41 ฉบับอิเล็กทรอนิกส์ 37 เมษายน-มถิ ุนายน 2562 2. ถังพลาสติกขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางปากถัง วางแผนเกบ็ ตัวอยา่ ง การเก็บตัวอย่างดินเพ่ือให้สามารถแน่ใจได้ว่า ประมาณ 30 เซนติเมตร ใช้ถังพลาสตกิ ทส่ี ะอาด หา้ มใช้ ตวั อยา่ งดินทไ่ี ดน้ น้ั เป็นตวั แทนทแ่ี ทจ้ ริงของดินในบริเวณ ถงั สังกะสีเพราะจะท�าให้ตวั อย่างดินปนเป้อื น 3. แผน่ พลาสตกิ ขนาดใหญป่ ระมาณ 18 x 36 นิว้ นั้น ต้องเก็บจากหลาย ๆ จดุ โดยการส่มุ วธิ ีสุ่มสามารถ (อาจใชก้ ระสอบปุ๋ยกรดี ด้านขา้ งออก ล้างใหส้ ะอาด และ ท�าได้ 4 วิธี ดงั น้ี 1. Simple random sampling ผึง่ จนแห้ง) เป็นการก�าหนดจุดเก็บตัวอย่างแบบสุ่มกระจาย 4. กระดาษส�าหรับจดบนั ทึก 5. ถุงพลาสตกิ ใสขนาด 10 x 12 นิ้ว ยางวง และ ทั่วทั้งพ้ืนที่ การสุ่มเก็บตัวอย่างแบบนี้ใช้ในกรณีพ้ืนท่ี ขนาดเล็ก และไมม่ ีความแตกต่างของพน้ื ทที่ ่ีสงั เกตได้ ปากกาเมจิก แบบถูกน�า้ แล้วไม่ลอก การเดนิ สา� รวจพนื้ ที่ 2. Stratified random sampling วิธีน้ีใช้ในกรณีที่หลังจากส�ารวจพื้นที่แล้วพบว่า ก่อนเก็บตัวอย่างดินจะต้องเดินส�ารวจให้ทั่วพ้ืนที่ เพื่อดูว่าพ้ืนที่มีเน้ือดิน สีดิน ลักษณะการปลูกพืช การใช้ พื้นที่เก็บตัวอย่างมีความแตกต่างกัน ดังน้ัน จะต้องแบ่ง ปุ๋ย รวมถึงลักษณะของพ้ืนท่ี เป็นที่ราบ เป็นเนิน หรือ แปลงใหญ่ออกเป็นแปลงย่อย (Stratum) โดยในแต่ละ ลาดเทต่างกันหรือไม่ ถ้าต่างกันควรแบ่งเป็นแปลงย่อย แปลงย่อยจะต้องมีลักษณะของดิน การปลูกพืช (ชนิด ตามลักษณะท่ีต่างกัน (ภาพที่ 2) หรือถ้ามีลักษณะ ของพืชร่วม พืชแซม) และลักษณะพื้นท่ีไม่แตกต่างกัน เหมือนกันแต่แปลงมีขนาดใหญ่ ควรแบ่งออกเป็น เมื่อแบ่งแล้วให้ใส่หมายเลขแต่ละแปลง หรือท�าแผนที่ แปลงยอ่ ย ๆ 5 - 20 ไร่ ตามความเหมาะสม แสดงการแบ่งแปลงเพื่อกันลืม จากนั้นในแต่ละแปลง ย่อยก�าหนดจุดเก็บตัวอย่างให้กระจายท่ัวทั้งพื้นท่ีอย่าง ภาพที่ 1 เครอื่ งมอื และอปุ กรณส์ า� หรบั เกบ็ ตวั อยา่ งดนิ
42 ฉบับอิเล็กทรอนิกส์ 37 เมษายน-มิถุนายน 2562 แปลงย่อย 1 •• •• • • •ดินรว่ นทรายปนกรวด ดินรว่ นทราย • •• •• • แปลงยอ่ ย 2 ภาพท่ี 2 การแบง่ พนื้ ทอ่ี อกเปน็ แปลงยอ่ ยตามลกั ษณะดนิ สมา�่ เสมอเชน่ เดยี วกบั วธิ ที ่ี 1 วธิ กี ารเก็บตัวอย่างดนิ รวม 3. Systematic or grid sampling 1. แต่ละตัวอย่างที่เก็บในหลอดเจาะจะต้องมี วิธีนี้เหมาะกับพื้นท่ีที่ปลูกยางแล้ว บริเวณท่ีเก็บ ปรมิ าณเท่ากัน และมีพนื้ ทีด่ ้านหน้าตัดเทา่ กัน ตัวอย่างต้องเป็นบริเวณที่รากยางแผ่ปกคลุมไปถึง 2. โดยส่วนใหญ่การแบ่งพ้ืนที่สุ่มเก็บตัวอย่างดิน จา� นวนหลมุ ทเ่ี จาะจะตอ้ งใชว้ ธิ สี ่มุ เลอื ก (Random) และ ด้วยสีดินเป็นวิธีที่ได้รับการยอมรับโดยทั่วไป และควร ทิศทางของการสุ่มเลือกจุดเก็บอาจเป็นแบบซิกแซก แยกเก็บดินในบริเวณที่มีความลาดเทต่างกัน (เช่น (Zig zag pattern) หรอื รูปตัวเอ็กซ์ (X patern) (ภาพท่ี 3) ท่ีลาดเทกับท่ีราบ) การใส่ปุ๋ยในอัตราและเวลาท่ี ระยะห่างระหว่างจุดเก็บจะต้องเท่ากันอย่างสม�่าเสมอ แตกต่างกัน ฯ ล ฯ จ�านวนหลุมที่เจาะจะต้องใช้วิธี แยกเก็บในพน้ื ทีท่ ่ีมีลกั ษณะดินต่างกนั และมสี ภาพพ้นื ท่ี สุ่มเลอื ก (Random) และทศิ ทางของการสุ่มเลอื กจุดเก็บ ต่างกัน อาจเป็นแบบซกิ แซก หรอื แบบตวั X (ภาพท่ี 3) 4. Exploratory sampling 3. เก็บตัวอย่างดินจากหลุมย่อยให้มากพอท่ีจะ เป็นการเก็บตัวอย่างเฉพาะบริเวณท่ีต้องการทราบ เป็นตัวแทนของพื้นทบ่ี รเิ วณน้ัน โดยท่ัวไปขนาดพ้ืนที่ 10 ไร่ ควรเจาะเก็บประมาณ 10 หลุมต่อตัวอย่างดินรวม ข้อมูล และไม่ใช้ในการประเมินความอุดมสมบูรณ์ของ 1 ตัวอย่าง หรือเจาะเก็บตัวอย่าง 1-2 จุดต่อพ้ืนท่ี 1 ไร่ ดนิ ตวั อย่างกรณที ต่ี ้องเกบ็ ตัวอย่างแบบน้ี เชน่ อยา่ งไรกต็ าม ยิง่ เพม่ิ จ�านวนหลมุ เจาะมากข้นึ เทา่ ใดก็จะ ทา� ใหไ้ ดต้ ัวแทนทีด่ ยี ิง่ ขนึ้ เทา่ น้นั • เก็บตัวอย่างเพื่อตรวจหาความผิดปกติของพืช ในกรณนี จี้ ะเกบ็ เฉพาะบรเิ วณพชื แสดงอาการ 4. การวิเคราะห์ดินส�าหรับยางพาราจะเก็บดินที่ ระดับความลึกจากผิวดิน 0 – 30 เซนติเมตร ซ่ึงเป็น • เก็บตัวอย่างเพื่อตรวจหาการปนเปื้อนของ บรเิ วณที่รากของตน้ ยางดดู น้�าและธาตอุ าหาร สารเคมี กรณีนี้จะเก็บเฉพาะบรเิ วณท่สี งสยั
43 ฉบับอิเลก็ ทรอนกิ ส์ 37 เมษายน-มถิ ุนายน 2562 • • • • • • • • • • • • • • ••• • • ต้นยาง • ตา� แหน่งเกบ็ ตัวอย่างดิน • ภาพท่ี 3 การวางแผนเกบ็ ตวั อยา่ งดนิ ในสวนยางโดยอาจเลอื กแบบซกิ แซก (ภาพซา้ ย) หรอื แบบตวั X (ภาพขวา) ตามความเหมาะสม วธิ กี ารเกบ็ ตวั อยา่ งดนิ นา� มาใสถ่ งั รวมกนั ดินที่ได้ท้ัง 2 ระดบั เป็นดนิ จาก 1 จดุ ท่ีระดับความลึก 0 – 30 เซนติเมตร ท�าเช่นน้ีจนครบทุก การเกบ็ ตวั อย่างด้วยจอบหรือพล่วั จุดตามท่ีได้วางแผนไว้ในในเรื่องของการเก็บตัวอย่าง ใช้จอบถากวัชพืชบริเวณหน้าดินออกเสียก่อน เมื่อเก็บได้ครบทุกจุดแล้วน�าดินที่ได้มาเทกองลงบนแผ่น พลาสติกขนาดใหญ่ท่ีสะอาด คลุกเคล้าดินให้เข้ากัน (อย่าแซะหรือปาดหน้าดินออก) แล้วใช้จอบ เสียม หรือ อย่างสม�่าเสมอ แล้วแบ่งดินออกเป็นส่ีส่วน แบ่งดินส่วน พลั่ว ขุดหลุมเป็นรูปตัว V ให้ลึกในแนวดิ่งประมาณ หนงึ่ ประมาณ 0.5 - 1 กิโลกรมั ใสถ่ ุงพลาสติก เขยี นราย 15 เซนตเิ มตร หลงั จากนน้ั เกบ็ ดนิ โดยใชพ้ ลั่วแซะเอาดิน ละเอยี ดกา� กบั ใส่กระดาษ ไดแ้ ก่ หมายเลขแปลงยอ่ ย ชื่อ ด้านหนึ่ง (ด้านเรียบ) ให้ได้ดินเป็นแผ่นหนาประมาณ เจ้าของสวน อายุสวนยาง สถานท่ี วันท่ีเก็บตัวอย่าง 2 – 3 เซนติเมตร จากปากหลมุ จนถึงก้นหลุม แล้วงดั ดิน ลักษณะดิน การจัดการดินท่ีผ่านมา (เช่น การใส่ปุ๋ย ขึ้นมา แบ่งดินตามแนวความยาวของพล่ัวเป็นสามส่วน การใช้วัสดุปรับปรุงดิน) น�ากระดาษใส่ในถุงพลาสติก ใช้มีดหรือพล่ัวมือตัดดินด้านข้างทิ้งไปทั้งสองข้าง ดินที่ และนา� ไปสวมซอ้ นทับกับถุงท่ใี ส่ตวั อย่างดนิ อีกชน้ั เหลือตรงกลางเกบ็ ใส่ถงั พลาสติก ดนิ ทไี่ ด้จะเปน็ ตัวอย่าง ดินท่ีระดับ 0 – 15 เซนติเมตร ส่วนการเก็บตัวอย่างดิน การเก็บตวั อย่างดินดว้ ยสวา่ นหรือหลอดเจาะ ทร่ี ะดับ 15 – 30 เซนติเมตร ให้ใช้จอบขุดดินบรเิ วณความ หากมีวัชพืชบริเวณที่เก็บควรเก็บกวาดวัชพืชออก ลกึ 0 - 15 เซนติเมตรออกให้เป็นบรเิ วณกว้างขนาดพอที่ จะขุดแซะดนิ ได้ แลว้ แตง่ ผิวดินใหร้ าบเรยี บ จากน้ันจึงใช้ กอ่ น บรเิ วณทีเ่ ลือกเจาะต้องไม่มสี ่ิงปนเปอื้ น ให้เจาะดนิ พลั่วหรือเสียมขุดหลุมให้เป็นรูปตัว V ให้ลึกในแนวด่ิง บริเวณระหว่างแถวยาง ภายในทรงพุ่มยาง ใช้หลอด ประมาณ 15 เซนติเมตร และแซะเก็บดินเช่นเดียวกัน เจาะหรือสว่านเจาะดินให้ตั้งฉากกับผิวดินลึก 15 จะไดต้ วั อยา่ งดนิ ทคี่ วามลกึ 15 – 30 เซนตเิ มตร (ภาพที่ 4)
44 ฉบบั อิเล็กทรอนิกส์ 37 เมษายน-มถิ นุ ายน 2562 15 ซม. แซะดนิ เปน็ แผ่น เกบ็ ตัวอยา่ งดินเพยี ง หนา 2 ซม. 1 ใน 3 ส่วน ดนิ บน 0-30 ซม. 15 ซม. ทง้ิ ตวั อย่างดิน ดินลา่ ง 2 ใน 3 สว่ นนี้ไป 30-50 ซม. ภาพท่ี 4 วธิ กี ารเกบ็ ตวั อยา่ งดนิ จากจดุ ทก่ี า� หนดโดยใชพ้ ลวั่ เซนติเมตร (ภาพท่ี 5, A) เกบ็ กอ้ นหนิ กอ้ นกรวด ออกจาก น�าส่งวิเคราะห์ยังห้องปฏิบัติการของหน่วยงานภาครัฐ ตัวอย่างดิน เมื่อเจาะดินท่ีระดับความลึก 15 – 30 เช่น ส�านักวิจัยและพัฒนาการเกษตร ของกรมวิชาการ- เซนติเมตร หากมีดินในช้ัน 0 – 15 เซนติเมตร บางส่วน เกษตร ท่ีให้บริการเกษตรกรตามภูมิภาคและส่วนกลาง ร่วงลงไปในหลุมเจาะ ก่อนน�าใส่ถังให้แซะตัวอย่างดิน ซึ่งเกษตรกรไม่ต้องเสียค่าใช้จ่ายหากเคยข้ึนทะเบียน ด้านบนของสว่านเจาะดินทิ้งก่อนเล็กน้อย เพ่ือไม่ให้ เกษตรกรไว้ เพียงแสดงบัตรเกษตรกรแก่เจ้าหน้าที่ ตัวอยา่ งดนิ ของช้นั 0 – 15 เซนติเมตร ติดไป (สวา่ นเจาะ ในวันท่ีไปส่งตัวอย่าง หรือส่งดินไปห้องบริการวิเคราะห์ ดิน เจาะ 1 ครั้ง มีความลึก 15 เซนติเมตร) ดินท่ีได้ทั้ง ของมหาวิทยาลัยท่ีเปิดให้บริการซ่ึงมีค่าใช้จ่าย หรือ 2 ระดับเปน็ ดินจาก 1 จุด ตวั อย่างดินที่เจาะในแตล่ ะจดุ เกษตรกรสามารถตรวจสอบได้ด้วยตนเองโดยใช้ชุด น�ามาใส่รวมกันในถังพลาสติกท่ีสะอาด (ภาพท่ี 5,B) ตรวจสอบดนิ ของมหาวทิ ยาลัยเกษตรศาสตร์ เก็บวิธีเดียวกันนี้กับทุกจุดท่ีวางแผนไว้ในเรื่องของการ เก็บตัวอย่าง คลุกเคล้าดินที่เก็บได้จากทุกจุดให้เข้ากัน บรรณานุกรม อย่างสม�่าเสมอ กระจายดินท้ังหมดลงบนแผ่นพลาสติก แบ่งดินเป็น 4 ส่วน แบ่งดินส่วนหนึ่งประมาณ 0.5 - 1 กรมวิชาการเกษตร. [ม.ป.ป.]. การเก็บตัวอย่างดินเพ่ือ กิโลกรัมใส่ถุงพลาสติก (ภาพท่ี 6) พร้อมท้ังเขียน การวิเคราะห์. แหล่งข้อมูล: http://www.doa. หมายเลขตัวอย่างและรายละเอียดก�ากับ รัดปากถุงให้ go.th/hortold/images/stories/gaphort/tama แน่นแล้วน�าส่งห้องปฏิบัติการเพื่อด�าเนินการวิเคราะห์ rind/tamarinddoc02.pdf ค้นเม่ือ 28 มิถุนายน ต่อไป หากจะเตรียมตัวอย่างเองต้องผึ่งให้แห้งในที่ร่ม 2560. ห้ามตากแดด โดยน�าดินมาแผ่ให้กระจายบนแผ่น พลาสติก หรือในภาชนะพลาสตกิ หรอื สแตนเลสทีส่ ะอาด นุชนารถ กงั พสิ ดาร. 2542. การประเมินระดบั ธาตอุ าหาร ในห้องที่สะอาด และอย่าใช้ความร้อนต่าง ๆ ในการ พืชเพ่ือแนะน�าการใช้ปุ๋ยกับยางพารา. กรุงเทพฯ: ทา� ให้แหง้ สถาบันวิจัยยาง กรมวิชาการเกษตร กระทรวง เกษตรและสหกรณ์. เกษตรกรสามารถส่งตัวอย่างดินท่ีเก็บถูกต้องแล้ว สถาบันวิจัยยาง. 2551. การใช้ปุ๋ยยางพาราตามค่า วิเคราะหด์ นิ . สถาบันวิจยั ยาง กรมวิชาการเกษตร
45 ฉบับอิเลก็ ทรอนกิ ส์ 37 เมษายน-มถิ ุนายน 2562 AB ภาพท่ี 5 เจาะดนิ โดยใชส้ วา่ นหรอื หลอดเจาะใหต้ งั้ ฉากกบั ผวิ ดนิ (A) ตวั อยา่ งดนิ ทเ่ี จาะไดใ้ นแตล่ ะจดุ นา� มาใสร่ วมกนั ในถงั พลาสตกิ ทส่ี ะอาด (B) AB ภาพท่ี 6 ตวั อยา่ งดนิ ทเ่ี กบ็ ไดจ้ ากทกุ จดุ นา� มาคลกุ เคลา้ ใหเ้ ขา้ กนั อยา่ งสมา�่ เสมอบนแผน่ พลาสตกิ (A) กระจายดนิ แลว้ แบง่ ดนิ ออกเปน็ 4 สว่ น แบง่ ดนิ สว่ นหนง่ึ ประมาณ 0.5 - 1 กโิ ลกรมั ใสใ่ นถงุ พลาสตกิ (B) กระทรวงเกษตรและสหกรณ.์ sampling and testing. Available: http://www. สมศักดิ์ มณีพงศ์. 2551. คู่มือปฏิบัติการปฐพีวิทยา agriculture.alberta.ca/app21/infopage? cat1=Soil%2FWater%2FAir Accessed June เบ้ืองต้น. ส�านักวิชาเทคโนโลยีการเกษตร 28, 2017. มหาวทิ ยาลัยวลัยลักษณ.์ Alberta Agriculture and Forestry. 2009. Soil
Search
