2562-09-11_คนหลายรัฐคนหลายทะเบียนราษฎรคนหลายสัญชาติ

100 ปกครองโดยศาลปกครองก็จะเป็นที่พึ่งสุดท้ายภายในประเทศไทย ก่อนท่ีจะใช้กระบวนการยุติธรรมระหว่าง ประเทศ โดยกระบวนการ UPR หรือ ICESCR โดยสหประชาชาติ ซง่ึ อาจจะนำามาซึง่ การบอยคอตประเทศไทย โดยนานารัฐในประชาคมโลกในทีส่ ุด จะเห็นวา่ เมือ่ เปน็ เรือ่ งของมนุษย์ คงไม่ต้องพจิ ารณาวา่ พวกเขามเี อกสารหรือไม่ ? หรอื เอกสารที่เขา ถอื ถกู ตอ้ งตามกฎหมายหรอื ไม่ ? ความเปน็ มนษุ ยย์ อ่ มกอ่ ตง้ั สทิ ธมิ นษุ ยชนใหแ้ กเ่ ขาโดยพลนั และสทิ ธใิ นการศกึ ษา กเ็ ปน็ สิทธิมนุษยชนประเภทหนึ่ง การรับเขา้ ศกึ ษาจงึ เปน็ ความถกู ตอ้ งอยา่ งเปน็ ทีส่ ดุ นอกจากน้นั การที่พวกเขา ถือเอกสารท่ีมีตราสญั ลักษณข์ อง UNHCR ก็ยอ่ มถอื วา่ เขาคอื มนุษยท์ ร่ี ้องเรียนความคุ้มครองจากสหประชาชาติ ในสถานะผู้ล้ภี ยั ขอให้สงั เกตวา่ หลงั บัตรดงั กล่าวระบุว่า “ผู้ถอื บตั รน้ี เปน็ คนท่ีไดร้ บั ความคุม้ ครองตามภารกิจ ของสำานักงานข้าหลวงใหญ่ผู้ลี้ภัยแห่งสหประชาชาติจากการถูกบังคับให้กลับประเทศ จะขอบคุณอย่างย่ิงหาก ท่านกรุณาความช่วยเหลือแก่บุตรในบัตรนี้” ดังน้ัน สหประชาชาติก็ควรจะต้องคุ้มครองสิทธิมนุษยชนทางการ ศึกษาให้แก่นายซาฮิดเชน่ กนั ขอให้ตระหนักในท่ีสุดว่า ความเสมือนไร้รัฐไร้สัญชาติของนายซาฮิด หรือความเป็นคนที่อาศัยใน ประเทศไทยโดยไมไ่ ดร้ บั อนญุ าตตามกฎหมายไทยวา่ ดว้ ยคนเขา้ เมอื ง ไมเ่ ปน็ เหตทุ สี่ ถาบนั การศกึ ษาไทยจะปฏเิ สธ สทิ ธิในการศึกษาของเขา ตราบเทา่ ทเ่ี ขายังไม่ถกู ส่งออกไปจากประเทศไทย ข้อกฎหมายและขอ้ นโยบายดา้ นกฎหมายระหวา่ งประเทศแผนกคดบี ุคคล ผา่ นกรณศี กึ ษาจากเรอื่ งจริง : ว่าดว้ ยคนหลายรฐั คนหลายทะเบยี นราษฎรคนหลายสัญชาติ

101 ๗เรอ่ื งที ่ กรณีศกึ ษาอาจารย์อายุ นามเทพ : อดีตผู้ลี้ภัยคนเกิดในประเทศเมียนมาเม่ือ พ.ศ. ๒๔๙๘ จากบิดาและมารดาซึ่งเกิดใน ประเทศเมยี นมาและมสี ญั ชาตเิ มยี นมา แตต่ อ่ มา พวกเขาหนภี ยั ความตายในประเทศตน้ ทาง เข้ามาอาศยั ในประเทศไทยใน ราว พ.ศ. ๒๕๐๐ สารบาญ ๑) ข้อเทจ็ จริง หน้า ๒) การเลอื กกฎหมายกาำ หนดความสามารถในการทาำ นติ ิกรรมของอาจารย์อายุ นามเทพ ๑๐๒ ๓) การกำาหนดสิทธิในการรับรองสถานะบุคคลตามกฎหมายคนเข้าเมอื งของอาจารย์อายุ นามเทพ ๑๐๓ ๔) การกาำ หนดสิทธใิ นการรับรองสถานะบคุ คลตามกฎหมายไทยวา่ การทะเบียนราษฎรของ ๑๐๔ อาจารย์อายุ นามเทพ ๑๐๕ ๕) การกำาหนดความเป็นไปไดท้ างกฎหมายท่จี ะส่งอาจารย์อายุ นามเทพออกนอกประเทศไทย ๑๐๕ ขอ้ กฎหมายและขอ้ นโยบายด้านกฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดบี ุคคล ผ่านกรณีศกึ ษาจากเรอ่ื งจรงิ : วา่ ด้วยคนหลายรัฐคนหลายทะเบยี นราษฎรคนหลายสัญชาติ

102 (๑) ขอ้ เทจ็ จริง อาจารย์อายุ นามเทพ เกิดเมอื่ วันท่ี ๒๓ กมุ ภาพันธ์ พ.ศ. ๒๔๙๘ ณ ปาพัน คอทุเรย์ ประเทศพมา่ จากบิดาช่ือ ดร.ยอร์ช แมนชรา โพ และนางแอตแนส โพ ซ่ึงบุคคลทั้งสองนี้เป็นคนเชื้อชาติกะเหรี่ยง และมี สญั ชาติพม่า ปรากฏตามหนังสอื ที่ ๑/๒๕๐๙ ของดา่ นตรวจคนเข้าเมือง อาำ เภอแมส่ ะเรียง เม่อื วันที่ ๑๐ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๐๙ ว่า ดร.ยอร์ช เป็น “คนอพยพล้ีภัยทางการเมือง” ซึ่งได้รับอนุญาตให้อาศัยอยู่ในประเทศไทย ดว้ ยวา่ ดร.ยอรช์ และครอบครวั ไมอ่ าจกลบั ไปยังประเทศพม่าได้ดว้ ยภยั ทางการเมอื งดังกล่าว รฐั พมา่ ไมเ่ คยยอมรบั ความเปน็ คนสญั ชาตพิ มา่ ของอาจารยอ์ ายุ และไมป่ รากฏวา่ มกี ารยอมรบั อาจารย์ อายุในทะเบียนราษฎรของประเทศใดเลยในโลก อาจารยอ์ ายุเดินทางเขา้ มาในประเทศไทยพรอ้ มกบั บิดามารดาต้ังแต่ พ.ศ. ๒๔๙๙ เธอไดเ้ ข้าศกึ ษาชน้ั ประถมปีท่ี ๑ – ๒ ท่ีโรงเรยี นทองสวัสดวิ์ ิทยาคาร อำาเภอแม่สะเรยี ง จงั หวดั แม่ฮ่องสอน และตอ่ มา ไดม้ าศึกษา ในโรงเรียนเรยีนาเชลีวิทยาลัย จังหวัดเชียงใหม่ จนจบมัธยมศึกษาปีที่ ๕ และจบปริญญาตรีที่วิทยาลัยพายัพ เมอ่ื พ.ศ. ๒๕๒๑ ในวนั ที่ ๒๑ มิถุนายน พ.ศ. ๒๕๒๑ อาจารย์อายุไดจ้ ดทะเบยี นสมรสตามกฎหมายไทยกับนายเธียรชยั นามเทพ คนสญั ชาตไิ ทย บคุ คลทงั้ สองมีบตุ รดว้ ยกนั ๒ คน กล่าวคือ (๑) นายเรมยี ์ นามเทพ และ (๒) นายศลิ า นามเทพ ซ่ึงบุตรท้งั สองมีสญั ชาตไิ ทย นายเธยี รชัยไดถ้ งึ แกก่ รรมเม่ือวันท่ี ๑๙ มนี าคม พ.ศ. ๒๕๒๘ อาจารย์อายุได้ทำางานเป็นอาจารย์ประจำาภาควิชาดุริยศิลป์ คณะมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลับพายัพ ตง้ั แต่ พ.ศ. ๒๕๒๑ จนถงึ ปจั จุบัน รวมเป็นระยะเวลากวา่ ๒๖ ปี ท่ไี ดส้ อนดนตรใี ห้แก่นักศึกษา โดยการใช้หลักกฎหมายสัญชาติในการพิจารณาข้อเท็จจริงของอาจารย์อายุ จะเห็นว่า อาจารย์อายุ ไม่มีข้อเทจ็ จริงอันเปน็ จุดเกาะเกย่ี วอยา่ งแท้จรงิ โดยการเกิดกับประเทศไทย อันทาำ ใหไ้ ดส้ ญั ชาติไทยโดยการเกิด กลา่ วคอื บดิ าและมารดาเปน็ คนตา่ งดา้ ว ทงั้ ยงั ไมไ่ ดเ้ กดิ ในประเทศไทย แตภ่ ายหลงั การเกดิ อาจารยอ์ ายมุ ขี อ้ เทจ็ จริงทีแ่ สดงถงึ จุดเกาะเก่ียวทแี่ ท้จริงกบั ประเทศไทย กลา่ วคอื มีสามที ี่ชอบด้วยกฎหมายเปน็ คนสญั ชาตไิ ทย อัน ทาำ ให้อาจรอ้ งขอสัญชาติไทยโดยการสมรส (มาตรา ๙ แห่ง พ.ร.บ. สัญชาติ พ.ศ. ๒๕๐๘) และมคี วามกลมกลืน กับสังคมไทย อันทำาให้อาจรอ้ งขอแปลงสญั ชาตเิ ป็นไทย (มาตรา ๑๒ แหง่ พ.ร.บ. สัญชาติ พ.ศ. ๒๕๐๘) แต่ในปัจจุบัน สามีของอาจารย์อายุเสียชีวิตลงแล้ว อาจารย์อายุจึงไม่อาจจะร้องขอสัญชาติไทยโดย การสมรส จงึ เหลอื หนทางเดยี วทอี่ าจารยอ์ ายจุ ะมีสัญชาตไิ ทยกล่าวคอื การแปลง สัญชาติเปน็ ไทยเทา่ น้นั โดยพิจารณาคุณานูปการที่อาจารย์อายุสอนดนตรีให้แก่นักศึกษาไทยมายาวนาน อาจารย์อายุจึงมี ขอ้ เทจ็ จรงิ ทที่ าำ ใหอ้ าจใชส้ ทิ ธริ อ้ งขอแปลงสญั ชาตไิ ทยภายใตเ้ งอื่ นไขพเิ ศษ อาจารยอ์ ายจุ งึ ไดร้ อ้ งขอแปลงสญั ชาติ เปน็ ไทยภายใตเ้ งอ่ื นไขทว่ั ไปตามมาตรา ๑๑ แหง่ พ.ร.บ. สญั ชาติ พ.ศ. ๒๕๐๘ แตอ่ ยา่ งไรก็ตาม อาำ นาจในการ อนุญาตให้สัญชาติไทยเป็นอำานาจดุลพินิจของรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยนั้น จนถึงปัจจุบัน รัฐมนตรี ดงั กล่าวยงั ไมม่ ีคำาส่งั อยา่ งใดอยา่ งหนึ่งต่อคำารอ้ งขอแปลงสัญชาตเิ ป็นไทยแกอ่ าจารย์อายุ นบั แตว่ นั ที่ ๓ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ สาำ นกั ทะเบียนท้องถนิ่ เทศบาลนครเชยี งใหม่ ไดต้ อบรับการขอมี บตั รประจาำ ตวั ใหมข่ องอาจารยอ์ ายุในสถานะ “บุคคลท่ีไม่มีสถานะทางทะเบยี นราษฎร ประเภทบคุ คลที่ทาำ คณุ ประโยชนใ์ หแ้ กป่ ระเทศไทย” ซงึ่ หมายความวา่ อาจารยอ์ ายไุ ดร้ บั การบนั ทกึ รายการสถานะบคุ คลทะเบยี นประวตั ิ ข้อกฎหมายและข้อนโยบายด้านกฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดบี คุ คล ผ่านกรณศี กึ ษาจากเรือ่ งจริง : วา่ ด้วยคนหลายรัฐคนหลายทะเบยี นราษฎรคนหลายสัญชาติ

103 ประเภท ท.ร.๓๘ ก ตามกฎหมายทะเบียนราษฎร ทั้งน้ี เพราะกรมการปกครองไทยตระหนักว่า อาจารย์อายุ ตกอยู่ในความไร้รัฐ จึงยังไม่ได้รับการยอมรับในทะเบียนราษฎรของรัฐใดเลยบนโลก ซึ่งส่งผลให้ความเป็นคน ไร้รัฐของอาจารย์อายุสิ้นสุดลงแล้ว เธอได้มีสถานะเป็นราษฎรไทยประเภทคนอยู่ช่ัวคราว และมีสิทธิที่จะได้ รับเอกสารพิสจู นท์ ราบตัวบคุ คลท่ีออกโดยรัฐไทย กล่าวคอื (๑) บตั รประจำาตัวบุคคลที่ไมม่ สี ถานะทางทะเบียน ตามกฎหมายทะเบยี นราษฎร ซ่ึงออกโดยกรมการปกครองเมื่อวันท่ี ๘ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๕๐ และ (๒) อาจารย์ อายุไดร้ บั การออกหนงั สอื เดินทางจากกรมการกงสุลไทยในวันท่ี ๒๙ มิถนุ ายน พ.ศ. ๒๕๕๑ (๒) การเลือกกฎหมายกำาหนดความสามารถในการทำานิติกรรมของอาจารย์อายุ นามเทพ๗๖ โดยหลกั กฎหมายระหวา่ งประเทศแผนกคดบี คุ คล ถามวา่ ศาลไทยจะตอ้ งใชก้ ฎหมายของประเทศ ใดในการกำาหนดความสามารถในการทาำ นิติกรรมของอาจารย์อายุ นามเทพ ? เพราะเหตใุ ด ? ๗๗ โดยหลกั กฎหมายระหวา่ งประเทศแผนกคดบี คุ คล นติ สิ มั พนั ธข์ องเอกชนทม่ี ลี กั ษณะระหวา่ งประเทศ ย่อมตกอยู่ภายใต้กฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบุคคล และหากนิติสัมพันธ์ของเอกชนน้ันมีลักษณะเป็น “นติ ิสมั พนั ธ์ตามกฎหมายเอกชนท่ีมลี ักษณะระหว่างประเทศ” นิตสิ มั พันธ์นี้กย็ ่อมตกอยภู่ ายในกฎหมายวา่ ด้วย การขัดกันแห่งกฎหมายของรัฐที่มีการกล่าวอ้างความเป็นระหว่างประเทศของนิติสัมพันธ์ ทั้งน้ี ไม่ว่าคู่กรณีอีก ฝา่ ยจะเปน็ รัฐหรือองค์กรของรัฐกต็ าม เม่ือปรากฏว่า อาจารย์อายุเป็นบุคคลท่ีเกิดจากบุพการีที่เดินทางมาจากประเทศพม่าและไม่ได้รับ สัญชาติไทยโดยหลักดินแดน ในกรณีท่ีมีการกล่าวอ้างความเป็นต่างด้าวของอาจารย์อายุ จึงจะต้องนำาเอาหลัก กฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบุคคลมาใช้ในการพิจารณาความสามารถของบุคคลดังกล่าว ซึ่งกฎหมายนี้ก็ รับรองให้ใช้กฎหมายขัดกันของรัฐท่ีมีการกล่าวอ้างนิติสัมพันธ์ เว้นแต่กรณีจะกำาหนดเป็นอย่างอ่ืน ในเมื่อมีการ กล่าวอ้างความสามารถของอาจารยอ์ ายุในประเทศไทย จงึ จะตอ้ งใช้ พ.ร.บ. ว่าดว้ ยการขัดกันแห่งกฎหมาย พ.ศ. ๒๔๘๑ ในการเร่ิมพิจารณานติ ิสัมพนั ธ์ โดยหลักกฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบุคคล ความสามารถโดยทั่วไปของบุคคลตกอยู่ภายใต้ มาตรา ๑๐ วรรค ๑ แห่ง พ.ร.บ. ว่าดว้ ยการขัดกนั แห่งกฎหมาย พ.ศ. ๒๔๘๑ ซ่ึงกำาหนดวา่ “ความสามารถ และความไร้ความสามารถของบุคคลย่อมเป็นไปตามกฎหมายสัญชาติของบุคคลนั้น” ดังน้ัน จึงอาจกล่าวได้ว่า ภายใต้กฎหมายขัดกันไทย ความสามารถของบุคคลย่อมตกอยู่ภายใต้กฎหมายสัญชาติของบุคคล หรือกล่าว อยา่ งชดั เจน ก็คอื กฎหมายของรัฐเจา้ ของสัญชาติของบุคคล ๗๖ ข้อสอบปลายภาคในวชิ ากฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดบี ุคคล คณะนติ ศิ าสตร์ มหาวิทยาลัย ธรรมศาสตร์ ปีการศกึ ษา ๒๕๔๘ ภาค ๒, และโปรดดู พันธุ์ทพิ ย์ กาญจนะจติ รา สายสุนทร, กรณศี ึกษาอาจารย์ อายุ นามเทพ : การกำาหนดความสามารถในการทาำ นติ กิ รรมของบุคคลตามกฎหมายเอกชนทีม่ ีสถานะผลู้ ้ภี ัย, เม่ือวนั ท่ี ๒๘ พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๔๙ https://docs.google.com/document/d/1I3yb12a1tv8O6fQChx1BnJqYOPOUDQSIP2dcSCmqSvQ/edit?usp= sharing ๗๗ ข้อสอบในวิชากฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบุคคล คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ปีการศึกษา ๒๕๔๘ ภาคฤดรู ้อน ขอ้ กฎหมายและขอ้ นโยบายด้านกฎหมายระหวา่ งประเทศแผนกคดีบุคคล ผา่ นกรณศี กึ ษาจากเรอ่ื งจริง : วา่ ดว้ ยคนหลายรัฐคนหลายทะเบยี นราษฎรคนหลายสญั ชาติ

104 แต่ตามข้อเท็จจริงปรากฏว่า อาจารย์อายุไม่อาจได้สัญชาติไทยเพราะไม่มีจุดเกาะเก่ียวประเทศไทย อันทำาให้ได้สัญชาติไทย อีกท้ังยังถูกปฏิเสธความเป็นคนสัญชาติพม่าจากรัฐพม่า อาจารย์อายุจึงตกเป็น “คนไร้ สัญชาติ” จึงไม่อาจจะหากฎหมายสัญชาติมากำาหนดความสามารถได้ ในกรณีเช่นนี้ จึงจะต้องใช้มาตรา ๖ วรรค ๓ ในการแก้ปญั หาการขดั กันแห่งสญั ชาติของบุคคลธรรมดาในทางลบท่เี กดิ ขึ้น (Negative Conflict of Nationalities) กลา่ วคอื “สาำ หรับบุคคลผไู้ ร้สัญชาติ ใหใ้ ช้กฎหมายภมู ลิ าำ เนาของบุคคลนน้ั บงั คบั ถ้าภมู ิลำาเนา ของบุคคลนน้ั ไมป่ รากฏ ให้ใชก้ ฎหมายของประเทศซ่ึงบุคคลน้ันมถี ิ่นทีอ่ ยู่บังคบั ” ดงั นั้น จงึ ต้องยอ้ นไปพจิ ารณา ว่า อาจารยอ์ ายุมีภมู ลิ ำาเนาอยูใ่ นประเทศไทยหรือไม่ โดยขอ้ เทจ็ จรงิ ปรากฏวา่ ครอบครวั ของอาจารยอ์ ายตุ งั้ บา้ นเรอื นอยใู่ นประเทศไทย โดยผลของมาตรา ๓๗ แหง่ ประมวลกฎหมายแพง่ และพาณชิ ยข์ องประเทศไทย จงึ ตอ้ งถอื วา่ อาจารยอ์ ายยุ อ่ มมภี มู ลิ าำ เนามภี มู ลิ าำ เนา อยู่ในประเทศไทย ดังน้ันความสามารถในทางกฎหมายของเขาจึงตกอยู่ภายใต้กฎหมายไทย ทั้งน้ี โดยผลของ มาตรา ๑๐ และมาตรา ๖ วรรค ๔ แห่ง พ.ร.บ. วา่ ดว้ ยการขัดกนั แหง่ กฎหมาย พ.ศ. ๒๔๘๑ จึงตอ้ งเอาประมวล กฎหมายแพ่งและพาณชิ ยข์ องประเทศไทยมาใช้ในการกำาหนดปัญหาความสามารถของเธอได้เลย (๓) การกาำ หนดสทิ ธใิ นการรบั รองสถานะบคุ คลตามกฎหมายไทยวา่ ดว้ ยคนเขา้ เมอื ง๗๘ โดยหลักกฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบุคคล ถามว่า ในวันนี้ อาจารย์อายุจะมีสถานะบุคคล อย่างใดตามกฎหมายวา่ ดว้ ยคนเข้าเมอื ง ? เพราะเหตุใด ? โดยหลักกฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบุคคล สถานะบุคคลตามกฎหมายว่าด้วยคนเข้าเมือง ย่อมเป็นไปตามกฎหมายว่าด้วยคนเขา้ เมืองของรัฐคู่กรณี กลา่ วคือ รัฐเจา้ ของดนิ แดนที่มีการเข้าเมอื ง เมอ่ื พจิ ารณาขอ้ เทจ็ จรงิ ของอาจารยอ์ ายุ จะเหน็ วา่ สถานะบคุ คลตามกฎหมายวา่ ดว้ ยคนเขา้ เมอื งยอ่ ม เปน็ ไปตามกฎหมายไทยวา่ ด้วยคนเขา้ เมือง ซึ่งในวันนี้ ก็คอื พ.ร.บ. คนเข้าเมอื ง พ.ศ. ๒๕๒๒ จะเห็นวา่ มาตรา ๔ แหง่ พ.ร.บ.คนเข้าเมือง พ.ศ. ๒๕๒๒ บญั ญัตวิ ่า “คนตา่ งดา้ ว” หมายความวา่ “บุคคลธรรมดาซึ่งไม่มีสัญชาติไทย” และเม่ือฟังว่า อาจารยอ์ ายไุ ม่มขี ้อเทจ็ จริงอนั แสดงได้ว่า มีสญั ชาติไทย กจ็ ะ ตอ้ งถือวา่ อาจารยอ์ ายมุ ีสถานะเปน็ “คนตา่ งด้าว” สาำ หรับประเทศไทย และเมื่อมาตรา ๕๘ แหง่ พ.ร.บ. คนเข้าเมอื ง พ.ศ. ๒๕๒๒ บญั ญัตวิ ่า “คนตา่ งด้าวผูใ้ ดไมม่ หี ลักฐาน การเข้ามาในราชอาณาจักรโดยถูกตอ้ งตามมาตรา ๑๒ (๑) หรือไม่มใี บสำาคัญถน่ิ ท่อี ยู่ตามพระราชบญั ญตั นิ ี้ และ ทง้ั ไม่มีใบสำาคญั ประจำาตวั ตามกฎหมายวา่ ดว้ ยการทะเบียนคนต่างด้าว ใหส้ ันนษิ ฐานไวก้ อ่ นว่า คนต่างด้าวผู้น้นั เขา้ มาในราชอาณาจักรโดยฝ่าฝนื พระราชบัญญตั นิ ้”ี ๗๘ ข้อสอบปลายภาคในวิชากฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบุคคล คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัย ธรรมศาสตร์ ภาค ๒ ของปีการศกึ ษา ๒๕๔๘, พันธุท์ พิ ย์ กาญจนะจิตรา สายสนุ ทร, กรณีศกึ ษาอาจารย์ อายุ นามเทพ : การกำาหนดสถานะบคุ คลตามกฎหมาย คนเขา้ เมอื งของอดตี ผลู้ ภี้ ยั และความเปน็ ไปไดใ้ นการสง่ ออกนอกประเทศไทย, เมอ่ื พ.ศ. ๒๕๔๘ และปรบั ปรงุ ลา่ สดุ เมอ่ื วนั จนั ทรท์ ่ี ๓ มถิ นุ ายน พ.ศ. ๒๕๕๖ https://drive.google.com/file/d/1Yppt8WNzOAHeXi3J7870sH9IFmlGQJm2/view?usp=sharing ข้อกฎหมายและขอ้ นโยบายด้านกฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบคุ คล ผา่ นกรณีศกึ ษาจากเรอ่ื งจริง : วา่ ดว้ ยคนหลายรัฐคนหลายทะเบยี นราษฎรคนหลายสัญชาติ

105 (๔) การกำาหนดสิทธิในการรับรองสถานะบุคคลตามกฎหมายไทยว่าการทะเบียน ราษฎร๗๙ ปญั หาทตี่ อ้ งพิจารณาก็คอื แบบพิมพป์ ระวัติท่เี รียกวา่ “ท.ร.๓๘ ก” และ “บัตรบุคคลไมม่ ีสถานะ ทางทะเบียน” น้ัน เปน็ เอกสารแสดงสิทธิเขา้ เมอื งและสทิ ธิอาศัยตามกฎหมายคนเข้าเมอื งไทยหรือไม่ ? คำาตอบ ก็คอื ไม่ ท้งั น้ี เพราะเอกสารทัง้ สองเป็นเพียงเอกสารตามกฎหมายทะเบียนราษฎรท่ีแสดงว่า อาจารย์อายุได้รับการสำารวจตามกฎหมายน้ีในสถานะของบุคคลตามยุทธศาสตร์เพ่ือการจัดการสถานะและ สทิ ธขิ องบคุ คลตามมตคิ ณะรฐั มนตรีเม่ือวันท่ี ๑๘ มกราคม พ.ศ. ๒๕๔๘ ซ่งึ กาำ หนดให้กรมการปกครองทำาหน้าท่ี สำารวจบุคคลท่ีมีปัญหาสถานะบุคคลและบันทึกไว้ในทะเบียนประวัติเพื่อการจัดการต่อไป ซึ่งยุทธศาสตร์น้ีได้ กาำ หนดสถานะของบคุ คลในสถานการณด์ งั เชน่ อาจารยอ์ ายวุ า่ เปน็ บคุ คลทท่ี าำ คณุ ประโยชนใ์ หแ้ กป่ ระเทศไทย ซง่ึ “ควรจะไดร้ บั สทิ ธอิ าศยั ในประเทศไทย” และหากมสี ถานะบคุ คลทม่ี ชิ อบดว้ ยกฎหมายไทย กจ็ ะตอ้ งทาำ ใหม้ สี ถานะ บคุ คลทชี่ อบดว้ ยกฎหมาย อนั ทาำ ใหค้ ณะกรรมการตามยทุ ธศาสตรน์ ี้ มคี วามเหน็ แนะนาำ ใหร้ ฐั มนตรวี า่ การกระทรวง มหาดไทยอนญุ าตให้สญั ชาติไทยแกอ่ าจารย์อายุ (๕) การกาำ หนดความเปน็ ไปไดท้ างกฎหมายทจี่ ะสง่ อาจารยอ์ ายอุ อกนอกประเทศไทย๘๐ โดยหลกั กฎหมายระหวา่ งประเทศแผนกคดบี คุ คล ถามวา่ ในวนั นี้ อาจารยอ์ ายจุ ะมสี ถานะบคุ คลอยา่ ง ใดตามกฎหมายวา่ ดว้ ยคนเขา้ เมือง ? เพราะเหตุใด ? ในประเดน็ ว่า อาจารย์อายใุ นวันนี้มีสถานะบคุ คลท่ชี อบดว้ ยกฎหมายคนเขา้ เมืองหรือไม่ ? คำาตอบ ก็คือ เม่ืออาจารย์อายุไม่มีเอกสารแสดงการได้รับอนุญาตให้เข้ามาและ/หรืออาศัยอยู่ใน ประเทศไทย จงึ ถูกสนั นษิ ฐานวา่ เป็น “คนต่างดา้ วผ้นู ัน้ เข้ามาในราชอาณาจกั รโดยฝา่ ฝืนพระราชบัญญตั ิคนเขา้ เมือง” หรือทีเ่ รียกกันโดยทวั่ ไปว่า “คนต่างด้าวเขา้ เมืองผดิ กฎหมาย” ส่วนประเด็นท่ีวา่ จะตอ้ งส่งอาจารยอ์ ายอุ อกนอกประเทศไทยหรอื ไม่ ? แต่อย่างไรก็ตาม แมอ้ าจารยอ์ ายจุ ะมีสถานะบคุ คลเปน็ “คนตา่ งด้าวเขา้ เมอื งผดิ กฎหมาย” แต่รฐั ไทย ก็ไม่อาจส่งตัวอาจารย์อายุกลับไปยังประเทศพม่า เพราะการกระทำาดังกล่าวย่อมทำาให้อาจารย์อายุมีความเสี่ยง ภัยในชวี ิต อนั เปน็ การกระทาำ ท่ีขดั ตอ่ ขอ้ ๖ (๑) แหง่ กติกาสหประชาชาตวิ า่ ดว้ ยสิทธทิ างแพง่ และทางการเมือง ค.ศ. ๑๙๖๖ และไม่อาจส่งตัวอาจารย์อายุไปยังประเทศอ่ืนๆ เพราะการกระทำาดังกล่าวย่อมทำาให้อาจารย์อายุ ตอ้ งถกู ทาำ ใหพ้ ลดั พรากครอบครวั ซงึ่ เปน็ คนสญั ชาตไิ ทยและอาศยั อยใู่ นประเทศไทย สทิ ธทิ จ่ี ะอยรู่ ว่ มกบั ครอบครวั เปน็ สทิ ธิมนุษยชนภายใต้ขอ้ ๒๓ (๑) แหง่ กตกิ าสหประชาชาตวิ ่าดว้ ยสิทธิทางแพ่งและทางการเมอื ง ค.ศ. ๑๙๖๖ ๗๙ เช่นเดยี วกัน ๘๐ เชน่ เดยี วกัน ขอ้ กฎหมายและขอ้ นโยบายด้านกฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดบี ุคคล ผา่ นกรณศี ึกษาจากเรื่องจริง : วา่ ด้วยคนหลายรัฐคนหลายทะเบยี นราษฎรคนหลายสญั ชาติ

106 ขอ้ กฎหมายและขอ้ นโยบายดา้ นกฎหมายระหวา่ งประเทศแผนกคดีบุคคล ผา่ นกรณีศกึ ษาจากเรือ่ งจรงิ : วา่ ดว้ ยคนหลายรัฐคนหลายทะเบียนราษฎรคนหลายสญั ชาติ

107 ๘เรอื่ งท ี่ กรณศี กึ ษานายเจียตา้ จิโอวานนี่ หรอื นายเมารซิ ิโอ ทอสซาโดรี : คนถอื สญั ชาตอิ ติ าลี ซงึ่ มาท่องเทยี่ วและเสียชวี ติ ในประเทศไทย สารบาญ ๑) ขอ้ เทจ็ จริงของนายเจียต้า จโิ อวานนี่ หรือ นายเมารซิ โิ อ ทอสซาโดรี หนา้ ๒) จดุ เกาะเกี่ยวระหวา่ งรฐั และนายเจยี ตา้ จิโอวานน่ี หรือ นายเมาริซโิ อ ทอสซาโดรี ๑๐๘ ๓) หนา้ ทข่ี องรฐั เพ่ือการจดทะเบียนการตายของนายเจียตา้ จิโอวานนี่ หรอื เมาริซิโอ ทอสซาโดรี ๑๐๙ ๔) การจดั การทรัพยส์ ินท่เี หลืออยู่ในประเทศไทยภายหลังการตายของนายเจยี ต้า จโิ อวานนี่ หรอื ๑๑๐ นายเมารซิ โิ อ ทอสซาโดรี ๑๑๒ ขอ้ กฎหมายและข้อนโยบายด้านกฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบุคคล ผ่านกรณศี ึกษาจากเรือ่ งจริง : วา่ ด้วยคนหลายรฐั คนหลายทะเบยี นราษฎรคนหลายสัญชาติ

108 (๑) ขอ้ เท็จจรงิ ของนายเจียตา้ จโิ อวานน ่ี หรอื นายเมาริซิโอ ทอสซาโดรี เมื่อเวลา ๑๑.๐๐ น. วนั ท่ี ๒๕ กมุ ภาพนั ธ์ พ.ศ. ๒๕๕๒ พล.ต.อ.จงรัก จฑุ านนท์ รอง ผบ.ตร. พล.ต.ต. อดศิ ร์ งามจิตสขุ ศรี ผบก.ทท. และนางวิมล หรือชัย ใจจง เจ้าของเกสต์เฮาส์ และรา้ นอาหารชัย เวเกสทาเรีย เรสเตอรองท์ ตั้งอย่เู ลขท่ี ๗๒/๒ ถนนสามเสนซอย ๔ แขวงบา้ นพานถม เขตพระนคร ร่วมกันแถลงขา่ วความ คืบหน้าคดีพบศีรษะชาวต่างชาติแขวนคอตายอยู่ที่สะพานพระราม ๘ ในท้องที่ สน.บวร มงคล เม่ือวันที่ ๒๓ กมุ ภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๒ ทีผ่ า่ นมาว่า หลังจากที่ สตม. ตรวจสอบพบชายชาวอิตาลมี ีหน้าตาคล้ายกับผู้ตายช่ือ นายเจียต้า จิโอวานนี่ ซ่ึงเดินทางเข้ามาในประเทศไทยแล้วเข้าพักท่ีโรงแรมเร็กซ์ย่านสุขุมวิท เม่ือวันท่ี ๑๘ กมุ ภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๒ ทผี่ ่านมานัน้ จากการตรวจสอบไม่พบรายช่อื ของบคุ คลดงั กล่าวเขา้ พกั ตามท่ไี ด้รับข้อมลู มา จงึ ไดแ้ จกจา่ ยภาพถา่ ยของนายเจยี ตา้ ไปยงั สอื่ มวลชนและตามสถานทท่ี อ่ งเทยี่ วทงั้ ยา่ นพฒั นพ์ งศ์ เมอื งพทั ยา รวมท้ังถนนขา้ วสาร จนกระทัง่ กลางดึกคนื วนั ท่ี ๒๔ กมุ ภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๒ ท่ีผ่านมา เจา้ หน้าท่ตี าำ รวจได้พบกบั นางวิมล ยนื ยนั วา่ บคุ คลตามรูปถ่ายคอื นายเมารซิ โิ อ ทอสซาโดรี ซงึ่ มอี ายุ ๕๓ ปี เปน็ นักทอ่ งเท่ียวสัญชาติอติ าลี ถือหนงั สือเดนิ ทางของประเทศอิตาลี เลขที่ 936966 V ซ่ึงเดนิ ทางจากประเทศกมั พชู าเข้าประเทศไทย เมือ่ วนั ท่ี ๖ กมุ ภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๒ นายเมารซิ โิ อ มาขออาศัยอยู่ฟรที ห่ี ้องเชา่ เลขที่ ๔ ชัน้ ๒ ของเกสตเ์ ฮาส์ของนางวมิ ล คนสญั ชาตไิ ทย จากการตรวจคน้ ในหอ้ งพกั ดังกลา่ ว ตาำ รวจพบ (๑) จดหมายภาษาอังกฤษเขียนด้วยปากกาสีดำาถึงนางวิมล แปลเป็นไทยได้ว่า “เขียนท่ีกรุงเทพฯ วนั ที่ ๒๑ กมุ ภาพันธ์ พ.ศ. ๒๕๕๒ ขอบคณุ สาำ หรบั ทกุ ส่ิง ผมขอโทษสำาหรบั ความไม่สะดวก” โดยมลี ายเซ็นชือ่ นายเมาริซโิ อกาำ กับในตอนทา้ ยของจดหมาย (๒) รปู ถ่ายของนายเมารซิ โิ อ ๖ รูป มตี ำาหนเิ ป็นตง่ิ เน้อื ทข่ี มับซา้ ย ๑ เมด็ ซึง่ ตรงกนั กบั ศีรษะที่พบอยู่ บนสะพานพระราม ๘ (๓) บัตรประชาชนของนายเมารซิ โิ อ ระบุวา่ มีภมู ลิ ำาเนาอยทู่ ีเ่ มืองเวโรนา่ ประเทศอิตาลี (๔) ใบอนญุ าตขบั ข่ี (๕) นามบัตรของนายเมาริซิโอ เป็นภาษาอังกฤษ ระบอุ าชีพสถาปนิก ๑๒ ใบ (๖) เอกสารรบั เงินท่สี ง่ มาจากประเทศอิตาลขี องไปรษณีย์สาขาบางลำาพู ๑ แผ่น และ (๗) ของใชส้ ่วนตวั อกี จำานวนหน่ึง จากการสอบสวนของตำารวจ พบวา่ นายเมาริซิโอผู้ตายไดเ้ ข้าพกั ฟรี กินฟรี ในเกสตเ์ ฮาส์ของนางวิมล นานกว่า ๒ อาทิตย์ โดยก่อนเกิดเหตุนางวิมลขอร้องให้ผู้ตายย้ายออกไปพักท่ีอ่ืน เพราะจะเปิดห้องให้กับแขก คนอนื่ เขา้ พกั จงึ อาจจะเปน็ สาเหตทุ าำ ให้ นายเมารซิ โิ อ เกดิ ความเครยี ดหนกั มคี วามรสู้ กึ วา่ ตวั เองผดิ ทไี่ มม่ เี งนิ จา่ ย ค่าเช่าห้องค่าอาหาร และไม่มีท่ีจะไป จึงตัดสินใจฆ่าตัวตายหนีปัญหา โดยเขียนจดหมายบอกลาและขอโทษ นางวิมลท้ิงไวใ้ นห้องกอ่ นทจ่ี ะออกจากหอ้ งหายตวั ไป ดา้ น นางวิมล เปดิ เผยวา่ ให้ นายเมารซิ โิ อ เข้าพักเพียงลาำ พงั เมอ่ื ๒ สัปดาห์กอ่ น และหายตวั ไปจาก หอ้ งพักเม่ือช่วงเชา้ ของวนั ที่ ๒๑ กมุ ภาพนั ธ์ พ.ศ. ๒๕๕๒ ตนพยายามโทรศพั ท์เขา้ โทรศัพท์มอื ถอื กไ็ ม่ติด นาย เมาริซิโอเป็นคนสูบบุหร่ีจัด น่าสงสาร ไม่มีเงิน และไม่สบายบ่อย ปกติจะเป็นคนตื่นเช้าและออกไปข้างนอก เพอ่ื หางานทาำ ชว่ งเยน็ ๆ ถงึ จะกลบั เขา้ มาหาขา้ วกนิ เองทรี่ า้ น สว่ นจะไปมเี รอ่ื งกบั ใครทไี่ หนหรอื ไมน่ นั้ ตนไมท่ ราบ ขอ้ กฎหมายและข้อนโยบายด้านกฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบุคคล ผา่ นกรณศี กึ ษาจากเรอ่ื งจริง : ว่าดว้ ยคนหลายรฐั คนหลายทะเบียนราษฎรคนหลายสัญชาติ

109 แต่เขาเคยบน่ ใหฟ้ งั ว่า อยากแตง่ งาน มีครอบครัวมลี ูก ตอนทต่ี นเองพดู ขอห้องคืนผูต้ ายบอกวา่ ขอเวลาอกี หนอ่ ย แลว้ หายตัวไปจนกระท่งั มาทราบจากตาำ รวจว่าเสียชีวิตแล้ว ผลการสอบสวนของตำารวจไทย พบต่อไปวา่ ผูต้ ายเข้าออกประเทศไทยมาหลายครัง้ ล่าสุดเขา้ มาไทย เมอื่ วันที่ ๖ กมุ ภาพนั ธ์ พ.ศ. ๒๕๕๒ ที่ผ่านมา โดยเดนิ ทางมาจากประเทศกมั พูชาในฐานะนกั ทอ่ งเท่ียว อย่างไรก็ตาม ถ้าไม่มีพยานหลักฐานยืนยันแน่ชัดว่าคดีน้ีเป็นคดีฆาตกรรม พนักงานสอบสวนไทย จะสรุปคดีไปตามความเห็นของแพทย์นติ ิเวช รพ.ศิรริ าช ท่รี ะบวุ า่ สาเหตุการเสยี ชีวิตมาจากการฆา่ ตัวตาย (๒) จดุ เกาะเกย่ี วระหวา่ งรฐั และนายเจยี ตา้ จโิ อวานน ่ี หรอื นายเมารซิ โิ อ ทอสซาโดรี โดยหลักกฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบุคคล ถามว่า นายเจียต้า จิโอวานน่ี หรือ นาย เมารซิ ิโอ ทอสซาโดรี มจี ุดเกาะเก่ยี วกบั รฐั ใดบา้ ง ? เพราะเหตใุ ด ? ๘๑ ในประการแรก โดยหลกั กฎหมายระหวา่ งประเทศแผนกคดบี คุ คลพน้ื ฐานในเรอื่ งหลกั อาำ นาจอธปิ ไตย ของรัฐ การแสวงหาจุดเกาะเก่ียวระหว่างบุคคลกับรัฐเป็นส่ิงที่จำาเป็น เราคงต้องตระหนักว่า โดยหลักกฎหมาย ระหวา่ งประเทศ รฐั มีอำานาจอธิปไตยเหนอื ดินแดนและประชากร ดงั นั้น บุคคลธรรมดาจึงอาจมีจดุ เกาะเก่ยี วกบั รัฐได้ โดยผ่านข้อเท็จจริง ๕ ประการ กล่าวคือ (๑) ถ่ินที่เกิดของบุคคลธรรมดา (๒) ถิ่นที่บุคคลปรากฏตัว (๓) สัญชาติของบุคคลธรรมดา (๔) ภูมิลำาเนาของบุคคล และ (๕) ถ่ินท่ีทรัพย์สินอันเป็นสิทธิของบุคคลตั้งอยู่ การคน้ พบจดุ เกาะเกีย่ วระหวา่ งผู้ตายและรัฐจะทำาใหท้ ราบวา่ ในประการสอง โดยทฤษฎีจุดเกาะเก่ียวระหว่างรัฐและบคุ คลธรรมดาทไี่ ด้วางหลักแลว้ ตอ่ ไป จะเห็น ว่า นายเมาริซิโอจุดเกาะเก่ียวกับประเทศเดียว กล่าวคือ ประเทศอิตาลี ท้ังน้ี เพราะประเทศนี้มีจุดเกาะเกี่ยว หลายประการกบั นายเมารซิ โิ อ กล่าวคอื (๑) เม่ือบคุ คลนม้ี สี ัญชาติของประเทศอิตาลี ประเทศนี้จึงมสี ถานะเป็น รัฐเจ้าของสัญชาติของนายเมาริซิโอ และ (๒) เม่ือปรากฏข้อเท็จจริงนายเมาริซิโออาศัย จนมีภูมิลำาเนาอยู่ใน ประเทศอติ าลี ประเทศนี้จึงมสี ถานะเปน็ รัฐเจ้าของถ่นิ อนั เป็นภูมลิ ำาเนาตามกฎหมายของนายเมารซิ โิ ออกี ด้วย โดยสรุป ตวั บุคคลของนายเมาริซิโอจงึ มจี ดุ เกาะเกี่ยวกับประเทศอิตาลเี ทา่ นัน้ อันทาำ ให้สถานะบคุ คล ของบุคคลธรรมดาดังกล่าวไม่มีลักษณะระหว่างประเทศแบบแท้แต่อย่างใด แต่อย่างไรก็ตาม เมื่อนายเมาริซิโอ มาถึงแก่ความตายในประเทศไทย ปัญหาการส้ินสุดสภาพบุคคลของนายเมาริซิโอจึงปรากฏเป็นนิติสัมพันธ์ท่ีมี องคป์ ระกอบต่างดา้ ว กล่าวคือ มลี ักษณะระหว่างประเทศแบบเทยี ม อันทาำ ใหน้ ติ ิสมั พันธ์ตกอยูภ่ ายใต้กฎหมาย ระหวา่ งประเทศ ๘๑ ข้อสอบปลายภาคในวิชา น.๔๖๔ กฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบุคคล ภาคการศึกษาที่ ๒ ของปีการศึกษา ๒๕๕๑ คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยพายพั โปรดดู โดย พันธ์ุทิพย์ กาญจนะจิตรา สายสนุ ทร, กรณศี กึ ษานายเจยี ตา้ จโิ อวานนี่ : การกำาหนดจุด เกาะเก่ยี วระหวา่ งรฐั และนกั ท่องเท่ียวสญั ชาติอิตาลีที่มาเสยี ชวี ติ ในประเทศไทย, เมือ่ วันท่ี ๒๖ กมุ ภาพนั ธ์ พ.ศ. ๒๕๕๒ ปรับปรุงเมอ่ื วันท่ี ๑๘ เมษายน พ.ศ. ๒๕๖๒ https://docs.google.com/document/d/1hFhomBk7LVmEgrKGKAdSXBrKieLG9caYMcmyaOC๐mBs/edit?usp= sharing ขอ้ กฎหมายและขอ้ นโยบายดา้ นกฎหมายระหวา่ งประเทศแผนกคดบี คุ คล ผา่ นกรณศี ึกษาจากเรอื่ งจริง : วา่ ดว้ ยคนหลายรฐั คนหลายทะเบียนราษฎรคนหลายสัญชาติ

110 (๓) หนา้ ทข่ี องรฐั เพอ่ื การจดทะเบยี นการตายของนายเจยี ตา้ จโิ อวานน ่ี หรอื เมารซิ โิ อ ทอสซาโดรี โดยหลกั กฎหมายระหวา่ งประเทศแผนกคดบี คุ คล ถามวา่ (๑) โรงพยาบาลศริ ริ าชมหี นา้ ทต่ี อ้ งออก หนงั สือรับรองการตายให้แก่นายเจยี ต้า จโิ อวานนี่ หรอื นายเมารซิ โิ อ ทอสซาโดรหี รือไม่ ? เพราะเหตใุ ด ? และ (๒) ควรจะตอ้ งมแี จ้งการตายของนายเมารซิ ิโอ ทอสซาโดรี ในทะเบยี นราษฎรของรฐั ใดบ้าง ? เพราะ เหตุใด ? ๘๒ เราคงตระหนกั วา่ โดยหลกั กฎหมายระหวา่ งประเทศแผนกคดบี คุ คล นติ สิ มั พนั ธต์ ามกฎหมายมหาชน ท่ีมลี กั ษณะระหวา่ งประเทศ ย่อมตกอยู่ภายใต้กฎหมายมหาชนภายในของรัฐคูก่ รณี จะเหน็ วา่ ทั้งเรือ่ งของการ รับรองการตายโดยรักษาพยาบาล และการรับแจ้งการเกิดในทะเบียนราษฎรโดยรัฐที่มีจุดเกาะเก่ียวกับบุคคล เปน็ เรือ่ งตามกฎหมายมหาชน ดงั นัน้ จึงตอ้ งใช้กฎหมายมหาชนภายในของรัฐคูก่ รณี ซ่งึ ควรจะต้องแยกวเิ คราะห์ กรณกี ารรบั รองการตายโดยรกั ษาพยาบาลและการรบั แจง้ การตายของนายเมารซิ โิ อ ทอสซาโดรี ในทะเบยี นบคุ คล ของรฐั ออกจากกัน (๑) การรบั รองการตายโดยผรู้ ักษาพยาบาล โดยหลักกฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบุคคล เมื่อมีการตายของนายเมาริซิโอ ทอสซาโดรีใน ประเทศไทย กต็ อ้ งเปน็ หนา้ ทขี่ องรฐั ไทยทจ่ี ะรบั รองการตายของชายผนู้ ้ี จะเหน็ วา่ การรบั รองการตายโดยผรู้ กั ษา พยาบาลย่อมเป็นไปตาม พ.ร.บ. ทะเบียนราษฎร พ.ศ. ๒๕๓๔ ซง่ึ เป็นกฎหมายมหาชนของรัฐไทยในเรอ่ื งนี้ มาตรา ๒๓ แหง่ พ.ร.บ. ทะเบยี นราษฎร พ.ศ. ๒๕๓๔ บญั ญตั วิ า่ “เมอื่ มคี นเกดิ หรอื คนตาย ผทู้ ำาคลอด หรือผู้รักษาพยาบาลต้องออกหนังสือรับรองการเกิดหรือการตายตามแบบพิมพ์ท่ีผู้อำานวยการทะเบียนกลาง กำาหนดใหแ้ กผ่ มู้ ีหนา้ ที่ตอ้ งแจ้งตามมาตรา ๑๘ หรอื มาตรา ๒๑” ๘๒ ข้อสอบปลายภาคในวิชา น.๔๖๔ กฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบุคคล ภาคการศึกษาท่ี ๒ ของปีการศึกษา ๒๕๕๑ คณะนติ ิศาสตร์ มหาวิทยาลัยพายพั โปรดดู พันธ์ทุ พิ ย์ กาญจนะจิตรา สายสนุ ทร, กรณีศกึ ษานายเจียตา้ จิโอวานน่ี : การจดทะเบยี นคนตาย เพอ่ื นกั ทอ่ งเทย่ี วสญั ชาตอิ ติ าลที มี่ าเสยี ชวี ติ ในประเทศไทย, เมอ่ื วนั ที่ ๒๖ กมุ ภาพนั ธ์ พ.ศ. ๒๕๕๒ ปรบั ปรงุ เมอื่ วนั ท่ี ๑๘ เมษายน พ.ศ.๒๕๖๒ https://docs.google.com/document/d/1_wKDj6EgGJHXFKzK2bKpssMj6xg4f-aOWdmmEFlDEWw/ edit?usp=sharing ข้อกฎหมายและขอ้ นโยบายด้านกฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดบี ุคคล ผา่ นกรณศี กึ ษาจากเรอื่ งจรงิ : วา่ ดว้ ยคนหลายรัฐคนหลายทะเบียนราษฎรคนหลายสัญชาติ

111 แบบพิมพ์ตามมาตรา ๒๓ หากเป็นการตายในโรงพยาบาล ก็คือ “ท.ร.๔/๑” หรือ หากเป็นการตาย นอกโรงพยาบาล กค็ ือ “ทร.๔ ตอนหน้า” จะเห็นวา่ ดงั นัน้ โรงพยาบาลศิรริ าชในสถานะของ “ผรู้ ักษาพยาบาล” จึงมีหน้าทอี่ อกหนงั สือรบั รอง การตายของนายเมาริซโิ อ ทอสซาโดรี ใหแ้ กผ่ ู้ท่ีมสี ว่ นไดเ้ สยี แม้บคุ คลดงั กล่าวจะมสี ถานะเป็นคนตา่ งด้าวก็ตาม ซ่งึ หนงั สือรบั รองการตายนีจ้ ะใช้แบบพมิ พท์ ี่เรียกว่า “ท.ร.๔/๑” ขอให้ตระหนักว่า การปฏิเสธที่จะรับรองการตายของบุคคลธรรมดาในประเทศไทยย่อมทำาให้รัฐไทย ตกเปน็ ผลู้ ะเมดิ พนั ธกรณรี ะหวา่ งประเทศ กลา่ วคอื การรบั รองสถานะบคุ คลตามกฎหมายใหแ้ กม่ นษุ ย์ ดงั ทป่ี รากฏ ใน ขอ้ ๖ แห่งปฏิญญาสากลวา่ ดว้ ยสทิ ธิมนุษยชน ค.ศ. ๑๙๔๘/พ.ศ. ๒๔๙๑ และ ขอ้ ๑๖ แหง่ กตกิ าระหวา่ ง ประเทศว่าด้วยสิทธิทางแพง่ และทางการเมอื ง ค.ศ. ๑๙๖๖/พ.ศ. ๒๕๐๙ ซงึ่ บญั ญตั ิวา่ “ทุก ๆ คนมสี ิทธิท่ีจะได้ รบั การยอมรบั ว่าเป็นบคุ คลในกฎหมายไม่วา่ ณ ทใ่ี ด. (Everyone has the right to recognition everywhere as a person before the law.)” (๒) การรับแจ้งการตายในทะเบยี นราษฎรของรฐั การรับแจ้งการตายในทะเบียนราษฎรของรัฐ เป็นการกระทำาต่อเจ้าหน้าท่ีของรัฐท่ีรักษาการตาม กฎหมายทะเบยี นราษฎร เพอื่ ใหร้ ฐั รบั รองการสนิ้ สดุ ความเปน็ บคุ คลตามกฎหมายของบคุ คลธรรมดาทตี่ ายลงบน ดนิ แดนของตน หรือเปน็ ราษฎรของตนทตี่ ายในต่างประเทศ จะเห็นว่า เอกสารที่เป็นผลมาจากรัฐรับการแจ้งตายในทะเบียนราษฎรของรัฐจึงเป็นการสร้างพยาน หลกั ฐานเพอ่ื ใหผ้ มู้ สี ว่ นไดเ้ สยี กลา่ วอา้ งการสนิ้ สดุ สภาพบคุ คลของผตู้ ายในสถานการณท์ เี่ กยี่ วขอ้ ง เชน่ การจดั การ มรดก การต้ังผู้แทนในการใช้อำานาจปกครองบุตรผู้เยาว์ การอ้างการส้ินสุดของการสมรส รวมถึงการป้องกัน มิให้มีการสวมตัวบุคคลในทะเบียนราษฎรของรัฐ ดังนั้น โดยหลักกฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบุคคล รฐั เจ้าของดนิ แดน (Territorial State) หรอื รัฐเจา้ ของตวั บุคคล (Personal State) ย่อมมหี นา้ ท่ีรบั แจ้งการตาย ของบุคคลในทะเบียนบุคคลของรัฐ โดยไม่ควรที่จะเลือกปฏิบัติด้วยเหตุใดๆ ต่อคนตาย และมีลักษณะสากล และทว่ั ไป การจดทะเบยี นการตายในทะเบยี นราษฎรของรฐั หรอื มกั เรยี กในภาษาองั กฤษวา่ Death registration นั้น จึงเป็นกระบวนการท่ีตอ้ งบัญญตั ไิ ว้ในกฎหมายทะเบียนราษฎรของทกุ รฐั โดยพิจารณากฎหมายทะเบยี นราษฎรของนานารฐั เราพบทางปฎิบัตขิ องรฐั ใน ๒ ทศิ ทาง กล่าวคอื ในประการแรก รัฐเจ้าของดินแดนที่มีการตายมักกำาหนดให้เจ้าหน้าท่ีของรัฐตนรับการแจ้งการตาย ของบคุ คลธรรมดาที่ตายบนดนิ แดนของตน ซึ่งสำาหรบั กฎหมายไทยกาำ หนดใหม้ กี ารออก (๑) มรณบตั รประเภท ท.ร.๔ สาำ หรับคนสญั ชาตไิ ทยหรอื คนตา่ งด้าวท่มี สี ทิ ธิอาศยั ถาวรในประเทศไทย หรอื (๒) มรณบตั รประเภท ท.ร. ๕ สำาหรับการตายคนที่เข้าเมืองโดยชอบด้วยกฎหมายแต่อยู่ในลักษณะชั่วคราวหรือเข้าเมืองโดยไม่ชอบด้วย กฎหมายตามกฎหมายวา่ ดว้ ยคนเขา้ เมอื ง (มาตรา ๒๑, ๒๒ และ ๒๔ แหง่ พ.ร.บ. การทะเบยี นราษฎร พ.ศ. ๒๕๓๔ ประกอบกับข้อ ๑๓๔ แห่งระเบียบสาำ นักทะเบียนกลางวา่ ดว้ ยการจัดทำาทะเบยี นราษฎร พ.ศ. ๒๕๓๕) ซ่ึงในกรณี ของนายเมารซิ โิ อ ทอสซาโดรี รฐั ไทยจงึ ตอ้ งรบั แจง้ การตายและออกมรณบตั รประเภท ท.ร.๕ ใหแ้ กผ่ มู้ สี ว่ นไดเ้ สยี ในประการท่ีสอง รัฐเจ้าของตัวบุคคลของคนตายก็มักกำาหนดให้เจ้าหน้าที่ของรัฐตนยอมรับการแจ้ง การตายของคนสัญชาติของตนหรือของคนต่างด้าวที่มีสิทธิอาศัยบนดินแดนของตน แม้เป็นการตายบนดินแดน ข้อกฎหมายและข้อนโยบายด้านกฎหมายระหวา่ งประเทศแผนกคดบี ุคคล ผ่านกรณีศึกษาจากเร่ืองจริง : ว่าด้วยคนหลายรฐั คนหลายทะเบียนราษฎรคนหลายสญั ชาติ

112 ของรัฐต่างประเทศก็ตาม ซ่งึ กฎหมายไทยก็มลี ักษณะดงั นเี้ ช่นกนั กล่าวคือ มาตรา ๒๘ วรรค ๑ แห่ง พ.ร.บ. การ ทะเบยี นราษฎร พ.ศ. ๒๕๓๔ ซ่ึงบัญญัตวิ ่า “ใหก้ งสุลไทยหรือขา้ ราชการสถานทูตไทยทร่ี ัฐมนตรวี ่าการกระทรวง การต่างประเทศแต่งต้ังให้เป็นนายทะเบียน มีหน้าที่รับจดทะเบียนคนเกิดและคนตายท่ีมีข้ึนนอกราชอาณาจักร สำาหรับคนสัญชาติไทยและคนต่างด้าวท่ีได้รับอนุญาตให้มีถ่ินท่ีอยู่ในราชอาณาจักรตามกฎหมายว่าด้วยคน เขา้ เมอื ง หลักฐานการจดทะเบยี นดงั กลา่ วให้ใชเ้ ป็นสตู บิ ตั รและมรณบตั รได้” ดงั นนั้ ในกรณกี ารตายของนายเมารซิ โิ อ ทอสซาโดรี จงึ ควรจะไดร้ บั การแจง้ การตายในทะเบยี นราษฎร ของ ๒ ประเทศดังต่อไปน้ี (๑) ทะเบียนราษฎรของประเทศไทยซึ่งเป็นรัฐเจ้าของดินแดนอันเป็นที่ตายของ นายเมารซิ โิ อ ทอสซาโดรี และ (๒) ทะเบยี นราษฎรของประเทศอิตาลีซึ่งเป็นรัฐเจา้ ของสญั ชาตขิ องสญั ชาติของ นายเมาริซโิ อ ทอสซาโดรี (๔) การจัดการทรัพย์สินท่ีเหลืออยู่ในประเทศไทยภายหลังการตายของนายเจียต้า จิโอวานน ่ี หรอื นายเมารซิ ิโอ ทอสซาโดรี โดยหลกั กฎหมายระหวา่ งประเทศแผนกคดบี คุ คล ถามวา่ จะตอ้ งใชก้ ฎหมายใดบา้ งในการพจิ ารณา ปัญหาการจัดการทรัพย์สินที่เหลืออยู่ในประเทศไทยภายหลังการตายของนายเจียต้า จิโอวานนี่ หรือ นายเมาริซโิ อ ทอสซาโดรี ? เพราะเหตใุ ด ? ๘๓ เราตระหนกั ไดว้ า่ โดยหลกั กฎหมายระหวา่ งประเทศแผนกคดบี คุ คล ถา้ นติ สิ มั พนั ธต์ ามกฎหมายเอกชน มลี กั ษณะระหว่างประเทศ นติ ิสัมพนั ธน์ ั้นก็จะตกอยูภ่ ายใต้ พ.ร.บ. ว่าดว้ ยการขัดกันแหง่ กฎหมาย พ.ศ. ๒๔๘๑ หากไมม่ ขี ้อยกเวน้ กลไกแหง่ กฎหมายขดั กันปรากฏขึ้นในข้อเท็จจริง จากข้อเท็จจริง จะเห็นว่า เม่ือเป็นปัญหาการจัดการทรัพย์สินที่เป็นสังหาริมทรัพย์ในประเทศไทย ของนายเมาริซิโอคนสัญชาติอิตาลี หรือกล่าวในอีกแง่ เม่ือเป็นปัญหาการจัดการมรดกสังหาริมทรัพย์ใน ประเทศไทยของคนตา่ งดา้ ว กรณนี จี้ งึ มลี กั ษณะระหวา่ งประเทศอยา่ งแนน่ อนเนอ่ื งจากความเปน็ ตา่ งดา้ วของเจา้ มรดก ดงั นน้ั ศาลไทยจงึ ตอ้ งพิจารณาการจัดการมรดกของบคุ คลนี้ภายใต้ พ.ร.บ.ว่าด้วยการขัดกนั แหง่ กฎหมาย พ.ศ. ๒๔๘๑ และในสถานการณ์เช่นน้ีก็ยอ่ มไม่มีข้อยกเวน้ กลไกแหง่ กฎหมายขัดกนั ปรากฎขนึ้ อย่างแน่นอน ภายใตม้ าตรา ๓๘ แหง่ พ.ร.บ. วา่ ดว้ ยการขัดกนั แหง่ กฎหมาย พ.ศ. ๒๔๘๑ บัญญตั ิว่า “ในสว่ นที่เกยี่ ว กับสงั หารมิ ทรัพย์ มรดกโดยสิทธิโดยธรรมหรือโดยพินยั กรรม ใหเ้ ป็นไปตามกฎหมายภมู ลิ าำ เนาของเจ้ามรดกใน ขณะทเ่ี จ้ามรดกถงึ แก่ความตาย” เม่อื ปรากฏข้อเท็จจริงวา่ ในขณะทตี่ าย นายเมาริซิโอมีภมู ิลำาเนาอยทู่ ีเ่ มืองเวโรนา่ ประเทศอิตาลี จึง ทำาให้ต้องใช้กฎหมายขัดกันอิตาลีในการพิจารณาจัดการทรัพย์สินในประเทศไทยของนายเมาริซิโอผู้ตาย อันมี สถานะเป็นมรดกของผตู้ าย กรณจี ึงตอ้ งไปพิจารณากฎหมายขดั กนั อติ าลตี ่อไป และโดยกฎหมายขัดกันอิตาลี ซึ่งเป็นกฎหมายขัดกันในระบบกฎหมายแบบ Civil Law การจัดการ มรดกสงั หารมิ ทรัพย์ย่อมเป็นไปตามกฎหมายของรัฐเจ้าของสัญชาติ ดงั นัน้ เมอื่ นายเมาริซิโอมสี ญั ชาติอติ าลี จึง ๘๓ ข้อสอบปลายภาคในวิชา น.๔๖๔ กฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบุคคล ภาคการศึกษาที่ ๒ ของปีการศึกษา ๒๕๕๑ คณะนติ ิศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยพายพั ข้อกฎหมายและขอ้ นโยบายดา้ นกฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบคุ คล ผ่านกรณศี กึ ษาจากเรื่องจริง : ว่าดว้ ยคนหลายรฐั คนหลายทะเบียนราษฎรคนหลายสญั ชาติ

113 ต้องนำากฎหมายมรดกสาระบัญญัติอิตาลี กล่าวคือ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์อิตาลีว่าด้วยมรดกมา ใช้กำาหนดการจัดการมรดกสังหาริมทรัพย์ในประเทศไทยของนายเมาริซิโอ ในฐานะกฎหมายแห่งสัญชาติของ เจ้ามรดกในขณะทถ่ี งึ แกค่ วามตาย ดังน้ัน การจัดการทรัพย์สินท่ีเหลืออยู่หรือมรดกในประเทศไทยภายหลังการตายของนายเมาริซิโอ ทอสซาโดรี ย่อมเป็นไปตามกฎหมายขัดกันและกฎหมายแพ่งสาระบัญญัติของประเทศอิตาลี ทั้งน้ี เว้นแต่ ปรากฏขอ้ ยกเวน้ ๒ ประการ กลา่ วคือ ในประการแรก ปรากฏว่า ไมอ่ าจพสิ จู นเ์ นอื้ หาสาระของกฎหมายอติ าลใี นเรื่องนไ้ี ด้ (มาตรา ๘ แห่ง พ.ร.บ. วา่ ดว้ ยการขัดกันแหง่ กฎหมาย พ.ศ. ๒๔๘๑) ในประการท่ีสอง เนื้อหาสาระของกฎหมายดังพิสูจน์ได้ขัดความสงบเรียบร้อยและศีลธรรมอันดีของ ประชาชน (มาตรา ๕ แห่ง พ.ร.บ. วา่ ดว้ ยการขัดกันแห่งกฎหมาย พ.ศ. ๒๔๘๑) ข้อกฎหมายและขอ้ นโยบายดา้ นกฎหมายระหวา่ งประเทศแผนกคดีบุคคล ผ่านกรณศี กึ ษาจากเรอื่ งจรงิ : วา่ ดว้ ยคนหลายรฐั คนหลายทะเบียนราษฎรคนหลายสญั ชาติ

114 ขอ้ กฎหมายและขอ้ นโยบายดา้ นกฎหมายระหวา่ งประเทศแผนกคดีบุคคล ผา่ นกรณีศกึ ษาจากเรือ่ งจรงิ : วา่ ดว้ ยคนหลายรัฐคนหลายทะเบียนราษฎรคนหลายสญั ชาติ

115 บทสรุป รฐั ไทยและพันธกรณีระหว่างประเทศ เพอ่ื จัดการสิทธอิ นั จำาเป็นของมนษุ ยท์ ่ีมีจุดเกาะเก่ยี วกบั รฐั จาก ๘ สถานการณแ์ ห่งชวี ติ ของคนหลายรฐั คนหลายทะเบยี นราษฎร คนหลายสัญชาติ เราคงได้ข้อสรุปในประการแรกว่า ตำาราเล่มนี้เป็นการอธิบายถึงข้อกฎหมายและข้อนโยบายท่ีอาจ ใชเ้ พื่อมนษุ ย์ ซึง่ ตกเป็นอยใู่ นความหลากหลายของสถานะบุคคล อันไดแ้ ก่ (๑) คนหลายรัฐ เพราะถกู บนั ทกึ ในทะเบียนราษฎรของหลายรัฐบนโลก ดังน้ัน พวกเขาจึงตกเป็น (๒) คนซึ่งอาจมีสิทธิในหลายทะเบียนราษฎร หรอื ซงึ่ ถกู บนั ทกึ แลว้ ในหลายทะเบยี นราษฎร และ (๓) คนซง่ึ มสี ทิ ธใิ นหลายสญั ชาติ หรอื ซงึ่ ใชส้ ทิ ธใิ นหลายสญั ชาติ นั้นแล้วด้วย ขอ้ สรปุ ในประการทส่ี อง กค็ อื ปญั หาความหลายรฐั หลายสญั ชาต ิ จนตกเปน็ คนหลายทะเบยี นราษฎร เป็นปรากฏการณ์ทเ่ี กดิ มากจนเปน็ ธรรมดาในปจั จบุ ัน เดมิ ปรากฏการณด์ งั กล่าวเกดิ ขน้ึ บา้ ง แตไ่ ม่บ่อยในอดตี แต่มาถงึ ในปจั จุบนั น้ี เรอ่ื งของคนหลายรฐั ฯ ปรากฏมากขน้ึ และบ่อยคร้งั จนเปน็ ธรรมดา ขอ้ สรปุ ในประการทส่ี าม กค็ อื เมอื่ มนษุ ยม์ ขี อ้ เทจ็ จรงิ ทแี่ สดงจดุ เกาะเกยี่ วกบั หลายรฐั ตวั บคุ คลของ พวกเขาและนติ สิ มั พนั ธข์ องคนดงั กลา่ วกย็ อ่ มตกอยใู่ นการขดั กนั แหง่ กฎหมาย ดงั นน้ั กลไกการเลอื กกฎหมาย ขอ้ กฎหมายและขอ้ นโยบายด้านกฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดบี คุ คล ผา่ นกรณศี กึ ษาจากเรอ่ื งจริง : วา่ ด้วยคนหลายรฐั คนหลายทะเบยี นราษฎรคนหลายสญั ชาติ

116 ตามกฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบุคคล จึงจำาเป็นเพ่ือการจัดการสถานการณ์การขัดกันแห่งกฎหมาย ทเี่ กิดขึ้น ตลอดระยะเวลาเกือบ ๓๐ ปี ปรากฏมงี านวิจัยเพ่อื การจดั การสทิ ธอิ นั จำาเป็นให้แก่คนหลายรัฐฯ มาก ขึ้น การสรุป “สตู รสาำ เร็จ” หรือ “สตู รไมส่ ำาเรจ็ ” เพ่อื งานสร้างความเห็นทางกฎหมายในเร่อื งดงั กล่าวจงึ มีมาก ขนึ้ เรื่อยๆ ตาำ รากฎหมายฉบบั น้ี กเ็ ปน็ งานเขยี นหนง่ึ ในงานเขยี นเพอื่ สรปุ สตู รความคดิ ในการจดั การสทิ ธอิ นั จาำ เปน็ ของมนุษย์ ซึ่งกฎหมายระหว่างประเทศกำาหนดให้รัฐมีหน้าที่รับรองให้แก่มนุษย์ โดยงานวิจัยเพ่ือให้ความช่วย เหลอื ทางกฎหมายของบางกอกคลนิ กิ นติ ธิ รรมศาสตรส์ รปุ วา่ มนษุ ยท์ กุ คนยอ่ มตอ้ งการสทิ ธอิ นั จาำ เปน็ ๕ ชดุ สทิ ธิ กลา่ วคือ ชุดสิทธิแรก กค็ อื ชุดสทิ ธซิ งึ่ จำาเป็นเพ่อื การรับรองสถานะบคุ คลตามกฎหมายในสถานการณท์ ว่ั ไป ซึ่งโดยทั่วไป ก็มีอยู่ ๔ สิทธิ กล่าวคือ (๑) สิทธิในการรับรองสถานะบุคคลตาม กฎหมายเอกชน อันหมายถึง สทิ ธใิ นความเปน็ มนษุ ยต์ ามธรรมชาตนิ นั่ เอง (๒) สทิ ธใิ นการรบั รองสถานะบคุ คลตามกฎหมายการทะเบยี นราษฎร ซง่ึ กค็ ือ สทิ ธใิ นความเปน็ พลเมอื งของรัฐนนั่ เอง (๓) สิทธิในการรับรองสถานะบุคคลตามกฎหมายสญั ชาติ อนั นำา ไปสู่ความเปน็ คนชาติหรอื คนตา่ งด้าว และ (๔) สิทธิในการรบั รองสถานะบุคคลตามกฎหมายคนเขา้ เมอื ง อนั นำา ไปสู่ความเป็นคนผิดหรือถูกตามกฎหมายน้ี สถานะบุคคลใน ๔ บริบทน้ีจะเกิดข้ึนแก่มนุษย์ในสถานการร์ทั่วไป และเปน็ ตัวกำาหนดความเปน็ ไปไดท้ ่ีจะเขา้ สู่สทิ ธอิ ันจำาเปน็ อ่ืนๆ ที่ตามในชีวติ ของมนษุ ย์ ชุดสิทธิท่ีสอง ก็คือ ชุดสิทธิซึ่งจำาเป็นเพื่อการรับรองสิทธิและสถานะอันเป็นสิทธิมนุษยชนขั้นพ้ืน ฐาน ซง่ึ โดยทวั่ ไป ก็มอี ยู่ ๕ สทิ ธิ กล่าวคอื (๑) สิทธใิ นศกั ดิศ์ รคี วามเป็นมนษุ ย์ (๒) สทิ ธิในสุขภาพดี (๓) สทิ ธใิ น การศึกษาดี (๔) สทิ ธเิ ดินทาง และ (๕) สทิ ธิก่อต้งั ครอบครัว ขอใหต้ ระหนกั วา่ ความเป็นมนษุ ย์เพยี งพอท่จี ะมี สทิ ธดิ งั กลา่ วทง้ั หมด แตค่ วามเปน็ คนสญั ชาตใิ นรฐั ทใี่ ชส้ ทิ ธิ กอ็ าจมคี วามสะดวกมากกวา่ มนษุ ยท์ ตี่ กเปน็ คนตา่ งดา้ ว ในรัฐนนั้ ๆ หรอื ความเป็นคนตา่ งดา้ วที่ถูกกฎหมายคนเขา้ เมอื งก็อาจทำาใหอ้ ุปสรรคในการใชส้ ทิ ธิมนุษยชนขน้ั พื้น ฐานมีน้อยกว่าคนต่างด้าวทผ่ี ิดกฎหมายคนเข้าเมอื ง ชดุ สทิ ธิท่สี าม ก็คือ ชุดสิทธิซ่ึงจำาเป็นเพอื่ การพัฒนาสิทธิในคณุ ภาพชวี ิตของมนุษย์ ซ่งึ โดยทั่วไป ก็ มีอยู่ ๕ สิทธิ กล่าวคือ (๑) สิทธิทำางาน (๒) สิทธิลงทุน (๓) สทิ ธถิ ือทรพั ย์สนิ (๔) สทิ ธิในสวสั ดิการสังคม และ (๕) สิทธิทำานิติสัมพันธ์ตามกฎหมายเอกชนท่ีเกี่ยวข้อง ขอให้ตระหนักเช่นกันว่า ความเป็นมนุษย์เพียงพอท่ีจะ ทาำ ใหค้ นมสี ทิ ธใิ นคณุ ภาพชวี ติ แตค่ วามเปน็ มนษุ ยท์ ม่ี คี วามกลมกลนื กบั รฐั (Socialized People) กอ็ าจทำาใหค้ น ทีก่ ลมกลนื มากกว่ามสี ิทธิในคุณภาพชีวิตท่ดี กี ว่าคนทกี่ ลมกลนื น้อยกวา่ หรอื คนท่ียังไมก่ ลมกลนื ชุดสทิ ธทิ ี่สี่ ก็คอื ชดุ สิทธซิ ึง่ จาำ เปน็ เพอื่ การพฒั นาสทิ ธใิ นการมีส่วนร่วม ซึง่ การจาำ แนกสทิ ธใิ นบริบท น้ี ก็อาจมีได้ในหลายรปู แบบ ขน้ึ อยูค่ วามจำาเปน็ ของมนุษย์ในแต่ละสถานการณ์ เราอาจจาำ แนกสิทธิในกิจกรรม ของมนุษย์ออกเป็น ๕ ลักษณะตามมุมมองของปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน ค.ศ. ๑๙๔๘/พ.ศ .๒๔๙๑ กล่าวคือ (๑) สิทธิในการมีส่วนร่วมในกิจกรรมทางแพ่ง (๒) สิทธิในการมีส่วนร่วมในกิจกรรมทางการเมือง (๓) สทิ ธใิ นการมีส่วนร่วมในกจิ กรรมทางเศรษฐกจิ (๔) สิทธิในการมีสว่ นร่วมในกจิ กรรมทางสังคม และ (๕) สทิ ธิ ในการมีส่วนรว่ มในกิจกรรมทางวฒั นธรรม ในส่วนกิจกรรมทางการเมืองนั้น กอ็ าจแยกย่อยออกเป็น ๒ ลกั ษณะ ยอ่ ย กลา่ วคอื (๑) กิจกรรมทางการเมอื งภาครัฐสภา และ (๒) กิจกรรมทางการเมอื งภาคประชาชน (People Politic) ซึ่งมนุษย์ ซงึ่ เปน็ คนตา่ งด้าวในรัฐใด มกั ถกู หา้ มยุง่ เกยี่ วกับการเมืองในรฐั สภาของรฐั นัน้ แตไ่ ม่ถกู หา้ มให้ ข้อกฎหมายและขอ้ นโยบายดา้ นกฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบุคคล ผ่านกรณศี ึกษาจากเรอ่ื งจริง : ว่าดว้ ยคนหลายรฐั คนหลายทะเบยี นราษฎรคนหลายสญั ชาติ

117 มสี ว่ นรว่ มในการเมอื งภาคประชาชน ชุดสทิ ธิท่หี ้า กค็ อื ชดุ สทิ ธซิ ง่ึ จำาเป็นเพื่อการเขา้ ส่คู วามยุตธิ รรม ซึง่ การจำาแนกสทิ ธิในบริบทน้ี กอ็ าจ มีได้ในหลายรูปแบบตามความเป็นไปได้ของกระบวนการยุติธรรม เราสังเกตว่า ในปัจจุบันนี้ โดยหลักกฎหมาย ระหวา่ งประเทศ สทิ ธใิ นความยตุ ธิ รรมเปน็ สทิ ธมิ นษุ ยชนประเภทหนงึ่ ดงั นนั้ กลไกการระงบั ขอ้ พพิ าทของมนษุ ย์ เพอื่ ความยตุ ธิ รรมจงึ ไปได้ใน ๓ ทิศทาง กล่าวคอื (๑) กระบวนการยตุ ธิ รรมนอกศาลภายในของรฐั อาทิ โดยสภาทนายความ หรอื โดยคณะกรรมการสทิ ธิ มนษุ ยชนแห่งชาติ หรอื โดยอนญุ าโตตลุ าการ (๒) กระบวนการยุติธรรมในศาลภายในของรฐั ซึ่งอาจจะเป็นในศาลภายในของรัฐเจ้าของสญั ชาตขิ อง มนุษย์ หรอื อาจจะเปน็ ในศาลภายในของรัฐเจ้าของภูมลิ าำ เนาของมนุษย์ หรอื อาจจะเปน็ ในศาลอ่ืนใดๆ กไ็ ด้ และ (๓) กระบวนการยตุ ธิ รรมระหวา่ งประเทศ ซง่ึ อาจเปน็ โดยศาลระหวา่ งประเทศ หรอื โดยคณะกรรมาธกิ าร ตามสนธิสญั ญาระหวา่ งประเทศ จะเห็นว่า โดยภาพรวมของตำารา อันเป็นภาพสรุปของตำารา งานเขียนฉบับนี้เป็นการบันทึกความเห็น ทางกฎหมายท่เี ปน็ ปัญหาของเหล่าคนหลายรัฐฯ ใน ๘ สถานการณ์ ซง่ึ บางกอกคลินิกนติ ิธรรมศาสตรเ์ ข้าศึกษา ในช่วงเวลาท่ีผ่านมา เพราะพวกเขาร้องทุกข์มาท่ีเรา และเราก็ได้ใช้ความรู้ทางวิชาการของเราไปตรวจสอบข้อ เท็จจริงของพวกเขา แล้วจึงกำาหนดสิทธิและสถานะตามกฎหมายและนโยบายให้แก่พวกเขา แล้วก็สอนให้พวก เขาพัฒนาสทิ ธิอันจาำ เป็นของพวกเขาเอง หรือหากการพฒั นาสทิ ธินน้ั เป็นเร่อื งยากเกนิ กาำ ลังของพวกเขา เราก็จะ ลงพน้ื ทเี่ พอื่ พฒั นาสทิ ธอิ นั จำาเปน็ ใหแ้ กพ่ วกเขา ซงึ่ หลายครง้ั กท็ ำาได้เลย หรอื หลายครงั้ กจ็ ะตอ้ งมกี ารปฏริ ปู หรอื ปฏิวตั กิ ฎหมายทเ่ี ปน็ อยู่ เราจงึ สังเกตวา่ องค์ความรทู้ ไ่ี ด้รับตลอดระยะเวลาการทำางานย่อมนาำ ไปสกู่ ารสรา้ งและ พัฒนา “ตน้ แบบการให้ความช่วยเหลอื ทางกฎหมาย” ซึ่งก็คือ “สตู รสำาเรจ็ ” ในการจดั การสทิ ธิอันจำาเป็นให้แก่ มนุษย์ท่ีร้องทุกข์มายังคลินกิ กฎหมายของเรา ซ่ึงคนท่ีเป็นเป้าหมายของการถอดบทเรียนการทำางานคร้ังนี้ ก็คือ “คนหลายรัฐ” ซงึ่ อาจเป็น “คนหลายทะเบียนราษฎร” หรือ “คนหลายสญั ชาต”ิ ซ่ึงมชี วี ิตอยู่จริงในประเทศไทย หรอื ในประเทศอืน่ บนโลก ขอ้ กฎหมายและข้อนโยบายด้านกฎหมายระหวา่ งประเทศแผนกคดบี ุคคล ผา่ นกรณีศกึ ษาจากเร่ืองจรงิ : วา่ ดว้ ยคนหลายรฐั คนหลายทะเบียนราษฎรคนหลายสญั ชาติ

118 ขอ้ กฎหมายและขอ้ นโยบายดา้ นกฎหมายระหวา่ งประเทศแผนกคดีบุคคล ผา่ นกรณีศกึ ษาจากเรือ่ งจรงิ : วา่ ดว้ ยคนหลายรัฐคนหลายทะเบียนราษฎรคนหลายสญั ชาติ

119 บรรณานกุ รม ● พระยานิติศาสตร์ไพศาล (วัน จามรมาน), หลักกฎหมายคดีต่างประเทศ, พระนคร, โรงพิมพ์สยาม อกั ษรกจิ , ๒๔๖๐ ● พระยาศรวี ิศาลวาจา, กฎหมายระหวา่ งประเทศแผนกคดีบุคคล, พระนคร, โรงพมิ พ์โสภณพิพรรฒธนากร, ๒๔๗๓ ● พระสารสาสน์ประพันธ์, กฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบคุ คล, พระนคร, ๒๔๗๖ ● ทวี ตะเวทกี ุล, กฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดบี ุคคล, พระนคร, โรงพมิ พ์อกั ษรนิติ, ๒๔๗๘ ● หลวงประดษิ ฐ์มนูธรรม, กฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดบี ุคคล, พระนคร, โรงพิมพ์อักษรนติ ิ, ๒๔๗๔ ● หลวงสิทธสิ ยามการ, กฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดบี ุคคล, พระนคร, ๒๔๗๙ ● หลวงวิเทศจรรยารักษ์, กฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดบี คุ คล, พระนคร, บริษทั คณะช่าง, ๒๔๙๕ ● บุณย์ เจริญไชย, กฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบุคคล, ๒๔๙๖ ● ไม่ปรากฏนามผเู้ ขยี น, กฎหมายระหวา่ งประเทศแผนกคดีบคุ คล, พระนคร, ธรรมบรรณการ, ๒๕๐๒ ● อดุ ม โตสงวน, กฎหมายระหวา่ งประเทศแผนกคดีบุคคล, ธนบุร,ี โรงพมิ พ์สทุ ธิสารการพิมพ์, ๒๕๐๔ ● สเุ ทพ อตั ถากรและอรรถ แพทยงั กลุ , หลกั กฎหมายระหวา่ งประเทศแผนกคดบี คุ คล, พระนคร, เอกศลิ ปการ พิมพ์, ๒๕๐๖ ● สุเทพ อัตถากรและอรรถ แพทยังกุล, กฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบุคคล, พระนคร, สโมสร เนติบณั ฑิตยสภา, ๒๕๐๘ ● วิเชยี ร วัฒนคณุ , กฎหมายระหวา่ งประเทศแผนกคดีบุคคล, พระนคร, โรงพิมพ์ธรรมศาสตร,์ ๒๕๐๙ ● หยดุ แสงอทุ ยั , กฎหมายระหวา่ งประเทศแผนกคดบี คุ คล, ใน : วารสารนติ ศิ าสตร,์ ๒ (๒๕๑๓) ๓, ๑-๕๙ น. ● ภิญโญ พนิ ัยนิติศาสตร,์ กฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดบี คุ คลและแผนกคดีเมอื ง, กรงุ เทพฯ, วชั รนิ ทร์ การพิมพ์, ๒๕๑๖ ● สุเทพ อัตถากรและสฤษดิ์ผล ชมไพศาล, กฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบุคคลและแผนกคดีอาญา, กรุงเทพฯ, ไทยวัฒนาพาณิช, ๒๕๑๖ ● ภาสกร ชุณหอไุ ร, กฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบุคคล, สำานักพมิ พน์ ิติบรรณาการ, ๒๕๒๐ ● หยุด แสงอุทัย, กฎหมายระหวา่ งประเทศแผนกคดบี ุคคล, สำานกั พิมพธ์ รรมศาสตร์, ๒๕๒๒ ● คนงึ ฦาไชย, กฎหมายระหวา่ งประเทศแผนกคดบี คุ คล, กรงุ เทพฯ, เนตบิ ัณฑติ ยสภา, ๒๕๒๒ ● ประกอบ ประพันธ์เนติวุฒิ, กฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบุคคลและแผนกคดีอาญา, กรุงเทพฯ, มหาวทิ ยาลยั รามคาำ แหง, ๒๕๒๗, ๑๑๓ น. ● ชุมพร ปัจจสุ านนท์, หลักท่ัวไปเกยี่ วกบั การขดั กนั แหง่ กฎหมาย, ใน : เอกสารการสอนชดุ วชิ า กฎหมาย ระหวา่ งประเทศ, หน่วยที่ ๑๓, สาขานิตศิ าสตร์, มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช, ๒๕๒๘, หน้า ๔๓๒-๔๘๓ ข้อกฎหมายและข้อนโยบายด้านกฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบคุ คล ผ่านกรณศี กึ ษาจากเรือ่ งจรงิ : ว่าด้วยคนหลายรัฐคนหลายทะเบียนราษฎรคนหลายสัญชาติ

120 ● ประกอบ ประพนั ธเ์ นติวุฒ,ิ พระราชบญั ญตั ิว่าด้วยการขดั กนั แห่งกฎหมาย พ.ศ. ๒๔๘๑, ใน : เอกสาร การสอนชดุ วิชากฎหมายระหว่างประเทศ, หนว่ ยที่ ๑๔, สาขานติ ิศาสตร์, มหาวิทยาลัย สโุ ขทยั ธรรมาธริ าช, ๒๕๒๘, หน้า ๔๘๖-๕๕๐ ● ภิญโญ พินัยนิตศิ าสตร,์ กฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดบี ุคคล, กรงุ เทพฯ, โครงการตำารา และ เอกสาร ประกอบการสอน, คณะนติ ิศาสตร์, มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร,์ ๒๕๓๓ ● กมล สนธเิ กษตรนิ , กฎหมายระหวา่ งประเทศแผนกคดบี คุ คล, กรงุ เทพฯ, สาำ นกั พมิ พน์ ติ บิ รรณการ, ๒๕๓๖ ● พันธ์ุทพิ ย์ กาญจนะจติ รา สายสุนทร, กฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบุคคล, ภาคนาำ : แนวความคดิ ท่ัวไปเกย่ี วกับนิติสัมพนั ธ์ของเอกชนที่มลี ักษณะระหวา่ งประเทศ, กรงุ เทพฯ, สำานักพิมพว์ ญิ ญูชน, พมิ พ์ คร้งั ท่ี ๕, ๒๕๔๖, ๒๐๒ หนา้ ● ประสทิ ธิ์ ปิวาวฒั นพานิช, คาำ อธบิ ายกฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดบี ุคคล, ภาควิชากฎหมายระหว่าง ประเทศ คณะนติ ิศาสตร์ มหาวิทยาลยั ธรรมศาสตร์, ๒๕๔๘ ● ดวงเด่น นาคสีหราช, หลักกฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบุคคล, กรุงเทพฯ,  สำานักพิมพ์วิญญูชน, ๒๕๕๙,  รายงานวิจยั ● พันธุ์ทิพย์ กาญจนะจิตรา สายสุนทร, สถานภาพของคนไทยโดยหลักดินแดน, งานวิจัยเสนอต่อคณะ กรรมการวิจยั เสริมหลักสูตรของมหาวิทยาลยั ธรรมศาสตร์ ในปี พ.ศ.๒๕๓๕ ● พนั ธ์ุทพิ ย์ กาญจนะจิตรา สายสนุ ทร, คนขา้ มชาต ิ : บทสำารวจปัญหาทางกฎหมายและแนวทางแก้ไข, บทความเสนอตอ่ การ สมั มนาการวจิ ยั เรื่อง “คนข้ามชาต”ิ ของประเทศไทย : นโยบาย แบบแผน และผล กระทบจัดโดย สถาบันวิจัยประชากรและสังคม มหาวิทยาลัยมหิดล, สนับสนุนโดยสำานักงานกองทุน สนบั สนุนการวจิ ยั , ณ ห้องกรงุ เทพสอง โรงแรมรอยลั ซิต้ี ถนนบรมราชชนนี เมื่อวันอังคารท่ี ๑๐ มกราคม พ.ศ. ๒๕๓๘ ● พนั ธ์ทุ พิ ย์ กาญจนะจิตรา สายสุนทร, การเขา้ มาในประเทศไทยของคนตา่ งด้าวเพือ่ ทำางาน : ขอ้ สำารวจ กฎหมาย ปญั หา และทางเลือกนโยบาย, งานวิจยั เสนอตอ่ สกว. ในปี พ.ศ.๒๕๔๐ ● พนั ธุท์ พิ ย์ กาญจนะจติ รา สายสนุ ทร, การยอมรบั ใหค้ นตา่ งด้าวผสมกลมกลนื ในสังคมไทย : ขอ้ สาำ รวจ กฎหมาย ปญั หา และทางเลือกนโยบาย, งานวจิ ยั เสนอต่อ สกว.ในปี พ.ศ.๒๕๔๐ ● พนั ธท์ุ พิ ย์ กาญจนะจติ รา สายสนุ ทร, การไปทาำ งานในตา่ งประเทศของแรงงานไทย : มมุ มองจากกฎหมาย ของประเทศต้นทาง, ใน : ดุลพาห, ๔๕ (๒๕๔๐) ๒, ๓ - ๒๗. ● พนั ธท์ุ พิ ย์ กาญจนะจติ รา สายสนุ ทร, สถานภาพในทางกฎหมายของชนกลมุ่ นอ้ ยในประเทศไทย, งานวจิ ยั เสนอตอ่ สกว.ในปี พ.ศ. ๒๕๔๑ ● พนั ธทุ์ พิ ย์ กาญจนะจติ รา สายสนุ ทร, ววิ ฒั นาการของกฎหมายวา่ ดว้ ยการไดส้ ญั ชาตไิ ทยโดยหลกั สบื สาย โลหิตจากบิดา, ใน : รพี’๔๑, หนังสือท่ีระลึกวันรพีประจำาปี พ.ศ. ๒๕๔๑ จัดทำาโดย คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลยั อสั สัมชัญ, กทม., ๒๕๔๑, น.๖๘ - ๗๘.  ข้อกฎหมายและข้อนโยบายดา้ นกฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบคุ คล ผ่านกรณีศึกษาจากเรอ่ื งจริง : ว่าด้วยคนหลายรัฐคนหลายทะเบียนราษฎรคนหลายสัญชาติ

121 ● พันธ์ุทิพย์ กาญจนะจิตรา สายสุนทร, ฎีกาวิเคราะห์ท่ี ๓๓๖/๒๕๓๕ เร่ืองสถานภาพทางกฎหมายของ คนต่างด้าวท่ีมิได้รับอนุญาตให้เข้ามาในราชอาณาจักรไทยแต่ได้รับการผ่อนผันให้อยู่อาศัยได้, ใน : วารสารนิตศิ าสตร์, ๒๘ (๒๕๔๑) ๔, ๗๙๓ - ๘๐๘ น. ● พันธท์ุ พิ ย์ กาญจนะจติ รา สายสนุ ทร, ฎกี าวเิ คราะห์ท่ ี ๔๖๓/๒๕๓๕ เรื่องสถานภาพของบุคคลทเ่ี กิดใน ประเทศไทยก่อนวนั ที่ ๒๖ กมุ ภาพนั ธ ์ พ.ศ. ๒๕๓๕ จากบิดาและมารดาตา่ งดา้ วเชื้อสายเวียดนามซึง่ เขา้ เมอื งในลกั ษณะไมถ่ าวร (โจทก ์ พนกั งานอัยการ จำาเลย นางหมาว บุ่ยถ ิ คนเกดิ ที่อาำ เภอศรีเชยี งใหม่ จังหวัดหนองคาย), เขียนร่วมกับอาจารย์สาวตรี สุขศรี, ใน : วารสารนิติศาสตร์, ๒๙ (๒๕๔๒) ๑, ๑๕๓ – ๑๖๒, ปรบั ปรงุ ล่าสุดเมื่อวันท่ี ๕ ธนั วาคม พ.ศ. ๒๕๕๓ ● พันธ์ุทิพย์ กาญจนะจิตรา สายสุนทร, หมายเหตุท้ายคำาพิพากษาฎีกาที่  ๕๘๑๕/๒๕๔๑ เร่ืองบุคคลท่ี เกิดในประเทศไทยเม่อื ปี พ.ศ. ๒๔๘๘ รอ้ งขอใหศ้ าลมีคำาส่ังวา่ ตนเปน็ คนมสี ญั ชาตไิ ทยตามกฎหมาย, ใน : คำาพิพากษาศาลฎีกา พ.ศ. ๒๕๔๑ เล่มท่ี ๙, สำานักงานส่งเสริมงานตุลาการ, กระทรวงยุติธรรม, น.๑๖๐–๑๗๔ ● พนั ธท์ุ ิพย์ กาญจนะจติ รา สายสุนทร, กระบวนการของรัฐในการควบคุมคนไทยที่มอี งค์ประกอบตา่ งดา้ ว, บทความเพ่ือหนงั สอื รพีประจำาปี พ.ศ. ๒๕๔๑ ของคณะกรรมการเนติบัณฑติ สมัยที่ ๕๐ ● พันธ์ุทิพย์ กาญจนะจิตรา สายสุนทร, รายงานฉบับสมบูรณ์การปรากฏตัวของคนไร้รัฐไร้สัญชาติใน ประเทศไทย : แนวคิดและมาตรการในการจัดการปัญหาที่ชอบด้วยกฎหมายระหว่างประเทศ, เสนอ ตอ่ คณะกรรมการส่งเสริมงานวจิ ยั คณะนิตศิ าสตร์ มธ. เมอื่ วนั ที่ ๒๑ กันยายน พ.ศ. ๒๕๕๖ ขอ้ กฎหมายและขอ้ นโยบายด้านกฎหมายระหวา่ งประเทศแผนกคดบี ุคคล ผา่ นกรณศี ึกษาจากเรื่องจริง : วา่ ด้วยคนหลายรฐั คนหลายทะเบยี นราษฎรคนหลายสัญชาติ

122 ข้อกฎหมายและขอ้ นโยบายดา้ นกฎหมายระหวา่ งประเทศแผนกคดีบุคคล ผา่ นกรณศี กึ ษาจากเรือ่ งจรงิ : ว่าดว้ ยคนหลายรฐั คนหลายทะเบยี นราษฎรคนหลายสญั ชาติ

ผูเ ขยี นเปนครสู อนกฎหมายระหวา งประเทศแผนกคดบี คุ คล จบปริญญาตรีจากธรรมศาสตร จบปรญิ ญาโทและเอกจากมหาวทิ ยาลัยในประเทศฝรั่งเศส เขียนหนังสอื มามากมายในหลายวตั ถปุ ระสงค แตค รั้งน้ี อยากสง ความรูเพอื่ มนษุ ยธรรมดา ซ่ึงมีจุดเกาะเก่ยี วกบั หลายรัฐ จึงอาจมหี ลายสัญชาติ จงึ อาจไรสัญชาติ หากไรความรูในการจัดการสทิ ธแิ ละสถานะของตนเอง แตด ว ยความดงี ามของรฐั พวกเขาก็อาจไดรบั การโอบกอดโดยหลายรฐั พวกเขาจงึ อาจมีชือ่ ในหลายทะเบยี นราษฎรของรฐั พวกเขาจึงมีหลายรฐั ดแู ลสทิ ธใิ นสวัสดิการสังคมใหแกพ วกเขา สุขภาวะอยา งพอเพียงจงึ เปน ของเขา หากท้ังพวกเขาเอง และรฐั เจา ของตวั บคุ คลของเขาเอง กเ็ ชอื่ ในกฎหมายระหวางประเทศแผนกคดบี ุคคล อนั หมายถงึ สมดุลระหวางอำนาจอธิปไตยของรัฐและสิทธิมนุษยชน ฝนทจี่ ะเหน็ รฐั ไทยงดงามเพ่อื มนษุ ยท ี่มีจดุ เกาะเก่ยี วกับรัฐไทย