , 6 ຫ 7 ວກັຼ ບາງຄງັຼ້ ກມໍ ຄີ າໍ ບຸບພະບດົ ແລະ ຄໍາສອ້ ຍຕ່ ມໃສ່ ການຂຽນສານເຮາົ ຈະມກັຼ ພບົ ເຫນັຼ ຂຽນລງົ ເປຼັນວກຼັ , ເປັຼນບາດ, ບາງກອນກຂໍ ຽນລຽນກນຼັ ເປັຼນແຖວຄກນັຼ ກບັຼ ບດົ ປະພນຼັ ທໍາມະດາ ສານສະໄໝກ່ ອນເພ່ ນິ ອາດໃຊມ້ າ້ , ໃຊນ້ ກົ ໄປສ່ ງົ . ດ່ ງັຼ ນນັຼ້ ເພ່ ນິ ຈ່ ງຶ ນຍິ ມົ ໃສ່ ຊ່ ສານຕາມສດັຼ ທ່ ເີ ປຼັນພາຫະນະສ່ ງົ ສານນນຼັ້ ເຊ່ ນັຼ : - ສານມາ້ ມະນກີ າບ - ສານຫງົ - ສານນກົ ກາງແກ - ສານນກົ ສາລກິ າ - ສານອວຍພອນ ແລະ ສານອ່ ນໆ...  ວທິ ແີ ຕ່ ງສານ. +ສານທ່ ຂີ ຽນແບບກອນອ່ ານ ແລະ ກອນລໍາ. ສານໄກ່ ແກວ້ . ສານນີ້ ການຫາກຈາໍ ຈາກໄກ່ ແກວ້ ແພງສານສຸດທ່ ປີ ່ ວງ ປາງນີ້ ມາພບົ ບາດພແໍ ລນອ້ ຍ ຄາແຄວ້ ຄາດໄກ ຄດຶ ຢາກປາຖະໜານໜັຼ້ ໝາຍນາໍ ໃຫໝ້ ດົ ຊ່ ວົ ຊວີ ງັຼ ແລວ້ ບ່ໄໍ ດໄ້ ຫວຫວ່ ນັຼ ຫງົ້ ເມຄາຊາດເຊອ້ ຫງົ ຮູຮ້ ່ າວຈາອ່ ຸນເອຍີ ແກວ້ ແກ່ ນຈນຼັ ແດງ ພ່ ເີ ອຍີ ຜວິ ຜ່ າງງາມ ເພດຼັ ທອງທງັຼ ຄາ້ ຍ ສຸດທ່ ຄີ ອງໄກລາໍ້ ອະຈນີ ໄຕໝດົ ທ່ ອີ ່ າວ ເອງແລວ້ ພ່ ຜີ ູນ້ ອນຄກີ ຮາ້ ງ ຊນິ ອນເຝົາ້ ແຕ່ ຂວນຼັ . (ສູນພດັຼ ທະນາຄູ, ພາສາລາວ3 ສາໍ ລບັຼ ໂຮງຮຽນສາ້ ງຄູ11+3 ປີ 2 ,1998, ໜາ້ 114-115) 121

+ ສານທ່ ຂີ ຽນແບບລຽນກນັຼ ເປັຼນແຖວທໍາມະດາ. ໂອນ!ໍ ຮຽມນເີ້ ປັຼນດ່ ງັຼ ປາຕາຍຂອ້ ນ ໜອງນານາໍ້ ເຂນີ ຂາດ ຝົນບ່ ລໍ ງົ ໂຜດໃຫຕ້ າຍແລງ້ ແດດເຜາົ ແລນໍ ຄດິ ຕ່ ໍດອກ ຄດຼັ ເຄາົ້ ບານຢ່ ູກາງດງົ ຄດິ ຕ່ ໍເຄອພາຍສງົ ກເໍ ລ່ າົ ມລີ າໍ ກຽ້ ງ ອນັຼ ໜ່ ງຶ ເປັຼນດ່ ງັຼ ຟາ້ ຜ່ າໄມ ້ ລໍາສຽ້ ວສຽບໃຈ ເຈາົ້ ທ່ ໍມາຄາຄາ້ ງ ກະຈອນຈນຼັ ຊກິ ໃໝ່ ພ່ ບີ ່ ໍຄາໜບີ ໄວ້ ຊໝີ າຍຫວີ້ ຫອບເອາົ ພ່ ແີ ລວ້ ນອນຫບັຼ ຝັຼນເຫນັຼ ແກວ້ ພລິ າແດງ ດວງຍອດ ຮຽມພຸນ້ ສະເດດຼັ ສ່ ູຫອ້ ງໂຮງແຈງ້ ສ່ ອງໃສ... + ຕວົ ຢ່ າງສານ ຄໍາຜະຫຍາ ຫ ຄາໍ ກອນທ່ ບີ ່ າວ - ສາວຂຽນຫາກນັຼ ນນັຼ້ ບາງບດົ ກຍໍ ກົ ມາຈາກສານລບຶ ພະສູນດ່ ງຼັ ຄໍາທ່ ວີ ່ າ: -ຫາຍສ່ ໍາໄມ ້ ໃນປ່ າອະນນຼັ ໜາ ຫາລາໍ ເປຼັນຂອງຫອມ ແກ່ ນຈນັຼ ບ່ ໍມໄີ ດ້ ຄນົ ເຕມັຼ ບາ້ ນ ຄາເມມມີ າກ ຫາຜູຕ້ ອ້ ງ ມະໂນໄທໄ້ ປ່ ມີ -ເຫນຼັ ວ່ າໄດໜ້ ່ ວຍແກວ້ ຢ່ າຟາ້ ວເປີບໃຈຫາຍ ບາງເທ່ ອຮງົ ໆໃສ ໜ່ ວຍຂວາງໃຜຊຮິ ູ ້ ຫນີ ແຮ່ ນອນໃນນາໍ້ ແຄມຂອງໃກຕ້ າຝ່ ັຼງ ເຈາົ້ ຊກິ ຸມວ່ າແກວ້ ຕາເຈາົ້ ໃຫເ້ ບ່ ງິ ເອາົ ຫນຼັ້ ທອ້ ນ. ທງຼັ ສອງບດົ ນແີ້ ມ່ ນປຽບທຽບຊ່ ງຼັ ຊາຂອງບ່ າວ-ສາວໃນການຊອກຫາຄ່ ຄູ ອງຂອງຕນົ ເຖງິ ຢ່ າງໃດກຕໍ າມຄໍາກອນຕ່ າງໆ ທ່ ີ ເວາົ້ ມານນຼັ້ ແມ່ ນໄດຜ້ ່ ານພດຶ ຕກິ າໍ ຕວົ ຈງິ ໃນໝ່ ປູ ະຊາຊນົ ຜູອ້ ອກແຮງງານ ເພາະການອອກແຮງງານຂອງເຂາົ ເຈາົ້ ແມ່ ນມີ ຫາຍຮູບແບບ, ຫາຍວທິ ,ີ ຫາຍລກັຼ ສະນະທ່ ແີ ຕກຕ່ າງກນັຼ , ສະນນຼັ້ , ຄາໍ ກອນຕ່ າງໆ ຈ່ ງຶ ມເີ ວາົ້ ໄວໃ້ ນຫາຍຮູບ, ຫາຍແບບ ຂອງວຽກງານຕວົ ຈງິ . ຕວົ ຢ່ າງ: ຄາໍ ເວາົ້ ຂອງຊາວກະສກິ ອນທ່ ວີ ່ າ: ໃຜເຮດຼັ ນາໃກຫ້ ວ້ ຍ ປີໃດລວຍຂບັຼ ກວຽນມາເປ່ ົາ ປີໃດຄນັຼ ບ່ໄໍ ດ້ ເຫອເລາົ້ ຖອກໃສ່ ເຍຍ. + ສານຊາຍສະບບຼັ ແຮກຮກຼັ ຂຽນທ່ ອີ ຸກອ່ ງັຼ ແຄນ້ . ວນຼັ ທ່ ຂີ ່ ນເດອນຂມົ ພສ ແສນລະທມົ ແຖບສະຫາຍຫາຍຄງຼັ້ . ເຖງິ ອະນງົ ນາດຫາ້ ມຸດທກິ າຍອດສະຫງ່າ ຄາວນໂີ້ ອກາດກຸມ້ ສຸມໄໝໝ້ ່ ນກອງ ມນຼັ ສະໝອງຂອງອາ້ ຍ ຫວິ ຮນົ ທນົ ສະຫວາດ ຫາໂອກາດກ່ າວກຽ້ ວນາງນອ້ ງກບໍ ່ ໍມີ ຕາມແຕ່ ປົກກະຕອິ າ້ ຍ ນອນເອາົ ມກ່ າຍໜາ້ ຜາກ ມແີ ຕ່ ທຸກຍາກຍອ້ ນ ຮນົ ຮອ້ ນຮ່ ວງພະນາງ ຫາຫນົ ທາງຄຸຍນອ້ ງແສນມອງຫາແຕ່ ຊ່ ອງ ທຽວເຂາົ້ ໄປບາ້ ນນອ້ ງຄອງຊໄິ ຂຕ່ ເໍ ຈາົ້ ຄວາມເສາົ້ ພດັຼ ແລ່ ນດນັຼ ມຄີ ວາມຕນຼັ ຕນ້ ເຕມັຼ ຊ່ ວງແໜນ້ ອ່ ງຼັ ຄາວນອ້ ງນ່ ງຼັ ຕ່ ໜໍ າ້ ບ່ ຫໍ ານກາ້ ກ່ າວຈາ ຕາມພາສາຂອງອາ້ ຍ ເປຼັນຄນົ ອາຍ ຍອ້ ນຂາຍໂງ່ ໂສສຸດວ່ າຊເິ ວາົ້ ຫາຍຄງັຼ້ ຕງັຼ້ ແຕ່ ວຽນ ຂນຶ້ ເທງິ ເຮອນຫານອ້ ງກກຶ ກອງບ່ ໍກາ້ ກ່ າວ ອາໍ ນາດຫຍງັຼ ໜ່ ວງນາ້ ວ ເຕມຼັ ຕນ້ ອ່ ງຼັ ສະໝອງ ວ່ າຊຈິ າກບັຼ ນອ້ ງຕນຼັ ຄຫໍ ອຍບ່ ຊໍ ່ າງປາກຍາກເອາົ ເຫອກວ່ າລນົ້ ວນົ ເວາົ້ ວ່ າຊໄິ ຂ ຍາມເມ່ ອໄປເຖງິ ໃກ ້ ເຫນັຼ ພະນາງແໜນ້ ອ່ ງຼັ ລາງເທ່ ອວ່ າຊເິ ວາົ້ ໄຂຂໍຕ້ ່ ໍພະນາງ... 122

3. ລກັຼ ສະນະສນັຼ ທະກະວ:ີ ສນັຼ ທະກະວມີ ລີ ກັຼ ສະນະເປັຼນຄາໍ ຮອ້ ຍກອງ ຫ ເປຼັນກາບ, ຄໍາກອນ, ໂຄງ ແລະ ສານທ່ ມີ ລີ ກຼັ ສະນະການສໍາຜດັຼ , ມບີ າດ, ມວີ ກຼັ , ມຕີ ອນ, ມເີ ຟອ້ ງດວ້ ຍການສາໍ ຜດຼັ ເກາະກ່ າຍ, ອ່ ານອອກສຽງເປຼັນຈງັຼ ຫວະ, ມ່ ວນອອນຊອນດ່ ງຼັ ຄໍາວ່ າ: ສນຼັ ທະ ແປວ່ າ: ເນ່ ອງກນັຼ , ມ່ ວນ, ອອນຊອນ. ກະວ:ີ ແປວ່ າ ຄວາມສະຫາດໃນການແຕ່ ງກອນ ອນັຼ ມຊີ ວີ ດິ ຊວີ າ. ດ່ ງຼັ ນນັຼ້ , ເມ່ ອເອາົ ສນັຼ ທະມາລວມກບັຼ ກະວີ ແລວ້ ຈ່ ງຶ ມຄີ ວາມໝາຍວ່ າສນຼັ ທະກະວແີ ມ່ ນຫກຼັ ການແຕ່ ງກາບ, ກອນ, ໂຄງ ແລະ ສານທ່ ເີ ນ່ ອງກນຼັ , ມ່ ວນ ແລະ ອອນຊອນຂອງພາສາລາວ. ຄາໍ ເວາົ້ ໃນພາສາລາວແມ່ ນ ຄາໍ ເວາົ້ ທ່ ອີ ຸດມົ ສມົ ບູນ ເຊ່ ງິ ປະກອບດວ້ ຍຄວາມລາວເດມີ ແລະ ຄວາມບາລ-ີ ສນັຼ ສະກດິ ປົນກນຼັ ຈ່ ງຶ ເຮດັຼ ໃຫພ້ າສາລາວມ່ ວນ, ນມິ້ ນວນ. ສະນນັຼ້ , ກາບກອນຂອງລາວ, ການຂຽນພາສາລາວໃນທາໍ ນອງ ມ່ ວນຮອ້ ຍກອງແມ່ ນມ່ ວນ ແລະ ອອນຊອນກວ່ າການຂຽນໃນທໍານອງຮອ້ ຍແກວ້ ຫ ຂຽນເປຼັນຄໍາເວາົ້ ທໍາມະດາ. 123

ພາກທີ 2 ພາກວນຼັ ນະຄະດີ ບດົ ທີ 5 ວນັຼ ນະຄະດພີ ນ້ ເມອງປະເພດຄາໍ ຮອ້ ຍແກວ້ 1. ຄວາມຫມາຍ ແລະ ຈດຸ ພເິ ສດຂອງເທບນຍິ າຍ. ເທບນຍິ າຍ ການສກຶ ສາຮຽນຮູຄ້ ວາມໝາຍຂອງເທບນຍິ າຍໃນແຕ່ ລະຊາດມທີ ດັຼ ສະນະທ່ ແີ ຕກຕ່ າງກນຼັ ຫາຍຢ່ າງ. ອງີ ຕາມແນວຄດິ ບູຮານໄດອ້ ະທບິ າຍວ່ າ: ທຸກສ່ ງິ ທຸກຢ່ າງທ່ ກີ າໍ ເນດີ ມາໃນໂລກນທີ້ າໍ ອດິ ແມ່ ນເກດີ ມາຈາກພະອນິ , ພະພມົ , ຫ ພວກແຖນທງັຼ ຫາຍທ່ ຢີ ່ ູບນົ ສວງສະຫວນຼັ ຊນຼັ້ ຟາ້ ດາວະດງິ ເສກສນຼັ ປຼັນ້ ແຕ່ ງ, ດວ້ ຍເຫດນ,ີ້ ເທບນຍິ າຍຈ່ ງຶ ມຄີ ວາມ ໝາຍທ່ ສີ ່ ອງແສງເຖງິ ເທບ, ມະນດຸ ແລະ ທາໍ ມະຊາດທ່ ມີ ຈີ ງິ ໃນໂລກນ;ີ້ ແຕ່ ກງົ ກນຼັ ຂາ້ ມ, ເທບນຍິ າຍພດັຼ ບ່ ໍແມ່ ນເກດີ ຈາກພະອນິ , ພະພມົ ຫ ພວກແຖນ, ສາສະໜາ ຫ ຕາມຄວາມເຊ່ ອຂອງກ່ ຸມຄນົ ໃດໜ່ ງຶ . ອງີ ຕາມສະພາບການກາໍ ເນດີ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ , ການປະດດິ ແຕ່ ງ ແລະ ເນອ້ ໃນຂອງເທບນຍິ າຍທ່ ສີ ່ ອງແສງ ໃນເລ່ ອງຕ່ າງໆ ຂອງລາວເຮາົ ແລວ້ ເທບນຍິ າຍແມ່ ນເລ່ ອງເລ່ າົ ປາກເປ່ ົາພນ້ ເມອງເພນີ ຈດິ ຂອງລາວ ທ່ ສີ ່ ອງແສງຄວາມມ່ ຸງ ມາດປາຖະໜາ ແລະ ການພວົ ພນັຼ ລະຫວ່ າງມະນຸດບູຮານກບັຼ ທາໍ ມະຊາດ, ເປຼັນບດົ ເລ່ ອງປະເພດຄໍາຮອ້ ຍແກວ້ (ໜງັຼ ສທໍາ ມະດາ) ເຊ່ ງິ ເກດີ ຂນຶ້ ໃນລະບອບສງຼັ ຄມົ ສະຫະຊບີ ປະຖມົ ບູຮານ, ແມ່ ນເລ່ ອງພນັຼ ລະນາກ່ ຽວການປະພດຶ , ລກັຼ ສະນະ ການເຄ່ ອນໄຫວຢ່ າງເດ່ ນັຼ ຊດັຼ ຂອງບນັຼ ດາຕວົ ລະຄອນຕ່ າງໆ ເພ່ ອຜນົ ປະໂຫຍດລະຫວ່ າງກ່ ຸມມະນຸດກບຼັ ແຖນ, ພະອນິ , ພະພມົ , ເທວະບຸດດ ເທວະດາ ແລະ ພວກຜໃີ ນສະໄຫມນນຼັ້ . ເທບນຍິ າຍແມ່ ນເລ່ ອງທ່ ເີ ລ່ າົ ກ່ ຽວກບຼັ ຊວີ ດິ ແລະ ຜນົ ງານອນັຼ ດເີ ດ່ ນັຼ ຂອງບນັຼ ພະບູລຸດໃນຂະບວນການຕ່ ໍສູຕ້ າ້ ນ ໄພທາໍ ມະຊາດໄດຮ້ ບຼັ ການປະດດິ ແຕ່ ງ ຕ່ ມເຕມີ ຕາມຄວາມເຂາົ້ ໃຈຂອງຜູເ້ ລ່ າົ ສບຕ່ ໍກນຼັ ມາຫາຍຍຸກຫາຍສະໄໝປະຫວດຼັ ສາດ . ເຖງິ ວ່ າບດົ ເລ່ ອງເຫ່ າົ ນນຼັ້ ຈະເຫອເຊ່ ອເພນີ ຈດິ ແລະ ມະຫດຼັ ສະຈນັຼ ກຕໍ າມ ແຕ່ ຍງັຼ ເຮດັຼ ໃຫບ້ ນັຼ ພະບູລຸດເຫ່ າົ ນນັຼ້ ໄດ້ ຮບຼັ ການເຊ່ ອຖ ແລະ ຍອ້ ງຍຈໍ ນົ ສບມາເຖງິ ປັຼດຈບຸ ນຼັ . ເທບນຍິ າຍ ແມ່ ນໝາກຜນົ ແຫ່ ງການປະດດິ ສາ້ ງວດັຼ ທະນະທາໍ ທາງດາ້ ນຈດິ ໃຈຂອງຄນົ ບູຮານໃນຮູບແບບໜ່ ງຶ ບນົ ພນ້ ຖານຂອງການດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ . ຮູບການປະດດິ ແຕ່ ງຂອງເທບນຍິ າຍຕດິ ພນັຼ ກບຼັ ທໍາມະຊາດຢ່ າງຊະນດິ ແໜນ້ . ເວາົ້ ລວມແລວ້ , ເທບນຍິ າຍມຄີ ວາມໝາຍອນັຼ ໃຫຍ່ ຫວງທາງດາ້ ນປະຫວດຼັ ສາດແຫ່ ງການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງ ສງຼັ ຄມົ ມະນດຸ , ການພວົ ພນັຼ ລະຫວ່ າງມະນດຸ ກບັຼ ທາໍ ມະຊາດ, ແມ່ ນເລ່ ອງທ່ ສີ ່ ອງແສງເຖງິ ຫວົ ຄດິ ປະດດິ ສາ້ ງ, ນາໍ້ ໃຈອງົ ອາດກາ້ ຫານຂອງຊາວບູຮານໃນການຕ່ ໍສູຕ້ າ້ ນໄພທາໍ ມະຊາດ ແລະ ດດຼັ ແປງທາໍ ຊາດ ເພ່ ອມາຮບຼັ ໃຊຊ້ ວີ ດິ ຕາມສະພາບຕວົ ຈງິ ຂອງເຂາົ ເຈາົ້ . 2. ເນອ້ ໃນສ່ ອງແສງ ແລະ ສລິ ະປະການແຕ່ ງ.  ເນອ້ ໃນສ່ ອງແສງ. ຜ່ ານຂະບວນວວິ ດຼັ ຂອງການອອກແຮງງານ ແລະ ການຕ່ ສໍ ູຕ້ າ້ ນໄພທາໍ ມະຊາດ, ມະນຸດໄດຄ້ ່ ອຍໆ ມຄີ ວາມຮບຼັ ຮູ ້ ແລະ ເຂາົ້ ໃຈຕປໍ ະກດົ ການທາໍ ມະຊາດຫາຍຂນຶ້ ເທ່ ອລະກາ້ ວ; ຈາກນນັຼ້ , ຈ່ ງຶ ອະທບິ າຍປະກດົ ການທາໍ ມະຊາດ ແລະ ສງຼັ ຄມົ , ກກົ ເຄາົ້ ການກາໍ ເນດີ ແລະ ການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງມະນຸດ, ການກາໍ ເນດີ ທໍາມະຊາດ ແລະ ສດັຼ ສາວາສ່ ງິ ອ່ ນໆ. ເທບນຍິ າຍລາວກຄໍ າ້ ຍຄກບຼັ ເທບນຍິ າຍຂອງຊາດອ່ ນໆ ໃນໂລກ ເຊ່ ງິ ມເີ ນອ້ ໃນສ່ ອງເເສງເຖງິ ຄວາມຮບັຼ ຮູ ້ ແລະ ວທິ ີ ອະທບິ າຍກ່ ຽວກບັຼ ການເນດີ ໂລກມະນຸດ ແລະ ທໍາມະຊາດ. ເນອ້ ໃນເທບນຍິ າຍໄດປ້ ະກດົ ອອກໃນເລ່ ອງເຜ່ າົ ຕ່ າງໆ 124

ເທບນຍິ າຍຂອງເຜ່ າົ ລາວ-ໄຕ ເວາົ້ ເຖງິ ການກາໍ ເນດີ ໂລກດວ້ ຍຫາຍຮູບແບບຕ່ າງກນັຼ ຄ: ເທບນຍິ າຍເລ່ ອງ ເກດີ ເປັຼນນາໍ້ ເປັຼນດນິ ຂອງເຜ່ າົ ໄທແດງ ໄດອ້ ະທບິ າຍວ່ າ: ແຕ່ ກ່ ອນບ່ ທໍ ນຼັ ມແີ ຜນດນິ , ມແີ ຕ່ ບງຶ ໜອງຍາວຢຽດໄປສຸດສາຍຕາ. ພະຍາແຖາຈ່ ງຶ ສ່ ງັຼ ໃຫປ້ ່ ູເຍຍີ ່ າເຍຍີ ່ າງອອກໄປຕາມບງຶ ໜອງນນຼັ້ ແລວ້ ຈະມແີ ຜ່ ນດນິ ເກດີ ຂນຶ ຕາມຫງັຼ ໄປ; ດ່ ງຼັ ນນຼັ້ , ຊາວບູຮານຈ່ ງຶ ມຄີ ວາມເຊ່ ອຖວ່ າແຖນເປຼັນຜູສ້ າ້ ງໂລກມະນດຸ . ເວາົ້ ລວມແລວ້ , ເນອ້ ໃນຂອງເທບນຍິ າຍຂອງລາວອຸດມົ ສມົ ບູນສ່ ອງແສງເຖງິ ການກາໍ ເນດີ ໂລກ, ການກາໍ ເນດີ ມະນດຸ , ການກາໍ ເນດີ ວດັຼ ຖຸສ່ ງິ ຂອງຕ່ າງໆ , ການກາໍ ເນດີ ສດຼັ ສາວາສ່ ງິ , ການກາໍ ເນດີ ທໍາມະຊາດ ແລະ ການຕ່ ສໍ ູຕ້ າ້ ນໄພທາໍ ມະຊາດ. ເພ່ ອເອາົ ທາໍ ມະຊາດມາຮບັຼ ໃຊໃ້ ຫແ້ ກ່ ການດໍາລງົ ຊວີ ດິ ຂອງເຂາົ ເຈາົ້ ໂດຍອງີ ຕາມຄວາມຮບຼັ ຮູ ້ ແລະ ຄວາມມ່ ຸງ ມາດປາຖະໜາຂອງຄນົ ໃນສະໄໝນນຼັ້ , ອນັຼ ມລີ ກັຼ ສະນະເຫອເຊ່ ອ, ເທບນຍິ າຍທ່ ດີ ເີ ດ່ ນຼັ ຂອງລາວຄ: ເລ່ ອງປ່ ູເຍຍີ ່ າເຍ,ີ ຍອ້ ນວ່ າ ປ່ ູເຍເີ ປັຼນຜູໄ້ ປນາໍ ເອາົ ຢ່ ູບນົ ສະຫວນັຼ ມາຍດັຼ ໃສ່ ໃຈກາງຂອງໂລກໃຫມ້ ະນດຸ ໄດຮ້ ບັຼ ອາຍອ່ ຸນຈາກດວງອາທດິ . ປະ ກດົ ການນໄີ້ ດສ້ ່ ອງແສງໃຫເ້ ຮາົ ສາມາດສໍານກຶ ເຫນັຼ ສະພາບທໍາມະຊາດຕາມແນວຄດິ ຈດິ ໃຈຂອງຄນົ ບູຮານ.  ສລິ ະປະການແຕ່ ງເທບນຍິ າຍ: ເທບນຍິ າຍມຮີ ູບການປະດດິ ແຕ່ ງພາບທໍາມະຊາດ ແລະ ສງຼັ ຄມົ ດວ້ ຍຈດິ ສາໍ ນກຶ ເຫອເຊ່ ອ, ເພນີ ຈດິ ແລະ ມະ ຫດັຼ ສະຈນຼັ ຈນົ ກາຍເປັຼນບດົ ວນັຼ ນະຄະດທີ ່ ມີ ່ ວນອອນຊອນ ແລະ ຈບຼັ ອກົ ຈບັຼ ໃຈແກ່ ຜູອ້ ່ ານ. ເທບນຍິ າຍສະທອ້ ນມະໂນພາບລະຫວ່ າງມະນດຸ ກບັຼ ທໍາມະຊາດດວ້ ຍຈດິ ສາໍ ນກຶ ຢ່ າງສູງສ່ ງົ ຂອງຄນົ ສະໄໝນນັຼ້ ; ເຖງິ ແມ່ ນວ່ າມະນຸດຍງັຼ ອ່ ອນນອ້ ຍຫາ້ ຫງັຼ ແຕ່ ກອໍ ຸດມົ ສມົ ບູນດວ້ ຍຄວາມຄດິ ແລະ ມຊີ ວີ ດິ ຊວີ າເຊ່ ນຼັ : ຮູບພາບມາກນາໍ້ ເຕາົ້ ປຸງ ແລະ ເຄອເຂາົ ກາດໃນເທບນຍິ າຍໄດສ້ າ້ ງຂນຶ້ ດວ້ ຍຈດິ ສໍານກຶ ທ່ ສີ ວຍງາມ ເປັຼນພນ້ ຖານໃຫແ້ ກ່ ການສງຼັ ເກດ, ການ ຊອກຮູ ແລະ ການອະທບິ າຍປະກດົ ການທາໍ ມະຊາດໄດຢ້ ່ າງໜາ້ ປະທບັຼ ໃຈ. ຮູບພາບເຄອເຂາົ ກາດອນຼັ ດກົ ໜາ ແພ່ ລາມປົກຄຸມເມອງລ່ ຸມປິດບງຼັ ແສງຕາເວນັຼ ແມ່ ນພາບທ່ ເີ ປຼັນສນັຼ ຍາລກຼັ ໃຫ້ ແກ່ ປ່ າດງົ ອນຼັ ຕບຶ ໜາໃນເມອງລາວສະໄໝກ່ ອນ, ພອ້ ມນນຼັ້ ກເໍ ປັຼນໄພທາໍ ມະຊາດອນຼັ ໜ່ ງຶ ທ່ ມີ ຜີ ນົ ສະທອ້ ນເຖງິ ການທາໍ ມາ ຫາກນິ ຂອງຊາວບູຮານໃນເງ່ອນໄຂທ່ ອີ ຸປະກອນເຄ່ ອງມການຜະລດິ ຍງຼັ ຫາ້ ຫງຼັ , ເຂາົ ເຈາົ້ ບ່ ໍທນັຼ ມຄີ ວາມສາມາດຜາບແພ້ ປະກດົ ການເຫ່ າົ ນນຼັ້ ໄດ.້ ສະນນຼັ້ , ເຂາົ ຈ່ ງຶ ສໍານກຶ ແລະ ປັຼາ້ ແຕ່ ງຕວົ ລະຄອນຄຕວົ ລະຄອນປ່ ູເຍຍີ ່ າເຍມີ າເປຼັນບນຼັ ພະບູລຸດຜູ ້ ເກ່ ງຼັ ກາ້ ສາມາດ ຂານອາສາໄປຕດຼັ ເຄອເຂາົ ກາດເພ່ ອນາໍ ເອາົ ແສງສະຫວ່ າງ ແລະ ຄວາມອບົ ຸອ່ ນມາສ່ ູບາ້ ນເມອງ. ນນຼັ້ ສະແດງໃຫເ້ ຫນຼັ ຮູບການປະດດິ ແຕ່ ງເວາົ້ ໂຍກ ໂດຍຮູບການຍກົ ສູງບດົ ບາດຂອງບຸກຄນົ ທ່ ເີ ປັຼນຕວົ ແທນຂອງມະນດຸ ຢ່ າງ ສອດຄ່ ອງກບຼັ ອຸດມົ ການຂອງຕວົ ລະຄອນໃນລະບບົ ວນຼັ ນະຄະດພີ ນ້ ເມອງລາວ. ສລິ ະປະຂອງເທບນຍິ າຍລາວ ແມ່ ນສລິ ະປະແຫ່ ງຈດິ ວນິ ຍານ, ຄວາມສາໍ ນກຶ ແລະ ຮູບການພນັຼ ລະນາຢ່ າງ ເລກິ ເຊ່ ງິ ເຖງິ ຮູບພາບ ແລະ ປະກດົ ການລະຫວ່ າງຄນົ ກບັຼ ທາໍ ມະຊາດຕວົ ຈງິ ທ່ ມີ ຢີ ່ ູໃກ ້ ແລະ ໄກຕວົ ເຮາົ . ພອ້ ມນນຼັ້ , ຍງັຼ ໄດ້ ອະທບິ າຍເຖງິ ຄວາມສາມາດຂອງມະນດຸ ໃນສະໄໝບູຮານ ກບັຼ ການເຂາົ້ ຫາທາໍ ມະຊາດ ແລະ ການເອາົ ຊະນະທາໍ ມະຊາດ ຫາຍວທິ ທີ າງ ສະນນຼັ້ , ຖາ້ ບ່ ໍຈາໍ ແນກໄດຢ້ ່ າງເລກິ ເຊ່ ງິ ຖກຕອ້ ງ ອາດຈະເຂາົ້ ໃຈວ່ າ: ເທບນຍິ າຍເປັຼນປະຫວດຼັ ສາດ ໂດຍ ແທ.້ ເທບນຍິ າຍ ເຖງິ ຈະເປັຼນເລ່ ອງທ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ແຕ່ ສະໄໝມະນດຸ ດມຄີ ວາມຮູຕ້ ່ ໂໍ ລກ, ຕ່ ປໍ ະກດົ ການທາໍ ມະຊາດໃນ ລະດບັຼ ຫາ້ ຫງັຼ ກຕໍ າມ, ແຕ່ ສລິ ະປະອນັຼ ໜາ້ ງດຶ ງ ໍ້ ແລະ ມະຫດຼັ ສະຈນຼັ ໃນບດົ ເລ່ ອງຕ່ າງທ ໄດສ້ າ້ ງຄວາມສະເທອນໃຈ ແລະ ດງຶ ດູດຈດິ ໃຈຂອງຜູອ້ ່ ານ, ຜູເ້ ລ່ າົ ແລະ ຜູຟ້ ຼັງຢ່ ູຕະຫລອດເວລາຈນົ ເຖງິ ທຸກວນຼັ ນ.ີ້ ດວ້ ຍເຫດນີ້ ມະໂນພາບຂອງປ່ ູເຍຍີ ່ າເຍີ ໃນເທບນຍິ າຍລາວຈ່ ງຶ ກາຍເປັຼນສນັຼ ຍາລກັຼ ຂອງບນັຼ ພະບູລຸດຜູໃ້ ຫກ້ າໍ ເນດີ ແລະ ຕດັຼ ສນິ ໂຊກຊາຕາກາໍ ຂອງມະນດຸ ສະໄໝ ບູຮານ ແລະ ໄດຕ້ ດິ ພນັຼ ກບັຼ ກດິ ຈະກາໍ ເທດສະການປີໃໝ່ ໃນຮດີ 12 ຂອງລາວເຮາົ . 125

3. ເລ່ ອງໝາກນາໍ້ ເຕາົ້ ປຸງ: ໝາກນາໍ້ ເຕາົ້ ປຸງມນີ ທິ ານເລ່ າົ ສບກນຼັ ມາວ່ າ: ໃນກາລະຄງັຼ້ ກ່ ອນພຸນ້ ໂລກເຮາົ ຍງຼັ ເປັຼນດນິ ເປັຼນຫຍາ້ ເປຼັນຟາ້ ເປຼັນ ແຖນ, ແຖນຢ່ ູບນົ ຄນົ ຢ່ ູລ່ ຸມ. ລະຫວ່ າງຄນົ ແລະ ແຖນເຄຍີ ທ່ ອງທ່ ຽວໄປມາຫາສ່ ູກນັຼ . ມພີ ະຍາແຖນໃຫຍ່ ເປຼັນເຈາົ້ ມອີ ໍາ ນາດເຫອແຖນທງຼັ ຫາຍ ແລະ ມະນຸດທງັຼ ປວງ. ຄນົ ເມອງລ່ ຸມຂນຶ້ ກບຼັ ເມອງແຖນ ໂດຍພະຍາແຖນເປຼັນຜູປ້ ົກຄອງ ນາໍ ພາ ມະນຸດສາ້ ງສາທາໍ ມາຫາກນິ ເປຼັນເວລາດນົ ນານ. ປາງນນຼັ້ ຍງຼັ ມຂີ ຸນໃຫຍ່ ທງັຼ 3 ທ່ ແີ ຖນໄດສ້ ່ ງົ ລງົ ມາສາ້ ງເມອງລ່ ຸມຄ: ຜູທ້ 1ີ ຊ່ ປ່ ູລາງເຊງີ ຜູທ້ ີ 2 ຂຸນເຄດັຼ ຜູທ້ ີ 3 ຂຸນຄານ ຂຸ ນທງຼັ 3 ລງົ ມາສາ້ ງເມອງລ່ ຸມກນິ ປາ, ເຮດັຼ ນາກນິ ເຂາົ້ . ແຖນສ່ ງຼັ ໄວວ້ ່ າ: ຄນົ ກນິ ເຂາົ້ ໃຫບ້ ອກໃຫໝ້ າຍ ກນິ ແລງ ງາຍກໃໍ ຫບ້ ອກແຖນ. ກນິ ອນຼັ ໃດດອີ ນຼັ ໃດແຊບກໄໍ ດແ້ ບ່ ງສ່ ວນໃຫແ້ ຖນ, ກນິ ຊນີ້ ໃຫສ້ ່ ງົ ຂາກນິ ປາສ່ ງົ ຕ່ ອນ ແຖນຫວງ ຄອຍກນິ ພາເຂາົ້ , ແຖນເຖາົ້ ຄອງງາຍ. ຄາວຕ່ ໍມາຄນົ ທງຼັ ຫາຍກຟໍ ຼັງແຖນ, ກນິ ເຂາົ້ ກບໍ ອກກໝໍ າຍ ກນິ ແລງງາຍກຄໍ ອບ. ພະຍາແຖນສ່ ງຼັ ຂຸ ນທງັຼ ສາມມາເວາົ້ ໃຫຄ້ ນົ ເມອງລ່ ຸມ 2 ເທ່ ອ 3 ທແີ ຕ່ ຄນົ ບ່ ຟໍ ັຼງ, ແຖນຄຽດເລຍີ ດນົ ບນຼັ ດານໃຫນ້ ເໍ າຖວ້ ມ ເມອງລ່ ຸມເມອງພຽງມຸດມອ້ ຍ ຄນົ ລວດຕາຍໄປໝດົ . ປ່ ູລາງເຊງີ , ປ່ ູເຄດັຼ ແລະ ປ່ ູຂຸ ນຄານຮູວ້ ່ າແຖນຄຽດໃຫຈ້ ອ່ ງເອາົ ໄມຂ້ ່ າແຮງ້ ແປງແພ ຂ່ ແີ ພຮອດເມອງແຖນຂຸນທງັຼ ສາມໄປໄຫວ້ ແຖນ ເມ່ ອແຖນໄດເ້ ຫນຼັ ຂຸນທງຼັ ສາມເລ່ າົ ເຫດການໃຫຟ້ ັຼງແລວ້ ຈ່ ງຶ ເວາົ້ ວ່ າ: ບອກໃຫຄ້ ນົ ໄປບອກ2-3ທສີ ູບ່ ຟໍ ັຼງ ບ່ ໍຢໍາເກງັຼ ແຖນສູຊຕິ າຍບ່ ຍໍ ງຼັ ພໍຮອ້ ຍແລຕາຍຕາມແຕ່ ສູເທນີ້ ຫງຼັ ຈາກນນຼັ້ , ແຖນຈ່ ງຶ ສ່ ງຼັ ໃຫຂ້ ຸນທງັຼ ສາມໄປພກັຼ ຢ່ ູແຖນລໍ ຊ່ ວົ ຄາວ. ເມ່ ອນາໍ້ ບກົ ແຫງ້ ຂຸນທງຼັ ສາມກຄໍ ດິ ຮອດຄນົ ເມອງລ່ ຸມ ພາກນຼັ ເຂາົ້ ຄອບແຖນພະຍາກເໍ ຫນັຼ ດນີ າໍ ໃຫຄ້ ນໄປສາ້ ງ ເມອງລ່ ຸມຄເກ່ າົ , ແຖນໄດມ້ ອບຄວາຍຕູໃ້ ຫ້ 1 ໂຕເພ່ ອໄປເຮດັຼ ນາ. ເມ່ ອມາຮອດເມອງລ່ ຸມແລວ້ ກພໍ າກນັຼ ຖາງປ່ າຫຍາ້ ອອ້ ຍໜເູ ຮດຼັ ນາ, ໂດຍອາໄສຄວາຍຕູແ້ ຖາໃຫເ້ ຂາົ ເຈາົ້ ພາກນັຼ ຊ່ າວນາດນິ ແຫ່ ງນນຼັ້ ມຊີ ່ ວ່ າ: ນານອ້ ຍອອ້ ຍໜູ ສບມາ. ຢ່ ູມາໄດ້ 3 ປີ ຄວາຍນນຼັ້ ເລຍີ ຕາຍ, ເຂາົ ປະຊາກຄວາຍໄວນ້ ານອ້ ຍອອ້ ຍໜ.ູ ຕ່ ມໍ າມເີ ຄອເຕາົ້ ປຸງອອກຈາກດງຼັ ຄວາຍ ເກດີ ເປຼັນໝາກໃຫຍ່ ໜ່ ວຍໜ່ ງຶ ເທ່ າົ ກບຼັ ຮນີ ເຂາົ້ ຮຽນວ່ າ: ໝາກນາໍ້ ເຕາົ້ ປຸງ. ໃນໝາກເຕາົ້ ປຸງມຄີ ນົ ຮອ້ ງໂຮ່ ຢ່ ູຢ່ າງອກຶ ກະທກຶ ນກຶ ນອງ, ຂຸນທງຼັ ສາມເຫນຼັ ແນວນນັຼ້ ປ່ ູລາງເຊງີ ຈ່ ງຶ ດງຼັ ໄຟເຜາົ ເຫກຼັ ຊີ ຈນົ ແດງແລວ້ ຊໝີ າກນາໍ້ ປຸງ ແລວ້ ມຄີ ນົ ບຸບຽດກນັຼ ອອກມາຢ່ າງລໍາຄານ, ຂຸນຄານຈ່ ງຶ ເອາົ ສ່ ວິ ເຈາະໃຫໃ້ ຫຍ່ ກວ່ າເກ່ າົ ຈ່ ງຶ ອອກໄດຫ້ າຍຄນົ ໃນນນັຼ້ , ມສີ ມົ ບດັຼ , ເຂາົ້ ຂອງ, ງວົ , ຄວາຍ, ຊາ້ ງ, ມາ້ ...ເປັຼນເວລາ 3 ມ,້ 3 ຄນຈ່ ງຶ ໝດົ . ຂຸນທງຼັ ສາມຈ່ ງຶ ໄດແ້ ບ່ ງອອກເປຼັນຫາຍໝ່ ທູ ່ ສີ ບັຼ ສນົ . ຄນົ ທ່ ອີ ອກຮູຊມີ າ ຮຽກວ່ າ: ລາວເທງິ ມສີ ອງກ່ ຸມ: ໄທວີ ຮຽກວ່ າ: ຊາວວ,ີ ໄທລມົ ຮຽກວ່ າ: ຊາວລມົ , ສ່ ວນ ອອກມາທາງຮູສ່ ວິ ເປັຼນເຜ່ າົ ລາວໄທເລງີ , ໄທລ,ໍ ໄທຄວາງ, ອອກມາສຸດທາ້ ຍແມ່ ນລາວສູງ. ປ່ ູລາງເຊງີ ໄດບ້ ອກສອນໃຫ້ ຮກັຼ ແພງກນຼັ . ປ່ ູລາງເຊງີ ຍງັຼ ໄດບ້ ອກສອນໃຫຮ້ ູຫ້ າກນິ ລຽ້ ງຊບີ ຮູຈ້ ກັຼ ເຮດຼັ ເຮອນ, ສາ້ ງຄອບຄວົ ຕາມຮດີ ຄອງປະເພນ.ີ ໄດສ້ ອນ ຫາຍອນັຼ ພນຼັ ຢ່ າງຈ່ ງຶ ມຄີ ວາມຮູ,້ ປະສບົ ການເທ່ ອລະໜອ້ ຍ. ຍອ້ ນໄດຮ້ ບັຼ ການອບົ ຮມົ ບ່ ມົ ສອນຈາກຂຸນແຖນທງຼັ ສາມ, ຄນົ ທງຼັ ຫາຍຈ່ ງຶ ເຄາົ ລບົ ຢໍາເກງັຼ ຕ່ ໍກນັຼ ຮູບ້ ຸນຄຸນທງັຼ ສາມ, ຄນົ ໄດຂ້ ະຫຍາຍອອກຢ່ າງກວາ້ ງຂວາງ. ບາງຄາວກແໍ ຍກອອກຈາກກນັຼ , ບາງຄງັຼ້ ເຕາົ້ ໂຮມກນຼັ , ຕກົ ຢ່ ູໃສກຮໍ ກັຼ ແພງກນັຼ , ເປຼັນອາ້ ຍນອ້ ງກນັຼ , ລາວເທງິ ຖເປັຼນອາ້ ຍ, ລາວລ່ ຸມເປຼັນນອ້ ງກາງ ແລະ ລາວສູງເປັຼນນອ້ ງຫາ້ . 126

 ພນ້ ສບ: 1. ຄວາມໝາຍ ແລະ ຈດຸ ພເິ ສດຂອງພນ້ ສບ. + ຄວາມໝາຍພນ້ ສບ: ພນ້ ສບແມ່ ນ: ເລ່ ອງເລ່ າົ ໃນວນັຼ ນະຄະດພີ ນ້ ເມອງລາວປະເພດຄໍາຮອ້ ຍແກວ້ , ຄາ້ ຍຄເທບນຍິ າຍ, ເປັຼນເລ່ ອງເລ່ າົ ຫ ພນຼັ ລະນາກ່ ຽວກບັຼ ຜນົ ງານການເຄ່ ອນໄຫວຕວົ ລະຄອນ, ບຸກຄນົ ສໍາຄນັຼ ມຊີ ່ ສຽງໃນສງຼັ ຄມົ . ພນ້ ສບຂຸນບໍລມົ ລາຊາທລິ າດ ມບີ າງຕອນກ່ າວເຖງິ ຂຸນບູລມົ ມາຕງຼັ້ ແຕ່ ແຖນ, ຕງຼັ້ ເມອງຊວາ. ຂຸນບູລມົ ສ່ ງົ ລກູ ຊາຍ ທງຼັ 7 ໄປຄອງເມອງຕ່ າງໆ ເປັຼນຕນົ້ . ພນ້ ສບທາ້ ວຈນຼັ ທະພານດິ ໄດກ້ ່ າວເຖງິ ທາ້ ວຈນຼັ ທາໄປຄາ້ ພູ, ໃນທ່ ສີ ຸດທາ້ ວຈນັຼ ກພໍ ່ ນີ ອ້ ງໄປຕງຼັ້ ເມອງຊວາ. ພນສບແມ່ ນ: ວນັຼ ນະຄະດພີ ນ້ ເມອງອາໄສຮູບການບນັຼ ທກຶ ແລະ ຈດົ ຈາໍ ຄນຂອງບນັຼ ດາເຫດການໃຫຍ່ ໆ ທ່ ສີ າໍ ຄນັຼ , ບ່ ໍມລີ າຍລກັຼ ອກຼັ ສອນເໍັຼນທາງການ; ພຽງແຕ່ ເລ່ າົ ເລ່ ອວງມລີ ກັຼ ສະນະປະຫວດຼັ ສາດເຊ່ ນຼັ : ວນຼັ ນະຄະດກີ າໍ ເນດີ ຊາດ, ຄວາມເປຼັນມາຂອງຊາດ... + ຈດຸ ພເິ ສດພນ້ ສບ: ພນ້ ສບເປຼັນເລ່ ອງລກ່ າວຂານ, ຍອ້ ງຍສໍ ນັຼ ລະເສນີ ບຸນປາລະມຂີ ອງບຸກຄນົ ທ່ ເີ ປັຼນຕວົ ແທນຂອງກ່ ຸມຄນົ ຫ ຈມູ້ ເຈອ້ ເຊອ້ ສາຍ, ເລ່ າົ ເຫດການທ່ ມີ ຈີ ງິ . ພນ້ ສບກາໍ ເນດີ ຖດຼັ ຈາກເທບນຍິ າຍ ແລະ ພວົ ພນັຼ ກນັຼ ຄ: ມເີ ລ່ ອງມະຫດຼັ ສະຈນຼັ ຊອ້ ນແຝງຢ່ ູນາໍ ທງຼັ ເປຼັນເລ່ ອງເລ່ າົ ທ່ ປີ ະສມົ ປະສານກນັຼ ລະຫວ່ າງວນັຼ ນະຄະດກີ ບຼັ ປະຫວດຼັ ສາດຄ: ຕວົ ລະຄອນທ່ ເີ ປຼັນບຸກ ຄນົ , ກ່ ຸມຄນົ , ຈມູ້ ເຈອ້ ເຊອ້ ສາຍ, ສະຖານທ່ ,ີ ຮ່ ອງຮອຍທາໍ ມະຊາດ, ປະຫວດັຼ ສາດ. ບນັຼ ດາຕວົ ລະຄອນໃນພນ້ ສບມເີ ທບແຖນ, ລສ,ີ ເຈາົ້ ພະມະຫາກະສດຼັ ຄນົ ທ່ ວົ ໄປ. ເຮດັຼ ໃຫມ້ ລີ ກັຼ ສະນະພເິ ສດຂນຶ້ ມຄີ ວາມມະຫດຼັ ສະຈນຼັ ແລະ ສກຼັ ສດິ ຕາມຄວາມເຊ່ ອຂອງຍຸກສະໄມເປັຼນບນັຼ ຫາສາໍ ຄນຼັ . 2. ການກາໍ ເນດີ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງພນ້ ສບ. ພນ້ ສບມກີ ານກາໍ ເນດີ ແລະ ຄວາມເປັຼນມາຢ່ າງຍາວນານໃນປະຫວດັຼ ສາດຂອງລາວ ເວລານນຼັ້ ຄນົ ລາວບ່ ໍທນັຼ ມີ ວຊິ າ: ປະຫວດຼັ ສາດອນັຼ ແທຈ້ ງິ . ເມ່ ອບ່ ໍທນັຼ ມປີ ະຫວດຼັ ສາດບນຼັ ທກຶ ຄວາມເປຼັນມາຂອງຊາດ ແລະເຫດການຕ່ າງໆ ໄດ້ ອາໄສພນ້ ສບຈດົ ຈາໍ ບນັຼ ທກຶ ເຫດການຂອງກະສດັຼ , ຈມູ້ ເຈເ້ ຊອ້ ສາຍ ເຜ່ າົ ພນຼັ ໃນປະຫວດັຼ ສາດນນັຼ້ ໂດຍອາໄສການເລ່ າົ ສບຕ່ ໍກນຼັ ມາຂອງບຸກຄນົ ສາໍ ຄນັຼ ເຈາົ້ ປົກຄອງຕ່ າງໆ ໃນສະໄໝຕ່ ໍມາ, ແລວ້ ຈ່ ງຶ ມກີ ານບນຼັ ທກຶ ຂອງຄໍາເລ່ າົ ຂານນນຼັ້ ທາງຮູບ ການວນັຼ ນະຄະດ.ີ ຍອ້ ນແນວນນັຼ້ , ພນ້ ສບລາວຈ່ ງຶ ເປັຼນວນຼັ ນະຄະດປີ ະຫວດັຼ ສາດ. ເມ່ ອຊາດລາວມໜີ ງຼັ ສບນຼັ ທກຶ ເປັຼນລາຍລກຼັ ອກຼັ ສອນ, ມວີ ຊິ າປະຫວດຼັ ສາດບນຼັ ທກຶ ເຫດການຕ່ າງໆ ແລວ້ ກຕໍ າມ, ແຕ່ ພນ້ ສບຍງັຼ ສບຕ່ ໍຂະຫຍາຍຕວົ ໃນລະດບຼັ ແຕກຕ່ າງກນັຼ ໄປຕາມສະພາບແຕ່ ລະສງຼັ ຄມົ ຍຸກສະໄໝ. ແຕ່ ຍອ້ ນວ່ າ: ຊາດ ລາວເປຼັນຊາດໜ່ ງຶ ມມີ ນູ ເຊອ້ ສລິ ະປະວນຼັ ນະຄະດ,ີ ພນ້ ສບຂອງລາວຈ່ ງຶ ມກີ ານຂະຫຍາຍຕວົ ສບຕ່ ໍມາໂດຍຄຽງຄ່ ກູ ບັຼ ວຊິ າ ປະຫວດຼັ ສາດລາວ. ການຮວບຮວມພນ້ ສບຕ່ າງໆ ເຫ່ າົ ນນຼັ້ , ແມ່ ນຮກັຼ ສາມນູ ເຊອ້້ ທາງປະຫວດຼັ ສາດ ແລະ ສງັຼ ຄມົ , ຮກັຼ ສາຄຸນຄ່ າ ແລະ ບດົ ບາດຂອງພນ້ ສບໄວ້ ເພ່ ອປະໂຫຍດຂອງການສກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ , ເຖງິ ວ່ າຈເປຼັນເລ່ ອງເລ່ າົ ພນ້ ເມອງທ່ ມີ ກີ ານປ່ ຽນແປງໄປ ຕາມກາລະສະໄໝກຕໍ າມ, ສາໍ ຄນັຼ ໃນຄວາມເປຼັນມາຂອງຊາດ ໃນດາ້ ນວດັຼ ທະນະທໍາສງັຼ ຄມົ ລາວ. ຍອ້ ນແນວນນຼັ້ , ສະໄໝ ປັຼດຈບຸ ນຼັ ນກັຼ ຄນົ້ ຄວາ້ , ນກຼັ ປະຫວດຼັ ສາດ, ນກັຼ ວນັຼ ນະຄະດີ ແລະ ນກຼັ ມະນຸດວທິ ະຍາຖວ່ າ: ພນ້ ສບເປັຼນແຫ່ ງຂໍມ້ ູນທ່ ສີ ໍາ ຄນັຼ ຢ່ າງໜ່ ງຶ ເພ່ ອການສກຶ ສາຮຽນຮູກ້ ່ ຽວກບັຼ ສງຼັ ຄມົ ແລະ ປະຫວດັຼ ສາດສະໄໝບູຮານ.. 127

3. ເນອ້ ໃນສ່ ອງແສງ ແລະ ສລິ ະປະການປະດດິ ແຕ່ ງ:  ເນອ້ ໃນຂອງພນ້ ສບ. ເນອ້ ໃນພນ້ ສບໄດເ້ ວາົ້ ເຖງິ ປະຫວດຼັ ສາດທ່ ສີ ໍາຄນຼັ ແລະ ຍ່ ງິ ໃຫຍ່ ໃນການສາ້ ງຕງຼັ້ ລດັຼ ສກຼັ ດນິ າລາວ, ເຊ່ ງິ ສະທອ້ ນ ໃຫເ້ ຫນັຼ ເຫດການປະຫວດັຼ ສາດຂອງຊາດລາວຄ: ການເຄ່ ອນຍາ້ ຍເມອງຕ່ າງໆ ຂອງລາວ ແລະ ການແຜ່ ອາໍ ນາດໃນການ ປົກຄອງຫວົ ເມອງເອກະລາດຕ່ າງທ ຢ່ າງກວາ້ ງຂວາງ. ເນອ້ ໃນພນ້ ສບສ່ ອງແສງເຖງິ ການຕ່ ສໍ ູຮ້ ບົ ກນັຼ ຢ່ າງດຸເດອດລະຫວ່ າງເຈາົ້ ຄອງເມອງຕ່ າງໆ ລະຫວ່ າງເຊອ້ ຊາດຍາດ ຊງີ ດນິ ແດນ, ຂະຫຍາຍດນິ ແດນ, ຜນົ ປະໂຫຍດທາງຊບັຼ ສນິ , ອໍານາດ, ຊ່ ສຽງ, ການຕ່ ໍສູທ້ ່ ບີ ່ ຍໍ ອມຈາໍ ນນົ ... ເນອ້ ໃນພນ້ ສບທ່ ສີ ່ ອງເເສງເຖງິ ເຫດການຂອງຊນົ ເຜ່ າົ ລາວບູຮານທ່ໄີ ດຈ້ ດຼັ ຕງຼັ້ ແລະ ນາໍ ພາກນັຼ ສາ້ ງຖ່ ນິ ຖານບາ້ ນ ເມອງລາວໃນສະໄໝກ່ ອນ ຍອ້ ງຍສໍ ນຼັ ລະເສນີ ກະສດຼັ ປົກຄອງເມອງທ່ ເີ ຕມຼັ ໄປດວ້ ຍກາໍ ລງັຼ ວງັຼ ຊາ, ຄວາມສກັຼ ສດິ , ມະຫດຼັ ສະຈນຼັ , ຄວາມເກ່ ງັຼ ກາ້ ອາດຫານໃນການປົກຄອງເມອງ ແລະ ຍາດອໍານາດໄປຍງຼັ ອານາເຂດຕ່ າງໆ. ເນໃ້້ ນພນ້ ສບທ່ ສີ ່ ອງແສງສະພາບການຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງປະຫວດັຼ ສາດ ແລະ ສງຼັ ຄມົ ລາວ, ຍອ້ ງຍສໍ ນັຼ ລະເສນິ ຜູ ້ ມບີ ຸນລະມໃີ ນການສາ້ ງສາພດຼັ ທະນາບາ້ ນເມອງ ແລະ ນາໍ ພາຈມູ້ ເຈອ້ ເຊອ້ ສາຍ, ໂດຍສະເພາະແມ່ ນຊຽງດງົ ຊຽງທອງ, ສ່ ອງແສງໃຫເ້ ຫນຼັ ເຖງິ ສງຼັ ຄມົ ລາວບູຮານທ່ ມີ ກີ ານຂະຫຍາຍຕວົ ສ່ ູອກີ ລະດບັຼ ໜ່ ງຶ , ເຊ່ ງິ ສະແດງອອກໃນການໄປມາຫາສ່ ູ ກນຼັ , ສ່ ອງແສງເຖງິ ຄວາມສວຍງາມ, ຄວາມອຸດມົ ຮ່ ງຼັ ມຂີ ອງມວນຊບັຼ ພະຍາກອນທໍາມະຊາດ. ເນອ້ ໃນດ່ ງຼັ ກ່ າວໄດສ້ ່ ອງ ແສງເຖງິ ຄວາມມ່ ຸງມາດປາຖະໜາຂອງປະຊາຊນົ ລາວທ່ ມີ ກີ ານ ພດຼັ ທະນາກາ້ ວຂນຶ້ ມາ ເດ່ ນຼັ ທ່ ສີ ຸດແມ່ ນເລ່ ອງທາ້ ວ ຈນຼັ ທະ ພານດິ . ນອກນເີ້ ນອ້ ໃນຍງຼັ ສ່ ອງແສງເຖງິ ມນູ ເຊອ້ ວດັຼ ທະນະທໍາ, ຮດີ ຄອງປະເພນອີ ນັຼ ດງີ າມຂອງຄນົ ລາວ, ການປະດດິ ສາ້ ງວດຼັ ຖຸບູຮານທາງວດຼັ ທະນະທາໍ ມະຫດັຼ ສະຈນຼັ ຄ: ໄຫຫນີ ຊຽງຂວາງ, ເສາົ ຫນີ ຫວົ ພນັຼ , ຄອ້ ງບງັຼ້ ຂອງເຜ່ າົ ກມຶ ມຸ ຕະຫລອດເຖງິ ການສາ້ ງສາວດຼັ ທະນະທາໍ ອນັຼ ດງີ າມເຊ່ ນຼັ : ການສາ້ ງພະທາດຫວງສະໄໝພະຍາບຸລຈີ ນຼັ , ການສງ້ ວດຼັ ດ ສາ້ ງ ພະພຸດທະຮູບຕ່ າງໆ... ແລະ ສ່ ງິ ອ່ ນໆ.  ສລິ ະປະການແຕ່ ງ. ແມ່ ນຮູບການປະດດິ ແຕ່ ງແບບເລ່ າົ -ຈດົ ຈາໍ ຄວາມອດັຼ ສະລຍິ ະໃນຕວົ ບຸກຄນົ , ບ່ ມໍ ກີ ານບນັຼ ທກຶ ດວ້ ຍລາຍລກຼັ ອກຼັ ສອນ ໄດຮ້ ບັຼ ຜນົ ສະທອ້ ນຈາກສລິ ະປະການແຕ່ ງເທບນຍິ າຍຄ: ການພນຼັ ລະນາເຫດການ ແລະ ຕວົ ລະຄອນແບບ ເຫອເຊ່ ອມະຫດຼັ ສະຈນັຼ ເປັຼນຕນົ້ . ສລິ ະປະພນ້ ສບ ແມ່ ນສລິ ະປະເວາົ້ ໂຍກ, ດວ້ ຍຮູບການເສມີ ບດົ ບາດ, ຄວາມສາມາດ ເຊ່ ງິ ເໜອຈາກມະນຸດທໍາ ມະດາທ່ ວົ ໄປ. ສລິ ະປະພນ້ ສບ ແມ່ ນວທິ ກີ ານຍກົ ຍອ້ ງຕວົ ລະຄອນໃຫເ້ ທ່ າົ ທຽມກບັຼ ພວກແຖນໃນສວງສະຫວນຼັ , ເຮດຼັ ໃຫຕ້ ວົ ລະຄອນມລີ ກຼັ ສະນະສກັຼ ສດິ , ມະຫດຼັ ສະຈນັຼ ເຊ່ ງິ ເປຼັນການຍກົ ສູງຖານະບດົ ບາດຂອງບນັຼ ພະຊນົ ຫ ບນັຼ ພະບູລຸດ, ກະສດຼັ ຜູປ້ ົກຄອງ ຫ ຜູນ້ າໍ ທອ້ ງຖ່ ນິ ໃຫສ້ ູງຂນຶ້ ໃນສງັຼ ຄມົ . ເວາົ້ ລວມແລວ້ , ການປະດດິ ແຕ່ ງແບບເວາົ້ ໂຍກແມ່ ນຮູບການຂອງການພນຼັ ລະນາໃນວນຼັ ນະຄະດພີ ນ້ ເມອງລາວ ວທິ ກີ ານເວາົ້ ໂຍກນມີ້ ຫີ າຍປະເເພດນຍິ ມົ ໃຊ,້ ອາດເວາົ້ ໄດວ້ ່ າ: ການເວາົ້ ໂຍກແມ່ ນການໂນມ້ ນາ້ ວຈດິ ໃຈ ເພ່ ອໃຫຜ້ ູອ້ ່ ານ ແລະ ຜູຟ້ ັຼງມຄີ ວາມປະທບັຼ ໃຈ, ຢາກຟຼັງ ແລະ ຢາກເລ່ າົ ໃຫໄ້ ດ.້  ນທິ ານສດັຼ : 1. ຄວາມໝາຍ ແລະ ຈດຸ ພເິ ສດຂອງນທິ ານສດັຼ . 128

ນທິ ານສດຼັ ແມ່ ນເລ່ ອງເລ່ າົ ພນີ້ ເມອງປະເພດໜ່ ງຶ ທ່ ພີ ນຼັ ລະນາເຖງິ ສດຼັ ແລະ ຊວີ ດິ ຂອງສດັຼ . ນທິ ານສດັຼ ມລີ ກຼັ ສະນະ ພເິ ສດແຕກຕ່ າງຈາກເລ່ ອງເລ່ າົ ປະເພດອ່ ນໆ ທາງດາ້ ນການປະກອບສາ້ ງບດົ ເລ່ ອງເພ່ ອມາປຽບທຽບກບຼັ ຄນົ . ນທິ ານສດຼັ ສ່ ວນຫາຍເປຼັນເລ່ ອງສນຼັ້ ກະທດັຼ ຮດຼັ , ມເີ ນອ້ ໃນສກຶ ສາທາງດາ້ ນແນວຄດິ . ບດົ ເລ່ ອງຕ່ າງໆ ສະຫຸບດວ້ ຍຄາໍ ເວາົ້ ທ່ ຄີ ະຕເິ ຕອນໃຈເຊ່ ນຼັ : ຄໍາສຸພາສດິ ເພ່ ອສກຶ ສາຄຸນສມົ ບດຼັ ຂອງຄນົ . ຕວົ ຢ່ າງ: ບດົ ເລ່ ອງນທິ ານນາງຕນັຼ ໄຕ, ທາ້ ວສຽວ ສະຫວາດເປຼັນຕນົ້ . ນທິ ານສດຼັ ນອກຈາກອະທບິ າຍເຖງິ ຈດຸ ພເິ ສດ ແລະ ລກັຼ ສະນະຂອງສດຼັ ແລວ້ ຍງຼັ ມຄີ ວາມໝາຍທາງດາ້ ນສງັຼ ຄມົ ອກີ ດ່ ງຼັ ນທິ ານ: ນກົ ເຄາົ້ ຕາເຫອງ, ນກົ ຖ່ ວົ ຫວົ ຫອກເປັຼນຕນົ້ . ມອ້ ນດກັຼ ແດ້ 2. ການກາໍ ເນດີ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງນທິ ານສດຼັ . ນທິ ານສດັຼ ກາໍ ເນດີ ມາຈາກຫວົ ຄດິ ປະດດິ ສາ້ ງຂອງບນັຼ ດານກັຼ ປະພນັຼ ທ່ ຢີ າກສາ້ ງຕວົ ລະຄອນສດັຼ ຂນຶ້ ມາເພ່ ອສກຶ ສາອບົ ຮມົ ຄນົ ທາງອອ້ ມ, ຍກົ ເອາົ ສດຼັ ຂນຶ້ ມາເປຼັນເລ່ ອງລະຄອນສາ້ ງພາບເພ່ ອເປັຼນບດົ ຮຽນໃຫແ້ ກ່ ມະນດຸ ເຮາົ . ເອາົ ເລ່ ອງ ຂອງສດຼັ ມາສມົ ທຽບໃສ່ ເລ່ ອງຂອງຄນົ . ໃນການສມົ ທຽບຜູແ້ ຕ່ ງໄດພ້ ນັຼ ລະນາຈດຸ ພເິ ສດຂອງສດັຼ ແຕ່ ລະປະເພດ ເພ່ ອສາ້ ງ ຕວົ ລະຄອນທ່ ເີ ປຼັນຕວົ ແທນໃຫແ້ ກ່ ກ່ ຸມຄນົ ໃດໜ່ ງຶ ໃນສງຼັ ຄມົ . ຖາ້ ຢາກເຮດັຼ ໄດຕ້ າມຈດຸ ປະສງົ ຜູແ້ ຕ່ ງຕອ້ ງມກີ ານສງັຼ ເກດ ຊອກຮູກ້ ່ ຽວກບຼັ ຄວາມຊນີ ເຄຍີ , ຈດຸ ພເິ ສດ ແລະ ລກຼັ ສະນະຂອງສດັຼ ແຕ່ ລະຊະນດິ . ໃນເບອ້ ງຕນົ້ ນທິ ານສດັຼ ເປັຼນບດົ ເລ່ ອງເລ່ າົ ອະທບິ າຍກ່ ຽວກບັຼ ຈດຸ ພເິ ສດ, ລກັຼ ສະນະຮູບຮ່ າງ, ສສີ ນຼັ , ສຽງຮອ້ ງ ແລະ ການເຄ່ ອນໄຫວຂອງສດຼັ ແຕ່ ລະປະ ເພດເທ່ າົ ນນັຼ້ ເພ່ ອສກຶ ສາຄວາມຮູພ້ ນ້ ຖານກ່ ຽວກບຼັ ສດັຼ , ຕ່ ໍມາມກີ ານຄນົ້ ຄດິ ຂອງຄນົ ໄດຂ້ ະຫຍາຍຕວົ ໃນລະດບັຼ ສູງສມົ 129

ຄວນແລວ້ ຈ່ ງຶ ຮູຈ້ ກັຼ ເອາົ ເລ່ ອງສດັຼ ມາສມົ ທຽບໃສ່ ເລ່ ອງຂອງຄນົ , ຮູຈ້ ກຼັ ປັຼນ້ ແຕ່ ງຕວົ ລະຄອນສດຼັ ມາເປຼັນຕວົ ແທນໃຫແ້ ກ່ ຄນົ ຢ່ ູໃນສງັຼ ຄມົ , ເປັຼນຕວົ ແທນທ່ ສີ າມາດຖອດຖອນເອາົ ເປັຼນບດົ ຮຽນໄດ.້ 3. ເນອ້ ໃນສ່ ອງແສງ ແລະ ສລິ ະປະການປະດດິ ແຕ່ ງ.  ເນອ້ ໃນຂອງນທິ ານສດຼັ . ນທິ ານສດຼັ ມເີ ນອ້ ໃນອຸດມົ ສມົ ບູນສມົ ຄວນ ໃນເບອ້ ງຕນົ້ ນທິ ານສດຼັ ເປຼັນບດົ ເລ່ ອງເລ່ າົ ອະທບິ າຍກ່ ຽວກບຼັ ຈດຸ ພເິ ສດ, ລກັຼ ສະນະຮູບຮ່ າງ, ສສີ ນຼັ , ສຽງຮອ້ ງ ແລະ ການເຄ່ ອນໄຫວຂອງສດັຼ ແຕ່ ລະປະເພດເທ່ າົ ນນຼັ້ ເພ່ ອສກຶ ສາຄວາມຮູ ້ ພນ້ ຖານກ່ ຽວກບັຼ ສດຼັ , ຕ່ ໍມາມກີ ານຄນົ້ ຄດິ ຂອງຄນົ ໄດຂ້ ະຫຍາຍຕວົ ໃນລະດບຼັ ສູງສມົ ຄວນແລວ້ ຈ່ ງຶ ຮູຈ້ ກັຼ ເອາົ ເລ່ ອງສດຼັ ມາ ສມົ ທຽບໃສ່ ເລ່ ອງຂອງຄນົ , ຮູຈ້ ກຼັ ປຼັນ້ ແຕ່ ງຕວົ ລະຄອນສດຼັ ມາເປຼັນຕວົ ແທນໃຫແ້ ກ່ ຄນົ ຢ່ ູໃນສງັຼ ຄມົ ເຊ່ ນຼັ : ສດຼັ ນອ້ ຍມກີ າໍ ລງັຼ ໜອ້ ຍເປັຼນຕວົ ແທນຄວາມສະຫາດສະຫຽວ, ມພີ ບິ ໄຫວວ່ ອງໄວ, ຮູຈ້ ກຼັ ຮກັຼ ແພງສາມກຼັ ຄຊີ ່ ວຍເຫອເຊ່ ງິ ກນຼັ ແລະ ກນຼັ ຈ່ ງຶ ສາມາດເອາົ ຊະນະກບັຼ ສດັຼ ຕູຕວົ ຮາ້ ຍກາດ, ທ່ ມີ ກີ າໍ ລງັຼ ແຮງກວ່ າຕນົ ເອງສະເໝ.ີ ຕວົ ຢ່ າງ: ເລ່ ອງລງີ ກບັຼ ຕກຼັ ແຕນໂມ, ເລ່ ອງປາເຂງັຼ ຄໍາ, ເລ່ ອງ ອາຫານຂອງໝາປ່ າ, ພະຍາຄນຼັ ຄາກ...  ສລິ ະປະຂອງນທິ ານສດຼັ . ສລິ ະປະຕນົ້ ຕຂໍ ອງນທິ ານສດຼັ ແມ່ ນວທິ ສີ ມົ ທຽບໂດຍທາງອອ້ ມເພ່ ອການຖ່ າຍທອດຄວາມຮູ ້ ແລະ ບດົ ຮຽນ ອນຼັ ເປຼັນການສກຶ ສາອບົ ຮມົ ຄນົ ຄ: ເອາົ ເລ່ ອງຂອງສດຼັ ມາສມົ ທຽບໃສ່ ເລ່ ອງຂອງຄນົ . ໃນການສມົ ທຽບຜູແ້ ຕ່ ງໄດພ້ ນັຼ ລະນາ ຈດຸ ພເິ ສດຂອງສດັຼ ແຕ່ ລະປະເພດ ເພ່ ອສາ້ ງຕວົ ລະຄອນທ່ ເີ ປັຼນຕວົ ແທນໃຫແ້ ກ່ ກ່ ຸມຄນົ ໃດໜ່ ງຶ ໃນສງຼັ ຄມົ . ຖາ້ ຢາກເຮດັຼ ໄດ້ ຕາມຈດຸ ປະສງົ ຜູແ້ ຕ່ ງຕອ້ ງມກີ ານສງັຼ ເກດ ຊອກຮູກ້ ່ ຽວກບຼັ ຄວາມຊນີ ເຄຍີ , ຈດຸ ພເິ ສດ ແລະ ລກັຼ ສະນະຂອງສດຼັ ແຕ່ ລະ ຊະນດິ . ດ່ ງັຼ ທ່ ປີ ະຊາຊນົ ເຄຍີ ຖວ່ າ:ຕກັຼ ແຕນໂມເປຼັນໂຕທ່ ອີ ່ ອນນອ້ ຍ ແລະ ວ່ ອງໄວ, ນກົ ກະຈບິ ເປັຼນຖຕນອ້ ຍ, ມຄີ ວາມ ເມດຕາແຕ່ ບ່ ກໍ າ້ ຫານ, ລງີ ເປັຼນຕວົ ແທນຄວາມວ່ ອງໄວ, ເສອເປຼັນຕວົ ແທນຂອງນໄິ ສຄວາມຮຸນແຮງ, ຮາ້ ຍກາດແຕ່ ໂງ່ຈາ້ ແລະ ສດັຼ ໂຕອ່ ນໆ... ຄາໍ ຖາມ: 1. ນທິ ານສດຼັ ມຄີ ວາມໝາຍແນວໃດ? 2. ການກາໍ ເນດີ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ຂອງນທິ ານສດຼັ ເປຼັນແນວໃດ? 3. ເນອ້ ໃນຂອງນທິ ານສດຼັ ເປັຼນແນວໃດ? 4. ສລິ ະປະການແຕ່ ງນທິ ານສດຼັ ມແີ ນວໃດ?  ນທິ ານບູຮານ(ນທິ ານອດັຼ ສະຈນັຼ ) 1. ຄວາມໝາຍ ແລະ ຈດຸ ພເິ ສດຂອງນທິ ານບູຮານ(ອດຼັ ສະຈນັຼ ) ນທິ ານອດຼັ ສະຈນຼັ ແມ່ ນເລ່ ອງທ່ ປີ ະຊາຊນົ ຜູອ້ ອກແຮງງານເປຼັນຜູປ້ ະດດິ ແຕ່ ງຂນຶ້ ໃນລະບອບສງັຼ ຄມົ ທ່ ມີ ຊີ ນົ ຊນັຼ້ . ເນອ້ ໃນຕນົ້ ຕໍສ່ ອງແສງເຖງິ ການຕ່ ສໍ ູຊ້ ນົ ຊນັຼ້ ແລະ ບນຼັ ຫາສງຼັ ຄມົ ອ່ ນໆ ເຊ່ ນັຼ : ປະຫວດຼັ ສາດ, ການດໍາລງົ ຊວີ ດິ ແລະ ຄວາມປາຖະນາຂອງປະຊາຊນົ . ຕວົ ລະຄອນຂອງນທິ ານອດຼັ ສະຈນັຼ ແມ່ ນຄນົ , ສດັຼ ສາວາສ່ ງິ , ແລະ ສ່ ງິ ອ່ ນໆ ທ່ ມີ ລີ ກຼັ ສະນະເພນີ ຈດິ ເຫອເຊ່ ອ. 130

ນທິ ານອດັຼ ສະຈນັຼ ແລະ ພນ້ ສບມລີ ກັຼ ສະນະທ່ ແີ ຕກຕ່ າງກນັຼ ເຊ່ ນັຼ : ພນ້ ສບເປຼັນບດົ ເລ່ ອງເລ່ າົ ກ່ ຽວກບັຼ ເຫດການ ແລະ ຕວົ ລະຄອນຕດິ ພນັຼ ກບັຼ ປະຫວດັຼ ສາດ, ແຕ່ ວ່ າການເລ່ າົ ມກີ ານເສກສນຼັ ປັຼນ້ ແຕ່ ງຕ່ ມໃຫບ້ ນຼັ ດາເຫດການ ແລະ ຕວົ ລະຄອນເຫ່ າົ ນນັຼ້ ກາຍເປຼັນຮູບພາບທ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຊວີ າ. ນທິ ານອດັຼ ສະຈນຼັ ເຖງິ ວ່ າຈະມເີ ນອ້ ໃນສດັຼ ຈະທດັຼ ແຕ່ ຄນົ ກໍບ່ ອໍ າດຈະເຊ່ ອວ່ າບດົ ເລ່ ອງເຫ່ າົ ນນັຼ້ ເປັຼນຄວາມຈງິ ໄດ,້ ພຽງແຕ່ ສ່ ອງແສງເຖງິ ຄວາມເປັຼນຈງິ ດວ້ ຍຮູບພາບສລິ ະປະວນຼັ ນະຄະດີ ເພ່ ອການຊຸກຍູປ້ ຸກລະດມົ ກາໍ ລງຼັ ໃຈໃຫແ້ ກ່ ຄນົ ເຮາົ ເທ່ າົ ນນັຼ້ . ນທິ ານອດຼັ ສະຈນັຼ ຍງຼັ ໄດອ້ ະທບິ າຍເຖງິ ກກົ ເຄາົ້ ການກາໍ ເນດີ ຮ່ ອງຮອຍ, ປະກດົ ການທາໍ ມະຊາດ, ຕ່ ສໍ ູລ້ ບົ ລາ້ ງຄວາມ ອາຄາດບາດໝາງລະຫວ່ າງບນຼັ ດາເຜ່ າົ ກຄໍ ກ່ ຸມຄນົ , ຕ່ ໍສູຕ້ າ້ ນຮດີ ຄອງປະເພນທີ ່ ໄີ ຮມ້ ະນດຸ ສະທໍາ, ປະກດົ ການຫຍທໍ້ .ໍ້ .. ເວາົ້ ລວມແລວ້ ນທິ ານອດັຼ ສະຈນັຼ ສ່ ວນຫາຍເປຼັນບດົ ເລ່ ອງຍາວແຕ່ ເຂາົ້ ໃຈງ່າຍ ແລະ ຈ່ ຈາໍ ໄວ. ດ່ ງັຼ ນນຼັ້ , ປະຊາຊນົ ຈ່ ງຶ ນຍິ ມົ ອ່ ານ, ຟັຼງ, ເລ່ າົ ນທິ ານເປຼັນພເິ ສດ. 2. ເນອ້ ໃນສ່ ອງແສງ ແລະ ສລິ ະປະການແຕ່ ງ ນທິ ານອດຼັ ສະຈນັຼ ເນອ້ ໃນສ່ ອງແສງເຖງິ ຮ່ ອງຮອຍປະຫວດັຼ ສາດ, ປະກດົ ການທໍາມະຊາດອນັຼ ສວຍສດົ ງດົ ງາມ, ຄວາມອຸດມົ ຮ່ ງັຼ ມຂີ ອງປະເທດຊາດ, ທອ້ ງຖ່ ນິ ແລະ ບາ້ ນເກດີ ເມອງນອນ. ຮູບພາບທໍາມະຊາດອນຼັ ມຊີ ວີ ດິ ຊວີ າ ແລະ ເປັຼນໜາ້ ຈບັຼ ໃຈທ່ ສີ ຸດດ່ ງັຼ ໃນເລ່ ອງທາ້ ວ ພຸດທະເສນ ແລະ ນາງກງັຼ ຮໄີ ດ້ ພນຼັ ລະນາເຖງິ ພູສອງໜ່ ວຍຢ່ ູຝ່ ັຼງຂວາແມ່ ນາໍ້ ຂອງແຂວງຫວງພະບາງ ມຮີ ູບເໝອນຄກບຼັ ຄນົ ນອນຫງາຍຢ່ າງງດຶ ງ ໍ້ ແລະ ມະຫດັຼ ສະຈນຼັ ເຊ່ ງິ ເອນີ້ ວ່ າ: ພູທາ້ ວ ພູນາງ. ນທິ ານອດຼັ ສະຈນັຼ ມເີ ນອ້ ໃນສ່ ອງແສງເຖງິ ຄວາມຂດັຼ ແຍງ້ ຊນົ ຊນຼັ້ ໃນສງັຼ ຄມົ , ການພວົ ພນັຼ ລະຫວ່ າງຄນົ ກບຼັ ຄນົ ໃນ ສງັຼ ຄມົ ເຕມຼັ ໄປດວ້ ຍຄວາມປໍລະປຼັກ,ອາຄາດບາດໝາງກນັຼ ເຊ່ ນັຼ : ເລ່ ອງກາໍ ພາ້ ຜນີ ອ້ ຍ, ນາງເຕ່ າົ ຄໍາ...ລວ້ ນແຕ່ ກ່ າວປະນາມ ຄນົ ຊວົ ຮາ້ ຍຂອງຊນົ ຊນັຼ້ ປົກຄອງ ແລະ ຍອ້ ງຍຊໍ ນົ ຊນຼັ້ ຜູທ້ ຸກຍາກ. ສ່ ອງແສງເຖງິ ແບບແຜນດໍາລງົ ຊວີ ດິ , ວທິ ທີ ໍາມາຫາກນິ , ຮດີ ຄອງປະເພນ,ີ ແນວຄດິ ຈດິ ໃຈ... ສລິ ະປະຂອງການແຕ່ ງມລີ ກັຼ ສະນະພເິ ສດທາງດາ້ ນເນອ້ ໃນ ແລະ ຮູບການ, ເປຼັນບດົ ເລ່ ອງຍາວ ແຕ່ ເລ່ າົ ໄດງ້ ່າຍ ຈ່ ໄວ, ການພນັຼ ລະນາພາບ ແລະ ພນຼັ ລະນາຄນົ ມລີ ກັຼ ສະນະລວມໆ ບ່ ລໍ ະອຽດເຊ່ ນັຼ : ຊ່ ຄນົ , ສະຖານທ່ ີ ແລະ ກາລະເວລາ ດ່ ງຼັ ຄໍາວ່ າ: ແຕ່ ກແີ້ ຕ່ ກ່ ອນ, ຢ່ ູບາ້ ນໜ່ ງຶ ຍງັຼ ມທີ າ້ ວກ່ າໍ ພາ້ ທຸກຍາກຂາດເຂນີ ... ການພນັຼ ລະນາຕວົ ລະຄອນໄດະ້ ພນັຼ ລະນາບາງລກຼັ ສະນະ ແລະ ຈດຸ ພເິ ສດລວມໆ ຂອງຮູບຮ່ າງທາງນອກບ່ໄໍ ດລ້ ງົ ເລກິ ເຖງິ ແນວຄດິ ຈດິ ໃຈຂອງຕງົ ລະຄອນ.  ນທິ ານຊວນຫວົ . 1. ຄວາມໝາຍ ແລະຈດຸ ພເິ ສດຂອງນທິ ານຊວນຫວົ ນທິ ານຊວນຫວົ ເປຼັນເລ່ ອງເລ່ າົ ພນ້ ເມອງປະເພດຫນ່ ງຶ ທ່ ມີ ລີ ກຼັ ສະນະພເິ ສດ ເຊ່ ງິ ພາໃຫເ້ ກດີ ມສີ ຽງຫວົ . ຈດຸ ພເິ ສດຕນົ້ ຕແໍ ມ່ ນໃຊສ້ ຽງຫວົ ເປັຼນພາຫະນະເຊ່ ງິ ເປັຼນຈດຸ ປະສງົ ຂອງບດົ ເລ່ ອງດ່ ງຼັ ນນຼັ້ , ຈ່ ງຶ ເອນີ້ ວ່ າ: ນທິ ານຊວນຫວົ ຫ ນິ ທານປະຈາໍ ວນຼັ . ນທິ ານຊວນຫວົ ແມ່ ນປະຊາຊນົ ໃຊສ້ ຽງຫວົ ເພ່ ອຕໍາໜຕິ ຕິ ຽນແນວຄດິ ແລະ ການກະທາໍ ທ່ ຜີ ດິ ພາດ, ສ່ ງິ ຕ່ າໍ ຊາ້ ຫາ້ ຫງັຼ . ນທິ ານຊວນຫວົ ເປັຼນເລ່ ອງສນຼັ້ , ການປະກອບສາ້ ງຂອງບດົ ມລີ ກັຼ ສະນະກະທດຼັ ຮດຼັ ໜກຼັ ແໜນ້ , ມຕີ ວົ ລະຄອນ ໜອ້ ຍ, ມກີ ານຂດັຼ ແຍງ້ ກນັຼ ທາງດາ້ ນແນວຄດິ ນດິ ໄສ, ການປະພດຶ ແລະ ການປາກເວາົ້ ອກີ ດວ້ ຍ. 131

ນທິ ານສ່ ວນຫວົ ມຄີ ຸນຄ່ າສູງໃນການສກຶ ສາ ແລະ ການຕ່ ສໍ ູສ້ ງຼັ ຄມົ , ນທິ ານຊວົ ຫວົ ຂອງລາວອຸດມົ ສມົ ບູນສມົ ຄວນ. ໃນນນັຼ້ , ມທີ ງຼັ ເລ່ ອງທ່ ມີ ລີ ກຼັ ສະນະຄບົ ຖວ້ ນ ແລະ ສຸດກກົ ສຸດປາຍ ມທີ ງຼັ ບດົ ເລ່ ອງທ່ ຂີ າດບນຼັ້ ຂາດຕອນ ແລະ ກະແຈກກະຈາຍເຊ່ ງິ ເກດີ ຂນຶ້ ໃນຊວີ ດິ ປະຈາໍ ວນຼັ ອນຼັ ມຫີ າຍຮູບຫາຍສຂີ ອງປະຊາຊນົ . 2. ເນອ້ ໃນສ່ ອງແສງ ແລະ ສລິ ະປະການແຕ່ ງ. ອງີ ຕາມຄວາມໝາຍ ແລະ ລກັຼ ສະນະຂອງນທິ ານຊວນຫວົ ທ່ ກີ ່ າວມາຂາ້ ງເທງິ ນນຼັ້ ແລວ້ ອາດແບ່ ງເນອ້ ໃນອອກ ເປຼັນ 3 ປະເພດລ່ ຸມນ:ີ້  ຊວນຫວົ ມລີ ກັຼ ສະນະຕກຼັ ເຕອນສ່ ງຼັ ສອນ. ສ່ ວນຫາຍມລີ ກຼັ ສະນະຕກຼັ ເຕອນສ່ ງັຼ ສອນຜູທ້ ່ ມີ ແີ ນວຄດິ ແລະ ການກະທໍາຜດິ ພາດມກັຼ ເຊ່ ອວ່ າຕນົ ມຄີ ວາມຮູ ້ ກວ່ າຜູອ້ ່ ນໆ ຕວົ ລະຄອນແມ່ ນປະຊາຊນົ ຜູອ້ ອກແຮງງານ, ສະນນັຼ້ , ສຽງຫວົ ມລີ ກຼັ ສະນະຢອກໄຍມ່ ວນຊ່ ນທາໍ ມະດາແຕ່ ມຄີ ວາມໝາຍຕຕິ ຽນສ່ ງັຼ ສອນເພ່ ອກ່ ສໍ າ້ ງເຊ່ ງິ ກນຼັ ແລະ ກນັຼ . ເຊ່ ງິ ສະແດງອອກແຈງ້ ທ່ ສີ ຸດຄເລ່ ອງ ຕາບອດຄໍາຊາ້ ງ ບດົ ເລ່ ອງນມີ້ ຈີ ດຸ ປະສງົ ເຍາະເຍຍີ້ ຄນົ ທ່ ຄີ ດິ ວ່ າຕນົ ເອງຮູທ້ ຸກຢ່ າງ.  ຊວນຫວົ ທ່ ມີ ລີ ກຼັ ສະນະສຽດສ.ີ ມຄີ ວາມໝາຍເຍາະເຍຍີ້ , ຕຕິ ຽນ, ສຽດສີ ແລະ ຕ່ ໍສູຢ້ ່ າງຈະແຈງ້ ຕວົ ລະຄອນໃນນທິ ານມລີ ກຼັ ສະນະສຽດສສີ ່ ວນ ຫາຍແມ່ ນ: ພ່ ຄໍ າ້ ຊາວຂາຍຄູບາອາຈານ ຫ ຜູມ້ ອີ າໍ ນາດບາດໃຫຍ່ ໃນບາ້ ນເມອງ ແນວຄດິ ແລະ ການກະທາໍ ຂອງຕວົ ລະຄອນເຫ່ າົ ນມີ້ ອີ ນັຼ ຜດິ ພາດກບຼັ ຮດີ ຄອງປະເພນີ ແລະ ອ່ ນໆ. ນທິ ານປະເພດນເີ້ ກດີ ຂນຶ້ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ແຮງໃນເງ່ອນໄຂທ່ ສີ ງັຼ ມກີ ານຂະຫຍາຍຕວົ ຈນົ ພາໃຫກ້ ານພວົ ພນັຼ ໃນສງຼັ ຄມົ ມລີ ກັຼ ສະນະສບັຼ ສນົ , ຂາດຄວາມເສລພີ າບ, ຄນົ ຈາໍ ນວນໜ່ ງຶ ຫາກນິ ດວ້ ຍເຫ່ ອແຮງຂອງຄນົ ອ່ ນ, ມຄີ ນົ ຂູດຮດີ ເຊ່ ງິ ກງົ ກນັຼ ຂາ້ ມກບັຼ ແບບແຜນການດໍາລງົ ຊວີ ດິ ຂອງຊາວຜູອ້ ອກແຮງງານ.  ຊວນຫວົ ທ່ ມີ ລີ ກັຼ ສະນະຊນົ ຊນັຼ້ . ມເີ ນອ້ ໃນເວາົ້ ເຖງິ ການຕ່ ສໍ ູຂ້ ອງປະຊາຊນົ ຊາວຜູອ້ ອກແຮງງານຕາ້ ນກບັຼ ຊນົ ຊນຼັ້ ເທງິ ທ່ ປີ ົກຄອງໂດຍສະເພາະຊນົ ຊນຼັ້ ສກຼັ ດນິ າເປົາ້ ໝາຍສຽດສໂີ ຈມຕຂີ ອງນທິ ານປະເພດນ,ີ້ ຕນົ້ ຕແໍ ມ່ ນພວກເຈາົ້ ຂຸນມຸນນາງ ຜູມ້ ອີ ໍານາດໃນການປົກຄອງ ລະບອບສກຼັ ດນິ າ, ເຊ່ ງິ ມຕີ ວົ ລະຄອນພະຍາເປັຼນຕວົ ແທນ. ສະຫຸບລວມແລວ້ , ນທິ ານຊວນຫວົ ເປັຼນພາກສ່ ວນໜ່ ງຶ ທ່ ອີ ຸດມົ ສມົ ບູນໃນຄງຼັ ສາງວນຼັ ນະຄະດພີ ນ້ ເມອງຂອງປະ ຊາຊນົ ລາວບນຼັ ດາເຜ່ າົ ມເີ ນອ້ ໃນຕກັຼ ເຕອນ, ສ່ ງຼັ ສອນສຍດສີ ແລະ ຕ່ ໍສູຊ້ ນົ ຊນັຼ້ ທງັຼ ເປຼັນກະບອກສຽງຂອງສງຼັ ຄມົ ທ່ ມີ ີ ປະສດິ ທພິ າບ. ຊວນຫວົ ມສີ ລິ ະປະການແຕ່ ງຕນົ້ ຕໍແມ່ ນການໃຊສ້ ຽງຫວົ ເຊ່ ງິ ປະກອບດວ້ ຍການໃຊຄ້ າໍ ເວາົ້ ສຽດສ,ີ ເຍາະເຍຍີ້ ຕິ ຕຽນ, ກ່ າວປະນາມຕ່ ໍການປະພດຶ , ປະກດົ ການ ແລະ ບນັຼ ຫາອ່ ນໆ ທ່ ເີ ປຼັນຕາຢາກຫວົ , ພອ້ ມໆ ກນັຼ ກບັຼ ຄໍາເວາົ້ ໂຍກດ ເວາົ້ ເກນີ ຕວົ ຈງິ ເພ່ ອໃຫເ້ ລ່ ອງເດ່ ນຼັ ອ່ ານແລວ້ ຕອ້ ງເກດີ ສຽງຫວົ .  ວນັຼ ນະຄະດພີ ນ້ ເມອງປະເພດຄາໍ ຮອ້ ຍກອງ(ກາບກອນພນ້ ເມອງ)  ຄາໍ ທວາຍ. 1. ຄວາມໝາຍຂອງຄາໍ ທວາຍ. ແມ່ ນກາບກອນພນ້ ເມອງປະເພດໜ່ ງຶ ເຊ່ ງິ ເກດີ ມາຈາກການອອກແຮງງານຂອງຄນົ ແຕ່ ສະໄໝບູຮານ. ຊາວ ບູຮານໄດສ້ ງຼັ ເກດທຸກສ່ ງິ ທຸກຢ່ າງທ່ ຢີ ່ ູອອ້ ມຂາ້ ງຂອງເຂາົ ເຊ່ ນັຼ : ວດຼັ ຖຸໃຊສ້ ອຍ, ສດຼັ ສາວາສ່ ງິ , ຕນົ້ ໄມໃ້ ບຫຍາ້ ຕະຫອດເຖງິ 132

ອະໄວຍະວະຕ່ າງໆ ຂອງຄນົ ເຮາົ ແລວ້ ກນໍ າໍ ເອາົ ມາທວາຍກນັຼ . ໂດຍໃຊກ້ ານປຽບທຽບ ຫ ເວາົ້ ແບບເຊ່ ອງບງຼັ ຄວາມໝາຍ ເພ່ ອໃຫຜ້ ູຖ້ ກທວາຍຄນົ້ ຄດິ ແລວ້ ຕອບຄໍາທວາຍດ່ ງັຼ ກ່ າວ. ຕວົ ຢ່ າງ: ໃຫຍ່ ເຕມັຼ ໂຕເຂາົ້ ຫພໍ ະສາດ ຍກຼັ ກຸມພນັຼ ແກ່ ຄໄໍ ປຂາ້ ແມ່ ນຫຍງຼັ ? - ຍາມຍງັຼ ນອ້ ຍເປັຼນຍກັຼ ໂຂໂນ ໝດົ ຊາດແລວ້ ຂນຶ້ ເມອງສະຫວນັຼ ຕອບ: ຝຼັກຫອກ(ໂຕມອ້ ນເຂາົ້ ຮງຼັ ) ຄວາມໝາຍ: - ຍາມຍງັຼ ນອ້ ຍເປັຼນຍກັຼ ໂຂໂນ ໂຕມອ້ ນ ດກຼັ ແດເ້ ຂາົ້ ໃນຝັຼກຫອກ - ໃຫຍ່ ເຕມຼັ ໂຕເຂາົ້ ຫພໍ ະສາດ ດກຼັ ແດເ້ ຂາົ້ ໃນຝັຼກຫອກບ່ ໍຍນິ ຫຍງຼັ - ໝດົ ຊາດແລວ້ ຂນຶ້ ເມອງສະຫວນຼັ - ຍກຼັ ກຸມພນຼັ ແກ່ ຄໍໄປຂາ້ ຄນົ ສາວໄໝ. ຂກີ້ ະເດອນ, ອ່ ຽນ + ເຫກຼັ ຊແີ ດງແທງຕະຝ່ ັຼງແມ່ ນຫຍງຼັ ? + ຊນີ້ ດໆີ ຝຼັງຫາຍປີບ່ ໍເນ່ າົ ອນົ້ + ໂຕຫຍງັຼ ເກດີ ມາມໜີ ວດພອ້ ມ ແມວ ຫອຍ, ເຕ່ າົ , ປາຝາ + ໄປໃສຫາມເຮອນໄປນາໍ 2. ເນອ້ ໃນສ່ ອງແສງຂອງຄາໍ ທວາຍ. 2.1 ສ່ ອງແສງເຖງິ ຄນົ ແລະ ສດັຼ . ຄນົ ແລະ ສດັຼ ເປັຼນເປົາ້ ໝາຍຂອງຜູແ້ ຕ່ ງຄາໍ ທວາຍທ່ ຊີ ອກຫາມາທວາຍແກຕ້ ອບກນັຼ , ເພາະຜ່ ານການສງຼັ ເກດຈະ ເຫນຼັ ວ່ າຄນົ ປະກອບມອີ ະໄວຍະວະຫາຍພາກສ່ ວນ, ເພ່ ອຢາກໃຫຈ້ ດິ ສາໍ ນກຶ ກາໍ ເນດີ ຂນຶ້ ເຂາົ ເຈາົ້ ຈ່ ງຶ ຕງຼັ້ ຄໍາທວາຍດ່ ງັຼ ນ:ີ້ ກກົ ພໍກາໍ ລໍາພກໍ ອດ ຍອດດໍາປິກແມ່ ນຫຍງຼັ ? ຄວາມໝາຍ: ກກົ ພກໍ າໍ ແຄ່ ງ ລາໍ ພໍກອດ ເລາົ ຄງີ ຍອດດາໍ ປິກ ຜມົ . 2.2 ສ່ ອງແສງເຖງິ ພກຶ ສາສາດ ແລະ ເຄ່ ອງໃຊສ້ ອຍ ພກຶ ສາຊາດ ແລະ ເຄ່ ອງໃຊສ້ ອຍຕ່ າງໆ ເປຼັນສ່ ງິ ທ່ ຕີ ດິ ພນັຼ ຢ່ າງສະໜດິ ແໜນ້ ກບັຼ ຄນົ ຫາຍທ່ ສີ ຸດ. ເວາົ້ ເຖງິ ພກຶ ສາ ຊາດມຂີ ອບເຂດກວາ້ ງຂວາງ, ແຕ່ ຄາໍ ທວາຍທ່ ຍີ ກົ ຂນຶ້ ມາສ່ ອງແສງສ່ ວນຫາຍແມ່ ນຮບຼັ ໃຊຊ້ ວີ ດິ ຂອງຄນົ ເຮາົ , ການເພ່ ມິ ຜະລດິ ຜນົ , ລວ້ ນແຕ່ ແມ່ ນຄນົ ເຮາົ ໄດເ້ ຫນຼັ ມາແລວ້ , ຈາກນນ, ຊາວບູຮານຜູມ້ ພີ ອນສະຫວນັຼ ໃນການແຕ່ ງ ແລະ ມກຼັ ຄວາມມ່ ວນຊ່ ນຈ່ ງຶ ຄນົ້ ຄດິ ຫາວທິ ແີ ຕ່ ງຄໍາທວາຍໃຫຜ້ ູອ້ ່ ນແກ.້ ຕວົ ຢ່ າງ: - ໄກ່ ແມ່ ແດງນອນສະແຄງຢ່ ູປາຍໄມແ້ ມ່ ນຫຍງຼັ ? ປີກວ້ ຍ - ໄກ່ ແມ່ ລາຍນອນຕາຍແຄມຮວົ ? ໝາກນດັຼ - ສູງສລີ າບ່ ໍມຕີ າຈກຼັ ຂໍ້ ? ຕນົ້ ກວ້ ຍ 133

ຮູບກາໍ ພາ້ ກບຼັ ຜນີ ອ້ ຍ - ໝແູ ມ່ ມານຄານລງົ ນາໍ້ ? ໄຊ - ບກຼັ ນອ້ ຍໆ ພາຍເຮອລອດພ່ ຸມ ? ສວຍຕ່ າໍ ຫູກ - ບ່ ໍມຂີ ນົ ຮູເ້ ກອກບວກ ? ບ່ ວງ. 2.3 ສ່ ອງແສງເຖງິ ການອອກແຮງງານ ແລະ ການເຄ່ ອນໄຫວ. ຊາວບູຮານດໍາລງົ ຊວີ ດິ ດວ້ ຍການອອກແຮງງານເພ່ ມີ ພູນຜະລດິ ຜນົ , ສະນນັຼ້ , ເຂາົ ຈ່ ງຶ ປະດດິ ແຕ່ ງຄາໍ ທວາຍ ເພ່ ອ ຈດົ ຖາມແກກ້ ນັຼ ໃນຍາມພກັຼ ຜ່ ອນ ຫ ໃນຍາມອອກແຮງງານ ເພ່ ອຄວາມມ່ ວນຊ່ ນໃຫລ້ ມຄວາມເມ່ ອຍ. + ຄາໍ ທວາຍທ່ ເີ ວາົ້ ເຖງິ ການອອກແຮງງານ ແລະການເຄ່ ອນໄຫວຂອງຄນົ . ຕວົ ຢ່ າງ: - ແມ່ ມນຼັ ຮອ້ ງກກົ ໆ ລູກມນັຼ ຕກົ ຍ່ າວໆ ? ຟັຼນໄມ ້ - ຜບີ າ້ ໄປກ່ ອນ ຫູໜວກຢ່ ູກາງ ຕາຟາງນາໍ ກນົ້ ? ຄວາຍ, ໄຖ, ຄນົ . + ປູລສູ ວ້ ຍຫາຍປີບ່ໄໍ ຂກາບ ເກດີ ພ່ ໍາພອ້ ມພະເຈາົ້ ປານນນຼັ້ ແຕ່ ງມາ ? ພະທາດ, ພະເຈດີ +ພະລສຢີ ່ ູຖໍາ້ ຝົນບ່ ໍຮໍາຈກຼັ ເທ່ ອ ແດດກາ້ ໆ ເດອນຫາ້ ຈ່ ງຶ ຄ່ ອຍຮາໍ ? ພະພຸ ດທະເຈາົ ້ + ມກີ ກົ ບ່ ມໍ ຮີ າກ ມໝີ າກບ່ ໍມໃີ ບມແີ ຕ່ ເຄອທາວໄປທ່ ວົ ແດນດນິ ດາ້ ວແມ່ ນຫຍງຼັ ? ເສາົ , ສາຍ, ດອກໄຟ 3 ສລິ ະປະການແຕ່ ງຄາໍ ທວາຍ 134

ສລິ ະປະການແຕ່ ງຄາໍ ທວາຍເມ່ ອທຽບໃສ່ ການປະດດິ ແຕ່ ງວນຼັ ນະຄະດພີ ນ້ ເມອງປະເພດອ່ ນເຫນັຼ ວ່ າ: ຄໍາທວາຍ ມຂີ ຄໍ້ ວາມສນັຼ້ , ກະທດັຼ ຮດັຼ ມເີ ນອ້ ໃນຄບົ ຖວ້ ນ. ມຫີ າຍຮູບແບບຄ: ແບບປຽບທຽບ, ອງີ ໃສ່ ຈດຸ ພເິ ສດ, ແບບໃຊຄ້ ໍາຖາມໂດຍກງົ ແລະ ປີນ້ ຄາໍ ເວາົ້ . ຕວົ ຢ່ າງ: ອ່ ມີ ະລຸງພຸງພວົ້ ຜວົ ບ່ ໍມເີ ຫອຕາຍແຕ່ ລູກແມ່ ນຫຍງຼັ ? ແຫ - - ບ່ ມໍ ໄີ ສຮ້ ູກ້ ນິ ຄນົ ? ປິງ - ບ່ ໍມຂີ ນົ ຮູເ້ ກອກບວກ? ບ່ ວງ - ແຫມກວ່ າມດີ ແມ່ ນຫຍງັຼ ? ປັຼນຍາ - ສູງກວ່ າຟາ້ ? ໜາ້ ຜາກ - ເຕາົ້ ນກົ ຂຸມ? ຕຸມນກົ ເຂາົ - ກາລງົ ພູ ກາຢອກແມ່ ນຫຍງັຼ ? ກອກຢາ  ຄໍາສຸພາສດິ . 1. ຄວາມໝາຍ ແລະ ຄຸນຄ່ າຂອງຄາໍ ສຸພາສດິ . ຄວາມໝາຍ: ດາ້ ນເຄາົ້ ສບຼັ , ສຸພາສດິ ເເມ່ ນຄໍາທ່ ມີ ເີ ຄາົ້ ສບັຼ ມາຈາກພາສາບາລີ - ສນັຼ ສະກດິ ເຊ່ ງິ ມຄີ ວາມໝາຍ ວ່ າ: ຄາໍ ເວາົ ້ ທ່ດີ ີ ຫ ຄໍາເຄາົ້ ທ່ ເີ ປັຼນປົກກະຕ.ິ ດາ້ ນວຊິ າການ: ສຸພາສດິ ໄດກ້ າຍເປັຼນຫວົ ຂໍໜ້ ່ ງຶ ໃນວນັຼ ນະຄະດພີ ນ້ ເມອງລາວ. ມນຼັ ເປັຼນຄາໍ ເວາົ້ ທ່ ສີ ນຼັ້ ແຕ່ ມຄີ ວາມ ໝາຍອນັຼ ເລກິ ເຊ່ ງິ ມນັຼ ແມ່ ນຄາໍ ກອນປະເພດໜ່ ງຶ ທ່ ມີ ກີ ານສາໍ ຜດັຼ , ເກາະກ່ າຍກນັຼ ຢ່ າງຄ່ ອງແຄວ້ ແລະ ໃຊສ້ ບຼັ ພາສາທ່ ີ ເຂາົ້ ໃຈງ່າຍ, ແຕ່ ສຸພາສດິ ບາງຄໍາກເໍ ປັຼນຄາໍ ເວາົ້ ທາໍ ມະດາ. ລກຼັ ສະນະ ແລະ ຈດຸ ພເິ ສດຂອງຄໍາສຸພາສດິ ແມ່ ນເປັຼນກາບກອນສນັຼ້ ແຕ່ ມຄີ ວາມຄບົ ຖວ້ ນໃນຕວົ ມນັຼ ເອງ. ເມ່ ອ ໄດອ້ ່ ານໄດຟ້ ັຼງກສໍ າມາດເຂາົ້ ໃຈຄວາມໝາຍ ແລະ ຖອດຖອນບດົ ຮຽນຕວົ ຈງິ ຂອງຊວີ ດິ ໄດ.້ + ປະເພດຄໍາສຸພາສດິ . - ອງີ ຕາມຮູບການປະດດິ ແຕ່ ງ. ປະເພດທ່ ແີ ຕ່ ງຂນຶ້ ເປັຼນຄາໍ ເວາົ້ ທໍາມະດາ. ຕວົ ຢ່ າງ:  ໜາ້ ພະໃຈມານ.  ປາກເປຼັນທໍາຫວົ ໃຈເປັຼນຍກຼັ .  ຕນີ ຊາ້ ງຢຽບປາກນກົ  ແກວ່ ງຄອ້ ນກາຍໝາກມ່ ວງ  ສບິ ປາກເວາົ້ ບ່ ໍທ່ ໍຕາເຫນຼັ . + ປະເພດທ່ ແີ ຕ່ ງຂນຶ້ ເປັຼນຄໍາກອນ. ຕວົ ຢ່ າງ:  ໄກ່ ງາມຍອ້ ນຂນົ ຄນົ ງາມຍອ້ ນແຕ່ ງ  ເພ່ ອນກນິ ຫາງ່າຍ ເພ່ ອນຕາຍຫາຍາກ  ໜກູ ດັຼ ຫູກຈ່ ງຶ ຮູຄ້ ຸນແມວ ລູກແຂວນແອວຈ່ ງຶ ຮູຄ້ ຸນພ່ ຄໍ ຸນແມ່ 135

 ເຂາົ້ ເພ່ ນິ ຂາວ ລູກສາວເພ່ ນິ ແຮງ  ແກງເພ່ ນິ ແຊບ ປາແດກເພ່ ນິ ນວົ  ຜວົ ເພ່ ນິ ດີ ຍອ້ ນເມຍເພ່ ນິ ຮູ ້ -ອງີ ຕາມເນອ້ ໃນ: ຫາກອງີ ຕາມເນອ້ ໃນທ່ ສີ ະແດງອອກຄາໍ ສຸພາສດິ ກມໍ ຫີ າຍປະເພດເຊ່ ນຼັ : ປະເພດທ່ ເີ ວາົ້ ເຖງິ ບດົ ຮຽນໃນການ ດດຼັ ແປງທາໍ ມະຊາດ, ປະເພດທ່ ເີ ວາົ້ ເຖງິ ການພວົ ພນຼັ ໃນຄອບຄວົ , ສງັຼ ຄມົ ເປັຼນຕນົ້ . ຕວົ ຢ່ າງ: ເວາົ້ ເຖງິ ບດົ ຮຽນໃນການຕ່ ໍສູດ້ ດຼັ ແປງທາໍ ມະຊາດ ຫ ການທໍາມາຫາກນິ .  ເດອນຫກົ ໃຫຫ້ ວ່ າກາ້ ເດອນຫາ້ ໃຫແ້ ຕ່ ງຄາດໄຖ  ຊ່ າງມມນຼັ ຍາກ ຊ່ າງປາກມນັຼ ງ່າຍ  ໝາຍໄຮ່ ໃຫສ້ ຸດສາຍຕາ ໝາຍນາໃຫສ້ ຸດສຽງຮອ້ ງ. ເວາົ້ ເຖງິ ການພວົ ພນຼັ ໃນຄອບຄວົ ແລະ ສງັຼ ຄມົ .  ບຸນຄຸນພ່ ໍແມ່ ນີ້ ໜກຼັ ເກ່ ງິ ທໍລະນີ  ໃຜຜູຢ້ ໍາແຢງນບົ ຫາກຈກັຼ ເຮອງເມ່ ອໜາ້  ຜວົ ເມຍນີ້ ກມູ ງຢ່ າໄດວ້ ່ າ  ໃຫວ້ ່ າຂອ້ ຍແລະເຈາົ້ ຜອງເທາົ້ ຊ່ ວົ ຊວີ ງຼັ  ເງນິ ເຕມັຼ ຖງົ ເວາົ້ ໂກງກໄໍ ດ້ ເຂາົ້ ເຕມັຼ ເລາົ້ ນ່ ງຼັ ເວາົ້ ກຄໍ  ເຫນຼັ ວ່ າປາກນກົ ນອ້ ຍ ຊາ້ ງຢ່ າຟາ້ ວຢຽບລງົ ໜກຼັ ຫາຍເດີ ບາດນກົ ໂຮມແຮງກນຼັ ຊຕິ ອດຕາຍໂຕຊາ້ ງ. ພອ້ ມກນຼັ ນຍີ້ ງັຼ ມຄີ ໍາສຸພາສດິ ທ່ ເີ ວາົ້ ເຖງິ ບນຼັ ຫາອ່ ນໆ ນາໍ ອກີ ບນຼັ ຫາເຫ່ າົ ນນຼັ້ ລວ້ ນແຕ່ ມຈີ ງິ ໃນສງຼັ ຄມົ , ສຸພາສດິ ພວກນມີ້ ກັຼ ອອກມາໃນຮູບແບບຂອງຄໍາປິດສະໜາ. ຕວົ ຢ່ າງ:  ເປັຼດເປຼັນຜູໄ້ ຂ່ ໄກ່ ເປັຼນຜູຟ້ ຼັກ ກະດກັຼ ກະເດອນເປັຼນຜູລ້ ຽ້ ງ ບຸນຊໃິ ຫແ້ ກ່ ໃຜ ?  ເພ່ ນິ ວ່ າ ນກົ ອ່ ອີ ຽ້ ງ ກນິ ໝາກໂພໄຮ ນນຼັ ແຊວສຽງ ບ່ ໍມໂີ ຕຮອ້ ງ ແຊວໆຮອ້ ງ ໂຕດຽວໝດົ ໝ່ ູ ໂຕຢ່ ູງ່າລ່ ຸມ ກມົ້ ຄໍກນິ ງ່າເທງິ ໂຕຢ່ ູງ່າເທງິ ແຫງນຄໍກນິ ງ່າໃຕ ້ ຈກັຼ ວ່ າເປຼັນຈ່ ງຼັ ໃດເດ ສງັຼ ມາເວວາດຕ່ າງ ປອງແກຮ້ ່ ໍາເພງີ ຫນັຼ້ ທອ້ ນ. ໄວແ້ ກ່ ເຈາົ້ ຜູຮ້ ູ ້ 2. ເນອ້ ໃນສ່ ອງແສງຂອງຄາໍ ສຸພະສດິ . 136

ຄາໍ ສຸພາສດິ ມເີ ນອ້ ໃນກວາ້ ງຂວາງ ຈ່ ງຶ ເຮດຼັ ໃຫກ້ ານຈດັຼ ແບ່ ງສຸພາສດິ ຫຍຸງ້ ຍາກ. ຜ່ ານມາມນີ ກັຼ ຄນົ້ ຄວາ້ ວນຼັ ນະຄະດພີ ນ້ ເມອງປະເພດກາບກອນຫາຍທ່ ານໄດຈ້ ດັຼ ແບ່ ງສຸພາສດິ ໄປຕາມລກັຼ ສະນະຂອງຕນົ ເອງ. ສະນນຼັ້ , ເພ່ ອໃຫ້ ຖກຕອ້ ງເໝາະສມົ ແລະ ສະດວກໃນກນຄນົ້ ຄວາ້ ຮ່ ໍາຮຽນຈ່ ງຶ ຈດຼັ ແບ່ ງປະເພດສຸພະສດິ ອອກດ່ ງຼັ ນ:ີ້ 2.1 ສຸພາສດິ ເວາົ້ ເຖງິ ປະກດົ ການທາໍ ມະຊາດ ແລະ ການຕ່ ສໍ ູຕ້ າ້ ນໄພທໍາມະຊາດ. ຜ່ ານຂະບວນວວິ ດຼັ ແຫ່ ງການອອກແຮງງານເປຼັນເວລາຍາວນານປະຊາຊນົ ມຄີ ວາມຊໍານານໃນການສງຼັ ເກດ, ຕດິ ຕາມສມົ ທຽບເຫດການທາໍ ຊາດ, ກ່ ຽວກບຼັ ການປ່ ຽນແປງທາໍ ມະຊາດ, ສ່ ອງເຖງິ ປະກດົ ການທາໍ ມະຊາດຄ: ຝົນຕກົ , ຟາ້ ຮອ້ ງເຂາົ ສາມາດກະຕວງໄດດ້ ່ ງັຼ ນ:ີ້ - ຝົນຊຕິ ກົ ຟາ້ ຂາວດາວແຈງ້ ຟາ້ ຊແິ ລງ້ ຟາ້ ມດຟາ້ ມວົ - ຝົນຊຕິ ກົ ໃຫເ້ ບ່ ງິ ດນິ - ຝົນຊລິ ນີ ໃຫເ້ ບ່ ງິ ດາວຊາ້ ງ - ຊູຊ້ ຮິ າ້ ງ ໃຫເ້ ບ່ ງິ ສາຍຕາ. ບາງເທ່ ອກອໍ ງີ ໃສ່ ພດຶ ຕກິ າໍ ຂອງສດັຼ ເຊ່ ນຼັ : ຝົນຊຕິ ກົ ມດົ ແລ່ ນ ຟາ້ ຊແິ ລງ້ ມດົ ນອນ. ກ່ ຽວກບຼັ ການປູກຝຼັງນນັຼ້ ປະຊາຊນົ ກສໍ ງັຼ ເກດເຫນຼັ ກດົ ເກນຫາຍຢ່ າງທ່ ຕີ ອ້ ງເອາົ ໃຈໃສ່ ເຊ່ ນັຼ : - ຢາກຮູວ້ ່ ານາງງາມ ໃຫເ້ ບ່ ງິ ກກໍ າ້ - ສບິ ຕນົ້ ຫາ້ ບ່ ໍທ່ ໍຫາ້ ຕນົ້ ຫວົ ປີ. ສ່ ວນການລຽ້ ງສດັຼ ກມໍ ປີ ະກດົ ການຫາຍຢ່ າງທ່ ມີ ລີ ກັຼ ສະນະກດົ ເກນເຊ່ ງິ ປະຊາຊນົ ບນຼັ ດາເຜ່ າົ ເຄຍີ ສະຫຸບໄວດ້ ່ ງຼັ ນ:ີ້ ມາ້ ສາມເດອນພຂໍ ່ .ີ - ໄກ່ ສາມເດອນພຂໍ າ້ ນອກນນັຼ້ , ຍງຼັ ມຄີ ໍາສຸພາສດິ ເໝອນດ່ ງັຼ ປະຕທິ ນິ ການກະເສດພນ້ ເມອງເ - ເດອນ 12 ເກບຼັ ຟາ້ ຍ - ເດອນອາ້ ຍ ກຽມພາ້ ມດີ ຂວານ - ເດອນຍ່ ີ ຖາງໄຮ່ - ເດອນ3 ຫາຫວົ ຟນຕ່ ໍາຫກູ - ເດອນ4 ຈດູ ໄຮ່ - ເດອນ 5 ໃຫແ້ ປງໄຖແປງຄາດ - ເດອນ 6 ດໍານາດໍ - ເດອນ 7 ດໍານາເຮາົ້ - ເດອນ 8 ຂາຍເຂາົ້ ໄຮ່ ດໍ - ເດອນ 9 ເຂາົ້ ນາດພໍ ໍຊອນບ່ າວຊອນສາວ - ເດອນ 10 ປາລງົ ສອ້ ນ - ເດອນ 11 ເອາົ ເຂາົ້ ຂນຶ້ ເຍຍ. 2.2 ສ່ ອງແສງເຖງິ ການພວົ ພນັຼ ກນຼັ ໃນສງັຼ ຄມົ . ການພວົ ພນັຼ ໃນສງຼັ ຄມົ ພາຍນອກເປຼັນບນັຼ ຫາທ່ ຂີ າດບ່ໄໍ ດ.້ ສະນນັຼ້ , ເຖາົ້ ແກ່ ຈ່ ງຶ ສ່ ງັຼ ສອນລກູ ຫານຂອງຕນົ ໃຫ້ ເອາົ ໃຈໃສ່ ປັຼບປຸງສາຍພວົ ພນຼັ ມດິ ສະຫາຍ, ມນີ າໍ້ ໃຈສາມກຼັ ຄເີ ອອ້ ເພອ້ ເພ່ ອແຜ່ ດ່ ງຼັ ສຸພາສດິ ທ່ ວີ ່ າ: - ພ່ ນີ ອ້ ງບ່ ຫໍ ລາຍ ໃຫຫ້ າມດິ ສະຫາຍໃສ່ ຕ່ ມ 137

ເຄ່ ອງປູກຂອງຝັຼງ 138

- ຮກັຼ ຊໍາ້ ຕ່ ມແພງ ແດງຊາໍ້ ຕ່ ມຍອ້ ມ - ໃຫເ້ ຈາົ້ ຟຼັນເຮອເວາົ້ - ໝ່ າເຂາົ້ ໄວ້ ຫາຍລາໍ ແຮທ່ າ ຫາຍບາ້ ນທ່ ວົ ເມອງ - ມເີ ມຍ ໃຫໝ້ ່ ນັຼ ຍອ້ ງ - ມພີ ່ ນີ ອ້ ງ ໃຫຢ້ ຢ່ ອງຢາມ - ຫາຍຄນົ ດີ ຫາຍຜເີ ປອງໄກ່ - ຫາຍໄມໃ້ ຫຍ່ ຊ່ ວຍປູກເຮອນງາມ ໃຫເ້ ບ່ ງິ ປ່ ອງ - ຊຖິ ່ ມົ ນາໍ້ ລາຍ ໃຫເ້ ບ່ ງິ ໜາມ ໜໃີ ຫເ້ ບ່ ງິ ບ່ ອນ - ຊເິ ຕນຼັ້ ຂາ້ ມຮ່ ອງ - ນ່ ງັຼ ໃຫເ້ ບ່ ງິ ທ່ ີ 3. ສລິ ະປະການແຕ່ ງສຸພາສດິ . ແມ່ ນຖອດຖອນບດົ ຮຽນມາຈາກຕວົ ຈງິ ໃນການອອກແຮງງານ ຂອງປະຊາຊນົ ບນຼັ ດາເຜ່ າົ . ສະນນັຼ້ , ສບັຼ ພາສາທ່ ີ ໃຊຈ້ ່ ງຶ ໃຊຄ້ ໍາເວາົ້ ພນ້ ເມອງຂອງປະຊາຊນົ ແທໆ້ ລກຼັ ສະນະພເິ ສດຂອງສລິ ະປະການແຕ່ ງສຸພາສດິ ມດີ ່ ງັຼ ນ:ີ້ + ໃຊສ້ າໍ ນວນກະທດຼັ ຮດຼັ : ກມູ ງຢ່ າໄດວ້ ່ າ - ຜວົ ເມຍນີ້ ຜອງເຖາົ້ ຊ່ ວົ ຊວິ ງັຼ - ໃຫວ້ ່ າເຈາົ້ ແລະ ຂອ້ ຍ +ເກາະກ່ າຍກນັຼ ຈ່ ງຶ ຮູຄ້ ຸນແມວ - ໜກູ ດຼັ ຫູກ ຈ່ ງຶ ຮູຄ້ ຸນພ່ ຄໍ ຸນແມ່ - ລູກແຂວນແອວ + ໃຊກ້ ານປຽບທຽບ: ໃຫເ້ ຮດຼັ ນາ - ຢາກກນິ ເຂາົ້ ໃຫລ້ ງົ ນາໍ້ - ຢາກກນິ ປາ + ການໃຊຄ້ ວາມໝາຍເລກິ ສມົ ທຽບຄວາມໝາຍແປນ: - ລາຍຄນົ ລາຍໃນ ລາຍເສອລາຍນອກ + ການໃຊຄ້ ວາມໝາຍກງົ ກນຼັ ຂາ້ ມເປັຼນເອກະລກັຼ ຢ່ າງໜ່ ງຶ ຂອງສລິ ະປະການແຕ່ ງ - ຢາກກນິ ເຂາົ້ ໃຫປ້ ູກໃສ່ ພະລານຫນີ - ຢາກເປັຼນຄນົ ມສີ ນິ ໃຫຂ້ າ້ ພ່ ໍຕແີ ມ່ - ຢາກໃຫພ້ ່ ນີ ອ້ ງແວ່ ຂາ້ ໝ່ ຄູ ່ ດູ ຽວກນຼັ - ຢາກມສີ ສີ ນັຼ ໃຫນ້ ອນດນິ ເກອກຝ່ ຸ ນ - ຢາກອບົ ອ່ ຸນ - ຢາກກນິ ປາຂາວ ໃຫອ້ າບນາໍ້ ຍາມໜາວ ໃຫແ້ ບກແຫຂນຶ້ ໂຄກ - ຢາກກນິ ເຫດັຼ ລະໂງກ ໃຫແ້ ບກສ່ ຸມລງົ ໜອງ. ຄາໍ ຖາມ: 1. ສຸພາສດິ ມຄີ ວາມໝາຍແນວໃດ? ສງຼັ ຮວມເອາົ ຈດຸ ເດ່ ນຼັ ຂອງມນັຼ 139

2. ຄໍາສຸພາສດິ ມຈີ ດຸ ພເິ ສດແນວໃດ? 3. ສຸພາສດິ ມເີ ນອ້ ໃນເວາົ້ ເຖງິ ຫຍງຼັ ? 4. ສລິ ະປະການປະດດິ ແຕ່ ງເປຼັນແນວໃດ?  ຄາໍ ຜະຫຍາ. 1. ຄວາມໝາຍຂອງຄາໍ ຜະຫຍາ. ຄວາມໝາຍຄາໍ ຜະຫຍາ: ດາ້ ນເຄາົ້ ສບັຼ ໄດມ້ ຄີ ວາມເຂາົ້ ໃຈກນັຼ ວ່ າ: ຄໍາຜະຫຍາແມ່ ນຄາໍ ທ່ໄີ ດມ້ ກີ ານເຈຍລະໄນ ຫ ປ່ ຽນຮູບ(ແປງຄາໍ ) ມາຈາກປຼັນຍາ ໃນພາສາບາລີ ມຄີ ວາມໝາຍວ່ າຄວາມຮອບຮູ,້ ຄວາມສະຫາດ, ຄວາມຫກັຼ , ຄວາມ ຮອບຄອບອນຼັ ເປັຼນບ່ ໍເກດີ ແຫ່ ງໄຫວພບິ ປະຕພິ ານ. ດາ້ ນວຊິ າການ: ຄໍາຜະຫຍາໄດຖ້ ກກາໍ ນດົ ເປັຼນຫວົ ຂໍ້ ຫ ບນັຼ ຫາໜ່ ງຶ ໃນວນັຼ ນະຄະດພີ ນ້ ເມອງ, ຄວາມສມົ ຈງິ ອນຼັ ໜ່ ງຶ ກໍ ຄວ່ າ ຖອ້ ຍຄໍາສໍານວນທ່ ໃີ ຊເ້ ຂາົ້ ໃນຄາໍ ຜະຫຍາລວ້ ນແລວ້ ແຕ່ ແມ່ ນສບັຼ ພາສາພນ້ ເມອງ( ພາສາ ສາມນັຼ ຊນົ ) ຍອ້ ນແນວນນຼັ້ , ມນັຼ ຈ່ ງຶ ແມ່ ນກາບກອນພນ້ ເມອງປະເພດໜ່ ງຶ ທ່ ສີ ະແດງເຖງິ ຫວົ ຄດິ ປັຼນຍາ, ຄວາມສະຫາດຫກຼັ ແຫມ ຂອງປະຊາຊນົ ຊາວຜູອ້ ອກແຮງງານບນັຼ ດາເຜ່ າົ . ພອ້ ມກນັຼ ນມີ້ ນຼັ ຍງັຼ ເປຼັນຄໍາເວາົ້ ທ່ ສີ ະທອ້ ນໃຫເ້ ຫນັຼ ຄວາມມໄີ ຫວພບິ ວ່ ອງໄວ ອນັຼ ມລີ ກັຼ ສະນະເວາົ້ ແທແ້ ກແ້ ມ່ ນລະຫວ່ າງບ່ າວ-ສາວ, ທ່ ຍີ ກົ ຂນຶ້ ເພ່ ອໂຈດຖາມກນຼັ ກ່ ຽວກບັຼ ຄວາມຮູຮ້ ອບຕວົ , ທດຼັ ສະນະຄຸນສມົ ບດັຼ ແລະ ຄວາມຮກັຼ ທ່ ມີ ຕີ ່ ໍກນຼັ . ເຖງິ ແມ່ ນວ່ າ: ຄາໍ ຜະຫຍາແມ່ ນກາບກອນປະເພດໜ່ ງຶ , ແຕ່ ກະໂຕມນຼັ ເອງພດັຼ ແຕກຕ່ າງກບຼັ ຈາກກອນປະເພດອ່ ນ ໂດຍສະເພາະດາ້ ນລະບຽບການ. ໂດຍທ່ ວົ ໄປຮູບການປະດດິ ແຕ່ ງຄາໍ ຜະຫຍາແມ່ ນສນັຼ້ ແລະ ບນັຼ ຈດຸ ວ້ ຍຄາໍ ເວາົ້ ທ່ ຄີ ່ ອງ ແຄວ້ ລ່ ຽນໄຫດ.ີ ເມ່ ອເວາົ້ ເຖງິ ຫກັຼ ການແຕ່ ງ ຄໍາຜະຫຍາມກີ ານສໍາຜດັຼ ແບບງ່າຍດາຍ ບ່ ໍຈາໍ ກດັຼ ຫ ຕາຍຕວົ ຕາມຫກຼັ ການກາໍ ນດົ ຫ ລະບຽບກອນ; ດາ້ ນຈາໍ ນວນ ຫ ປະລມິ ານວກຼັ ກບໍ ່ ໍຈາໍ ກດຼັ ອາດມີ 2, 3, 4, 5... ຫ ຫາຍວກັຼ ກວ່ ານນຼັ້ , ພອ້ ມກນັຼ ນນຼັ້ ລໍາ ດບຼັ ວກັຼ ກບໍ ່ ມໍ ກີ ານຈາໍ ກດັຼ ເຊ່ ນຼັ ດຽວກນັຼ (ມກີ ານສບັຼ ລາໍ ດບັຼ ວກັຼ ) 2. ເນອ້ ໃນຂອງຄາໍ ຜະຫຍາ. 2.1 ຄວາມຮກັຼ ລະຫວ່ າງບ່ າວສາວ. ຕວົ ຢ່ າງ: 3 - 4 ນອ້ ງນີ້ ຄດ່ ງຼັ ປາເຂງຼັ ຂອ້ ນ ໜອງນານາໍ້ ເຂນີ ຂາດ ຝົນບ່ ມໍ າສ່ ງົ ໃຫ້ ຊຕິ າຍແລງ້ ແດດເຜາົ ແລນໍ 3 – 4 ຍາມເມ່ ອລມົ ເປຼັນຊູ ້ ແກງງກູ ວໍ ່ າອ່ ຽນ ບາດວ່ າປ່ ຽນຊູແ້ ລວ້ ປາປີງ້ ກວໍ ່ າປີງ ໃຫແ້ ນມເບ່ ງິ ເດອນດາວ 1 – 2 ຄນັຼ ອາ້ ຍຄດິ ຮອດນອ້ ງ 1–2 ສາຍຕາສອງເຮາົ ຊຈິ ວບກນັຼ ຢ່ ູເທງິ ຟາ້ ຄນຼັ ເຈາົ້ ໄດຂ້ ່ ຊີ າ້ ງ ກງັຼ້ ຄນັຼ ຮ່ ມົ ເປຼັນພະຍາ ຢ່ າໄດລ້ ມເສນາ ຜູຂ້ ່ ຄີ ວາຍຄອນກາ້ . 2.2 ຄຸນສມົ ບດັຼ ແລະ ຮດີ ຄອງປະເພນ.ີ ຕວົ ຢ່ າງ: ຕວົ ຢ່ າງ:  ເວາົ້ ເຖງິ ຄວາມຮ່ ງັຼ ມຂີ ອງສບຼັ ໃນດນິ ສນິ ໃນນາໍ້ . 140

ອດັຼ ຕະປປງ້ ຂາຍຄາໍ ແລກໄກ່ ບງຶ ພະໂພຂໄີ້ ຮ້ ຂາຍຊາ້ ງແລກກະບອງ  ເວາົ້ ເຖງິ ການພວົ ພນຼັ ລະຫວ່ າງຍງິ ຊາຍ( ບ່ າວ-ສາວ) ປານໃດເດ ເຮາົ ຊໄິ ດຈ້ ງູ ແຂນກນັຼ ເຂາົ້ ພາຂວນຼັ ປອ້ ນໄຂ່ ໜ່ ວຍ ມຂວາປອ້ ນໄຂ່ ອາ້ ຍ ມຊາ້ ຍປອ້ ນໄຂ່ ນາງ. 2.3 ຄວາມສວຍງາມຂອງທໍາມະຊາດ ແລະ ຄວາມອຸດມົ ຮ່ ງັຼ ມຂີ ອງປະເທດຊາດ. ຕວົ ຢ່ າງ: -ຫອມດອກຈກິ ຄດິ ຮອດຄວາມຫງຼັ ຄດິ ຮອດບາ້ ນເກ່ າົ ຫອມດອກຮງັຼ ຄຊເິ ຖາົ້ ບ່ ເໍ ປຼັນ ຫອມດອກຄດັຼ ເຄາົ້ -ນາໍ ຕກົ ຕາດຄນອ້ ງ ຄນອ້ ງແກວ່ ງຫາ ນາໍ້ ຕອ້ ງຜາ ຄນອ້ ງແກວ່ ງອວິ້ ຟາ້ ຍກິ ຄວິ້ -ຄນັຼ ແມ່ ນ ບ່ ເໍ ຫນັຼ ໜາ້ ຄນອ້ ງແກວ່ ງແຂນ ເຫນັຼ ແຕ່ ເສອ້ ພາດແຈ ເຫນັຼ ແຕ່ ນາກພໍ ໍຢ່ ູ ຍນິ ສຽງຫວົ ຢ່ ູບາ້ ນ ເຫນຼັ ແຕ່ ແພພາດຮວົ້ 2.4 ການຕະຫກົ ເຮຮາ ແລະ ເຍາະເຍຍີ້ ສຽດສ.ີ ກປໍ ານໄດນ້ ່ ງຼັ ນາໍ ນອ້ ງເອຍີ . ຕວົ ຢ່ າງ: - ຄນັຼ ວ່ າຊາຍບ່ ເໍ ວາົ້ ມນັຼ ບ່ ສໍ ວ່ າງຄວາມເຫງາົ ມນຼັ ບ່ ຫໍ າຍບນັຼ ເທາົ ສວ່ າງໂພຍໄພຮາ້ ຍ ຈກຼັ ວ່ າລອງລໍາຫນີ້ ພໃໍ ຫມ້ ວນພ່ ນີ ອ້ ງ ຈກຼັ ຄາໍ ຕາງມ່ ວນ -ເມ່ ອອາ້ ຍມາເຫນຼັ ນອ້ ງ ຟຼັງແລວ້ ຊ່ ນໃຈ ມາເຫນັຼ ນວນນາດນອ້ ງ ນວນລະອອງວາດຄ່ ອງ ອາ້ ຍນມີ້ ໃີ ຈຂອ້ ງ ເຫນັຼ ແລວ້ ບ່ ຢໍ າກໜີ ອດົ ອ່ ດີ ຄູ ນົ ພາກບາ້ ນ ໝາຍປອງເປຼັນຄ່ ູ 2.5 ຄາໍ ຜະຫຍາສ່ ງົ ເສມີ ບດົ ບາດຍງິ -ຊາຍ. ມາພຄີ້ ອບພະນາງ ນອ້ ງແລວ້ . ຕວົ ຢ່ າງ: ນອ້ ງນລີ້ ູກກ່ າໍ ພອຍ ອາໄສຢ່ ູນາໍ ປາ້ ນອ້ ງເປັຼນລກູ ກ່ າໍ ພາ້ ອາໄສຢ່ ູນາໍ ລຸງ ຢ່ ູນາໍ ລຸງ ລຸງຊາໍ້ ປາກກາ້ ປາ້ ຊໍາ້ ປາກງານ ຢ່ ູນາໍ ປາ້ ຫາຍປີເພ່ ນິ ວ່ າຂອ້ ຍ ເພ່ ນິ ກດໍ ່ າວ່ າເອາົ ຢ່ ູນາໍ ຂຸ ນນາໍ ກວານ ເພ່ ນິ ພດຼັ ຍແໍ ສຫ້ ວາຍ ນອ້ ຍຫໜອ້ ຍ ຄນຼັ ຮອດຍາມກນິ ເຂາົ້ 141

ຄນຼັ ຮອດຍາມກນິ ງາຍ ເພ່ ນິ ພດັຼ ຍບໍ າດຄອ້ ນ ເພ່ ນິ ພດຼັ ຢອ້ ນບາດແສ້ ນາໍ້ ຕານອ້ ງຍ່ າວໄຫ ທຸກໃຈເດ. ຫາກອງີ ຕາມເນອ້ ໃນຄາໍ ຜະຫຍາ ກມໍ ຫີ າຍປະເພດເຊ່ ນັຼ : ປະເພດທ່ ເີ ວາົ້ ເຖງິ ການພວົ ພນັຼ ລະຫວ່ າງບ່ າວ-ສາວ, ເວາົ້ ເຖງິ ຄວາມສວຍງາມ, ຄວາມອຸດມົ ຮ່ ງັຼ ມຂີ ອງບາ້ ນເກດີ ເມອງນອນ ແລະ ການພວົ ພນັຼ ໃນສງຼັ ຄມົ ເປຼັນຕນົ້ . 3. ສລິ ະປະການແຕ່ ງຄາໍ ຜະຫຍາ ເມ່ ອສະພາບແວດລອ້ ມຂອງສງັຼ ຄມົ ນບັຼ ມນ້ ບຼັ ຈະເລນີ ຂນຶ້ ເລອຍໆເຮດັຼ ໃຫພ້ າສາຄາໍ ເວາົ້ ມກີ ານຂະຫຍາຍຕວົ ອຸ ດມົ ສມົ ບູນຂນຶ້ ເຊ່ ງິ ສະແດງອອກໃນການແຕ່ ງຄາໍ ຜະຫຍາຕ່ າງໆ , ພາສາຄເໍ ວາົ້ ທ່ ໃີ ຊໃ້ ນຄາໍ ຜະຫຍາແມ່ ນສບຼັ ພະສາທ່ ຖີ ກ ຄດຼັ ຈອ້ ນ ແລະ ເລອກເຟຼັນ້ ມາເປຼັນຢ່ າງດ,ີ ສບຼັ ພາສາທ່ ໃີ ຊໃ້ ນຄໍາຜະຫຍາສ່ ວນຫາຍເປັຼນກາບກອນເຊ່ ນັຼ : ນອ້ ງເອຍີ ອາ້ ຍນຫີ້ ຽວເບ່ ງິ ເຜງິ້ ກາງດງົ ໄດເ້ ບດຼັ ໃສ່ ບາດວ່ າໄປຮອດແລວ້ ພດຼັ ວ່ າເຜງິ້ ເພ່ ນິ ໝາຍ ສ່ ວນໃນຫກັຼ ການແຕ່ ງ, ຄໍາຜະຫຍາມກີ ານສໍາຜດຼັ ແບບງ່າຍດາຍບ່ ໍໄດຈ້ າໍ ກດັຼ ຕາຍຕວົ ໃດໆ ຈາໍ ນວນວກຼັ ກບໍ ່ ໍໄດກ້ າໍ ນດົ ແນ່ ນອນ, ແລະ ບ່ ຖໍ ກລໍາດບຼັ ການແຕ່ ງກອນລາວທໍາມະດາ, ສາໍ ນວນຄາໍ ເວາົ້ ຄ່ ອງແຄວ້ , ມຊີ ວີ ດິ ຊວີ າ. ໃຊກ້ ານພນຼັ ລະ ນາໂດຍກງົ , ເຫນຼັ ແນວໃດກເໍ ວາົ້ ອອກມາແນວນນັຼ້ ໂລດເຊ່ ນຼັ : ຝົນຕກົ ຍງັຼ ຮູເ້ ອອ້ ນ ກບົ ກນິ ເດອນຍງຼັ ຮູອ້ ່ ມີ ບາດວ່ າອາ້ ຍຮກຼັ ນອ້ ງ ບ່ ໍມມີ ຊ້ ອິ ່ ມີ ເປຼັນ + ຍງັຼ ໄດພ້ ນັຼ ລະນາເວາົ້ ທາງອອ້ ມ ຫ ປຽບທຽບເຊ່ ນັຼ : ຕກົ ກະເທນິ ໄດລ້ ງົ ລາຍມວ້ ນ ບ່ ໍເປັຼນບຸງໃຫເ້ ປຼັນຕ່ າ ບ່ ເໍ ປັຼນຊາ້ ຜາ້ ອອ້ ມ ໃຫເ້ ປັຼນຂອ້ ງໃສ່ ປາ + ນາໍ ໃຊວ້ ທິ ເີ ວາົ້ ໂຍກເຊ່ ນຼັ : ທາງພ່ ສີ າ້ ງຂວົ ແປນ້ ຕນົ ນອ້ ງບ່ ມໍ ານາໍ ທາງພ່ ສີ າ້ ງຂວົ ຄໍາ ຕນົ ນອ້ ງບ່ ໄໍ ຕ່ ບາດບ່ າວທາງໄກ ສາ້ ງແຕ່ ຂວົ ໄມອ້ ໍ້ ມແີ ຕ່ ຕໄໍ ມຕ້ ວີ້ ເປັຼນສຽ້ ນພດຼັ ຄ່ ອຍຄານ + ນາໍ ໃຊຄ້ ໍາເວາົ້ ເປິເປອ້ ນເຊ່ ນຼັ : ສາວບ່ ໍມກຼັ ອາ້ ຍ ບ່ ໍມກັຼ ຕາຍກຕໍ າມຊ່ າງ ບ່ໄໍ ດຫ້ ່ ໍຂຈີ້ າ້ ງ ຕາມກນົ້ ແລ່ ນນາໍ .  ກອນຂບຼັ ລໍາ ແລະ ກອນເຊງິ້ . 1. ຄວາມໝາຍ ແລະ ຄວາມສາໍ ຄນຼັ ຂອງກອນຂບັຼ ແລະ ກອນເຊງິ້ . ປະເພດກອນຂບັຼ ທອ້ ງຖ່ ນິ ຢ່ ູໃນລາວເຮາົ ປະກອບມຂີ ບຼັ ເອກະລກຼັ ຂອງບນຼັ ດາຊນົ ເຜ່ າົ ໃນແຕ່ ລະເຂດແຂວງຄ ດ່ ງຼັ ນ:ີ້ ຂບັຼ ຊໍາເໜອ (ແຂວງຫວົ ພນຼັ ), ຂບັຼ ທຸມ້ (ຫວງພະບາງ), ຂບັຼ ພວນ(ຊຽງຂວາງ), ຂບັຼ ງ່ມ (ແຂວງວຽງຈນຼັ ). ກອນເຊງີ້ ແມ່ ນຮູບການສລິ ະປະວນັຼ ນະຄະດພີ ນ້ ເມອງປະເພດກາບກອນໜ່ ງຶ ປະຊາຊນົ ເປັຼນຜູປ້ ະດດິ ແຕ່ ງຂນຶ້ ມາແຕ່ ບູຮານນະການ ແລະ ໄດສ້ ບທອດຕ່ ໆໍ ກນັຼ ມາຈນົ ຮອດປັຼດຈບຸ ນັຼ . ການເຊງີ້ ແມ່ ນຮູບການສະແດງແບບປວງຊນົ ທ່ ີ ສຸດ, ຫາຍຄນົ ເທ່ າົ ໃດກຍໍ ່ ງິ ມ່ ວນ, ການເຊງີ້ ປະຊາຊນົ ເຮາົ ມກັຼ ຈດັຼ ຂນຶ້ ເນ່ ອງໃນໂອກາດຈດຼັ ຕງຼັ້ ບຸນຕາມປະເພນເີ ຊ່ ນຼັ : ບຸນ ອອກພນັຼ ສາ, ບຸນບງັຼ້ ໄຟ, ເວລາແຫ່ ເຂຍີ ... 142

ກອນເຊງີ້ ແມ່ ນກະວປີ ະເພດໜ່ ງຶ ເຊ່ ງິ ໃຊຄ້ າໍ ສໍາຜດັຼ ນອກແບບຮຽງວກັຼ ເປັຼນຕນົ້ ຕໍ, ບ່ ໃໍ ຊຫ້ ກຼັ ຄາໍ ປະຈາໍ ບ່ ອນ, ບ່ ໃໍ ຊ້ ຄໍາບຸບພະບດົ ແລະ ຄໍາສອ້ ຍ, ບ່ ມໍ ກີ ານກາໍ ນດົ ເປຼັນບາດ ພຽງແຕ່ ແຕ່ ງໃຫມ້ ກີ ານສໍາຜດຼັ ຈາກວກຼັ ນີ້ ໄປສ່ ູວກຼັ ອ່ ນຕ່ ໍໆກນັຼ ໄປ, ວກຼັ ໜ່ ງຶ ໆ ມປີ ະມານ 7 – 8 ບາດຄາໍ (ໜາ້ 3 ຫງຼັ 4 ຫ ໜາ້ 4 ຫງຼັ 4 ) 2. ກອນຂບັຼ ແລະ ກອນເຊງິ້ ກອນຂບັຼ ມ:ີ ຂບຼັ ຊໍາເໜອ (ແຂວງຫວົ ພນັຼ ), ຂບຼັ ທຸມ້ (ຫວງພະບາງ), ຂບັຼ ພວນ(ຊຽງຂວາງ), ຂບັຼ ງ່ມ (ແຂວງວຽງ ຈນັຼ ). ຢ່ ູແຂວງຊຽງຂວາງມຂີ ບຼັ ພວນ(ຂບຼັ ຊຽງຂວາງ), ຂບຼັ ພວນແມ່ ນສນັຼ ຍາລກຼັ ທາງດາ້ ນສລິ ະປະວນຼັ ນະຄະດຂີ ອງຊາວ ຊຽງຂວາງ. ການຂບຼັ ພວນແມ່ ນຮູບການຂບັຼ ພນ້ ເມອງຂອງປະຊາຊນົ ຊາວຊຽງຂວາງແຕ່ ບູຮານນະການ, ວາດສະແດງ ແລະ ຈງຼັ ຫວະຂອງການສະແດງຢາກຄາ້ ຍຄກນັຼ ກບັຼ ຂບັຼ ຊໍາເໜອ ແລະ ຂບັຼ ອ່ ນໆ ເປັຼນຕນົ້ ວ່ າຕອ້ ງມສີ ຽງແຄນໄປນາໍ , ນອກຈາກຂບັຼ ໃນງານບຸນປະເພນຕີ ່ າງໆ ແລວ້ ການຂບັຼ ພວນຍງັຼ ໃຊການຂບຼັ ເວລາເຂາົ້ ປ່ າຫາຫວາຍ, ຫາຫວົ ຟນ ຫ ຊອກຢ່ ູ ຫາກນິ , ຂບັຼ ໃນເວລາອອກແຮງງານສາ້ ງຢ່ ູທໍາກນິ ອກີ . ແຕ່ ສ່ ງິ ສໍາຄນຼັ ແລະ ເປຼັນສນຼັ ຍາລກຼັ ເພ່ ນິ ເຄຍີ ໃຊກ້ ານຂບຼັ ພວນເຂາົ້ ໃນການຂບຼັ ຕ່ ໍແຍລະຫວ່ າງຍງິ -ຊາຍໃນໂອກາດງານບຸນຕ່ າງໆ ຂອງຊາວພວນແລວ້ ຍງຼັ ມກີ ານຂບັຼ ຕ່ ໍແຍກບັຼ ບ່ າວ ສາວບາ້ ນ ອ່ ນທ່ ມີ າແວ່ ເຊາົ ໃນບາ້ ນຂອງຕນົ . ຕວົ ຢ່ າງ: ຂບັຼ ພວນ(ກອນຂບຼັ ຕ່ ແໍ ຍ) (ຊາຍ) ໂອນໍ ສາມສບິ ມ ້ ຈ່ ງຶ ຫອນມມີ າຢາມ ສາມສບິ ປີ ຈ່ ງຶ ຫອນມມີ າເຕາົ້ ເກາົ້ ໝ່ ນມ ້ ຈ່ ງຶ ມມີ ຢ້ າມກນຼັ ອາ້ ຍກມໍ າພບົ ນອ້ ງ ຍງັຼ ບ່ ໍທນັຼ ໄດທ້ ກັຼ ມາພບົ ນອ້ ງແຕ່ ກີ້ ຍງຼັ ບ່ ໍທນຼັ ໄດຖ້ າມ ຄວາມງາມບ່ ທໍ ນຼັ ໄດຖ້ ອ້ ຍ ຈກັຼ ວ່ ານອ້ ງນອ້ ຍລຸກແຫ່ ງໃດມາ ອາ້ ຍຢາກໄຂວາຈາ ຕ່ ໍພະນາງປາງນີ້ ຊໄິ ດບ້ ່ ໍສາວລງົ ງນຼັ ເອຍີ ມາມນ້ ອີ້ າ້ ຍເວາົ້ ຫນີ້ ຕາງຍວົ ະຫວົ ອາ້ ຍເທາະ ຄນັຼ ບ່ ໍເວາົ້ ເພ່ ນິ ຕກົ ໃສ່ ຫວົ ນາ ຄນັຼ ບ່ ໍຈາ ເພ່ ນິ ຕກົ ໃສ່ ຫວົ ບາ້ ນ ເມ່ ອຕ່ ໍຕາ້ ນ ຕກົ ໃສ່ ຂອ້ ຍຄນົ ດຽວ ສຸດທ່ ຈີ າໍ ເປັຼນແລວ້ ນອ້ ງເປຼັນຄນົ ບ່ ໍເຄຍີ ສາວຄໍານາງ ເປຼັນຄນົ ບ່ ຊໍ ່ າງ ສນຼັ ໃດມນຼັ ຊຮິ ູ ້ ບ່ ໍເໜອອາ້ ຍຊສິ ອນ ສນຼັ ໃດມນຼັ ຊເິ ຄຍີ ບ່ ໍເໜອອາ້ ຍຊບິ ອກ ບອກເອາົ ນອ້ ງແດ່ ເດີ ສອນທານເອາົ ນອ້ ງແດ່ ນອ້ ງແມ່ ນນກົ ນອ້ ຍ ຊຮິ ຽນໄຂ່ ນອ້ ງແມ່ ນໄກ່ ນອ້ ຍ ຊຮິ ຽນຂນັຼ ຂນັຼ ກຂໍ ນຼັ ທງຼັ ຢາ້ ນ ຕາ້ ນກຕໍ າ້ ນທງຼັ ເຊນັຼ ປາກບ່ ເໍ ປຼັນ ບ່ າວພ່ ຊີ າຍຢ່ າຫຍໍ້ ຄວາມປາກເວາົ້ ມະລໍບ້ ແໍ້ ບໃ້ ຫອ້ າ້ ຍບອກສອນ 143

ເອາົ ນອ້ ງແດ່ ເນີ ບ່ າວລງົ ງນຼັ ເອຍີ . (ບ່ ໍແສງຄາໍ ວງົ ດາລາ, ສຸກສະຫວ່ າງສມີ ານະ, ບຸນຂຽວສຸລວິ ງົ , ສະຖາບນັຼ ຄນົ້ ຄວາ້ ວທິ ະຍາສາດສງັຼ ຄມົ , ຄາໍ ກອນພນ້ ເມອງ ລາວ 1990, ໜາ້ 215-217) ຕວົ ຢ່ າງ: ໂອ..ໂອ້ ໂຮ ໂອ ໂຮ ໂອ ໂຮ ໂອ...ຮວີ້ ... ຂໍກນິ ເຫາົ້ ເດດັຼ ນາໍ ເຈາົ້ ຈກຼັ ໂອ ຂກໍ ນິ ເຫາົ້ ໂທ ນາໍ ເຈ!ົ້ ຈກຼັ ຖວ້ ຍ ຫວານຈວ້ ຍໆ ໃສ່ ປາກຫານຊາຍ ເຈາົ້ ບ່ ໃໍ ຫ້ ຂອ້ ຍກບໍ ່ ໜໍ ີ ຕາຍເປຼັນຜີ ກຊໍ ນິ າໍ ໄປຫອກ ອອກນອກບາ້ ນ ກຊໍ ຫິ ວານດນິ ນາໍ ຕາຍເປັຼນປວກ ຊໄິ ປກດຼັ ເຄອພູ ຕາຍເປັຼນໜູ ຊໄິ ປກດັຼ ເຄອຫກູ ຕາຍເປັຼນລູ ຊໄິ ປຈ່ ອງກນິ ນມົ . 3. ວທິ ແີ ຕ່ ງກອນຂບັຼ ແລະ ກອນເຊງິ້ ຫກຼັ ການສາໍ ຜດຼັ ແມ່ ນອງີ ໃສ່ ການສາໍ ຜດຼັ ນອກລຽນວກຼັ ຄໍາສຸດທາ້ ຍຂອງວກຼັ 1 ໄປສໍາຜດຼັ ກບຼັ ທີ 3 ຂອງວກຼັ 2, ຄາໍ ສຸດ ທາ້ ຍວກັຼ 2 ໄປສໍາຜດຼັ ກບຼັ ຄາໍ ທີ 3 ຂອງວກຼັ 3, ຄໍາສຸດທາ້ ຍຂອງວກຼັ 3 ໄປສໍາຜດັຼ ກບຼັ ຄໍາທີ 3 ຂອງວກຼັ ທີ 4, ແລະ ສາໍ ຜດຼັ ໄປຈນົ ໝດົ ບດົ . ແນະນາໍ ຫກັຼ ານແຕ່ ງເຊງີ້ ເຊ່ ງິ ມຮີ ່ າງດ່ ງຼັ ນ:ີ້ ກາບ 7 ບາຄໍາ ໜາ້ 3 ຫງຼັ 4 0 00 0000 0 00 0000 0 00 0000 0 00 0000 ເຊງີ້ ບງັຼ້ ໄຟ: ໂອ້ ໂຮ ໂອ ໂຮ ໂອ ໂຮ ໂອ... ຂເໍ ຫາົ້ ເດດັຼ ນາໍ ເຈາົ້ ຈກັຼ ໂອ ຂໍເຫາົ້ ໂທ ນາໍ ເຈາົ້ ຈກັຼ ແກວ້ ເຈາົ້ ໃຫແ້ ລວ້ ຂອ້ ຍຊອິ ວຍພອນໄຊ ບຸນບງັຼ້ ໄຟ ມມີ າແຕ່ ເກ່ າົ 144

ພວກຜູເ້ ຖາົ້ ພາເຮດຼັ ພາທໍາ ກດຈະກາໍ ກຸສນົ ລນົ້ ລ່ ນ ບງັຼ້ ໄຟໝ່ ນ ຈດູ ຂນຶ້ ຖວາຍແຖນ ບງັຼ້ ໄຟແສນ ຈດູ ຂນຶ້ ຖວາຍຟາ້ ເພ່ ອເຕອນວ່ າ ໂລກລ່ ຸມເມອງຄນົ ຕອ້ ງການຝົນ ຕກົ ລງົ ສ່ ູພນ້ ໃຫຊ້ ່ ຸມຊ່ ນ ຕາມລະດູການ.... ແນະນາໍ ວທິ ກີ ານແຕ່ ງກາບໃຫນ້ ກຼັ ຮຽນ ແລະ ນາໍ ພານກຼັ ຮຽນເຝິກແຕ່ ງຕາມຫວົ ຂໍທ້ ່ ຄີ ກູ າໍ ນດົ ຫ ໃຫນ້ ກັຼ ຮຽນກາໍ ນດົ ຫວົ ຂໍເ້ ອາົ ເອງ, ແນໃສ່ ໃຫນ້ ກຼັ ຮຽນມຄີ ວາມຄນົ້ ຄດິ ດວ້ ຍຕນົ ເອງ, ຄໃູ ຫກ້ ານແນະນາໍ ທງຼັ ໂຄງຮ່ າງການແຕ່ ງ ແລະ ການ ສາໍ ຜດັຼ , ການສາໍ ຜດຼັ ແນໃສ່ ການສາໍ ຜດຼັ ສະຫະດຽວກນຼັ ຫ ທ່ ຄີ າ້ ຍຄກນັຼ . 145