เลือกตั้ง62ร้อยเอ็ด

4 บทที ่ ผลการเลอื กต้งั และแบบแผนพฤตกิ รรม ในการเลอื กต้งั สมาชกิ สภาผู้แทนราษฎร จังหวัดรอ้ ยเอ็ด

84 4.1 การใช้สิทธเิ ลือกตั้งสมาชกิ สภาผู้แทนราษฎร ภายหลังจากการเลือกต้ังสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรท้ังการลงคะแนนล่วงหน้านอกเขตเลือกต้ังและ นอกราชอาณาจักร รวมทั้งการลงคะแนนล่วงหน้าในเขตเลือกตั้งเมื่อวันท่ี 17 มีนาคม พ.ศ. 2562 จนถึง การลงคะแนนเสียงเลือกต้ังท่ัวไปในวันท่ี 24 มีนาคม พ.ศ. 2562 จากแผนภาพที่ 4.1 แสดงให้เห็นว่า จังหวัดร้อยเอ็ดมีผู้มีสิทธิเลือกตั้ง จำนวน 1,052,817 คน โดยมีผู้มาใช้สิทธิ์เลือกต้ัง จำนวน 628,145 คน หรือคิดเป็น ร้อยละ 59.66 ซ่ึงสูงกว่าอัตราการใช้สิทธิในการลงประชามติร่างรัฐธรรมนูญ ในปี พ.ศ. 2559 ซึ่งมีจำนวนผู้มาใช้สิทธิ 564,729 คน คิดเป็นร้อยละ 54.56 ซ่ึงชี้ให้เห็นถึงระดับการต่ืนตัวทางการเมือง ที่มีสูงขึ้นหลังจากการเว้นว่างจากการเลือกตั้งในทุกระดับนับตั้งแต่การรัฐประหาร พ.ศ. 2557 เป็นต้นมา ด้านแผนภาพท่ี 4.2 แสดงสัดส่วนของการลงคะแนนเลือกตั้งในลักษณะต่างๆ โดยแบ่งเป็นบัตรดี จำนวน 591,498 ใบ คิดเป็นร้อยละ 94.17 และบัตรเสียจำนวน 32,720 ใบ คิดเป็นร้อยละ 5.21 รวมทั้ง บตั รไม่ประสงค์ลงคะแนน จำนวน 3,927 ใบ คิดเป็น ร้อยละ 0.63 แผนภาพที่ 4.1 แสดงสัดสว่ นจำนวนผูม้ ีสทิ ธเิ ลอื กต้ังและผมู้ าใชส้ ิทธเิ ลอื กต้งั สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจงั หวดั รอ้ ยเอ็ด แผนภาพท่ี 4.2 แสดงสดั ส่วนบตั รดี บตั รเสีย และการไม่ประสงค์ลงคะแนนในการเลือกตั้ง สมาชิกสภาผูแ้ ทนราษฎรจงั หวัดร้อยเอ็ด การศกึ ษาความเคลื่อนไหวทางการเมืองและพฤติกรรมการเลอื กตัง้ สมาชกิ สภาผู้แทนราษฎร 2562 จังหวัดร้อยเอ็ด

85 ด้านการใช้สิทธิเลือกต้ังล่วงหน้าในภาพรวมมีสถานการณ์ท่ีเรียบร้อย ซึ่งจังหวัดร้อยเอ็ดมีจุดเลือกต้ัง ล่วงหน้านอกเขตอยู่ 7 แห่ง อยู่ตามท่ีทำการเขตที่ทำการของแต่ละเขต ส่วนเขตหน่วยเลือกตั้งล่วงหน้าในเขต มี 20 หน่วย กระจายตามที่ว่าการตามอำเภอต่างๆ1 โดยมีผู้มาใช้สิทธิเลือกตั้งล่วงหน้าตามที่ลงทะเบียนไว้ครบ ร้อยละ 100 ซ่งึ ไม่พบปญั หาการกระทำผิดกฎหมายการเลอื กตง้ั แตอ่ ยา่ งใด2 แผนภาพท่ี 4.3 แสดงจำนวนผมู้ าใช้สิทธิเลือกตั้งสมาชกิ สภาผู้แทนราษฎรจังหวัดร้อยเอ็ด กอ่ นวันเลือกต้ังในเขตเลือกตงั้ นอกเขตเลอื กตัง้ และนอกราชอาณาจักร ท่ีมา: สำนักงานคณะกรรมการการเลือกต้ังประจำจงั หวดั รอ้ ยเอ็ด ทั้งนี้ ในแต่ละเขตเลือกตั้งมีจำนวนของผู้ไปใช้สิทธิเลือกตั้งล่วงหน้าในอัตราที่ใกล้เคียงกัน ดังแผนภาพท่ี 4.3 ซ่ึงได้มีการตั้งข้อสังเกตว่าความต่ืนตัวในการไปใช้สิทธิเลือกต้ังของประชาชนเป็นผลมาจากปัจจัยด้าน สถานการณ์ภาพรวมของประเทศที่ประชาชนต้องการการเลือกตั้งภายหลังจากรัฐประหารที่ทำให้ว่างเว้นจาก การเลือกตั้งในทุกระดับมาเป็นเวลานานและมีผู้ลงสมัครเลือกต้ังเป็นจำนวนมาก3 ประกอบกับผลจากการจัด เวทีปราศรัยใหญ่ของแกนนำพรรคการเมืองและการลงพื้นที่หาเสียงของผู้สมัครแต่ละพรรคอย่างต่อเนื่อง รวมท้ังการขยายตัวของการเข้าถึงส่ือสังคมออนไลน์ทำให้เห็นภาพของการต่ืนตัวของประชาชนท่ีให้ความสนใจ ต่อการเลือกตั้งเป็นอย่างมาก4 นอกจากนี้แล้ว จากการสัมภาษณ์ผู้ใช้สิทธิเลือกตั้งอย่างไม่เป็นทางการ ยังพบว่า ความต่ืนตัวทางการเมืองของประชาชนในการเลือกตั้ง ยังเป็นผลจากอิทธิพลเชิงพื้นที่ซึ่งมีประสบการณ ์ การต่อสู้ทางการเมอื ง ความไมพ่ อใจต่อปญั หาทางเศรษฐกิจ เปน็ ต้น 1 “เลือกต้ังล่วงหน้าประชาชนต่ืนตัวออกมาใช้สิทธิอย่างต่อเน่ือง”, สืบค้นจาก https://www.77jowo.com/contents/ 120796 (17 มีนาคม 2562). 2 “ร้อยเอ็ดสุดยอด ใช้สิทธ์ิเลือกต้ังล่วงหน้าเต็ม 100% ขณะท่ีขอนแก่นก็สูงถึง 90%”, สืบค้นจาก https:// www.thaipost.net/main/detail/31564 (20 มีนาคม 2562). 3 เลิศบุศย์ กองทอง, รองผวู้ า่ ราชการจังหวดั รอ้ ยเอด็ , สัมภาษณ์ (1 พฤษภาคม 2562). 4 สุรพงษ์ แสงเรณู, อาจารย์ประจำสาขาวิชารัฐศาสตร์ คณะนิติรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยราชภัฏร้อยเอ็ด, สัมภาษณ์ (1 พฤษภาคม 2562). การศกึ ษาความเคลอ่ื นไหวทางการเมอื งและพฤตกิ รรมการเลอื กตัง้ สมาชิกสภาผแู้ ทนราษฎร 2562 จังหวดั ร้อยเอ็ด

86 แผนภาพที่ 4.4 แสดงการเปรียบเทียบอัตราการใชส้ ทิ ธิของประชาชน ในการเลอื กตั้ง 25505 25546 และ 2562 เม่ือพิจารณาถึงอัตราการมาใช้สิทธิเลือกตั้งของประชาชนเปรียบเทียบ พ.ศ. 2550, 2554 และ 2562 ดังแผนภาพท่ี 4.4 พบว่า แม้การตื่นตัวของประชาชนจะถูกกระตุ้นด้วยบรรยากาศทางการเมืองดังท่ีกล่าวมา แต่การมาใช้สิทธิเลือกต้ังในการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. 2562 กลับมีอัตราที่ต่ำกว่าการเลือกต้ัง พ.ศ. 2550 ซึ่งเป็นการเลือกตั้งคร้ังแรกหลังจากการรัฐประหาร พ.ศ. 2549 และการเลือกต้ังเม่ือ พ.ศ. 2554 ซ่ึงอยู่ภายใต้บรรยากาศของความขัดแย้งทางการเมือง7 เช่นเดียวกับจำนวนบัตรเสียที่มากขึ้น ในขณะท ่ี บัตรไมป่ ระสงค์ลงคะแนนมีอัตราท่ตี ำ่ ลงเม่อื เทียบกบั การเลอื กตั้งทผ่ี า่ นมาทง้ั 2 ครง้ั 5 ดูรายละเอียดเพิ่มเติมได้ใน สำนักงานคณะกรรมการการเลือกต้ัง, 2550, ข้อมูลสถิติการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. 2550, กรุงเทพฯ :บรษิ ทั ร่งุ ศิลป์ การพิมพ์ (1977) จำกัด. 6 ดูรายละเอียดเพ่ิมเติมได้ใน สำนักงานคณะกรรมการการเลือกต้ัง, 2555, ข้อมูลสถิติการเลือกต้ังสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. 2554, กรงุ เทพฯ :บรษิ ัท รุง่ ศิลป์ การพมิ พ์ (1977) จำกัด. 7 ดูรายละเอียดได้ที่ สิริพรรณ นกสวน สวัสดี, 2554, รายงานวิจัย เร่ือง การเลือกต้ังสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. 2554 ศึกษาบทบาทพรรคการเมือง และพฤติกรรมและการตัดสินใจเลือกตั้งของประชาชนในสถานการณ์ความขัดแย้งทางการเมือง, กรุงเทพฯ : สำนักงานคณะกรรมการการเลอื กตัง้ . การศกึ ษาความเคล่ือนไหวทางการเมอื งและพฤตกิ รรมการเลอื กตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 2562 จังหวัดรอ้ ยเอ็ด

87 แผนภาพที่ 4.5 แสดงจำนวนบตั รเสียและบตั รไมป่ ระสงค์ลงคะแนนจำแนกตามเขตเลอื กต้ัง 1-7 ของจงั หวัดรอ้ ยเอ็ด ทมี่ า : สำนักงานคณะกรรมการการเลือกตง้ั ประจำจังหวัดรอ้ ยเอ็ด ด้านจำนวนบัตรเสียและบัตรไม่ประสงค์ลงคะแนนจำแนกตามเขตเลือกต้ัง 1-7 ของจังหวัดร้อยเอ็ด ดังแผนภาพท่ี 4.5 พบว่า เขตเลือกตั้งท่ี 1 ซ่ึงเป็นเขตพื้นท่ีอำเภอเมืองเป็นเขตท่ีมีจำนวนท้ังบัตรเสียและ บัตรไม่ประสงค์ลงคะแนนเลือกต้ังมากท่ีสุด รองลงมา คือ พ้ืนที่เขต 2 ซึ่งเป็นหนึ่งในเขตอำเภอรอบนอก ท้ังน้ี นอกจากการเปล่ียนรูปแบบบัตรเลือกต้ังที่กำหนดให้มีการระบุหมายเลขประจำตัว ภาพเครื่องหมาย พรรคการเมือง และช่ือพรรคการเมือง โดยไม่มีการระบุชื่อผู้สมัครแต่อย่างใดแล้ว8 คุณสมบัติของบัตรท่ีใช้ใน การเลือกต้ังครั้งนี้ ยังมีผลทั้งต่อคะแนนของผู้สมัครในการเลือกตั้งระบบเขต คะแนนท่ีจะนำไปคำนวณจำนวน ของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรในระบบบัญชีรายชื่อ ซ่ึงท้ังสองส่วนจะมีผลต่อการเสนอช่ือนายกรัฐมนตรีของ พรรคการเมืองท่ีได้รับเสียงข้างมากอีกด้วย จากกรณีบัตรเสียจำนวนมากท่ีเกิดข้ึนนั้น ผู้ปฏิบัติงานในการจัดการ เลือกต้ังเห็นว่า9 ในขณะที่ทัศนะของผู้ลงสมัครรับเลือกตั้งเห็นว่าบัตรเสียจำนวนมากมีผลโดยตรงต่อคะแนน เสยี งไปจนถงึ ผลการเลือกตง้ั โดยเฉพาะอย่างยงิ่ ในเขตเลอื กต้งั ทีม่ กี ารแขง่ ขันสูงมากอยา่ งเขตเลือกตัง้ ท่ี 3 10 อย่างไรก็ดี จำนวนของบัตรเสียท่ีเกิดข้ึน นำไปสู่การวิจารณ์ถึงปัญหาเรื่องความเข้าใจในการลงคะแนน เสียงของประชาชนท่ีมีต่อคณะกรรมการการเลือกต้ังในส่วนกลางและระดับจังหวัด ที่แม้ว่าจะมีการรณรงค์ให้ ออกมาใช้สิทธิเลือกต้ังผ่านกิจกรรมต่างๆ ทั้งที่จัดโดยคณะกรรมการเลือกต้ังประจำจังหวัดและสถานศึกษา 8 “ยลโฉมภาพบัตรเลือกต้ังใหม่ ไม่มีชื่อผู้สมัคร โชว์แค่เบอร์-โลโก้-พรรค”, สืบค้นจาก https://www.isranews.org/ isranews-news/72535-isranews-72535.html (2 มกราคม 2562). 9 อุปกรณ์ ดีเสมอ, ผู้อำนวยการกองกิจการสภาองค์การบริหารส่วนจังหวัดร้อยเอ็ด และกรรมการการเลือกต้ังประจำ เขตเลอื กตัง้ ท่ี 1, สัมภาษณ์ (6 เมษายน 2562). 10 นิรมิต สจุ าร,ี ผ้สู มคั รสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจงั หวัดร้อยเอ็ด เขต 3 พรรคเพอ่ื ไทย,สัมภาษณ์ (28 พฤษภาคม 2562). การศกึ ษาความเคลอ่ื นไหวทางการเมืองและพฤตกิ รรมการเลอื กตงั้ สมาชกิ สภาผแู้ ทนราษฎร 2562 จงั หวัดร้อยเอด็

88 โดยเฉพาะอย่างยิ่งการใช้เครือข่ายอาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.)11 ซ่ึงถือได้ว่าเป็นกลไกท่ีมี ศักยภาพสูงมากในการรณรงค์ถึงในระดับครัวเรือนก็ตาม หากแต่การทำความเข้าใจต่อวิธีการลงคะแนนยังไม่ได้ รับการประชาสัมพันธ์และทำความเข้าใจมากนัก รวมไปถึงการประชาสัมพันธ์ของ กกต.จังหวัด ท่ีได้ดำเนินการ ลงพื้นท่ีในแต่ละอำเภอ โดยเน้นตำบลที่เป็นศูนย์ส่งเสริมพัฒนาประชาธิปไตยตำบล (ศส.ปชต.) แต่ยังมี ประชาชนในหม่บู ้านอีกจำนวนมากท่ไี มไ่ ด้เขา้ ไปร่วมดว้ ยประกอบกบั บคุ ลากรของ กกต.จงั หวดั มีจำนวนนอ้ ย12 โดยในช่วงเวลาของการรณรงค์ให้ประชาชนไปใช้สิทธิเลือกต้ังและการหาเสียงของผู้สมัครที่เกิดขึ้นนั้น พบว่า ประชาชนได้ทราบถึงวิธีการลงคะแนนในบัตรเลือกตั้งแบบใหม่จากการอธิบายของกำนัน ผู้ใหญ่บ้าน และโดยเฉพาะอย่างย่ิงจากผู้สมัครท่ีลงมาหาเสียงในพื้นท่ี ซึ่งมีบทบาทนำในการอธิบายและสร้างความเข้าใจได้ มากกว่าการประชาสัมพันธ์ของคณะกรรมการการเลือกตั้งในส่วนกลางและ กกต.จังหวัด อีกท้ังยังมีการตั้ง ข้อสังเกตว่า การนำเสนอวิธีการและคำแนะนำในเร่ืองวิธีการลงคะแนนยังถูกนำเสนอน้อยมากในสถานีโทรทัศน์ และสื่อกระแสหลัก13 นอกจากนี้ยังปรากฏให้เห็นว่าบางหน่วยเลือกต้ังยังไม่นำช่ือของผู้สมัครจาก พรรคไทยรักษาชาติ ซ่งึ ศาลรัฐธรรมนญู มีมติใหย้ ุบพรรคตั้งแต่วนั ท่ี 7 มีนาคม พ.ศ. 256214 เปน็ ตน้ 4.2 ผลการเลือกต้ังและแบบแผนในการลงคะแนนเลือก สมาชกิ สภาผูแ้ ทนราษฎร ผลการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดร้อยเอ็ด เมื่อจำแนกเป็นคะแนนและจำนวนสมาชิก สภาผู้แทนราษฎรแบบเขตเลือกตั้งท่ีได้รับการเลือกตั้ง โดยพิจารณาจากพรรคการเมืองที่มีผู้สมัครได้รับเลือกตั้ง ในเขตเลือกตั้งและมีคะแนนสูงสุด 4 อันดับแรก ดังตารางที่ 4.1 และแผนภาพที่ 4.6 พบว่า พรรคเพื่อไทย ได้รับการเลือกตั้งแบบแบ่งเขตด้วยจำนวนท่ีมากที่สุด คือ จำนวน 6 เขต จากท้ังหมด 7 เขตเลือกต้ัง คิดเป็น คะแนนรวมท่ีได้ในจังหวัดเป็นจำนวน 321,908 คะแนน หรือคิดเป็น ร้อยละ 47.20 ซ่ึงมีระดับคะแนน ท่ีใกล้เคียงแต่มีจำนวนที่น้อยกว่าผลคะแนนเสียงที่ไม่เห็นชอบต่อร่างรัฐธรรมนูญในการลงประชามติ พ.ศ. 2559 ซึ่งมีจำนวน 332,587 คะแนน และไม่เห็นชอบต่อประเด็น คำถามเพ่ิมเติม จำนวน 333,023 คน ดังท่ีนำเสนอในบทที่ 2 11 “ร้อยเอ็ดปล้ืม ลต. ล่วงหน้า 97 % ห่วงบัตรเสีย”, สืบค้นจาก https://www.innnews.co.th/regional-news/ news_349454/ (21มีนาคม 2562). 12 จริ วรรณ สิทธศิ กั ด,์ิ ประธานผู้นำอาสาพฒั นาชุมชนจังหวัดร้อยเอ็ด, สมั ภาษณ์ (31 พฤษภาคม 2562). 13 โกวิท อ่อนประทุม, ผู้สมัครสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดร้อยเอ็ด เขต 1 พรรคพลเมืองไทย, สัมภาษณ์ (20 พฤษภาคม 2562) , สนทนากลุ่มผู้นำชุมชน (16 เมษายน 2562) และ ชฎาพร คำศรียา,ผู้ประสานงาน We Watch ภาคอีสานตอนกลาง, สัมภาษณ์ (4 พฤษภาคม 2562). 14 ชฎาพร คำศรียา, อา้ งแล้ว. การศึกษาความเคลอ่ื นไหวทางการเมอื งและพฤติกรรมการเลอื กต้ังสมาชกิ สภาผู้แทนราษฎร 2562 จงั หวัดร้อยเอ็ด

89 ในขณะที่พรรคพลังประชาชนที่แม้มีผู้สมัครได้รับการเลือกต้ังแบบแบ่งเขต แต่ได้คะแนนรวมของ พรรค เป็นอันดับที่สอง เป็นจำนวน 132,328 คะแนน หรือคิดเป็นร้อยละ 19.40 ส่วนพรรคที่ได้คะแนนรวม เป็นอันดับที่สาม คือ พรรคอนาคตใหม่ ได้คะแนน 89,628 คะแนน หรือ ร้อยละ 13.14 ด้านพรรคชาติไทย พัฒนามีผู้สมัครได้รับเลือกตั้งแบบเขต จำนวน 1 เขต ซึ่งได้รับคะแนนรวมเป็นอันดับท่ี 4 จำนวน 58,836 คะแนน คิดเป็นร้อยละ 8.63 โดยเป็นคะแนนท่ีมาจากเขตเลือกตั้งท่ี 1 ถึง 44,899 คะแนน หรือ คิดเป็นมากกว่าร้อยละ 76 ของคะแนนท่ีพรรคชาติไทยพัฒนาได้รับทั้งหมดจากทุกเขตเลือกต้ังในจังหวัด รอ้ ยเอด็ ด้านพรรคการเมืองท่ีไม่ได้รับคะแนนเลือกต้ังจากผู้มีสิทธิเลือกตั้งในจังหวัด ประกอบด้วย 5 พรรคการเมือง ได้แก่ พรรคมหาชน พรรครักท้องถิ่นไทย พรรคเพื่อนไทย พรรคพลังแรงงานไทย และ พรรคประชาไทย มีข้อสังเกตว่า พรรคมหาชนส่งผู้สมัครลงทุกเขตเลือกตั้ง ในขณะที่ พรรครักท้องถิ่นไทย ส่งผู้สมัครในเขต 3 ด้านพรรคพลังแรงงานไทย ส่งผู้สมัครในเขต 1 และ เขต 2 และเขต 5 ส่วนพรรคประชาไทย สง่ ผสู้ มคั รในเขต 1 และ เขต 2 ตารางท่ี 4.1 แสดงผลคะแนนเลือกตงั้ สมาชกิ สภาผูแ้ ทนราษฎรจำแนกตามรายพรรค พรรคการเมอื ง จำนวน ส.ส.แบบแบ่งเขต คะแนนทไี่ ดร้ บั สดั ส่วน ท่ีได้รับการเลอื กต้ัง (รอ้ ยละ) เพื่อไทย 6 321908 47.20 พลงั ประชารัฐ 0 132328 19.40 อนาคตใหม ่ 0 89628 13.14 ชาติไทยพฒั นา 1 58836 ภูมิใจไทย 0 14934 8.63 ประชาธิปัตย ์ 0 13191 2.19 เสรรี วมไทย 0 11518 1.93 เศรษฐกิจใหม ่ 0 3677 1.69 เพอื่ ชาติ 0 3368 0.54 พลังทอ้ งถ่ินไท 0 2446 0.49 รวมพลังประชาชาตไิ ทย 0 2371 0.36 พลงั ไทยรักไทย 0 2179 0.35 ชาติพัฒนา 0 2165 0.32 ทางเลือกใหม ่ 0 1671 0.32 พลงั ปวงชนไทย 0 1653 0.25 0.24 การศึกษาความเคลอื่ นไหวทางการเมอื งและพฤตกิ รรมการเลอื กตง้ั สมาชกิ สภาผู้แทนราษฎร 2562 จงั หวัดรอ้ ยเอ็ด

90 พรรคการเมือง จำนวน ส.ส.แบบแบ่งเขต คะแนนท่ไี ดร้ บั สดั ส่วน ท่ีได้รบั การเลือกตั้ง (รอ้ ยละ) ประชาธรรมไทย 0 1624 ประชาภิวัฒน์ 0 1404 0.24 พลงั ศรทั ธา 0 1225 0.21 พลังธรรมใหม ่ 0 1182 0.18 รกั ษผ์ นื ปา่ ประเทศไทย 0 1163 0.17 สยามพัฒนา 0 1083 0.17 ประชาชนปฏริ ปู 0 1069 0.16 เพื่อแผน่ ดิน 0 1032 0.16 ประชานิยม 0 852 0.15 พลังชาติไทย 0 818 0.12 ไทรักธรรม 0 816 0.12 ไทยศรวี ไิ ลย ์ 0 761 0.12 ประชาชาติ 0 687 0.11 พลังสงั คม 0 669 0.10 ไทยธรรม 0 668 0.10 กรนี 0 639 0.10 พลเมอื งไทย 0 609 0.09 ภราดรภาพ 0 555 0.09 พลังครูไทย 0 518 0.08 ครูไทยเพ่อื ประชาชน 0 461 0.08 ผง้ึ หลวง 0 433 0.07 พลังไทสร้างชาติ 0 398 0.06 เพ่ือชีวติ ใหม ่ 0 335 0.06 พลงั ประชาธปิ ไตย 0 321 0.05 ประชาธปิ ไตยใหม ่ 0 280 0.05 แผน่ ดนิ ธรรม 0 179 0.04 ภาคีเครอื ขา่ ยไทย 0 145 0.03 0.02 การศกึ ษาความเคลอื่ นไหวทางการเมืองและพฤตกิ รรมการเลือกตั้งสมาชิกสภาผ้แู ทนราษฎร 2562 จังหวดั รอ้ ยเอด็

91 พรรคการเมอื ง จำนวน ส.ส.แบบแบ่งเขต คะแนนทีไ่ ด้รบั สดั ส่วน ที่ได้รับการเลอื กต้งั (รอ้ ยละ) รวมใจไทย 0 108 พลงั รกั 100 0.02 0 0.01 ประชากรไทย 0 31 0.00 มหาชน 0 0 0.00 รักท้องถน่ิ ไทย 0 0 0.00 เพ่ือนไทย 0 0 0.00 พลงั แรงงานไทย 0 0 0.00 ประชาไทย 0 0 0.00 ท่ีมา : “ร้อยเอ็ด - เลือกต้ัง 2562 โดย Voice TV”, สืบค้นจาก https://election.voicetv.co.th/score/province/ร้อยเอ็ด (31 พฤษภาคม 2562). เม่ือพิจารณาถึงความสัมพันธ์ระหว่างระดับความเข้มข้นในการแข่งขันในช่วงเวลาก่อนวันลงคะแนน เลือกตั้ง ดังที่นำเสนอในบทท่ี 3 แผนภาพที่ 3.7 กับระดับของการออกมาใช้สิทธิเลือกต้ังของประชาชน (voting turnout) ดังแผนภาพท่ี 4.6 พบว่า มีแนวโน้มสอดคล้องกับสมมติฐานเก่ียวกับความสัมพันธ์ระหว่างระดับ การแข่งขันในเขตเลือกต้ังกับพฤติกรรมการเลือกต้ังของประชาชนท่ีพบในงานวิจัยโดยท่ัวไปที่เช่ือว่า ในเขต เลือกต้ังท่ีมีระดับการแข่งขันเข้มข้นจะมีอัตราการออกมาใช้สิทธิเลือกตั้งท่ีสูงขึ้น ตรงกันข้ามกับเขตเลือกต้ัง ท่มี อี ตั ราการแข่งขันตำ่ ซงึ่ จะมอี ตั ราการออกมาใช้สทิ ธเิ ลือกตงั้ ของประชาชนต่ำลง15 ในกรณีของจังหวัดร้อยเอ็ด พบว่า เขตเลือกต้ังท่ี 5 เป็นเขตเลือกตั้งที่มีอัตราของผู้ออกมาใช้สิทธิเลือกต้ัง ต่ำที่สุด คือ ร้อยละ 65.78 ซึ่งเป็นเขตเลือกต้ังที่มีผู้สมัครโดดเด่นของผู้สมัครจากพรรคการเมืองเดียวท้ังในเชิง ของฐานเสียงเดิมและความนิยมต่อพรรคดังท่ีกล่าวมา เช่นเดียวกับเขตเลือกต้ังที่ 7 ซ่ึงมีอัตราผู้ออกมาใช้สิทธิ เลือกตั้งร้อยละ 66.85 ในขณะท่ีเขตที่มีระดับการแข่งขันสูง เช่น เขตเลือกต้ังท่ี 2 , 3 และ 4 ซ่ึงเป็นการแข่งขัน กันระหว่างผู้สมัครจากพรรคการเมืองใหญ่ 2 พรรค ไม่มีอัตราการออกมาใช้สิทธิท่ีแตกต่างกันมากนัก ต่างจาก อัตราการมาใช้สิทธิเลือกตั้งของประชาชนในเขตเลือกตั้งท่ี 1 ซึ่งเป็นเขตเลือกต้ังท่ีมีผู้ออกมาใช้สิทธิเลือกต้ัง สูงที่สุด คือ ร้อยละ 77.86 ซึ่งเป็นเขตเลือกตั้งท่ีเป็นการแข่งขันในการหาเสียงระหว่างผู้สมัครจาก 3 พรรคการเมืองใหญ่และเป็นอดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรในเขตเลือกตั้ง ดังน้ันจึงกล่าวได้ว่า นอกจากระดับ 15 ดูคำอธิบายเพิ่มเติมเก่ียวกับปัจจัยที่ส่งผลต่อการออกมาใช้สิทธิเลือกตั้งของประชาชน และผลต่อพฤติกรรมทางการเมืองของ ประชาชน ได้ใน Joel Jordan, “The Effect of Electoral Competitiveness on Voter Turnout” (2017). WWU Honors Program Senior Projects 43, Retrieved from URL https://cedar.wwu.edu/wwu_honors/43 (30 August 2019) และ Pippa Norris, (2004), Electoral Engineering: Voting Rules and Political Behavior, (New York : Cambridge University Press), pp.151-176. การศกึ ษาความเคลื่อนไหวทางการเมอื งและพฤติกรรมการเลือกต้ังสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 2562 จังหวัดร้อยเอ็ด

92 การแข่งขันระหว่างผู้สมัครและพรรคการเมืองในการหาเสียงเลือกต้ังแล้ว จำนวนผู้สมัครที่มีความโดดเด่นใน แต่ละเขตเลอื กต้ังยงั เปน็ ปัจจยั หนง่ึ ในการกระตนุ้ และสร้างแรงจงู ใจให้ประชาชนออกมาใชส้ ทิ ธิเลือกตง้ั อกี ดว้ ย แผนภาพที่ 4.6 แสดงสดั ส่วนของผูม้ าใชส้ ทิ ธเิ ลอื กตงั้ ในเขตเลือกตง้ั ที่ 1-7 จังหวดั รอ้ ยเอด็ ท่ีมา : สำนกั งานคณะกรรมการการเลอื กตง้ั ประจำจงั หวัดรอ้ ยเอด็ แผนภาพที่ 4.7 เปรยี บเทียบผลการเลือกต้งั ของพรรคเพ่อื ไทย พรรคพลังประชารฐั พรรคอนาคตใหม่ และพรรคชาตไิ ทยพัฒนา เขต 1-7 จังหวัดรอ้ ยเอด็ ท่มี า : สำนักงานคณะกรรมการการเลือกต้ังประจำจงั หวัดรอ้ ยเอ็ด การศกึ ษาความเคลือ่ นไหวทางการเมืองและพฤติกรรมการเลอื กตง้ั สมาชิกสภาผูแ้ ทนราษฎร 2562 จังหวัดร้อยเอ็ด

93 ตารางที่ 4.2 ผลการเลอื กตั้งสมาชกิ สภาผ้แู ทนราษฎรจังหวัดรอ้ ยเอด็ ของผสู้ มคั รทไี่ ด้คะแนนสูงสุด สี่อันดบั แรก เขต 1-7 เขตเลอื กตัง้ ท่ี 1 ภาพผสู้ มัคร ชื่อ-สกุล ผู้สมัคร พรรคการเมือง คะแนนที่ได้รบั สัดส่วน (ร้อยละ) นายอนุรกั ษ์ จรุ ีมาศ ชาตไิ ทยพัฒนา 44899 40.34 นายวราวงษ์ พันธศ์ุ ิลา เพ่ือไทย 24000 21.57 นายสานติ ว่องสธั นพงษ ์ พลงั ประชารฐั 17,993 16.17 นายอมั พร พัสดร อนาคตใหม ่ 14263 12.82 ภาพผูส้ มัคร เขตเลือกตัง้ ท่ี 2 ชือ่ -สกลุ ผู้สมัคร พรรคการเมอื ง คะแนนทไ่ี ดร้ บั สดั ส่วน (รอ้ ยละ) นายฉลาด ขามชว่ ง เพื่อไทย 47,826 49.13 นางรชั นี พลซือ่ พลังประชารฐั 21,701 22.29 นายจำรัส สรสาร อนาคตใหม ่ 12,220 12.55 นายทินกร อ่อนประทุม ประชาธปิ ัตย ์ 7079 7.27 การศกึ ษาความเคลอ่ื นไหวทางการเมืองและพฤติกรรมการเลือกตัง้ สมาชิกสภาผูแ้ ทนราษฎร 2562 จังหวัดร้อยเอ็ด

94 เขตเลือกตง้ั ท่ี 3 ภาพผู้สมัคร ช่อื -สกุล ผู้สมัคร พรรคการเมือง คะแนนท่ีไดร้ ับ สัดส่วน (รอ้ ยละ) นายนริ มติ สจุ าร ี เพอ่ื ไทย 37,385 39.95 นายเอกภาพ พลซือ่ พลังประชารฐั 32,715 34.96 วา่ ทร่ี ้อยตรี ร่วมภูมิศกั ด์ิ พลเยยี่ ม อนาคตใหม ่ 12,881 13.77 นายฉตั รมงคล ชาติพงศธร ชาตไิ ทยพัฒนา 2384 2.55 ภาพผู้สมัคร คะแนนทไ่ี ดร้ ับ สดั สว่ น (รอ้ ยละ) เขตเลอื กตัง้ ท่ี 4 ชอื่ -สกุล ผสู้ มคั ร พรรคการเมอื ง นายนิรนั ดร์ นาเมืองรักษ์ เพื่อไทย 50,072 53.65 นางสาวตวงรตั น์ วงศเ์ วไนย พลงั ประชารฐั 18,408 19.72 นางสภุ าพ ติณรตั น์ อนาคตใหม ่ 12,965 13.89 นางศศธิ ร พรหมชัยนนั ท์ ภมู ใิ จไทย 5971 6.4 การศกึ ษาความเคลอื่ นไหวทางการเมอื งและพฤตกิ รรมการเลือกต้งั สมาชกิ สภาผแู้ ทนราษฎร 2562 จงั หวดั ร้อยเอด็

95 เขตเลอื กต้ังที่ 5 ภาพผสู้ มัคร ชื่อ-สกลุ ผสู้ มัคร พรรคการเมือง คะแนนทไ่ี ดร้ ับ สัดส่วน (รอ้ ยละ) นางสาวจิราพร สินธไุ พร เพ่อื ไทย 58,842 63.66 นายทนิ กร ปิยะวงษ์ณรตั น์ อนาคตใหม่ 11,172 12.09 นายเฉลมิ ศกั ดิ์ แสนปาง พลงั ประชารฐั 9,686 10.48 นายสุริยา เสาะสมบรู ณ ์ ชาติไทยพัฒนา 3743 4.05 ภาพผู้สมคั ร คะแนนทีไ่ ด้รบั สดั ส่วน (ร้อยละ) เขตเลือกตง้ั ท่ี 6 ชอ่ื -สกลุ ผู้สมคั ร พรรคการเมือง นายกติ ติ สมทรัพย์ เพอ่ื ไทย 52,734 55.44 นายชำนาญ โพธิคลงั อนาคตใหม ่ 14,325 15.06 นายอนิวรรตน์ วรเชษฐ์ พลังประชารัฐ 13,801 14.51 นายประจกั ษ์ มลู รัตน ์ ภมู ใิ จไทย 3922 4.12 การศึกษาความเคลื่อนไหวทางการเมอื งและพฤติกรรมการเลอื กตง้ั สมาชกิ สภาผแู้ ทนราษฎร 2562 จงั หวดั ร้อยเอ็ด

96 เขตเลอื กต้ังท่ี 7 ภาพผสู้ มคั ร ช่อื -สกลุ ผู้สมัคร พรรคการเมอื ง คะแนนทไ่ี ดร้ บั สัดสว่ น (รอ้ ยละ) นายศักดา คงเพชร เพื่อไทย 51,049 51.59 นายชัชวาล แพทยาไทย พลังประชารฐั 18,024 18.22 นายวรพงษ์ มหาพานต์ อนาคตใหม ่ 11,802 11.93 นายสุทิน ลุยตัน ชาติไทยพัฒนา 6507 6.58 ผลคะแนนเลือกต้ังในแต่ละเขต ดังแผนภาพท่ี 4.7 และตารางท่ี 4.2 สามารถจัดกลุ่มลักษณะของระดับ คะแนนของผู้ที่ได้คะแนนสูงสุดและได้รับเลือกเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรในเขตต่างๆ ของจังหวัดร้อยเอ็ด ได้ดงั น้ี ลักษณะที่ 1 ระดบั คะแนนเสียง แบ่งออกเปน็ 2 รูปแบบ ได้แก่ (1) เขตเลือกต้ังท่ีผู้ชนะการเลือกต้ังมีคะแนนนำแบบเด็ดขาด หมายถึง เขตเลือกต้ังที่ผู้ท่ีได้รับ การเลือกต้ังได้คะแนนมากกว่าผู้สมัครท่ีมีจำนวนคะแนนรองลงมามากกว่า 20,000 คะแนน ได้แก่ เขตเลือกต้ัง ท่ี 1 นายอนุรักษ์ จุรีมาศ พรรคชาติไทยพัฒนา ซึ่งได้คะแนนมากกว่านาย วราวงษ์ พันธ์ุศิลา ผู้สมัครจาก พรรคเพ่ือไทยถึง 20,899 คะแนน และยังถือว่าเป็นเขตเลือกต้ังที่ผู้สมัครจากพรรคเพื่อไทยได้คะแนนเสียง น้อยที่สุดของจังหวัดร้อยเอ็ด ในขณะท่ีเขตเลือกต้ังอ่ืนๆ เช่น เขต 2 นายฉลาด ขามช่วง ได้คะแนนมากกว่า นางรัชนี พลซ่ือ จากพรรคพลังประชารัฐ ซึ่งเป็นคู่แข่งคนสำคัญถึง 26,125 คะแนน โดยในเขตเลือกตั้งท่ี 2 มีกรณีกล่าวหาว่า ประธานกลุ่มสตรีแม่บ้าน และ ผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้านบางคนได้ให้ทรัพย์สินจูงใจผู้มีสิทธิเลือกต้ังไป ฟงั การปราศรยั หาเสียงของผ้สู มัครพรรคพลังประชารัฐ16 16 “มีคำวินิจฉัยยกคำร้องกรณีรัชนี พลซื่อ ผู้สมัคร ส.ส. เขต 2 ร้อยเอ็ดพรรคพลังประชารัฐ กรณีถูกกล่าวหาว่าให้สมบูรณ์ สุทธิสนธิ ประธานกลุ่มสตรีแม่บ้านต.ไพศาล อ.ธวัชบุรี และบุญไร ถินนาวัน ผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้านหมู่ท่ี 9 ต.ไพศาล อ.ธวัชบุรี ซ่ึงเป็น หัวคะแนนให้ทรัพย์สินจูงใจผู้มีสิทธิเลือกตั้ง แต่ให้ส่งศาลฎีกาสั่งเพิกถอนสิทธิสมัครรับเลือกตั้ง เพิกถอนสิทธิเลือกต้ัง และดำเนิน คดีอาญากับสมบูรณ์ และบุญไร เนื่องจากมีพยานหลักฐานยืนยันว่า บุคคล 2 มีการให้เงินเพื่อให้ผู้มีสิทธิเลือกตั้งคนละ200 บาทไปฟัง การปราศรัยหาเสียงของ น.ส.รัชนี ที่ห้องประชุมสาเกตฮออล์ ต.เหนือเมือง อ.เมือง จ.ร้อยเอ็ด เมื่อวันท่ี 13 ก.พ. 62 จริง แต่ไม่ปรากฎ พยานหลักฐานว่ารัชนี รู้เห็นสนับสนุนการกระทำของบุคคลทั้งสองเพราะรัชนีก็อ้างว่าไม่รู้ทั้งสองคนและไม่ได้เป็นหัวคะแนนของตนเอง จึงให้ยุติเร่ืองในส่วนของรัชนี” อ้างจาก “ชมน์สวัสดิ์ รอด กกต.ยกคำร้อง กรณีใช้อิทธิพลช่วยผู้สมัครพลังประชารัฐ”, สืบค้นจาก https:/ /prachatai.com/journal/2020/01/85955 (16 มกราคม 2563). การศกึ ษาความเคล่อื นไหวทางการเมอื งและพฤตกิ รรมการเลอื กตง้ั สมาชกิ สภาผแู้ ทนราษฎร 2562 จงั หวดั ร้อยเอ็ด

97 ส่วนเขตเลือกต้ังอื่นๆ ได้แก่ เขตเลือกต้ังท่ี 4 นายนิรันดร์ นาเมืองรักษ์ จากพรรคเพื่อไทย ได้คะแนน มากกว่านางสาว ตวงรัตน์ วงศ์เวไนย จากพรรคพลังประชารัฐ เป็นจำนวน 31,664 คะแนน อย่างไรก็ดี เขตเลือกตั้งที่ 5 ซึ่งนางสาวจิราพร สินธุไพร ได้คะแนนสูงสุดในจังหวัดดังที่ได้กล่าวมา ท้ังยังมีช่วงคะแนน ห่างจากผู้สมัครท่ีได้คะแนนมาเป็นลำดับท่ี 2 คือ นาย ทินกร ปิยะวงษ์ณรัตน์ จากพรรคอนาคตใหม่ ถึง 47,670 คะแนน ทั้งน้ี นายเฉลิมศักด์ิ แสนปาง ผู้สมัครพรรคพลังประชารัฐ ซึ่งได้คะแนนมาเป็นอันดับท่ีสาม ได้คะแนนเพียง 9,686 คะแนน ซึ่งถือว่าเป็นเขตท่ีได้คะแนนน้อยท่ีสุดของพรรคพลังประชารัฐ ส่วนเขตเลือกต้ัง ที่ 6 นายกิตติ สมทรัพย์ จากพรรคเพ่ือไทยได้คะแนนเสียงมากกว่านาย ชำนาญ โพธิคลัง ผู้สมัครจากพรรค อนาคตใหม่ซ่ึงได้คะแนนเป็นอันดับท่ีสองจำนวน 38,409 คะแนน โดยท่ีนาย อนิวรรตน์ วรเชษฐ์ ผู้สมัครจาก พรรคพลังประชารัฐซ่ึงเคยเป็นอดีตสมาชิกพรรคเพ่ือไทย ได้คะแนนเป็นอันดับท่ีสามจำนวน 13,801 คะแนน ด้านเขตเลือกต้ังที่ 7 ซึ่งนายศักดา คงเพชร ผู้สมัครจากพรรคเพื่อไทย มีคะแนนมากกว่าผู้สมัครที่ได้คะแนน อันดบั ท่ีสอง คอื นาย ชชั วาล แพทยาไทย จากพรรคพลงั ประชารฐั เปน็ จำนวน 33,025 คะแนน (2) เขตเลือกต้ังที่ผู้ชนะการเลือกตั้งไม่มีคะแนนนำแบบเด็ดขาด หมายถึง เขตเลือกตั้งที่ผู้ที่ได้รับ การเลือกตั้งได้คะแนนมากกว่าผู้สมัครที่มีจำนวนคะแนนรองลงมาไม่มากนัก ซ่ึงเป็นเขตที่มีระดับการแข่งขัน สูงมากระหว่างผู้สมัครที่มีฐานเสียงหนาแน่นในพื้นที่ ซ่ึงมีเพียงเขตเลือกต้ังเดียวในการเลือกต้ังครั้งนี้ ได้แก่ เขตเลือกตั้งท่ี 3 ซ่ึงนายนิรมิต สุจารี จากพรรคเพื่อไทย ได้คะแนนมากกว่านายเอกภาพ พลซื่อ ผู้สมัครจาก พรรคพลงั ประชารฐั เพยี ง 4,670 คะแนน ซงึ่ ในเขตเลอื กตงั้ ท่ี 3 น้ี นายนริ มติ สจุ ารี ไดถ้ กู รอ้ งเรยี นจากฝา่ ยตรงขา้ ม จำนวน 6 กรณี ในเรื่องการกระทำความผิดเร่ืองการซ้ือเสียงเลือกตั้งและการปราศรัยเพ่ือปลุกระดม ข่มข ู่ และใช้ถ้อยคำหยาบคาย ซ่ึงนายนิรมิตได้ทำการชี้แจงและอยู่ในระหว่างการรอผลพิจารณาของสำนักงาน คณะกรรมการการเลอื กตั้งประจำจังหวดั 17 ลกั ษณะท่ี 2 ทางเลอื กของการลงคะแนนเสียง แบง่ ออกเป็น 2 รปู แบบ กลา่ วคือ (1) การลงคะแนนเลือกแบบเนน้ พรรคการเมือง ผลจากการปฏิรูปการเมืองผ่านบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2540 และการเลือกต้ังท่ีเกิดข้ึนหลังจาก น้ันเป็นต้นมา โดยเฉพาะอย่างยิ่งการสร้างความนิยมของพรรคไทยรักไทยจากการนำนโยบายท่ีหาเสียงไว้มา ปฏิบัติเป็นนโยบายของรัฐบาลได้อย่างเป็นรูปธรรม ได้นำไปสู่การเปล่ียนแบบแผนในการลงคะแนนเสียง เลือกต้ังของประชาชน ท่ีอิทธิพลต่อความนิยมท่ีมีต่อพรรคเป็นปัจจัยท่ีมีผลสำคัญมากกว่าตัวผู้สมัคร โดยเฉพาะ อย่างยิ่งในการเลือกต้ังสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร ดังเห็นได้จากการปรับตัวของพรรคการเมืองต่างๆ ท่ีหันมาให้ ความสำคัญกับการผลิตและนำเสนอนโยบายต่างๆ ของพรรคอย่างชัดเจนมากขึ้น ซ่ึงผลคะแนนในการเลือกตั้ง สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร จังหวัดร้อยเอ็ดดังท่ีได้นำเสนอมา แสดงให้เห็นถึงความสำคัญของพรรคการเมือง ในฐานะปัจจัยที่ผู้ลงคะแนนเสียงใช้ในการตัดสินใจเลือก ดังพิจารณาได้จากคะแนนของพรรคการเมืองท่ีได้ คะแนนรวมสงู สุด 3 อนั ดับแรกของจังหวัดร้อยเอ็ด ได้แก่ 17 นริ มติ สจุ ารี, อ้างแลว้ . การศกึ ษาความเคล่อื นไหวทางการเมืองและพฤติกรรมการเลือกตงั้ สมาชิกสภาผแู้ ทนราษฎร 2562 จังหวัดร้อยเอ็ด

98 พรรคเพอ่ื ไทย จากตารางที่ 4.3 แสดงให้เห็นว่าพรรคเพื่อไทยเป็นพรรคท่ีได้รับความนิยมในพ้ืนที่จังหวัดร้อยเอ็ด นับตั้งแต่การเลือกตั้งในปี พ.ศ. 2548 ตั้งแต่เป็นพรรคไทยรักไทยจนถึงปัจจุบันและส่วนใหญ่ยังเป็นผู้สมัคร คนเดิมหรือกลุ่มเดิม แม้ว่าผู้สมัครของพรรคเพ่ือไทยในบางเขตเลือกต้ังจะได้รับการวิจารณ์เก่ียวกับการทำงาน และการรักษาความผูกพันกับประชาชนในพ้ืนที่ในช่วงเวลาของการไม่ได้มีตำแหน่งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร หรือแม้แต่ในช่วงเวลาก่อนหน้าน้ัน18 แต่ความนิยมที่ประชาชนมีต่อพรรคยังคงมีความเหนียวแน่นแม้ว่าจะมี ระดับคะแนนลดลงไปในแตล่ ะเขตเลอื กตั้งกต็ าม (ดูตารางที่ 4.4) ตารางที่ 4.3 แสดงการไดร้ บั เลือกตงั้ สมาชิกสภาผแู้ ทนราษฎรจังหวดั รอ้ ยเอด็ ระหวา่ งปี พ.ศ. 2548-2562 พรรคการเมอื งทไ่ี ด้รับการเลอื กต้ัง (จำนวนสมาชิกสภาผแู้ ทนราษฎรท่ีไดร้ บั การเลอื กต้งั ) 2548 2550 2554 2562 พรรคไทยรกั ไทย (6/8) พรรคพลงั ประชาชน (7/8) พรรคเพ่ือไทย (8/8) พรรคเพ่ือไทย (6/7) พรรคชาตไิ ทย (2/8) พรรคเพอื่ แผ่นดิน (1/8) พรรคชาตไิ ทยพฒั นา (1/7) ปัจจัยท่ีทำให้พรรคเพื่อไทยยังคงครองบทบาทนำในพ้ืนท่ีจังหวัดร้อยเอ็ดในการเลือกต้ังสมาชิก สภาผู้แทนราษฎรได้อย่างต่อเนื่องและยาวนาน แม้ว่าตลอดระยะเวลาหลังการรัฐประหาร พ.ศ. 2557 พรรคเพ่ือไทยและนักการเมืองในสังกัดจะลดบทบาทในพ้ืนท่ีสาธารณะของตนเองลงไปอย่างมาก แต่ผล การเลือกตง้ั ทเ่ี กิดขึ้นไดช้ ี้ใหเ้ หน็ ถึงเหตุผลเบ้ืองหลงั คะแนนเสยี งของพรรคเพ่ือไทย อยา่ งนอ้ ย 2 ประการ ไดแ้ ก่ ประการที่ 1 พรรคเพอื่ ไทยในฐานะความหวงั และความทรงจำ เช่นเดียวกับภาพรวมของภาคอีสานท่ีมีต่อความนิยมในพรรคเพ่ือไทย เนื่องจากผลงานในการดำเนิน นโยบายท่ีตอบสนองต่อความต้องการของประชาชนและความนิยมต่ออดีตผู้นำพรรคเพื่อไทยนับต้ังแต่ดำเนิน กิจกรรมทางการเมืองในฐานะพรรคไทยรักไทยดังท่ีได้กล่าวมา ท่ีแสดงให้เห็นถึงความสามารถในการผลักดัน นโยบายท่ีหาเสียงไว้ไปปฏิบัติเป็นนโยบายรัฐบาล นั่นหมายถึงการรักษาพันธสัญญาหรือข้อตกลงต่อผู้ลง 18 ขวัญใจ ตระกูลศรี, อดีตแกนนำ นปช.จังหวัดร้อยเอ็ด และประธานพรรคอนาคตใหม่ จ.ร้อยเอ็ด, สัมภาษณ์ (31 พฤษภาคม 2562). การศึกษาความเคลื่อนไหวทางการเมอื งและพฤติกรรมการเลือกตงั้ สมาชิกสภาผแู้ ทนราษฎร 2562 จังหวดั รอ้ ยเอ็ด

99 คะแนนเสียงเลือกตั้ง ได้เป็นเงื่อนไขสำคัญท่ีทำให้พรรคยังได้รับความนิยมจากประชาชนในพ้ืนที่19 แม้จะถูกยุบ พรรคไปถึงสองคร้ังและมีอุปสรรคในการทำกิจกรรมทางการเมืองช่วงระยะเวลาหลังการรัฐประหารเป็นต้นมา แต่หลายนโยบายยังมีการดำเนินการต่อไปอยู่อย่างต่อเนื่อง เช่น นโยบาย 30 บาทรักษาทุกโรค และ กองทุนหมู่บ้าน เป็นต้น แม้จะมีการยกระดับหรือพัฒนาการดำเนินนโยบายให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้นในรัฐบาล อ่ืนๆ แต่ประชาชนก็ยังจดจำว่านโยบายเหล่านี้เป็นผลงานที่ผลักดันโดยทักษิณ ชินวัตรและพรรคไทยรักไทย20 ประกอบกับการกระตุ้นให้ประชาชนเห็นถึงความแตกต่างในศักยภาพด้านการพัฒนาเศรษฐกิจซ่ึงเป็นประเด็น ปัญหาที่ได้รับการพูดถึงในวงกว้างท่ีประชาชนรับรู้ได้จากประสบการณ์ในชีวิตประจำวันของตนเอง โดยเฉพาะ อย่างย่ิงกลุ่มเกษตรกรอันเป็นภาคการผลิตหลักในพ้ืนท่ีจังหวัดร้อยเอ็ด ซ่ึงปรากฏให้เห็นในเน้ือหาของ การปราศรัยของพรรคเพื่อไทยท่ีเน้นในเรื่องผลงานทางเศรษฐกิจภายใต้รัฐบาลของพรรคเพ่ือไทยท่ีผ่านมา และตอกย้ำในเรื่องความถดถอยของอัตราการเติบโตทางเศรษฐกิจของรัฐบาลปัจจุบันได้ส่งผลต่อคะแนนเสียง เลือกตัง้ อย่างไมส่ ามารถหลกี เลี่ยงได้ ตัวอย่างเขตเลือกต้ังท่ี 3 แม้นายเอกภาพ พลซ่ือ จะเป็นบุคคลที่ได้รับความนิยมจากประชาชนในพ้ืนที่ แต่เม่ือต้องตัดสินใจลงคะแนนเสียงท่ีส่งผลต่อการได้มาซ่ึงนายกรัฐมนตรีและรัฐบาลท่ีจะเข้ามาบริหารประเทศ ประกอบกับความนิยมต่อพรรคเพื่อไทยยังมีอยู่21 จึงทำให้คะแนนน้อยกว่าท่ีคาดการณ์ไว้ อีกท้ังผลคะแนน ในเขตเลือกตั้งท่ี 5 นอกจากเป็นการยืนยันถึงความนิยมต่อพรรคเพ่ือไทยท้ังจากความทรงจำที่เป็นพื้นท ่ี ที่นำไปสู่ “อาจสามารถโมเดล” ในการแก้ปัญหาความยากจน ซึ่งแม้จะเป็นเพียงการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า แต่กลายเป็นความจดจำที่ทักษิณ ชินวัตร อดีตนายกรัฐมนตรี มาลงพื้นที่และกินอยู่กับชาวบ้าน จึงอาจ กลา่ วไดว้ า่ ทักษณิ และนโยบายของพรรคยังเปน็ ความทรงจำของคนในพ้นื ท่นี ัน่ เอง22 19 Keefer (2007) เสนอว่า ชนชั้นนำทางการเมืองในประเทศประชาธิปไตยที่เกิดใหม่ (younger democracies) น้ัน บ่อยครั้ง ท่ีไม่สามารถสร้างความเชื่อมั่นให้แก่พันธสัญญาท่ีเกิดขึ้นก่อนการเลือกตั้งได้ และยังมีแนวโน้มที่จะมุ่งให้ผลประโยชน์แก่กลุ่มคนของผู้มี สิทธิเลือกต้ังท่ีเป็นกลุ่มเฉพาะมากกว่าการกระจายทรัพยากรสาธารณะให้แก่ประชาชนในวงกว้าง ซ่ึงในประเด็นนี้ได้รับการโต้แย้งโดย Kitschelt and Kselman (2012) โดยยกตัวอย่างกรณีของอินโดนีเซียและประเทศไทย ซ่ึงชี้ให้เห็นว่า ระบบอุปถัมภ์ยังเป็นวิธีการสำคัญ ในการสร้างการเช่ือมโยงระหว่างบุคคลและผู้มีสิทธิเลือกต้ัง ดูรายละเอียดใน Keefer, P. (2007) ‘Clientelism, Credibility, and the Policy Choices of Young Democracies’, American Journal of Political Science, 51 (4): 804–821, Kitschelt, H. and Kselman, D., (2012) , “Economic Development, Democratic Experience, and Political Parties’ Linkage Strategies”. Comparative Political Studies 46, (11) pp.1453–1484 และ Dirk Tomsa and Andreas Ufen, (2013), Party Politics in Southeast Asia Clientelism and electoral competition in Indonesia, Thailand and the Philippines, (Abingdon: Routledge). 20 โกวทิ อ่อนประทุม,อา้ งแลว้ . 21 ปุณณ์ปวีร์ เขตวิจารณ์, ผู้สมัครสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดร้อยเอ็ดเขต 3 พรรคเศรษฐกิจใหม่, สัมภาษณ์ (26 พฤษภาคม 2562). 22 เดชศักดิ์ โพธ์ิศรี,สมาชิกสภาองค์การบริหารส่วนจังหวัดร้อยเอ็ด อำเภอเสลภูมิ เขต 1 และ ผู้จัดรายการ “คุยข่าวเช้านี้” FM 102.50, สัมภาษณ์ (23 พฤษภาคม 2562). การศึกษาความเคลอ่ื นไหวทางการเมอื งและพฤตกิ รรมการเลือกต้ังสมาชิกสภาผ้แู ทนราษฎร 2562 จังหวัดรอ้ ยเอ็ด

100 อีกท้ังพ้ืนที่ในเขตเลือกตั้งที่ 5 ยังเคยเป็นพ้ืนที่ของกลุ่มเส้ือแดงที่มีความเข้มข้นอย่างมากแห่งหน่ึง ในจังหวัดร้อยเอ็ด ประกอบกับผู้สมัครจากพรรคคนอื่นล้วนแล้วแต่เป็นผู้สมัครหน้าใหม่ในการเลือกต้ัง ระดับชาติ ท้ังยังเป็นฐานเสียงที่มีความเหนียวแน่นของตระกูลสินธุไพรที่นายนิสิตได้รับการเลือกต้ังมาตั้งแต่ พ.ศ. 2544 ท้ังนี้ ในการลงพื้นท่ีของผู้สมัครจากพรรคการเมืองต่างๆ มุ่งไปท่ีการให้คำอธิบายเพ่ือเปลี่ยนแปลง ทัศนคติของประชาชนที่มีต่ออดีตนายกรัฐมนตรี ทักษิณ ชินวัตรและพรรคเพื่อไทย โดยเน้นย้ำว่ายังมีตัวเลือก อ่ืนๆ ที่สามารถเข้ามาแก้ไขปัญหาเศรษฐกิจและยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชนได้ แต่การพบปะประชาชน เพียงระยะเวลาสนั้ ๆ ก่อนการเลือกตั้ง ไมส่ ามารถโน้มนา้ วหรอื เปลีย่ นใจประชาชนได้ 23 ประการท่ี 2 พรรคเพ่ือไทยในฐานะฝ่ายตรงขา้ มของรัฐบาลทีไ่ มไ่ ดม้ าจากการเลอื กตงั้ ความเหน็ ท่ีนา่ สนใจกค็ อื ประชาชนสว่ นหน่ึงมคี วามเห็นว่า มีพรรคการเมอื งจำนวนมากทม่ี ีความนา่ สนใจ แต่ตอนนี้ “เราต้องสู้กับเผด็จการก่อน”24 ซึ่งถือได้ว่าเป็นอุปสรรคและปัญหาของพรรคการเมืองท่ีสนับสนุน รัฐบาลจากการรัฐประหาร หรือแม้แต่วางบทบาทของตนเองในแนวทางท่ีไม่ต้องการอยู่ในความขัดแย้งหรือ เลือกข้างอย่างชัดเจน ท่ามกลางบริบทในพ้ืนที่ซ่ึงมีกระแสการต่อต้านรัฐบาลท่ีไม่เป็นประชาธิปไตยอย่างเข้มข้น แม้ว่าจะถูกควบคุมและกำกับดูแลด้วยกลไกรักษาความสงบก็ตาม นอกจากนี้ยังมีการตั้งข้อสังเกตว่า ด้วยเง่ือนไขของการแสดงออกในการไม่ยอมรับการสืบทอดอำนาจของรัฐบาลท่ีไม่ได้มาจากการเลือกตั้ง และ บทบาทของพรรคเพ่ือไทยท่ีผ่านมาไม่เป็นท่ีพอใจของมวลชนจำนวนมาก ประกอบกับแกนนำมวลชนเส้ือแดง บางส่วนได้ย้ายไปร่วมงานกับพรรคอนาคตใหม่ทำให้ผู้ท่ีเคยสนับสนุนพรรคเพ่ือไทยในอดีตเปลี่ยนไปลงคะแนน ให้พรรคอนาคตใหม่ ซ่ึงเป็นหน่ึงในพรรคการเมืองท่ีมีท่าทีและประกาศตัวอย่างชัดเจนในการต่อต้านคณะรักษา ความสงบแห่งชาตแิ ละการสืบทอดอำนาจของคณะรัฐประหาร อย่างไรก็ดี ข้อสังเกตต่อคะแนนที่ลดลงของพรรคเพ่ือไทยและการเปลี่ยนไปสนับสนุนพรรคอนาคตใหม ่ มีระดับและแนวโน้มท่ีแตกต่างกันไปในแต่ละเขตเลือกต้ัง เม่ือพิจารณาจากผลคะแนนที่ลดลงของผู้สมัครจาก พรรคเพื่อไทยในแต่ละเขตเลือกต้ังในการเลือกต้ังสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. 2554 และ พ.ศ. 2562 ดังตารางท่ี 4.4 พบว่า มีเพียงเขตเลือกตั้งที่ 4 เพียงเขตเดียวที่ยังคงรักษาระดับคะแนนเดิมท่ีเคยได้โดยไม่ลดลง ไปมากนักเม่ือเปรียบเทียบกับเขตเลือกตั้งอ่ืนๆ นอกจากน้ีแล้ว เม่ือพิจารณาจากคะแนนท่ีผู้สมัครจาก พรรคอนาคตใหม่ได้รับในแต่ละเขตเลือกต้ัง กล่าวได้ว่า คะแนนนิยมของพรรคเพื่อไทยท่ีลดลงไป อาจะไม่เพียง ย้ายไปสนับสนนุ พรรคอนาคตใหมเ่ ทา่ นั้น หากแต่ยงั กระจายไปยงั พรรคการเมอื งอ่นื ๆ ด้วย 23 ทวีวัชรวงศ์ นาเมืองรักษ์, ผู้สมัครสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดร้อยเอ็ด เขต 5 พรรคเศรษฐกิจใหม่ ,สัมภาษณ์ (26 พฤษภาคม 2562). 24 ปณุ ณ์ปวีร์ เขตวจิ ารณ์ และ ทวีวัชรวงศ์ นาเมอื งรกั ษ์, อา้ งแล้ว. การศึกษาความเคลอ่ื นไหวทางการเมอื งและพฤตกิ รรมการเลือกต้ังสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 2562 จังหวัดรอ้ ยเอ็ด

101 ตารางท่ี 4.4 แสดงผลคะแนนเลือกตง้ั และจำนวนคะแนนทลี่ ดลงของผู้สมัครจากพรรคเพ่ือไทย ในการเลอื กตงั้ สมาชิกสภาผแู้ ทนราษฎร พ.ศ. 2554 และ พ.ศ. 2562 กบั คะแนนที่ผสู้ มัครจาก พรรคอนาคตใหมไ่ ด้รบั ในการเลอื กตง้ั สมาชกิ สภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. 2562 ชอ่ื ผู้สมัคร พรรคการเมอื ง ผลคะแนน ผลคะแนน คะแนน ในการเลือกตง้ั ส.ส. 2554 ในการเลอื กต้งั ส.ส. 2562 ท่ลี ดลง วราวงษ์ พนั ธศุ์ ิลา เพ่ือไทย อัมพร พสั ดร อนาคตใหม่ เขตเลอื กต้ังที่ 1 -7612 ฉลาด ขามช่วง เพอื่ ไทย 31612 24000 จำรสั สรสาร อนาคตใหม ่ -6105 - 14263 นิรมิต สุจารี เพือ่ ไทย ร่วมภูมิศักด์ิ พลเยีย่ ม อนาคตใหม่ เขตเลอื กต้งั ที่ 2 -11181 นริ ันดร์ นาเมอื งรักษ ์ เพื่อไทย 53931 47826 สุภาพ ตณิ รัตน ์ อนาคตใหม ่ -660 - 12220 จิราพร สนิ ธไุ พร เพ่ือไทย (เอมอร สนิ ธุไพร) อนาคตใหม่ เขตเลือกตง้ั ที่ 3 -8230 ทนิ กร ปิยะวงษณ์ รตั น์ เพอื่ ไทย 48566 37385 กติ ติ สมทรพั ย์ อนาคตใหม ่ -18492 ชำนาญ โพธิคลงั - 12881 เพื่อไทย ศกั ดา คงเพชร อนาคตใหม ่ เขตเลอื กต้ังท่ี 4 -14080 วรพงษ์ มหาพานต์ 50732 50072 - 12965 เขตเลือกต้ังท่ี 5 67,072 58842 - 11172 เขตเลอื กตั้งท่ี 6 52734 71226 14325 - 51049 เขตเลอื กตัง้ ที่ 7 11802 65129 - การศกึ ษาความเคลือ่ นไหวทางการเมอื งและพฤตกิ รรมการเลอื กตั้งสมาชกิ สภาผแู้ ทนราษฎร 2562 จังหวดั รอ้ ยเอด็

102 พรรคอนาคตใหม ่ คะแนนจำนวนมากท่ีพรรคอนาคตใหม่ได้รับในฐานะพรรคการเมืองใหม่และผู้สมัครท่ีไม่ได้มีการสะสม ฐานคะแนนเสียงมาก่อน อยู่ภายใต้ความเชื่อที่ว่ามาจากกลุ่มผู้ลงคะแนนเสียงเลือกต้ังเป็นคร้ังแรก (First-time voters New Voter)25 รวมไปถึงประชาชนที่ต้องการทางเลือกใหม่และสนับสนุนจุดยืนของพรรคในการต่อต้าน เผด็จการ 26 ซ่ึงในช่วงเวลาของการหาเสียงเลือกตั้งนั้น บางเขตเลือกต้ังผู้สมัครของพรรคอนาคตใหม่ดำเนินการ รณรงค์หาเสียงน้อยมาก ซึ่งในบางพ้ืนที่มีเพียงป้ายและรถแห่หาเสียงจำนวนไม่มาก ประกอบกับผู้สมัคร ส่วนใหญ่เป็นผู้สมัครหน้าใหม่27 มีเพียงว่าที่ ร.ต. ร่วมภูมิศักดิ์ พลเยี่ยม ซึ่งเป็นอดีต ส.อบจ.ร้อยเอ็ด และ เคยทำงานการเมืองร่วมกับนายเอกภาพ พลซื่อ รวมทั้งนายจำรัส สรสาร ท่ีแม้จะเคยเป็นนักการเมืองท้องถ่ิน มาก่อนแต่ก็ลงสมัครในเขตเลือกต้ังท่ีตนเองไม่ได้มีฐานเสียงโดยตรง28 รวมไปถึงผู้สมัครของในเขตเลือกต้ังท่ี 4 นางสุภาพ ติณรัตน์ หรือ “หมอลำสุภาพ ดาวดวงเด่น”29 ที่เป็นนักแสดงหมอลำช่ือดังของภาคอีสานและ ได้รับการสนับสนุนจากพรรคให้ร่วมการปราศรัยใหญ่คร้ังสุดท้ายของพรรคก่อนการเลือกตั้งท่ีกรุงเทพมหานคร ในฐานะตัวแทนของผู้สมัครจากภาคตะวันออกเฉียงเหนือซ่ึงนำเสนอปัญหาความเหลื่อมล้ำท่ีต้องได้รับ การเปลีย่ นแปลง30 ท้ังนี้ พรรคอนาคตใหม่เป็นพรรคที่อยู่ในคะแนนสูงสุดสี่อันดับแรกในทุกเขตเลือกตั้ง โดยได้รับเลือกต้ัง เป็นอันดับที่ 2 ในเขตเลือกต้ังท่ี 5 และ 7 ส่วนเขตเลือกต้ังที่ 2, 3 และ 4 ได้รับการเลือกต้ังเป็นอันดับท่ี 3 โดยเขตเลือกต้ังที่ 1 นายอัมพร พัสดร ผู้สมัครของพรรคอนาคตใหม่ ซึ่งเคยเป็นสาธารณสุขอำเภอเมือง ร้อยเอ็ดท่ีมีประสบการณ์ทำงานในพ้ืนที่อย่างกว้างขวาง31 ได้รับการเลือกต้ังเป็นอันดับที่ 4 ด้วยคะแนน 14,263 คะแนน ซึ่งเป็นคะแนนสูงสุดของพรรคที่ได้รับในเขตเลือกตั้งในจังหวัดร้อยเอ็ดโดยเขตเลือกตั้งที่ได้รับ คะแนนต่ำสุด คือ เขตท่ี 7 จำนวน 11,802 คะแนน ด้านการนำเสนอนโยบาย กล่าวได้ว่า พรรคอนาคตใหม่ มุ่งเน้นที่การเปล่ียนแปลงประเทศ ผ่านแนวทางการยุติการสืบทอดอำนาจของ คสช. การรัฐประหาร และ การเมืองแบบเก่า สำหรับนโยบายที่ถูกนำเสนอในระหว่างการปราศรัยหาเสียงที่จังหวัดร้อยเอ็ด ก็คือ แนวคิด อีสานคืนถิ่น ที่มุ่งเน้นการสร้างงาน การพัฒนาระบบขนส่งสาธารณะและอุตสาหกรรม ซ่ึงจะก่อให้เกิด 25 ดูรายละเอียด อรรถสิทธิ์ พานแก้ว และ คณะ, รายงานผลเบื้องต้นของการสำรวจ: การเลือกต้ังและทัศนคติต่อ ประชาธิปไตย และการเมืองไทยของผู้เลือกต้ังครั้งแรก (First-time voters), สืบค้นจาก http://www.polsci.tu.ac.th/ fileupload/529/900.pdf (15 มถิ ุนายน 2562). 26 โกวทิ ออ่ นประทุม, อา้ งแล้ว. 27 สนทนากล่มุ ผู้นำชมุ ชน (16 เมษายน 2562). 28 ขวัญใจ ตระกูลศรี, อ้างแล้ว และ จำรัส สรสาร, ผู้สมัครสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดร้อยเอ็ด เขต 2 พรรคอนาคตใหม่, สมั ภาษณ์ (20 พฤษภาคม 2562). 29 “แม่สุภาพ หมอลำตำนานอีสาน ฟันฝ่าชีวิต เรียนจบ ป.เอก ลง ส.ส.อนาคตใหม่ ร้อยเอ็ด”, สืบค้นจาก https:// www.khaosod.co.th/election-2019/news_2273408 (26 มนี าคม 2562). 30 “สุภาพ ติณรัตน์ : ปราศรัยใหญ่พรรคอนาคตใหม่คร้ังสุดท้ายก่อนเข้าคูหา”, สืบค้นจาก https://www.youtube.com/ watch?v=waW1qeAAZPA (26 มนี าคม 2562). 31 จิรวรรณ สทิ ธศิ กั ด,์ิ ประธานผนู้ ำอาสาพัฒนาชุมชนจงั หวัดร้อยเอด็ , สมั ภาษณ์ (31 พฤษภาคม 2562). การศกึ ษาความเคล่ือนไหวทางการเมอื งและพฤติกรรมการเลอื กตั้งสมาชกิ สภาผแู้ ทนราษฎร 2562 จงั หวัดรอ้ ยเอด็

103 การจ้างงานและเศรษฐกิจในระดับท้องถ่ินข้ึนมา ได้ถูกนำเสนอผ่านเวทีปราศรัยของพรรคและถ่ายทอดผ่าน ส่อื ต่างๆ32 พรรคพลังประชารฐั แม้พรรคพลังประชารัฐจะเป็นพรรคใหม่ แต่การนำเสนอภาพลักษณ์และแนวทางของพรรคผ่าน ผู้นำพรรคที่ดำรงตำแหน่งในรัฐบาล ตลอดจนการใช้นโยบายหาเสียงที่ต่อยอดและดำเนินการตามแนวนโยบาย ของรัฐบาลโดยเฉพาะอย่างยิ่ง นโยบายประชารัฐและการผลักดันงบประมาณต่างๆ ลงสู่พื้นที่ในระดับหมู่บ้าน ทั้งนี้ มีการต้ังข้อสังเกตว่านโยบายของพรรคประชาธิปัตย์กับพรรคพลังประชารัฐใกล้เคียงกัน แม้พรรค พลังประชารัฐจะนำเสนอภายหลังแต่ปริมาณของทรัพยากรและระดับของการอุดหนุนให้แก่ประชาชนจาก การดำเนินนโยบายน้ัน ๆ มีมากกว่า33 เช่นเดียวกับส่ิงที่เกิดขึ้นในเขตเลือกต้ังทั่วประเทศ เม่ือรัฐบาลอุดหนุน เงินผู้สูงอายุและเพิ่มเงินค่าตอบแทนให้แก่ อาสาสาธารณสุขประจำหมู่บ้าน (อสม.) ในช่วงเวลาก่อน การเลือกต้ังไม่นาน ซึ่งผลท่ีเกิดข้ึนอาจให้ผลที่ต่างไปจากพรรคเพ่ือไทย เน่ืองจากประชาชนที่ได้รับประโยชน์ จากนโยบายจดจำว่าเป็นผลงานของพลเอก ประยุทธ์ จันทรโอชามากกว่าการเป็นนโยบายหรือผลงาน ของพรรคพลังประชารัฐ34 เป็นต้น ข้อสังเกตต่อคะแนนเสียงที่ประชาชนเลือกผู้สมัครของพรรคพลังประชารัฐนั้น ผู้ท่ีนิยมนโยบายท่ีรัฐ ให้สวัสดิการในรูปแบบของค่าตอบแทนต่างๆ ซึ่งประชาชนบางส่วนยังมีความเข้าใจว่า หากมีการเปล่ียนแปลง รัฐบาลอาจส่งผลให้นโยบายต่างๆ หรือเงินสวัสดิการที่ประชาชนได้ประโยชน์ เช่น เบ้ียยังชีพผู้สูงอายุจะถูก ยกเลิกไป ซึ่งผู้สมัครจากพรรคการเมืองอื่นๆ จะต้องทำความเข้าใจและอธิบายให้ประชาชนเข้าใจว่า ทุกรัฐบาล จำเป็นต้องรักษาและพัฒนานโยบายที่เป็นประโยชน์ ซึ่งในกลุ่มผู้มีสิทธิเลือกต้ังที่เป็นผู้สูงอายุมีความพอใจ กับการได้รับเบ้ียยังชีพและบัตรประชารัฐ35 แต่นโยบายประชารัฐของรัฐบาลในรูปแบบต่างๆ ที่สอดคล้องกับ ชื่อของพรรคพลังประชารัฐ ไม่ได้สร้างความนิยมให้แก่ประชาชนได้มากนัก เพราะประชาชนทราบกันดีว่า เป็นพรรคการเมืองท่ตี ั้งข้ึนมาเพ่ือสนบั สนนุ รฐั บาลในปจั จบุ นั นอกจากน้ีแล้วความได้เปรียบประการสำคัญของพรรคพลังประชารัฐท่ีได้รับการวิจารณ์อย่างกว้างขวาง ก็คือ การใช้กลไกข้าราชการตั้งแต่ระดับจังหวัดจนถึงหมู่บ้านในการเป็นส่วนสนับสนุนการดำเนินงานในการ หาเสียงเลือกต้ังและการดำเนินการตามนโยบายเพื่อสร้างความนิยมให้แก่รัฐบาล รวมไปถึงการใช้แนวทาง แบบการเมอื งที่เน้นการหาผู้สมคั รท่เี คยเปน็ อดตี สมาชิกสภาผ้แู ทนราษฎรหรือมฐี านเสยี งเดิมอยู่แล้ว อยา่ งไรกด็ ี 32 “ปยิ บุตร” ชนู โยบาย “อีสานคนื ถน่ิ ”, สืบค้นจาก https://www.newtv.co.th/news/30773 (4 มนี าคม 2562). 33 นภาพร พวงช้อย,ผู้สมัครสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร จังหวัดร้อยเอ็ด เขต 1 พรรคประชาธิปัตย์, สัมภาษณ์ (3 มิถุนายน 2562). 34 โกวทิ ออ่ นประทุม, อ้างแลว้ . 35 ปุณณ์ปวีร์ เขตวิจารณ์, ผู้สมัครสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดร้อยเอ็ด เขต 3 พรรคเศรษฐกิจใหม่, สัมภาษณ์ (26 พฤษภาคม 2562). การศกึ ษาความเคลอ่ื นไหวทางการเมืองและพฤติกรรมการเลอื กตงั้ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 2562 จังหวัดร้อยเอ็ด

104 ผลคะแนนที่ออกมาแสดงให้เห็นว่าอาจไม่มีการแทรกแซงหรือสั่งการใดๆ ในช่วงของการลงคะแนนเลือกตั้ง หรือมีการกระทำการใดๆ ที่มีผลต่อการลงคะแนนของประชาชนในพ้ืนที่ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในส่วนของทหาร ในเขตเลือกตั้งที่ 1 ซึ่งเป็นท่ีต้ังของค่ายทหาร ท้ังน้ี ผู้สมัครของพรรคพลังประชารัฐมีความเห็นว่ากระแสข่าวถึง การได้เปรียบในการเลือกตั้งและการโจมตีพรรคพลังประชารัฐในลักษณะต่างๆ ส่งผลอย่างมากต่อภาพลักษณ์ และเป็นอุปสรรคในการสร้างคะแนนนิยม เนื่องจากการสร้างความเกลียดชังเป็นสิ่งที่ทำได้ยากกว่าการสร้าง ความรักและศรทั ธาโดยเฉพาะเม่ือเกดิ ข้ึนกับพรรคการเมอื งทตี่ ้งั ขน้ึ ใหม3่ 6 นอกจากกรณีศึกษาของพรรคการเมืองท้ัง 3 พรรคข้างต้นแล้ว ยังพบว่า การอภิปรายด้านนโยบาย พรรคการเมืองซ่ึงเป็นที่นิยมในช่วงเวลาก่อนการเลือกตั้งนั้น เป็นช่องทางการเผยแพร่และการรณรงค์ท่ีสำคัญ ท่ีทำให้พรรคการเมืองมีช่องทางในการนำเสนอนโยบายและหาเสียงผ่านส่ือสาธารณะซ่ึงเป็นปัจจัยสำคัญ ท่ีทำให้พรรคการเมืองที่เกิดขึ้นใหม่และพรรคการเมืองขนาดเล็กอื่นๆ ได้คะแนนเสียงเลือกตั้งจากประชาชน ดังเช่น ความสนใจต่อพรรคเศรษฐกิจใหม่หลังจากที่นายมิ่งขวัญ แสงสุวรรณ ได้นำเสนอถึงนโยบายที่เน้น การพัฒนาทางเศรษฐกิจ37 รวมไปถึงบุคลิกและการนำเสนอจุดยืนทางการเมืองของหัวหน้าพรรค เช่น พรรคเสรรี วมไทย ที่นำโดย พล.ต.อ.เสรพี ิศุทธ์ เตมยี เวส เปน็ ต้น38 ความสนใจต่อพรรคการเมืองเหล่านี้ลดลงไปเม่ือใกล้ถึงวันลงคะแนนเสียงเลือกต้ังท่ีความสำคัญของ นโยบายถูกพูดถึงน้อยกว่าทางเลือกทางการเมืองระหว่างฝ่ายท่ีสนับสนุนรัฐบาล คสช.และฝ่ายท่ีต่อต้าน โดยเฉพาะอย่างย่ิง ผลที่เกิดข้ึนกับพรรคประชาธิปัตย์ท่ีกระแสความนิยมของพรรคมีแนวโน้มที่ดีขึ้นจาก การลงพื้นท่ีของนายอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ หัวหน้าพรรคในขณะน้ัน ประกอบกับผู้สมัครของพรรคเน้นการลงพ้ืนท่ี พบปะประชาชนทุกครัวเรือน ซ่ึงได้รับการตอบรับที่ดี แต่ในสัปดาห์สุดท้ายก่อนการเลือกต้ังเมื่อมีการประกาศ จุดยืนของหัวหน้าพรรคในการจัดตั้งรัฐบาล39 ทำให้ความนิยมของพรรคลดลง เน่ืองจากพรรคประชาธิปัตย์ กแ็ สดงท่าทชี ดั เจนในอกี ด้านหน่ึงว่าอยฝู่ า่ ยตรงขา้ มกบั พรรคเพ่ือไทย40 ในด้านการปรับตัวและการเปลี่ยนแปลงของแบบแผนการเลือกต้ังในกลุ่มคนรุ่นใหม่ มีการต้ังข้อสังเกตว่า คนกลุ่มน้ีให้ความสำคัญกับนโยบายโดยไม่ให้ความสำคัญกับผู้สมัครในฐานะตัวบุคคล ดังจะเห็นได้ว่า ในการ 36 “แม้การเมืองจะสู้กันด้วยอำนาจและสู้กันด้วยทุน แต่อีกด้านหน่ึง การเมืองก็ต้องสู้ด้วยอุดมการณ์และต้องสู้ด้วยความเชื่อ การท่ีจะอยู่พรรคฝ่ายตรงข้ามก็ไม่ได้หมายความว่าจะไม่ใช้อำนาจหรือเงินเลย ในอีกแง่หนึ่งมันก็ไม่ได้หมายความว่าพรรคอื่นจะไม่มี อุดมการณ์หรือความคิดความเช่ือของเขาเลยเช่นกัน” ตวงรัตน์ วงศ์เวไนย, ผู้สมัครสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดร้อยเอ็ด เขต 4 พรรคพลังประชารฐั , สมั ภาษณ์ (18 เมษายน 2562). 37 “หาเงินเข้าประเทศได้อย่างไร ม่ิงขวัญ แสงสุวรรณ์ พรรคเศรษฐกิจใหม่”, สืบค้นจาก https://www.youtube.com/ watch?v=C79kpfFL2mY (26 พฤษภาคม 2562) และ ปณุ ณ์ปวรี ์ เขตวิจารณ์, อ้างแลว้ . 38 ปุณณ์ปวีร์ เขตวิจารณ์, อ้างแล้ว และ สัมพันธ์ บุตรพรม, ผู้สมัครสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดร้อยเอ็ด เขต 5 พรรค เสรรี วมไทย, สัมภาษณ์ (17 พฤษภาคม 2562). 39 “อภิสิทธ์ิ ประกาศจุดยืนไม่เอา พล.อ.ประยุทธ์ แต่อาจร่วม พปชร.”, สืบค้นจาก https://news.thaipbs. or.th/content/ 278329 (11 มนี าคม 2562). 40 นภาพร พวงช้อย, อา้ งแล้ว. การศึกษาความเคลอื่ นไหวทางการเมอื งและพฤติกรรมการเลอื กตง้ั สมาชกิ สภาผูแ้ ทนราษฎร 2562 จังหวัดรอ้ ยเอด็

105 เลือกต้ังนอกเขตจังหวัดผู้ลงคะแนนไม่รู้จักหรือทราบช่ือผู้สมัครในเขตเลือกตั้งของตนเอง แต่มุ่งไปท่ีการเลือก พรรคการเมืองเป็นสำคัญ ลักษณะเช่นนี้เป็นผลมาจากการมีความรู้และความสนใจทางการเมืองมากขึ้น ทั้งยังมี ความคิดเป็นของตัวเองมากขึ้น แม้ว่าจะมีความกังวลต่อนโยบายประชานิยมท่ีอาจทำให้เกิดความเสียหาย ต่อประเทศ แต่ถ้านโยบายเหล่าน้ันไม่ตรงกับความต้องการของประชาชน ก็จะได้รับความสนใจจากกลุ่ม คนรุน่ ใหม่ไม่มากนัก41 อย่างไรก็ดี การยุบพรรคไทยรักษาชาติ ไม่ส่งผลต่อการลงคะแนนเสียงเลือกตั้งของประชาชนในจังหวัด ร้อยเอ็ดมากนักเม่ือเปรียบเทียบกับกรณีที่เกิดขึ้นในจังหวัดอ่ืนๆ ที่มีการณรงค์หาเสียงหรือกระแสของ การเทคะแนนเสียงให้แก่พรรคการเมืองที่มีจุดยืนทางการเมืองเดียวกัน โดยเฉพาะอย่างย่ิง พรรคอนาคตใหม่42 เช่น จังหวัดฉะเชิงเทรา43 หรือการรณรงค์ให้ลงคะแนนไม่เลือกผู้ใดมากกว่าผู้สมัครจากพรรคอ่ืนเพื่อหวังผล ให้การเลือกตั้งนั้นเป็นโมฆะ และต้องจัดให้มีการเลือกต้ังใหม่ เช่น กรณีของจังหวัดแพร่44 เป็นต้น เน่ืองมาจาก จงั หวดั ร้อยเอ็ดเปน็ จังหวดั ทพี่ รรคเพอ่ื ไทยส่งผู้สมัครลงสมัครรับสมัครเลอื กตงั้ ในทุกเขตเลือกต้งั และล้วนแลว้ แต่ เป็นอดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร หรือในกรณีของผู้สมัครเขต 5 ซ่ึงแม้จะเป็นผู้สมัครหน้าใหม่แต่ก็เป็นผู้สมัคร ท่ีมีฐานเสียงเดิมเหนียวแน่น จึงกล่าวได้ว่า สำหรับจังหวัดร้อยเอ็ดแล้ว การยุบพรรคไทยรักษาชาติไม่ส่งผลต่อ คะแนนเสียงของพรรคการเมืองใดท้ังต่อพรรคเพ่ือไทยและพรรคอนาคตใหม่หรือพรรคการเมืองอ่ืนๆ ดังท ่ี เกิดข้ึนใน 100 เขตเลือกต้ังที่พรรคเพ่ือไทยไม่ได้ส่งผู้สมัครในเขตเลือกต้ัง45 ประกอบกับผู้สมัครของพรรคไทย รักษาชาติทั้ง 3 เขตเลือกต้ัง ล้วนแล้วแต่เป็นผู้สมัครหน้าใหม่ทั้งส้ิน ทำให้ไม่มีความเคล่ือนไหวใด ๆ จากผู้สมัคร แบบแบ่งเขตของพรรคไทยรักษาชาติในจังหวัดร้อยเอ็ดภายหลังมีคำตัดสินของศาลรัฐธรรมนูญให้ม ี การยุบพรรคแตอ่ ย่างใด (2) การลงคะแนนเลือกแบบเนน้ ผสู้ มคั ร ชัยชนะในการเลือกต้ังสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรครั้งนี้ของนายอนุรักษ์ จุรีมาศ จากพรรคชาติไทยพัฒนา เป็นตัวอย่างท่ีชี้ให้เห็นถึงการตัดสินใจลงคะแนนเลือกท่ีมุ่งเน้นคุณลักษณะของผู้สมัครเป็นสำคัญ จากแผนภาพ ท่ี 4.6 ท่ีนำเสนอข้างต้นแสดงให้ว่าคะแนนที่พรรคชาติไทยพัฒนาได้รับในเขตเลือกตั้งที่ 1 กับเขตเลือกต้ังอื่นๆ มีความแตกตา่ งกันมาก เมอื่ เปรียบเทยี บกับคะแนนที่พรรคอนาคตใหมไ่ ดร้ ับในแต่ละเขตที่มลี กั ษณะอยู่ในระดบั คะแนนท่ีใกล้เคียงกัน ซ่ึงช้ีให้เห็นว่าผู้มีสิทธิเลือกต้ังในเขตเลือกต้ังที่ 1 ลงคะแนนเลือกนายอนุรักษ์จาก 41 จริ วรรณ สิทธิศักด์,ิ ประธานผนู้ ำอาสาพฒั นาชุมชนจงั หวัดร้อยเอด็ , สมั ภาษณ์ (31 พฤษภาคม 2562). 42 “จับตา! ใครคว้าพุงปลาจากพรรคไทยรักษาชาติ”, สืบค้นจาก https://news.thaipbs.or.th/content/277795 (17 กุมภาพนั ธ์ 2562). 43 “เจาะสนามเลอื กตงั้ : ฉะเชิงเทรา”, สืบค้นจาก https://news.thaipbs.or.th/content/278632 (22 มีนาคม 2562). 44 “จับตาแพร่แห่โหวตโนเข็น ’วรวัจน์-ทศพร’เข้าสภา”, สืบค้นจาก https://www.thaipost.net/main/detail/31108 (12 มนี าคม พ.ศ. 2562). 45 ดูรายละเอียดเขตเลือกต้ังท่ีพรรคเพื่อไทยไม่ได้ส่งผู้สมัคร ใน “อาฟเตอร์ช็อก ยุบ“ไทยรักษาชาติ” ดับฝันเกมฮั้ว “เพ่ือไทย” อว่ ม “100เขต” อันตรธาน !” , สบื คน้ จาก https://siamrath.co.th/n/69725 (16 มีนาคม 2562). การศกึ ษาความเคลอ่ื นไหวทางการเมอื งและพฤตกิ รรมการเลอื กต้ังสมาชิกสภาผแู้ ทนราษฎร 2562 จังหวัดรอ้ ยเอด็

106 คุณลักษณะส่วนบุคคลมากกว่าการเป็นตัวแทนของพรรคการเมือง ปัจจัยของความสำเร็จในการเลือกตั้งของ นายอนุรกั ษ์ มีอย่างน้อย 2 ประการ กล่าวคอื ประการท่ี 1 ผลงานและประสบการณ์ทางการเมือง จากที่ได้นำเสนอไปแล้วเก่ยี วกับตระกูลการเมืองและบทบาทของสมาชกิ ในตระกูลจุรมี าศที่มคี วามสำคัญ ในบทที่ 2 นายอนุรักษ์ จุรีมาศ เป็นอดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดร้อยเอ็ดหลายสมัย ซึ่งเป็นกรรมการ บริหารพรรคชาติไทยหรือชาติไทยพัฒนาในปัจจุบัน ท้ังยังเคยดำรงตำแหน่งรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการพัฒนา สังคมและความม่ันคงของมนุษย์กระทรวงวัฒนธรรม แม้นายอนุรักษ์จะเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร ที่ลงสมัครแข่งขันในการเมืองระดับชาติโดยไม่เคยผ่านการเมืองในระดับท้องถิ่นมาก่อน46 แต่มีเครือข่าย สนับสนุนและร่วมกันทำงานในพ้ืนท่ีอย่างเข้มแข็ง ซ่ึงฐานเสียงสำคัญของนายอนุรักษ์ในเขตเมือง คือ เทศบาล เมืองร้อยเอ็ด ตลอดจนมีความสัมพันธ์ท่ีดีกับกลุ่มพ่อค้าและนักธุรกิจในพ้ืนที่ นอกจากน้ีแล้ว แม้นายอนุรักษ์ จะถูกตัดสิทธิ์ทางการเมืองและไม่ได้มาร่วมกิจกรรมต่างๆ ในพื้นท่ีด้วยตนเอง แต่เครือข่ายและทีมงาน ยังมีบทบาทในการดำเนินกิจกรรมต่างๆ ในพื้นที่อย่างต่อเนื่อง47 ลักษณะเช่นน้ีทำให้การไม่มีตำแหน่งทาง การเมืองหรือการไม่ได้ลงพ้ืนที่ด้วยตนเองไม่ได้ก่อให้เกิดช่องว่างทางความสัมพันธ์ระหว่างนายอนุรักษ์กับ ประชาชนในพ้ืนท่ีแต่อย่างใด อีกท้ังยังพบว่า นายอนุรักษ์เป็นนักการเมืองที่มีการปรับตัวในการหาเสียงเลือกตั้ง ดังจะเห็นได้จากการให้ความสำคัญกับการใช้ส่ือสังคมออนไลน์ในการประชาสัมพันธ์ผลงานและการลงพ้ืนท่ี พบปะประชาชน ท้ังการให้ความสำคัญกับเน้ือหาในการนำเสนอและความถ่ีในการเพิ่มเน้ือหา โดยเฉพาะ การลงพ้ืนที่หาเสยี งทีค่ รอบคลมุ เขตการเลือกตัง้ เมื่อเปรียบเทียบคุณลักษณะและความโดดเด่นกับผู้สมัครที่เป็นคู่แข่งขันท่ีมีความโดดเด่น เช่น นายวราวงษ์ พันธ์ศิลา ซ่ึงเคยเป็นอดีต ส.ส.ร้อยเอ็ด 2 สมัย48 ท่ีแม้ในการเลือกตั้งท่ีผ่านมาจะอาศัยคะแนน นิยมจากพรรคเพื่อไทยเป็นหลัก แต่ด้วยการประสบการณ์การเป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรมาเพียง 2 สมัยและ ยังไม่มีผลงานในพ้ืนที่ท่ีเป็นท่ีจดจำของประชาชนเม่ือเปรียบเทียบกับนายอนุรักษ์ ประกอบกับในช่วงเวลาหลัง การรัฐประหารในปี พ.ศ. 2557 นายวราวงษ์ได้ปิดสำนักงานเป็นการชั่วคราวและไม่ได้ลงพื้นที่มากนัก49 46 ดูรายละเอียดใน ธวัชชัย กฤติยาภิชาตกุล , 2541, การสร้างทายาททางการเมืองของตระกูลการเมืองไทย, วิทยานิพนธ์ หลักสูตรรัฐศาสตรมหาบัณฑิต (การปกครอง) จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และ สติธร ธนานิธิโชติ, 2558, “ความได้เปรียบในสนามเลือกตั้ง ของทายาทตระกูล”, วารสารสงั คมศาสตร์ คณะรฐั ศาสตร์ จุฬาลงกรณม์ หาวทิ ยาลัย 45, 2 (กรกฎาคม-ธนั วาคม), หน้า 49-74. 47 พระปลัดรัฐพงษ์ สงิ หส์ าธร,อ้างแล้ว. 48 นายวราวงษ์ พันธ์ศลิ า อดีตเคยดำรงตำแหนง่ รองประธานสภาจงั หวดั รอ้ ยเอ็ด ตั้งแต่ พ.ศ. 2538-2543 และในปี พ.ศ. 2544 ไดล้ งสมคั รรบั เลอื กตง้ั เปน็ สมาชกิ สภาผแู้ ทนราษฎรเปน็ ครง้ั แรกในสงั กดั พรรคไทยรกั ไทย แตไ่ มไ่ ดร้ บั การเลอื กตง้ั ในครง้ั นน้ั ซงึ่ การเลอื กตงั้ คร้ังต่อมาในปี พ.ศ. 2548 นายวราวงษ์ย้ายไปสังกัดพรรคมหาชน โดยได้รับคะแนนเพียง 1,735 คะแนนเท่าน้ัน จากนั้นในการเลือกต้ัง พ.ศ. 2550 ได้มาลงสมัครในสังกัดพรรคพลังประชาชนและได้รับการเลือกต้ังเป็นคร้ังแรกและต่อมาในการเลือกต้ังปี พ.ศ. 2554 ได้รับ การเลือกต้ังเป็นครง้ั ทสี่ องในสงั กดั พรรคเพ่ือไทย 49 จิรวรรณ สิทธิศักดิ์,ประธานผู้นำอาสาพัฒนาชุมชนจังหวัดร้อยเอ็ด, สัมภาษณ์ (31 พฤษภาคม 2562) และ ขวัญใจ ตระกูลศร,ี อ้างแลว้ . การศึกษาความเคล่ือนไหวทางการเมอื งและพฤติกรรมการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 2562 จังหวดั รอ้ ยเอด็

107 นอกจากน้ียังได้รับการวิจารณ์ว่าประชาชนเข้าถึงยากและไม่สามารถให้ความช่วยเหลือหรือสนับสนุนกิจกรรม ต่างๆ ในพื้นท่ีมากนัก ซึ่งแตกต่างจากอดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรคนอื่นๆ ในจังหวัด เช่น นายนิรันดร์ นาเมืองรักษ์ ท่ียังมีการให้คำปรึกษาปัญหาทางกฎหมายแก่ประชาชน การจัดรายการวิทยุและการไปร่วม กิจกรรมทางสังคมต่างๆ ในพื้นท่ีเขตการเลือกตั้งที่ 4 อย่างต่อเนื่อง เป็นต้น50 นอกจากนี้ยังได้มีการตั้ง ข้อสังเกตจากประชาชนในพื้นที่ว่าคะแนนเสียงท่ีคาดว่าน่าจะเป็นของนายวราวงษ์ ได้ย้ายไปสนับสนุน นายสานติ และพรรคอนาคตใหม ่ ขณะท่ีนายสานิต ว่องสัธนพงษ์ ผู้สมัครในเขตเลือกตั้งที่ 1 พรรคพลังประชารัฐ ซ่ึงมีความโดดเด่น ในฐานะที่เคยเป็นอดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรในเขตน้ี ท่ีแม้ว่าจะเป็นท่ีนิยมของประชาชนในพื้นท่ีและ ให้การสนับสนุนหรือร่วมกิจกรรมทางสังคมต่างๆ ในพ้ืนท่ีอยู่เสมอ51 รวมทั้งคะแนนนิยมจากประชาชนในพื้นท่ี รอบนอกเขตเทศบาลซ่ึงมีความนิยมในรัฐบาลและพรรคพลังประชารัฐ แต่ด้วยข้อวิจารณ์ในการสังกัด พรรคพลังประชารัฐและความสูงวัยของนายสานิต จึงทำให้คุณลักษณะของนายอนุรักษ์มีความโดดเด่นมากกว่า ผู้สมัครคนอ่ืนๆ ในเขตเลือกตั้งน้ี ดังที่มีการกล่าวถึงนายอนุรักษ์ว่าไม่ใช่เพียงสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรของ เขตเลือกตั้งที่ 1 แต่ยังเป็นสมาชกิ สภาผู้แทนทีเ่ ปน็ สัญลักษณข์ องจังหวัดรอ้ ยเอ็ด52 ประการท่ี 2 นโยบายการพฒั นาพนื้ ท่ี กล่าวได้ว่า กรณีของนายอนุรักษ์ จุรีมาศ นอกจากความนิยมในตัวบุคคลแล้ว การนำเสนอนโยบาย ที่ไม่เป็นแต่เพียงนโยบายภาพรวมของพรรคชาติไทยพัฒนาเท่านั้น แต่การนำเสนอนโยบายพัฒนา จังหวัดร้อยเอ็ดโดยเฉพาะในเขตเมืองดังภาพท่ี 4.1 ยังเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้ประชาชนให้ความสนใจและ มีความเช่ือมั่นว่าด้วยศักยภาพของนายอนุรักษ์จะทำให้โครงการต่างๆ เหล่านี้ซ่ึงบางส่วนได้เร่ิมดำเนินการแล้ว ได้รับการพัฒนาต่อไปได้ จากความสัมพันธ์ของนายอนุรักษ์ท่ีมีต่อองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในพื้นท่ีและ การแสดงท่าทีของพรรคชาติไทยพัฒนา รวมท้ังนายอนุรักษ์เองท่ีมีลักษณะของการประนีประนอมและ ไม่แสดงตนเป็นคู่ขัดแย้งทางการเมืองกับฝ่ายใด นอกจากน้ีแผนพัฒนาต่างๆ ท่ีนำเสนอเป็นนโยบายของผู้สมัคร ยังมีความสอดคล้องกับแผนหรือข้อเสนอท่ีทางภาคธุรกิจและท้องถิ่นของจังหวัดร้อยเอ็ดให้ความสำคัญ อีกดว้ ย53 50 เดชศักด์ิ โพธิ์ศรี, สมาชิกสภาองค์การบริหารส่วนจังหวัดร้อยเอ็ด อำเภอเสลภูมิ เขต 1 และ ผู้จัดรายการ “คุยข่าวเช้านี้” FM 102.50, สมั ภาษณ์ (23 พฤษภาคม 2562). 51 พระปลัดรฐั พงษ์ สงิ หส์ าธร, พระวดั สระทอง เทศบาลเมอื งรอ้ ยเอด็ , สมั ภาษณ์ (22 เมษายน 2562). 52 สนทนากลมุ่ ผนู้ ำชุมชน 16 เมษายน 2562 และ 2 มิถนุ ายน 2562. 53 สมเกียรติ ชัยคณารักษ์กูล, อดีตประธานหอการคา้ จังหวดั ร้อยเอ็ด, สัมภาษณ์ (24 พฤษภาคม 2562). การศกึ ษาความเคลอื่ นไหวทางการเมอื งและพฤติกรรมการเลอื กตง้ั สมาชกิ สภาผแู้ ทนราษฎร 2562 จังหวัดรอ้ ยเอด็

108 ภาพท่ี 4.1 แสดงการนำเสนอนโยบาย ของนายอนรุ กั ษ์ จุรมี าศ ผสู้ มัครสมาชิกสภาผ้แู ทนราษฎร เขต 1 จังหวัดร้อยเอด็ พรรคชาตไิ ทยพฒั นา54 ทั้งน้ี คะแนนของผู้สมัครสังกัดพรรคพลังประชารัฐ พิจารณาได้ว่าภายใต้กระแสความนิยมต่อพรรค และผู้นำรัฐบาลที่พรรคให้การสนับสนุนที่ไม่โดดเด่นมากนักในพื้นที่จังหวัดร้อยเอ็ด ดังน้ันคะแนนท่ีพรรคได้รับ จึงมาจากความนิยมในตัวผู้สมัคร เนื่องจากส่วนใหญ่เป็นผู้สมัครท้ังท่ีเป็นอดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร อดีตนักการเมืองท้องถิ่นที่มีฐานคะแนนเสียงในพื้นท่ีของตนเอง รวมไปถึงนักการเมืองรุ่นใหม่ที่บทบาทโดดเด่น ในพ้ืนที่ จากการสังเกตการณ์ในช่วงของการรณรงค์หาเสียงเลือกตั้ง มีข้อสังเกตว่า แม้ผู้สมัครของพรรค พลังประชารัฐจะนำเสนอโดยอ้างอิงถึงผลงานของรัฐบาลและประโยชน์ท่ีเกิดขึ้นจากการดำเนินนโยบาย เหล่านั้น แต่ผู้สมัครบางส่วนของพรรคให้ความสำคัญกับการหาเสียงท่ีเน้นการเลือกตัวบุคคลมากกว่ามุ่งเน้น ที่นโยบายหรือความโดดเด่นของพรรค ซ่ึงในบางเขตเลือกต้ังผู้สมัครใช้ป้ายหาเสียงที่มีรูปพลเอกประยุทธ ์ ได้ถูกทำลายเป็นจำนวนมาก ตลอดจนการเข้ามาแสดงความคิดเห็นในเชิงโจมตีพรรคหรือแสดงความไม่พอใจ ที่ผู้สมัครเข้าไปสังกัดพรรคพลังประชารัฐในส่ือสังคมออนไลน์ ซ่ึงเมื่อผู้สมัครได้ตรวจสอบแล้วพบว่า ส่วนใหญ่ มักมาจากประชาชนนอกพน้ื ที่เขตเลอื กตั้งหรือเปน็ บัญชีผใู้ ช้ท่ไี ม่มตี ัวตน55 อย่างไรก็ตาม สถานการณ์ทางการเมืองในการเลือกตั้งคร้ังน้ีมีความแตกต่างจากการเลือกตั้งที่ผ่านมา แม้ว่าประชาชนจะมีความสนใจในนโยบายท่ีพรรคการเมืองได้นำเสนอผ่านส่ือต่างๆ แต่ผลคะแนนเลือกต้ัง แสดงให้เห็นว่ากระแสข่าว ในช่วงก่อนการเลือกต้ังมีผลอย่างมากต่อการตัดสินใจในการลงคะแนน เน่ืองจาก เป็นการแข่งขันและโจมตีกันระหว่างฝ่ายท่ีสนับสนุนให้เกิดการสร้างประชาธิปไตยกับอีกฝ่ายท่ีสนับสนุน การสืบทอดอำนาจของ คสช. ซ่ึงมีการต้ังข้อสังเกตว่า “จนกว่าการเมืองจะนิ่ง คนถึงจะมามองนโยบาย”56 54 https://www.facebook.com/ANURAKCHUREEMAS101 55 ตวงรตั น์ วงศเ์ วไนย, อ้างแลว้ . 56 ทววี ัชรวงศ์ นาเมืองรักษ์, อา้ งแล้ว. การศึกษาความเคลอ่ื นไหวทางการเมอื งและพฤตกิ รรมการเลอื กต้งั สมาชิกสภาผ้แู ทนราษฎร 2562 จงั หวัดร้อยเอ็ด

109 เนื่องจากผลของการเลือกตั้งครั้งนี้ ถูกมองว่าอาจจะนำไปสู่การมีรัฐบาลที่ไม่มีเสถียรภาพ ดังน้ันการนำนโยบาย ทหี่ าเสยี งไว้ไปปฏิบตั ิอาจเกิดขน้ึ ได้ยาก ด้านการเปล่ียนแปลงและแนวโน้มของฐานคะแนนนิยมของผู้สมัครที่ลงสมัครรับเลือกต้ังในจังหวัด ร้อยเอ็ดจากตารางท่ี 4.5 แสดงการเปรียบเทียบคะแนนเสียงเลือกต้ังสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. 2550, 2554 และ 2562 ของผู้สมัครและเครือญาติท่ีเคยลงสมัครรับเลือกตั้ง พบว่า มีข้อสังเกตบางประการ กล่าวคือ การเลือกต้ังระหว่าง พ.ศ. 2550 - 2562 อยู่ภายใต้สถานการณ์และบรรยากาศทางการเมืองที่แตกต่างกันไป รวมไปถึงเงื่อนไขและรูปแบบของการจัดการการเลือกต้ัง การกำหนดเขตเลือกต้ังและระบบการเลือกต้ัง ท่ีแตกต่างไปเช่นกัน โดยภาพรวมเห็นได้ว่าคะแนนของนักการเมืองในแต่ละปีการเลือกต้ังลดลงอย่างค่อยเป็น ค่อยไป แม้แต่พรรคเพื่อไทยที่เป็นพรรคท่ีมีบทบาทนำและชนะการเลือกต้ังในจังหวัดร้อยเอ็ด ไม่ต่างจาก นักการเมืองที่ลงสมัครโดยเปล่ียนพรรคการเมืองที่สังกัดในการเลือกตั้งแต่ละครั้งที่มีระดับคะแนนลดลง เช่น สานิต ว่องสัธนพงษ์ อนิวรรตน์ วรเชษฐ์ และตวงรัตน์ วงศ์เวไนย ซึ่งย้ายจากพรรคที่เคยสังกัดเดิมมาสังกัด พรรคในการเลือกต้ังครั้งน้ี ต่อมาคือ กรณีของนายเกษม มาลัยศรี อดีตสมาชิกวุฒิสภาจากการเลือกต้ังในปี พ.ศ. 2543 และสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร ท่ีเคยได้คะแนน 11,147 คะแนน ภายใต้สังกัดของพรรค มัชฌิมาธิปไตย ในการเลือกต้ัง พ.ศ. 2550 แต่ในการเลือกต้ัง พ.ศ. 2562 สังกัดพรรคพลังท้องถิ่นไท ได้คะแนนเพียง 406 คะแนน เช่นเดียวกับนางสาววาสินีพร พลเยี่ยม ที่การเลือกตั้ง ปี พ.ศ. 2550 สังกัด พรรคมัชฌิมาธิปไตย ได้คะแนน 3,222 คะแนน ในขณะที่การลงสมัครรับเลือกต้ังในปี พ.ศ. 2562 สังกัด พรรคภูมใิ จไทย ได้คะแนนเพียง 462 คะแนน ตัวอย่างนักการเมืองที่สังกัดพรรคเดิมมาโดยตลอด ก็มีผลคะแนนในการเลือกตั้งแต่ละครั้งลดลง อย่างเห็นได้ชัด เช่น ทินกร อ่อนประทุม ซ่ึงลงสมัครรับเลือกต้ังสังกัดพรรคประชาธิปัตย์มาโดยตลอด ได้รับ คะแนนเพิ่มข้ึนในการเลือกต้ัง พ.ศ. 2554 แต่ในการเลือกต้ังท่ีผ่านมา ได้รับคะแนนเสียงลดลงมากกว่า หน่ึงหม่ืนคะแนน ซึ่งมีการตั้งข้อสังเกตว่าฐานเสียงของผู้สมัครของพรรคประชาธิปัตย์ภายใต้สถานการณ ์ การเปล่ียนแปลงทางการเมืองมาจากประชาชนที่นิยมพรรคเป็นหลัก แม้ว่าผู้สมัครของพรรคจะเคยเป็น แนวร่วมหรือแกนนำในการเคลื่อนไหวทางการเมืองกับกลุ่มใดก็ตาม มวลชนเหล่าน้ีไม่ได้มีอิทธิพลมากนัก ต่อการตัดสินใจเลือกผู้สมัครในการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรเท่ากับประชาชนท่ีนิยมต่อพรรค ประชาธิปัตย์ ซึ่งลักษณะเช่นน้ีมีความแตกต่างจากกลุ่มมวลชนในภาคใต้ ประกอบกับการลงพื้นที่และ ความใกล้ชิดของผู้สมัครต่อประชาชนในเขตเลือกตั้ง ไม่ได้เป็นปัจจัยช้ีขาดหรือสร้างหลักประกันได้ว่าเม่ือม ี การเลือกต้ังประชาชนจะลงคะแนนให้กับผู้สมัคร กรณีของนายทินกร อ่อนประทุม ซึ่งถือได้ว่าเป็นนักการเมือง ท่ีลงพื้นที่พบปะประชาชนและร่วมกิจกรรมต่างๆ ในพื้นท่ีอย่างต่อเนื่อง แม้จะได้รับเลือกต้ังเป็น ส.อบจ. แตก่ ลบั ไม่สามารถชนะการเลือกตง้ั สมาชกิ สภาผแู้ ทนราษฎรได5้ 7 57 นภาพร พวงช้อย,ผู้สมัครสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร จังหวัดร้อยเอ็ด เขต 1 พรรคประชาธิปัตย์, สัมภาษณ์ (3 มิถุนายน 2562) และ โกวิท ออ่ นประทมุ , อา้ งแลว้ . การศึกษาความเคลอื่ นไหวทางการเมืองและพฤตกิ รรมการเลือกตัง้ สมาชิกสภาผ้แู ทนราษฎร 2562 จังหวัดร้อยเอด็

110 กรณีของ ว่าท่ี ร.ต. ร่วมภูมิศักด์ิ พลเยี่ยม อาจเป็นตัวอย่างหน่ึงที่แสดงให้เห็นถึงความนิยมต่อ พรรคการเมืองท่ีนำไปสู่การได้รับคะแนนเสียงเลือกต้ังที่เพ่ิมมากข้ึนอย่างมีนัยสำคัญ กล่าวคือ ในการเลือกต้ัง เม่ือปี พ.ศ. 2550 ร่วมภูมิศักดิ์ลงสมัครสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร สังกัดพรรคประชาราช ซึ่งได้คะแนนเพียง 745 คะแนน ในขณะท่ีการเลือกต้ังในปี พ.ศ.2562 ภายใต้สังกัดพรรคอนาคตใหม่ ได้คะแนน 12,881 คะแนน ขณะที่กรณีของนายสุทิน ลุยตัน อดีต ส.อบจ.ร้อยเอ็ด ในเขตอำเภอเกษตรวิสัย สามารถรักษาระดับ ฐานคะแนนเสียงของตนเองไว้ได้ในระดับที่ไม่มีความแตกต่างกันมากนัก ดังจะเห็นได้ว่าในการเลือกต้ังสมาชิก สภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. 2554 ในสังกัดพรรคภูมิใจไทยได้คะแนน 7,217 คะแนน และในการเลือกตั้งปี พ.ศ. 2562 ยา้ ยมาสงั กัดพรรคชาตไิ ทยพัฒนา ได้คะแนนเสียง 6,507 คะแนน แม้ประสบการณ์การเป็นสมาชิกสภาองค์การบริหารส่วนจังหวัด (ส.อบจ.) มาก่อน จะมีผลงานใน การผลักดันงบประมาณการพัฒนาต่างๆ มาลงในพ้ืนที่ซึ่งมีผลต่อการสร้างคะแนนนิยม แต่มีข้อสังเกตว่า อดีตสมาชิกองค์กรบริหารส่วนจังหวัด (ส.อบจ.) ที่ลาออกไปลงสมัครรับเลือกต้ังสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร ในคร้ังนี้ไม่มีใครสามารถชนะการเลือกต้ังได้ ได้ชี้ให้เห็นว่าประชาชนมองการเลือกตั้ง ส.อบจ. ต่างไปจาก การลงคะแนนเลือกต้ังสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร โดยประชาชนให้ความสำคัญกับพรรคการเมืองที่ผู้สมัครสังกัด มากกว่าคุณลักษณะ ความนิยมหรือผลงานที่ผู้สมัครได้ทำไว้ในช่วงท่ีดำรงตำแหน่ง ส.อบจ. ที่ประชาชนจะใช้ เป็นปัจจัยในการตัดสินใจในการเลือกต้ังระดับท้องถ่ิน นอกจากน้ีแล้ว อดีต ส.อบจ. มักจะได้คะแนนจากฐาน เสียงเฉพาะในระดับเขตเลือกต้ังในอำเภอนั้นๆ ซ่ึงการจะทำให้ได้รับคะแนนเสียงเพียงพอที่จะชนะเลือกต้ัง ได้นอกเหนือจากการสังกัดพรรคท่ีประชาชนให้ความนิยมแล้ว ยังจำเป็นต้องอาศัยเครือข่ายและทำงานในพ้ืนท่ี ให้ครอบคลุมกบั เขตเลอื กตั้งทม่ี ีขนาดและจำนวนประชากรทม่ี ากกวา่ เขตเลอื กตงั้ ในการเลอื กต้งั ส.อบจ.58 58 ประหยัด รินสาทร, ผู้ใหญ่บ้านหมู่ 10 ต.ราชธานี อ.ธวัชบรุ ี จ.ร้อยเอด็ , สมั ภาษณ์ (6 เมษายน 2562). การศกึ ษาความเคล่ือนไหวทางการเมืองและพฤตกิ รรมการเลอื กตงั้ สมาชกิ สภาผูแ้ ทนราษฎร 2562 จังหวดั ร้อยเอ็ด

111 ตารางท่ี 4.5 แสดงการเปรียบเทียบคะแนนเสียงเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. 2550, 2554 และ 2562 ของผู้สมคั รและเครอื ญาตทิ ่เี คยลงสมัครรบั เลือกตั้ง ชอื่ -สกุล ผู้สมคั ร พ.ศ. 2550 พ.ศ. 2554 พ.ศ. 2562 คะแนน คะแนน คะแนน อนรุ ักษ์ จุรีมาศ พรรคท่ีสงั กดั พรรคท่สี งั กดั พรรคทีส่ ังกัด คมกริช จุรีมาศ 103,141 44,899* ฉลาด ขามช่วง พรรคชาตไิ ทย พรรคชาติไทยพัฒนา วราวงษ์ พนั ธศุ์ ลิ า สานติ วอ่ งสัธนพงษ ์ 29,959 ทนิ กร อ่อนประทมุ พรรคชาตไิ ทยพฒั นา นิสติ สินธุไพร 139,402* 47,826* เอมอร สินธไุ พร พรรคพลงั ประชาชน 53,931* พรรคเพ่ือไทย จิราพร สนิ ธไุ พร พรรคเพื่อไทย ศักดา คงเพชร 108,788* 24,000 กิตติ สมทรัพย ์ พรรคพลงั ประชาชน 31,612* พรรคเพ่ือไทย เวยี ง วรเชษฐ ์ พรรคเพือ่ ไทย อนิวรรตน์ วรเชษฐ์ 69,980 17,993 นพดล พลซือ่ พรรคเพ่อื แผน่ ดิน 24,262 พรรคพลงั ประชารัฐ รัชนี พลซ่ือ พรรคชาตพิ ฒั นาเพอื่ แผน่ ดิน เอกภาพ พลซอ่ื 11,365 7,079 พรรคประชาธิปัตย์ 19,861 พรรคประชาธปิ ัตย์ พรรคประชาธิปตั ย ์ 146,263* พรรคพลงั ประชาชน 67,072* พรรคเพือ่ ไทย 58,842* พรรคเพื่อไทย 145,522* 51,049* พรรคพลังประชาชน 65,129* พรรคเพือ่ ไทย พรรคเพื่อไทย 140,000* 52,734* พรรคพลังประชาชน 71,226* พรรคเพ่ือไทย พรรคเพอ่ื ไทย 32,988 พรรคเพอ่ื แผ่นดิน 13,801 พลังประชารัฐ 62,281* พรรคเพ่อื แผน่ ดิน 21,701 พรรคพลังประชารฐั 33,627 พรรคชาตพิ ฒั นาเพอื่ แผน่ ดนิ 32,715 พรรคพลังประชารฐั การศึกษาความเคลือ่ นไหวทางการเมืองและพฤตกิ รรมการเลอื กตั้งสมาชกิ สภาผู้แทนราษฎร 2562 จังหวดั รอ้ ยเอด็

112 ชอ่ื -สกุล ผสู้ มคั ร พ.ศ. 2550 พ.ศ. 2554 พ.ศ. 2562 คะแนน คะแนน คะแนน พรรคทีส่ ังกัด พรรคท่ีสังกัด พรรคที่สังกดั นิรมติ สุจาร ี 49,660* 48,566* 37,385* พรรคพลังประชาชน พรรคเพ่ือไทย พรรคเพ่ือไทย กิตติพงศ์ พรหมชยั นันท์ 40,326 พรรคเพื่อแผ่นดนิ ศศธิ ร พรหมชยั นันท์ 5,971 พรรคภูมิใจไทย นริ ันดร์ นาเมอื งรกั ษ ์ 34,145 50,732* 50,072* พรรคพลังประชาชน พรรคเพ่อื ไทย พรรคเพอ่ื ไทย ตวงรตั น์ วงศเ์ วไนย 23,903 18,408 พรรคชาตพิ ฒั นาเพ่ือแผน่ พลังประชารฐั วา่ ท่ี ร.ต. ร่วมภูมศิ ักด์ิ พลเยยี่ ม 745 12,881 พรรคประชาราช พรรคอนาคตใหม่ สุทนิ ลุยตนั 7,217 6,507 พรรคภมู ิใจไทย พรรคชาติไทยพฒั นา เกษม มาลยั ศรี 11,147 406 พรรคมชั ฌมิ าธปิ ไตย พลังทอ้ งถ่ินไท วาสินพี ร พลเย่ียม 3,222 462 พรรคมัชฌิมาธปิ ไตย พรรคภมู ใิ จไทย หมายเหตุ * หมายถงึ ได้รบั การเลอื กต้งั นอกจากนี้แล้ว ผู้สมัครซ่ึงมีประสบการณ์ในการเป็นแกนนำหรือแนวร่วมกับขบวนการเคล่ือนไหว ทางการเมืองตลอดจนเครือข่ายภาคประชาชนในพื้นที่เช่น กลุ่มเกษตรกรต่างๆ ไม่มีบทบาทในการเลือกต้ัง ชัดเจนนักซึ่งแตกต่างไปจากการเลือกต้ังสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรในปี พ.ศ. 2554 ท่ีกลุ่มหรือขบวนการ เคลื่อนไหวทางการเมืองเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งในการรณรงค์หาเสียงเลือกต้ังให้แก่พรรคการเมืองที่ตนเอง สนับสนุน ดังจะเห็นได้จากคะแนนของผู้สมัครหลายคนที่เคยมีบทบาทนำในการเคล่ือนไหวภายใต้ขบวนการ หรอื เครอื ขา่ ยเหลา่ น้ี แตไ่ ดร้ บั คะแนนนอ้ ยมากในการเลอื กตง้ั สมาชกิ สภาผแู้ ทนราษฎร ลกั ษณะเชน่ นชี้ ใี้ หเ้ หน็ วา่ กลุ่มหรือเครือข่ายทางการเมืองในระดับท้องถ่ินต่างมีประเด็นเฉพาะในการเคล่ือนไหวของตนเองท่ีไม่ได้ยึดโยง หรอื พ่งึ พิงกบั พรรคการเมอื งหรอื ผูส้ มคั รคนใดเปน็ การเฉพาะ59 59 ตัวอย่างกรณีของ นาง สุมณฑา เหล่าชัย ผู้สมัครสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร เขต 3 พรรคพลังธรรมใหม่ ซ่ึงมีบทบาทในฐานะ ผู้ทำเกษตรกรรมธรรมชาตติ ามวิถีพทุ ธรว่ มกับกลมุ่ อโศก ได้คะแนน 228 คะแนน หรือ ร้อยละ 0.26 เปน็ ตน้ การศึกษาความเคล่อื นไหวทางการเมอื งและพฤตกิ รรมการเลือกต้งั สมาชิกสภาผแู้ ทนราษฎร 2562 จงั หวัดร้อยเอ็ด

113 4.3 การใชส้ ่อื สงั คมออนไลนใ์ นการรณรงคห์ าเสยี งเลือกตง้ั การหาเสียงในการเลือกตั้งคร้ังน้ี ผู้สมัครได้มีการพัฒนาเน้ือหา รูปแบบและช่องทางในการส่ือสารกับ ประชาชนผู้ลงคะแนนเสียงซ่ึงความแตกต่างด้านอายุและพฤติกรรมการใช้ส่ือสังคมออนไลน์ท่ีมีความแพร่หลาย อันเนื่องมาจากความนิยมในการใช้โทรศัพท์มือถือท่ีสามารถทำให้การเข้าถึงเนื้อหาท่ีเผยแพร่ทางอินเตอร์เนท สามารถเข้าถึงได้ง่ายท่ีพัฒนาจากการติดต่อในครอบครัวไปสู่ระดับชุมชน และขยายวงข้ึน ซึ่งการใช้ประโยชน์ จากสื่อสังคมออนไลน์ในการรณรงค์หาเสียงเลือกต้ังถูกนำมาใช้ใน 2 ลักษณะ ได้แก่ การเผยแพร่ข่าวสาร ความเคลื่อนไหวของผู้สมัครและกิจกรรมของพรรคผ่านส่ือสังคมออนไลน์อย่าง Facebook อีกลักษณะหนึ่ง คือ การนำเทคโนโลยีสมัยใหม่อย่าง Line มาใช้ในการติดต่อประสานงานระหว่างผู้สมัคร เครือข่ายท่ีช่วย รณรงค์หาเสยี ง และประชาชนในกลุ่มที่ให้ความนยิ ม นอกจากนี้ ผู้สมัครส่วนหน่ึงยังเน้นการเผยแพร่สื่อหาเสียงทาง Line ซ่ึงเป็นท่ีนิยมอย่างมาก เน่ืองจากได้ ผลดีท้ังในด้านความสะดวก ไม่มีค่าใช้จ่ายและง่ายต่อการเพิ่มสมาชิกในกลุ่มและการเผยแพร่ต่อในวงกว้าง60 ซ่ึงการใช้ Line จะได้ผลดีในแง่ของการกำหนดและระบุตัวตนของผู้รับสารได้อย่างแน่นอน ส่วนการใช้ Facebook ถูกให้ความสำคัญเพ่ือการรับรู้เป็นหลัก ในขณะท่ีการตื่นตัวของประชาชนถูกกระตุ้นจาก การนำเสนอผ่านข่าวหรือรายการโทรทัศน์และสื่อสังคมออนไลน์ แต่การหาเสียงเป็นการสร้างการรับรู้และ ทำความรู้จักกับผู้สมัคร ทั้งนี้แม้ว่าจะมีการทำส่ือหรือสร้างสรรค์เนื้อหาผ่านช่องทางต่างๆ เป็นจำนวนมาก แตก่ ไ็ ม่ไดเ้ ป็นหลกั ประกนั ได้ว่าจะชนะการเลือกต้งั ได6้ 1 จากตารางที่ 4.6 แสดงจำนวนการนำเสนอเนอ้ื หาบนเฟสบุคเพจ (Facebook Page) ของผ้สู มคั รทน่ี ำมา เป็นตัวอย่างในการศึกษา ซ่ึงจัดทำขึ้นมาเพ่ือเผยแพร่ รณรงค์และประชาสัมพันธ์กิจกรรมต่างๆ ของผู้สมัคร ในการหาเสียงเลือกต้ัง ระหว่างเดือนพฤศจิกายน 2561 – 23 มีนาคม 2562 พบว่า ผู้สมัครให้ความสำคัญกับ การนำเสนอกิจกรรมการลงพื้นท่ีของตนเองมากกว่าการนำเสนอนโยบายหาเสียงของพรรค นอกจากนี้ยังพบว่า คะแนนที่ผู้สมัครได้รับในการเลือกตั้งน้ันมีจำนวนมากกว่าจำนวนผู้ติดตามในเฟสบุคเพจ (Facebook Page) ท่ีจัดทำขึ้น ซ่ึงสอดคล้องกับข้อมูลท่ีได้จากผู้สมัครถึงผลของการใช้ส่ือสังคมออนไลน์กับคะแนนเสียงในการ เลือกต้ังว่า การลงพ้ืนท่ีของผู้สมัครและการรับสารจากสถานีโทรทัศน์ช่องหลัก ส่งผลต่อการรับรู้ของประชาชน ผู้มีสิทธิเลือกต้ังได้ในต่างจังหวัดมากกว่าสื่อสังคมออนไลน์ แต่จำเป็นต้องมีช่องทางน้ีไว้เพื่อเป็น การประชาสัมพันธ์และรองรับการเข้าถึงของประชาชนท่ีมีต่อส่ือแบบน้ี62 ตัวอย่างจาก ผู้สมัครบางคน ของพรรคเศรษฐกิจใหม่ ท่ีไม่มีทุนในการหาเสียงหรือลงพ้ืนท่ีใช้วิธีโทรศัพท์ไปหาเสียงจากเครือญาติและ ใช้ช่องทางสื่อสังคมออนไลน์ในการประชาสัมพันธ์เกี่ยวกับการลงสมัครของตนโดยการเพ่ิมจำนวนสมาชิกเข้าสู่ 60 จำรัส สรสาร, อ้างแลว้ . 61 ตวงรัตน์ วงศเ์ วไนย, อา้ งแล้ว. 62 ตวงรตั น์ วงศ์เวไนย, อา้ งแล้ว และจริ าพร สินธไุ พร, อ้างแล้ว การศึกษาความเคลอื่ นไหวทางการเมอื งและพฤตกิ รรมการเลอื กต้ังสมาชกิ สภาผูแ้ ทนราษฎร 2562 จงั หวัดร้อยเอด็

114 เครือข่ายสังคมของตนเป็นจำนวนมากๆ และกระตุ้นให้มีการแชร์ข้อมูลการหาเสียงของตนออกไป ผลปรากฏว่า ไดค้ ะแนนมาถงึ 300-400 คะแนน63 เปน็ ต้น ตารางท่ี 4.6 แสดงการเปรียบเทียบจำนวนการนำเสนอเนื้อหาบนเฟสบุคเพจ (Facebook Page) ของผู้สมัครสมาชิกสภาผูแ้ ทนราษฎรจังหวดั ร้อยเอด็ ต้ังแตเ่ ดอื นพฤศจิกายน 2561 – 23 มนี าคม 2562 ช่ือผู้สมคั ร พรรคที่สงั กดั วันท่ีเปิดใชเ้ พจ จำนวน จำนวนคร้ัง จำนวนครงั้ ของ อนรุ กั ษ์ จุรมี าศ64 ชาติไทยพัฒนา 21 ธันวาคม 2561 ผ้ตู ิดตาม การนำเสนอ การนำเสนอ คะแนนเสยี ง นโยบายหาเสียง ท่ีได้รับ กจิ กรรม ของพรรค การลงพนื้ ที่ ของผู้สมคั ร 3954 76 3 44899 ตวงรัตน์ วงศ์เวไนย65 พลงั ประชารัฐ 22 กรกฎาคม 2561 3711 337 21 18408 ทนิ กร ออ่ นประทุม66 ประชาธิปตั ย ์ 16 กนั ยายน 2554 1718 488 57 7079 จิราพร สนิ ธไุ พร67 เพือ่ ไทย 22 ธนั วาคม 2561 1519 84 27 58842 ฉลาด ขามชว่ ง68 เพอ่ื ไทย 7 สิงหาคม 2561 1299 13 1 47826 นิรมิต สจุ าร6ี 9 เพอื่ ไทย 14 สงิ หาคม 2561 1005 76 19 37385 บญุ ยรตั น์ อาษาศึก70 รวมพลังประชาชาตไิ ทย 12 มีนาคม 2562 90 16 - 390 ด.ต.สัมพนั ธ์ บตุ รพรม71 เสรีรวมไทย 3 ธนั วาคม 2561 89 48 7 1708 ปุณณปวรี ์ เขตวจิ ารณ7์ 2 เศรษฐกจิ ใหม ่ 30 มกราคม 2562 73 5 71 422 กรณีของพรรคอนาคตใหม่ แม้ในภาพรวมของการเลือกตั้งในระดับประเทศจะได้รับการกล่าวถึงในแง่ท่ี คะแนนเสียงท่ีเป็นผลมาจากพลังของสื่อสังคมออนไลน์ แต่ในกรณีของจังหวัดร้อยเอ็ด พบว่า แม้ผู้สมัครทุกคน จะมีเฟสบุคส่วนตัวแต่ไม่ได้มีความเคล่ือนไหวเกี่ยวกับการทำกิจกรรมรณรงค์หาเสียงหรือเผยแพร่ข่าวสาร การเลือกตั้งมากนัก อย่างไรก็ดี แม้จะไม่มีผู้สมัครคนใดของพรรคอนาคตใหม่สร้างเฟสบุคเพจเพ่ือเป็นพื้นท ่ี ในการรณรงค์หรือเผยแพร่ข้อมูลข่าวสารสำหรับการเลือกตั้งดังเช่นตัวอย่างจากผู้สมัครของพรรคการเมืองอ่ืนๆ ดังตารางท่ี 4.5 แต่ได้มีการจัดทำเฟสบุคเพจในช่ือพรรคอนาคตใหม่ในระดับจังหวัดขึ้น โดยไม่ได้มีการระบุถึง 63 ปุณณป์ วีร์ เขตวิจารณ์, อ้างแลว้ . 64 https://www.facebook.com/ANURAKCHUREEMAS101/ 65 https://www.facebook.com/t.wongwenai/ 66 https://www.facebook.com/thinakorndp/ 67 https://www.facebook.com/จิราพร-สนิ ธไุ พร-2196117020658199 68 https://www.facebook.com/chalard2499/ 69 https://www.facebook.com/niramitsujaree/ 70 https://www.facebook.com/บญุ ยรัตน-์ อาษาศกึ -635647850204732 71 https://www.facebook.com/ดตสมั พนั ธ-์ บุตรพรม-356545541774251 72 https://www.facebook.com/poonpavee.nep การศกึ ษาความเคล่อื นไหวทางการเมอื งและพฤตกิ รรมการเลือกตง้ั สมาชิกสภาผแู้ ทนราษฎร 2562 จังหวัดรอ้ ยเอด็

115 ผู้จัดทำหรือผู้รับผิดชอบเนื้อหาในการนำเสนอ จากภาพที่ 4.2 แสดงเฟสบุคเพจในชื่อพรรคอนาคตใหม่จังหวัด ร้อยเอ็ด ซึ่งมีผู้ติดตามเพียง 479 คน ในขณะที่เฟสบุคเพจอนาคตใหม่ FC ร้อยเอ็ด มีผู้ติดตาม 1,125 คน ชี้ให้เห็นว่า การหาเสียงหรือสร้างความนิยมจากการนำเสนอนโยบายและความเคลื่อนไหวของพรรคการเมือง ผ่านส่ือออนไลน์ของพรรคการเมืองจากส่วนกลาง มีอิทธิพลต่อผู้ใช้สิทธิเลือกตั้งมากกว่าเน้ือหาหรือพ้ืนที่สื่อ ท่ีผลิตโดยผู้สมัครในเขตเลือกตั้งโดยตรง โดยเฉพาะในกลุ่มของผู้ลงคะแนนเสียงครั้งแรกและผู้ที่ไม่ได้มี ประสบการณ์ทางการเมืองในพน้ื ท่เี ขตเลอื กตั้งของตนเองมากนัก ภาพท่ี 4.2 แสดงตวั อยา่ งเพจ (Facebook Page) ของพรรคอนาคตใหมจ่ งั หวัดร้อยเอด็ 73 และอนาคตใหม่ FC รอ้ ยเอด็ 74 กล่าวได้ว่า คะแนนที่พรรคอนาคตใหม่ได้รับในการเลือกต้ังคร้ังน้ี ได้ส่งผลต่อการปรับตัวของ พรรคการเมืองต่างๆ อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ เช่น ผู้สมัครจากพรรคประชาธิปัตย์มองว่าพรรคจำเป็นต้อง พัฒนาการเผยแพร่ ประชาสัมพันธ์และยกระดับการใช้เทคโนโลยีที่มีความทันสมัยทั้งในการสร้างช่องทางและ การผลิตเนื้อหา ท่ีเท่าทันต่อการเปลี่ยนแปลงและกระแสสังคมท่ีเกิดข้ึน75 ในขณะที่ผู้สมัครจากพรรคเพ่ือไทย มีความเห็นว่า ความสำเร็จของพรรคอนาคตใหม่ทำให้การทำงานในพื้นที่ต้องให้ความสำคัญกับการสร้าง เครือข่ายท่ีเป็นกลุ่มคนรุ่นใหม่ให้เข้ามาทำงานร่วมกับเครือข่ายเดิมที่มีอยู่ ซึ่งการมีเครือข่ายผู้สนับสนุนพรรค ท่คี รอบคลมุ ในทุกกลุ่มอายุจะทำใหก้ ารทำงานในพ้นื ท่ีมีความเข้มแข็งมากยง่ิ ขึ้น76 เป็นตน้ ข้อสังเกตที่สำคัญอีกประการหนึ่งของพฤติกรรมการเลือกต้ังในคร้ังนี้เกี่ยวกับการตัดสินใจเลือกบนฐาน ของความนิยมต่อพรรคการเมือง ก็คือ ความหลากหลายในเรื่องความคิด ความนิยมและการตัดสินใจในการ ลงคะแนนเลือกต้ังที่แตกต่างกันต้ังแต่ระดับครอบครัว อาทิเช่น ในครอบครัวหน่ึง พ่อแม่ลงคะแนนให้พรรค เพื่อไทยหรือพลังประชารัฐ ในขณะท่ีรุ่นลูกเลือกพรรคอนาคตใหม่โดยไม่สนใจผู้สมัครของพรรคในเขตเลือกต้ัง ของตนแต่อย่างใด แม้แต่ในครอบครัวที่มีสมาชิกเป็นผู้สมัครของพรรคการเมืองใด ก็ยังตัดสินใจลงคะแนนเลือก 73 https://www.facebook.com/futureforwardpartyForRoiet/ 74 https://www.facebook.com/tonfdadmin 75 นภาพร พวงช้อย, ผู้สมัครสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร จังหวัดร้อยเอ็ด เขต 1 พรรคประชาธิปัตย์, สัมภาษณ์ (3 มิถุนายน 2562). 76 จิราพร สินธุไพร, อ้างแล้ว. การศกึ ษาความเคล่อื นไหวทางการเมอื งและพฤตกิ รรมการเลือกตัง้ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 2562 จังหวัดรอ้ ยเอด็

116 พรรคการเมืองที่ตนเองให้ความสนใจ77 นอกจากน้ียังปรากฏภาพของการแสดงความสนใจทางการเมืองของผู้ลง คะแนนรุ่นใหม่ ท่ีมีบทบาทของการกระตุ้นและถ่ายทอดแนวคิด ความเชื่อทางการเมืองของตนสู่สมาชิก ในครอบครวั ซง่ึ ตา่ งไปจากเดมิ ท่ีผลู้ งคะแนนเสยี งครัง้ แรกทแ่ี ม้มคี วามตระหนักถึงการเปล่ียนแปลงทางการเมอื ง แตม่ ักไม่แสดงจุดยืนทางความคิดหรอื จูงใจสมาชกิ ในครอบครัวให้เลือกพรรคท่ตี นเองให้การสนบั สนุน78 4.4 หวั คะแนนและเงินในการเลอื กตงั้ ลักษณะท่ัวไปในการอธิบายถึงเครื่องมือหรือกลไกในการเช่ือมโยงผู้สมัครและผู้ลงคะแนนในการเลือกต้ัง ในอดีต ได้ให้ความสนใจไปท่ีการจัดตั้ง สร้างเครือข่ายและศักยภาพในการทำงานของหัวคะแนน79 ในการระดม คะแนนเสียง เนื่องจากผู้สมัครไม่สามารถเข้าถึงพ้ืนที่และประชาชนผู้มีสิทธิเลือกต้ังได้ท่ัวทั้งพื้นที่เขตเลือกตั้ง ด้วยตนเอง อย่างไรก็ดี แม้ภายใต้ระบบพรรคการเมืองที่มีความเข้มแข็งมากข้ึน โดยเฉพาะอย่างย่ิงผลของ การปฏิรูปการเมืองในทศวรรษ 2540 และการเกิดข้ึนของพรรคไทยรักไทยเป็นต้นมา ประกอบกับการกระจาย อำนาจท่ีทำให้เกิดการเช่ือมโยงเครือข่ายการสร้างฐานคะแนนเสียงระหว่างพรรคการเมืองและการเมืองท้องถิ่น เข้าด้วยกัน ซ่ึงเวียงรัฐ เนติโพธิ์ อธิบายว่า มีลักษณะคล้ายจักรกลการเมือง (political machine)80 ในขณะที่ James Ockey ให้คำอธิบายว่าเง่ือนไขดังกล่าวนำไปสู่รูปแบบ การทำงานร่วมกัน (Teamwork) ท่ีการเมือง ระดบั ชาตแิ ละทอ้ งถิ่นต่างพง่ึ พาทรัพยากรซงึ่ กนั และกนั เพือ่ ประโยชน์ในการเลือกต้งั 81 ภายใต้สถานการณ์ทางการเมืองที่ผลจากการรัฐประหารท่ีเกิดข้ึนนำไปสู่การควบคุมความเคล่ือนไหว ทางการเมืองท้ังในระดับชาติและระดับท้องถ่ิน โดยเฉพาะอย่างยิ่งการดำเนินกิจกรรมต่างๆ ของพรรคการเมือง และนักการเมืองท้องถ่ิน โดยเฉพาะอย่างย่ิงเม่ือรัฐบาลได้ให้ความสนใจและทำงานร่วมกับกลไกราชการต้ังแต่ ระดับจังหวัดถึงหมู่บ้านมาอย่างต่อเน่ือง ทำให้ตัวแสดงต่างๆ ภายใต้จักรกลการเมืองหรือเครือข่ายในความ สัมพันธ์แบบทีมเดียวกันระหว่างพรรคการเมืองกับการเมืองท้องถิ่นท่ีเคยมีมาในอดีตท่ีเคยเกาะเกี่ยวกัน มีลักษณะที่คลายตัวลงหรือเปลี่ยนแปลงไปโดยเฉพาะในส่วนของพรรคหรือผู้สมัครท่ีแสดงท่าทีต่อต้าน 77 สมั พันธ์ บุตรพรม, อ้างแล้ว. 78 สนทนากลมุ่ ผู้นำชมุ ชน (16 เมษายน 2562). 79 ดูคำอธิบายเก่ียวกับโครงสร้างและการทำงานของเครือข่ายหัวคะแนนได้ใน Anyarat Chattharakul, (2010), “Thai electoral campaigning: Vote-canvassing networks and hybrid voting”, Journal of Current Southeast Asian Affairs, 29(4), 67-95. 80 เวียงรัฐ เนติโพธ์ิ, 2558, หีบบัตรกับบุญคุณ: การเมืองการเลือกต้ังและการเปล่ียนแปลงเครือข่ายอุปถัมภ์, (เชียงใหม่ : ศูนย์อาเซียนศึกษา มหาวิทยาลัยเชียงใหม่), หน้า 5 และดูคำอธิบายของเวียงรัฐ ต่อประเด็นเรื่องจักรกลการเมือง ในการศึกษาอิทธิพล ในการเมืองท้องถ่ินไทย ได้ใน เวียงรัฐ เนติโพธิ์, 2543,“อิทธิพลในการเมืองท้องถ่ินไทย : ศึกษากรณีเมืองเชียงใหม่”, วารสาร สังคมศาสตร์ คณะรฐั ศาสตร์ จฬุ าลงกรณ์มหาวทิ ยาลัย 34,1 (กรกฎาคม-ธันวาคม), หนา้ 168-235. 81 ดูรายละเอียดเพ่ิมเติมท่ี James Ockey, 2017, “Team Work: Shifting Patterns and Relationships in Local and National Politics in Thailand”, Sojourn 32(3): 562-600. การศึกษาความเคลื่อนไหวทางการเมอื งและพฤติกรรมการเลอื กตัง้ สมาชกิ สภาผู้แทนราษฎร 2562 จังหวัดร้อยเอด็

117 การรัฐประหาร แต่ระบบพรรคพวก82 ซ่ึงเป็นแบบแผนเดิมยังคงดำรงอยู่และถือเป็นแบบแผนความสัมพันธ์หลัก ในท้องถ่ินถูกนำมาใช้ในการทำงานเพื่อการระดมคะแนนเสียงท่ีเกิดขึ้นระหว่างพรรคการเมือง ผู้สมัครและ ผู้มสี ทิ ธิเลอื กตั้ง แม้ภายใต้บริบททางการเมืองและสังคมในปัจจุบัน เทคโนโลยีได้เข้ามาเป็นกลไกเช่ือมโยงผู้สมัคร พรรคการเมืองและผู้ลงคะแนนเลือกตั้งได้เป็นอย่างดีแล้ว แต่ข้อจำกัดในพ้ืนท่ีต่างจังหวัดหรือในสังคมชนบท ที่ผู้สมัครไม่สามารถเข้าถึงประชาชนจำนวนมากในพื้นที่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ การใช้หัวคะแนนจึงเป็น เครื่องมือและช่องทางสำคัญที่ยังคงมีการใช้อยู่ในการเลือกต้ังครั้งน้ี ซ่ึงโดยภาพรวมพบว่า ผู้สมัครโดยเฉพาะ อย่างยิ่งผู้ที่เคยได้รับการเลือกตั้งและผู้สมัครจากพรรคการเมืองขนาดใหญ่ การใช้กลไกหัวคะแนน ในการเลือกต้ังสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรท่ีผ่านมามีลักษณะที่เปล่ียนไปพบว่า ผู้สมัครจากพรรคการเมืองต่างๆ โดยเฉพาะพรรคการเมืองขนาดใหญ่ได้ให้ความสำคัญและยกระดับการทำงานผ่านกลไกเหล่าน้ี ให้มีประสิทธิภาพมากย่ิงขึ้น โดยในแต่ละพื้นท่ีมีลักษณะการดำเนินกิจกรรมท่ีแตกต่างกันไป ด้วยระยะเวลา ที่ไม่ได้มีการเลือกตั้งมาเป็นระยะเวลานาน ทำให้ในบางพื้นที่ต้องสร้างหัวคะแนนขึ้นมาใหม่ร่วมกับการทำงาน กับหัวคะแนนเดิม ทั้งนี้ สภาพสังคมและความแตกต่างของกลุ่มประชากรในแต่ละพื้นท่ี มีผลอย่างย่ิงต่อการมีบทบาทของ หัวคะแนนหรือการจัดรูปแบบกลไกการสนับสนุนเพ่ือการหาเสียงของผู้สมัคร ตัวอย่างเช่น เขตเลือกต้ังที่ 1 ซึ่งประกอบไปด้วยเขตเมือง เขตรอบนอกเทศบาล และพื้นที่ชายขอบของเขตอำเภอเมือง ดังแผนภาพท่ี 4.8 โดยศูนย์กลางของพ้ืนที่อยู่ในเขตเทศบาลซ่ึงบทบาทนำในพื้นที่จะอยู่ในกลุ่มของคนจีน ซ่ึงเป็นกลุ่มผู้ประกอบ การ รวมท้ังผู้อยู่อาศัยในเขตเมือง ซ่ึงเป็นฐานคะแนนเสียงและกลุ่มผู้สนับสนุนกลุ่มพิทักษ์ท้องถ่ิน ซึ่งนำโดย นายบรรจง โฆษิตจิรนันท์ นายกเทศมนตรีเมืองร้อยเอ็ดซึ่งได้รับการเลือกต้ังและมีคะแนนนิยมในพ้ืนท ี ่ มายาวนานกว่า 30 ปี83 เป็นผลให้พรรคการเมืองหรือกลุ่มการเมืองอ่ืนๆ นอกเหนือจากนายอนุรักษ์ และ เครือข่ายจงึ เขา้ มาสรา้ งคะแนนนยิ มและสอดแทรกเครอื ข่ายการเมืองในพน้ื ท่ีน้เี ป็นไปไดย้ าก แผนภาพท่ี 4.8 แสดงภาพจำลองกล่มุ ประชาชนผมู้ สี ทิ ธิเลือกตง้ั ในเขตเมืองจังหวดั รอ้ ยเอ็ด 82 ดูรายละเอียดได้ใน Michael H. Nelson, (2005), “Analyzing Provincial Political Structures in Thailand: phuak ,trakun,and hua khanaen” SEARC Working Paper Series, No. 79 , (Hong Kong: Southeast Asia Research Centre, City Univer-sity of Hong Kong). 83 ดูรายละเอียดใน วัชรินทร์ เขจรวงศ์,”เทศบาลเมืองร้อยเอ็ดกลุ่มพิทักษ์ท้องถิ่นกับกลุ่มอาสาร่วมตรวจสอบ”, สืบค้นจาก https://www.gotoknow. org/posts/168872 (20 กมุ ภาพนั ธ์ 2562). การศกึ ษาความเคลื่อนไหวทางการเมืองและพฤติกรรมการเลือกตัง้ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 2562 จังหวดั รอ้ ยเอ็ด

118 ลำดับต่อมา คือ กลุ่มประชาชนที่อยู่รอบนอกเขตเทศบาล และกลุ่มประชาชนที่อยู่ชายขอบของ เขตอำเภอเมือง โดยบทบาทของหัวคะแนนมักจะเป็นประธานชุมชนและกรรมการชุมชน ซึ่งถือได้ว่าเป็น ผู้ที่มีอิทธิพลอย่างมากต่อประชาชนท่ีอยู่ในพ้ืนที่สองส่วนนี้ ท้ังน้ีชุมชนรอบนอก ซ่ึงมีผู้อยู่อาศัยในชุมชนแออัด ซ่ึงมีจำนวนมากมักตกเป็นเป้าหมายของการซ้ือเสียง เช่นเดียวกับพื้นท่ีนอกเขตเทศบาลท่ีกำนัน ผู้ใหญ่บ้าน ถกู มองวา่ เปน็ ตวั แสดงสำคญั ทผ่ี สู้ มคั รทกุ คนเขา้ หา เพราะกลไกของฝา่ ยปกครองระดบั ชมุ ชน หมบู่ า้ น นอกจากนี้ ยังเป็นกลไกระดับฐานรากของรัฐในการดำเนินนโยบายต่างๆ ในช่วงหลังรัฐประหารเป็นต้นมา ในขณะท ่ี กลุ่มผู้นำชุมชนท่ีเป็นนักการเมืองท้องถิ่น เช่น นายกและสมาชิกสภาองค์การบริหารส่วนตำบลกระจายตัว ออกไปในการสนับสนุนผู้สมัครของพรรคการเมืองตา่ งๆ ซงึ่ ในประเดน็ เรื่องความพยายามของผู้สมัครท่ีตอ้ งการ ความร่วมมือจากนักการเมืองท้องถ่ิน มีข้อสังเกตว่า ทุกพรรคการเมืองย่อมต้องการความร่วมมือจาก นักการเมืองท้องถ่ินในการช่วยหาเสียงหรือสนับสนุน แต่บทบาทของนักการเมืองท้องถ่ินส่วนหน่ึงเลือกท่ีจะ วางบทบาทของตนเองท่ีไม่เป็นฝ่ายตรงข้ามกับผู้สมัครคนใด เน่ืองมาจากผลท่ีอาจเป็นการสร้างศัตรูและ อาจกระทบต่อการทำงานขององค์กรปกครองส่วนท้องถ่ิน รวมไปถึงการเลือกตั้งท้องถิ่นท่ีจะมีขึ้นต่อไปใน อนาคต84 ด้านหัวคะแนนซึ่งในอดีตถูกให้ความหมายในแง่ของการเป็นผู้นำเงินจากผู้สมัครไปจ่ายให้กับประชาชน เพื่อเป็นการซื้อเสียง แต่ในปัจจุบันหัวคะแนนเหล่าน้ีได้รับการยกระดับให้ทำหน้าท่ีประสานงาน และในบางคร้ัง มีบทบาทร่วมกับผู้สมัครในการวางแผนการหาเสียงและคัดเลือกบุคคลเข้าร่วมเป็นกลุ่มผู้สนับสนุน ท้ังน้ีกลุ่มคน ที่เข้ามาเป็นหัวคะแนนเดิมที่เคยอยู่ในกลุ่มของผู้นำชุมชนท่ีมีตำแหน่งที่เป็นทางการ ได้ขยายตัวออกมาอย่างมี ความหลากหลายมากขึ้น85 ด้วยเง่ือนไขของกฎหมายและการควบคุมของรัฐบาลที่ส่ังการให้ข้าราชการและ เจ้าหน้าที่รัฐวางตัวเป็นกลางเป็นผลให้ในบางพื้นท่ีคนกลุ่มนี้ไม่เคลื่อนไหวในการสนับสนุนผู้สมัครคนใด อย่างเปิดเผยมากนัก ในทางตรงกันข้ามการประกาศให้นักการเมืองท้องถิ่นสามารถช่วยหาเสียงได8้ 6 ทำให ้ กลุ่มนักการเมืองท้องถ่ินและกลุ่มของคนที่เคยเป็นแกนนำในการเคลื่อนไหวในยุคความขัดแย้งระหว่าง เส้ือเหลือง-แดงกลับเข้ามามีบทบาททางการเมือง เนื่องจากการมีมวลชนและเครือข่ายทางการเมืองของตนเอง ในพ้นื ทอี่ ยู่แล้ว อย่างไรก็ตาม การเข้ามาเป็นหัวคะแนนให้แก่ผู้สมัครในเขตเลือกตั้งต่างๆ อาจมีเงื่อนไขและลักษณะของ การเข้ามาทำงานที่แตกต่างกันไป เช่น การรู้จักกับผู้สมัครเป็นการส่วนตัวและทำงานให้ในฐานะหัวคะแนน มาเป็นระยะเวลานานและบางกรณีเป็นการถ่ายโอนการทำหน้าที่จากรุ่นพ่อสู่รุ่นลูก ในขณะท่ีอีกด้านหน่ึง อาจเข้ามาทำงานเพราะได้รับการทาบทามจากเครือข่ายของผู้สมัคร ซ่ึงหัวคะแนนในลักษณะน้ีไม่ได้มี ความผูกพันกับผู้สมัครมากนัก และไม่สามารถคาดการณ์ได้ว่าในการเลือกตั้งครั้งต่อไปจะได้รับการเลือกให้มา เป็นหัวคะแนนอีกหรือไม่ และด้วยข้อจำกัดของจำนวนคนท่ีมีบทบาทนำในพื้นท่ีดังที่ได้กล่าวมา ทำให้เกิด 84 เจรญิ สุทธิประภา, นายกเทศมนตรตี ำบลทา่ ม่วง อ.เสลภมู ิ จ.ร้อยเอ็ด, สมั ภาษณ์ (27 มกราคม 2562). 85 โกวิท ออ่ นประทุม, อา้ งแล้ว. 86 “ไฟเขียวผู้บริหารท้องถ่ินกว่า 7,000 แห่ง ช่วย “พรรคการเมือง-ผู้สมัคร ส.ส.” หาเสียงเต็มที่ เว้น ขรก.เน้นปฏิบัติตาม มติ ครม”, สืบค้นจาก https://mgronline.com/politics/detail/9620000018836 (23 กุมภาพนั ธ์ 2562). การศกึ ษาความเคลือ่ นไหวทางการเมอื งและพฤติกรรมการเลือกตั้งสมาชิกสภาผ้แู ทนราษฎร 2562 จงั หวดั ร้อยเอด็

119 ลักษณะของการแบ่งหน้าที่การเป็นหัวคะแนนให้แก่ผู้สมัครหรือพรรคต่างๆ ของสมาชิกในครอบครัวเดียวกัน เช่น กำนันหรือผู้ใหญ่บ้านต้องวางตัวเป็นกลาง แต่ภรรยาไปเป็นหัวคะแนนให้แก่ผู้สมัครพรรคหน่ึง87 โดยที่ สมาชิกในครอบครวั คนอ่นื กไ็ ปเปน็ หวั คะแนนใหก้ บั ผู้สมคั รพรรคอ่นื เช่นกัน88 เปน็ ตน้ ลักษณะเช่นน้ีเป็นปัจจัยที่นำไปสู่ภาพของการระดมหรือประชาสัมพันธ์ให้ประชาชนไปฟังการปราศรัย ของพรรคการเมืองต่างๆ ท่ีจัดข้ึนในพ้ืนท่ี โดยประชาชนที่ไปเข้าร่วมกิจกรรมมักจะเป็นกลุ่มเดียวกับ การไปร่วมฟังปราศรัยของพรรคการเมืองอื่นๆ เช่นกัน ทั้งน้ี มีข้อสังเกตว่าการใช้หัวคะแนนที่ซ้อนทับกันของ ผู้สมัครกับแกนนำในพ้ืนที่เกิดข้ึนไม่มาก เนื่องจากสังคมชนบทคนที่มีบทบาทนำมีจำนวนไม่มากและส่วนใหญ่ รู้จักกันท้ังหมด จึงทำได้ยาก89 รวมท้ังด้วยสภาพสังคมเปลี่ยนแปลงไปบทบาทของครูและพระ ท่ีเคยเชื่อว่า สามารถช้ีนำหรือโนม้ น้าวประชาชนในสงั คมชนบทให้เลือกผู้สมคั รคนใดไดแ้ ทบไม่ได้เกดิ ข้นึ แล้วในปัจจุบนั 90 แผนภาพท่ี 4.9 แสดงรปู แบบตวั อยา่ งการสรา้ งเครอื ขา่ ย 3 ระดบั ของผสู้ นบั สนนุ หรอื หวั คะแนนของผสู้ มคั ร จากแผนภาพท่ี 4.9 เป็นภาพจำลองที่แสดงให้เห็นถึงการวางโครงสร้างหัวคะแนนของผู้สมัครตาม โครงสร้างการปกครองในเขตเลอื กตง้ั โดยเริม่ จากการเลือกบคุ คลท่ที ำหนา้ ท่เี ป็นแกนนำในระดับอำเภอ จากน้ัน แกนนำระดับอำเภอจะไปหาบุคคลหรือเลือกผู้ท่ีจะทำหน้าที่เป็นแกนนำในระดับตำบล จากนั้นแกนนำระดับ ตำบลจะไปติดต่อหรือเลือกบุคคลให้มาเป็นแกนนำระดับหมู่บ้าน ท้ังน้ีการจัดต้ังหัวคะแนนในรูปแบบนี้ อาจพึ่งพิงหรือไม่พ่ึงพิงกลไกทางการปกครองเช่นกำนัน ผู้ใหญ่บ้านก็ได้ ในหลายพ้ืนท่ีผู้สมัครเลือกแกนนำระดับ ต่างๆ จากผู้นำชุมชนหรือผู้ที่มีบทบาทโดดเด่นในชุมชนที่ไม่มีตำแหน่งทางราชการหรือทางการเมือง ซ่ึงแกนนำ 87 ดูการอธิบายถึงการคัดเลือกบุคคลให้มาทำหน้าท่ีหัวคะแนนและการทำงานของหัวคะแนนในอดีต ได้ใน William A. Callahan and Duncan McCargo, (1996), “Vote-Buying in Thailand’s Northeast: The July 1995 General Election”, Asian Survey, 36 (4): 376-392. 88 สนทนากลุ่มผู้นำชมุ ชน (2 มิถุนายน 2562). 89 โกวิท อ่อนประทมุ , สัมภาษณ.์ 90 สนทนากลุม่ ผ้นู ำชมุ ชน (2 มถิ ุนายน 2562). การศกึ ษาความเคล่ือนไหวทางการเมืองและพฤตกิ รรมการเลอื กตง้ั สมาชกิ สภาผ้แู ทนราษฎร 2562 จงั หวัดร้อยเอ็ด

120 เหล่านี้ทำหน้าที่ในการเผยแพร่ประชาสัมพันธ์ข้อมูลเก่ียวกับผู้สมัคร ตลอดจนบริหารจัดการและอำนวย ความสะดวกให้แก่ผู้สมัครในการลงพ้ืนท่ีพบปะประชาชน รวมถึงการประชาสัมพันธ์และระดมคนไปฟังปราศรัย ในเวทรี ะดับต่างๆ เป็นตน้ รูปแบบของการจัดโครงสร้างหัวคะแนนหรือผู้ประสานงานในพ้ืนท่ีอีกรูปแบบหนึ่ง คือ การใช้ระบบ ตัวแทนหมู่บ้านท่ีทำงานร่วมกับผู้สมัครโดยตรง ทั้งน้ีจะมีทีมงานหรือผู้ที่ทำหน้าที่ประสานงานระหว่างผู้สมัคร กับตัวแทนของผู้สมัครในระดับหมู่บ้าน ซ่ึงการจัดโครงสร้างในลักษณะน้ีมักใช้กับผู้สมัครท่ีไม่เน้นการพ่ึงพิง กลไกของรัฐเช่น กำนัน ผู้ใหญ่บ้านในการดำเนินการ แต่เน้นการสร้างเครือข่ายของตนเอง โดยบทบาทของ แกนนำในเครือข่ายเหล่าน้ีทำหน้าที่เช่นเดียวกับโครงสร้างหัวคะแนนในรูปแบบข้างต้น ท้ังน้ีด้วยความนิยม ในการใช้เทคโนโลยีการสื่อสารเครือข่ายหัวคะแนนเหล่าน้ีมักใช้ Line ในการส่ือสารระหว่างกันรวมไปถึง การจดั ทำรายชอ่ื สมาชิกในกลุม่ เพือ่ ขยายฐานผสู้ นับสนนุ เป็นต้น แผนภาพที่ 4.10 แสดงรปู แบบตวั อยา่ งการสรา้ งเครือข่าย 2 ระดบั ของผสู้ นบั สนนุ หรอื หัวคะแนนของผสู้ มัคร การใชเ้ งินในการรณรงคห์ าเสยี งเลอื กต้ัง ในการเลือกต้ังสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร ผู้สมัครแบบแบ่งเขตเลือกต้ังได้ถูกกำหนดวงเงินค่าใช้จ่าย ในการเลือกต้ังได้ไม่เกินคนละ 1,500,000 บาทต่อคน ซ่ึงระยะเวลาในการคำนวณค่าใช้จ่ายให้นับแต่วันท่ี พระราชกฤษฎีกาให้มีการเลือกต้ังมีผลบังคับใช้ถึงวันเลือกต้ัง หรือตั้งแต่วันที่ 23 มกราคม 2562 ถึงวันท่ี 24 มีนาคม 2562 ซ่ึงจำนวนเงินท่ีถูกจำกัดให้ใช้ในการหาเสียงอัตราน้ี ได้ถูกนำมาใช้ต้ังแต่การเลือกตั้งเมื่อวันที่ 6 มกราคม พ.ศ. 2544 เปน็ ตน้ มา91 เมอ่ื พจิ ารณาจากประกาศ สนง.กกต.จงั หวดั รอ้ ยเอด็ เรอ่ื ง ผลการตรวจสอบ รายการค่าใช้จ่ายในการเลือกต้ังของผู้สมัครรับเลือกตั้ง ส.ส. ตามท่ีผู้สมัครต้องยื่นแบบ ส.ส./บช 9 ของผู้สมัคร จากพรรคการเมืองต่างๆ ท่ีนำมาเป็นตัวอย่างดังตารางท่ี 4.7 เห็นได้ว่ามีความแตกต่างของเงินท่ีได้รับ 91 “เลือกตั้ง 62: คุมเข้มการใช้จ่ายพรรคการเมือง ใช้เงินได้น้อยลง กฎระเบียบหยุมหยิม เส่ียงติดคุก”, สืบค้นจาก https:// www.ilaw.or.th/node/5156 (16 กุมภาพันธ์ 2562). การศกึ ษาความเคลอ่ื นไหวทางการเมอื งและพฤตกิ รรมการเลือกตง้ั สมาชกิ สภาผ้แู ทนราษฎร 2562 จงั หวัดรอ้ ยเอด็

121 การสนับสนุน และศักยภาพของผู้สมัครในการหาทุนในการหาเสียงของตนเอง อีกท้ังมูลค่าค่าใช้จ่ายทั้งหมดกับ คะแนนท่ีไดร้ ับไม่ไดเ้ ป็นปัจจยั ทม่ี คี วามเก่ียวข้องสัมพันธก์ นั นอกเหนือจากค่าใช้จ่ายในการเลือกต้ังตามท่ีกฎหมายกำหนดแล้ว ยังมีการใช้เงินอีกส่วนหนึ่งท่ีอย ู่ นอกเหนือจากท่ีกฎหมายกำหนด ซึ่งถูกนำมาใช้ต้ังแต่ยังมีไม่การประกาศกำหนดวันเลือกต้ังหรือก่อนช่วงเวลา ที่จะมีกฎหมายควบคุม ดังเห็นได้จาก ในบางพ้ืนที่เม่ือเร่ิมมีกระแสข่าวของการเลือกต้ัง ผู้สมัครบางคนก็จะไป ร่วมงานต่างๆ ซึ่งการให้เงินช่วยงานถือเป็นท้ังธรรมเนียมปฏิบัติและกลยุทธ์ทางการเมือง ส่วนการแจกเสื้อ หรือสิ่งของต่างๆ ที่มีรูปและชื่อของผู้สมัครไม่มีพบเห็นในช่วงของการหาเสียงเลือกต้ังครั้งนี้ เน่ืองจากอาจนำไป สู่ปัญหาการกระทำผิดกฎหมายเลือกตั้งได้92 อย่างไรก็ดี การสร้างความสัมพันธ์กับผู้นำชุมชนและการสร้าง กิจกรรมทางการเมืองก่อนช่วงเวลาของการเลือกตั้งยังคงมีอยู่ เช่น การจัดไปดูงาน การจัดอบรม ซึ่งเป็น ข้อได้เปรียบของผู้สมัครท่ีมีเครือข่ายทางการเมืองระดับท้องถิ่นในพ้ืนที่ เน่ืองจากแม้ในช่วงเวลาของ การรัฐประหารจะไม่มีสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและการทำกิจกรรมในนามพรรคการเมืองจะเกิดขึ้นได้ยาก แต่กิจกรรมต่างๆ ที่ดำเนินการโดยองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและโครงสร้างการปกครองท้องท่ี หรือ กำนัน ผใู้ หญบ่ า้ นยังคงอยู่ กล่าวได้ว่า การจ่ายเงินของผู้สมัครซึ่งในบางครั้งถูกให้ความหมายว่าเป็นสินน้ำใจหรือเป็นการใช้เงิน ในเชิงวัฒนธรรม93 ที่ไม่สามารถคาดหวังได้ว่าผลคะแนนจะเป็นไปตามที่คาดการณ์ไว้หรือไม่ โดยในช่วงเวลาที่ ยังไม่มีการเลือกต้ัง ผู้สมัครที่เคยเป็นอดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรหรือนักการเมืองระดับท้องถ่ิน ถูกคาดหวัง อย่างมากต่อการให้บริการและช่วยเหลือประชาชนแม้จะไม่มีตำแหน่งทางการเมืองใดๆ ก็ตาม เช่น การให ้ ความช่วยเหลือในการจัดรถรับ-ส่งผู้ป่วยในพ้ืนที่เพ่ือนำส่งโรงพยาบาลในอำเภอหรือจังหวัด การให้บริการ รถรับศพ การสนับสนุนน้ำแข็งหรือน้ำดื่มในการจัดงานประเพณีหรืองานบุญต่างๆ ในพื้นที่ ไปจนถึงการแสดง น้ำใจในรูปแบบของเงนิ ช่วยงาน เป็นต้น 92 สนทนากลุม่ ผนู้ ำชุมชน (16 เมษายน 2562) 93 ดูรายละเอียดเพิ่มเติมใน ศุทธิกานต์ มีจ่ัน, 2556, “พฤติกรรมการเลือกต้ังและทัศนคติเกี่ยวกับการซ้ือเสียงของเขตจังหวัด ภาคอสี าน : กรณีตวั อย่างจังหวัดมหาสารคาม”, วารสารสถาบนั พระปกเกล้า 11, 3 หน้า 110-128. การศกึ ษาความเคล่อื นไหวทางการเมอื งและพฤตกิ รรมการเลือกตัง้ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎร 2562 จังหวดั ร้อยเอด็

122 ตารางท่ี 4.7 แสดงตัวอย่างรายรับและมูลค่าค่าใช้จ่ายในการเลือกตั้งของผู้สมัครสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร จ.ร้อยเอด็ ชอื่ -สกุลผสู้ มคั ร พรรคการเมือง เขต รายรบั จาก รายรบั จาก มูลค่า คะแนนเสียง เลอื กตัง้ พรรคการเมอื ง เงินสว่ นตวั ค่าใชจ้ ่าย ที่ไดร้ ับ ของผู้สมัคร ทงั้ หมด จดั สรรให้ นายอนรุ กั ษ์ จุรมี าศ ชาตไิ ทยพฒั นา 1 - 1200000 1139159 44899 นายวราวงฺษ์ พันธุ์ศลิ า เพอ่ื ไทย 1 100000 1000000 843076 24000 นายธนกฤต ชาติอนลุ ักษณ ์ รวมพลงั ประชาชาติไทย 1 510000 - 448602 151 นายบรรจง สาวิสิทธ์ ิ พลังท้องถ่ินไท 1 88000 110000 177750 218 นายอุบล แก้วประสาน ประชาชาติ 1 50000 150000 184645 223 นายวีระวัฒน์ โพธเิ์ ปยี ศรี เพื่อชาติ 2 100000 100000 174325 967 นายทินกร ออ่ นประทุม ประชาธิปตั ย ์ 2 230000 470000 686520 7079 นายจำรสั สรสาร อนาคตใหม่ 2 350000 120000 463566.60 12220 นายพรหมพันธ์ พลม่นั สยามพัฒนา 3 150000 50000 192088 649 นายเอกภาพ พลซอ่ื พลังประชารัฐ 3 800000 200000 837430 32715 นายประสิทธ์ิ เทพโอภาส ชาตพิ ฒั นา 3 147600 50000 195978.59 583 นายภาณุวิชญ์ มหทั ธนสมมติ ร พลังไทยรักไทย 4 10000 11800 21800 418 นางสริ ินทรา ละอองเอก ไทยศรวี ไิ ลย ์ 4 10000 10000 19700 193 นางศศธิ ร พรหมชยั นนั ท ์ ภูมิใจไทย 4 375000 635000 1032435 5971 ด.ต.สมั พนั ธ์ บตุ รพรม เสรีรวมไทย 5 - 350000 345980 1708 นายธนเดช รตั นภักด ี พลังสงั คม 6 15000 5000 16040 6 นายถวลิ ชณิ ภักด์ิ พลังธรรมใหม่ 7 - 110000 105800 169 ที่มา : ประกาศสำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้งประจำจังหวัดร้อยเอ็ด เร่ือง ผลการตรวจสอบรายการค่าใช้จ่ายในการเลือกตั้งของ ผูส้ มคั รรับเลอื กต้งั สมาชิกสภาผ้แู ทนราษฎร ดูรายละเอียดเพิม่ เตมิ ที่ https://www.ect.go.th/roiet/ more_news.php?cid=32 ด้านการจ่ายเงินในช่วงเวลาของการเลือกตั้งน้ัน แม้ผู้สมัครจะมีความเห็นว่าระดับของการแข่งขัน โดยการใช้เงินในการเลือกต้ังที่จังหวัดร้อยเอ็ดได้ลดลงไปอย่างมากแต่ถือได้ว่ายังไม่หมดไป ซึ่งการจ่ายเงิน เพ่ือมุ่งหวังผลคะแนนเลือกตั้ง แบ่งออกได้เป็น 2 ลักษณะ กล่าวคือ การให้ค่าตอบแทนแก่หัวคะแนน ในการช่วยสนับสนุนการดำเนินกิจกรรมหาเสียงของผู้สมัครดังตารางท่ี 4.8 ซึ่งอาจเป็นได้ท้ังผู้นำชุมชน หรือกลุ่มคนที่ผู้สมัครจัดต้ังข้ึนมาในพ้ืนที่ดังท่ีได้กล่าวมาแล้วข้างต้น และอีกรูปแบบหน่ึงคือการจ่ายเงินให้แก่ ประชาชนเพ่ือจูงใจให้ลงคะแนนเสียงเลือกต้ังให้แก่ผู้สมัคร ได้รับการกล่าวถึงทั้งการจ่ายเป็นค่าตอบแทน ในการร่วมฟังปราศรัย การจ่ายเงินก่อนหน้าวันลงคะแนนเสียงเลือกต้ังโดยการกำหนดช่วงระยะเวลา ดังแผนภาพท่ี 4.11 และการซื้อเสียงแบบกีดกันฝ่ายตรงข้าม ซ่ึงเป็นวิธีการที่ฝ่ายของตนเองจ่ายเงินซื้อเสียง การศกึ ษาความเคลอื่ นไหวทางการเมืองและพฤตกิ รรมการเลือกต้ังสมาชกิ สภาผูแ้ ทนราษฎร 2562 จังหวัดร้อยเอด็

123 ไปแล้ว จากน้ันจึงผลักดันให้เจ้าหน้าที่ของรัฐเข้าไปตรวจสอบและเฝ้าระวังไม่ให้ผู้สมัครหรือพรรคการเมือง ที่เป็นคู่แข่งสามารถซ้ือเสียงในพื้นท่ีนั้นได้94 ซ่ึงมักเกิดข้ึนในบางเขตเลือกตั้งที่มีการแข่งขันสูง รวมทั้งยังม ี การจา่ ยเงนิ หวั คะแนนเพอื่ นำไปแจกจา่ ยตอ่ ประชาชนหลงั การเลอื กตง้ั เปน็ ตน้ ซงึ่ การนบั คะแนนทห่ี นว่ ยเลอื กตงั้ ทำให้สามารถรู้ได้ถึงจำนวนคะแนนท่ีผสู้ มัครแตล่ ะคนไดร้ บั ตารางท่ี 4.8 แสดงตวั อยา่ งการให้เงนิ ค่าตอบแทนการช่วยหาเสยี งแกผ่ นู้ ำท้องถิ่นในตำแหน่งตา่ งๆ ผูน้ ำท้องถ่ิน ผสู้ มคั ร ก. ผสู้ มัคร ข. จำนวนเงินค่าตอบแทนการช่วยหาเสยี ง นายกเทศมนตร/ี นายกองค์การบรหิ ารสว่ นตำบล 10000 2000 กำนนั 3000-5,000 3000 ผใู้ หญ่บา้ น 2000- 3,000 1500 ผูช้ ่วยผูใ้ หญ่บา้ น 800 - อาสาสาธารณสุขประจำหมูบ่ ้าน 1200 - เช่นเดียวกับการใช้เทคโนโลยีการส่ือสารที่เช่ือมสมาชิกเครือข่ายให้มีการติดต่อสัมพันธ์กัน การใช้ระบบ หัวคะแนนและการวางโครงสร้างการจัดการต่างๆ ท่ีกล่าวมา ถือเป็นเคร่ืองมือท่ีให้ประโยชน์ต่อผู้สมัคร ในการบริหารจัดการด้านการรณรงค์หาเสียงมากกว่าจะคาดหวังถึงผลคะแนนที่ได้จากประชาชนในเขตเลือกต้ัง นอกจากนี้ยังมีการต้ังข้อสังเกตว่าการแจกเงินให้แก่ประชาชนในการเลือกตั้ง บางคร้ังเกิดจากการเรียกร้อง และความคาดหวังของประชาชน เช่น เม่ือพบผู้สมัครลงพื้นท่ีประชาชนบางส่วนก็จะถามถึงเงินท่ีจะมาแจก เช่นเดียวกับการไปร่วมฟังปราศรัยย่อยก็ยังมีประชาชนบางส่วนคาดหวังว่าจะได้รับเงินในการไปร่วมรับฟัง เป็นตน้ 94 ดูการตั้งข้อสังเกตเพ่ิมเติมได้ใน “ไทกร โพสต์แฉ 4 วิธี โกงยังไงให้ชนะเลือกต้ัง”, สืบค้นจาก https:// www.prachachat.net/social-media-viral/news-305914 (23 มนี าคม 2562). การศกึ ษาความเคล่ือนไหวทางการเมืองและพฤติกรรมการเลือกตง้ั สมาชกิ สภาผแู้ ทนราษฎร 2562 จงั หวดั รอ้ ยเอด็

124 แผนภาพที่ 4.11 แสดงตวั อย่างลกั ษณะการจา่ ยเงินซอื้ เสยี งของผสู้ มคั รสมาชกิ สภาผู้แทนราษฎร 4.5 การตรวจสอบการกระทำผดิ การเลือกต้ัง ด้านการตรวจสอบการกระทำผิดการเลือกต้ังนั้น สำนักงาน กกต.จังหวัด ได้มีความระมัดระวังในการ ปฏิบัติหน้าท่ี เน่ืองจากมีความกังวลว่า ภายใต้บรรยากาศของการแข่งขันทางการเมือง แม้ท่ีจังหวัดร้อยเอ็ด จะไม่อยู่ในระดับท่ีรุนแรงมากนัก แต่กลไกและอำนาจหน้าท่ีของคณะกรรมการการเลือกต้ัง อาจถูกใช้ประโยชน์ และอาจกลายเปน็ เครอื่ งมอื ทำลายลา้ งในการแขง่ ขนั ทางการเมอื งได้ ขอ้ พงึ พจิ ารณานท้ี ำใหส้ ำนกั งาน กกต.จงั หวดั ต้องมีการจัดทำฐานข้อมูลของตนเองไว้ เพ่ือใช้ในการทำสำนวนและตรวจสอบข้อเท็จจริงโดยเฉพาะอย่างย่ิง เพื่อป้องกันการสร้างพยานเท็จ95 ท้ังน้ีในทัศนะของผู้ลงสมัครรับเลือกต้ังเห็นว่า การทำงานของสำนักงาน กกต.จังหวัด ไม่มีประเด็นปัญหาอะไรให้ต้องทำการร้องเรียนในการปฏิบัติหน้าที่ อีกท้ังให้คำแนะนำท่ีดีและ วางตัวเปน็ กลาง สว่ นการจัดการเลือกต้ัง กด็ ำเนนิ การไปโดยเรยี บร้อย ในขณะท่ีผู้สมัครบางส่วนมองว่าสำนักงาน กกต.จังหวัด ยังไม่มีบทบาทเชิงรุกท่ีโดดเด่นมากนักในการ ทำหน้าด้านการตรวจสอบการกระทำผิดการเลือกต้ัง โดยเฉพาะการจัดกิจกรรมของพรรคการเมืองในการจัด ปราศรัยท่ีไม่มีการเก็บหลักฐานการจ่ายเงินให้แก่ผู้ท่ีมาฟัง การจัดปราศรัย รวมไปถึงการกระทำผิดอ่ืนๆ เช่น การติดป้ายเกินกว่าจำนวนและเวลาท่ีกำหนด ตลอดจนการมีรถแห่หาเสียงในช่วงเวลาท่ีห้ามให้มีการหาเสียง เป็นต้น ซึ่งทาง สำนักงาน กกต.จังหวัด มักแสดงบทบาทในฐานะหน่วยงานรับเรื่อง โดยผู้สมัครกลายเป็น ตัวแสดงหลักที่ทำหน้าท่ีในการตรวจสอบและหาหลักฐานในการร้องเรียนกันเอง96 อีกทั้ง บทบาทของ 95 กังวาน จันทร์หนองสรวง, ผู้อำนวยการสำนักงานคณะกรรมการการเลือกต้ังประจำจังหวัดร้อยเอ็ด, สัมภาษณ์ (10พฤษภาคม 2561). 96 ชฎาพร คำศรยี า, อา้ งแล้ว. การศึกษาความเคลอ่ื นไหวทางการเมอื งและพฤติกรรมการเลือกตงั้ สมาชกิ สภาผแู้ ทนราษฎร 2562 จงั หวัดร้อยเอ็ด

125 สื่อมวลชนในจังหวัดไม่ได้แสดงบทบาทในการตรวจสอบการกระทำผิดหรือให้ความสำคัญกับกระบวนการ นับคะแนน ภาพรวมของการเลือกต้ังท่ีผ่านมาจึงกลายเป็นหน้าท่ีของผู้สมัครหรือพรรคการเมืองท่ีต้อง สร้างกลไกในการจับตาการเลือกต้งั ของตนเอง ซ่งึ ผู้สมคั รบางคนให้ความเห็นว่าเหตุผลประการหน่ึงท่ที ำใหไ้ มม่ ี เรอื่ งรอ้ งเรยี นในจงั หวดั รอ้ ยเอด็ มากนกั เนอื่ งจากผสู้ มคั รในแตล่ ะพรรคมกั จะรจู้ กั กนั และวฒั นธรรมในพนื้ ทมี่ องวา่ การร้องเรียนนำไปสู่ความขัดแย้งซึ่งอาจส่งผลต่อทัศนคติที่ประชาชนในพ้ืนที่มีต่อผู้สมัครที่ดำเนินการร้องเรียน นอกจากนย้ี งั มขี อ้ วจิ ารณไ์ ปถงึ ความนา่ เชอื่ ถอื ของกระบวนการสบื สวนกรณกี ระทำผดิ ตา่ งๆ ของ กกต.จงั หวดั ดว้ ย ในขณะที่การลงพื้นท่ีและจัดเวทีปราศรัยย่อยในท่ีต่างๆ ของผู้สมัครโดยเฉพาะอย่างย่ิงจากพรรคการเมือง ท่ีมีความโดดเด่นจะให้ความระมัดระวังอย่างมาก เนื่องจากมักมีเจ้าหน้าที่นอกเครื่องแบบเข้ามาร่วมฟัง การปราศรัยหรือบางคร้ังมีผู้มาบันทึกภาพหรือบันทึกเสียงการปราศรัยที่อาจนำไปสู่การร้องเรียนได้ รวมไปถึง การถูกจับตาความเคล่ือนไหวในช่วงคืนก่อนวันลงคะแนน เป็นต้น ในส่วนของการสังเกตการณ์การนับคะแนนเสียง พบว่า มีเพียงบางพรรคเท่านั้นท่ีส่งตัวแทน ไปสังเกตการณ์ในทุกหน่วยเลือกต้ังภายในพ้ืนที่เขตเลือกตั้งของตน ในขณะที่พรรคการเมืองส่วนใหญ่ไม่ได้มี การแต่งตั้งผู้สังเกตการณ์เนื่องจากต้องทำหนังสือแต่งต้ังแจ้งให้กับสำนักงาน กกต.จังหวัด และมีข้อจำกัดด้าน งบประมาณที่ต้องนำไปจ่ายค่าตอบแทน ซึ่งบางพรรคการเมืองเช่น พรรคอนาคตใหม่ไม่ได้ส่งตัวแทนไปนั่ง สังเกตการณ์ในเขตเลือกต้ังท่ี 2 แต่มีประชาชนท่ีมีความนิยมต่อพรรคไปสังเกตการณ์ที่หน่วยเลือกต้ังโดยไม่ได้มี ค่าตอบแทน97 เป็นตน้ อย่างไรกด็ ี บทบาทขององคก์ รสงั เกตการณ์การเลอื กตัง้ ไมม่ ีความโดดเดน่ เท่าท่คี วร โดย องค์กรเอกชนที่เข้ามาเก็บข้อมูลและร่วมสังเกตการณ์ความเคล่ือนไหวในการเลือกต้ังที่จังหวัดร้อยเอ็ด เช่น เครือข่ายเยาวชนสังเกตการณ์เลือกตั้งเพ่ือประชาธิปไตย (We Watch) และขบวนการประชาชนเพื่อสังคม ที่เป็นธรรม (P-Move) ซึ่งมีกลุ่มเหล่านี้อาสาสมัครในการสำรวจข้อมูลอย่างน้อยจังหวัดละ 1 คน รวมท้ัง มูลนิธิองค์กรกลางเพื่อประชาธิปไตย (PNET) โดยทำงานร่วมกับโครงการอินเทอร์เน็ตเพื่อกฎหมายประชาชน (iLaw) ในการเผยแพร่ข่าวสารและความเคลื่อนไหวท่ีได้รับแจ้งจากอาสาสมัคร โดยในช่วงเวลาก่อนการเลือกต้ัง การทำงานของอาสาสมัครในพ้ืนท่ีไม่ถูกแทรกแซงแต่อย่างใด เนื่องจากไม่ได้แสดงตนในการสังเกตการณ ์ ในพื้นท่ี ทำให้ไม่ถูกจับตามอง ลักษณะท่ีพบก็คือ หัวคะแนนไปนำเงินไปแจกตามบ้าน ซึ่งเป็นการจ่ายเงิน ก่อนการลงคะแนน แตด่ ้วยเงอื่ นไขของความปลอดภยั ทำใหอ้ าสาสมัครไม่สามารถเก็บหลักฐานได้ นอกจากน้ีแล้ว อาสาสมัครได้แสดงความเห็นว่าการทำงานสังเกตการณ์ในการเลือกตั้งคร้ังน้ีแม้จะยัง สามารถขอความร่วมมือจากเจ้าหน้าที่ผู้เกี่ยวข้องได้แต่สัมผัสได้ถึงความระแวงที่มีต่ออาสาสมัคร98 ซ่ึงในการ เลือกตั้งคร้ังน้ีมีเพียงเครือข่ายเอเชียเพื่อการเลือกต้ังเสรีหรือมูลนิธิอันเฟรล (Asian Network for Free Elections: ANFREL) เพียงองค์กรเดียวเท่านั้นท่ีได้รับอนุญาตให้เข้าไปสังเกตการณ์เลือกต้ังในหน่วยเลือกต้ัง ในขณะทีอ่ งค์กรอนื่ ไมไ่ ดร้ ับอนญุ าตแตอ่ ย่างใด99 97 จำรสั สรสาร, อา้ งแล้ว. 98 ชฎาพร คำศรยี า, อ้างแลว้ . 99 “ตัวแทนของ อันเฟรล ร่วมสังเกตการณ์เลือกตั้ง 62 ในไทย”, สืบค้นจาก https://www.thairath.co.th/news/politic/ 1527510 (24 มีนาคม 2562) และ “เกิดอะไรข้ึน? เลือกตั้งประเทศไทย 2562”, สืบค้นจาก https://wewatchthailand.org/data/ 2019/08/2388 (5 สิงหาคม 2562). การศึกษาความเคลอื่ นไหวทางการเมอื งและพฤตกิ รรมการเลอื กต้งั สมาชกิ สภาผแู้ ทนราษฎร 2562 จังหวดั รอ้ ยเอด็

126 ด้านประเด็นเรื่องบัตรเลือกต้ังกับผลคะแนนน้ัน กล่าวได้ว่า การเปล่ียนแปลงบัตรเลือกตั้งจากเดิม ที่แยกระหว่างการเลือกผู้สมัครและเลือกพรรคการเมือง มาเป็นการใช้บัตรลงคะแนนเพียง 1 ใบ ได้ส่งผล อย่างยิ่งต่อลักษณะการแข่งขัน รวมท้ังผลคะแนนเลือกตั้งที่เกิดข้ึน กล่าวคือ การใช้บัตรเลือกต้ังแบบใหม่นี้ ทำให้กระแสทางการเมืองที่เต็มไปด้วยข้อถกเถียงมีอิทธิพลอย่างมากต่อการตัดสินใจ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การมองไปถึงภาพรวมของการเมืองในระดับชาติมากกว่าการให้ความสำคัญกับการเลือกผู้แทนราษฎรที่หน้าที่ ตัวแทนของประชาชนในเขตเลือกตั้ง ดังเห็นได้ว่าบางเขตเลือกต้ังผู้สมัครบางคนได้รับความนิยมในฐานะ ตัวบุคคลมากกว่าพรรคท่ีสังกัด และการลงคะแนนเลือกต้ังแบบยุทธศาสตร์ท่ีหวังผลให้เกิดการจัดต้ังรัฐบาล ในฝ่ายที่ตนเองให้ความนิยมถูกนำมาเป็นปัจจัยในการตัดสินใจมากกว่าการพิจารณาถึงคุณลักษณะของ ผู้สมัครหรือพรรคการเมืองใหม่ท่ีมีความน่าสนใจ โดยผู้สมัครบางส่วนให้ความเห็นว่า หากใช้รูปแบบ บัตรเลือกต้ังท่ีแยกระหว่างการเลือกผู้สมัครและการเลือกพรรคการเมือง จะส่งผลให้คะแนนในบางพื้นท ี่ เปลี่ยนไป เช่น ผู้สมัครจากพรรคพลังประชารัฐ และผู้สมัครหน้าใหม่จากพรรคการเมืองขนาดเล็กในบางเขต เลือกตั้งมีแนวโน้มจะได้คะแนนมากข้ึน ซึ่งอาจส่งผลต่อผลการเลือกตั้งในบางพ้ืนท่ี ในขณะที่ผู้สมัครจาก พรรคเพื่อไทยและพรรคอนาคตใหม่มีแนวโน้มจะได้คะแนนในระบบเขตน้อยลงแต่จะได้คะแนนเพ่ิมข้ึนในระบบ บญั ชีรายชื่อ เปน็ ต้น การศกึ ษาความเคล่ือนไหวทางการเมอื งและพฤตกิ รรมการเลือกต้ังสมาชิกสภาผแู้ ทนราษฎร 2562 จังหวัดรอ้ ยเอด็

5 บทที ่ บทสรปุ

128 5.1 บรรยากาศและความเคลอ่ื นไหวทางการเมืองในการเลือกตั้ง บรรยากาศและความเคล่ือนไหวทางการเมืองในการเลือกต้ังสมาชิกสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. 2562 เป็นผลสืบเนื่องโดยตรงจากบรรยากาศและบริบททางการเมืองภายหลังการรัฐประหารเมื่อปี พ.ศ. 2557 ท้ังในด้านการต่ืนตัวของประชาชนต่อประเด็นทางการเมืองที่นิยมนำเสนอผ่านพื้นท่ีการแสดงออกต่างๆ และ การปรับตัวของพรรคการเมือง นักการเมืองและกลุ่มพลังทางสังคมต่างๆ ภายใต้ข้อจำกัดและเงื่อนไขใน การแสดงทางการเมืองในช่วงหลายปีที่ผ่านมา ท้ังน้ีภายหลังการประกาศให้มีการเลือกต้ังความเคล่ือนไหว ทางการเมืองที่เกิดข้ึน ถูกขับเคล่ือนโดยตัวแสดงหลัก 3 ส่วน ได้แก่ รัฐบาลและคณะกรรมการการเลือกตั้ง พรรคการเมืองและนักการเมอื ง ตลอดจนส่ือมวลชนกระแสหลักและพ้นื ท่ีสอ่ื สังคมออนไลนท์ ีป่ ระชาชนสามารถ ทำหนา้ ท่ีส่ือในการนำเสนอข่าวและกำหนดวาระข้อถกเถยี งของตนเองไดอ้ ยา่ งกวา้ งขวาง ความเคลื่อนไหวในการทำกิจกรรมและหาเสียงของผู้สมัครน้ัน เกิดขึ้นตั้งแต่ในช่วงท่ียังไม่อนุญาตให้มี การหาเสียงเลือกต้ังและยังไม่มีการประกาศรายช่ือผู้สมัครของพรรคการเมืองต่างๆ นอกจากนี้แล้ว การจัดการ เลือกต้ังภายใต้กฎกติกาใหม่ท่ีมีเน้ือหาครอบคลุมตั้งแต่การกำหนดคุณสมบัติของผู้สมัคร วิธีการในการหาเสียง วิธีการในการลงคะแนนและการนับคะแนน รวมท้ังการเปลี่ยนแปลงหรือลดจำนวนเขตเลือกต้ังในกรณีของ จังหวัดร้อยเอ็ด ตลอดจนลักษณะของการรวมตัวกันของเครือข่ายทางการเมืองระดับต่างๆ ที่ส่งผลให้เกิด การปรับตัวของนักการเมืองในพื้นท่ีท้ังในการรวมตัวกันอย่างเหนียวแน่นของผู้สมัครท่ีเป็นอดีตสมาชิก สภาผู้แทนราษฎรของพรรคเพื่อไทย ในขณะท่ีพรรคพลังประชารัฐได้รวบรวมผู้สมัครที่เป็นนักการเมือง คนสำคัญของจังหวัดและผู้สมัครหน้าใหม่ในการเลือกตั้งระดับชาติที่คาดว่ามีฐานเสียงของตนเองในพื้นท่ี รวมทั้งการลงสมัครรับเลือกต้ังของนักการเมืองคนสำคัญของจังหวัดอย่างนายอนุรักษ์ จุรีมาศ จากพรรค ชาติไทยพัฒนาและความนิยมท่ีก่อตัวขึ้นอย่างรวดเร็วของพรรคอนาคตใหม่ รวมไปถึงการเกิดขึ้นของ พรรคการเมืองอีกจำนวนมากที่มีความโดดเด่นบนพื้นท่ีของสื่อและการตอบรับของประชาชน ซ่ึงเป็นปัจจัย ที่สำคญั ประการหนึง่ ในการกระต้นุ การรบั รแู้ ละความตืน่ ตวั ในการออกไปใชส้ ทิ ธิเลอื กตงั้ ของประชาชน ลักษณะเช่นน้ีทำให้บรรยากาศการแข่งขันในการเลือกต้ังที่จังหวัดร้อยเอ็ดมีความเข้มข้น และมีระดับ การแข่งขันที่แตกต่างกันไปตามจำนวนของผู้สมัครที่มีความโดดเด่นในพื้นท่ี ดังเห็นได้จากการได้รับความสนใจ จากแกนนำพรรคการเมืองต่างๆ ในการลงพื้นท่ีและจัดเวทีปราศรัยใหญ่หลายครั้ง ตลอดจนการดำเนินกิจกรรม หาเสียงในรูปแบบต่างๆ ของผู้สมัครท่ีมีความเข้มข้นมากกว่าการเลือกตั้งที่ผ่านมาในอดีต ด้วยปัจจัยจากจำนวน ผู้สมัครและพรรคการเมือง และผลคะแนนเลือกตั้งของผู้สมัครแต่ละคนมีผลต่อคะแนนของพรรคในระบบบัญชี รายชื่อ จึงทำให้บรรยากาศทางการเมอื งและการเลือกตง้ั ในจงั หวัดไดร้ ับการกระตุ้นให้เกดิ ความตื่นตวั สูงมาก ด้านบทบาทของหน่วยงานอ่ืนๆ ที่นอกเหนือไปจากการดำเนินงานของคณะกรรมการการเลือกตั้งประจำ จังหวัดแล้ว กล่าวได้ว่า การเลือกต้ังครั้งน้ีกลไกฝ่ายปกครองและส่วนราชการต่างๆ ระดับจังหวัด ได้เข้ามา มีบทบาทอย่างมากในการอำนวยความสะดวก และสนับสนุนการเตรียมการจัดการการเลือกต้ัง ในขณะท ่ ี การศกึ ษาความเคลอื่ นไหวทางการเมืองและพฤตกิ รรมการเลือกตง้ั สมาชกิ สภาผูแ้ ทนราษฎร 2562 จงั หวดั ร้อยเอ็ด

129 ความเคล่ือนไหวและบทบาทของทหารหรือกองกำลังรักษาความสงบในจงั หวดั แมจ้ ะได้รบั การพูดถงึ ในเรือ่ งของ การเฝ้าระวังและติดตามการดำเนินกิจกรรมทางการเมืองท่ีอาจนำมาสู่ความไม่สงบในพื้นที่ แต่ผลการเลือกต้ัง ที่เกิดขึ้นช้ีให้เห็นว่าเงื่อนไขเหล่านี้ไม่มีอิทธิพลที่สร้างผลต่อการตัดสินใจของประชาชนในการเลือกต้ังมากนัก ในขณะท่ีกลุ่มการเมืองต่างๆ ในพ้ืนท่ี เช่น กลุ่มนักธุรกิจไม่ได้แสดงบทบาทต่อการสนับสนุนหรือต่อต้านผู้สมัคร หรือพรรคการเมืองพรรดใดพรรคหนึ่งอย่างชัดเจนนัก โดยกลุ่มเส้ือแดงท่ีเคยมีบทบาทอย่างมากในการเลือกต้ัง พ.ศ. 2554 ได้กระจายตัวออกไปในการสนับสนุนผู้สมัครท้ังพรรคเพื่อไทย พรรคอนาคตใหม่และบางส่วน ยงั กระจายตวั ไปยงั พรรคการเมืองอ่ืนๆ แม้แต่พรรคการเมืองท่ีเป็นฝา่ ยตรงข้ามอยา่ งพรรคพลงั ประชารัฐ ด้านการกระทำผิดกฎหมายเลือกตั้ง พบว่า ผู้สมัครและพรรคการเมืองต่างๆ ให้ความระมัดระวัง อย่างมาก แต่การซ้ือเสียงและใช้เงินเพื่อจูงใจให้ประชาชนลงคะแนนให้ยังได้รับการพูดถึงอย่างกว้างขวาง แต่ไม่มีการเสนอข่าวหรือแสดงหลักฐานท่ีนำไปสู่ข้อร้องเรียนมากนัก รวมไปถึงการใช้กลไกหัวคะแนนและ เครือข่ายต่างๆ ในการช่วยระดมคะแนนเสียงและรวบรวมมวลชนในการเข้าร่วมกิจกรรมต่างๆ ของพรรค เช่น การร่วมฟังปราศรยั เปน็ ตน้ ตลอดจนการทำลายปา้ ยหาเสียงของผ้สู มัคร ยังเกดิ ขึน้ โดยท่ัวไป 5.2 พฤตกิ รรมทางการเมอื งในการเลอื กตงั้ แบบแผนและการเปล่ียนแปลงพฤติกรรมทางการเมืองในการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัด ร้อยเอ็ด มีลักษณะสำคัญ 2 ประการ กลา่ วคือ (1) การแขง่ ขันเชิงอดุ มการณแ์ ละนโยบาย จากการท่ีจังหวัดร้อยเอ็ดเคยถูกกล่าวถึงในฐานะพื้นท่ีซึ่งมีปัญหาการซื้อเสียง การเป็นพ้ืนท่ีนำร่อง ของนโยบายแก้ปัญหาความยากจน และการเป็นหน่ึงในพ้ืนท่ีของขบวนการเส้ือแดงที่สำคัญของภาคตะวันออก เฉียงเหนือ กล่าวได้ว่า ผลการเลือกต้ังท่ีผ่านมา ช้ีให้เห็นได้ว่าประสบการณ์ทางการเมืองและการเรียนรู้ถึง การดำเนินนโยบายและผลที่เกิดขึ้นในรัฐบาลชุดต่างๆ ท่ีผ่านมา ได้ส่งผลถึงพัฒนาการของพฤติกรรม การเลือกตั้งของประชาชน จากการใช้เงินท่ีเคยประสบความสำเร็จอันเน่ืองมาจากช่องว่างระหว่างผู้สมัคร กับประชาชนและการได้รับประโยชน์สาธารณะจากการผลักดันของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรมากกว่า การดำเนินนโยบายของรัฐบาล มาสู่ยุคของการเติบโตของการเมืองท่ีมุ่งเน้นการแข่งขันเชิงนโยบายได้กลายเป็น วาระท่ีประชาชนให้ความสำคัญเป็นอย่างมาก ท้ังยังส่งผลต่อการบ่มเพาะความนิยมของผู้ใช้สิทธิเลือกต้ังท่ีมีต่อ พรรคการเมือง เม่ือพิจารณาถึงการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรใน ปี พ.ศ. 2562 แม้ว่ายังมีการใช้กลไกหรือระบบ หัวคะแนนและการซ้ือเสียงในลักษณะต่างๆ ยังคงมีอยู่ แต่ปัจจัยเหล่านี้กลับมีอิทธิพลน้อยลงอย่างมากต่อ การตัดสินใจลงคะแนนเลือกต้ังของประชาชน ซ่ึงเห็นได้ชัดอย่างต่อเนื่องมาต้ังแต่การเลือกตั้งในปี พ.ศ. 2550 การศึกษาความเคลือ่ นไหวทางการเมืองและพฤตกิ รรมการเลอื กตงั้ สมาชกิ สภาผแู้ ทนราษฎร 2562 จังหวัดรอ้ ยเอ็ด

130 โดยการเลือกตั้งคร้ังน้ี พบว่า การตัดสินใจเลือกลงคะแนนให้แก่ผู้สมัครหรือพรรคการเมืองใดนั้นเก่ียวข้องกับ ความคิดความเช่ือท่ีอยู่บนฐานของการปะทะกันระหว่างวิวาทะว่าด้วยเร่ืองของหยุดการสืบทอดอำนาจของ เผด็จการกับฝ่ายที่สนับสนุนการสืบทอดอำนาจของคณะรัฐประหาร ในขณะเดียวกัน แม้ว่าการเกิดขึ้นของ พรรคพลังประชารัฐท่ีอิงกับนโยบายประชารัฐของรัฐบาลจะยังไม่สามารถก้าวไปสู่สร้างความเชื่อม่ันหรือ ความนิยมในฐานะพรรคการเมืองได้มากนัก แต่การแข่งขันเชิงนโยบายและประโยชน์ที่ได้จากการดำเนิน นโยบายต่างๆ ภายใต้รัฐบาลที่ผ่านมายังมีอิทธิพลอยู่มากต่อการตัดสินใจเลือกของประชาชน น่ันหมายความว่า การตัดสินใจเลือกลงคะแนนในการเลือกตั้งคร้ังนี้ไม่เพียงแต่เป็นการแสดงออกถึงความนิยมที่มีต่อ พรรคการเมืองและผู้สมัครในเขตเลือกต้ังเท่าน้ัน หากแต่ยังถูกนำมาใช้ในการแสดงออกถึงอุดมการณ์ทาง การเมอื งของประชาชนและความนิยมต่อรัฐบาลในขณะน้ันอย่างหลีกเลีย่ งไมไ่ ด้ (2) ความนยิ มต่อพรรคการเมืองมีความลืน่ ไหล เมื่อพิจารณาระดับความเข้มข้นในการแข่งขันของแต่ละเขตเลือกตั้งดังท่ีนำเสนอไว้ในบทที่ 3 ประกอบกับผลการเลือกต้ังที่แม้ว่าพรรคเพื่อไทยและผู้สมัครกลุ่มเดิมยังคงได้รับการเลือกต้ัง แต่การกระจาย ของคะแนนไปยังพรรคการเมืองต่างๆ ชี้ให้เห็นว่าความจงรักภักดีต่อพรรคเพ่ือไทยซึ่งเคยเป็นพรรคโดดเด่น พรรคเดียวท่ีชนะการเลือกต้ังในจังหวัดร้อยเอ็ดอย่างต่อเนื่องมาตั้งแต่เป็นพรรคไทยรักไทยนั้นได้เร่ิมคลายตัวลง จากระดับคะแนนท่ีลดลงจากการเลือกตั้งที่ผ่านมาเกือบทุกเขตเลือกต้ัง ในขณะเดียวกันการเกิดข้ึนและ ความโดดเด่นของพรรคการเมืองใหม่ เช่น พรรคพลังประชารัฐท่ีได้รับการสนับสนุนจากรัฐบาล และ พรรคอนาคตใหม่ท่ีผู้สมัครไม่เคยมีประสบการณ์ในฐานะนักการเมืองระดับชาติหรือเคยเป็นอดีตสมาชิก สภาผู้แทนราษฎรมาก่อน ซ่ึงกล่าวได้ว่า ความนิยมที่ผู้มีสิทธิเลือกต้ังโดยเฉพาะกลุ่มคนที่เคยสนับสนุน พรรคเพ่อื ไทยและกลมุ่ คนรุ่นใหม่มีต่อพรรคอนาคตใหมท่ ่ไี มใ่ ชเ่ พียงพรรคการเมอื งเทา่ นนั้ แต่เป็นการแสดงออก การแสวงหาทางเลือกใหม่ของประชาชนที่แสดงให้เห็นว่าความนิยมหรือยึดติดกับพรรคการเมืองท่ีมีอยู่เดิม ด้วยอุดมการณ์หรือประโยชน์ที่เคยได้จากนโยบายได้คลายตัวลง รวมท้ังความนิยมของประชาชนที่มีต่อ พรรคการเมืองนั้นมีความล่ืนไหลมากขึ้นตามบริบทหรือการเปล่ียนแปลงทางการเมืองท่ีเกิดขึ้นในช่วงเวลานั้นๆ ส่งผลต่อการปรับตัวของพรรคการเมืองต่างๆ ท่ีมีอยู่เดิมรวมถึงเป็นบทเรียนให้กับพรรคการเมืองที่เกิดขึ้นใหม่ อยา่ งหลีกเล่ียงไม่ได้ (3) อทิ ธิพลของเทคโนโลยสี ่อื สารสมยั ใหม่ นอกเหนือจากการใช้รูปแบบและวิธีการหาเสียงต่างๆ ที่เป็นรูปแบบด้ังเดิมแล้ว ไม่สามารถปฏิเสธได้ว่า อินเตอร์เนทและพื้นท่ีสื่อสังคมออนไลน์ได้กลายเป็นเคร่ืองมือส่ือสารท่ีช่วยให้ประชาชนสามารถเข้าถึงข้อมูล และเปิดโอกาสให้ประชาชนได้มีปฏิสัมพันธ์ระหว่างกัน หรือระหว่างประชาชนกับพรรคการเมืองและผู้สมัคร อีกทั้งยังเป็นพ้ืนท่ีและเคร่ืองมือท่ีนำไปสู่การถกเถียงท่ีขยายไปในวงกว้างและยากต่อการจำกัดการรับรู้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งผลจากการขยายตัวของการใช้เทคโนโลยีสมัยใหม่ ที่กระจายการใช้งานไปในประชาชน ทุกกลุ่มอายุ ตลอดจนยังเป็นโอกาสในการสร้างพ้ืนที่ในการณรงค์หาเสียงเลือกตั้งของผู้สมัครที่เป็นการลด การศกึ ษาความเคลื่อนไหวทางการเมืองและพฤติกรรมการเลือกตั้งสมาชกิ สภาผู้แทนราษฎร 2562 จังหวัดร้อยเอด็

131 ต้นทุนและข้อจำกัดในด้านต่างๆ1 ซึ่งเทคโนโลยีส่ือสารสมัยใหม่เหล่านี้ยังถูกนำมาใช้ในการบริหารจัดการการ เลือกต้ัง เช่ือมโยง ขยายและสร้างความเข้มแข็งให้กับเครือข่ายในการบริหารจัดการการรณรงค์หาเสียงเลือกตั้ง ดว้ ย จากลักษณะดังกล่าวได้ทำให้การสื่อสารเพ่ือการหาเสียงของพรรคการเมืองและผู้สมัครในปัจจุบัน สามารถส่งผ่านเน้ือหาท่ีต้องการนำเสนอไปถึงผู้มีสิทธิเลือกต้ังในฐานะผู้รับสารได้โดยตรง นอกเหนือไปจาก การหาเสียงแบบเดิมท่ีต้องอาศัยตัวกลางหรือหัวคะแนนในการช่วยรณรงค์เพื่อให้ประชาชนรู้จักผู้สมัคร นอกจากน้ียังกล่าวได้ว่า ประสิทธิภาพในการรณรงค์หาเสียงเลือกต้ังและการใช้ช่องทางการส่ือสารท่ี หลากหลาย อาจไม่เพียงพอท่ีจะสร้างผลต่อการตัดสินใจลงคะแนนเลือกของผู้มีสิทธิเลือกตั้ง เน่ืองจากข้อมูล เหล่านี้ยังต้องทำงานร่วมกับปัจจัยอ่ืนๆ ทั้งสภาวการณ์ทางเศรษฐกิจ ความนิยมต่อการบริหารงานของรัฐบาล ในขณะนั้นไปจนถึงสถานการณ์ทางการเมืองต่างๆ ท่ีเกิดข้ึนจนนำไปสู่การตัดสินใจลงคะแนนเลือกของผู้มีสิทธิ เลอื กตงั้ ดงั แผนภาพที่ 5.1 แผนภาพท่ี 5.1 แสดงกระบวนการในการสร้างการตดั สินใจในการลงคะแนนเสียงเลอื กตั้งของประชาชน 1 ดูรายละเอียดเพ่ิมเติมใน Sanyarat Meesuwan, 2016, “The Effect of Internet Use on Political Participation: Could the Internet Increase Political Participation in Thailand? International Journal of Asia-Pacific Studies 12(2):57-82. การศกึ ษาความเคล่ือนไหวทางการเมืองและพฤตกิ รรมการเลอื กต้งั สมาชกิ สภาผู้แทนราษฎร 2562 จงั หวดั รอ้ ยเอด็

132 5.3 ผลการเลอื กตง้ั สมาชกิ สภาผู้แทนราษฎร กบั การเลอื กตัง้ ท้องถิ่นในอนาคต กล่าวได้ว่า ผลของการเลือกต้ังท่ีผ่านมาได้ส่งผลต่อบรรยากาศทางการเมืองในจังหวัดร้อยเอ็ด โดยผลการเลือกต้ังสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรท่ีผ่านมาได้แสดงให้เห็นถึงการเปลี่ยนแปลงภูมิทัศน์และลักษณะ ของการแข่งขันทางการเมืองในจังหวัดร้อยเอ็ดในอนาคตอย่างหลีกเล่ียงไม่ได้ ท้ังนี้ ภายหลังการรับรอง ผลการเลือกตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแบบแบ่งเขต เม่ือวันท่ี 7 พฤษภาคม พ.ศ. 2562 ความเคลื่อนไหว สำคัญในจังหวัดร้อยเอ็ด คือ การประกาศตัวลงสมัครเป็นนายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดร้อยเอ็ด2 ของ นายเศกสิทธิ์ ไวยนิยมพงศ์ อดีตสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดร้อยเอ็ด พรรคเพื่อไทย ซึ่งการประกาศ ตัวอย่างเป็นทางการในคร้ังนี้มีความแตกต่างจากการเลือกต้ังระดับท้องถิ่นที่ผ่านมา กล่าวคือ เป็นครั้งแรก ท่แี สดงให้เหน็ ถงึ การเป็นผู้สมคั รในฐานะทเ่ี ปน็ ตัวแทนจากพรรคเพื่อไทยซึง่ ไดร้ ับการสนับสนุนทั้งจากผ้นู ำพรรค สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรและนักการเมืองคนสำคัญในสังกัดพรรคเพื่อไทยทุกคนในจังหวัดร้อยเอ็ด ดังภาพที่ 5.1 ภาพท่ี 5.1 แสดงสอ่ื ประชาสัมพนั ธ์การลงสมัครนายกองคก์ ารบริหารส่วนจังหวดั รอ้ ยเอ็ด ของนายเศกสทิ ธิ์ ไวนยิ มพงศ์ 3 2 รังสรรค์ ธนะพรพันธุ์ ให้ข้อสังเกตว่า ชื่อของพรรคการเมืองมีความสำคัญในการเลือกตั้งนายกองค์การบริหารส่วนจังหวัด อย่างชัดเจน นับตั้งแต่เมืองมีนาคม พ.ศ. 2547 ดังเห็นได้ว่า นอกจากนักการเมืองท้องถ่ินจะมีฐานเสียงหรือภาพลักษณ์ท่ีใช้ในการแข่งขัน เลือกตั้งของตนเองแล้ว ยังต้องการช่ือเสียงหรือความนิยมท่ีประชาชนมีต่อพรรคการเมืองท่ีมีความต้องการในตลาดการแข่งขันอีกด้วย ดูรายละเอียดใน รังสรรค์ ธนะพรพันธ์ุ, 2548, จาก Thaksinomics สู่ ทักษิณาธิปไตย ภาค 1 - 2, (กรุงเทพฯ : openbooks), หน้า 124-125. 3 https://www.facebook.com/puanseksit/ การศึกษาความเคลื่อนไหวทางการเมอื งและพฤติกรรมการเลือกตงั้ สมาชิกสภาผแู้ ทนราษฎร 2562 จังหวัดรอ้ ยเอด็