ຮຽບຮຽງ ພາສາລາວ-ວັນນະຄະດີ

ວຊິ າພາສາລາວ - ວນຼັ ນະດ.ີ ບດົ ທີ 1 ອກັຼ ຂະຫະວທິ ີ ຈດຸ ປະສງົ ໃຫນ້ ກັຼ ຮຽນສາມາດ:  ກາໍ ໄດຄ້ ວາມໝາຍຂອງອກັຼ ຂະຫະວທິ .ີ  ກາໍ ນດົ ໄດວ້ ທິ ນີ າໍ ໃຊພ້ ະຍນັຼ ຊະນະ, ສະຫະ ແລະ ເຄ່ ອງໝາຍວກັຼ ເຂາົ້ ໃນການຂດີ ຂຽນ ພາສາລາວຢ່ າງ ຖກຕອ້ ງ 1. ຄວາມໝາຍຂອງອກຼັ ຂະຫະວທິ .ີ ອກຼັ ຂະຫະວທິ ແີ ມ່ ນຫຍງຼັ ?. ຄໍາວ່ າ: ອກັຼ ສອນ ຫ ອກຼັ ຂະຫະວທິ ີ ສອງຄໍານີ້ ແມ່ ນໝາຍເອາົ ຕວົ ໜງັຼ ສເພ່ ອຂຽນຄວາມລາວ(ພາສາລາວ) ໃຫ້ ຖກຕອ້ ງຕາມຈງັຼ ຫວະ, ທາໍ ນອງ ແລະ ສຽງສາໍ ນຽງຂອງພາສາລາວເຮາົ , ເພ່ ອເຮດັຼ ໃຫພ້ າສາລາວມຄີ ວາມອຸດມົ ສມົ ບູນ ໜກຼັ ແໜນ້ ຂນຶ້ . ອກຼັ ຂະຫະແມ່ ນ: ຕວົ ອກັຼ ສອນ ຫ ຄນົ້ ຄວາ້ ກ່ ຽວກບຼັ ສຽງຂອງອກຼັ ຂະຫະ. ອກຼັ ຂະຫະ: ແມ່ ນວທິ ປີ ະກອບຕວົ ອກັຼ ສອນລາວ ເຂາົ້ ໃນການປາກເວາົ້ ແລະ ການຂດີ ຂຽນພາສາລາວ ເພ່ ນິ ເອນີ້ ວ່ າ: ອກຼັ ຂະຫະວທິ .ີ ກດິ ຈະກາໍ . ຂດີ ຂຽນໜງັຼ ສລາວແຂ່ ງກນັຼ . ອຸປະກອນ: ເຈຍ້ ຂາວ, ບກິ , ສໍ. ວທິ ກີ ານດໍາເນນີ : ໃຫນ້ ກຼັ ຮຽນຂຽນຂຄໍ້ ວາມ ຫ ແຕ່ ງປະໂຫຍກໃດໜ່ ງຶ ທ່ ເີ ວາົ້ ເຖງິ ຄວາມສວຍສດົ ງດົ ງາມຂອງຈດຸ ໃດໜ່ ງຶ ໃນສງັຼ ຄມົ ; ຂໍຄ້ ວາມທ່ ຂີ ຽນຕອ້ ງໃຫຖ້ ກຕາມຫກຼັ ຂອງພາສາລາວໃນເວລາທ່ ຄີ ໄູ ດກ້ າໍ ນດົ . 2.ຕວົ ອກຼັ ສອນ, ວນັຼ ນະຍຸດ ແລະ ເຄ່ ອງໝາຍວກຼັ . ກ. ຕວົ ອກຼັ ສອນ. ຕວົ ອກັຼ ສອນໝາຍເຖງິ : ຕວົ ໜງຼັ ສທ່ ໃີ ຊຂ້ ຽນແທນຄາໍ ເວາົ້ , (ແທນການໃຊວ້ າຈາ, ສນົ ທະນາກນັຼ ເພ່ ອໃຫເ້ ກດີ ຄວາມເຂາົ້ ໃຈເຊ່ ງິ ກນັຼ ໃນສງັຼ ຄມົ ແຕ່ ໃຊດ້ ວ້ ຍການຂຽນ). ຕວົ ອກັຼ ສອນລາວເຮາົ ທງຼັ ໝດົ ທ່ ໃີ ຊກ້ ນຼັ ໃນປຼັດຈບຸ ນຼັ ເພ່ ນິ ໄດຈ້ ດັຼ ແບ່ ງອອກເປັຼນ 3 ພາກສ່ ວນດ່ ງັຼ ນ:ີ້ -ພະຍນຼັ ຊະນະ. -ສະຫະ. -ວນຼັ ນະຍຸດ. + ຄວາມໝາຍຄວາມສໍາຄນຼັ ຂອງຄໍາສບັຼ ທ່ ປີ ະກອບເປຼັນອກັຼ ສອນ. ຄວາມໝາຍຄວາມສາໍ ຄນຼັ ຂອງຄໍາສບັຼ ແມ່ ນ: ແມ່ ນການສາ້ ງຄາໍ ຂນຶ້ ມາເພ່ ອໃຊເ້ ວາົ້ ລມົ ກນັຼ ແລະ ຂຽນຕາມ ຈດຸ ປະສງົ ຂອງຄນົ ໃນສງັຼ ຄມົ . ຄໍາສບັຼ ໃນພາສາລາວມຫີ າຍຮູບການດ່ ງັຼ ນ:ີ +ລາວປະສມົ ລາວ. ຕວົ ຢ່ າງ: 51

ໄຟ ປະສມົ ຟາ້ ເປັຼນ ໄຟຟາ້ . ດນິ ປະສມົ ສວນ ເປັຼນ ດນິ ສວນ ເຮອນ ປະສມົ ຄວົ ເປຼັນ ເຮອນຄວົ ເຂາົ້ ປະສມົ ເປອກ ເປຼັນ ເຂາົ້ ເປອກ ເສອ ປະສມົ ໂຄ່ ງ ເປຼັນ ເສອໂຄ່ ງ ຫອ້ ງ ປະສມົ ນອນ ເປັຼນ ຫອ້ ງນອນ ນາໍ ້ ປະສມົ ກອ້ ນ ເປຼັນ ນາໍ້ ກອ້ ນ ໄສ ້ ປະສມົ ເສອ ເປັຼນ ໄສເ້ ສອ ລມົ ປະສມົ ແດງ ເປັຼນ ລມົ ແດງ ເຕາົ ປະສມົ ໄຟ ເປັຼນ ເຕາົ ໄຟ ໄຖ ປະສມົ ນາ ເປຼັນ ໄຖນາ ແປນ້ ປະສມົ ມາ້ ເປັຼນ ເເປນ້ ມາ. +ຄາໍ ແຜງ. ແມ່ ນຄໍາທ່ ປີ ະກອບສາ້ ງຂນຶ້ ດວ້ ຍວທິ ກີ ານ ແຜງຄໍາຈາກພະຍາງໜ່ ງຶ ໃຫມ້ ສີ ອງພະຍາງແລວ້ ມຄີ ວາມໝາຍແຜກ ພຽ້ ນໄປ. ຕວົ ຢ່ າງ: ກດົ ແຜງເປຼັນ ກາໍ ນດົ . ຈນົ ແຜງເປຼັນ ຈາໍ ນນົ . ແຈກ ແຜງເປຼັນ ຈາໍ ແນກ. ແສງ ແຜງເປຼັນ ສາໍ ແດງ. ເສາົ ແຜງເປັຼນ ສໍາເນາົ . ຊານ ແຜງເປຼັນ ຊໍານານ. ແຕ່ ງ ແຜງເປັຼນ ຕາໍ ແໜ່ ງ. ຕວດ ແຜງເປັຼນ ຕາໍ ຫວດ. ອວຍ ແຜງເປັຼນ ອໍານວຍ. ຂານ ແຜງເປັຼນ ຂະໜານ. ຊອນ ແຜງເປັຼນ ຊອນລອນ. ອາດ ແຜງເປຼັນ ອໍານາດ. + ຄາໍ ລາວປະສມົ ກບຼັ ບາລ-ີ ສນັຼ ສະກດິ ຫ ບາລສີ ນັຼ ສະກດິ ປະສມົ ກບັຼ ຄນົ ລາວ. ການປະສມົ ຄາໍ ແບບນແີ້ ມ່ ນ: ເອາົ ຄາໍ ສບັຼ ທງັຼ ສອງມາປະສມົ ກນັຼ ໃຫເ້ ປັຼນຄາໍ ດຽວ ແລະ ມຄີ ວາມໝາຍໃໝ່ ອກີ . ຕວົ ຢ່ າງ: ຄໍາລາວປະສມົ ກບຼັ ຄໍາບາ-ສນັຼ ສະກດິ . ໂຮງ ປະສມົ ການ ເປັຼນ ໂຮງການ. ຫອ້ ງ ປະສມົ ການ ເປຼັນ ຫອ້ ງການ. ນາໍ ້ ປະສມົ ບໍລສິ ຸດ ເປຼັນ ນາໍ້ ບໍລສິ ຸດ. ຕ່ າງ ປະສມົ ປະເທດ ເປັຼນ ຕ່ າງປະເທດ. 52

ດວງ ປະສມົ ຈນັຼ ເປຼັນ ດວງຈນັຼ . ຂ.ວນຼັ ນະຍຸດ. ວນຼັ ນະຍຸດແມ່ ນຫຍງັຼ ? ວນຼັ ນະຍຸດແມ່ ນ: ເຄ່ ອງໝາຍໃຊບ້ ງັຼ ຄບັຼ ຄາໍ ທ່ ປີ ະສມົ ກນຼັ ລະຫວ່ າງພະຍນັຼ ຊະນະ, ສະຫະ, ຕວົ ສະກດົ ໃຫເ້ ປຼັນ ໄປຕາມຈງຼັ ຫວະທໍານອງຂອງຄໍາເວາົ້ ໃຫໄ້ ດຄ້ ວາມໝາຍ. ວນັຼ ນະຍຸດປະກອບດວ້ ຍ 4 ໄມຄ້ : ໄມເ້ ອກ, ໄມໂ້ ທ, ໄມຕ້ ີ ແລະ ໄມຈ້ ດຼັ ຕະວາ. ຕວົ ຢ່ າງ: +ໄມເ້ ອກ: ລ່ າ, ປ່ າ, ຊ່ າ, ວ່ າ... + ໄມໂ້ ທ: ລາ້ , ກາ້ , ປາ້ , ຊາ້ ... + ໄມຕ້ :ີ ຕອ໊ກໆ, ແຕ໊ກໆ, ປອ໊ກໆ... + ໄມຈ້ ດຼັ ຕະວາ: ແອ໋ງ, ແປ໋ ງ, ອ໋ອງ... -ຄ. ເຄ່ ອງໝາຍວກຼັ . ເຄ່ ອງໝາຍວກຼັ ຕອນແມ່ ນ: ເຄ່ ອງໝາຍທ່ ໃີ ຊຂ້ ຽນບອກໃຫຮ້ ູ ້ ໄລຍະຂອງຂໍຄ້ ວາມຕ່ າງໆ ເພ່ ອຊ່ ວຍໃຫມ້ ຄີ ວາມ ສະດວກໃນການອ່ ານແຕ່ ລະຂຄໍ້ ວາມ, ແຕ່ ລະປະໂຫຍກ, ແຕ່ ລະວກຼັ , ແຕ່ ລະຕອນໃຫຖ້ ກຕອ້ ງຕາມຈງຼັ ຫວະ, ທໍານອງ ແລະ ທງຼັ ເຮດຼັ ໃຫຜ້ ູຟ້ ັຼງເຂາົ້ ໃຈເນອ້ ໃນ, ຈດຸ ປະສງົ ຖກຕອ້ ງຊດຼັ ເຈນ. ດ່ ງັຼ ນນັຼ້ , ເຄ່ ອງໝາຍວກັຼ ຕອນຕອ້ ງຈ່ ງຶ ມຄີ ວາມສາໍ ຄນຼັ ແລະຈາໍ ເປຼັນໃນການຂຽນຄວາມລາວ (ພາສາລາວ) ໃຫ້ ຖກຕອ້ ງເປຼັນລະບຽບທງັຼ ການຂຽນ ແລະ ການອ່ ານ. ຜູຂ້ ຽນກຕໍ ອ້ ງໃຊໃ້ ຫຖ້ ກ, ຜູອ້ ່ ານກຕໍ ອ້ ງຮູໃ້ ຊຈ້ ງຼັ ຫວະ, ທໍານອງໃຫ້ ຖກຕອ້ ງຄກນຼັ . ເຄ່ ອງໝາຍວກັຼ ຕອນໃນພາສາລາວມຄີ ດ່ ງຼັ ນ:ີ້ - ເຄ່ ອງໝາຍຈາໍ້ ( . ) - ເຄ່ ອງໝາຍຈດຸ ( , ) - ເຄ່ ອງໝາຍຈາໍ້ ຈດຸ ( ; ) - ເຄ່ ອງໝາຍສອງຈາໍ້ ( : ) - ເຄ່ ອງໝາຍຂດີ ຕ່ ໍ ( - ) - ເຄ່ ອງໝາຍຂດີ ກອ້ ງ (—) - ເຄ່ ອງໝາຍຖາມ ( ? ) - ເຄ່ ອງໝາຍທວ້ ງ ( ! ) - ເຄ່ ອງໝາຍວງົ ຢມ ( “ ” ) - ເຄ່ ອງໝາຍວງົ ເລບ ( ) - ເຄ່ ອງໝາຍລມ້ ( ” ) - ເຄ່ ອງໝາຍແລະອ່ ນໆ ( ໆລໆ) - ເຄ່ ອງໝາຍຈາໍ້ ໆ (...) - ເຄ່ ອງໝາຍຊາໍ້ (ໆ)  ການນາໍ ໃຊເ້ ຄ່ ອງໝາຍວກັຼ ຕອນ. - ຈາໍ້ .(.) 53

ເຄ່ ອງໝາຍວກຼັ ຕອນຊະນດິ ນໃີ້ ຊໝ້ າຍບອກເວລາທ່ ເີ ຮາົ ຂຽນໝດົ ປະໂຫຍກ ຫ ໝດົ ວກຼັ . ໝາຍຄວາມວ່ າ: ເມ່ ອ ເຮາົ ຂຽນເນອ້ ຄວາມໝດົ ປະໂຫຍກໃດໜ່ ງຶ ຕອ້ ງໃຊໝ້ າຍຈາໍ້ ໄວປ້ ະໂຫຍກນນຼັ້ ຈະສນຼັ້ ຫ ຍາວພຽງໃດກສໍ ຸດແລວ້ ແຕ່ ຈດຸ ປະສງົ ຂອງຜູເ້ ວາົ້ . ຕວົ ຢ່ າງ: - ມວ້ ານນຝີ້ ົນຕກົ ໝດົ ມ. ນກຼັ ຮຽນກາໍ ລງັຼ ຮຽນໜງຼັ ສຢ່ ູຫອ້ ງຮຽນ. (ປະໂຫຍກສນັຼ້ ). - ມວ້ ານນຝີ້ ົນຕກົ ແລວ້ ຊາວບາ້ ນກພໍ າກນັຼ ກຽມໄຖ, ຄາດ ແລະ ອຸປະກອນການເຮດັຼ ນາທຸກຢ່ າງເພ່ ດເຮດັຼ ນາປີ. ການອອກແຮງງານເພ່ ມີ ພູນຜະລດິ ຜນົ ຂອງມະນຸດບ່ ໍພຽງແຕ່ ຜະລດິ ຊບຼັ ສນິ ວດຼັ ຖຸສ່ ງິ ຂອງທ່ ຕີ ອ້ ງ ການໃຫແ້ ກ່ ການດໍາລງົ ຊວີ ດິ ຂອງມະນດຸ ເຮາົ ເທ່ າົ ນນຼັ້ ແຕ່ ຍງັຼ ເຮດັຼ ໃຫສ້ ະຕປິ ຼັນຍາຂອງຄນົ ຮາົ ນບຼັ ມນ້ ບັຼ ຂະ ຫຍາຍຕວົ ແລະ ຄ່ ອຍໆເປຼັນເຈາົ້ ຂອງທາໍ ມະຊາດ. ຄ່ ອຍຄນົ້ ພບົ ຄວາມລບຼັ ທາໍ ມະຊາດອກີ . ດ່ ງຼັ ນນັຼ້ ພວກເຮາົ ຈ່ ງຶ ເຫນັຼ ໄດວ້ ່ າ ການອອກແຮງງານເປັຼນບ່ ເໍ ກດີ ຂອງເຂາົ້ ຂອງ ແລະ ວທິ ະຍາການທງຼັ ປວງ. (ປະໂຫຍກຍາວ). - ຈດຸ . ເຄ່ ອງໝາຍຈດຸ ໃຊເ້ ຂາົ້ ໃນການຫມາຍຂນຼັ້ ຄໍາເວາົ້ , ຂໍຄ້ ວາມ, ວກັຼ ແລະ ປະໂຫຍກໜ່ ງຶ ໆ ເພ່ ອໃຫຜ້ ູອ້ ່ ານມໂີ ອ ກາດພກຼັ ໜອ້ ຍໜ່ ງຶ ແລວ້ ອ່ ານຕ່ ໍ, ແຕ່ ໃນບາງກລໍ ະນເີ ພ່ ອຢາກໃຫເ້ ຊາົ ພກັຼ ສນຼັ້ ກວ່ າກບໍ ່ ຕໍ ອ້ ງໃຊຈ້ ດຸ ແຕ່ ໃຫຂ້ ຽນສອງຄາໍ ຫ ສອງວກຼັ ໄກກນຼັ ເປັຼນໄລຍະກວາ້ ງໜອ້ ຍຫນ່ ງຶ ເຂ່ ງິ ເອນີ້ ວ່ າ “ ນນຼັ້ ເອ, ໝາຍຄວາມວ່ າ: ຈດຸ ໃຊໝ້ າຍວກຼັ ນອ້ ຍ ຫ ຄໍາເວາົ້ ໃນ ປະໂຫຍກ”. ຕວົ ຢ່ າງ: - ຂອ້ ຍໄປຕະຫາດໄດຊ້ ເ້ ຄ່ ອງມາຫາຍຢ່ າງ ເຊ່ ນັຼ : ສະບູ, ຢາຖູແຂວ້ , ຜກຼັ , ນາໍ້ ປາ, ໝາກເຜດັຼ , ແລະ ຊນີ້ 2 ກໂິ ລກະ ລາມ. - ເນອ້ ໃນຂອງບດົ ແຕ່ ງທ່ ດີ ີ ຕອ້ ງສ່ ອງເຖງິ ແນວຄວາມຄດິ ຮກັຼ ຊາດ, ຮກັຼ ວດຼັ ທະນະທາໍ ຂອງຊາດ, ຮກັຼ ດນິ ດອນຕອນຫຍາ້ ຂອງພວກເຮາົ , ເສມີ ສາ້ ງແນວຄດິ ສະຫງວນຄວາມງາມ, ເຊ່ ອໝນຼັ້ ກາໍ ລງັຼ ແຮງຄວາມສາມກຼັ ຄຂີ ອງປະຊາຊນົ , ລບຶ ລາ້ ງ ການເຊ່ ອຖແບບງມົ ງວາຍ ແລະ ແນວຄດິ ອນັຼ ບ່ ໍດໃີ ນສງຼັ ຄມົ . -ຈາໍ້ ຈດຸ . ເຄ່ ອງໝາຍຈາໍ້ ຈດຸ ໃຊໝ້ າຍບ່ ອນຢຸດຕອນ ຫ ຂນັຼ້ ວກຼັ ໃຫຍ່ ທ່ ຢີ ່ ູໃນປະໂຫຍກຍາວ ແຕ່ ບ່ ທໍ ນັຼ ໝດົ ເລ່ ອງ ຫ ໝດົ ຄວາມ ໝາຍຄວາມວ່ າ: ພວກເຮາົ ຈດຸ ຢຸດຂນັຼ້ ປະໂຫຍກທ່ ຢີ ່ ູໃນເນອ້ ຄວາມຍາວໆ ເຊ່ ງິ ມຫີ າຍປະໂຫຍກ ອນັຼ ມເີ ນອ້ ຄວາມ ເກາະເນ່ ອງໃກຊ້ ດິ ກນັຼ ຫາຍ ແລວ້ ໂຮມກນັຼ ເຂາົ້ ເປັຼນໂຫຍກຍາວປະໂຫຍກດຽວ. ດ່ ງັຼ ນນ, ເມ່ ອເຮາົ ຢາກຕ່ ໍລະຫວ່ າງ ປະໂຫຍກນນຼັ້ ໆ ເຮາົ ຕອ້ ງໃຊຈ້ ດຸ ຂນຼັ້ ໄວເ້ ພ່ ອໂຮມເນອ້ ຄວາມຂອງປະໂຫຍກຕ່ າງໆ ນນັຼ້ ເຂາົ້ ຢ່ ູໃນກ່ ຸມດຽວ. ຕວົ ຢ່ າງ: - ມນ້ ອີ້ າຈານບ່ ໄໍ ດມ້ າສອນ; ເພ່ ນິ ຄາວຍກ. - ຫກຼັ ການ ແລະ ຄາໍ ເວາົ້ ໃນພາສາລາວເຮາົ ແມ່ ນຄນົ້ ຄວາ້ ເອາົ ມາຈາກພາສາລາວເດມີ ເປັຼນຈດຸ ໜກຼັ , ອນຼັ ໃດມຢີ ່ ູໃນ ພາສາລາວເດມີ ເປຼັນຈດຸ ໜກັຼ , ອນັຼ ໃດມຢີ ່ ູໃນພາສາລາວເດມີ ກເໍ ອາົ ອນຼັ ນນັຼ້ ມາໃຊ,້ ອນຼັ ໃດບມໍ ແີ ທຈ້ ່ ງຶ ຄນົ້ ຊອກ ເອາົ ໃນພາສາບາລສີ ນຼັ ສະກດິ ; ຖາ້ ຫາກຊອກຄນົ້ ບ່ ໍໄດຢ້ ່ ູໃນພາສາລາວເດມີ ແລະພາສາບາລສີ ນຼັ ສະກດິ ແທ້ ຈ່ ງຶ ຊອກ ຄນົ້ ຄວາ້ ເອາົ ຄາໍ ສບັຼ ໃໝ່ ມາຈາກພາສາອ່ ນມານາໍ ໃຊ້ ແຕ່ ກຄໍ າໍ ທ່ ຖີ ກນາໍ ໃຊໃ້ ນສງັຼ ຄມົ ແລະ ກຕໍ ອ້ ງຂຽນຕາມ ຫລກຼັ ການພາສາລາວ. - ໃນສະໄໝສງົ ຄາມຕ່ ສໍ ູກ້ ຊູ້ າດ, ພວກທະຫານຫ່ ຸນຂາຍຊາດ ແລະ ຈກຼັ ກະພດຼັ ໄດສ້ ມົ ຮູຮ້ ່ ວມຄດິ ກນຼັ ທໍາລາຍເຂດ ປົດປ່ ອຍ; ພວກເຂາົ ໄດໃ້ ຊທ້ ຸກວທິ ທີ າງ ເພ່ ອທາໍ ລາຍເຂດທ່ ໝີ ນຼັ້ ຂອງກາໍ ຮກຼັ ຊາດ; ພວກເຂາົ ໄດໃ້ ຊກ້ າໍ ລງຼັ ທາງ 54

ທະຫານບກົ ແລະ ທາງອາກາດບຸກໂຈມຕພີ ວກເຂາົ ຢ່ າງເນ່ ອງນດິ ລຽນຕດິ ຕະຫອດເວລາແຕ່ ພວກເຂາົ ກບໍ ່ ໍ ສາມາດເອາົ ຊະນະພວກເຮາົ . -ສອງຈາໍ້ : ໃຊໝ້ າຍໃຫຮ້ ູວ້ ່ າ: ຈະເລ່ າົ ຄວາມອນັຼ ໃດຕ່ ໄໍ ປ, ໃຊໝ້ າຍແທນຄໍາວ່ າຄ, ດ່ ງຼັ ນ,ີ້ ເຊ່ ນຼັ ແຕ່ ບ່ ໍຂຽນຄາໍ ວ່ າຄ, ດ່ ງຼັ ນ,ີ້ ເຊ່ ນັຼ ໃສ່ ບ່ ອນນກີ້ ໄໍ ດ.້ ໃຊໝ້ າຍຄໍາ ຄ, ຄວ່ າ, ກ່ ງຼັ ນ,ີ້ ເຊ່ ນັຼ , ເຊ່ ນຼັ ວ່ າ... ຕວົ ຢ່ າງ: - ທ່ ານປະທານກອງປະຊຸມໃຫຄ້ ວາມເຫນຼັ ວ່ າ: ເຖງິ ວຽກຈະຫຍຸງ້ ຍາກປານໃດຕອ້ ງສູຊ້ ນົ . - ຂດີ ຕ່ :ໍ ເຄ່ ອງໝາຍນໃີ້ ຊຂ້ ດີ ຂນັຼ້ ຄໍາໃດໜ່ ງຶ ໃນປະໂຫຍກ, ຂດີ ຕ່ ໍສອງຄໍາໃສ່ ກນັຼ ແລະ ຂດີ ຫວົ ແຖວຄ: + ໃຊຂ້ ດີ ຕ່ ໍຄໍາໃດໜ່ ງຶ ໃນປະໂຫຍກ. ຕວົ ຢ່ າງ: - ຢ່ ູປະເທດເຮາົ ມຊີ າ້ ງ, ມາ້ , ງວົ , ຄວາຍ, ໝ,ູ ໝາ...ບ່ ໍອດບ່ ໍຢາກ. + ໃຊຂ້ ດີ ຕ່ ໍສອງຄາໍ ຫ ຫາຍຄໍາໃສ່ ກນຼັ ເປັຼນຄາໍ ດຽວ. ຕວົ ຢ່ າງ: ສນຼັ ຍາລາວ-ຫວຽດ-ກາໍ ປູເຈຍ... - ຂດີ ກອ້ ງ: ເຄ່ ອງໝາຍຂດີ ກອ້ ງໃຊຂ້ ດີ ກອ້ ງຄວາມເວາົ້ ທ່ ມີ ຄີ ວາມສໍາຄນັຼ ເພ່ ອເປັຼນການເນນຼັ້ ຫນກັຼ ໃນຄວາມນນຼັ້ ຫ ຂດີ ກອ້ ງ ຫວົ ຂໍໃ້ ຫຍ່ ຂອງບດົ . ຕວົ ຢ່ າງ: - ເພ່ ອຢາກເຮດຼັ ວຽກງານໃດໜ່ ງຶ ໃຫສ້ ໍາເລດັຼ ລຸລ່ ວງໄປດວ້ ຍດທີ ຸກປະການ ພວກເຮາົ ຕອ້ ງ ສາມກຼັ ຄກີ ນັຼ ແລະ ຕດັຼ ສນິ ໃຈ ເດດັຼ ດ່ ຽວກາ້ ຜ່ ານຜ່ າອຸປະສກຼັ . - ການສກຶ ສາຮ່ າໍ ຮຽນມຄີ ວາມສາໍ ຄນຼັ ຫາຍເພາະວ່ າມນັຼ ແມ່ ນ ກຸນແຈ ທ່ ຈີ ະກາ້ ວໄປສ່ ູຄວາມຈະເລນີ ກາ້ ວໜາ້ ຂອງ ແຕ່ ລະຄນົ ແລະ ປະເທດຊາດ. - ການສກຶ ສາຮ່ າໍ ຮຽນຈະສາໍ ເລດຼັ ໄດກ້ ຕໍ ່ ໍເມ່ ອຜູນ້ ນັຼ້ ມີ ຄວາມອດົ ທນົ ດຸຫມ່ ນັຼ ບາກບ່ ນຼັ ຫາ້ ວຫນັຼ ຕງັຼ້ ໃຈຄນົ້ ຄວາ້ ຊອກ ຮູຮ້ ໍາຮຽນ. -ຈາໍ້ ໆ: ເຄ່ ອງໝາຍຈາໍ້ ໆ ໃຊໝ້ າຍໃຫຮ້ ູວ້ ່ າ: ຄໍາອ່ ນທ່ ຈີ ະຂຽນໃສ່ ບ່ ອນນີ້ ຫ ຄໍາອ່ ນໆ ອກີ ຢ່ ູ ແຕ່ ບ່ ຂໍ ຽນໃສ່ ພຽງແຕ່ ຈາໍ້ ໆ ໄວເ້ ທ່ າົ ນນຼັ້ . ຕວົ ຢ່ າງ: - ມວ້ ານນຂີ້ ອ້ ຍເຫນັຼ ທາ້ ວສ,ີ ນາງມ,ີ ສາວຈນຼັ ...ໄປຕະຫາດນາໍ ກນັຼ . - ຢ່ ູໃນໂຮງຮຽນມອີ ຸປະກອນມໂີ ຕະ, ຕ່ ງັຼ , ກະດານ... - ກລິ າມປີ ະເພດບານເຕະ, ບານສ່ ງົ , ກະຕຫໍ້ ວາຍ... - ເຄ່ ອງໝາຍຖາມ -ເຄ່ ອງໝາຍຖາມ: 55

ເຄ່ ອງໝາຍຖາມໃຊບ້ ອກໃຫຮ້ ູວ້ ່ າ: ຄວາມເວາົ້ ທ່ ຢີ ່ ູໜາ້ ຂອງເຄ່ ອງຫມາຍນແີ້ ມ່ ນຄຖໍ າມ. ຕວົ ຢ່ າງ: - ໃຜສາມາດອ່ ານຄໍານໄີ້ ດບ້ ່ ໍ? - ເຈາົ້ ມກຼັ ກນິ ຫຍງັຼ ? - ລາວມາຈາກໃສ? - ພວກເຂາົ ເປັຼນຫຍງຼັ ? - ເປຼັນຫຍງັຼ ເຈາົ້ ຈ່ ງຶ ງາມແທ?້ - ນາຍມາຮອດຕອນຈກັຼ ໂມງ? - ພ່ ຂໍ ອງນາງຕອ້ ງການຄ່ າດອງເທ່ າົ ໃດ? -ເຄ່ ອງໝາຍທວ້ ງ: ເຄ່ ອງໝາຍທວ້ ງໃຊໝ້ າຍໃຫຮ້ ູວ້ ່ າ: ຄວາມທ່ ຢີ ່ ູເຄ່ ອງຫມາຍນີ້ ແມ່ ນຄວາມສະແດງຄວາມທກຼັ ທວ້ ງ, ອດຼັ ສະຈນັຼ , ຄວາມປະຫາດໃຈ, ຄວາມຕກົ ຕ່ ນໃຈ, ຄວາມສງົ ສານ, ອາການເຈບັຼ ແລະ ອ່ ນໆ. ຕວົ ຢ່ າງ: - ປະໂທ ! ໃຫຍ່ ແທ້ - ໂອ໊ຍ ! ຕາຍຕ່ ນໝດົ ແຮງ - ໂບ໋ ! ເປຼັນຕາງດຶ ໃດ່ ເນາະ - ອຸຍ້ ! ໄຟນຈີ້ ່ ງຼັ ແມ່ ນຮອ້ ນ. - ໂອໂ້ ຫ່ ! ໄປຜດິ ທາງແລວ້ - ໂອຍ້ ! ຕາຍແລວ້ ໄຟໄມ ້ - ໂຢ້ ! ງບູ ກຼັ ໃຫຍ່ ໆ - ປະໂທ ! ເຮອນງາມແທ້ - ໂບ໋ ! ເຮດັຼ ຄກຼັ ແທ້ -ວງົ ຢມ: ເຄ່ ອງໝາຍວງົ ຢມໃຊໝ້ າຍໃຫຮ້ ູວ້ ່ າ: ຄໍາທ່ ຢີ ່ ູໃນເຄ່ ອງໝາຍນີ້ ແມ່ ນຢມເອາົ ຄາໍ ເວາົ້ ຂອງຜູໃ້ ດຜູໜ້ ່ ງຶ ມາເວາົ້ ຫ ເອາົ ຄໍາເວາົ້ ຈາກບ່ ອນອ່ ນມາເວາົ້ .  ໃຊໝ້ າຍຢມເອາົ ຄາໍ ເວາົ້ ຂອງຜູອ້ ່ ນມາເວາົ້ . -ໃນການໂອລ້ ມົ ກບຼັ ບນັຼ ດາພະນກຼັ ງານໃນກະຊວງສກຶ ສາທກິ ານ ແລະ ກລິ າ ທ່ ານ ຮອງນາຍກົ ລດຼັ ຖະມນົ ຕີ ລດັຼ ຖະມນົ ຕວີ ່ າການກະຊວງກະຊວງສກຶ ສາທກິ ານ ແລະ ກລິ າໄດເ້ ວາົ້ ວ່ າ: “ ການສກຶ ສາ ຮ່ າໍ ຮຽນຕອ້ ງໄປກ່ ອນກາ້ ວໜ່ ງຶ ” ອນັຼ ນເີ້ ປັຼນຄາໍ ເວາົ້ ທ່ ຖີ ກຕອ້ ງເພາະການເຮດຼັ ວຽກງານຕ່ າງໆ ປະຊາຊນົ ທງັຼ ປວງຕອ້ ງມຄີ ວາມຮູ.້  ໃຊໝ້ າຍໃຫຮ້ ູຄ້ ວາມທ່ ຍີ ກົ ເອາົ ມາຈາກບ່ ອນອ່ ນ. ຄາໍ ສຸພາສດິ ແລະ ຄາໍ ເວາົ້ ທ່ ຢີ ມ: - ດ່ ງຼັ ຄາໍ ສຸພາສດິ ບູຮານລາວເວາົ້ ວ່ າ: “ ເບ່ ງິ ຊາ້ ງໃຫເ້ ບ່ ງິ ຫາງ ເບ່ ງິ ນາງໃຫເ້ ບ່ ງິ ແມ່ ເບ່ ງິ ໃຫເ້ ບ່ ງິ ຄກຼັ ແທໆ້ ໃຫເ້ ບ່ ງິ ຮອດພ່ ໍ ແມ່ ລຸງຕາ ” - ມຄີ າໍ ພງຼັ ເພຍີ ບດົ ໜ່ ງຶ ກ່ າວໄວວ້ ່ າ: “ ເດອນຄ່ ກູ ບັຼ ດາວ ບ່ າວຄ່ ກູ ບຼັ ສາວ” 56

- ດ່ ງັຼ ຄາໍ ສຸພາສດິ ບູຮານລາວເວາົ້ ວ່ າ: “ ເກາົ້ ອດົ ເກາົ້ ເຍອ້ ນ ຫາກຊໄິ ດຕ້ ່ ອນຄາໍ ” - ດ່ ງັຼ ຄໍາສຸພາສດິ ບູຮານລາວເວາົ້ ວ່ າ: “ ຝົນຊຕິ ກົ ຟາ້ ແຈງ້ ຟາ້ ຊແິ ລງ້ ຟາ້ ມວົ ” - ດ່ ງຼັ ຄໍາສຸພາສດິ ບູຮານລາວເວາົ້ ວ່ າ: “ ອດົ ສມົ້ ຈ່ ງຶ ໄດກ້ ນິ ຫວານ ອດົ ທນົ ທານວຽກງານຈ່ ງຶ ແລວ້ ” - ເລນນິ ໄດເ້ ວາົ້ ວ່ າ: “ ຮຽນແລວ້ ຮຽນອກີ ຮຽນເລອ້ ຍໆໄປ ” -ວງົ ເລບັຼ : ໃຊໃ້ ຫຮ້ ູວ້ ່ າ: ຄາໍ ທ່ ຂີ ຽນໄວໃ້ ນເຄ່ ອງໝາຍນແີ້ ມ່ ນຄໍາຊແີ້ ຈງເພ່ ມີ ເຕມີ ໃສ່ ຄາໍ ເວາົ້ ຢ່ ູນອກວງົ ເລບຼັ ເຊ່ ງິ ຢ່ ູຂາ້ ງໜາ້ ຂອງ ມນັຼ . ໝາຍຄວາມວ່ າ: ຄາໍ ທ່ ຢີ ່ ູໃນເຄ່ ອງໝາຍນເີ້ ປຼັນຄໍາຊແີ້ ຈງເພ່ ມີ ເຕມີ ເພ່ ອເຮດຼັ ໃຫຄ້ ໍາເວາົ້ ກ່ ອນຢ່ ູນອກວງົ ເລບຼັ ນນັຼ້ ຈະ ແຈງ້ ຂນຶ້ ຕ່ ມ. ຕວົ ຢ່ າງ: ພະຍາງມອີ ກັຼ ສອນສູງເປັຼນຕວົ ແກນຜນຼັ ໄດແ້ ຕ່ 3 ສຽງ ຄ: + ສຽງທໍາມະດາ (ສຽງທ່ ບີ ່ ມໍ ໄີ ມຫ້ ຍງຼັ ) + ສຽງເອກສູງ (ສຽງທ່ ມີ ໄີ ມເ້ ອກ) + ສຽງໂທສູງ(ສຽງທ່ ມີ ໄີ ມໂ້ ທ) -ໝາຍລມຶ້ : ເຄ່ ອງໝາຍລມຶ້ ນໃີ້ ຊໝ້ າຍໄວກ້ ອ້ ງຄໍາເວາົ້ ເພ່ ອໃຫລ້ ມຶ້ ຄນຄກນຼັ ກບັຼ ຄໍາທ່ ຢີ ່ ູຂາ້ ງເທງິ ແຕ່ ບ່ ໍຂຽນຄາໍ ທ່ ຕີ ອ້ ງການໃຫ້ ເວາົ້ ຄນນນຼັ້ ອກີ ພຽງແຕ່ ໃຊໝ້ າຍລມຶ້ ແທນໄວ.້ ຕວົ ຢ່ າງ: ເx ປະສມົ xະ ເປັຼນ ເxະ ໂx ປະສມົ xະ ເປຼັນ ໂxະ Xາ ປະສມົ xໍໍ ເປຼັນ xໍາໍ ຄວາຍ ໂຕ ສອງແສນກບີ ໄກ່ ສອງພນຼັ ຫາ້ ຮອ້ ຍກບີ -ເຄ່ ອງໝາຍແລະອ່ ນໆ: ເຄ່ ອງໝາຍແລະອ່ ນໆ ນໃີ້ ຊໝ້ າຍໄວໃ້ ຫຖ້ ານະທ່ ກີ ລໍ ະນເີ ຂາົ້ ໃຈໄດໃ້ ນບດົ ເຊ່ ງິ ບ່ ໍຈາໍ ເປຼັນຈະເວາົ້ ໝດົ ກໄໍ ດຈ້ ່ ງຶ ຕອ້ ງ ໄດໃ້ ຊເ້ ຄ່ ອງໝາຍນແີ້ ທນ. ຕວົ ຢ່ າງ: ທ່ ານໜຮູ ກຼັ ພູມສະຫວນຼັ ອະດດີ ປະທານປະເທດ, ທ່ ປີ ຶກສາກມົ ການເມອງສູນກາງພກັຼ ໄດລ້ ງົ ຢຽ້ ມຢາມປະຊາຊນົ ເມອງສອງຄອນ, ແຂວງສະຫວນຼັ ນະເຂດ. ທ່ ໜີ ຮູ ກັຼ ໆລໆ ໄດໂ້ ອລ້ ມົ ຫາຍບນັຼ ຫາກ່ ຽວກບຼັ ... ແລະ ອາດຈະໃຊເ້ ຄ່ ອງໝາຍນ(ີ້ ໆລໆ) ຄກບຼັ ...(ຈາໍ້ ...)ໃນຂໍທ້ 7ີ . -ເຄ່ ອງໝາຍໝາຍຊໍາ້ : ເຄ່ ອງໝາຍຊາໍ້ ນໃີ້ ຊໝ້ າຍໃນທາ້ ຍຄໍາ ເພ່ ອໃຫຮ້ ູວ້ ່ າຄາໍ ທ່ ຢີ ່ ູທາງເບອ້ ງໜາ້ ເຄ່ ອງໝາຍນຕີ້ ອ້ ງໄດເ້ ວາົ້ ຄນອກີ ເທ່ ອໜ່ ງຶ ໝາຍຄວາມວ່ າ: ບ່ ໍຢາກຂຽນຄໍານນຼັ້ ສອງເທ່ ອ. ຕວົ ຢ່ າງ: - ພວກເຮາົ ຕອ້ ງໄປໂຮງຮຽນທຸກໆມ ້ ຍກົ ເວນັຼ້ ວນັຼ ເສາົ ແລະ ອາທດິ . - ຂອ້ ຍໄປເຕະບານເລອ້ ຍໆ. 57

- ພວກເຮາົ ອອກແຮງງານທຸກໆ ຕອນແລງວນຼັ ພຸດ. - ນາງເປັຼນຄນົ ງາມແທໆ້ . - ລາວໄປຕະຫາດແຕ່ ເຊາົ້ ໆ. - ພວກເຂາົ ກນິ ເຂາົ້ ພອ້ ມໆ ກນຼັ . + ກດິ ຈະກາໍ : ນາໍ ໃຊເ້ ຄ່ ອງໝາຍວກັຼ . ອຸ ປະກອນ ຂຄໍ້ ວາມທ່ ຂີ ຽນ ວທິ ດີ ໍາເນນີ ແບ່ ງນກຼັ ຮຽນອອກເປຼັນ 5 ກ່ ຸມ ແລະຢາຍບດົ ຂຽນໃຫແ້ ຕ່ ລະກ່ ຸມ. ຂຄໍ້ ວາມທ່ ຂີ ຽນມດີ ່ ງຼັ ນ:ີ້ * ຈ່ ງົ ໃສ່ ເຄ່ ອງໝາຍວກຼັ ເຂາົ້ ໃນບດົ ຕ່ໄໍ ປນໃີ້ ຫຖ້ ກຕອ້ ງ. -ໃນພາສາລາວເຮາົ ໃນຄາໍ ໜ່ ງຶ ມກັຼ ມຄີ ວາມໝາຍໄວຍາກອນຫາຍ ຢ່ າງ ໝາຍຄວາມວ່ າ ຄາໍ ດຽວເປຼັນ ໄດຫ້ າຍປະເພດຄາໍ ກບັຼ ເປັຼນຕນົ້ ເປັຼນຄໍາຕ່ ໍ ຄໍາສໍາທານໄດ້ ໃນປະໂຫຍກທ່ ວີ ່ າ ຂອ້ ຍເຫນຼັ ກບຼັ ຕາ ເປຼັນຄໍາກາໍ ມະຄາໍ ກລິ ຍິ າໄດ.້ ໃນປະໂຫຍກທ່ ວີ ່ າ ປານໃດຊກິ ບຼັ ເປັຼນຄໍາຄຸນນາມຄໍາວເິ ສດໄດ.້ -ນກັຼ ວທິ ະຍາສາດໄດຢ້ ຼັງ້ ຢນແລວ້ ວ່ າ: ໃນຄວນຼັ ຢາສູບມທີ າດເຄມຫີ າຍກວ່ າ 4000 ຊະນດິ ໃນນັຼ້ ມີ ສານທ່ ພີ າໃຫຄ້ ນົ ຢ່ ູອອ້ ມຂາ້ ງ ແລະ ຜູສ້ ູບຄວນັຼ ເປັຼນມະເຮງຼັ ຫາຍຊະນດິ ສານນໂິ ກຕນິ ກເໍ ປັຼນສານໜ່ ງຶ ທ່ ສີ ໍາ ຄນັຼ ໃນຄວນຼັ ຢາສູບມນຼັ ເປຼັນສານເສບຕດິ ເຊ່ ງິ ເຮດັຼ ໃຫຜ້ ູທ້ ່ ສີ ູບແລວ້ ຢາກສູບຕ່ ມອກີ ເລອ້ ຍເພ່ ອຕ່ ສໍ ູກ້ ບັຼ ບນຼັ ຫາ ສຸຂະພາບອນັຼ ເກດີ ຈາກຄວນຼັ ຢານີ້ ອງົ ການອະນາໄມໂລກໄດມ້ ໂີ ຄງການຢາສູບ ຫ ສຸຂະພາບຂນຶ້ ເພ່ ອ ສງັຼ ຄມົ ມະນຸດ ແລະ ປະຊາໂລກທງຼັ ຫາຍ ໄດປ້ ່ ຽນແບບແຜນ ການດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ແບບໃໝ່ ໃນສງຼັ ຄມົ ທ່ ີ ປາສະຈາກຄວນັຼ ຢາສູບ ຈດຸ ປະສງົ ຂອງໂຄງການນີ້ ເພ່ ອປອ້ ງກນຼັ ແລະ ຫຸດຜ່ ອນພະຍາດ ລວມທງັຼ ການ ເສຍຊວີ ດິ ຈາກການສູບຢາສູບ. 3. ພະຍນັຼ ຊະນະ ແລະ ສະຫະ. ກ. ພະຍນຼັ ຊະນະ. * ພະຍນັຼ ຊະນະແມ່ ນຫຍງຼັ ? ພະຍນຼັ ຊະນະແມ່ ນ: ຕວົ ອກຼັ ສອນໝວດໜ່ ງຶ ທ່ ເີ ອາົ ສຽງຂອງຕນົ ໄປເປຼັນພນ້ ສຽງຂອງຄາໍ ເວາົ້ , ພະຍນັຼ ຊະນະທງຼັ ໝດົ ມ:ີ 33 ຕວົ ແລະ ແບ່ ງອອກເປັຼນ 3 ປະເພດຄ: ແຜນວາດແບ່ ງພະຍນັຼ ຊະນະ ພະຍນຼັ ຊະນະ ມີ 3 ປະເພດ ພະຍນຼັ ຊະນະເຄາົ້ ພະຍນັຼ ຊະນະຄວບ + ພະຍນັຼ ຊະນະເຄາົ້ . ພະຍນັຼ ຊະນະປະສມົ + ພະຍນັຼ ຊະນະປະສມົ . 58

+ ພະຍນັຼ ຊະນະຄວບ. + ພະຍນັຼ ຊະນະເຄາົ້ . ພະຍນຼັ ຊະນະເຄາົ້ ແມ່ ນພະຍນຼັ ຊະນະຕວົ ເດມີ ທ່ ຍີ ງັຼ ບ່ ທໍ ນັຼ ໄດປ້ ະສມົ ກບຼັ ພະຍນຼັ ຊະນະຕວົ ອ່ ນ. ພະຍນຼັ ຊະນະເຄາົ້ ມ:ີ 27 ຕວົ ຄ: ກ, ຂ, ຄ, ງ, ຈ, ສ, ຊ, ຍ, ດ, ຕ,................ ພະຍນັຼ ຊະນະເຄາົ້ ໄດແ້ ບ່ ງອອກເປັຼນ 3 ໝວດຄ: ພະຍນັຼ ຊະນະເຄາົ້ ມີ 3 ໝວດ ອກຼັ ສອນສູງ ອກັຼ ສອນຕ່ າໍ ອກັຼ ສອນກາງ - ໝວດອກຼັ ສອນສູງ ມີ 6 ຕວົ ຂ ສ ຖ ຜ ຝ ຫ ແລະ ອກີ ປະສມົ 6 ຕວົ . - ໝວດອກຼັ ສອນມີ 8 ຕວົ : ກ ຈ ດ ຕ ບ ປ ຢ ອ. - ໝວດອກຼັ ສອນຕ່ າໍ 13 ຕວົ : ຄ ງ ຊ ຍ ທ ນ ພ ຟ ມ ຮ ຣ ວ ລ. +ພະຍນຼັ ຊະນະປະສມົ . ພະຍນຼັ ຊະນະປະສມົ ແມ່ ນ: ພະຍນຼັ ຊະນະເຄາົ້ ສອງຕວົ ເອາົ ມາປະສມົ ກນຼັ ໃຫເ້ ປັຼນຕວົ ດຽວເຊ່ ງິ ລວມມີ 6 ຕວົ ດວ້ ຍກນັຼ , ແຕ່ ລະຕວົ ຕງຼັ້ ຕນົ້ ດວ້ ຍຕວົ ຫ ທ່ ເີ ປັຼນອກຼັ ສອນສູງ ແລວ້ ເອາົ ອກຼັ ສອນຕ່ າໍ 6 ຕວົ ມາປະສມົ ໃສ່ ຄ: ງ ຍ ນ ມ ວ ລ ດ່ ງຼັ ນ:ີ້ ແຜນວາດ. ງ ຍ ຫ+ ນ ມ ລ ວ ຫ ປະສມົ ງ ເປັຼນ ຫງ 59 ຕວົ ຢ່ າງ: ເຫງນັຼ , ເຫງາົ ຫງອຍ, ແຫງນ.

ຫ ປະສມົ ຍ ເປັຼນ ຫຍ ຕວົ ຢ່ າງ: ຫຍາ້ , ຫຍຸງ້ , ຫຍງັຼ ກ ຫ ປະສມົ ນ ເປັຼນ ຫນ (ໜ) ຕວົ ຢ່ າງ: ໜາ, ໜກັຼ , ໜ່ ວງ, ແໜນ້ . ຫ ປະສມົ ມ ເປັຼນ ຫມ(ໝ) ຕວົ ຢ່ າງ: ໝາ, ໝອນ, ໝວກ, ໝາກ. ຫ ປະສມົ ລ ເປັຼນ ຫລ(ຫ) ຕວົ ຢ່ າງ: ຫງຼັ , ຫອນ. ຫ ປະສມົ ວ ເປັຼນ ຫວ ຕວົ ຢ່ າງ: ຫວ,ີ ຫວງຼັ , ຫວ່ າງ. + ພະຍນັຼ ຊະນະຄວບ. ພະຍນັຼ ຊະນະຄວບແມ່ ນພະຍນັຼ ຊະນະສອງຕວົ ໄປນາໍ ກນັຼ ແຕ່ ອອກສຽງທງັຼ ສອງຕວົ ສະເໝກີ ນຼັ . ພະຍນຼັ ຊະນະ ຄວບທ່ ໃີ ຊໃ້ ນພາສາລາວມຕີ ວົ ວ, ຣ, ລ ໃນພາສາລາວໃຊແ້ ຕ່ ຕວົ ວ ສ່ ວນຕວົ ຣ ແລະ ຕວົ ລ ແມ່ ນໃຊກ້ ບຼັ ພາສາ ຕ່ າງປະເທດ. ເຊ່ ນັຼ : ກ ກບັຼ ວ ຄວບກນຼັ ເປັຼນ ກວ ຕວົ ຢ່ າງ: ແກວ່ ງໄກວ, ກວາງ, ກວາ້ ນ. ຂ ກບັຼ ວ ຄວບກນັຼ ເປັຼນ ຂວ ຕວົ ຢ່ າງ: ຂວານ, ແຂວງ, ໄຂວ່ . ຄ ກບັຼ ວ ຄວບກນັຼ ເປັຼນ ຄວ ຕວົ ຢ່ າງ: ຄວາມ, ຄວາຍ, ແຄວນ້ . ງ ກບັຼ ວ ຄວບກນຼັ ເປັຼນ ງວ ຕວົ ຢ່ າງ: ງມົ ງວາຍ, ງວາກ. ສ ກບຼັ ວ ຄວບກນັຼ ເປັຼນ ສວ ຕວົ ຢ່ າງ: ສວ່ ານສນົ , ສວາຍ, ສວ່ າງ. ປ ກບຼັ ວ ຄວບກນັຼ ເປັຼນ ປວ ຕວົ ຢ່ າງ: 60

ປລາສະຕກິ ຝຣ ຝ ກບຼັ ຣ ຄວບກນຼັ ເປັຼນ ຕວົ ຢ່ າງ: ຝຣ່ ງັຼ . ພະຍນັຼ ຊະນະ 33 ຕວົ ມໜີ າ້ ທ່ ເີ ປັຼນຕວົ ແກນ ແລະ ຕວົ ສະກດົ ຄ: ພະຍນັຼ ຊະນະ 33 ຕວົ ໜາ້ ທ່ ຕີ ວົ ແກນ 25 ໜາ້ ທ່ ຕີ ວົ ສະກດົ 8  ພະຍນັຼ ຕວົ ແກນລວ້ ນໆ ມີ 25 ຕວົ ຄ: ຂ ຄ ຈ ສ ຊ ຕ ຖ ທ ປ ຜ ຝ ພ ຢ ຣ ລ ຫ ອ ຫງ ຫຍ ໜ ໝ ຫ ຫວກ ພະຍນຼັ ຊະນະເປັຼນຕວົ ແກນ ແລະ ຕວົ ສະກດົ ມີ 8 ຕວົ ຄ: ກ ດ ບ ນ ວ ຍ ງ ມ. -ຕວົ ສະກດົ ໄກແ້ ບ່ ງອອກເປຼັນ 2 ຊະນດິ ຄ: * ສະກດົ ເປັຼນ 5 ຕວົ ຄ: ນ ວ ຍ ມ ງ. * ສະກດົ ຕາຍມີ 3 ຕວົ ຄ: ກດບ. *ແຜນວາດຕວົ ສະກດົ ຕວົ ສະກດົ ມີ 2 ຊະນດິ ສະກດົ ເປັຼນ 5 22 ສະກດົ ຕາຍ 3 61

 ຕວົ ສະກດົ ເປັຼນແມ່ ນ ຕວົ ສະກດົ ທ່ ສີ າມາດຜນຼັ ສຽງໄປຕາມວນັຼ ນະຍຸດໄດມ້ ທີ ງຼັ ໝດົ ຈາໍ ນວນ 5 ຕວົ . ຕວົ ຢ່ າງ: ໃນ 5 ຕວົ ສະກດົ ເປຼັນ. ກາ້ ງ, ກວ້ ຍ, ກ່ ນິ , ກອ້ ມ, ກາ້ ວ.  ຕວົ ສະກດົ ຕາຍ: ແມ່ ນຕວົ ສະກດົ ທ່ ຜີ ນຼັ ສຽງໄປຕາມວນຼັ ນະຍຸດໄດບ້ ່ໄໍ ດຄ້ ບົ ຖວ້ ນທຸກຕວົ ລວມມທີ ງັຼ ໝດົ ສາມຕວົ ຄເ ກ ດ ບ. ຕວົ ຢ່ າງ: ກກຼັ , ກດັຼ , ກບັຼ . ກດິ ຈະກາໍ ແຂ່ ງຂນັຼ ກນຼັ ຊອກພະຍາງຕ່ າງໆ ອຸ ປະກອນ ບດົ ກອນ 2 ບາດ ເຈຍ້ ສດໍ ໍາ. ບດົ ກອນ + ຢ່ ູໃນຂງົ ເຂດນນັຼ້ ສດັຼ ສ່ ງິ ກມໍ ຫີ າຍ ມງີ ວົ ຄວາຍທງັຼ ໝູ ໝກູ ະທງິ ເຍອງແບ້ ກວາງຟານມາ້ ມ່ ງັຼ ອແໍ ອເຕມຼັ ດງົ ກວາ້ ງ ໝເູ ໝນັຼ້ ຄ່ າງທະນີ ມທີ ງັຼ ເສອແຮດຊາ້ ງ ໝໝີ ລູ ງິ ເຫງນັຼ + ກະຕ່ າຍແລນລ່ ນິ ລີ້ ເຕ່ າົ ກະແຕແມງໄມ ້ ຍຸງຍອງຮອ້ ງສ່ ງົ ຝູງກະເລນັຼ ງເູ ຫອມ ໄກໆພຸ ນ້ ຄບັຼ ປ່ າດງົ ດ່ ານໄມ ້ ສະເນອນກອ້ ງໄກ່ ຂນັຼ . ຂ. ສະຫະ. ສະຫະ ສະຫະແມ່ ນເຄ່ ອງປະກອບໃສ່ ພະຍນຼັ ຊະນະເພ່ ອອ່ ານໃຫອ້ ອກສຽງຕາມຄວາມຮຽກຮອ້ ງຕອ້ ງການ, ປະກອບມີ 3 ຊະນດິ ໃຫຍ່ ຄ: -ແຜນວາດສະຫະ ສະຫະມີ 3 ຊະນດິ ສະຫະເຄາົ້ 9 ສະຫະປະສມົ 15 ສະຫະພເິ ສດ 4 62

+ ສະຫະເຄາົ້ + ສະຫະປະສມົ + ສະຫະພເິ ສດ. + ສະຫະເຄາົ້ : ສະຫລະເຄາົ້ ແມ່ ນສະຫະເດມີ ທ່ ບີ ່ ທໍ ນຼັ ປະສທົ ກບຼັ ສະຫະຕວົ ອ່ ນ ຫ ເວາົ້ ອກີ ຢ່ າງໜ່ ງຶ ແມ່ ນສະຫະທ່ ມີ ເີ ຄ່ ອງໝາຍ 1 ຮູບ ແທນ 1 ສຽງ ນນັຼ້ ເອງ ສະຫະເຄາົ້ ມີ 9 ຕວົ ຄ: Xະ xາ xໍິ xໍີ xໍຶ xໍຸ ໂx ເx xໍໍ +ສະຫະປະສມົ : ແມ່ ນສະຫະທ່ ມີ ເີ ຄ່ ອງໝາຍ 2 ຮູບຂນຶ ໄປ ເຊ່ ງິ ໄດມ້ າຈາກສະຫະເຄາົ້ ປະສມົ ກບັຼ ສະຫະເຄາົ້ , ບາງອນັຼ ປະສມົ ກບັຼ ພະຍນັຼ ຊະນະບາງຕວົ ທ່ ໃີ ຊເ້ ປຼັນຮູບສະຫະເຊ່ ນັຼ : ວ ອ ຍ ສະຫະປະສມົ ມທີ ງັຼ ໝດົ 15 ຕວົ ຄ: Xໍຶ xໍ xໍູ ເxໍອ ເxໍຶອ ເxະ ແxະ ໂxະ ເxາະ ເxໍິ ເxໍີ ເxຍ ເxຍະ xໍວົ xໍວົ ະ + ສະຫະພເິ ສດ: ສະຫະພເິ ສດ ແມ່ ນສະຫະປະສມົ ຊະນດິ ໜ່ ງຶ ເຊ່ ງິ ໄດມ້ າດວ້ ຍການເອາົ ສະຫະອະ ປະສມົ ກບຼັ ຕວົ ສະກດົ ຍ ມ ວ . ສະຫະພເິ ສດມີ 4 ຕວົ ຄ: ໄX ໃx ເxໍົາ xໍາໍ ສະຫະພເິ ສດມີ 4 ຕວົ ໄx ໃx ເ xໍາົ xໍໍາ ສະຫະພເິ ສດບສໍ າມາດໃສ່ ຕວົ ສະກດົ ໄດ້ ເພາະມສີ ຽງສະກດົ ໃນຕວົ . ສະຫະເຄາົ້ , ສະຫະປະສມົ ແລະ ສະຫະພເິ ສດ ດ່ ງຼັ ກ່ າວເມ່ ອປະກອບກບຼັ ພະຍນັຼ ຊະນະຈະມຕີ ໍາແໜ່ ງ( ທ່ ຕີ ງຼັ້ )ແຕກຕ່ າງກນຼັ ດ່ ງຼັ ນ:ີ້  ທ່ ຕີ ງຼັ້ ທ່ ຢີ ່ ູຫນາ້ ຕວົ ຢ່ າງ: ເພ, ໂທ, ໂຕະ....  ຢ່ ູເທງິ ຕວົ ຢ່ າງ: ໜ່ ໍ, ເລກທ,ີ ໝາກອ,ຶ ອດຼັ ຕະປ...  ຢ່ ູລ່ ຸມ ຕວົ ຢ່ າງ: ໜ,ູ ໝ,ູ ນາໍ້ ພຸ....  ຢ່ ູໜາ້ -ຢ່ ູເທງິ ຕວົ ຢ່ າງ: ສະເໜ,ີ ຂເີ້ ທ.ິ .. 63

 ຢູໜາ້ -ຢ່ ູຫງຼັ ຕວົ ຢ່ າງ: ເຕະບານ, ແຕະຕອ້ ງ, ໂຕະ, ເບາະລດົ , ເກຍລດົ ...  ຢ່ ູເທງິ -ຢ່ ູຫງັຼ ຕວົ ຢ່ າງ: ຕວົ ະຍວົ ະ, ດໍາກ່ າໍ ... ກດິ ຈະກາໍ ຂຽນຄໍາສບັຼ ອຸປະກອນ ເຈຍ້ ຂາວ, ບກິ , ບດົ ຂຽນ. ວທິ ດີ າໍ ເນນີ : - ໃຫນ້ ກຼັ ຮຽນຂຽນຄາໍ ເວາົ້ ຫ ຄາໍ ສບັຼ ທ່ ມີ ສີ ະຫະເຄາົ້ ຢ່ ູນາໍ ໃຫໄ້ ດ້ 20 ຄໍາ ແລະຂຽນຄໍາທ່ ມີ ສີ ະຫະປະສມົ ຢ່ ູນາໍ ໃຫ້ ໄດ້ 20 ຄາໍ . - ຈ່ ງົ ອ່ ານປະໂຫຍກ ແລະ ກ່ ຸມຄໍາລ່ ຸມນີ້ ແລວ້ ຂດີ ອອ້ ມຄາໍ ທ່ ມີ ສີ ະຫະເຄາົ້ ແລະ ຂດີ ອອ້ ມຄໍາທ່ ມີ ສີ ະຫະປະສມົ ເວລາມຄີ ່ າແກ່ ການຮ່ າໍ ຮຽນ, ໃນນາໍ້ ມປີ າໃນນາມເີ ຂາົ້ , ທາ້ ວຄາໍ ໄປເກອໝຢູ ່ ູຫວົ ນາລາວເຫນຼັ ເສອຂບົ ງວົ ຢ່ ູຫວົ ປ່ າ, ເມ່ ອກນິ ເຂາົ້ ບ່ ເໍ ວາົ້ ຄາໍ ເຮ.ິ 64

ບທົ ີ 2 ວະຈວີ ພິ າກ 1. ຄວາມໝາຍຂອງວະຈວີ ພິ າກ. ວະຈວີ ພິ າກ ແມ່ ນການໄຈແ້ ຍກຄາໍ ເວາົ້ ອອກເປຼັນແຕ່ ລະຊະນດິ , ແຕ່ ລະປະເພດ ແລະ ແຕ່ ລະລກັຼ ສະນະຂອງຄາໍ ເວາົ້ ໃນພາສາລາວ ໝາຍຄວາມວ່ າ: ຊ່ ຂອງຄາໍ ເວາົ້ ແຕ່ ລະຄາໍ ນນຼັ້ ມນຼັ ແຕກຕ່ າງກນຼັ ແນວໃດ? ເຊ່ ງິ ລາຍລະອຽດຈະໄດສ້ ະເໜີ ໃນຕ່ ໍໄປນ:ີ້ ກດິ ຈະກາໍ ໄຈແ້ ຍກຄາໍ ເວລາກາໍ ນດົ 15 ນາທ.ີ ອຸປະກອນ ບດັຼ ຄາໍ ສບັຼ , ເຈຍ້ ຂາວ, ບກິ ... ວທິ ດີ າໍ ເນນີ ແບ່ ງນກຼັ ຮຽນອອກເປັຼນກ່ ຸມແລວ້ ຢາຍບດັຼ ຄາໍ ໃຫແ້ ຕ່ ລະກຸມ້ . ຄໃູ ຫຄ້ າໍ ຖາມ: ຈ່ ງົ ໄຈແ້ ຍກບດັຼ ຄໍາດ່ ງັຼ ກ່ າວ: ຕວົ ຢ່ າງ: ບດຼັ ຄາໍ ສບຼັ ຄາໍ ວ່ າ ກນຼັ ຢ່ ູໃນແຕ່ ລະປະໂຫຍກເຮດຼັ ໜາ້ ທ່ ເີ ປຼັນປະເພດຄໍາເວາົ້ ໃດແດ່ ? ເຮດຼັ ໜາ້ ທ່ ເີ ປັຼນຊະນດິ ຄໍາ ເວາົ້ ໃດແດ່ ? ແລະ ເຮດຼັ ໜາ້ ທ່ ເີ ປຼັນລກຼັ ສະນະຄໍາເວາົ້ ໃດແດ່ . ເຊ່ ນຼັ : ຂອ້ ຍເຄນກນັຼ ໃຫຄ້ ູບາ ເຮດຼັ ໜາ້ ທ່ ເີ ປຼັນຄໍານາມ. -.........................................ເຮດັຼ ໜາ້ ທ່ ເີ ປັຼນຄາໍ ແທນນາມ................................................ -.........................................ເຮດັຼ ໜາ້ ທ່ ເີ ປຼັນຄໍາຄຸນນາມ.................................................. -.........................................ເຮດັຼ ໜາ້ ທ່ ເີ ປັຼນຄາໍ ກາໍ ມະ..................................................... -.........................................ເຮດັຼ ໜາ້ ທ່ ເີ ປັຼນຄໍາອ່ ນໆຕາມຄູກາໍ ນດົ ...................................... -.........................................ຊະນດິ ແລະ ປະເພດຂອງຄາໍ ເວາົ້ . 2. ຊະນດິ ຄາໍ ເວາົ້ ໃນພາສາລາວ. ຄໍາເວາົ້ ໝາຍເຖງິ ສຽງທ່ ຄີ ນົ ເຮາົ ເວາົ້ ຈາກນຼັ , ສຽງທ່ ເີ ວາົ້ ຈາກນຼັ ນີ້ ໝາຍເຖງິ ສຽງທ່ ມີ ຄີ ວາມໝາຍໃດໜ່ ງຶ ເຊ່ ງິ ສາມາດ ເຂາົ້ ໃຈກນັຼ ໄດ.້ ຄໍາເວາົ້ ລາວເດມີ ເປັຼນຄໍາໂດດ( ຄໍາປ່ ຽວ) ເມ່ ອສງັຼ ຄມົ ມກີ ານຂະຫຍາຍຕວົ ສບັຼ ພາສາກມໍ ກີ ານປ່ ຽນແປງ, ເພ່ ນິ ຈ່ ງຶ ສາ້ ງຄາໍ ປະສມົ ນຂີ້ ນຶ້ ມາ. ໃນເບຕ້້ ນົ້ ໃຊພ້ ຽງຄໍາລາວເດມີ ຕ່ ມໍ າພາສາລາວພາສາລາວກໄໍ ດຮ້ ບຼັ ອດິ ທພິ ນົ ຈາກພາສາຕ່ າງ ຕະກຸນຫາຍພາສາ ດ່ ງັຼ ນນຼັ້ , ພາສາລາວຈ່ ງຶ ມຄີ າໍ ເວາົ້ ຫາຍຊະນດິ ເຊ່ ນັຼ : ຄໍາເຄາົ້ ແລະ ຄໍາປະສມົ .  ຄາໍ ເຄາົ້ . ຄໍາເຄາົ້ ແມ່ ນຄໍາທ່ ເີ ວາົ້ ຄໍາໜ່ ງຶ ທ່ ມີ ຄີ ວາມໝາຍຢ່ າງໜ່ ງຶ ມາແຕ່ ດງັຼ້ ເດມີ , ການຜນັຼ ສຽງ ຫ ຂຽນບາງຄໍາອາດຈະຄກນຼັ ແຕ່ ດາ້ ນຄວາມໝາຍບ່ ໍແມ່ ອນຼັ ດຽວກນຼັ ເຮາົ ຈາໍ ແນກໂດຍອາໄສຂໍຄ້ ວາມ ຫ ເນອ້ ໃນທ່ ກີ ່ ຽວຂອ້ ງກບັຼ ຄາໍ ເວາົ້ ເຊ່ ນັຼ ຄາໍ ວ່ າ: ຂນຼັ 65

+ ຂນຼັ ແມ່ ນຄາໍ ນາມທ່ ໝີ າຍເຖງິ ພະຍນຼັ ຊະນະ ເປຼັນຮູບແອວກ່ ວິ ດ່ ງັຼ ຂນັຼ . + ຂນຼັ : ແມ່ ຄໍາກລິ ຍິ າ ທ່ ໝີ າຍເຖງິ ສຽງຮອ້ ງຂອງໄກ່ ຜູ ້ ຫ ນກົ ເຂາົ ດ່ ງັຼ ໄກ່ .  ຄາໍ ເຄາົ້ ລາວເດມີ . ຄໍາເຄາົ້ ລາວເດມີ ແມ່ ນ: ຄໍາທ່ ເີ ປຼັນມລໍ ະດກົ ມາຈາກບນຼັ ພະບູລຸດລາວເຮາົ , ຄາໍ ລາວເດມີ ສ່ ວນຫາຍເປັຼນປ່ ຽວ ຫ ຄໍາ ໂດດມພີ ຽງພະຍາງດຽວເຊ່ ນັຼ : ດນິ , ນາໍ້ , ລມົ , ໄຟ, ເຮອນ, ຊານ, ບາ້ ນ, ຊ່ ອງງວົ , ຄວາຍ, ມາ້ ...ເປຼັນຕນົ້ .  ຄາໍ ເຄາົ້ ທ່ໄີ ດມ້ າຈາກພາສາບາລ-ີ ສນຼັ ສະກດິ . ພາສາບາລີ ແລະ ພາສາສນັຼ ສະກດິ ແມ່ ນພາສາທ່ ຊີ າວອນິ ເດຍສ່ ວນໃຫຍ່ ໃຊ້ ເປັຼນພາຫະນະຕດິ ຕ່ ໍ ສ່ ສານກນັຼ ລະຫວ່ າງຄນົ ໃນສງຼັ ຄມົ , ຊາວອນິ ເດຍພາກເໜອໃຊພ້ າສາສນຼັ ສະກດິ ສ່ ວນທາງພາກໃຕໃ້ ຊພ້ າສາບາລ.ີ ການບນັຼ ທກຶ ພະທໍາຄາໍ ສ່ ງຼັ ສອນຂອງສາດສະໜາພາມ(ຮນິ ດູ) ແລະ ສາດສະໜາພຸດກແໍ ມ່ ນໃຊພ້ າສາ 2 ຢ່ າງນ.ີ້ ນບຼັ ເປັຼນເວລາພນັຼ ປີທ່ ຊີ ນົ ຊາດລາວເຮາົ ເຄາົ ລບົ ນບັຼ ຖສາດສະໜາພາມ ແລະ ເວລາຕ່ ໍມາກໄໍ ດຮ້ ບັຼ ເອາົ ສາດສະໜາພຸດເຂາົ້ ມາ ນບຼັ ຖຕ່ ມອກີ . ກ່ ອນໜາ້ ນີ້ 7 ສະຕະວດຼັ , ນກຼັ ປາດລາວເຮາົ ໄດອ້ ງີ ໃສ່ ພາສາບາລ-ີ ສນຼັ ສະກດິ ເປັຼນຕນົ້ ແບບແລວ້ ສາ້ ງ ອກຼັ ສອນລາວຂນຶ້ ມາໃຊ້ ພວກເຮາົ ໄດໃ້ ຊໃ້ ນປຼັດຈບຸ ນັຼ , ຄຽງຄ່ ກູ ບັຼ ການໃຊຕ້ ວົ ອກຼັ ສອນເພ່ ນິ ຍງັຼ ນາໍ ເອາົ ຄາໍ ເວາົ້ ຂອງ 2 ພາສາ ນເີ້ ຂາົ້ ມາເປັຼນພນ້ ຖານຂອງພາສາລາວອກີ . ຕວົ ຢ່ າງ: ຄາໍ ເຄາົ້ ບາລີ ຄາໍ ເຄາົ້ ສນັຼ ສະກດິ ຄວາມໝາຍ ອກັຼ ຂະຫະ ອກັຼ ສອນ ໂຕໜງຼັ ສ ປຼັນຍາ ປັຼດຊະຍາ ຄວາມສະຫາດ ວຊິ າ ວທິ ະຍາ ຄວາມຮູ ້ ວດັຼ ຖຸ ວດຼັ ສະດຸ ສ່ ງິ ຂອງ ຈກັຼ ຂຸ ຈກຼັ ສຸ ຕາ ທກັຼ ຂນິ ທກຼັ ສນິ ທດິ ໃຕ ້ ສາມີ ສະຫວາມີ ຜວົ ພະລຍິ າ ພນັຼ ລະຍາ ເມຍ ອດິ ສາ ລດິ ສະຫຍາ ບງຼັ ບຽດ, ສຽດສີ ກາລະ ລກ ເວລາ, ຍາມ ລງັຼ ສີ ລດຼັ ສະໝີ ແສງ ອະທບິ າຍ ອະພປິ າຍ ເວາົ້ ໃຫເ້ ຂາົ້ ໃຈ ສກັຼ ກຸນາ ປຼັກສີ ນກົ ອກຼັ ຄີ ອກຼັ ຄະນີ ໄຟ ເຄຫາ ຄະຣຫຶ າ ເຮອນ ພກິ ຂຸ ພກິ ສຸ ຄບູ າ, ຍາຄູ 66

ປຸ ດຕະ ປຸ ດຕະຣະ ລູກ ນາລີ ສະຕຣີ ປິຕຸ ປິຕະຣຶ ຜູຍ້ ງິ ມາຕຸ, ມາຕາ ມາຕະຣຶ ພ່ ໍ ແມ່  ຄາໍ ປະສມົ . ຄໍາປະສມົ ແມ່ ນ ຄາໍ ທ່ ໄີ ດມ້ າຈາກການເອາົ ຄາໍ ເຄາົ້ ຫາຍຄໍາມາໂຮມເຂາົ້ ກນັຼ ເພ່ ອສາ້ ງເປຼັນຄາໍ ໃໝ່ . ການສາ້ ງຄາໍ ປະ ສມົ ນສີ້ ່ ວນຫາຍຈະແມ່ ນການເອາົ ຄໍາເຄາົ້ ລາວເດມີ ປະສມົ ກນຼັ ເອງ, ບາງເທ່ ອກເໍ ອາົ ຄາໍ ເຄາົ້ ລາວເດມີ ປະສມົ ກບັຼ ຄາໍ ເວາົ້ ມາ ຈາກພາສາອ່ ນ ຫ ຄາໍ ເຄາົ້ ມາຈາກພາສາອ່ ນປະສມົ ກນຼັ ເອງ. ຕວົ ຢ່ າງ:  ຄາໍ ເຄາົ້ ລາວເດມີ ປະສມົ ກນັຼ ເອງ. ຫອ້ ງ ປະສມົ ຮຽນ ເປັຼນ ຫອ້ ງຮຽນ ໄຟ ປະສມົ ຟາ້ ເປັຼນ ໄຟຟາ້ ທ່ າ ປະສມົ ເຮອ ເປຼັນ ທ່ າເຮອ ໄສ ້ ປະສມົ ເສອ ເປຼັນ ໄສເ້ ສອ ຫູ ປະສມົ ກວາງ ເປຼັນ ຫູກວາງ ກນິ ປະສມົ ເຂາົ້ ເປັຼນ ກນິ ເຂາົ້ ຫວົ ປະສມົ ໃຈ ເປຼັນ ຫວົ ໃຈ ລກູ ປະສມົ ນກົ ເປຼັນ ລູກນກົ ເສອ ປະສມົ ແມວ ເປັຼນ ເສອແມວ ແຂວ້ ປະສມົ ໄກ ້ ເປັຼນ ແຂວ້ ໄກ ້ ເປຼັນ ຊາ້ ງນາໍ້ ຊາ້ ງ ປະສມົ ນາໍ ້ ໄຖ ປະສມົ ນາ ເປັຼນ ໄຖນາ.  ຄາໍ ເຄາົ້ ລາວເດມີ ທ່ ເີ ປັຼນມຄີ ວາມໝາຍໃກຄ້ ຽງກນັຼ ມາປະສມົ ກນຼັ . ຕວົ ຢ່ າງ: ຍາດ ປະສມົ ຊງິ ເປັຼນ ຍາດຊງິ ສມົ ປະສມົ ສ່ ູ ເປຼັນ ສມົ ສ່ ູ ຫຍຸ ງ້ ປະສມົ ຍາກ ເປັຼນ ຫຍຸງ້ ຍາກ ເຈບຼັ ປະສມົ ປວດ ເປັຼນ ເຈບຼັ ປວດ ສ່ ງຼັ ປະສມົ ສອນ ເປັຼນ ສ່ ງັຼ ສອນ ສອບ ປະສມົ ເສງຼັ ເປຼັນ ສອບເສງັຼ 67

ກາ້ ປະສມົ ຫານ ເປັຼນ ກາ້ ຫານ ຢຽ້ ມ ປະສມົ ຢາມ ເປຼັນ ຢຽ້ ມຢາມ.  ຄາໍ ເຄາົ້ ລາວເດມີ ທ່ ເີ ປຼັນຄາໍ ດຽວກນັຼ ແລະ ມຄີ ວາມໝາຍຄກນັຼ ມາປະສມົ ກນຼັ . ຕວົ ຢ່ າງ: ດາໍ ປະສມົ ດໍາ ເປຼັນ ດາໍ ໆ ມ່ ວນ ປະສມົ ມ່ ວນ ເປຼັນ ມ່ ວນໆ ຊາ້ ປະສມົ ຊາ້ ເປຼັນ ຊາ້ ໆ ງາມ ປະສມົ ງາມ ເປຼັນ ງາມໆ ດີ ປະສມົ ດີ ເປັຼນ ດໆີ ໄວ ປະສມົ ໄວ ເປັຼນ ໄວໆ.  ຄາໍ ເຄາົ້ ລາວເດມີ ປະສມົ ຄາໍ ເຄາົ້ ມາຈາກພາສາບາລ-ີ ສນຼັ ສະກດິ ຫ ຄາໍ ເຄາົ້ ຈາກພາສາບາລ-ີ ສນຼັ ສະກດິ ປະສມົ ກບັຼ ຄາໍ ລາວເດມີ ກໄໍ ດ.້ ຕວົ ຢ່ າງ: ປະສມົ ບໍລສິ ຸດ ເປັຼນ ນາໍ້ ບໍລສິ ຸດ ນາໍ ້ ຈດິ ປະສມົ ໃຈ ເປຼັນ ຈດິ ໃຈ ລດົ ປະສມົ ໄຟ ເປຼັນ ລດົ ໄຟ ຫອ້ ງ ປະສມົ ການ ເປັຼນ ຫອ້ ງການ  ຄໍາເຄາົ້ ທ່ ຜີ ນຼັ ປ່ ຽນມາຈາກພາສາບາລ-ີ ສນັຼ ສະກດິ ມາປະສມົ ເຂາົ້ ກນັຼ ເຊ່ ງິ ປະຕບິ ດຼັ ຕາມຫກັຼ ການສນົ ທ.ິ ຕວົ ຢ່ າງ: ວທິ ະຍາ ປະສມົ ອາລະຍະ ໄດ້ ວທິ ະຍາໄລ ສຸ ຂະ ປະສມົ ອະພບິ ານ ໄດ້ ສຸຂະພບິ ານ ມະນະ ປະສມົ ອາຄາລະ ໄດ້ ວທິ ະຍາຄານ ມະຫາ ປະສມົ ອດັຼ ສະຈນຼັ ໄດ້ ມະຫດັຼ ສະຈນຼັ ອະນະ ປະສມົ ອດັຼ ສະຈນຼັ ໄດ້ ອະນາໄມ ນຣິ ະ ປະສມົ ເທສະ ໄດ້ ນລີ ະເທດເນລະເທດ ສງັຼ ປະສມົ ໂອສະຣະ ໄດ້ ສະໂມສອນ. 3. ປະເພດຄາໍ ເວາົ້ ໃນພາສາລາວ. ຄາໍ ເວາົ້ ໃນພາສາລາວລວມມເີ 7 ປະເພດຄ:  ຄາໍ ນາມ  ແທນນາມ 68

 ກາໍ ມະ ແທນນາມ ກາໍ ມະ  ຄຸນນາມ ເຊ່ ອມ  ເຊ່ ອມ  ຕ່ ໍ  ອຸທານ. *ແຜນວາດປະເພດຄໍາເວາົ້ ຄາໍ ນາມ ຄຸນນາມ ປະເພດຄາເວາົ ້້ ໃນພາສາລາວ ມີ 7 ປະເພດ ຕ່ ໍ ອຸທານ ກ. ຄາໍ ນາມ. ຄາໍ ນາມແມ່ ນ: ຄາໍ ຈາໍ ພວກທ່ ໃີ ຊເ້ ປັຼນຊ່ ທ່ ວົ ໄປທ່ ເີ ປັຼນຮູບປະທໍາ ແລະ ນາມມະທໍາ. ນາມທ່ ເີ ປັຼນຮູບປະທາໍ ເຊ່ ນຼັ : ງວົ , ຄວາຍ, ຄນົ , ນກົ , ດນິ , ນໍາ້ , ໂຕະ, ຕ່ ງັຼ , ແບ,້ ໝ,ູ ໝາ, ເປຼັດ, ໄກ່ ...ນາມທ່ ເີ ປັຼນນາມມະທາໍ ເຊ່ ນຼັ : ອາໍ ນາດ, ຈດິ ໃຈ, ຄວາມດ.ີ .. ຄໍານາມລວມມີ 5 ຊະນດິ ຄ:  ສາມນຼັ ນາມ.  ວສິ າມນຼັ ນາມ  ສະມຸຫະນາມລກັຼ ສະນະນາມ  ອາການນາມ. ສາມນຼັ ນາມ ຄາໍ ນາມມີ 5 ຊນດິ ວສິ າມນຼັ ນາມ ສະມຸຫະນາມ ລກັຼ ສະນະນາມ ອາການນາມ ສາມນຼັ ນາມ. 69

ສາມນຼັ ນາມແມ່ ນ: ຄໍາທ່ ເີ ປັຼນຊ່ ຂອງນາມທ່ ວົ ໄປບ່ ຈໍ າໍ ກດັຼ ເຊ່ ນັຼ ເ ປະເທດ, ເມອງ, ບາ້ ນ, ຄນົ , ສດັຼ , ນາໍ້ , ເຂາົ້້ , ເຮອນ...  ວສິ າມນຼັ ນາມ. ວສິ າມນັຼ ນາມແມ່ ນ: ແມ່ ນຈາໍ ພວກຄາໍ ທ່ ເີ ປັຼນຊ່ ສະເພາະຂອງຄນົ , ສດັຼ , ວດຼັ ຖຸສ່ ງິ ຂອງອນຼັ ໃດໜ່ ງຶ ເຊ່ ນັຼ : ດ່ ງັຼ ຄໍາວ່ າ ເມອງວຽງຈນັຼ , ປະເທດລາວ, ແມ່ ນາໍ້ ຂອງ, ນກົ ຍູງ, ຕນົ້ ຢາງ...  ສະມຸຫະນາມ: ສະມຸຫະນາມແມ່ ນ: ທ່ ຊີ ບີ້ ອກໝວດໝ່ ,ູ ຄະນະ, ຝູງ, ກອງ ເຊ່ ນັຼ : ໝ່ ນູ ກຼັ ຮຽນ, ຄະນະຜູແ້ ທນ, ກອງທະຫານ, ຝູງນກົ ...  ລກຼັ ສະນະນາມ: ລກັຼ ສະນະນາມແມ່ ນ: ຄາໍ ນາມທ່ ຮີ ຽກໃຊສ້ ະເພາະແຕ່ ລະຄໍາຕາມລກັຼ ສະນະຂອງມນຼັ ເຊ່ ນັຼ : ໜ່ ວຍ, ກາ້ ນ, ໃບ, ຄນຼັ , ຜນ, ແຜ່ ນ, ຫວົ , ດາງ... ຕວົ ຢ່ າງ: -ຖວ້ ຍ 2 ໃບ, ບກິ 3 ກາ້ ນ, ເບດຼັ 3 ຄນຼັ , ເສອ້ 5 ຜນ, ບ່ ວງຕກັຼ ແກງຈາໍ ນວນ 10 ກາ້ ນ, ປຶມ້ ອ່ ານ 15 ຫວົ ....  ອາການນາມ: ອາການນາມແມ່ ນ: ຄາໍ ທ່ ໄີ ດມ້ າຈາກການປະກອບການ ຫ ຄວາມ ໃສ່ ຂາ້ ງໜາ້ ກາໍ ມະ ແລະ ຄໍາຄຸນນາມເຊ່ ນັຼ : ການກນິ , ການໄປ, ການມາ, ການຮຽນ, ຄວາມດ,ີ ຄວາມງາມ, ຄວາມສະຫາດ... ຄາໍ ນາມນອກຈາກຈະເຮດຼັ ໜາ້ ທ່ ເີ ປັຼນຊ່ ເອນີ້ ຂອງຄນົ , ສດຼັ , ເຫດການ, ປະກດົ ການ, ວດັຼ ຖຸສ່ ງິ ຂອງຕ່ າງໆ ແລວ້ ໃນປະໂຫຍກຄໍານາມຍງຼັ ເຮດັຼ ໜາ້ ທ່ ີ ເປັຼນຄາໍ ຕວົ ຕງັຼ້ ແລະ ຄໍາປະກອບນາໍ ອກີ . ຕວົ ຢ່ າງ: ຄໍານາມເປຼັນຄໍາຕວົ ຕງັຼ້ - ນກຼັ ຮຽນຂຽນໜງັຼ ສ. - ນາຍຄອູ ະທບິ າຍບດົ ຮຽນ. - ຄວາຍໄຖນາ. - ຕໍາຫລວດກວດລດົ . - ຄນົ ເກອໄກ່ ໃນ 5 ປະໂຫຍກຂາ້ ງເທງິ ນໃີ້ ນຄໍາວ່ າ: ນກັຼ ຮຽນ, ນາຍຄູ, ຄວາຍ, ຕໍາຫວດ ແລະ ຄນົ ທ່ໄີ ດຂ້ ດີ ກອ້ ງນນຼັ້ ແມ່ ນມໜີ າ້ ທ່ ີ ເປັຼນຄໍານາມທງັຼ ເຮດຼັ ໜາ້ ທ່ ເີ ປັຼນຄໍາຕວົ ຕງຼັ້ . ຕວົ ຢ່ າງ: ຄໍານາມມໜີ າ້ ທ່ ເີ ປັຼນຄາໍ ປະກອບ. - ນກັຼ ຮຽນຂຽນໜງັຼ ສ - ນາຍຄອູ ະທບິ າຍບດົ ຮຽນ - ຄວາຍໄຖນາ - ຕໍາຫວດກວດລດົ - ຄນົ ເກອໄກ່ 70

ໃນ 5ປະໂຫຍກຂາ້ ງເທງິ ນີ້ ຄໍາວ່ າ: ໜງຼັ ສ, ບດົ ຮຽນ, ນາ, ລດົ ແລະ ໄກ່ ທ່ ຂີ ດີ ກອ້ ງນນັຼ້ ແມ່ ນ: ຄໍານາມແຕ່ ເຮດັຼ ໜາ້ ທ່ ເີ ປັຼນຄໍາປະກອບ ທ່ ຢີ ່ ູຂາ້ ງຫງຼັ . ຂ. ຄາໍ ແທນນາມ: ຄໍາແທນນາມແມ່ ນຄາໍ ທ່ ໃີ ຊແ້ ທນຄໍານາມຕ່ າງໆ ເພ່ ອບ່ ໃໍ ຫເ້ ວາົ້ ຫ ຂຽນຄນຄໍາເກ່ າົ ເຊ່ ນຼັ : ຂາ້ ພະເຈາົ້ , ຂອ້ ຍ, ລາວ ເພ່ ນິ , ພວກເຮາົ , ພວກເຈາົ້ , ພວກເຂາົ , ຕວົ , ຜູ,້ ທ່ ,ີ ອນັຼ , ເຊ່ ງິ , ໃຜ, ຜູໃ້ ດ, ອນຼັ ໃດ, ບາງ, ລາງດ ບາງຜ່ ອງ, ລາງຜ່ ອງ... ດ່ ງຼັ ນເີ້ ປຼັນຕນົ້ . ຄາໍ ແທນນາມນແີ້ ບ່ ງອອກເປຼັນ 2 ຊະນດິ ຄ: + ຄໍາແທນນາມບອກບູລຸດ + ຄາໍ ແທນນາມບອກຄຸນນາມ. ສະແດງໃນແຜນວາດ ຄາໍ ແທນນາມມີ 2 ຊະນດິ ແທນນາມບອກບູລຸດ ແທນນາມບອກ ຄຸນນາມ + ແທນນາມບອກບູລຸດ. ແທນນາມບອກບູລຸດ ມີ 3 ບູລຸດຄ: ບູລຸດ 3ມນັຼ ລາວ ເພ່ ນິ ແທນນາມບອກບູລຸດ ມີ 3 ບູລຸດ ບູລຸດ1 ຂອ້ ຍ ເຮາົ ບູລຸດ 2 ໂຕ ເຈາົ້ ກູ ສູ 71

 ບູລຸດທີ 1 . ແມ່ ນຄໍາສາໍ ລບຼັ ໃຊ້ ແທນຊ່ ຂອງຜູເ້ ວາົ້ ເອງ ເຊ່ ນຼັ : ຂອ້ ຍ, ຂາ້ ນອ້ ຍ, ຂາ້ ພະເຈາົ້ , ເຮາົ , ກ,ູ ກນັຼ ... ຕວົ ຢ່ າງ: -ຂອ້ ຍເປັຼນນກຼັ ຮຽນ -ຂາ້ ນອ້ ຍຂໍອະໄພ. -ຂາ້ ພະເຈາົ້ ຂໍລາຍງານ - ບູລຸດທີ 2. ແມ່ ນຄາໍ ສບັຼ ໃຊແ້ ທນຊ່ ຂອງຄນົ ຜູເ້ ວາົ້ ນາໍ ເຊ່ ນຼັ : ເຈາົ້ , ມງ, ທ່ ານ, ພວກເຈາົ້ , ພວກມງ, ພວກສູ, ພວກທ່ ານ, (ສູ)... ຕວົ ຢ່ າງ: - ເຈາົ້ ມາແຕ່ ໃສ? - ພວກທ່ ານມາປະຊຸມບ່ ໍ? - ສູຊໄິ ປເຕະບານຢ່ ູໃສ? - ມງມານາໍ ໃຜ? - ພວກເຈາົ້ ຊໄິ ປໃສ? - ພວກທ່ ານມານາໍ ກນຼັ ຈກຼັ ຄນົ ? - ພວກສູຕອ້ ງການຫຍງຼັ ? -ບູລຸດທີ 3. ແມ່ ນຄາໍ ສບັຼ ສາໍ ລບຼັ ໃຊແ້ ທນຊ່ ຂອງຄນົ , ສດຼັ , ວດຼັ ຖຸສ່ ງິ ຂອງຕ່ າງໆ ທ່ ເີ ວາົ້ ຮອດ ເວາົ້ ເຖງິ ເຊ່ ນຼັ : ມນັຼ , ລາວ, ເພ່ ນິ , ເຂາົ , ພວກມນຼັ , ພວກເພ່ ນິ , , ພວກເຂາົ ... ຕວົ ຢ່ າງ: - ລາວເປຼັນນກຼັ ຮຽນບ່ ໍ? - ພວກມນຼັ ມາວຽກຫຍງັຼ ? - ເພ່ ນິ ຊໄິ ປໃສ? - ມນັຼ ຕງັຼ້ ເກ່ ງຼັ ເນາະ. - ພວກເຂາົ ຈງຼັ ແມ່ ນເຮດຼັ ຄກຼັ ແທ.້ - ພວກເພ່ ນິ ເຕນຼັ້ ຄກຼັ ຫາຍ. + ແທນນາມບອກຄຸນນາມ. ຄໍາແທນນາມບອກຄຸນນາມ ມີ 5 ຊະນດິ ຄດ່ ງຼັ ນ:ີ້ ໃຊແ້ ທນຕວົ ໂດຍກງົ : ເຊ່ ນຼັ : ຜູ,້ ຕວົ , ທ່ ,ີ ອນັຼ , ເຊ່ ງິ ... ຕວົ ຢ່ າງ: - ຂອ້ ຍມກັຼ ມາ້ ຕວົ ແລ່ ນໄວ - ເພ່ ນິ ນຍິ ມົ ຄນົ ຜູເ້ ວາົ້ ມ່ ວນ. - ລາວຢາກກນິ ອາຫານທ່ ມີ ລີ ດົ ຊາດແຊບ. - ເຂາົ ຢາກໄດວ້ ທິ ະຍຸອນັຼ ມຄີ ຸນະພາບ. 72

- ພວກເຂາົ ຍາ້ ຍໄປຢ່ ູເຮອນ ເຊ່ ງິ ຫາກຕໍ ງັຼ້ ແລວ້ ໃຊເ້ ປັຼນຄາໍ ຖາມ: ເຊ່ ນັຼ : ໃຜ, ຜູໃ້ ດ, ອນຼັ ໃດ, ຢ່ ູໃສ, ຫຍງຼັ ... ຕວົ ຢ່ າງ: - ໃຜມຄີ ວາມສາມາດໄປໄປຮຽນດາ້ ນນ?ີ້ - ອນຼັ ນແີ້ ມ່ ນຂອງຜູໃ້ ດ? - ເຈາົ້ ຢາກໄດອ້ ນັຼ ໃດ? - ລາວພກັຼ ຢ່ ູໃສ? - ອາຫານຫກຼັ ລາວມກຼັ ກນິ ຫຍງັຼ ? ໃຊແ້ ທນຄາໍ ນາມ: ເຊ່ ນັຼ : ລາງ, ບາງ, ລາງພ່ ອງ, ບາງພ່ ອງ, ກນັຼ , ຕ່ າງ... ຕວົ ຢ່ າງ: - ຢ່ ູໃນຫອ້ ງຮຽນ ລາງຄນົ ຂຽນ, ລາງຄນົ ອ່ ານ. - ນກັຼ ກລິ າທງັຼ ຫາຍບາງພ່ ອງແລ່ ນ, ບາງພ່ ອງເຕນັຼ້ - ນກັຼ ສກຶ ສາທງຼັ ຫາຍຕ່ າງກຕໍ ງັຼ້ ໃຈຮຽນໜງຼັ ສ - ມວ້ ານນຂີ້ ອ້ ຍເຫນັຼ ລດົ ຕາໍ ກນຼັ ຢ່ ູຖະໜນົ . ໃຊແ້ ທນຄາໍ ນາມທ່ ຊີ ໃີ້ ຫເ້ ຫນັຼ ເຊ່ ນັຼ : ນ,ີ້ ນນຼັ້ , ຫນັຼ້ , ພຸນ້ , ພ.ີ້ .. ຕວົ ຢ່ າງ: - ນແີ້ ມ່ ນປຶມ້ ອ່ ານ - ນນັຼ້ ແມ່ ນປຶມ້ ຂຽນ - ຫນັຼ້ ແມ່ ນຫອ້ ງການ - ພຸນ້ ແມ່ ນຫອ້ ງປະຊຸມ - ພໂີ້ ຮງຮຽນສາທດິ ໃຊແ້ ທນຄາໍ ນາມທ່ ຊີ ໃີ້ ຫເ້ ຫນັຼ ເຊ່ ນຼັ : ໃຜ, ຜູໃ້ ດ, ໃສ, ອນຼັ ໃດ, ທ່ ໃີ ດ... ຕວົ ຢ່ າງ: - ວຽກນໃີ້ ຜເຮດຼັ ກໄໍ ດ້ - ຜູໃ້ ດເຮດຼັ ຫຍງຼັ ກຊໍ ່ າງ, ບ່ ໍຕອ້ ງສນົ ໃຈ. - ເຈາົ້ ຈະໄປໃສກຕໍ າມໃຈ - ສາໍ ລບຼັ ຂອ້ ຍເອາົ ອນຼັ ໃດກໄໍ ດ້ - ເຂາົ ວ່ າພກຼັ ທ່ ໃີ ດກໄໍ ດ້ ຄາໍ ແທນນາມນອກຈາກຈະເຮດຼັ ໜາ້ ທ່ ແີ ທນຄາໍ ທ່ ເີ ປັຼນຄາໍ ນາມດ່ ງຼັ ກ່ າວ ມາແລວ້ ນນຼັ້ ໃນປະໂຫຍກຄໍາແທນນາມ ຍງັຼ ເຮດຼັ ໜາ້ ທ່ ເີ ປັຼນຄໍາຕວົ ຕງັຼ້ ແລະ ຄໍາປະກອບ. *ເຮດັຼ ໜາ້ ທ່ ເີ ປັຼນຄາໍ ຕວົ ຕງຼັ້ : - ຂອ້ ຍຂຽນຈດົ ໝາຍ - ພວກເຮາົ ຮຽນໜງຼັ ສ - ເພ່ ນິ ບ່ໄໍ ດມ້ າ - ມອ້ ່ ນລາວຈະໄປວຽງຈນຼັ 73

*ເຮດຼັ ໜາ້ ທ່ ເີ ປັຼນຄາໍ ປະກອບ: - ພ່ ໍແມ່ ຮກຼັ ຂອ້ ຍຫາຍ - ນາຍຄູບ່ ໍມກຼັ ລາວ - ພວກເຮາົ ກຮໍ ກຼັ ແພງເພ່ ນິ ຄກນຼັ ຄ. ຄາໍ ກາໍ ມະ. ຄາໍ ກາໍ ມະແມ່ ນຄາໍ ທ່ ສີ ະແດງການເຄ່ ອນໄຫວ ແລະ ການກະທໍາຂອງຄໍານາມ ຫ ຄໍາແທນນາມ ເຊ່ ນຼັ : ກນິ , ນອນ , ໄປ, ມາ, ຮຽນ, ຂຽນ... ເພ່ ນິ ແຍ່ ງຄາໍ ກາໍ ມະຄໍາກາໍ ມະອອກເປັຼນ 2 ຊະນດິ ຄ: + ຄໍາກາໍ ມະຄບົ + ຄໍາກາໍ ມະຂາດ. ຄໍາກາໍ ມະມີ 2 ຊະນດິ ກາໍ ມະຄບົ ກາໍ ມະຂາດ  ຄາໍ ກາໍ ມະຄບົ . ແມ່ ນຄາໍ ກາໍ ມະທ່ ມີ ຄີ ວາມໝາຍຄບົ ຖວ້ ນໃນຕວົ ຂອງມນັຼ ເອງ ບ່ ໍຈາໍ ເປັຼນມຄີ າໍ ອ່ ນມາປະກອບເຂາົ້ ຂາ້ ງຫງຼັ ກເໍ ຂາົ້ ໃຈ ໄດ້ ເຊ່ ນຼັ : ນ່ ງັຼ , ນອນ, ຢນ, ແລ່ ນ, ບນິ , ຍ່ າງ... ຄໍາກາໍ ມະຄບົ ມີ 2 ພາກສ່ ວນ ຄາໍ ຕວົ ຕງັຼ້ ຄໍາກາໍ ມະຄບົ ຕວົ ຢ່ າງ: 74

- ມາ້ ແລ່ ນ - ແມວນ່ ງຼັ - ຄນົ ຢນ - ຄວາຍນອນ - ນກົ ບນິ - ນກັຼ ຮຽນຍ່ າງ.  ຄາໍ ກາໍ ມະຂາດ. ຄາໍ ກາໍ ມະຂາດແມ່ ນຄໍາກາໍ ມະທ່ ບີ ່ ໍມຄີ ວາມໝາຍຄບົ ຖວ້ ນໃນຕວົ ຈະຕອ້ ງມຄີ ໍາອ່ ນມາປະກອບເຂາົ້ ຂາ້ ງຫງັຼ ເພ່ ອ ຂະຫຍາຍ ຫ ອະທບິ າຍຕ່ ມອກີ ເຊ່ ນັຼ : ກນິ , ເຫນັຼ , ໄປ, ຂຽນ, ຢາກ, ຊນົ , ອ່ ານ, ... ຄໍາກາໍ ມະຂາດ ມີ 3 ພາກສ່ ວນ ຄໍາຕວົ ຕງຼັ້ ກາໍ ມະຂາດ ຄໍາປະກອບ ຕວົ ຢ່ າງ: - ຄນົ ກນິ ເຂາົ້ - ຂອ້ ຍເຫນຼັ ຜີ - ພ່ໄໍ ປນາ - ນກຼັ ຮຽນຂຽນໜງັຼ ສ - ລາວຢາກສມົ້ - ຄວາຍຊນົ ກນຼັ - ລາວຫວິ ນາໍ້ - ເອອ້ ຍຂອງຂອ້ ຍຂຽນຈດົ ໝາຍ ຄໍາກາໍ ມະ ນອກຈາກຈະເຮດັຼ ໜາ້ ທ່ ສີ ະແດງການເຄ່ ອນໄຫວ ແລະ ການກະທໍາຂອງຄາໍ ນາມ ຫ ຄາໍ ແທນນາມ ແລວ້ ຢ່ ູໃນປະໂຫຍກ ຄໍາກາໍ ມະຍງຼັ ເຮດັຼ ໜາ້ ທດີ ່ ງຼັ ນເີ້ ເປັຼນຄາໍ ກາໍ ມະຊ່ ວຍໃຫຄ້ າໍ ກາໍ ມະອ່ ນ, ຈາໍ ພວກນໄີ້ ດແ້ ກ່ ຄໍາ ຕອ້ ງ, ຄງົ ດ ຈະ, ພວມ, ໄດດ້ ຖກ, ໃຫ,້ ... ອາດຈະ ປະກອບຢ່ ູຂາ້ ງໜາ້ ຫ ຂາ້ ງຫງັຼ ຂອງຄໍາກາໍ ມະຫກຼັ ໂດຍອງີ ຕາມຈດຸ ປະສງົ ຂອງຜູໃ້ ຊ.້ ຕວົ ຢ່ າງ: - ເຈາົ້ ຕອ້ ງຫດັຼ ກາຍທຸກເຊາົ້ - ເພ່ ນິ ພວມສອນໜງັຼ ສ - ລາວຈະມາທ່ ນີ ີ້ 75

- ເຂາົ ເຈາົ້ ພວມຮບັຼ ປະທານຢ່ ູ - ທາ້ ວຈນຸ ຮຽນໄດດ້ ີ - ພວກເຮາົ ຄວນເອາົ ເປຼັນແບບຢ່ າງ. ງ. ຄຸນນາມ: ຄໍາຄຸນນາມແມ່ ນ: ຄາໍ ທ່ ໃີ ຊບ້ ອກລກັຼ ສະນະຂອງຄາໍ ນາມ, ຄໍາແທນນາມ, ຄາໍ ກາໍ ມະ ຫ ຄໍາຄຸນນາມດວ້ ຍກນຼັ ເຊ່ ນຼັ : ກວາ້ ງ, ແຄບ, ດ,ີ ຊ່ ວົ , ກມົ , ມນົ , ເຢັຼນ, ຮອ້ ນ, ດນົ , ໄວ, ຊາ້ , ໄກ, ໃກ.້ ..  ເພ່ ນິ ແບ່ ງຄາໍ ຄຸນນາມອອກເປັຼນ 17 ປະເພດຄ:  ບອກຂະໜາດ  ຊະນດິ  ຮູບ  ສີ  ສຽງ  ກ່ ນິ  ລດົ ຊາດ  ສໍາຜດຼັ  ອາການ  ເວລາ  ສະຖານທ່ ີ  ຈາໍ ນວນ  ຢນຢຼັນ  ຄວາມສງົ ໃສ  ປະຕເິ ສດ  ຄວາມຂານຮບຼັ  ຄວາມສາໍ ຄນັຼ .  ຄຸນນາມບອກຂະໜາດ. ເຊ່ ນັຼ : ກວາ້ ງ, ແຄບ, ໃຫຍ່ , ນອ້ ຍ, ສນຼັ້ , ຍາວ... ຕວົ ຢ່ າງ: - ນາໍ້ ຂອງກວາ້ ງ - ເສນຼັ້ ທາງແຄບ - ສໍດໍາສນັຼ້ . - ປາໃຫຍ່  ບອກຊະນດິ . ເຊ່ ນຼັ : ດ,ີ ຊ່ ວົ , ໜ່ ຸມ, ແກ່ , ເຖາົ້ ... ຕວົ ຢ່ າງ: - ຄນົ ດີ 76

- ຄນົ ຊ່ ວົ - ຜູໜ້ ່ ຸມ - ຜູເ້ ຖາົ້ - ຜູແ້ ກ່  ບອກຮູບ ເຊ່ ນຼັ : ກມົ , ແບບດ ສູງດ ຕ່ ໍາ, ມນົ ... ຕວົ ຢ່ າງ: - ໜ່ ວຍໂລກກມົ - ຕນົ້ ໄມສ້ ູງ - ລາວເປັຼນຄນົ ຕ່ ໍາ - ເຂາົ ເປັຼນຄນົ ໜາ້ ມນົ - ລາວຫາກເປຼັນຄນົ ແບບນນັຼ້ - ໜາ້ ຂອງເຂາົ ເປັຼນລ່ ຽມ  ບອກສ.ີ ເຊ່ ນັຼ : ດາໍ , ຂາວ, ແດງ, ເຫອງ, ແຫ,້ ຂຽວ... ຕວົ ຢ່ າງ: - ເສອ້ ລາວເປັຼນສດີ ໍາ - ເຈຍ້ ຂາວ - ແພແດງ - ໃບໄມເ້ ປັຼນສຂີ ຽວ - ໜາ້ ເຫອງ - ຜວິ ແຫລ້  ບອກສຽງ ເຊ່ ນັຼ : ຄ່ ອຍ, ແຮງ, ແຫບ, ມ່ ວນ, ດງຼັ ... ຕວົ ຢ່ າງ: - ເວາົ້ ດງຼັ - ຍນິ ຄ່ ອຍ - ສຽງແຫບ - ເພງມ່ ວນ - ເວາົ້ ແຮງ  ບອກກ່ ນິ ເຊ່ ນຼັ : ຫອມ, ເໝນັຼ , ຂວິ , ຄາວ, ກ່ ຸຍ... ຕວົ ຢ່ າງ: - ດອກໄມຫ້ ອມ - ຊນິ້ ເນ່ າົ ເໝນັຼ 77

- ປາຄາວ - ໃບໄມຂ້ ວິ  ບອກລດົ ຊາດ ເຊ່ ນຼັ : ເຜດຼັ , ເຄມັຼ , ສມົ້ , ຫວານ... ຕວົ ຢ່ າງ: - ແກງປາເຜດຼັ - ໝາກໄມສ້ ມົ້ - ປາແດກເຄມຼັ - ແກງຫວານ  ບອກອາການ ເຊ່ ນັຼ : ໄວ, ຊາ້ , ສະຫາດ, ໂງ່, ຄາ້ ນ... ຕວົ ຢ່ າງ: - ມາໄວ - ໄປຊາ້ - ຄນົ ສະຫາດ - ດ່ ງັຼ ຄນົ ໂງ່ - ຄນົ ຂຄີ້ າ້ ນ  ບອກສາໍ ຜດັຼ ເຊ່ ນັຼ : ຮອ້ ນ, ໜາວ, ເຢັຼນ, ອ່ ຸນ, ຊາ... ຕວົ ຢ່ າງ: - ອາກາດຮອ້ ນ - ນາໍ້ ກອ້ ນເຢັຼນ - ອາກາດໜາວ - ຮູສ້ ກຶ ອ່ ຸນ - ເຢຼັນຊາ  ບອກເວລາ ເຊ່ ນັຼ : ເຊາົ້ , ສວາຍ, ແລງ, ຄ່ າໍ , ບ່ າຍ, ມດ, ກ່ ອນ, ຫງັຼ , ຕວົ ຢ່ າງ: - ຍາມເຊາົ້ - ຕອນບ່ າຍ - ຟາ້ ມດ - ຕອນບ່ າຍ - ຍາມຄ່ າໍ - ຕອນເດກິ  ບອກສະຖານທ່ ີ 78

ເຊ່ ນຼັ : ໃກ,້ ໄກ, ໃຕ,້ ເໜອ, ລ່ ຸມ, ເທງິ ... ຕວົ ຢ່ າງ: - ໃກໂ້ ຮງຮຽນ - ໄກຕະຫາດ - ນອນລ່ ຸມ - ຂນຶ້ ເທງິ  ບອກຈາໍ ນວນ ເຊ່ ນັຼ : ໜ່ ງຶ , ສອງ, ໜອ້ ຍ, ຫາຍ, ດຽວ... ຕວົ ຢ່ າງ: - ໄກ່ ໂຕໜ່ ງຶ - ໝາສອງໂຕ - ປຶມ້ ຫາຍຫວົ - ຄນົ ໜອ້ ຍ  ບອກຄວາມຢນຢຼັນ ເຊ່ ນັຼ : ນ,ີ້ ນນຼັ້ , ຫນັຼ້ , ພຸນ້ , ຈງິ , ແທ,້ ຄກຼັ ... ຕວົ ຢ່ າງ: - ນແີ້ ມ່ ນປຶມ້ - ຫນັຼ້ ແມ່ ນຫພໍ ກຼັ - ໄປແທ້ - ຈ່ ງັຼ ແມ່ ນຄກັຼ ເນາະ - ຄວາມຈງິ ກແໍ ນວນນຼັ້  ບອກຄວາມສງົ ໃສ ເຊ່ ນັຼ : ຢ່ າງໃດ, ແນວໃດ, ໃຜ, ໃສ, ເຫດໃດ... ຕວົ ຢ່ າງ: - ເປຼັນຢ່ າງໃດ? - ໃຜມາຫນັຼ້ ? - ເຫດໃດ? - ເຂາົ ເປັຼນແນວໃດ? - ຈະເຮດຼັ ຢ່ າງໃດ?  ບອກປະຕເິ ສດ: ເຊ່ ນັຼ : ບ່ ໍ, ຢ່ າ, ຢ່ າຮ່ າວ... ຕວົ ຢ່ າງ: - ບ່ໄໍ ປດອກ - ຢ່ າຫາເລ່ ອງ - ຢ່ າຮ່ າວເວາົ້ ໂລເລ 79

 ບອກຂານຮບັຼ ເຊ່ ນັຼ : ເອ,ີ ອ, ເຈາົ້ , ແມ່ ນ, ໄດ,້ ຢ່ ູ... ຕວົ ຢ່ າງ: - ໄປບ່ ?ໍ ເອີ - ແມ່ ນບ່ ໍ? ແມ່ ນ - ຢ່ ູບ່ ?ໍ ຢ່ ູ - ເຈາົ້ ແມ່ ນຄນົ ລາວບ່ ?ໍ ເຈາົ້ - ເຈາົ້ ໃຫຂ້ ອຍໄດບ້ ່ ໍ? ໄດ້ - ລາວເປຼັນອາໍ ນວຍການບ່ ໍ? ອ.  ບອກຄວາມສາໍ ພນຼັ ເຊ່ ນັຼ : ຜູ,້ ຕວົ , ທ່ ,ີ ອນຼັ , ເຊ່ ງິ ... ຕວົ ຢ່ າງ: - ຂອ້ ຍມກັຼ ຄນົ ຜູເ້ ວາົ້ ມ່ ວນ - ຂອ້ ຍມກຼັ ຄນົ ທ່ ຂີ ຽນງາມ - ຂອ້ ຍມກຼັ ກນິ ອນັຼ ແຊບ ຄາໍ ຄຸນາມນອກຈາກຈະເຮດຼັ ໜາ້ ທ່ ຊີ ບີ້ ອກລກັຼ ສະນະຂອງປະເພດຄາໍ ຕ່ າງໆ ແລວ້ , ມນັຼ ຍງັຼ ເຮດັຼ ໜາ້ ທ່ ຂີ ະຫຍາຍ ຄວາມໝາຍຂອງປະເພດຄາໍ ຕ່ າງໆ ອກີ ດວ້ ຍ. ຂະຫຍາຍຄາໍ ນາມ: ເຊ່ ນັຼ : - ຫອ້ ງກວາ້ ງ - ປະຕູແຄບ - ໄມກ້ ມົ - ກອ້ ນຫນີ ມນົ - ແກງຈ່ າງ - ປາແດກແຈ່ ວເຜດັຼ ... ຂະຫຍາຍຄາໍ ແທນນາມ: ເຊ່ ນັຼ : - ຂອ້ ຍສູງ - ເຈາົ້ ຕ່ ໍາ - ລາວເຕຍ້ - ເຂາົ ດີ - ພວກເຈາົ້ ສະຫາດ - ມນັຼ ໂງ່ - ລາວງາມ - ເພ່ ນິ ເຖາົ້ ... 80

ຂະຫຍາຍຄາໍ ກາໍ ມະ ເຊ່ ນັຼ : - ເວາົ້ ຄ່ ອຍ - ປາກດງັຼ - ອ່ ານແຮງ - ຂຽນໄວ - ຍ່ າງຊາ້ - ກນິ ແຊບ - ນອນສະບາຍ... ຂະຫຍາຍຄາໍ ຄຸນນາມ ເຊ່ ນັຼ : - ໄວຫາຍ - ດແີ ທ້ - ນອ້ ຍກວ່ າ - ດງຼັ ພລິ ກຶ - ແຮງຫາຍ - ຊາ້ ແທ້ - ແຊບອ່ ຫີ .ີ ..  ເອາົ ໃຈໃສ່ : ຄໍາຄຸນນາມທ່ ເີ ຮດັຼ ໜາ້ ທ່ ຂີ ະຫຍາຍຄາໍ ປະເພດອ່ ນໆ ນນຼັ້ ສ່ ວນຫາຍຈະວາງຢ່ ູຂາ້ ງຫງັຼ , ແຕ່ ບາງເທ່ ອວາງຢ່ ູທາງໜາ້ ກມໍ .ີ ເຊ່ ນັຼ : - ເກອບຕາຍ - ແຕ່ ລະມ ້ - ທຸກຄນົ - ຈ່ ງຼັ ແມ່ ນງາມ... ຈ. ຄາໍ ເຊ່ ອມ: ຄໍາເຊ່ ອມ ແມ່ ນ: ຄາໍ ທ່ ໃີ ຊເ້ ຊ່ ອມລະຫວ່ າງ ຄໍາກບັຼ ຄາໍ , ຂຄໍ້ ວາມ ຫ ປະໂຫຍກ ເພ່ ອຊ່ ວຍຊແີ້ ຈງຄວາມໝາຍ ຂອງກ່ ຸມຄໍາວະລີ ຫ ປະໂຫຍກນນັຼ້ ໃຫແ້ ຈງ້ ຂນຶ້ ຕ່ ມ. ຕາມທາໍ ມະດາຄາໍ ເຊ່ ອມຈະຢ່ ູໜາ້ ຄໍານາມ, ແທນນາມ, ຫ ຄາໍ ກາໍ ມະ , ແຕ່ ຄໍາເຊ່ ອມຈາໍ ນວນໜ່ ງຶ ກຢໍ ່ ູໜາ້ ປະໂຫຍກ ຫ ທາ້ ຍປະໂຫຍກ. ຄາໍ ເຊ່ ອມມີ 2 ຊະນດິ : 81

ຄາໍ ເຊື່ ອມມີ 2 ຊະນດິ ບື່ ໍເຊື່ ອມຕດິ ເຊ່ື ອມຕດິ ຊະນດິ ບ່ ເໍ ຊ່ ອມຕດິ : ເຊ່ ນັຼ : ດູລາ, ດກູ ່ ອນ, ຂາ້ ແຕ່ , ແທແ້ ລວ້ , ລະບ,ໍ ຈ່ ງຼັ ແມ່ ນແລວ້ , ຈ່ ງຼັ ຊນັຼ້ ແຫລະ, ແທນ້ າ, ອ່ ຫີ ໄີ ດ່ ... ຊະນດິ ເຊ່ ອມຕດິ : ເຊ່ ນັຼ ເສູ, ຕາມ, ໃກ,້ ໄກດ ເທງິ , ຍງັຼ ... ຄໍາເຊ່ ອມທ່ ບີ ່ ໃໍ ຊເ້ ຊ່ ອມຕດິ ກບຼັ ຄໍາອ່ ນມໜີ າ້ ທ່ ເີ ປັຼນຄາໍ ຂນຶ້ ຕນົ້ ແລະ ໃຊເ້ ປັຼນຄໍາມອບທາ້ ຍປະໂຫຍກ. ຕວົ ຢ່ າງ: ຂາ້ ແຕ່ ສະມາຊກິ ທງຼັ ຫາຍ, ພວກເຮາົ ບ່ ໍບອກເພ່ ນິ ກບໍ ່ ໍມາຈ່ ງຼັ ຊນັຼ້ ແລວ້ . ນອກຈາກນນຼັ້ , ຍງັຼ ເປັຼນຄາໍ ໃຊເ້ ຊ່ ອມຕດິ ຄາໍ ນາມ, ເຊ່ ອມຕດິ ແທນນາມ ແລະ ເຊ່ ອມຕດິ ກາໍ ມະອກີ ດວ້ ຍ. ຕວົ ຢ່ າງ: - ທາ້ ວບຸນຕາພວມຍ່ າງຕາມທາງ - ເຮອນຂອງຂອ້ ຍຢ່ ູໃກໂ້ ຮງຮຽນ - ນແີ້ ມ່ ນຂອງຂວນັຼ ສໍາລບັຼ ເຈາົ້ - ເພ່ ນິ ມາເພ່ ອກ່ ວເຕອນ... ສ. ຄາໍ ຕ່ :ໍ ຄໍາຕ່ ໍ ແມ່ ນໃຊຕ້ ່ ໍຄາໍ ໜ່ ງຶ ໃສ່ ຄາໍ ອ່ ນ, ຂຄໍ້ ວາມໃດໜ່ ງຶ ໃສ່ ຂຄໍ້ ວາມອ່ ນ, ຕ່ ໍປະໂຫຍກໜ່ ງຶ ໃສ່ ປະໂຫຍກອ່ ນ, ເພ່ ອເຮດັຼ ໃຫເ້ ນອ້ ໃນຂອງຄໍາເວາົ້ ຫ ຂອງປະໂຫຍກຖກຕອ້ ງຕາມແນວຄດິ ທຢີ າກສະແດງອອກ: ຫ ອາດເວາົ້ ວາ້ : ຄໍາຕ່ ໍເພ່ ອເຮດັຼ ໃຫຄ້ ໍາເວາົ້ , ຂໍຄ້ ວາມຕ່ າງໆ ຫ ປະໂຫຍກກ່ ຽວເນ່ ອງກນຼັ . ຄາໍ ຕ່ ໍມຫີ າຍຄາໍ ເຊ່ ນັຼ : ກບັຼ , ແລະດ ແຕ່ , ຍອ້ ນ, ຈ່ ງຶ , ຈນົ , ກໍ ປານ, ສ່ ໍາ, ເພາະ, ເພາະວ່ າ, ບ່ ດໍ ່ ງັຼ ນນັຼ້ ... 82

ຄາໍ ຕ່ ໍມີ 3 ຢ່ າງ ຂຄໍ້ ວາມກບຼັ ປະໂຫຍກກບຼັ ຄາໍ ກບຼັ ຄາໍ ຂຄໍ້ ວາມ ປະໂຫຍກ ຕວົ ຢ່ າງ: +ຕ່ ຂໍ ຄໍ້ ວາມກບັຼ ຂຄໍ້ ວາມ: - ທາ້ ວບຸດທເິ ດດຮຽນໜງຼັ ສເກ່ ງຼັ ຈນົ ເສງຼັ ຈບົ ຊນັຼ້ ມດຼັ ທະຍມົ ປາຍ ແລວ້ ຈ່ ງຶ ສອບເສງັຼ ເຂາົ້ ຮຽນທ່ ີ ມະຫາວທິ ະຍາໄລ, ສ່ ວນທາ້ ວສຮີ ຽນໜງັຼ ສບ່ ເໍ ກ່ ງຼັ ຈ່ ງຶ ເສງັຼ ຂນຶ້ ຫອ້ ງບ່ ໍໄດ.້ - ທາ້ ວສມົ ພອນຫນີ້ ກລິ າຈນົ ເຫ່ ອໄຫອາບນາ້ ກຍໍ ງັຼ ບ່ ເໍ ຊາົ , ສ່ ວນທາ້ ວແດງຫນີ້ ໜອ້ ຍດຽວກເໍ ຊາົ . - ຖາ້ ວ່ າເຈາົ້ ບ່ໄໍ ປຂອ້ ຍກບໍ ່ ໍໄປເພາະວ່ າເຈາົ້ ເປັຼນຜູຊ້ ວນຂອ້ ຍ. - ຝົນຕກົ ແຮງຫາຍເພ່ ນິ ຈ່ ງຶ ມາບ່ໄໍ ດ.້ - ເມ່ ອຝົນຕກົ ຝູງນກົ ທງັຼ ຫາຍກເໍ ຂາົ້ ລຢີ້ ່ ູໃນຮງັຼ , ສ່ ວນຝູງລງີ ພາກນຼັ ນ່ ງຼັ ໜາວສ່ ນຼັ ຢ່ ູເທງິ ຕນົ້ ໄມ.້ - ເຈາົ້ ຈະໄປ ຫ ບ່ໄໍ ປ, ບ່ ໍດ່ ງຼັ ນນຼັ້ ຈະຖກໂທດ. +ຕ່ ປໍ ະໂຫຍກກບຼັ ປະໂຫຍກ: ຕວົ ຢ່ າງ: - ຂອ້ ຍອ່ ານບດົ ຮຽນແຕ່ ວ່ າລາວພດຼັ ຮອ້ ງເພງ - ຢາຊະນດິ ນກີ້ ນິ ກໄໍ ດສ້ ກັຼ ກໄໍ ດ້ - ລາວມກັຼ ກນິ ໝາກກວ້ ຍແຕ່ ຂອ້ ຍມກຼັ ກນິ ໝາກກຽ້ ງ - ລາວດໃີ ຈຫາຍເພາະລາວເສງັຼ ໄດທ້ 1ີ . - ລາວເບ່ ງິ ໜາ້ ຂອ້ ຍປານກບຼັ ວ່ າລາວບ່ ໍເຄຍີ ເຫນັຼ ຂອ້ ຍຈກັຼ ເທ່ ອ. +ຕ່ ຄໍ າໍ ກບຼັ ຄາໍ : ຕວົ ຢ່ າງ: - ພ່ ໍ ກບັຼ ແມ່ - ຂອ້ ຍ ກບຼັ ເຈາົ້ 83

- ອາ້ ຍ ກບຼັ ນອ້ ງ - ຜວົ ແລະ ເມຍ - ຂອຍ ແລະ ລາວ ຊ. ຄາໍ ອຸທານ: ຄໍາອຸທານແມ່ ນ: ຄາໍ ທ່ ໃີ ຊຕ້ ່ ມເພ່ ອສະແດງຄວາມຍນິ ດ,ີ ຄວາມຕ່ ນເຕນຼັ້ , ຄວາມຕກັຼ ໃຈ, ຄວາມປະຫາດໃຈ, ຄວາມຊມົ ເຊຍີ , ຄວາມເສຍໃຈ, ຫ ຄວາມງດຶ ງອໍ້ ດຼັ ສະຈນຼັ ເປັຼນຕນົ້ . ສ່ ວນຫາຍແລວ້ ຄໍາອຸທານບ່ ໍມຄີ ວາມໝາຍອນຼັ ແນ່ ນອນໃນຕວົ ຂອງມນຼັ ເອງຕອ້ ງອາໄສສຽງປະກອບຈ່ ງຶ ຈະມຄີ ວາມໝາຍໄດ.້ ຄໍາອຸທານມໜີ າ້ ທ່ ສີ ະແດງອາການໃນໃຈໂດຍມຫີ າຍກລໍ ະນຕີ າມຜູເ້ ວາົ້ ສະແດງອອກເຊ່ ນັຼ :  ສະແດງຄວາມຍນິ ດີ ຫ ດໃີ ຈ ຕວົ ຢ່ າງ: - ເຮ່ ວ ! ພວກເຮາົ ເສງັຼ ໄດແ້ ລວ້ . - ໄຊໂຢ! ຂອ້ ຍຊະນະເຈາົ້ ແລວ້ . - ປະໂທ! ຖກຫວຍແລວ້ .  ສະແດງຄວາມປະຫາດໃຈ. ຕວົ ຢ່ າງ: - ປະໂທ! ມນ້ ເີ້ ຈາົ້ ງາມກວ່ າທຸກມແ້ ທເ້ ນາະ - ເອ໊! ເປັຼນຫຍງັຼ ຈ່ ງຶ ເປຼັນແນວນ.ີ້ - ບ໋າ! ກະດຽວວ່ າເພ່ ນິ ບອກເຈາົ້ ແລວ້ . ຕວົ ຢ່ າງ: - ໂຢ!້ ຢ່ າເຮດຼັ ແນວນນຼັ້ ແມາ - ບ໋ະ! ບອກແລວ້ ບ່ ໍຟຼັງ  ສະແດງຄວາມສງົ ສານ: ຕວົ ຢ່ າງ: - ອານຈິ າເອຍີ ! ຈ່ ງັຼ ແມ່ ນເປັຼນໜາ້ ສງົ ສານລາວນໍ - ເຈາົ້ ເອຍີ ! ເກນີ ວ່ າລາວທຸກລາວຍາກແທໆ້ .  ສະແດງອາການເຈບຼັ . ຕວົ ຢ່ າງ: - ອຸ໊ຍ! ໄຟດາດ - ໂອຍ! ຈ່ ງຼັ ແມ່ ນເຈບຼັ ແທໆ້ . - ໂອ໊ຍ! ໜາມປັຼກ. 84

- ເອ໊!ີ ສຽ້ ນສຽບເລບຼັ .  ສະແດງອາການສງົ ໃສ: ຕວົ ຢ່ າງ: - ຫ໊!ຶ ແມ່ ນແທຫ້ ວະ? - ເຫ!ິ ເຈາົ້ ເວາົ້ ຫຍງຼັ ເກ໊າະ? - ຫວ່ າ! ຂອ້ ຍບ່ ໍຄດິ ວ່ າລາວຊເິ ປຼັນແນວນນຼັ້ . ກດິ ຈະກາໍ ຊອກຂຄໍ້ ວາມ ຫ ປະເພດຄາໍ ເວາົ້ , ກາໍ ນດົ ເວລາທ່ ໃີ ຊ.້ .. ອຸປະກອນ ເຈຍ້ ຂາວ, ຂຄໍ້ ວາມ, ບກິ , ສດໍ າໍ ... ວທິ ດີ າໍ ເນນີ : ຄວູ າງຄາໍ ຖາມໃຫນ້ ກັຼ ຮຽນແຕ່ ລະຄນົ ດ່ ງຼັ ນ:ີ້  ຈ່ ງົ ຊອກຄາໍ ທ່ ເີ ປັຼນສາມນັຼ ນາມ ແລະ ວສິ າມນຼັ ນາມຢ່ າງລະ 5 ຄາໍ ແລວ້ ສາ້ ງປະໂຫຍກພອ້ ມ.  ຈ່ ງົ ຕ່ ມຄາໍ ແທນນາມທ່ ຖີ ກຕອ້ ງໃສ່ ບ່ ອນຫວ່ າງຂອງປະໂຫຍກລ່ ຸມນ:ີ້ - ເປັຼນຫບງັຼ ພ່ ໍຂອງເຈາົ້ ຈ່ ງຶ ບ່ ມໍ າ....................ບ່ ໍສະບາຍບ່ ໍ? - ທາໍ ອດິ ເຮາົ ກວໍ ່ າຊໄິ ປ, ແຕ່ ບ່ ໍເຫນຼັ ..............ໄປສ່ ູຈ່ ງຶ ບ່ໄໍ ປ. - ໝາໂຕນຮີ້ າ້ ຍຫາຍ, ເວລາ..........................ເຫນຼັ ຄນົ ແປກໜາ້ ກເໍ ຫ່ າົ ໂລດ. - ເຈາົ້ ຮູຈ້ ກຼັ ຄນົ .....................................ຖໝວກສຂີ າວນນັຼ້ ບ່ ?ໍ  ຈ່ ງົ ຂດີ ກອ້ ງຂດີ ໜ່ ງຶ ໃສ່ ຄໍານາມ ແລະ ຂດີ ກອ້ ງ ສອງຂດີ ໃສ່ ຄໍາແທນນາມໃນຂໍຄ້ ວາມລ່ ຸມນ:ີ້ ທາ້ ວສມົ ສເີ ປັຼນນກຼັ ຮຽນດ,ີ ແຕ່ ລະມລ້ າວມາໂຮງຮຽນທນັຼ ເວລາ. ຢ່ ູໃນຫອ້ ງລາວກຕໍ ງັຼ້ ໃຈຟັຼງຄໍາຄູອະທບິ າຍ ຈດົ ກ່ າຍບດົ ຮຽນກເໍ ປຼັນລະບຽບ ແລະ ສະອາດງາມຕາ, ໝ່ ຄູ ່ ໃູ ຜກຍໍ ອ້ ງຍໍ ແລະ ຮກັຼ ແພງລາວກ  ຈ່ ງົ ຂດີ ວງົ ມນົ ອອ້ ມໃສ່ ຄາໍ ກາໍ ມະຊະນດິ ຕ່ າງໆ ໃນຂຄໍ້ ວາມລ່ ຸມນ:ີ້ ເມ່ ອຕກົ ເຂາົ້ ມາໃນລະບອບໃໝ່ ທາງພກຼັ ແລະ ລດຼັ ໄດຊ້ ຸກຍູໃ້ ຫພ້ ່ ແໍ ມ່ ປະຊາຊນົ ເອາົ ໃຈໃສ່ ສາ້ ງສາ, ຂະ ຫຍາຍ ແລະ ສອ້ ມແປງຖະໜນົ ຫນົ ທາງດວ້ ຍຄວາມຕ່ ນຕວົ ສະໝກຼັ ໃຈ ເພ່ ອພດັຼ ທະນາບາ້ ນເມອງໃຫຈ້ ະ ເລນີ ຮ່ ຸງເຮອງ.  ຈ່ ງົ ແຕ່ ງຂຄໍ້ ວາມ ຫ ປະໂຫຍກໃດໜ່ ງຶ ໃຫມ້ ຄີ າໍ ຄຸນນາມຢ່ ູໃນແຕ່ ລະຂໍ້ ຫ ປະໂຫຍກ ຢ່ າງໜອ້ ຍ 5 ຂໍຄ້ ວາມ ຫ 5 ປະໂຫຍກ.  ຈ່ ງົ ຂດີ ກອ້ ງໜ່ ງຶ ໃສ່ ຄໍາເຊ່ ອມ ແລະ ຂດີ ກອ້ ງສອງຂດີ ໃສ່ ຄາໍ ຕ່ ໍໃນປະໂຫຍກຕ່ າງໆ ລ່ ຸມນ:ີ້  ເຮາົ ເຮດຼັ ວຽກເພ່ ອຊາດ - ຂອ້ ຍກຈະໄປກບັຼ ເຈາົ້ - ລາວມ່ ຸງໜາ້ ໄປສ່ ູເຮອນ - ເຂາົ ມາຫາຂອ້ ຍແຕ່ ບ່ ພໍ ບົ - ເຈາົ້ ຄາ້ ນຮຽນກເໍ ສງຼັ ຕກົ ເທ່ າົ ນນັຼ້ ແລວ້ 85

- ຂອ້ ຍກເໍ ຕອນລາວແລວ້ ກ່ ຽວກບັຼ ເລ່ ອງນແີ້ ຕ່ ລາວບ່ ຟໍ ັຼງ. - ຂອ້ ຍໄປເຕະບານແຕ່ ລາວໄປເຕະກະຕໍ້ - ເຈາົ້ ມກຼັ ຫວານແຕ່ ຂອ້ ຍມກຼັ ສມົ້ - ພວກເຂາົ ເຕະບານກບຼັ ເຈາົ້ 86

ບດົ ທີ 3 ວາກະຍະສາໍ ພນຼັ ຈດຸ ປະສງົ : ໃຫນ້ ກຼັ ຮຽນສາມາດ:  ກາໍ ໄດຄ້ ວາມໝາຍຂອງວາກະຍະສາໍ ພນັຼ .  ກາໍ ໄດຄ້ າໍ ປ່ ຽວ, ວະລ,ີ ປະໂຫຍກ. 1. ຄວາມໝາຍຂອງວາກະຍະສາໍ ພນຼັ ? ວາກະຍະສໍາພນຼັ ແມ່ ນຂະແໜງໜ່ ງຶ ຂອງໄວຍາກອນລາວ ເຊ່ ງິ ມນີ າ້ ທ່ ຄີ ນົ້ ຄວາ້ ຫາຫວົ ໜ່ ວຍຂນັຼ້ ສູງສຸດຂອງພາສາ ແລະ ຫວົ ໜ່ ວຍພນ້ ຖານຄວາມເວາົ້ ມນຼັ ຄນົ້ ຄວາ້ ເຖງິ ການປະກອບສາ້ ງ ຫ ການຜູກພນັຼ ຄໍາເວາົ້ ໃຫເ້ ປຼັນປະໂຫຍກ, ເປັຼນ ພນ້ ຖານເບອ້ ງຕນົ້ ໃຫແ້ ກ່ ການສາ້ ງເປຼັນຂຄໍ້ ວາມໃນການນາໍ ໃຊພ້ າສາທງັຼ ຮູບເວາົ້ ແລະ ການຂຽນ. 2. ຄາໍ ປ່ ຽວ. ໃນເມ່ ອກ່ ອນເຮາົ ເຂາົ້ ໃຈວ່ າ (ຄາໍ ສບັຼ ປ່ ຽວ) ແມ່ ນຮູບຄາໍ ໜ່ ງຶ ຄໍາດຽວ. ມາເຖງິ ປັຼດຈບຸ ນັຼ ຍອ້ ນອງີ ໃສ່ ຈດຸ ພເິ ສດ ຂອງພາສາລາວຄ: ພາສາລາວມທີ ງຼັ ຄໍາສບຼັ ເຄາົ້ ລາວເດມີ ແລະ ຄາໍ ສບັຼ ເຄາົ້ ມາຈາກພາສາອ່ ນໆ ສະນນຼັ້ , ຄໍາເຄາົ້ ພາສາລາວ ເດມີ ຈະບ່ ມໍ ຄີ ວາມຫຍຸງ້ ຍາກເພາະວ່ າຄາໍ ສບຼັ ປ່ ຽວແມ່ ນກງົ ກບຼັ ທດິ ສະດທີ ່ ວີ ່ າ: ແມ່ ນຮູບຄໍາໜ່ ງຶ ຮູບຄາໍ ດຽວ. ສ່ ວນ ຄໍາສບຼັ ທ່ ຜີ ນັຼ ປ່ ຽນມາຈາກພາສາອ່ ນໆ ອາດຈະກງົ ແລະ ອາດຈະກາຍຮູບຄາໍ ໜ່ ງຶ ຮູບຄໍາດຽວ. ແຕ່ ເຖງິ ຢ່ າງໃດກຕໍ າມ ຄາໍ ວ່ າ ຄາໍ ສບຼັ ປ່ ຽວ ມນັຼ ມເີ ນອ້ ໃນຄວາມໝາຍກວມລວມເຊ່ ງິ ເປັຼນຊ່ ເອນີ້ ລວມໃຫແ້ ກ່ ຫວົ ຫນ່ ວຍໃນຂະແໜງພາສາສາດລາວ. ແຕ່ ພວກເຮາົ ຄວນເຂາົ້ ໃຈວ່ າ: ຄາໍ ປ່ ຽວ ທາງດາ້ ນຮູບຄໍາມນັຼ ກຄໍ ຄໍາສບັຼ ໜ່ ງຶ , ຈາກນຍິ າມຄາໍ ສບັຼ ນນັຼ້ , ຄໍາປ່ ຽວຈ່ ງຶ ກວມເອາົ ທງຼັ ໜ່ ວຍຄາໍ , ທງັຼ ຄໍາສບັຼ , ທງຼັ ວະລີ ແລະ ທງັຼ ປະໂຫຍກ. ຄາໍ ປ່ ຽວມລີ ກຼັ ສະ ນະຄງົ ຕວົ , ບ່ ປໍ ່ ຽນຮູບຄໍາ ເຖງິ ວ່ າຈະນາໍ ໃຊຢ້ ່ ູໃນຖານະຕໍາແໜ່ ງ ຫ ສະພາບໃດກຕໍ າມໃນປະໂຫຍກ, ຄາໍ ປ່ ຽວໃນພາສາ ລາວຈະບ່ ໍມກີ ານປ່ ຽນແປງເຊ່ ນັຼ ຄາໍ ປ່ ຽວ ອ່ ານ ຕວົ ຢ່ າງ: ຂອ້ ຍມປີ ຶມ້ ອ່ ານ - ເຈາົ້ ອ່ ານປຶມ້ - ມວ້ ານນຂີ້ ອ້ ຍອ່ ານປຶມ້ - ຖາ້ ທຽບໃສ່ ຄໍາປ່ ຽວ (ຈຕີ າດ) ອ່ ານ ໃນພາສາລດັຼ ເຊຍ, ຄໍາກາໍ ມະ ອ່ ານ ຈະມກີ ານປ່ ຽນແປງຕາມຖານະຕາໍ ແໜ່ ງ ຫ ສະພາບໃນປະໂຫຍກ. ຕວົ ຢ່ າງ: ຂອ້ ຍມປີ ຶມ້ ອ່ ານ - ເຈາົ້ ອ່ ານປຶມ້ - ມວ້ ານນຂີ້ ອ້ ຍອ່ ານປຶມ້ - 87

ຄໍາປ່ ຽວເປັຼນຄາໍ ທ່ ມີ ຄີ ວາມໝາຍຄບົ ຖວ້ ນໃນຕວົ ມນັຼ ເອງ, ໂດຍບ່ ທໍ ນຼັ ໄດປ້ ະສມົ ກບັຼ ຄໍາອ່ ນເຊ່ ນັຼ : ດນິ , ນາໍ້ , ລມົ , ໄຟ, ເຮອນ, ຊານ, ບາ້ ນ, ຊ່ ອງ, ຫວ້ ຍ, ຮ່ ອງ, ຄອງ, ບງຶ ...ຄໍປ່ ຽວແບ່ ງອອກເປຼັນ 2 ຊະນດິ ຄ:  ເຄາົ້ ລາວເດມີ  ເຄາົ້ ຈາກພາສາອ່ ນ 3. ຄາໍ ວະລ:ີ ແມ່ ນກ່ ຸມຄໍາສບຼັ ທ່ ມີ ຮີ ູບການ ແລະ ຄວາມໝາຍສງັຼ ລວມແຕ່ ຄງົ ຕວົ . ສະນນັຼ້ , ວະລຄີ ງົ ຕວົ ຈະມລີ ກັຼ ສະນະແ ໜນ້ ແກ່ ນ ເກດີ ມເີ ອງ, ບງັຼ ຄບັຼ , ມລີ ກັຼ ສະນະສງັຼ ຄມົ ພວກມນຼັ ທຽບເທ່ າົ ຄໍາສບຼັ .-ເຖງິ ແມ່ ນວ່ າ: ຮູບການຄາໍ ຂອງພວກມນັຼ ຈະຄງົ ຕວົ ແຕ່ ເພ່ ອໃຫຮ້ ບຼັ ຮູຄ້ ວາມໝາຍຂອງຄາໍ ສບັຼ ຄງົ ຕວົ ນນັຼ້ ພວກເຮາົ ອາດໃຊຄ້ ໍາສບັຼ ເສລປີ ່ ຽນແທນກໄໍ ດຄ້ : ກນິ ປູນ ຮອ້ ນທອ້ ງອາດຈະປ່ ຽນແທນ ຮອ້ ນຮນົ , ກະວນົ ກະວາຍ, ຮອ້ ນໃຈ... ຫວົ ລາ້ ນລ່ ນຄອູ າດຈະປ່ ຽນແທນລ່ ນຄວາມ, ກາຍຄວາມ..., ໝາເຫ່ າົ ບ່ ໍຂບົ ອາດຈະປ່ ຽນແທນບ່ ໍກາ້ , ບ່ ຫໍ ານ, ໃຈອ່ ອນ... ຄໍາວ່ າວະລຄີ ງົ ຕວົ ມນັຼ ເທ່ າົ ທຽມກບັຼ ຄາໍ ສບັຼ ແຕ່ ກມໍ ຫີ າຍວະລຄີ ງົ ຕວົ ທ່ ມີ ຮີ ູບການມລີ ກັຼ ສະນະຄປະໂຫຍກ. ຄາໍ ວ່ າ: ວະລີ ແມ່ ນໝວດຄາໍ ເວາົ້ ຫ ກ່ ຸມຄໍາເວາົ້ ເຊ່ ງິ ໝາຍເຖງິ ການເອາົ ຄາໍ ມາຕ່ ໃໍ ສ່ ກນຼັ ນບັຼ ແຕ່ ສອງຄໍາຂນຶ້ ໄປ, ແຕ່ ລະຄາໍ ຈະມຄີ ວາມໝາຍເປັຼນຄນົ ລະຢ່ າງ ເມ່ ອເອາົ ມາຕ່ ໃໍ ສ່ ກນຼັ ແລວ້ ຈະມຄີ ວາມໝາຍກ່ ຽວເນ່ ອງພວົ ພນັຼ ກນຼັ , ຊະນດິ ກນຼັ ແຕ່ ວ່ າຍງັຼ ບ່ ທໍ ນັຼ ໄດຄ້ ວາມໝາຍ ຫ ໃຈຄວາມຄບົ ຖວ້ ນທ່ ຈີ ະເປຼັນປະໂຫຍກໄດເ້ ທ່ ອເຊ່ ນຼັ : ຕວົ ຢ່ າງ: - ເມອງວຽງຈນຼັ - ນກັຼ ຮຽນຍງິ - ຊາວໜ່ ຸມ - ແຜນດນິ ລາວ - ປະຊາຊນົ ລາວ - ເຮອນ 3 ຫງຼັ - ທາ້ ວຊຽງດວງດີ - ຄວາມບາ້ ຕນັຼ ຫາ ເຫ່ າົ ນເີ້ ປັຼນຕນົ້ . ເພ່ ນິ ແບ່ ງວະລອີ ອກເປຼັນ 7 ປະເພດ ຕາມຊ່ ຂອງປະເພດຄາໍ ເວາົ້ ຄ: ຄາໍ ນາມວະລ,ີ ແທນນາມວະລ,ີ ກາໍ ມມະ ວະລ,ີ ຄຸນນາມວະລ,ີ ຄາໍ ເຊ່ ອມວະລ,ີ ຄໍາຕ່ ວໍ ະລີ ແລະ ຄາໍ ອຸທານວະລ.ີ ນາມວະລີ ວະລມີ ີ 7 ປະເພດ ເຊ່ ອມວະລີ ແທນນາມ ກາໍ ມະ ຄຸນນາມ 88 ຄໍາຕ່ ໍວະລີ ອຸ ທານວະລີ ວະລີ ວະລີ ວະລີ

 ນາມວະລ:ີ ນາມວະລແີ ມ່ ນໝວດຄໍາເວາົ້ ຫ ກ່ ຸມຄໍາເວາົ້ ທ່ ມີ ຄີ ໍານາມຢ່ ູໜາ້ ເຊ່ ນຼັ : ນກົ ເຂາົ ຕູ,້ ເມອງວຽງຈນຼັ , ທ່ ງົ ນາແຊງ, ອອກແຮງ, ໂຮງຮຽນມດຼັ ທະຍມົ ໂພນສະຫວນຼັ ...  ແທນນາມວະລ:ີ ແທນນາມວະລີ ແມ່ ນໝວດຄາໍ ເວາົ້ ຫ ຄໍາເວາົ້ ທ່ ມີ ຄີ ໍາແທນນາມຢ່ ູໜາ້ ເຊ່ ນັຼ : ເຮາົ ເອງ, ພວກທ່ ານ, ທ່ ານຜູມ້ ີ ກຽດ, ພວກເຮາົ , ທ່ ານທງຼັ ຫາຍດ່ ງັຼ ນເີ້ ປຼັນຕນົ້ .  ກາໍ ມະວະລ:ີ ກາໍ ມະວະລແີ ມ່ ນໝວດຄາໍ ເວາົ້ ຫ ກ່ ຸມຄາໍ ເວາົ້ ທ່ ມີ ຄີ າໍ ກາໍ ມະຢ່ ູໜາ້ ເຊ່ ນຼັ : ນອນສາ, ຄວນປະຕບິ ດຼັ , ເຖງິ ແກ່ ກາໍ , ແລ່ ນຫນີ້ , ຕງັຼ້ ໃຈຮຽນ...  ຄຸນນາມວະລ:ີ ຄຸນນາມວະລແີ ມ່ ນໝວດຄາໍ ເວາົ້ ຫ ກ່ ຸມຄໍາເວາົ້ ທ່ ມີ ຄີ ຸນນາມຢ່ ູໜາ້ ເຊ່ ນັຼ : ງາມເຫອລນົ້ , ເດກິ ດ່ ນທ່ ຽງຄນ, ເບກີ ບານມ່ ວນຊ່ ນ, ງາມເລດີ ...  ເຊ່ ອມວະລ:ີ ເຊ່ ອມວະລແີ ມ່ ນ ໝວດຄໍາເວາົ້ ຫ ກ່ ຸມຄໍາເວາົ້ ທ່ ມີ ຄີ າໍ ເຊ່ ອມຢ່ ູຕ່ ໜໍ າ້ ເຊ່ ນຼັ : ແຫ່ ງຊາດລາວ, ຕ່ ໍປະເທດລາວ, ໃກ ້ ໂຮງຮຽນ, ຂອງພວກ, ຂອງເຮາົ , ດູລາທ່ ານທງັຼ ຫາຍ, ໃນຫອ້ ງຮຽນ, ເບ່ ງິ ເພ່ ອຫນີ້ , ສາໍ ລບຼັ ເບ່ ງິ ຕາງໜາ້ , ຈນົ ກະທງຼັ້ , ຕ່ ໍ ພວກເຮາົ ທຸກຄນົ ດ່ ງັຼ ນເີ້ ປຼັນຕນົ້ ...  ຄາໍ ຕ່ ໍວະລ:ີ ຄໍາຕ່ ວໍ ະລແີ ມ່ ນໝວດຄໍາເວາົ້ ຫ ກ່ ຸມຄໍາເວາົ້ ທ່ ມີ ຄີ ໍາຕ່ ໍຢ່ ູຕ່ ໍໜາ້ ເຊ່ ນັຼ : ນກັຼ ຮຽນ, ກບຼັ ແມ່ , ກບຼັ ນອ້ ງ, ແຕ່ ພວກ ຂອ້ ຍ, ສ່ ວນພວກເຮາົ , ຈ່ ງຶ ໄປນອນ, ສຸດແຕ່ ວ່ າພວກເຮາົ ...  ອຸທານວະລ:ີ ອຸທານວະລແີ ມ່ ນໝວດ ຫ ກ່ ຸມຄາໍ ເວາົ້ ທ່ ມີ ຄີ ໍາອຸທານຢ່ ູຕ່ ໜໍ າ້ ເຊ່ ນັຼ : ໂອນ!ໍ ນອ້ ງເອຍີ ! ອານຈິ າ! ເປຼັນໜາ້ ສງັຼ ເວດ, ໂອໂຫ, ລມຊາໍ້ , ເຮຍີ້ , ຂຽ້ ວເຮດຼັ ທະແມ, ຈ່ ງັຼ ແມ່ ນດແີ ທໆ້ ນ.ໍ .. + ຄຸນຄ່ າດາ້ ນຮູບການ. ໃນດາ້ ນຮູບການ: ຂອງວະລຄີ ງົ ຕວົ ທ່ ເີ ຮາົ ສາມາດສກຶ ສາໄດຄ້ : ມຮີ ູບຮ່ າງລກັຼ ສະນະ ສນັຼ້ , ກະທດັຼ ຮດຼັ , ຈ່ ງ່າຍ ເຂາົ້ ໃຈງ່າຍໃນດາ້ ນຄວາມໝາຍ. + ຄຸນຄ່ າດາ້ ນຄວາມໝາຍ. ຄຸນຄ່ າດາ້ ນຄວາມໝາຍຂອງວະລຄີ ງົ ຕວົ ກອໍ າດສາມາດກາຍເປຼັນຄວາມໝາຍຂອງຄາໍ ສບຼັ ປະສມົ , ໃນນນຼັ້ , ຈະ ມຄີ າໍ ສບຼັ ທ່ ເີ ປຼັນໃຈກາງ ແລະ ມພີ າກສ່ ວນສໍາຮອງເປຼັນຕວົ ປະກອບໃຫພ້ າກສ່ ວນໃຈກາງ. ຄວາມໝາຍຂອງຄໍາສບັຼ ໃຈກາງ ແມ່ ນຄວາມໝາຍລກຼັ ຂອງວະລຄີ ງົ ຕວົ ແລະ ເປັຼນຕວົ ກາໍ ນດົ ຂງົ ເຂດສະແດງອອກວດຼັ ຖຸຕ່ າງໆ ຂອງວະລນີ ນັຼ້ . 89

ຕວົ ຢ່ າງ: ຄວາມໝາຍຂອງວະລຄີ ງົ ຕວົ : ຫວົ ລາ້ ນລ່ ນຄ.ູ ພວກເຮາົ ອາດຈະສະແດງດວ້ ຍກ່ ຸມຄາໍ : ອວດອາ້ ງ ຄວາມຮູທ້ ່ ຕີ ນົ ມພີ ໍສມົ ຄວນຢ່ ູຕ່ ໍໜາ້ ຜູທ້ ່ ມີ ຄີ ວາມຮູໃ້ ນລະດບັຼ ອາຈານຂອງຕນົ , ຜ່ ານການສະແດງອອກຂອງຕນົ ນນັຼ້ ຊໍາ້ ພດຼັ ເກກິ ະ, ເປຼັນໜາ້ ຢາກຫວົ ຂອງຄນົ ອ່ ນ. ຢ່ ູໃນກ່ ຸມຄາໍ ນນັຼ້ , ພາກສ່ ວນໃຈກາງແມ່ ນ ((ອາ້ ງຄວາມຮູ)້ ), ສ່ ວນພາກສ່ ວນອ່ ນແມ່ ນພາກສ່ ວນສາໍ ຮອງ. ຍອ້ ນ ມພີ າກສ່ ວນໃຈກາງ ((ອາ້ ງຄວາມຮູ)້ ) ເຊ່ ງິ ພວກເຮາົ ສາມາດກາໍ ໄດເ້ ນອ້ ໃນຄວາມໝາຍພນ້ ຖານຂອງວະລຄີ ງົ ຕວົ ຂນຶ້ , ຫ ວະລຄີ ງົ ຕວົ : ກນິ ປູນຮອ້ ນທອ້ ງ: ພາກສ່ ວນໃຈກາງແມ່ ນ ((ຮອ້ ນໃຈ)) -ໃນການກາໍ ນດົ ຂນຶ້ ຂອງພາກສ່ ວນໃຈກາງກ່ ຽວກບຼັ ຄວາມໝາຍ, ຢ່ ູໃນພາສາລາວຍງັຼ ມພີ າກສ່ ວນໃຈກາງຂອງ ວະລຄີ ງົ ຕວົ ຈາໍ ນວນໜ່ ງຶ ເຊ່ ງິ ກງົ ກນຼັ ຂາ້ ມກບັຼ ໜ່ ວຍຄາໍ ຫ ຄາໍ ສບັຼ ທ່ ນີ ອນໃນວະລຄີ ງົ ຕວົ ນນັຼ້ ເຊ່ ນັຼ ວ່ າ: ເບາົ ຄສະໂນ/ ໄວປານຟາ້ ຜ່ າ ຊາ້ ຄເຕ່ າົ / ຂມົ ປານເຄອເຂາົ ຮໍ ເໝນຼັ ຄຂີ້ / ງາມປານແຕມ້ ດໍາຄກາ / ອ່ ອນປານຜກັຼ ໜງຶ້ ກ່ ງົ ຄວງົ ເດອນ/ ໄວປານຟາ້ ເຫອ້ ມ ໂງ່ຄຄວາຍ/ ແຫມປານຫອກ ມ່ ນປານອ່ ຽນ/ ສະຫອກກອກຄຊຽງໝຽ້ ງ ຂວີ ປານເຮອດ/ -ຄດ່ ງັຼ ທ່ໄີ ດສ້ ະເໜມີ ານນັຼ້ ມບີ າງວະລຄີ ງົ ຕວົ ເຊ່ ງິ ພາກສ່ ວນໃຈກາງບ່ ສໍ າມາດສະແດງແຈງ້ ຢ່ ູໃນວະລຄີ ງົ ຕວົ ນນຼັ້ , ມນຼັ ຕອ້ ງໄດຖ້ ອນມາຈາກ ຫ ຄດັຼ ມາຄວາມໝາຍລວມຂອງວະລຄີ ງົ ຕວົ ເຊ່ ນຼັ ວ່ າ: ຫວົ ລາ້ ນລ່ ນຄູ ຕ່ ນຂເີ້ ຈາົ້ ຂອງ ຄນົ ແຄ່ ງຄນົ ຂາ ນກົ ສອງຫວົ ຜວົ ສອງເມຍ ລບູ ແຄ່ ງເລຍຂາ -ຍອ້ ນອງີ ໃສ່ ການກາໍ ນດົ ຂນຶ້ ຂອງພາກສ່ ວນໃຈກາງຢ່ ູໃນບນຼັ ດາກ່ ຸມຄາໍ ເສລນີ ນັຼ້ . ເຊ່ ງິ ພວກເຮາົ ເຫນັຼ ບນັຼ ດາວະລຄີ ງົ ຕວົ ຈະ ຮ່ ວມຄວາມໝາຍກບຼັ ໜ່ ວຍຄໍາ ຫ ຄາໍ ສບັຼ ຈາໍ ນວນໜ່ ງຶ ທ່ ນີ ອນໃນວະລຄີ ງົ ຕວົ ນນັຼ້ ຢ່ າງມຈີ ງິ . ຕວົ ຢ່ າງ:  ຮ່ ວມຄວາມໝາຍກບັຼ  ມ່ ນ. ມ່ ນປານອ່ ຽນ ດາໍ ຄຖ່ ານ  ຮ່ ວມຄວາມໝາຍກບັຼ  ດໍາ. ຂາວປານເຈຍ້  ຮ່ ວມຄວາມໝາຍກບຼັ  ຂາວ 90

- ຢ່ ູໃນພາກສ່ ວນໃຈກາງຂອງບນັຼ ດາກ່ ຸມເສລ,ີ ນອກຈາກຈະຮ່ ວມຄວາມໝາຍກບຼັ ໜ່ ວຍຄໍາ ຫ ຄາໍ ສບັຼ ນນັຼ້ ແຕ່ ມນັຼ ຈະບ່ ມໍ ີ ຈງິ . ຕວົ ຢ່ າງ: ກນິ ປູນຮອ້ ນທອ້ ງ  ຫນົ ຫວາຍ, ກະວນົ ກະວາຍ. ຫວົ ມນົ້ ກນົ້ ຕງຼັ້  ດຸໝ່ ນັຼ . ຫງຼັ ສ່ ູຟາ້ ໜາ້ ສ່ ູດນີ  ດຸໝ່ ນຼັ ຂະຫຍນຼັ ພຽນ (ຫາເຊາົ້ ກນິ ຄ່ າໍ ) ຫງັຼ ສ່ ູຟາ້ ໜາ້ ສ່ ູດນິ  ທຸກຍາກ. 4. ປະໂຫຍກ. ຄາໍ ວ່ າ: ປະໂຫຍກ ແມ່ ນຕອນບດົ ຫ ຂໍຄ້ ວາມອນຼັ ໜ່ ງຶ ທ່ ປີ ະກອບດວ້ ຍ ຄາໍ ຕວົ ຕງັຼ້ ແລະ ຄາໍ ກາໍ ມະຄບົ ຫ ຄາໍ ຕວົ ຕງັຼ້ ຄາໍ ກາໍ ມະຂາດ ແລະ ຄາໍ ປະກອບ. ທ່ ເີ ຮດັຼ ໃຫມ້ ເີ ນອ້ ຄວາມຄບົ ຖວ້ ນສມົ ບູນ. ດ່ ງັຼ ນນັຼ້ , ຈ່ ງຶ ເວາົ້ ໄດວ້ ່ າ ປະໂຫຍກແມ່ ນການເອາົ ຄາໍ ເວາົ້ ແຕ່ ລະຊະນດິ , ແຕ່ ລະປະເພດ ຫ ກ່ ຸມຄໍາມາໂຮມເຂາົ້ ກນຼັ ເປຼັນປະໂຫຍກ ເພ່ ອໃຫໄ້ ດຕ້ າມຈດຸ ປະສງົ ໃດໜ່ ງຶ ເຊ່ ງິ ປະໂຫຍກນນຼັ້ ຈະສນັຼ້ ຫ ຍາວ ກສໍ ຸດແລວ້ ຕາມຈດຸ ປະສງົ ຂອງຜູເ້ ວາົ້ . ອງີ ຕາມຈດຸ ປະສງົ ແລະ ລກຼັ ສະນະຂອງການເວາົ້ , ປະໂຫຍກໃນພາສາລາວມຫີ າຍຊະນດິ , ຫາຍປະເພດ ຫ ຫາຍ ວາດເວາົ້ ຄ: ປະໂຫຍກກງົ , ປະໂຫຍກອອ້ ມ, ປະໂຫຍກຮບຼັ , ປະໂຫຍກກຸມ້ ຕວົ , ປະໂຫຍກບ່ ກໍ ຸມ້ ຕວົ , ປະໂຫຍກປີນ້ , ປະໂຫຍກສາມນຼັ , ແລະ ປະໂຫຍກປະສມົ .  ປະໂຫຍກກງົ : ແມ່ ນປະໂຫຍກເຊ່ ງິ ມຄີ າໍ ຕວົ້ ຕງັຼ້ ເປັຼນຜູກ້ ະທໍາເອງ. ຕວົ ຢ່ າງ: ຂອ້ ຍຂ່ ລີ ດົ ຖບີ , ພວກເຮາົ ຮຽນໜງັຼ ສ, ນກົ ຮອ້ ງ, ຝົນຕກົ , ນາຍຄສູ ອນໜງຼັ ສ, ຄນົ ກນິ ເຂາົ້ , ຄວາຍກນິ ຫຍາ້ , ນອ້ ງ ໄຫ,້ ໄມຫ້ ກຼັ , ແມ່ ໄປນາ... ຄໍາວ່ າ: ຂອ້ ຍ, ພວກເຮາົ , ນກົ , ຝົນ, ນາຍຄູ, ຄນົ , ຄວາຍ, ນອ້ ງ, ໄມ,້ ແມ່ ນຄໍາຕວົ ຕງຼັ້ ຂອງປະໂຫຍກ ເຊ່ ງິ ເປຼັນຜູ ້ ກະທໍາກບັຼ ຄໍາກາໍ ມະຂອງປະໂຫຍກຄ: ຂ່ ,ີ ຮຽນ, ຮອ້ ງ, ຕກົ , ສອນ, ກນິ , ໄຫ,້ ຫກຼັ , ໄປ.  ປະໂຫຍກອອ້ ມ: ປະໂຫຍກອອ້ ມແມ່ ນປະໂຫຍກທ່ ຄີ າໍ ຕວົ ຕງັຼ້ ບ່ໄໍ ດເ້ ຮດັຼ ເອງ ແຕ່ ເປຼັນຜູສ້ ່ ງັຼ ໃຫຜ້ ູອ້ ່ ນທ່ ເີ ປັຼນຄໍາປະກອບເຮດັຼ . ຕວົ ຢ່ າງ: ພ່ ໍແມ່ ບອກໃຫລ້ ກູ ຮຽນໜງຼັ ສ - ພ່ ໍໃຫລ້ ູກໄປໂຮງຮຽນ - - ຄໃູ ຫນ້ ກັຼ ຮຽນອ່ ານໜງັຼ ສ - ແມ່ ໃຫລ້ ູກເຝົາ້ ເຮອນ - ອາ້ ຍໃຫນ້ ອ້ ງໄປນາ - ຄປູ ະຈາໍ ຫອ້ ງໃຫນ້ ກຼັ ຮຽນທໍາຄວາມສະອາດ - ແມ່ ໃຫລ້ ກູ ໄປຫດົ ສວນຜກຼັ - ນອ້ ງໃຫອ້ າ້ ຍໄປຕະຫາດ - ເອອ້ ຍໃຫນ້ ອ້ ງໄປນອນ 91

ຄາໍ ວ່ າ: ພ່ ໍແທ່ , ຄູ, ພ່ ໍ, ແມ່ , ອາ້ ຍ, ແມ່ ນຄໍາຕວົ ຕງັຼ້ ຂອງປະໂຫຍກແຕ່ ບ່ໄໍ ດເ້ ຮດັຼ . ພຽງແຕ່ ເປຼັນຜູສ້ ່ ງຼັ ການໃຫຜ້ ູອ້ ່ ນ ເຮດັຼ ເທ່ າົ ນນຼັ້ ຜູເ້ ຮດຼັ ແມ່ ນຄໍາປະກອບເຊ່ ນຼັ : ລູກ, ນກຼັ ຮຽນ, ນອ້ ງ, ...  ປະໂຫຍກຮບັຼ : ປະໂຫຍກຮບັຼ ແມ່ ນປະໂຫຍກຄາໍ ຕວົ ຕງັຼ້ ເຮດຼັ ຕາມຄາໍ ສ່ ງັຼ ຂອງຜູອ້ ່ ນທ່ ເີ ປັຼນຄາໍ ປະກອບ. ຕວົ ຢ່ າງ: - ນກຼັ ຮຽນຖກຄູຖາມ - ເຮາົ ຖກແມ່ ໃຫເ້ ລ່ າົ ບດົ ຮຽນ - ນອ້ ງຖກອາ້ ຍໃຫໄ້ ຖນາ - ນກົ ຖກນາຍພານຍງິ - ລາວຖກແມ່ ໃຫທ້ ໍາຄວາມສະອາດ - ຄນົ ດຖີ ກສງຼັ ຄມົ ຍອ້ ງຍໍ - ຄນົ ຊວົ ຖກສງັຼ ຄມົ ປະນາມ - ໝາຖກລດົ ຢຽບ... ຄາໍ ວ່ າ: ນກັຼ ຮຽນ, ເຮາົ , ນອ້ ງ, ນກົ , ລາວ, ຄນົ , ໝາ ເປຼັນຄໍາຕວົ ຕງຼັ້ ຂອງປະໂຫຍກເຮດຼັ ຕາມຄໍາສ່ ງຼັ ຂອງຜູອ້ ່ ນຄ: ຄູ , ແມ່ , ອາ້ ຍ, ນາຍພານ, ແມ່ , ສງັຼ ຄມົ , ລດົ ເຊ່ ງິ ເປັຼນຜູສ້ ່ ງັຼ ໃຫເ້ ຮດຼັ . ໃນປະໂຫຍກມຂີ ສໍ້ ງັຼ ເກດເປັຼນຫກັຼ ຄ: ຖກ ຈະວາງຢ່ ູທາງຫງຼັ ຂອງຄໍາຕວົ ຕງຼັ້ ແລະ ຄໍາວ່ າ: ໃຫຈ້ ະວາງຢ່ ູໜາ້ ຂອງຄາໍ ກາໍ ມະ. ບ່ ໍຈາໍ ເປັຼນຕອ້ ງມຄີ ໍາປະກອບອ່ ນມາ  ປະໂຫຍກກຸມ້ ຕວົ : ປະໂຫຍກກຸມ້ ຕວົ ແມ່ ນປະໂຫຍກເຊ່ ງິ ມຄີ ໍາຕວົ ຕງຼັ້ ກບຼັ ຄໍາກາໍ ມະຄບົ ຢ່ ູນາໍ ກນຼັ ຕ່ ມມນັຼ ກມໍ ຄີ ວາມໝາຍຄບົ ຖວ້ ນ. ຕວົ ຢ່ າງ: - ຝົນຕກົ - ລມົ ພດັຼ - ເດກຼັ ນອ້ ຍໄຫ້ - ຟາ້ ຮອ້ ງ - ນາໍ້ ນອງ - ໄກ່ ຂນຼັ - ນກົ ບນິ - ຄວາຍນອນ - ມາ້ ແລ່ ນ... (ຈາໍ ນວນຄາໍ ທ່ ຂີ ດີ ກອ້ ງແມ່ ນເປຼັນຄາໍ ກາໍ ມະຄບົ )  ປະໂຫຍກບ່ ກໍ ຸມ້ ຕວົ : ປະໂຫຍກບ່ ໍກຸມ້ ຕວົ ແມ່ ນປະໂຫຍກເຊ່ ງິ ມຄີ າໍ ຕວົ ຕງຼັ້ , ກາໍ ມະຂາດ ແລະ ຄໍາປະກອບ. ຕວົ ຢ່ າງ: - ແມວກນິ ໜູ 92

- ລາວໄປໂຮງຮຽນ - ຂອ້ ຍຫວິ ເຂາົ້ - ເຂາົ ຕດິ ປະຊຸມ - ຄນົ ໄຖນາ - ຄວາຍກນິ ຫຍາ້ ປະໂຫຍກຂາ້ ງເທງິ ນເີ້ ອນີ້ ວ່ າ: ປະໂຫຍກບ່ ກໍ ຸມ້ ຕວົ ເພາະຕອ້ ງການຄາໍ ໜ,ູ ໂຮງຮຽນ, ເຂາົ້ , ປະຊຸມ, ຫຍາ້ , ມາ ປະກອບເຂາົ້ ຈ່ ງຶ ຄບົ ຖວ້ ນ.  ປະໂຫຍກປີນ້ : ປະໂຫຍກປີນ້ ແມ່ ນປະໂຫຍກທ່ ມີ ຄີ ໍາຕວົ ຕງຼັ້ ເປັຼນຜູເ້ ຮດັຼ . ຕວົ ຢ່ າງ: - ໝາຖກລດົ ຢຽບ - ລກູ ຂອງຂອ້ ຍຖກຜ່ າຕດັຼ ກະດູກຂາໂດຍທ່ ານໝໍ - ສດຼັ ຕູພດຖກຊາວກະສກິ ອນປາບ - ປ່ າໄມຖ້ ກມະນຸດທໍາລາຍ - ພວກກ່ ຸມຄນົ ບ່ ໍດຖີ ກຊາວໂລກກ່ າວປະນາມ. ໃນປະໂຫຍກນເີ້ ຮາົ ຄວນສງຼັ ເກດວ່ າ ມຄີ າໍ ຖກ ເຊ່ ງິ ວາງຢ່ ູຂາ້ ງຫງັຼ ຂອງຄໍາຕວົ ຕງຼັ້ ຄ: ໝາ, ລກູ , ຂອງຂອ້ ຍ, , ສດັຼ ຕູພດ, ປ່ າໄມ,້ ພວກຄນົ ບ່ ດໍ ີ ເຊ່ ງິ ເຮດັຼ ໜາ້ ທ່ ເີ ປັຼນຄາໍ ຕວົ ຕງຼັ້ ຂອງປະໂຫຍກແຕ່ ໃນປະໂຫຍກນີ້ ຖາ້ ເຮາົ ປີນ້ ຄນ ກຈໍ ະກາຍເປຼັນປະໂຫຍກກງົ ເຊ່ ນັຼ : - ລດົ ຢຽບໝາ - ທ່ ານໝຜ່ າຕດັຼ ກະດກູ ຂາລູກຂອງຂອ້ ຍ - ມະນດຸ ທໍາລາຍປ່ າໄມ ້ - ຊາວໂລກກ່ າວປະນາມຄນົ ບ່ ໍດ.ີ ໃນນ,ີ້ ໝາຍຄວາມວ່ າເຮາົ ປີນ້ ປະໂຫຍກເທ່ າົ ນນັຼ້ ເອງຄ: ຖາ້ ເຮາົ ຫາກເອາົ ຄໍາຕວົ ຕງັຼ້ ປະໂຫຍກກງົ ມາເປັຼນຄາໍ ປະກອບ ແລະ ເອາົ ຄໍາວ່ າ: ຖກ ປະກອບຢ່ ູຂາ້ ງໜາ້ , ກຈໍ ະເປຼັນປະໂຫຍກປີນ, ແຕ່ ວ່ າ ຖາ້ ຫາກເຮາົ ເອາົ ຄາໍ ຕວົ ຕງັຼ້ ຂອງ ປະໂຫຍກປີນ້ ມາເປຼັນຄາໍ ປະກອບຂອງປະໂຫຍກກງົ ແລະ ປະໂຫຍກຕດຼັ ຄາໍ ວ່ າ ຖກ ອອກ ກຈໍ ະກາຍເປັຼນປະໂຫຍກກງົ .  ປະໂຫຍກສາມນຼັ : ປະໂຫຍກສາມນັຼ ແມ່ ນປະໂຫຍກທໍາມະດາ ເຊ່ ງິ ອາດຈະປະກອບຄໍາກາໍ ມະຄບົ ຫ ຄາໍ ກາໍ ມະຂາດກໄໍ ດສ້ ຸດແລວ້ ແຕ່ ກລໍ ະນ,ີ ມນັຼ ມເີ ນອ້ ໃນໃຈຄວາມອນັຼ ດຽວ ຫ ຈດຸ ປະສງົ ດຽວ. ຕວົ ຢ່ າງ: - ແດດອອກ - ອາກາດອບົ ເອາົ້ - ຟາ້ ມດ, ຂເີ້ ຝອ້ ໄຫ - ນາໍ້ ກາ້ ມ - ທາ້ ວສຊີ ອ້ າຫານ - ພ່ ໍແມ່ ໄປນາ... 93

 ປະໂຫຍກປະສມົ : ປະໂຫຍກປະສມົ ແມ່ ນປະໂຫຍກທ່ ມີ ຄີ ໍາຫາຍຊະນດິ , ຫາຍປະໂຫຍກ ມາປະສມົ ເຂາົ້ ກນັຼ ກບັຼ ປະໂຫຍກຕນົ້ ທ່ ມີ ີ ຫາຍຈດຸ ປະສງົ ຢ່ ູໃນປະໂຫຍກດຽວເຊ່ ງິ ຕ່ າງຈາກປະໂຫຍກສາມນຼັ ເຊ່ ງິ ມນັຼ ມຄີ າໍ ເຊ່ ອມ ແລະ ຄໍາຕ່ ຢໍ ່ ູນາໍ .  ປະໂຫຍກຕນົ້ ປະສມົ ຄໍານາມ: ຕວົ ຢ່ າງ: - ພ່ໄໍ ປຕະຫາດກບຼັ ແມ່ - ຂອ້ ຍກ່ າຍບດົ ຮຽນໃສ່ ປຶມຂຽນ - ນກັຼ ຮຽນແຕມ້ ຮູບດວ້ ຍສດໍ າໍ - ນກັຼ ຮຽນມອບດອກໄມແ້ ກ່ ນາຍຄູ ປະໂຫຍກຊະນດິ ນແີ້ ມ່ ນໃຊຄ້ ໍາເຊ່ ອມ ຫ ຄາໍ ຕ່ ໍເພ່ ອເຊ່ ອມ ຫ ຕ່ ຄໍ ໍາຕ່ າງໆ ໃຫເ້ ຂາົ້ ເປັຼນປະໂຫຍກດຽວ.  ປະໂຫຍກຕນົ້ ປະສມົ ວະລ:ີ ຕວົ ຢ່ າງ: - ພວກເຮາົ ເຮດຼັ ວຽກ ເພ່ ອປະເທດຊາດ - ນກັຼ ຮຽນຕອ້ ງນ່ ງຸ ເຄ່ ອງທ່ ີ ສະອາດຈບົ ງາມ - ພ່ ໍຂອງຂອ້ ຍໄຖນາດວ້ ຍ ຄວາຍຕູເ້ ຂາົ ແລ ຄໍາທ່ ຂີ ດີ ກອ້ ງນນັຼ້ ແມ່ ນຄໍາວະລເີ ຊ່ ງິ ເຊ່ ອມຕດິ ກບຼັ ປະໂຫຍກຕນົ້ ເພ່ ອໃຫໄ້ ດຄ້ ວາມໝາຍແຈງ້ ອອກຕ່ ມ.  ປະໂຫຍກຕນົ້ ປະສມົ ປະໂຫຍກ ຕວົ ຢ່ າງ: - ຂອ້ ຍໄປໂຮງຮຽນເພ່ ອ ຮຽນໜງຼັ ສ - ຫງຼັ ຈາກຂອ້ ຍເລກີ ຮຽນແລວ້ ກເໍ ລຍີ ໄປຢາມເພ່ ອນຂອງຂອ້ ຍ - ຂອ້ ຍຫນີ້ ກລິ າຈນົ ເມ່ ອຍແລວ້ ເຈາົ້ ຈ່ ງຶ ມາຮອດ ຄາໍ ທ່ ຂີ ດີ ກອ້ ງນນັຼ້ ເອນີ້ ວ່ າ: ປະໂຫຍກຫງັຼ ເຊ່ ງິ ເຊ່ ອມຕດິ ກບັຼ ປະໂຫຍກຕນົ້ ທ່ ເີ ຮດຼັ ໃຫຄ້ ວາມໝາຍຂອງປະໂຫຍກ ຕນົ້ ຫ ປະໂຫຍກທ່ ມີ າກ່ ອນນນຼັ້ ແຈງ້ ອອກຕ່ ມ. ກດິ ຈະກາໍ : ການຕ່ ຄໍ າໍ ສບຼັ ແລະ ຕ່ ປໍ ະໂຫຍກ ອຸປະກອນ: ຖງົ ບດຼັ ຄາໍ , ບດັຼ ຄາໍ , ເຟີດ, ສະກອ໊ດ, ມດີ ຕດຼັ , ເຈຍ້ ແຜ່ ນໃຫຍ່ , ເຈຍ້ ລ່ າມ. ວທິ ດີ າໍ ເນນີ :  ຄຢູ າຍຄາໍ ສບຼັ ໃຫນ້ ກັຼ ຮຽນແຕ່ ລະຄນົ ໄດຄ້ ນົ້ ຄດິ ວ່ າເຮາົ ໄດສ້ ບັຼ ຫຍງຼັ ແດ່ ?  ຈາກນນຼັ້ ໃຫນ້ ກັຼ ຮຽນຄນົ ທີ 1 ນາໍ ເອາົ ຄາໍ ສບັຼ ທ່ ຕີ ນົ ເອງຮບັຼ ອອກໄປຕດິ ໃສ່ ເຈຍ້ ແຜ່ ນໃຫຍ່ ຫ ກະດານແລວ້ ໃຫ້ ນກຼັ ຮຽນຄນົ ທີ 2 ອອກໄປຕ່ ໍຄາໍ ສບຼັ ໃໝ່ ໃຫໄ້ ດປ້ ະໂຫຍກໜ່ ງຶ ໆ ຫງຼັ ຈາກນນັຼ້ ໃຫຜ້ ູຕ້ ່ ໆໍ ໄປ.  ໃຫນ້ ກຼັ ຮຽນສງັຼ ເກດການຕ່ ຄໍ ໍາສບຼັ ເປຼັນປະໂຫຍກຖກ ຫ ຜດິ ແລວ້ ໃຫເ້ ຫດຜນົ .  ຄູສະຫຸບກດິ ຈະກາໍ ລາຍບຸກຄນົ . 94

ບດົ ທີ 4 ສນຼັ ທະກະວີ ຈດຸ ປະສງົ : ໃຫນ້ ກຼັ ຮຽນສາມາດ:  ບອກຄວາມໝາຍ, ພາກສ່ ວນຕ່ າງໆ ຂອງກາບກອນໄດກ້  ຈາໍ ແນກປະເພດ ແລະ ຫກັຼ ການສາໍ ຜດັຼ ຂອງກອນຕ່ າງໆ ໄດ.້  ແຕ່ ງກາບ, ກອນ ແລະ ສານໄດ້ ໂດຍຂນັຼ້ ພນ້ ຖານ. 1. ຄວາມໝາຍຂອງສນັຼ ທະກະວ.ີ ສນຼັ ທະກະວີ ແມ່ ນຄໍາສບັຼ ທ່ ທີ ່ ານ ຄາໍ ມີ ວງົ ວຈິ ດິ ບນັຼ ຍດຼັ ໃຊໃ້ ນປຶມ້ ໄວຍາກອນລາວ ທ່ ພີ ມິ ໃນປີ ຄສ 1967 ໂດຍສໍານກັຼ ພມິ ສກຶ ສາສູນກາງຊາໍ ເໜອ, ສ່ ວນຢ່ ູໃນປຶມ້ ພາສາລາວທ່ ໃີ ຊຢ້ ່ ູໃນຝ່ າຍລາຊະອານາຈກັຼ ລາວເມ່ ອກ່ ອນແມ່ ນ: ສນຼັ ທະລກຼັ ສະນະ ທງຼັ ສອງສບຼັ ທ່ ກີ ່ າວມານລີ້ ວ້ ນແຕ່ ໄດເ້ ຄາົ້ ສບຼັ ມາຈາກພາສາບາລີ - ສນຼັ ສະກດິ ທ່ ເີ ວາົ້ ເຖງິ ຫກຼັ ການແຕ່ ງ ກອນປະເພດຕ່ າງໆ. ເວາົ້ ອກີ ຢ່ າງຫນ່ ງຶ , ສນັຼ ທະກະວແີ ມ່ ນ: ຮູບການນາໍ ໃຊພ້ າສາຢ່ າງໜ່ ງຶ , ນອກຈາກເປັຼນພາຫະນະຕດິ ພນັຼ ກບຼັ ການສະແດງແນວຄດິ ອາລມົ ຈດິ ແລວ້ ມນຼັ ຍງຼັ ຕດິ ພນັຼ ຢ່ າງຊະນດິ ແໜນ້ ກບັຼ ສລິ ະປະ ການນາໍ ໃຊພ້ າສາເພ່ ອສາ້ ງ ຄວາມສະເທອນໃຈດ ຄວາມຮູສ້ ກຶ ນກຶ ຄດິ ແລະ ສາ້ ງອຸດມົ ການແກ່ ຜູອ້ ່ ານ. ສບັຼ ສໍານວນທ່ ນີ າໍ ໃຊເ້ ຂາົ້ ໃນສນຼັ ທະກະວໄີ ດ້ ຜ່ ານການຄນົ້ ຄດິ ຮ່ ນິ ຕອງຈາກຜູປ້ ະພນຼັ ແລະ ນາໍ ເຂາົ້ ມາປະກອບ ຫ ສາ້ ງເປັຼນບດົ ພນ້ ຖານ ຫກຼັ ການອນຼັ ໃດໜ່ ງຶ ທ່ ີ ແນ່ ນອນ, ຮູບແບບການສາ້ ງບດົ ແນວໃດນນັຼ້ ແມ່ ນຈະສະເໜໃີ ນຂນັຼ້ ຕ່ ໍໄປ. ວນຼັ ນະກາໍ ຊະນດິ ນແີ້ ມ່ ນໄດຕ້ ດິ ພນັຼ ກບຼັ ຊວີ ດິ ຂອງຊາວລາວ ມາຕງັຼ້ ແຕ່ ດກຶ ດາໍ ບນັຼ ຈນົ ສບທອດມາສ່ ູຄນົ ຮຸ່ ນຫງັຼ . ຊາວບູຮານສ່ ງັຼ ສອນ, ອບົ ຮມົ ຄຸນສມົ ບດຼັ ທດັຼ ສະນະຄະຕແິ ກ່ ສງັຼ ຄມົ ໂດຍຜ່ ານຮູບການວນັຼ ນະຄະດຊີ ະນດິ ນເີ້ ປັຼນສ່ ວນ ຫາຍ, ເຮາົ ຈະເຫນຼັ ໄດບ້ ດົ ກ່ ອມເດກຼັ ນອ້ ຍທ່ ໃີ ຊພ້ າສາກເໍ ປຼັນຄໍາກອນທງຼັ ນນຼັ້ , ຈນົ ກະທງັຼ້ ຮອດບດົ ເທດສະໜາ, ບດົ ເລ່ ອງ ຕ່ າງໆ ທ່ ສີ ງັຼ ສອນຜູໃ້ ຫຍ່ ກຂໍ ຽນເປຼັນຄາໍ ຮອ້ ຍກອງເກອບທງັຼ ໝດົ . ປັຼດຈບຸ ນັຼ ຮູບການວນັຼ ນະຄະດປີ ະເພດດ່ ງຼັ ກ່ າວກຍໍ ງຼັ ເປຼັນ ທ່ ນີ ຍິ ມົ ຂອງຄນົ ທ່ ວົ ໄປ, ເປັຼນຕນົ້ ແມ່ ນບນຼັ ດາບດົ ຂບຼັ , ລໍາ ແລະ ບດົ ເພງຕ່ າງໆ ທ່ ຜີ ະລດິ ອອກມາໃນຮູບແບບຂອງກະ ແຊດ, ຊດີ ,ີ ວວຊີ ດີ ,ີ ກໄໍ ດຂ້ າຍດບິ ຂາຍດເີ ປັຼນພເິ ສດ, ໃນວງົ ການສກຶ ສາຖໄດວ້ ່ າບດົ ທ່ ເີ ປຼັນຄະຕໄິ ດນ້ ຍິ ມົ ແຕ່ ງເປັຼນກອນ ເພ່ ອໃຫນ້ ກຼັ ຮຽນໄດທ້ ່ ອງຂນຶ້ ໃຈ, ການຮຽນແບບນນີ້ ອກຈາກເປັຼນການຈ່ ຈາໍ ໄດດ້ ແີ ລວ້ , ຍງັຼ ເຮດຼັ ໃຫຜ້ ູຮ້ ຽນເກດີ ອາລມົ ຈດິ ມຄີ ວາມຮກັຼ ແລະ ສະຫງວນມກັຼ ຄວາມງາມຂອງພາສາໄປໃນຕວົ . ຖາ້ ຫາກພວກເຮາົ ຮູຈ້ ກຼັ ເສມີ ຂະຫຍາຍ, ຮູບ້ າໍ ລຸງສາ້ ງບຸກຄນົ ໂດຍສະເພາະຜູທ້ ່ ມີ ພີ ອນສະຫວນັຼ ໃນດາ້ ນນໃີ້ ຫ້ ຫາຍ ແລະ ສາ້ ງໂອກາດໃຫເ້ ຂາົ ເຈາົ້ ໄດພ້ ດັຼ ທະນາຄວາມສາມາດໃນການຄນົ້ ຄດິ ປະດດິ ແຕ່ ງໃຫແ້ ທດເໝາະກບັຼ ຍຸກສະໄໝ ວນັຼ ນະກາໍ ປະເພດນກີ້ ຈໍ ະມສີ ່ ວນຊ່ ວຍບ່ ໍສະເພາະແຕ່ ການທະນບຸ ໍາລຸງມລໍ ະດກົ ຕກົ ທອດ ມາຈາກບນຼັ ພະບູລຸດເທ່ າົ ນນຼັ້ ຫາກຍງັຼ ເປຼັນການປະກອບສ່ ວນຢ່ າງຕງັຼ້ ໜາ້ ເຂາົ້ ໃນການພດຼັ ທະນາຊບຼັ ພະຍາກອນມະນຸດທາງດາ້ ນຄຸນສມົ ບດຼັ , ທດັຼ ສະນະ ຄະຕອິ ກີ ດວ້ ຍ ວນັຼ ນະກາໍ ປະເພດຄໍາຮອ້ ຍກອງ ເປັຼນວນັຼ ນະກາໍ ທ່ ລີ ະອຽດອ່ ອນ ບນຼັ ຈອຸ າລມົ ຈດິ ສູງ ຖາ້ ພວດເຮາົ ບ່ ໍເບ່ ງິ ລະອຽດຄວາມເລກິ ເຊ່ ງິ ຂອງມນຼັ ກຄໍ ເປຼັນເລ່ ອງທໍາມະດາ ແຕ່ ເມ່ ອເຮາົ ອ່ ານຢ່ າງພນິ ດິ ແລວ້ ພວກເຮາົ ກຈໍ ະເຫນຼັ ຄຸນຄ່ າຂອງ ມນຼັ ສູງຂນຶ້ ເທ່ າົ ນນຼັ້ . 95

2. ປະເພດຂອງສນັຼ ທະກະວ.ີ ສນັຼ ທະກະວມີ ຫີ າຍປະເພດເຊ່ ນັຼ : ກາບ, ກອນ, ໂຄງ ແລະ ສານ:  ກາບ. ກາບແມ່ ນກະວປີ ະເພດໜ່ ງຶ ເຊ່ ງິ ໃຊຄ້ າໍ ສາໍ ຜດຼັ ນອກແບບຮຽງວກັຼ ເປຼັນຕນົ້ ຕ,ໍ ບ່ ໍໃຊຫ້ ກຼັ ຄໍາປະຈາໍ ບ່ ອນ, ບ່ ໍໃຊຄ້ ໍາບຸບພະບດົ ແລະ ຄາໍ ສອ້ ຍ, ບ່ ໍມກີ ານກາໍ ນດົ ເປຼັນບາດ ພຽງແຕ່ ແຕ່ ງໃຫມ້ ກີ ານສໍາຜດຼັ ຈາກວກັຼ ນີ້ ໄປສ່ ູວກຼັ ອ່ ນຕ່ ໆໍ ກນັຼ ໄປ, ວກັຼ ໜ່ ງຶ ໆ ມີ ປະມານ 7 – 8 ບາດຄໍາ(ໜາ້ 3 ຫງຼັ 4 ຫ ໜາ້ 4 ຫງຼັ 4 ). +ການສາໍ ຜດັຼ ຂອງກາບ. ການສາໍ ຜດັຼ ຂອງກາບແມ່ ນມກີ ານສາໍ ຜດຼັ ຊອ້ ນກນັຼ ໄປຄວກຼັ ທີ 1 ສາໍ ຜດັຼ ກບັຼ ວກັຼ ທີ 2, ວກັຼ ທີ 2 ສໍາຜດັຼ ກບຼັ ວກັຼ ທີ 3, ວກຼັ ທີ 3 ສາໍ ຜດຼັ ກບຼັ ວກັຼ ທີ 4 , ວກຼັ ທີ 4 ສາໍ ຜດັຼ ກບັຼ ວກຼັ ທີ 5 ແລະ ສໍາຜດັຼ ຕ່ ໆໍ ກນັຼ ໄປຈນົ ສຸດບດົ , ບ່ ໍແບ່ ງເປັຼນເຟອ້ ງ, ເປັຼນບາດຄ ດ່ ງັຼ ກອນລໍາ ຫ ກອອນອ່ ານທາໍ າມະດາ. ຈະເວາົ້ ວ່ າ: ກາບແມ່ ນກອນທ່ ມີ ຄີ ໍາສາໍ ຜດຼັ ຊອ້ ນກນັຼ ໄປສະແດງແຜນວາດດ່ ງັຼ ນ:ີ້ 0 0 0 (0) 0000 0 0 0 (0) 0000 0 0 0 (0) 0000 0 0 0 (0) 0000 0 0 0 (0) 0000 ຕວົ ຢ່ າງ: ໃຈໂມໂຫ ພາໂຕມກຼັ ມາກ ໄປປາກຕາ້ ນ ເອາົ ສ່ ງິ ຂອງເຂາົ ເອາົ ເງນິ ຄໍາ ຂອງເພ່ ນິ ໄປຄາ້ ໜເີ ມອໜາ້ ມນັຼ ຫຸບມນັຼ ຈມົ .  ວທິ ກີ ານໃຊກ້ າບ. ເພ່ ນິ ນຍິ ມົ ໃຊກ້ າບສໍາລບຼັ ເຊງິ້ ຕາມບຸນປະເພນຕີ ່ າງໆ ຂອງປະຊາຊນົ ເຊ່ ນຼັ : ບຸນຊ່ ວງເຮອ, ບຸນບງັຼ້ ໄຟ, ຫ ເຊງິ້ ຕາມພທິ ກີ າໍ ຕ່ າງໆ ຂອງຊາວບູຮານເຊ່ ນຼັ : ເຊງີ້ ນາງດງົ້ , ເຊງີ້ ນາງແມວ, ເພ່ ອຂໍເອາົ ນາໍ້ ຟາ້ ຫ ນາໍ້ ຝົນ. ການເຊງີ້ ນກີ້ ມໍ ຫີ າຍແບບ, ບາງເທ່ ອເພ່ ນິ ເຊງີ້ ແບບສຽງເຍນີ້ ໆລາກສຽງຍາວໆ, ບາງເທ່ ອກນໍ ຍິ ມົ ເຊງີ້ ແບບສຽງສ່ ນັຼ ໆ ແບບກາເຕນຼັ້ ກອ້ ນເຊ່ ງິ ມນຼັ ຂນຶ້ ກບຼັ ຈງຼັ ຫວະທາໍ ນອງຂອງຜູແ້ ຕ່ ງນນັຼ້ ເອງ. ກາບເຊງີ້ (ສຽງເຍນີ້ ) ຕວົ ຢ່ າງ: ກາບເຊງີ້ ສຽງເຍນີ້ . 96

ໂອ້ ໂຮ ໂອ ໂຮ ໂອ ໂຮ ໂອ... ນະໂມເປັຼນເຄາົ້ ເລ່ ອງສະມາຄມົ ອມົ ພຸດໂທ ດຫີ າຍດາ້ ນນີ້ ຂາ້ ຈະເວາົ້ ເຫນຼັ ຈດຸ ສໍາຄນຼັ ມຄີ ນົ ຊມົ ໃນຄວາມຮກຼັ ຮ່ ໍ ມແີ ນວຊີ້ ເພ່ ອປະກນຼັ ຈາົ ງມເີ ມດຕາ ຜູເ້ ປັຼນພ່ ໍ ລູກຫານຂອງທ່ ານ ກະລຸນາ ລະຊວົ ທໍາດີ ເຂາົ ຈະຜ່ ານ ຊ່ ວຍກນຼັ ຊຸກຍູ ້ ສາມກັຼ ຄີ ກບັຼ ຄວາມອະທາໍ ເພ່ ອຕ່ ສໍ ູ ້ ເພ່ ອຈະນາໍ ເອາົ ຄວາມສນັຼ ຕິ ລະວງັຼ ທຸກເມ່ ອ ມສີ ະຕິ ແຕ່ ເຂາົ ເລ່ າົ ລ ຢ່ າໄປເຊ່ ອ ພວກເຮາົ ມແີ ລວ້ ອດັຼ ຕະປ ໃຫຊ້ າບໃຫສ້ ູນ ຢ່ າໃຫແ້ ປວ້ ຂອງລາວແຕ່ ກ່ ອນ ອນັຼ ເປຼັນມນູ ບາ້ ນເກດີ ເມອງນອນ ອນຼັ ເປັຼນບ່ ອນ ຂອງຜູເ້ ກດີ ກ່ ອນ ຟັຼງຄໍາສອນ ເປັຼນເລ່ ອງບ່ ດໍ ີ ຢ່ າຕດັຼ ທ່ ອນ ຢ່ ານາໍ ມາໃກ ້ ຄນົ ໃຈຜີ ພວກເຮາົ ຈບິ ຫາຍ ບ່ ໍມຮີ ອດຊ່ ຈະເຮດັຼ ໃຫ້ ຊ່ ອດຼັ ຕະປ ມຊີ ່ ໃນໂລກ ດບັຼ ວອດວາຍ ຈ່ ງົ ໄດຈ້ ່ ແກ່ ເຮາົ ທງັຼ ຫາຍ ເລ່ ອງຄວາມຮກຼັ ຊາດ ໃຫມ້ ນັຼ ລ ພວກເຍາົ ວະຊນົ ຈະມໂີ ຊກ ຈ່ ງົ ແຜ່ ຜາຍ ແກ່ ປະເທດຊາດ ປຸ ກປະສາດ ຢ່ າໄດດ້ ູດາຍ ໃນເລ່ ອງດ່ ງັຼ ກ່ າວ ຈະເກດີ ຜນົ ກອ້ ງໂລກໂລກາ ພວກນກັຼ ປາດ ຈ່ ງົ ຂະຫຍາຍ ຊາວລາວໜ່ ຸມນອ້ ຍ ໃຫເ້ ປັຼນຂ່ າວ ການພດຼັ ທະນາ ຈ່ ງົ ນາໍ ພາ ຈດິ ໃຈເປຼັນໃຫຍ່ ຢ່ າໄດດ້ ອ້ ຍ 97 ດາ້ ນວາຈາ

ທ່ ານຜູໃ້ ຫຍ່ ໃຫເ້ ຫນຼັ ສາໍ ຄນັຼ . ກາບເຊງີ້ (ສຽງໄວ) ນອກຈາກນແີ້ ລວ້ ກຍໍ ງັຼ ມປີ ະເພດເຊງີ້ ແບບໄວເຊ່ ງິ ເພ່ ນິ ໃຊກ້ າບແປດ( ໜາ້ 4 ຫງຼັ 4) ຕວົ ຢ່ າງ: ເອຍີ ມາເຮາົ ມາ ມາກນັຼ ໝດົ ໝ່ ູ ມາເຕາົ້ ໂຮມຢ່ ູ ເດ່ ນີ ພະທາດຫວງ ຝຸ ງຄນົ ທງຼັ ປວງ ຍງິ ສາວທງັຼ ບ່ າວ ພາກນັຼ ຮອ້ ງປ່ າວ ມ່ ວນຊ່ ນອູລາ ທສີ ອງທນຼັ ວາ ສະຫອງວນຼັ ຊາດ ລາວໄດປ້ ະກາດ ກອ້ ງໂລກໂລກາ ຕງຼັ້ ເປຼັນສາທາ ລດັຼ ສງັຼ ຄມົ ໃໝ່ ເຮາົ ຄວນຮກັຼ ໄຄ່ ຖະນຸຖະໜອມ ມໃີ ຈຮກັຼ ຫອມ ພງົ ພນຼັ ລາວໄວ້ ກາງເໜອແລະໃຕ ້ ແມ່ ນຊາດດຽວກນຼັ ຈ່ ງຶ ຮບີ ຂະຫຍນັຼ ສາ້ ງເມອງແປງບາ້ ນ ຢ່ າໄດກ້ ຽດຄາ້ ນ ການປູກການຝັຼງ ຄນຼັ ແນວໃດຍງຼັ ໃຫຮ້ ບີ ຫາໃສ່ ສາ້ ງຊາດລາວໃໝ່ ສງຼັ ຄມົ ນຍິ ມົ ໃຫມ້ ນຼັ ອຸດມົ ສມົ ຄວາມມຸມ້ າດ ສມົ ກບັຼ ວ່ າຊາດ ລາວວລິ ະຊນົ ລາວເຮາົ ທຸກຄນົ ພາກນຼັ ຄນົ້ ຄດິ ເຮດຼັ ໄປຕາມທດິ ພກຼັ ມາກເລນນິ ສາ້ ງໃຫແ້ ດນດນິ ລາວເຮາົ ເຮອງຮຸ່ງ ຈນົ ກາ້ ວດ່ ຸງຂນຶ້ ເຖງິ ບນຼັ້ ບ່ ອນໝາຍ (ຊາໍ້ )  ກອນ  ຄວາມໝາຍຂອງກອນ. ກອນແມ່ ນກະວປີ ະເພດໜ່ ງຶ ທ່ ມີ ສີ ລິ ະປະໃນການແຕ່ ງສະເພາະມຫີ ກຼັ ການແຕ່ ງທ່ ເີ ຄ່ ງັຼ ຄດັຼ , ມກີ ານສໍາຜດຼັ ເກາະກ່ າຍມ່ ວນ ອອນຊອນ, ກອນໃຊສ້ າໍ ລບັຼ ອ່ ານ, ຂບຼັ , ລໍາ ໄດຫ້ າຍຈງຼັ ຫວະທໍານອງເຊ່ ງິ ເປຼັນທ່ ນີ ຍິ ມົ ທ່ ວົ ໄປໃນສງັຼ ຄມົ ລາວ. ກອນມຄີ ບົ ທຸກພາກສ່ ວນຂອງສນຼັ ທະກະວທີ ່ໄີ ດສ້ ະເໜໃີ ນເບອ້ ງຕນົ້ , ນອກຈາກພາກສ່ ວນຕ່ າງໆ ກອນມຈີ ດຸ ພເິ ສດອນຼັ ໜ່ ງຶ ອກີ ຄ: ມຫີ ກັຼ ການແຕ່ ງນນຼັ້ ແມ່ ນກດົ ບງັຼ ຄບຼັ ໃຊຄ້ ໍາປະຈາໍ ບ່ ອນ, ຄໍາປະຈາໍ ບ່ ອນແມ່ ນຫກຼັ ການໃນການແຕ່ ງກອນ. ໃນ ຕວົ ຈງິ ຄາໍ ປະຈາໍ ບ່ ອນແມ່ ນຈງຼັ ຫວະທາໍ ນອງໃນການເດນີ ກອນ, ການປະກອບກອນໃຫມ້ ຄີ ວາມມ່ ວນຊ່ ນ, ຄາໍ ປະຈາໍ ບ່ ອນ ຖກກາໍ ນດົ ໄວໃ້ ນແຕ່ ລະວກຼັ ຢ່ າງຕາຍຕວົ ເພ່ ອໃຫສ້ ຽງເນອງກນຼັ , ເຮດັຼ ໃຫກ້ ອນອ່ ານ ຫ ລໍາງ່າຍ, ອ່ ານສະດວກມ່ ວນ ອອນຊອນ.  ຫກຼັ ຄາໍ ປະຈາໍ ບ່ ອນ. 98

ແມ່ ນຄໍາກອນບາດໜ່ ງຶ ທ່ ມີ ີ 4 ວກຼັ ຫ 4 ແຖວ, ວກຼັ ໃດກມໍ ີ 7 ຄໍາ(ບ່ ໍນບັຼ ຄາໍ ບຸບພະບດົ ແລະ ຄໍາສອ້ ຍ) ໂຮມຄາໍ ກອນ 7 ໜ່ ງຶ ມີ 28 ຄໍາ, ໃນນນຼັ້ ມີ ຄາໍ ເອກ 6 ຄໍາ, ຄາໍ ໂທ, 5 ຄໍາ, ຢ່ ູປະຈາໍ ທ່ ບີ ່ ອນຂອງໃຜມນຼັ , ຈະຍາ້ ຍໄປບ່ ອນອ່ ນບ່ ໄໍ ດ,້ ກອນ ທ່ ມີ ີ 28 ຄໍານເີ ພ່ ນິ ເອນີ້ ວ່ າ: ກອນກະທດັຼ ຮດັຼ . ແມ່ ນເວາົ້ ເຖງິ ບາດຄໍາໃນພາກສ່ ວນຫກຼັ ທ່ ປີ ະກອບສຽງວນຼັ ນະຍຸດ ສຽງກາງ ຄາໍ ເອກ, ຄາໍ ໂທ ໃນແຕ່ ລະວກັຼ ດ່ ງຼັ ນ:ີ້ ຄາໍ ຂນຶ້ ຕນົ້ ເປຼັນຄາໍ ບຸພະບດົ ທ່ ເີ ປຼັນພາກສ່ ວນຂນຶ້ ສຽງກ່ ອນອ່ ານກອນໃຫຖ້ ກຈງັຼ ຫວະ ເປັຼນຄາໍ ເວາົ້ ທ່ ວີ ່ າ: ອນຼັ ວ່ າ, ໂອນ,ໍ ສໍາລບຼັ , ຄນຼັ ວ່ າ, ສ່ ວນວ່ າ...ແລະ ຄໍາອ່ ນໆ ອກີ .  ວກັຼ ທີ 1 ເອນີ້ ວ່ າ: ວກັຼ ສະດບັຼ :  ວກັຼ ທີ 2 ເອນີ້ ວ່ າ: ວກຼັ ຮບຼັ :  ວກຼັ ທີ 3 ເອນີ້ ວ່ າ: ວກຼັ ຮອງ:  ວກຼັ ທີ 4 ເອນີ້ ວ່ າ: ວກັຼ ສ່ ງົ : ກາງ ເອກ ໂທ ກາງ ເອກ ກາງ ກາງ ກາງ ກາງ ກາງ ເອກ ກາງ ກາງ ໂທ ກາງ ກາງ ໂທ ກາງ ກາງ ກາງ ເອກ ກາງ ເອກ ໂທ ກາງ ໂທ ເອກ ກາງ 0 ໍ່ ໍ້ 0 ໍ່ 0 0 0 00 ໍ່ 0 0 ໍ້ 0 0 ໍ້ 0 0 0 ໍ່ 0 ໍ່ ໍ້ 0 ໍ້ ໍ່ 0 ມຄີ າໍ ສອ້ ຍທາ້ ຍເປຼັນຄາໍ ທ່ ເີ ຮດຼັ ໃຫກ້ ອນມຄີ ວາມໜກັຼ ແໜນ້ , ມ່ ວນຂນຶ້ ກວ່ າເກ່ າົ , ກະຈ່ າງແຈງ້ ກວ່ າເດມີ ເຊ່ ນຼັ ຄໍາ ວ່ າ: ແທນ້ າ, ແທແ້ ລວ້ , ນນຼັ້ ນາ, ນແີ້ ລວ້ ... ຕວົ ຢ່ າງ: ພແໍ ຕ່ ສາມເດອນ 1. ໂອນໍ ເຮາົ ຈກຼັ ພາກເພ່ ອນໄວ້ ສູຈ່ ງົ ເອາົ ກນັຼ ຫອມເທວີ ຢ່ ູຄອງຄອຍຖາ້ ເມ່ ອນນັຼ້ ເສນານອ້ ມ ຂໃໍ ຫ້ ພູວະນາດເຈາົ້ ມດຼັ ສະການພອ້ ມພາບ ເດມີ ດງັຼ້ ດ່ ງັຼ ປະສງົ ແທແ້ ລວ້ 2. ສບຼັ ພະກອດກຽ້ ວ ກອນເກ່ າົ ມາຖະແຫງ ເທພາວະ ວາດທະນອມໄພກວາ້ ງ ບຸ ນຍວງຍງັຼ ້ ເຊາົ ແຄນດາວໜ່ ງຶ ສງັຼ ລ່ ວງຜາ້ ຍ ຜນັຼ ບາ້ ກ່ ອນບາ 3. ຫ່ ງີ ເຫນັຼ ໄມລ້ ່ າວລມົ້ ລຽນຮ່ ອມເຂາົ ຮອມ ພູທອນເລາະ ລຽບພະນອມນາໍ ນອ້ ງ ເຫນຼັ ຜາກວາ້ ງ ເຂາົ ຄໍາຄອ້ ຍຄ່ ໍາ ດອຍນນັຼ້ ອນິ ແຕ່ ງຕງັຼ້ ດູເຮອ້ ງຮ່ ຸງເຮອງ ແທນ້ າ 99

ສງັຼ ເກດ: ຈາກສາມຕວົ ຢ່ າງທ່ ຍີ ກົ ມາໃຫເ້ ຮາົ ເຫນັຼ ວ່ າ: ຄາໍ ກາງ: ແມ່ ນຄໍາເວາົ້ ທໍາມະດາບ່ ມໍ ກີ ານບງຼັ ຄບັຼ ອາດເປຼັນສາມນຼັ ດ່ ງັຼ ເສນາ ໃນວກັຼ , ເສນານອ້ ມ ມດຼັ ສະການພອ້ ມພາບ ອາດເປັຼນ ສຽງເອກ ຫສຽງຕວົ ສະກດົ ກດບ ກບຼັ ສະຫະສຽງສນຼັ້ , ສຽງຕາຍ, ດ່ ງຼັ ພາກ ໃນວກັຼ ເຮາົ ຈກັຼ ພາກເພ່ ອນໄວ້ ພໍແຕ່ ສາມ ເດອນ ຫ ອາດເປັຼນສຽງໂທດ່ ງັຼ ໄມ ້ ໃນວກຼັ ຫ່ ງີ ເຫນັຼ ໄມລ້ ່ າວລມົ້ ລຽນຮ່ ອມເຂາົ ຮອມ ແລະ ຄອ້ ຍ ໃນວກຼັ ເຫນັຼ ຜາ ກວາ້ ງ ເຂາົ ຄາໍ ຄອ້ ຍຄ່ ໍາ. ສຽງສະກດົ ກດບ ແທນໃຫສ້ ຽງເອກໄດເ້ ຊ່ ນັຼ : ພາບ, ນາດ, ໃນຕວົ ຢ່ າງທີ 1 , ກອດ, ວາດ ໃນຕວົ ຢ່ າງທີ 2 ແລະ ລຽບໃນຕວົ ຢ່ າງທີ 3. ບາດຄໍາຢ່ ູໃນວກັຼ ໜ່ ງຶ ອາດເພ່ ມີ ຂນຶ້ ໄດໂ້ ດຍບ່ ຈໍ າໍ ກດຼັ ສະເພາະໃຫມ້ ແີ ຕ່ ເຈດຼັ ບາດຄໍາ ດ່ ງັຼ ນນຼັ້ , ໃນວກັຼ ຮບັຼ ຂອງຕວົ ຢ່ າງທີ 1 ຕອນຕນົ້ ມເີ ຖງິ ຫາ້ ບາດຄໍາ ແຕ່ ສາໍ ຄນຼັ ແມ່ ນໃຫຮ້ ູຈ້ ກັຼ ການແບ່ ງຕອນ. ຂສໍ້ ງຼັ ເກດໃນການແບ່ ງຕອນ  ວກຼັ ສະດບຼັ : ແຍກຕອນລະຫວ່ າງ ໍ້ ກບັຼ 0  ວກຼັ ຮບຼັ : ແຍກຕອນລະຫວ່ າງ 0 ກບຼັ ໍ່  ວກັຼ ຮອງ: ແຍກຕອນລະຫວ່ າງ ໍ້ ກບັຼ 0  ວກຼັ ສ່ ງົ : ແຍກຕອນລະຫວ່ າງ ໍ້ ກບັຼ 0 +ຫກັຼ ການສາໍ ຜດຼັ . ການສໍາຜດັຼ ໃນບດົ ກະວີ ໝາຍເອາົ ການເກາະກ່ າຍກນັຼ ທາງດາ້ ນສຽງສະຫະ ຫ ສຽງພະຍນັຼ ຊະນະ ຢ່ ູໃນວກັຼ ຫ ນອກວກຼັ , ການສໍາພດັຼ ພາຍໃນວກຼັ ດຽວກນັຼ ຮຽກວ່ າ: ການສາໍ ຜດັຼ ໃນ ແລະ ສາໍ ຜດຼັ ນອກວກັຼ ຮຽກວ່ າ: ສາໍ ຜດຼັ ນອກ. -ການສາໍ ຜດັຼ ນອກຂອງກອນ. ສໍາຜດຼັ ນອກແມ່ ນການສໍາຜດຼັ ລະຫວ່ າງບາດຄໍາໃນວກຼັ ນກີ້ ບັຼ ບາດຄໍາໃນວກຼັ ອ່ ນ, ການສໍາຜດຼັ ຊະນດິ ນມີ້ ທີ ງັຼ ສໍາຜດັຼ ສະຫະ ແລະ ສາໍ ຜດັຼ ພະຍນຼັ ຊະນະ ແຕ່ ອນຼັ ທ່ ໂີ ດດເດ່ ນັຼ ແມ່ ນການສາໍ ຜດັຼ ສະຫະ. ຕວົ ຢ່ າງ: ສາໍ ຜດັຼ ສະຫະ: + ອາ້ ຍໂລດບ່ ຢໍ າກເວາົ້ ຢາ້ ນອາຍໜາ້ ຕນົ ເອງ ຈ່ ງຶ ອດົ ໄປຕາມເພງ ຜູທ້ ຸກຈນົ ຄນົ ດອ້ ຍ ເຂາົ ບ່ ມໍ າຄອຍໜາ້ ໝເໍ ສລາຊູເ້ ກ່ າົ ຍອ້ ນຜູບ້ ່ າວສ່ ໍານອ້ ຍ ເອາົ ເງນິ ລາ້ ນປອ້ ນໃສ່ ມ... ສງັຼ ເກດ: ເອງ ໃນວກັຼ ທໜີ ່ ງຶ ສໍາຜດຼັ ກບຼັ ເພງ ໃນວກັຼ ທີ ສອງ, ດອ້ ຍ ໃນວກຼັ ທີ ສອງ ສໍາຜດຼັ ກບັຼ ຄອຍ ໃນວກັຼ ທີ ສາມ, ເກ່າົ ໃນວກຼັ ທສີ າມສາໍ ຜດັຼ ກບັຼ ບ່ າວ ໃນວກັຼ ທີ ສ່ .ີ ຕວົ ຢ່ າງ: ສາໍ ຜດຼັ ພະຍນັຼ ຊະນະ. ຮູຮ້ ່ ອມຮອຍລະຫດຼັ +ເມ່ ອນນັຼ້ ຫກົ ພ່ ນີ ອ້ ງ ມດຶ ມນົ ມວົ ໃບ.້ .. ເຫນັຼ ທ່ ພີ ູມເີ ນາົ ຫ: +ຄນຼັ ໄດກ້ ນິ ປາແລວ້ ຢ່ າລມປູປະປ່ ອຍ ລາງເທ່ ອ ປາຂາດຂອ້ ງ ຍງັຼ ຊໄິ ດປ້ ່ ົນປູ 100