(5o Μέρος) - Απομαγνητοφωνημένες Ομιλίες - Αρχιμ. π.Σάββα Αγιορείτου

Τρίτον, ἡ ἐφαρμογή τῶν εὐαγγελικῶν ἐντολῶν. Δέ μπορεῖς να θεραπευτεῖς, ἐάν δέντηρήσεις τίς ἐντολές. Ἡ βασική ἐντολή εἶναι ν’ ἀγαπήσουμε τό Θεό. Ἀγάπη στό Θεόσημαίνει τήρηση τῶν ἐντολῶν.Ἀκόμα, τό λέμε ἐπί μέρους κι αὐτό, ἡ ἀγάπη στό Θεό εἶναι πολύ σπουδαῖοθεραπευτικό φάρμακο. Ὁ Ἅγιος Πορφύριος τό τόνιζε πάρα πολύ και τό ἔλεγε «Θεῖοἔρωτα. Πρέπει ὁ ἄνθρωπος, λέει, ν’ ἀγαπήσει τό Θεό, ὅπως τό παιδάκι ἀγαπάει τήμητέρα του καί παίζει στήν ἀγκαλιά της. Και ὅτι πρόβλημα ἔχει, πάει στή μαμά του.Δέν προσπαθεῖ νά τό λύσει μόνο του».Ἐπίσης πολύ σπουδαῖο φάρμακο εἶναι ἡ ἡσυχία, ἡ ὁποία, ὅπως λέει ὁ ΜέγαςΒασίλειος, εἶναι ἀρχή καθάρσεως. Ἄν ὁ ἄνθρωπος δέν ἡσυχάσει, δέ μπορεῖ νά βρεῖτόν ἑαυτό του. Δέ μπορεῖ νά ἐξομολογηθεῖ, νά μετανοήσει σωστά. Θυμηθεῖτε τόνἄσωτο.. Ὅταν ἡσύχασε λίγο, μειώθηκαν κάπως τά πάθη, λόγω ἐλλείψεως χρημάτωνκλπ, τότε εἶδε τόν ἑαυτό του καί εἶπε θά γυρίσω στόν πατέρα μου. Βρήκε πρώτα τόνἐαυτό του στήν ἡσυχία καί μετά γύρισε στόν πατέρα του.Ἠ προσευχή, πολύ σπουδαῖο θεραπευτικό φάρμακο γιά τήν κατάθλιψη, ἡταπεινοφροσύνη, ἡ ταπείνωση τό εἴπαμε, τό ἀναλύσαμε. Ἡ ὑπακοή, ἡ ὁποία εἶναιπάρα πολύ σπουδαῖο διότι, ὄπως λένε οἱ Ἅγιοι Πατέρες:- Τί κάνει ἡ ὑπακοή;«Ἡ ὑπακοή ταπεινώνει τόν ἄνθρωπο». Τοῦ κόβει τό θέλημα κι ὁ ἄνθρωποςἀποβάλλει τήν οἴηση.- Τί εἶναι ἡ οἴηση;Ἡ ἰδέα ὅτι εἴμαστε κάτι καί ὅτι μποροῦμε, ὅτι ξέρουμε, ὅτι γνωρίζουμε, ὅτι εἴμαστεσοφοί, ὅτι εἴμαστε ἔξυπνοι, ὅτι δέν ἔχουμε ἀνάγκη κανέναν. Αὐτή εἶναι ἡ οἴηση.Λοιπόν, ἄν δέ φύγει αὐτή ἡ οἴηση, πού εἶναι ἡ ρίζα τῆς ὑπερηφάνειας, δέ μπορεῖ ὁἄνθρωπος ν’ ἀπαλλαχτεῖ ἀπό τήν κατάθλιψη. Κατά κύριο λόγο ἡ ὑπακοή βοηθάειστήν ἀποφυγή τῆς οἴησης. Ὅταν ὁ ἄνθρωπος ἀρνεῖται τό θέλημά του, ἀρνεῖται τήνἰδέα δηλαδή ὅτι μπορεῖ καί ξέρει καί θέλει σωστά καί κάνει ὑπακοή στό θέλημα τοῦἄλλου. Κόβει τό δικό του θέλημα. Τότε «χτυπάει» τήν οἴηση καί ἀνοίγει τήν πόρταστή Θεία Χάρη. Γιατί ἡ Θεία Χάρις πάει νά μπεῖ στήν ψυχή μας καί βρίσκει ἐκεῖκλειστή τήν πόρτα λόγω τῆς οἰήσεως. Ὁ ἄνθρωπος πού ἔχει ἰδέα γιά τόν ἑαυτό του,δέν ἐπιτρέπει στή Θεία Χάρη νά μπεῖ μέσα του.Ἡ ἀποβολή τῆς ἀθυμίας καί ἡ πνευματική χαρά, ἡ ἐργασία, ἐπίσης ἕνα σπουδαῖοβοηθητικό μέσο. Τή συνιστοῦσε ὁ Γέροντας, τουλάχιστον στήν ἀρχή γιά νά ξεφύγειλίγο ὁ καταθλιπτικός. Συνιστοῦσε νά ἐργάζεται κανείς γιά νά μπορέσει νά ξεφύγειἀπ’ αὐτή τήν αἰχμαλωσία τῶν λογισμῶν. Δέν πρέπει βέβαια νά μείνει σ’ αὐτό. Εἶναισκόπιμο νά προχωρήσει σταδιακά στήν ἀγάπη, στό Θεῖο ἔρωτα, στήν πνευματική καίμυστηριακή ζωή.Ἡ πνευματική μελέτη εἶναι ἐπίσης πολύ σημαντικό. Ἀκόμα, ἔλεγε ὁ Γέροντας, ἡἐνασχόληση μέ τόν κῆπο, μέ τά λουλούδια, μέ τήν τέχνη κι αὐτό βοηθάει λίγο στήνἀρχή νά ξεκινήσει ὁ ἄνθρωπος νά βγεῖ ἀπ’ τήν κατάθλιψη καί πολύ σπουδαῖο εἶναι ἡ101

βυζαντινή μουσική.«Ἡ βυζαντινή μουσική», ἔλεγε ὁ Γέροντας, ὃ Ἅγιος Πορφύριος, «εἶναι κάτι πούπρέπει νά μάθουμε ὅλοι». Γιατί πράγματι θεραπεύει τήν κατάθλιψη.«Ὁ περίπατος ἐπίσης, οἰ ὡραῖες ἀναμνήσεις, ἡ ἀποβολή τῶν λογισμῶν ἐξ ἀρχῆς».Αὐτό πού εἴπαμε, νά γυρίζουμε τήν πλάτη στόν πονηρό γιά νά μήν πιάνουμεσυζήτηση μέ τούς λογισμούς.«Ἡ ἀποβολή τῆς ζήλειας καί τοῦ φθόνου», κακίες οἱ ὁποῖες ἑδράζονται στήνὑπερηφάνεια.«Ἡ καταπολέμηση τῆς ἐπιθυμίας νά μᾶς ἀγαποῦν», τό ἀναλύσαμε αὐτό.«Ἡ ὑπομονή, ἡ ἀναθέρμανση τοῦ πνευματικοῦ ζήλου – καλή ὥρα τώρα ΜεγάληΣαρακοστή εἶναι μιά πολύ καλή εὐκαιρία νά ξαναθερμάνουμε τόν πνευματικό μαςζῆλο.«Τό κλείσιμο τῆς τηλεόρασης, βιντεοπαιχνιδιῶν» καί χίλια δυό τέτοια πού ἔχουνβγεῖ. Τά ὁποῖα οἱ ἴδιοι τώρα, οἱ κοσμικοί ἐπιστήμονες παραδέχονται ὅτι προκαλοῦνκατάθλιψη. Συνεχῶς δημοσιεύουν μελέτες, πού ἀποδεικνύουν ὅτι ὅλα αὐτά, ἡτηλεόραση, τά βιντεοπαιχνίδια, τό ἴντερνετ κ.λ.π. δημιουργοῦν στόν ἄνθρωποκατάθλιψη, ακόμα καί στά παιδιά.«Ἡ μετάνοια καί ἡ ἱερά ἐξομολόγηση», τό κατ’ ἐξοχήν φάρμακο. Σταχυολογήσαμεὁρισμένα πράγματα γιά τήν ἱερά ἐξομολόγηση, τήν ὁποία ὁ Ἅγιος Πορφύριος, τήνὀνόμαζε «Θεία ψυχανάλυση». Μάλιστα τή γενική ἐξομολόγηση.Αὐτά εἶναι τά θεραπευτικά μέσα σέ γενικές γραμμές.Ἄς κλείσουμε λόγω ἐλλείψεως χρόνου, μέ κάποια λόγια πού ἔλεγε ὁ Γέροντας. «Ὁπόνος εἶναι μιά ψυχική δύναμη πού ὁ Θεός τήν ἔβαλε μέσα μας μέ προορισμό νάκάνει τό καλό, τήν ἀγάπη, τή χαρά, τήν προσευχή. Ἀντ’ αὐτοῦ ὁ διάβολοςκαταφέρνει καί παίρνει τήν ψυχική αὐτή δύναμη ἀπό τή μπαταρία τῆς ψυχῆς μας καίτή μεταχειρίζεται γιά κακό. Τήν κάνει κατάθλιψη καί φέρνει τήν ψυχή στήνωθρότητα καί στην ἀκηδία. Βασανίζει τόν ἄνθρωπο, τόν κάνει αἰχμάλωτο, τόνἀρρωσταίνει ψυχικά. Ὑπάρχει ἕνα μυστικό, νά μεταβάλετε τή σατανική ἐνέργεια σέκαλή. Εἶναι δύσκολο καί χρειάζεται και κάποια προετοιμασία. Προετοιμασία εἶναι ἡταπείνωση. Μέ τήν ταπείνωση ἀποσπᾶτε τή χάρη τοῦ Θεοῦ. Δίνεστε στήν ἀγάπη τοῦΘεοῦ, τή λατρεία Του, στήν προσευχή. Άλλά καί ὅλα ἄν τά κάνετε, τίποτα δέν ἔχετεκαταφέρει ἄν δέν ἔχετε ἀποκτήσει ταπείνωση. Ὅλα τά κακά αἰσθήματα: ἡἀνασφάλεια, ἡ ἀπελπισία, ἡ ἀπογοήτευση πού πᾶνε νά κυριεύσουν τήν ψυχήφεύγουν μέ τήν ταπείνωση». Δοκιμάστε το στήν πράξη νά δεῖτε! Ἐκεῖ πού πάει νάσᾶς πιάσει ἡ λύπη, ἡ κατάθλιψη, ἡ ἀθυμία, ἡ μελαγχολία… ταπεινωθεῖτε!- Πῶς νά ταπεινωθῶ;Νά πεῖς:- Χριστέ μου ἐλέησέ με τόν χειρότερο ἀπ’ ὅλους τούς ἄνθρώπους. Τόν χειρότερο ἀπ’ὅλους. Δίδασκαν μάλιστα οἱ Ἅγιοι νά πεῖς ὅτι εἶσαι ὄχι μόνο χειρότερος ἀπ’ τους102

ἄνθρώπους, ἀλλά κι ἀπ’ τούς δαίμονες. Θά πεῖτε:- Κι ἀπ΄ τούς δαίμονες εἴμαστε χειρότεροι;- Ναί, εἴμαστε. Ξέρετε γιατί εἴμαστε; Γιατί τούς κάνουμε ὑπακοή. Μᾶς λένε κάνεαὐτό καί τό κάνουμε. Ἄρα τί εἴμαστε; Κατώτεροι δέν εἴμαστε; Καἰ εἴμαστε ἔλεγαν οἱἍγιοι καί αἰσχρότεροι ἀπ’ ὅλα τά κτίσματα. Ἀπ’ ὅλα τά δημιουργήματα εἴμαστε πιόαἰσχροί.- Γιατί; Γιατί ὅλα τά κτίσματα, ὅλα τά δημιουργήματα εἶναι ὅπως τά ’κανε ὁ Θεός.Δέν ἄλλαξαν. Δέν ἀλλοιώθηκαν. Ἐμεῖς ἀλλοιωθήκαμε. Ἀπό τό ‘κατά φύσιν’ πήγαμεστό ‘παρά φύσιν’, στήν ἁμαρτία δηλαδή. Ἄρα εἴμαστε πιό αἰσχροί κι ἀπ’ ὅλα τάκτίσματα.Μέ τέτοιες σκέψεις λοιπόν, ὅταν ταπεινωθεῖς καί βάλεις τόν ἑαυτό σου κάτω ἀπ’ὅλους, ἀμέσως θά νιώσεις ἀνακούφιση. Ἀμέσως θά δεῖς ἀλλιῶς ὅλα τά πράγματα.Ἀντί νά κατηγορεῖς τούς ἄλλους ὅτι δέ σ’ ἀγαπᾶνε, δέ σέ προσέχουνε, δένἀναγνωρίζουνε τόση προσφορά πού ἔχεις κάνει καί τί δέν ἔχεις κάνει, τί σοῦἀνταποδίδουν κ.λ.π… θά κατηγορεῖς τόν ἑαυτό σου. Τό ὁποῖο, ὅπως λένε οἱ Ἅγιοιεἶναι τό ἐλαφρό φορτίο. Τό βαρύ φορτίο εἶναι νά κατηγορεῖς τούς ἄλλους. Τό ἐλαφρόφορτίο εἶναι νά κατηγορεῖς τόν ἑαυτό σου. Τότε θά βρεῖς ἀνάπαυση. Γιατί τότεἔρχεται ἡ Χάρις. Ἡ Χάρις εἶναι πού ἀναπαύει τήν ψυχή τοῦ ἀνθρώπου. Ὄχι ἡαὐτοδικαίωση, ἡ δικαιολογία ἤ ἡ δικαίωση ἐκ μέρους τῶν ἄλλων. Νά σοῦ ποῦνε:- Μπράβο, οἱ ἄλλοι, ἔχεις δίκαιο.Καί τί ἔγινε; Πίσω ἀπ’ τήν πλάτη σου θά σέ κακολογήσουνε πάλι καί ὅταν τό μάθειςθά στενοχωρεθεῖς.Ὑπάρχει λοιπόν αὐτό τό μυστικό: Νά ταπεινωθεῖς.Αὐτός πού δέν ἔχει ταπείνωση, ὁ ἐγωϊστής, δέν θέλει νά τοῦ κόψεις τό θέλημα, νάτόν θίξεις, νά τοῦ κάνεις ὑποδείξεις. Ἀπό ’κεῖ φαίνεται ὁ ἐγωϊστής. Δέν θέλει νάκόψει τό θέλημά του. Δέν θέλει ὑποδείξεις. Πολύ περισσότερο δέ θέλειπαρατηρήσεις, νά τοῦ πεῖς ὅτι ‘ἔκανες κάτι λάθος’. Στενοχωριέται, νευριάζει,ἀντιδρᾶ, τόν κυριεύει ἡ κατάθλιψη.Ἡ κατάσταση αὐτή θεραπεύεται μέ τή Χάρη. Πρέπει ἡ ψυχή νά στραφεῖ στήν ἀγάπητοῦ Θεοῦ. Ἡ θεραπεία θά γίνει μέ τό ν’ ἀγαπήσει τό Θεό μέ λαχτάρα. Εἶναι πολύσπουδαία αὐτή ἡ λέξη: Λαχτάρα. Ἡ προσευχή, ἡ νοερά προσευχή καί ἡ μονολόγιστήεὐχή, ἔλεγε ὁ Ἅγιος Πορφύριος, «νά γίνεται μέ λαχτάρα». Δέν ἔχει σημασία τόσο, ἡποσότητα -ἔχει κι αὐτό σημασία βέβαια- ἀλλά κυρίως ἔχει ἡ ἔνταση. Ἡ ἔνταση, μέτήν ὁποία κάνουμε τήν προσευχή καί ἡ λαχτάρα πού ἔχουμε γιά τό Θεό.«Πολλοί Ἅγιοι μετέτρεψαν τήν κατάθλιψη σέ χαρά μέ τήν ἀγάπη πρός τόν Χριστό.Ὅταν ἐνωθεῖς μέ τό Θεό καί δοθεῖς σ’ Ἐκεῖνον, πᾶνε ὅλα τ’ ἄλλα». Ἐννοεῖ τάπειρασμικά, τά ψυχολογικά. «Τά ξεχνᾶς καί σώζεσαι». Ἔλεγε ὁ Γέροντας πάλι «ἄν ὁἄνθρωπος δέν ἀγαπήσει τό Θεό, γιά Τόν ὁποῖο εἶναι προορισμένος, εἶναι φτιαγμένος,τότε θα ’ναι μές τή μελαγχολία. Δέν ὑπάρχει ἄλλη περίπτωση». Δέν ὑπάρχει103

περίπτωση νά εἶσαι καλά ἄν δέν ἔχεις ἀγάπη στό Θεό, ἄν δέν ἀσχοληθεῖς μέ τό θέμαπού λέγεται πίστη, σωτηρία, Ἐκκλησία. «Ἡ μεγάλη τέχνη λοιπόν, τό μεγάλο μυστικόγιά ν’ ἀπαλλαγεῖς ἀπ’ τήν κατάθλιψη καί ὅλα τά ἀρνητικά εἶναι νά δοθεῖς στήνἀγάπη τοῦ Θεοῦ. Μέσα στήν Ἐκκλησία μας ὑπάρχει θεραπεία μέ τήν ἀγάπη πρός τόΘεό καί τήν προσευχή. Ἀλλά, πού θά γίνεται μέ λαχτάρα καί πόθο.Αὐτό εἶναι τό μυστικό τῆς θεραπείας. Αὐτά δέχεται ἡ Ἐκκλησία μας».Ἀρχ. Σάββας Ἁγιορείτης104

Τά αἴτια δημιουργίας τῆς λύπηςΣκέφθηκα σήμερα, μέ τή χάρη τοῦ Θεοῦ καί τήν εὐχή τοῦ Γέροντα, νά ποῦμε κάτιδιαφορετικό από τό φόβο τοῦ Θεοῦ , γιά νά ὑπάρχει μία ἐναλλαγή, μία ποικιλία καίμιά ξεκούραση. Εἶναι βέβαια πολύ καλή ἡ πνευματική τροφή, ἀλλά ὅταν εἶναισυνεχῶς ἡ ἴδια, ἴσως κανείς κουράζεται. Ὁπότε, σήμερα σκέφθηκα νά μιλήσουμε γιάἕνα πρόβλημα, τό ὁποῖο στήν ἐποχή μας ἔχει μία ἔξαρση, θά ἔλεγα. Οἱ ἄνθρωποιπολύ ὑποφέρουν (πολλοί ποσοτικά καί πολλοί ἀριθμητικά). Πολλοί πάσχουν σήμεραἀπό αὐτό πού λέμε ὑπερβολική λύπη ἤ ἀλλιῶς οἱ γιατροί τό λένε κατάθλιψη ἤ τόλένε – τέλος πάντων – μελαγχολία. Ἄς μελετήσουμε λίγο αὐτό τό θέμα τῆς λύπης, τόὁποῖο οἱ Πατέρες θά δεῖτε τό κατατάσσουν στά θανάσιμα ἁμαρτήματα.Κατ’ ἀρχάς τό ἔχουν βάλει στά ἁμαρτήματα.Εἶναι ἁμάρτημα δηλαδή ἡ λύπη καί μάλιστα πολύ βαρύ.Βέβαια ὅταν λέμε θανάσιμα καί μή θανάσιμα δέν ἐννοοῦμε ὅτι εἶναι πραγματικήαὐτή ἡ διάκριση. Γιά νά εἴμαστε σωστοί, θά πρέπει νά ποῦμε ὅτι ὅλα τά ἁμαρτήματαεἶναι θανάσιμα. Καί γίνονται πραγματικά νεκροποιά, δηλαδή νεκρώνουν τήν ψυχήμας, ὅταν κανείς δέν μετανοεῖ. Ἔστω καί γιά κάτι πολύ μικρό, ὅπως τό νά πεῖς τόνἄλλον ‘βλάκα’ – ἐμεῖς τό θεωροῦμε μικρό-, ὁ Κύριος μᾶς εἶπε ὅτι σέ πάει στήνκόλαση, ἄν δέν μετανοήσεις. Διότι εἶναι μία περιφρόνηση στό πρόσωπο τοῦ ἄλλου,στό Χριστό δηλαδή. Γιατί τό πρόσωπο, ὁ κάθε ἄνθρωπος εἶναι εἰκόνα τοῦ Χριστοῦ.Ὁπότε, κάθε ἁμάρτημα, ὅταν εἶναι χωρίς ἐξομολόγηση, χωρίς μετάνοια, ὅταν τόἀφήσουμε ἀνεπιμέλητο, γίνεται θανάσιμο. Εἶναι θανάσιμο.Αὐτή ἡ διάκριση: θανάσιμο καί μή θανάσιμο προέρχεται ἀπό τούς παπικούς, ἀπότούς αἱρετικούς. Τό χρησιμοποιοῦμε ὡστόσο κι ἐμεῖς γιατί, θά λέγαμε, κάποιαἁμαρτήματα, ὅπως αὐτό πού θά ἐξετάσουμε σήμερα, ἡ λύπη ἤ ὅπως εἶναι ἡ πορνεία,ὅπως εἶναι ὁ φόνος κ.λ.π. εἶναι ἕνας μεγάλος συγκλονισμός γιά τήν ψυχή τοῦἀνθρώπου καί ἀφήνει ἴχνη, σά να ἔχει περάσει κανείς μιά πολύ βαριά ἀρρώστια,ἀκόμα κι ὅταν μετανοήσει καί ἐξομολογηθεῖ.Ὅσο ὁ ἄνθρωπος ζοῦσε στόν παράδεισο, δέν γνώριζε τή λύπη. Ἡ λύπη ἐμφανίστηκεἀπό τή στιγμή πού ὁ ἄνθρωπος ἔπεσε στήν ἁμαρτία, στήν προπατορική ἁμαρτία.Ξέρουμε πολύ καλά, ὅταν ψάλλουμε τά τρισάγια στούς κεκοιμημένους ὅτιεὐχόμαστε νά πᾶνε ἐκεῖ ὅπου δέν ὑπάρχει λύπη, στεναγμός κ.λ.π. Σέ αὐτή τήνκατάσταση τήν παραδείσια, τήν ὁποία ζοῦσε κι ὁ Ἀδάμ πρίν τήν πτώση καί σέ ἀκόμαἀνώτερη κατάσταση μᾶς ὁδηγεῖ ἡ Χάρις τοῦ Θεοῦ. Μᾶς πάει στή Βασιλεία τοῦΘεοῦ, ὅπου ἡ εὐφροσύνη εἶναι αἰώνια καί ἡ λύπη εἶναι ἄγνωστη.Ἡ λύπη ἑπομένως συνδέεται μέ τήν πτώση. Ὁ Θεός τήν παραχώρησε μαζί μέ κάποιαἄλλα πάθη, τά ὁποῖα λέγονται ἀδιάβλητα ἤ καί φυσικά. Ὅπως τό πάθος τῆς πείνας,τῆς δίψας, τῆς κούρασης… Αὐτά τά πάθη μπῆκαν στόν ἄνθρωπο μετά τήν πτώση καίδέν ἔχουνε ἐνοχή οἱ ἄνθρωποι ἐπειδή πεινᾶνε, ἐπειδή διψᾶνε ἤ ἐπειδή κουράζονται.105

Δέν εἶναι ἁμαρτία αὐτό. Εἶναι ὅμως ἕνα πάθος, εἶναι μιά -ἄς ποῦμε- ἀδυναμία.Κοντά σ’ αὐτά πρέπει νά βάλουμε καί τή λύπη. Εἶναι δηλαδή μιά συνέπεια τῆςπτώσης, ἕνα πάθος ἀδιάβλητο, τό ὁποῖο ὅμως μπορεῖ νά γίνει διαβλητό. Νά γίνειδηλαδή ἁμαρτωλό κι ὁ ἄνθρωπος νά γίνει ἔνοχος ἁμαρτίας, ὅταν τό χρησιμοποιήσειλανθασμένα. Ὅταν τό χρησιμοποιήσει σέ λάθος κατεύθυνση. Θά ποῦμε ποιά εἶναιαὐτή ἡ λάθος κατεύθυνση πού δίνουμε σ’ αὐτήν τήν κατάσταση, σ’ αὐτό τό δώρο, σ’αὐτήν τή δύναμη, πού λέγεται λύπη. Γιατί γιά νά τό δώσει αὐτό ὁ Θεός εἶναι μίαδύναμη. Θά δοῦμε τί δύναμη εἶναι καί πού μποροῦμε νά τή χρησιμοποιήσουμε.Ἡ λύπη λοιπόν αὐτή πού μᾶς δωρήθηκε ἀπ’ τό Θεό μετά τήν πτώση εἶναι ὄχι μόνοἀδιάβλητη, δηλαδή ἀναμάρτητη -δέν ἔχουμε ἐνοχή γι’ αὐτή-, ἀλλά μπορεῖ νάχρησιμεύσει καί ὡς βάση μιάς ἀρετῆς: τῆς κατά Θεόν λύπης. Τήν ἀρετή αὐτήπαρουσιάζει ὁ Ἅγιος Ἀπόστολος Παύλος στήν Β΄ Πρός Κορινθίους, στό 7οκεφάλαιο. Ἐκεῖ μιλάει γιά τήν κατά Θεόν λύπη, ἡ ὁποία ὁδηγεῖ στήν μετάνοια.Ἑπομένως τό ὅτι μποροῦμε νά λυπηθοῦμε, τό ὅτι μποροῦμε νά δακρύσουμε -καί οἱγυναίκες ἴσως πιό εὔκολα- τό ὅτι μποροῦμε νά κλάψουμε εἶναι μιά δύναμη.Ἐξαρτᾶται ὅμως γιατί θά κλάψει κανείς! Γιά ποιό λόγο θά στενοχωρηθεῖ, γιά ποιόλόγο θά λυπηθεῖ… Ἀνάλογα λοιπόν, εἴτε ἁμαρτάνεις, εἴτε κάνεις μία ἀρετή καίσώζεσαι.Ἡ συγκεκριμένη ἀρετή, τῆς κατά Θεόν λύπης, ἐπιτρέπει στόν ἄνθρωπο νά θλίβεταιγιά τήν πτώση του, νά κλαίει τίς ἁμαρτίες του, νά λυπᾶται γιά τήν ἀπώλεια τῆςπρώτης τελειότητας, νά ὀδυνᾶται γιά τήν ἀπομάκρυνσή του ἀπό τό Θεό. Αὐτή ἡκατάσταση εἶναι ἡ μετάνοια. Εἶναι κατάσταση μετανοίας. Εἶναι ἡ κατάσταση τοῦπνευματικοῦ πένθους. Εἶναι ἡ κατάσταση τῆς κατάνυξης καί ὁλοκληρώνεται μέ τάδάκρυα, πού εἶναι ἕνα χάρισμα.Ὅλα τά παραπάνω εἶναι ἀπόλυτα ἀπαραίτητα γιά τόν πεπτωκότα ἄνθρωπο, ἔτσι ὥστενά ξαναβρεῖ τήν ὁδό τῆς Βασιλείας, νά βρεῖ τόν δρόμο γιά τόν χαμένο παράδεισο καίνά ὁλοκληρωθεῖ ἐν Χριστό. Γι’ αὐτό μακαρίζεται τό πένθος.- Ὁ Χριστός μας τί εἶπε;«Μακάριοι οἱ πενθοῦντες» (Ματθ.5,4). Αὐτοί πού λυποῦνται γιά τίς ἁμαρτίες τους.Βλέπετε λοιπόν, ὄτι ἄν κανείς χρησιμοποιήσει σωστά αὐτή τή δύναμη, τό νά μπορεῖνά λυπᾶται, σώζεται. Ξαναγυρίζει στόν παράδεισο. Καί πάει ἀκόμα πιό ψηλά, ὅπωςεἴπαμε, στή Βασιλεία τοῦ Θεοῦ. Νά γιατί ὁ Ἅγιος Μάξιμος γράφει: «καί τά πάθηγίνονται καλά στούς σπουδαίους, χρησιμοποιοῦνται γιά τό καλό. Ὅταν τάχρησιμοποιοῦνε γιά ν’ ἀποκτήσουν τά οὐράνια. Γιά παράδειγμα, ὅταν τή λύπη τήχρησιμοποιοῦν γιά νά μετανοήσουν γιά τίς κακές πράξεις πού ἔκαναν τώρα ἐδῶ στόπαρόν».Ὑπάρχει ὅμως καί ἡ δεύτερη μορφή λύπης, ἡ ὁποία ἀποδίδεται καί μέ τή λέξη‘ἀθυμία’. Ἔχω, λέμε πολλές φορές, κακή διάθεση, ἔχω μιά ἀθυμία, ἔχω μιά λύπη.Αὐτό εἶναι ἕνα πάθος. Εἶναι ἀρρώστια. Εἶναι νόσος τῆς ψυχῆς καί συνίσταται στήνἐσφαλμένη χρήση τῆς λύπης. Δηλαδή παίρνει ὁ ἄνθρωπος αὐτή τή δύναμη ἀπό τόν106

Θεό, ἀλλά τή χρησιμοποιεῖ γιά κακό σκοπό. Δέν λυπᾶται γιά τίς ἁμαρτίες του, γιατίἀπομακρύνθηκε ἀπό τό Θεό καί γιατί ἔχασε τά πνευματικά ἀγαθά. Ἀλλά γιατί; Γιατίἔχασε τά ὑλικά ἀγαθά, τά αἰσθητά ἀγαθά. Γιατί δέ μπορεῖ νά ἱκανοποιήσει κάποιεςσαρκικές καί κοσμικές ἐπιθυμίες του καί γιατί δέ μπορεῖ ν’ ἀπολαύσει κάποιεςἠδονές, πού περίμενε ὅτι θά ἀπολάμβανε. Ἴσως ἀκόμη διότι ἔχει ἐνοχληθεῖ στήσχέση του μέ τούς ἄλλους. Δέν τοῦ φέρθηκαν ὅπως περίμενε, δέν τόν ἀγαπᾶνε ὅπωςπερίμενε, δέν τοῦ μίλησαν ὅπως θά ἤθελε νά τοῦ μιλήσουν.. κι αὐτό τόν κάνει νάλυπάται. Αὐτή ἡ λύπη εἶναι ἁμαρτωλή γιατί εἶναι ἐγωισμός. Εἶναι στό βάθοςφιλαυτία. Εἶναι θιγμένος ἐγωισμός, θιγμένη ὑπερηφάνεια. Αὐτός ὁ ἄνθρωποςχρησιμοποιεῖ τή δύναμη τοῦ Θεοῦ, τή δύναμη τῆς λύπης ὄχι φυσιολογικά, ἀλλά παράφύσιν, γιά τό κακό.Νά γιατί ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος λέει πολύ ὡραῖα: «Καιρός ἀθυμίας, οὐχὅταν πάσχωμεν κακῶς, ἀλλ’ ὅταν δρῶμεν κακῶς». Δηλαδή τότε πρέπει νά λυπηθεῖς,νά ἀθυμήσεις, ὄχι ὅταν πάσχεις κακό, δηλαδή ὅταν σοῦ κάνει κάποιος ἄλλος κακό,ἀλλά ὅταν ἐσύ κάνεις τό κακό. Τότε νά λυπηθεῖς καί νά ὁδηγηθεῖς στή μετάνοια.Ὅταν οἱ ἄλλοι σοῦ κάνουν κακό, μή λυπάσαι. Ἄν λυπηθεῖς τότε, σημαίνει ὅτι ἔχειςφιλαυτία, ἔχεις ἐγωισμό καί ἔχεις ἔλλειψη ἐμπιστοσύνης στήν ἀγάπη τοῦ Θεοῦ.Καί συνεχίζει ὁ Ἅγιος λέγοντας «ἐμεῖς ἀντιστρέψαμε τήν τάξη καί ἀλλάξαμε τούςκαιρούς καί ἐνῶ κάνουμε μύρια κακά, καθόλου δέ συμμαζευόμαστε, δέσυστελλόμαστε, δέ μετανοοῦμε. Κι ὅταν πάθουμε κάτι κακό ἀμέσως καταπέφτουμε.Ἀμέσως μᾶς πιάνει ἴλιγγος. Ἀμέσως σπεύδουμε ν’ ἀπαλλαχτοῦμε, νά γλιτώσουμε, νάἀποφύγουμε αὐτό πού μᾶς βρήκε». Νά γιατί ἡ λύπη εἶναι αἴσθημα φορτικό καί βαρύ.Ὅταν τή χρησιμοποιεῖ κανείς κακῶς, τότε βασανίζεται καί βασανίζει καί τούςἄλλους.Ὅταν ὁ ἄνθρωπος χρησιμοποιεῖ μέ κακό τρόπο τή λύπη, ἔχει μιά διπλή παθολογικήσυμπεριφορά. Προσέξτε, κάνει δύο λανθασμένες πράξεις. Ἀπό τή μιά, δέν θλίβεται,καθῶς ὄφειλε, γι’ αὐτά πού ἀξίζει νά θλιβεῖ, γιά τό ὅτι εἶναι σέ κατάσταση ἁμαρτίας,πτώσης καί ἀρρώστιας. Ἀπό τήν ἄλλη, λυπᾶται γιά πράγματα πού δέν ἀξίζει. Διπλόκακό. Σκορπίζει καί σπαταλάει αὐτή τή δύναμη πού τοῦ ἔχει δώσει ὁ Θεός, τῆςλύπης, σέ πράγματα πού δέν ἀξίζει καί δέν τή χρησιμοποεῖ γιά τό σκοπό πού πρέπεινά τή χρησιμοποιήσει. Δηλαδή στή μετάνοια.Εἶναι διαπιστωμένο πώς σήμερα οἱ ἄνθρωποι τό θεωροῦν ἀδυναμία νά κλαῖς. Δένεἶναι ἀδυναμία νά κλαῖς, εἶναι δύναμη. Τό θέμα ὅμως εἶναι:- Γιά ποιό λόγο κλαῖς; Κλαῖς ἐπειδή σέ πρόσβαλε ὁ ἄλλος μέ ἕνα λόγο; Σοῦ ἔθιξε τόνἐγωισμό; Σοῦ ἔθιξε τήν ὑπερηφάνεια;Ἔ, τότε ἁμαρτάνεις. Ὅταν ὅμως κλαῖς γιά τίς ἁμαρτίες σου, τότε ἁγιάζεσαι.Ἑπομένως δέν εἶναι ντροπή τό νά κλαῖς. Ντροπή εἶναι τό νά κλαῖς γιά λάθος λόγο.Νά κλαῖς ἀπό ἐγωισμό, ἀπό ὑπερηφάνεια, γιά πράγματα πού δέν ἀξίζει.Ἡ δύναμη τῆς θλίψης πού διαθέτει ὁ ἄνθρωπος ὄχι μόνο δέν τοῦ χρησιμεύεισύμφωνα μέ τό θέλημα τοῦ Θεοῦ γιά νά ἀποστασιοποιεῖται ἀπό τήν ἁμαρτία, ἀλλά107

ἀντίθετα χρησιμοποιεῖται ἄκαιρα, παράλογα καί ἀφρόνως. Ἀσύνετα δηλαδή σέ σχέσημέ τό φυσικό σκοπό της, πού ἐκδηλώνει τήν προσκόλλησή του στόν κόσμο. Μίαλύπη δηλαδή γιά τά αἰσθητά πράγματα, γιά αὐτά πού δέν ἀξίζει νά λυπηθεῖς,φανερώνει πώς ἔχεις μιά προσκόλληση σ’ αὐτόν τόν κόσμο καί τελικά αὐτή ἡ λύπησέ ὁδηγεῖ στήν ἁμαρτία. Στήν ὁλοκληρωμένη ἁμαρτία.Βλέπετε, γι’αὐτούς πού ἔχουνε κατάθλιψη, ἔλεγε ὁ μακαριστός π. Πορφύριος ὅτι ἡρίζα, ἡ αἰτία τῆς κατάθλιψης εἶναι ὁ ἐγωισμός. Αὐτοί πού ἔχουν αὐξημένο, πολύἐγωισμό βυθίζονται στήν κατάθλιψη καί σιγά-σιγά κατά κάποιον τρόπο, ὅπως τό λέειἁπλά ὁ λαός ‘βράζουν στό ζουμί τους’ καί στό τέλος σαπίζουν ἐκεῖ μέσα σ’ αὐτή τήνκατάσταση, ἄν δέν ἀποφασίσουν νά κάνουν μιά κίνηση μετανοίας, μιά κίνησηταπείνωσης. Γιατί αὐτό εἶναι ἡ μετάνοια, εἶναι νά ταπεινωθεῖς, νά πεῖς ὅτι ἐγώ φταίωκαί δέ φταίει κανένας. Ἐνῶ αὐτοί πού εἶναι ἐγωιστές, σοῦ λένε φταίει ὁ ἄλλος γιατίμέ πλήγωσε, γιατί μοῦ φέρθηκε ἄσχημα καί αὐτός εἶναι ὁ λόγος πού νιώθω ἔτσι.Πέρα ἀπ’ αὐτό πού ἡ ἴδια ἡ λέξη πιθανόν φανερώνει, ἡ λέξη ‘λύπη’, μέσα στήνἔννοια τῆς λύπης ὑπάρχουνε κι ἄλλες ἔννοιες. Ὑπάρχει ἡ ἔννοια τῆς ἀποθάρρυνσης,τῆς ἀθυμίας, τῆς ἀτονίας, τῆς ἀδυναμίας, τῆς ψυχικῆς ἐπιβάρυνσης, τοῦ πόνου, τῆςκατάπτωσης, τῆς στενάχωρης διάθεσης, τῆς καταπίεσης, τῆς κατάθλιψης, οἱ ὁποῖεςὅλες αὐτές οἱ καταστάσεις συχνότατα συνοδεύονται ἀπό ἔντονη ἀνυπομονησία καίἀπό ἀγωνία. Ὅλα αὐτά εἶναι παρεμφερή καί συνδέονται μέ τή λύπη.Ποιές εἶναι οἱ αἰτίες τῆς λύπης;Συνήθως ὑπάρχει μιά δυσλειτουργία, μιά παθολογική δράση στά δυό μέρη τῆςψυχῆς: στό θυμοειδές καί στό ἐπιθυμητικό. Σύμφωνα καί μέ τούς ἀρχαίους ἡ ψυχήμας ἔχει τρία μέρη. Ἔχει τό λογιστικό, τό νοῦ δηλαδή, ἔχει τό θυμοειδές, πούσυνδέεται μέ τά συναισθήματα καί τό ἐπιθυμητικό, μέ τίς ἐπιθυμίες.Συνδέεται ἑπομένως ἡ λύπη μέ τήν ἐπιθυμία ἤ καί μέ τήν ὀργή. Μέ ἄλλα λόγια,συνδέεται μέ τό ἐπιθυμητικό καί τό θυμοειδές (τήν ὀργή). Ἀναφέρει κάποιοςἐκκλησιαστικός συγγραφέας ὅτι ἡ λύπη ἄλλοτε συμβαίνει ἐπειδή ὁ ἄνθρωποςστερεῖται κάποιες ἐπιθυμίες του, δέν ἐκπληρώνονται κάποιες ἐπιθυμίες του καίἄλλοτε ἀκολουθεῖ τήν ὀργή, παρέπεται, εἶναι δίπλα δίπλα μέ τήν ὀργή. Γι’ αὐτό,συμβαίνει ἕνας πού ὀργίζεται νά κλαίει κιόλας. Θυμώνει κι ἀπό τόν πολύ θυμόπέφτει καί σέ αὐτή τή θλίψη, τή λύπη. Ἐπίσης μπορεῖ νά γεννιέται ἀπό ἄμεσηδαιμονική ἐνέργεια, μιά τρίτη αἰτία τῆς λύπης καί ἀκόμα χωρίς κάποιο κίνητρο,χωρίς κάποια προφανή αἰτία. Μιά λύπη γιά τήν ὁποία δέ γνωρίζεις τόν λόγοἐμφάνισης.Ἄς τά δοῦμε λίγο πιό ἀναλυτικά.Ἡ πρώτη αἰτία καί ἡ συχνότερη εἶναι ἡ ματαίωση μιάς ἤ περισσοτέρων ἐπιθυμιῶν.Δέν γίνεται τό θέλημά μου καί στενοχωριέμαι. Γι’ αὐτό ἔλεγε ἕνας ἅγιος: «θέλεις νάμη στενοχωριέσαι; Νά πάψεις νά θέλεις». Θά γλιτώσεις ἀπό ὅλες τίς στενοχώριες.«Δέν θέλω τίποτα». Ὁπότε δέν ἔχεις λόγο νά στενοχωρηθεῖς γιά κάτι. Γιατί; Γιατί ὅτισοῦ συμβαίνει τό θέλεις καί λές ἀφοῦ τό στέλνει ὁ Θεός, τό θέλω. Ἄραγε σοῦ108

γίνονται ὅλα, ὅπως τά θέλεις.«Ἡ λύπη συνίσταται», λέει πάλι ἕνας ἐκκλησιαστικός συγγραφέας, δηλαδήδημιουργεῖται «ὅταν ὑπάρξει ἀποτυχία μιάς σαρκικῆς ὀρέξεως», μιάς σαρκικῆςἐπιθυμίας. Τό ‘σαρκικῆς’ τώρα νά τό ἐννοήσετε μέ γενικότερη ἔννοια, δηλαδή μιάςγήινης, μιάς ὑλικής ὄρεξης. Ὄρεξη θά πεῖ ἔντονη ἐπιθυμία. Ὅταν δημιουργήσει ὁἄνθρωπος μιά τέτοια ἔντονη ἐπιθυμία μέσα του καί ἀποτύχει, ἀκολουθεῖ ἡ λύπη.Ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Κασσιανός σημιώνει ἐπιπλέον ὅτι «ἡ λύπη ὁρισμένες φορέςπροέρχεται ἀπό τή διαπίστωση τῆς διάψευσης μιάς ἐλπίδας πού εἴχαμε». Εἴχα ἐλπίσεισέ κάποιον, σέ κάτι ὅτι θά γίνει, δέ γίνεται καί πέφτω σέ λύπη. Ἀκόμα ὅτι «μιά ἀπ’τίς κύριες ἐκφάνσεις της ἀκολουθεῖ κάποια ματαιωθεῖσα ἐπιθυμία». Εἶχα μιάἐπιθυμία πού ματαιώθηκε καί μέ ἀφορμή αὐτό, πέφτω σέ λύπη. «Στό μέτρο πού σέκάθε πάθος συνέζευξται ὄρεξις». Κάθε πάθος δηλαδή εἶναι συνδεδεμένο μέ τήνἐπιθυμία καί κατ’ ἀναλογία εἶναι συνδεδεμένο καί παράγει λύπη. Κάθε ἐπιθυμίαδηλαδή, κάθε πάθος συνδέεται μέ ἐπιθυμία.- Τί σημαίνει πάθος;Μιά ἔντονη ἐπιθυμία γιά κάτι.Ἔχει κάποιος τό πάθος τοῦ φαγητοῦ. Ἔχει μιά ἔντονη ἐπιθυμία γιά φαγητό. Πολλέςφορές ὁρμάει ἀσυγκράτητα. Λοιπόν, ὅταν τοῦ ματαιώσεις αὐτή τήν ὁρμή, τήνἐπιθυμία, γιά κάποιο λόγο, δέ βρεῖ φαγητό – γιά παράδειγμα – γεμίζει μέ λύπη.Κάθε πάθος παράγει λύπη. Προσέξτε το αὐτό!Γι’ αὐτό ὁ ἄνθρωπος πού εἶναι ἀμετανόητος εἶναι καί κατσούφης. Εἶναι λυπημένος.Παρατηρῆστε κάποιον καί θά τό διαπιστώσετε. Μπορεῖ νά γελάει ἀκόμη καί μέ τάπιό ἀσήμαντα γιατί δέ θέλει νά φανερώσει τήν ἀληθινή κατάστασή του γιά νά μή τόνοἰκτήρουν οἱ ἄλλοι. Ἀπό κενοδοξία δηλαδή φοράει μιά μάσκα τοῦ εὐτυχισμένου,ἀλλά ὅταν τόν δεῖς τό βράδυ στό σπίτι του, στό δωμάτιό του μόνο του, θά δεῖς πόσημαυρίλα ἔχει ἡ ψυχή του. Διότι ἔχει ἀνεκπλήρωτες ἐπιθυμίες. Ἀντίθετα ὁ ἄνθρωποςτοῦ Θεοῦ εἶναι χαρούμενος γιατί ἀκριβῶς ἔχει ἐλευθερωθεῖ ἀπ’ τά πάθη, τά ὁποῖαπαράγουν λύπη καί ἔχει συνδεθεῖ μέ τήν ἀπάθεια, πού εἶναι ἡ πηγή τῆς χαράς γιατίτραβάει τόν Θεό.Καί πάλι «ὁ ἀγαπῶν τόν κόσμο, λυπηθήσεται πολλά» μᾶς λένε οἱ Πατέρες.- Ἀγαπάς τόν κόσμο;- Θα ἔχεις πολλές λύπες.Εἶναι κρίμα πού οἱ σύγχρονοι «χριστιανοί» ἐνίοτε σοῦ λένε:- Ὄχι νά τά βροῦμε μέ τόν κόσμο. Νά πηγαίνουμε στήν Ἐκκλησία, ἀλλά νά εἴμαστεκαί μέ τόν κόσμο, μέ τό κοσμικό πνεῦμα γιατί δέν εἴμαστε καλόγεροι.«Καί εἶναι αὐτό πού ἔχει ἀνατρέψει τά πάντα», λέει ὁ ἱερός Χρυσόστομος, ἡἀντίληψη ὅτι ἐμεῖς στόν κόσμο δικαιούμαστε νά ἔχουμε καί λίγες ἁμαρτίες. Ἐνῶ οἱκαλόγεροι πρέπει να ἔχουνε πλήρη ἀκρίβεια στήν τήρηση τοῦ νόμου τοῦ Θεοῦ.109

- Ὄχι, ὅλοι πρέπει νά ἔχουμε ἀκρίβεια στήν τήρηση ὅλων τῶν ἐντολῶν.Στό μέτρο πού συνδέεσαι καί ἀγαπᾶς τόν κόσμο καί τά κοσμικά, θά ἔχεις λύπες, θάἔχεις θλίψεις. Καθῶς ἡ ἡδονή συνδέεται μέ τήν ἐπιθυμία -τό λένε οἱ Πατέρες αὐτόὅτι κάθε ἐπιθυμία δημιουργεῖ μιά ἡδονή μέσα στόν ἄνθρωπο, ὅταν ἐπιθυμήσεις κάτικαί ἀρχίσεις νά τό φτιάχνεις κιόλας μέ τή φαντασία σου, νιώθεις μιά εὐχαρίστησημέσα σου- αὐτή ἡ ἡδονή ὀδηγεῖ σίγουρα στή λύπη.«Λύπη ἐστι στέρησις ἡδονῆς ἢ παρούσης ἢ προσδοκωμένης»Αὐτό τόν ὁρισμό τόν δίνει καί ὁ Ἅγιος Μάξιμος καί ὁ Ἅγιος Θαλάσσιος. Αὐτή εἶναιἡ λύπη. Εἶναι ἡ στέρηση μιάς ἡδονῆς, πού εἴτε εἶναι παρούσα καί γιά κάποιο λόγομᾶς τή στεροῦνε, μᾶς τήν παίρνουνε, ἤ τήν προσδοκοῦμε, τήν περιμένουμε καί δέμᾶς ἔρχεται. Εἴμαστε σέ μία διαρκή λύπη. «Ἡ ἡδονή» ὅπως λέει ὁ Ἅγιος Μάξιμος,«ἀναπόφευκτα ἀκολουθεῖται ἀπό τήν ὀδύνη». Εἶναι πνευματικός νόμος αὐτός. Κάθεἡδονή ἔχει σάν ἀκόλουθο τήν ὀδύνη, τόν πόνο δηλαδή, «ἡ ὁποία συχνότατα εἶναιψυχικῆς ὑφῆς καί ὄχι φυσικῆς». Δηλαδή δέν ἔρχεται ἀπό τό σῶμα, δέν εἶναι ἀπό τήνὕλη, εἶναι μέσα ἀπό τήν ψυχή. Κάθε ἡδονή πού δημιουργεῖται μέσα στήν ψυχή μετάἀκολουθεῖται ἀπό μιά ὀδύνη πάλι μέσα στήν ψυχή. Γι’ αὐτό, λέει ὁ Ἅγιος Μάξιμος,ὅτι «ἡ λύπη εἶναι τέλος τῆς κατ’ αἴσθησιν ἡδονῆς». Τῆς ἡδονῆς πού ἔρχεται μέσαἀπό τίς αἰσθήσεις.Γιά τό λόγο αὐτό οἱ Πατέρες μᾶς λένε νά ἔχουμε ἐγκράτεια. Δηλαδή νά μειώνουμετίς ἡδονές πού ἔρχονται μέσα ἀπό τίς αἰσθήσεις, γιά νά γλιτώνουμε ἀπό τίς ὀδύνες.Τίς ἀντίστοιχες ὀδύνες. Ἀπό τήν ἄλλη μᾶς παροτρύνουν νά προκαλοῦμε ἑκούσιεςὀδύνες, ὅπως νά νηστεύουμε, νά ἀγρυπνοῦμε -ὅσο μποροῦμε-, νά χαμεκοιτοῦμε κλπ.,ἔτσι ὥστε μέ αὐτό τό ἀντίδοτο – τήν ὀδύνη νά ἐξουδετερώσουμε τήν αἰσθησιακήἡδονή πού πέρασε μέσα μας καί μᾶς δηλητηριάζει. Στό μέτρο πού δέν ἐπιδιώκουμεκάτι τέτοιο, τό ἐπιτρέπει ὁ Θεός γιά νά μᾶς βοηθήσει. Ἔτσι μᾶς στέλνει μιάἀρρώστια ἤ μᾶς στέλνει ἕνα πόνο, μέ σκοπό ὁ ἄνθρωπος νά θεραπευτεῖ.Καθ’ ὅσον ἡ λύπη εἶναι τό ἀποτέλεσμα τῆς ματαίωσης μιάς σαρκικῆς ἐπιθυμίας -μέτήν εὐρύτερη ἔννοια ἡ λέξη ‘σαρκική’- ἀποκαλύπτει μιά προσκόλληση τοῦ ἀτόμουσ’ αὐτόν τόν κόσμο. Καί λένε πάλι οἱ Πατέρες, ὅτι εἶναι ἀδύνατο νά διώξεις τόνἐχθρό, ὅταν ἔχεις προσκόλληση σέ κάτι ἀπό τά ἐπίγεια πράγματα.- Ἔχεις προσκόλληση στά χρήματα;- Δέν μπορεῖς νά φτάσεις στήν ἀπάθεια.Θά ἔχεις μόνιμα μία πηγή λύπης μέσα σου γιατί θά σκέφτεσαι «τί θά γίνουν τάχρήματα μου; Ἅμα γίνει κρίση, ὅπως ἔγινε, καί πόσο θά κρατήσει ἡ κρίση; Καί πότεθά τελειώσει;» Ζεῖς μία μόνιμη ἀγωνία.Καί πάλι λέει ὁ Ἅγιος Δωρόθεος, ὅτι «αὐτός πού δέν θά καταφρονήσει κάθε ὑλικόπράγμα, κάθε ὕλη, δέν μπορεῖ ν’ ἀπαλλαγεῖ ἀπό τή λύπη».Βλέπετε; Δέν μπορεῖς ν’ ἀπαλλαγεῖς ἄν δέν καταφρονήσεις τόν ὑλικό κόσμο!Δέν εἶναι ἀπαραίτητο νά γίνουμε μοναχοί, ἀλλά νά ἐλευθερωθεῖ ἡ ψυχή μας ἀπό τήν110

προσκόλληση στά ὑλικά πράγματα καί νά τά ἔχεις σά νά μήν τά ἔχεις. Κάποιαπράγματα χρειάζεται νά τά ἔχεις. Ἀλλά νά νιώθεις τό ἴδιο καί σέ περίπτωση πού τάχάσεις. Ὅπως τό ἔλεγε πολύ ὄμορφα ὁ Ἅγιος Κοσμᾶς «καί νά σᾶς τά πάρουν ὅλα, μήσᾶς νοιάζει». Μπορεῖ αὐτό νά γίνει κι ἐδῶ καί νά μᾶς τά πάρουν ὅλα. Δέ μᾶς νοιάζει.«Τήν ψυχή καί τό Χριστό νά μή σᾶς πάρουνε». Αὐτά λέει δέ μποροῦνε νά σᾶς τάπάρουνε, ἐκτός ἄν τά δώσετε μόνοι σας. Φοβᾶμαι ὅτι σήμερα αὐτά τά δίνουμε μόνοιμας ἐμεῖς οἱ μοντέρνοι Ἕλληνες..Ὁ Ἅγιος Ἰωάννης τῆς Κλίμακος παρατηρεῖ: «Ὅποιος μίσησε τόν κόσμο, αὐτόςδιέφυγε ἀπό τή λύπη κι ὅποιος ἔχει προσπάθεια, δηλαδή προσκόλληση σέ κάποιο ἀπ’αὐτά πού βλέπουν τά μάτια, ἀκόμα δέν ἔχει γλιτώσει ἀπ’ τή λύπη». Σέ ὁτιδήποτε,ἀκόμη καί σέ μιά καρφίτσα νά ἔχεις προσκόλληση, θά ἔχεις λύπη.«Γιατί πῶς δέ θά λυπηθεῖ ὅταν στερηθεῖ αὐτό πού ἀγαπάει;» λέει ὁ Ἅγιος Ἰωάννηςπολύ ἁπλά καί πολύ σοφά. Γι’ αὐτό δέν πρέπει νά κολλάει ἡ καρδιά μας πουθενά καίσέ τίποτα. Ἐπίσης λέει: «Ἐάν κάποιος νομίζει ὅτι ἔχει ἀποκολληθεῖ ἀπό τήνπροσπάθεια», ὅτι πλέον εἶναι ἐλεύθερος καί δέν ἔχει κολλήσει ἡ καρδιά του πουθενά,«καί δεῖ μετά ὅτι στενοχωριέται ἡ καρδιά του ὅταν τό στερηθεῖ», αὐτό τόσυγκεκριμένο, «αὐτός ἔχει τελείως ἐξαπατηθεῖ». Κοροϊδεύει τόν ἑαυτό του δηλαδή.Λέει ὅτι εἶναι ἐλεύθερος καί ὅταν χάσει αὐτό, ἀπό τό ὁποῖο νομίζει ὅτι εἶναιἐλεύθερος, τότε στενοχωριέται. Ἡ στενοχώρια ἀποδεικνύει ὅτι δέν εἶναι ἐλεύθερος,ὅτι ἔχει προσκόλληση. Μέ αὐτό τόν τρόπο μποροῦμε κι ἐμεῖς νά δοκιμάσουμε τόνἑαυτό μας.Εἴμαστε ἐλεύθεροι ἀπ’ ὅλα αὐτά; Ἀπό τό αὐτοκίνητό σου, ξέρω ’γῶ, ἀπό τάχρήματα, ἀπό ὁτιδήποτε. Πῶς θά τό καταλάβεις; Ἄν κάποιος στό κλέψει ἤ στόγρατσουνίσει τί θά κάνεις; Θά στενοχωρηθεῖς ἤ δέ θά στενοχωρηθεῖς;Ἐμεῖς τό θεωροῦμε φυσιολογικό νά στενοχωρηθοῦμε, ἔτσι;Δέν εἶναι φυσιολογικό. Εἶναι ἀφύσικο γιατί σημαίνει ὅτι ἔχεις μιά προσκόλληση σ’αὐτό τόν κόσμο, πού σημαίνει ὅτι ἡ ψυχή σου εἶναι δεμένη μέ αὐτά, πού σημαίνει ὅτιἔχεις ἕνα βάρος κι αὐτό τό βάρος δέ σ’ ἀφήνει νά πετάξεις. Ὅμως αὐτό τό βάρος δέθά σ’ ἀφήσει νά πετάξεις καί τήν ὥρα τοῦ θανάτου σου. Τότε πού θά πρέπει νάπετάξεις, νά πᾶς στόν οὐρανό ἐλαφρός. Εἴδατε πού τό λέμε; Ἔχω ἕνα βάρος στήνψυχή μου. Γι’ αὐτό πᾶμε καί ἐξομολογούμαστε γιατί πρέπει νά φροντίζουμε νά εἶναιἐλαφριά ἡ ψυχή μας ἀπό τώρα. Μήν περιμένουμε τήν τελευταία ὥρα νάἐξομολογηθοῦμε.Συχνά μποροῦμε νά ἐντοπίσουμε τή λύπη στήν ἀπώλεια ἑνός αἰσθητοῦ ἀγαθοῦ ἤστήν ὁποιαδήποτε ζημιά πού θά πάθαινε κάποιο σχέδιό μας.Δεύτερον, ἡ ἐμπαθής προσκόλληση τοῦ ἀνθρώπου στή γήινη ζωή του καί ὅ,τιδέχεται σέ αὐτή προκειμένου νά ἱκανοποιήσει τά πάθη του εἶναι δυνατό νάπροκαλέσει τή δημιουργία λύπης. Αὐτό μπορεῖ νά συμβεῖ καί μέσα ἀπό τή δοκιμασίατῆς σκέψης γιά ὁτιδήποτε μπορεῖ νά θέσει τή ζωή του σέ κίνδυνο. Δηλαδή τή νόσο,τά κακά πού βρίσκεται ἐκτεθειμένος, τόν θάνατο. Μόνο μέ τή σκέψη, δηλαδή, ὅτι111

μπορεῖς ν’ ἀρρωστήσεις, ὅτι μπορεῖς νά πεθάνεις ἤ μπορεῖ νά ὑποφέρεις γιά κάτι, σέπιάνει λύπη.Ἄλλη αἰτία λύπης, πού συνδέεται μέ τίς ἐπιθυμίες, εἶναι ὁ φθόνος ἤ ἡ ἔντονηἐπιθυμία γιά κάποιο ἀγαθό, ὑλικό, ἤ καί ἠθικό, πού ἔχει κάποιος ἄλλος. Καί αὐτόμπορεῖ νά ξεσηκώσει τή λύπη.Πόσο πραγματικά ὑποφέρουμε ἀπ’ αὐτό τό πράγμα! Φθονοῦμε ὁ ἕνας τόν ἄλλον καίγεμίζει ἡ ψυχή μας ἀπό κατήφεια.Ἐπίσης, μπορεῖ ἐξίσου, ἡ λύπη νά ἔχει αἰτία τήν ἀπογοήτευση ἤ τή διάψευση τῆςἀναζήτησης τιμῶν καί δόξας. Ἐλπίζει ὁ ἄνθρωπος ὅτι κάποτε θά καταφέρει νάδοξαστεῖ. Ἐπιτέλους ν’ ἀναγνωριστεῖ ἡ ἀξία του. Ἐπιτέλους νά τόν ἀναγνωρίσουν,νά τόν παραδεχτοῦν οἱ ἄλλοι. Κι ἄν ὄχι ὅλος ὁ κόσμος, τουλάχιστον ἡ οἰκογένειάτου. Τουλάχιστον ὁ σύζυγός του. Ὁπότε, ὅσο δέ γίνεται αὐτό, γεμίζει μέ λύπη. Αὐτήἡ λύπη βέβαια συνδέεται μέ τό μεγάλο πάθος πού λέγεται κενοδοξία.Βλέπετε πόσα αἴτια μέσα σέ αὐτό τό μεγάλο κεφάλαιο πού λέγεται ‘ἀνεκπλήρωτεςἐπιθυμίες’; Ὅλα αὐτά συνδέονται μέ τή λύπη.Ἄς σημειώσουμε ἀκόμα ὅτι ἡ λύπη ἴσως δέν προκαλεῖται ἀπό τή ματαίωση κάποιαςἰδιαίτερης ἐπιθυμίας, πού ἀναφέρεται σέ κάποιο ἀντικείμενο σαφῶς καθορισμένο.Μπορεῖ νά συνδέεται μέ γενική ἔλλειψη ἱκανοποίησης. Εἶμαι ἀνικανοποίητος. Εἶμαικενός. Ἔχω ἕνα αἴσθημα ὁλικής ματαίωσης. Εἶμαι σέ ὅλα χάλια. Ὅλα εἶναιἀκυρωμένα. Ὅλα εἶναι ματαιωμένα. Τίποτα δέν πάει καλά. Σέ τίποτα δέν ἔχωπετύχει. Αὐτό τό αἴσθημα τῆς ὁλικής ματαίωσης ἀναφέρεται στήν ὕπαρξη συνολικά.Ἀποκαλύπτει ὅτι οἱ βαθιές καί θεμελιώδεις ἐπιθυμίες τοῦ προσώπου, δέν ἔχουνἐκπληρωθεῖ. Ὁ ἄνθρωπος δηλαδή δέν ἔχει βρεῖ τόν ἑαυτό του. Αὐτό βέβαιακαταλήγει στή λύπη. Εἶναι τό ὑπαρξιακό κενό, ὅπου ὁ ἄνθρωπος νιώθει ἄδειος.Φυσικά θά νιώθει ἄδειος, ὅσο λείπει ὁ Θεός. Διότι ἡ ψυχή πού ἔχει ἕνα ἄπειρο βάθοςκαί ἕνα πνευματικό ὑπόστρωμα, δέ γεμίζει παρά μόνο μέ το Θεό.Βλέπετε, πόσο ἀνόητα φερόμαστε καί νομίζουμε ὅτι μέ τά πολλά χρήματα -τά ὁποῖασυνήθως ἔρχονται καί μέ ἄνομο τρόπο, μέσα ἀπό κλοπές κλπ- θά γεμίσουμε τήνψυχή μας. Ἀφοῦ πλέον θά κάνεις τή μεγάλη ζωή καί θά τά ἔχεις ὅλα! Τή λύπη ὅμωςδέ θά τή διώξεις!Αὐτή εἶναι ἡ πρώτη αἰτία τῆς λύπης, οἱ ἀνεκπλήρωτες ἐπιθυμίες.Ἄς ἐξετάσουμε τή δεύτερη αἰτία, ἡ ὁποία εἶναι ἡ ὀργή. «Ἡ λύπη» λέει ἕναςἐκκλησιαστικός συγγραφέας «συνίσταται ἀπό λογισμῶν ὀργῆς». Ἀπό λογισμούςὀργῆς. Καί ἐξηγεῖ : «ἀμύνης γὰρ ὄρεξις ἐστιν ὁ θυμός».- Τί εἶναι ὁ θυμός;Εἶναι μιά ἔντονη ἐπιθυμία γιά ἄμυνα, νά ὑπερασπιστεῖς τόν ἑαυτό σου. Ἔχεις μιάἔντονη ἐπιθυμία νά ὑπερασπιστεῖς τόν ἑαυτό σου γιατί νομίζεις ὅτι θίγεσαι, ὅτιἀδικήσαι, ὅτι σέ ποδοπατᾶνε καί θυμώνεις. «Ἀποτυχία δέ ἀμύνης, ἐγεννήσεταιλύπη».112

Βλέπετε πῶς οἱ Πατέρες μέ δυό λέξεις μᾶς τά λένε ὅλα; Πᾶς ν’ ἀμυνθεῖς, νάὑπερασπιστεῖς τόν ἑαυτό σου, ἀποτυγχάνεις καί ἀμέσως πέφτεις κάτω. Γεμίζεις μέλύπη. Ἀποτυχία ἀμύνης. Ἀπέτυχες δηλαδή νά βρεῖς τό δίκιο σου, νά δικαιωθεῖς.Ἐπιτέλους νά δείξεις στόν ἄλλον τί ἀξίζεις ἤ καί νά ἐκδικηθεῖς. Στό ἴδιο πνεῦμα, λέειὁ Ἅγιος Μάξιμος πάλι «ἡ λύπη τή μνησικακία συνέζευκται». Εἶναι συνδεδεμένη μέτή μνησικακία.- Τί εἶναι ἡ μνησικακία;Εἶναι τό νά θυμάσαι, νά μνημονεύεις, νά ἔχεις τή μνήμη τοῦ κακοῦ. Νά θυμάσαι τόκακό πού σοῦ ἔχουν κάνει. Αὐτή εἶναι ἡ μνησικακία. Τό ἔχουμε ξαναπεῖ, σέπερίπτωση πού ὁ σύζυγος θυμώσει στή σύζυγο, ἀρχίζει ἡ σύζυγος καί θυμᾶται ἀπ’τήν πρώτη μέρα τῆς γνωριμίας τοῦ γάμου, πρίν σαράντα χρόνια τί τῆς ἔχει κάνει.Αὐτή εἶναι μνησικακία. Σάν βίντεο περνάνε ὅλα ἀπό μπροστά της. Δέν πρέπειὡστόσο νά ἐπιτρέψει νά περάσουνε, νά τά ξαναναπλάσει. Γιατί ἔτσι ξαναξύνει τήνπληγή. Τό εἶπα γιά τή σύζυγο, ἀλλά καί ὁ σύζυγος βέβαια μπορεῖ πάθει τό ἴδιο.Ἀμέσως μετά βέβαια ἔρχεται ἡ λύπη συνεζευγμένη μέ τήν μνησικακία.«Ὅταν λοιπόν ὁ νοῦς», συνεχίζει ὁ Ἅγιος Μάξιμος, «ἐνοπτρίζεται», δηλαδή βλέπεισάν σέ καθρέφτη, «τό πρόσωπο τοῦ ἀδελφοῦ μετά λύπης» βλέπει μέσα στήν ὀθόνη-θά λέγαμε- τοῦ νοῦ τό πρόσωπο τοῦ ἀδελφοῦ μέ λύπη, «δῆλον ὅτι μνησικακία ἔχειπρός αὐτόν». Εἶναι φανερό ὅτι ἔχει μέσα του μνησικακία.- Πῶς βλέπεις τό πρόσωπο τοῦ ἀδελφοῦ σου μέσα στήν ὀθόνη τοῦ νοῦ σου; Τόβλέπεις μέ χαρά ἤ μέ λύπη;Εἶναι φανερό ὅτι ἄν κανείς παρακολουθεῖ τόν ἑαυτό του μπορεῖ νά διαγνώσει ἀπό τίπάσχει. Τί ἀρρώστιες ἔχει. Ὅταν φαντάζεσαι, δημιουργεῖς, ἔχεις μέσα σου τήν εἰκόνατοῦ ἀδελφοῦ σου, στό νοῦ σου δηλαδή, πῶς τόν βλέπεις, μέ τί διάθεση; Μέ λύπη ἤ μέχαρά; Ἄν τό βλέπεις μέ λύπη, σημαίνει ὅτι ἔχεις μνησικακία, δηλαδή ἔχειςσυσσωρευμένο θυμό, συσσωρευμένη ὀργή.Ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Κασσιανός ἐπιβεβαιώνει πάλι, χωρίς νά παρέχει διευκρινήσειςὅτι «ὁρισμένες φορές ἡ λύπη προέρχεται ἀπό τήν ὀργή ἤ τήν ἀγανάκτησή μας».Ἡ λύπη ἴσως συνδέεται καί μέ ἄλλα αἰσθήματα. Εἴπαμε ὅτι συνδέεται μέ τήμνησικακία. Ἐκεῖ καταλήγει συχνά ἰδιαίτερα τό αἴσθημα τῆς ὑπερβολικῆς ἤδυσανάλογης πρός τό ἐρέθισμα ὀργῆς. Δηλαδή ὅταν κανείς ὀργιστεῖ πάρα πολύ καίτό κλείσει μέσα του, ὅπως λέμε, δημιουργεῖ αὐτή τή φωλιά τοῦ κακοῦ μέσα του, πούλέγεται μνησικακία. Καί θά πεῖ κανείς:- Πῶς θεραπεύεται αὐτή ἡ κατάσταση; Πῶς ἡ ὀργή δέ θά γίνει μνησικακία;Θά πρέπει ἄμεσα νά δράσει ὁ ἄνθρωπος θεραπευτικά καί τό πρῶτο θεραπευτικό εἶναινά μή μιλήσει τήν ὥρα πού ὀργίστηκε, πού θύμωσε. Ἐάν μίλησε, νά ζητήσεισυγγνώμη. Νά ζητήσει ἀμέσως συγγνώμη, ὥστε νά μή γίνει αὐτή ἡ κατάστασημνησικακία. Νά μήν ἀποταμιευτεῖ μέσα στήν καρδιά. Νά ζητήσει ἀμέσως συγγνώμη,νά ταπεινωθεῖ, μέ ἀποτέλεσμα νά φύγει τό πονηρό πνεῦμα. Γιατί περί πονηροῦπνεύματος πρόκειται. Ὁ θυμός, ἡ ὀργή καί ἡ μνησικακία εἶναι πονηρά πνεύματα καί113

τό πονηρό πνεῦμα δέ φεύγει οὔτε μέ τίς φωνές, οὔτε μέ τό νά ζοριστοῦμε, οὔτε μέ τόνά προσπαθήσουμε νά ξεχάσουμε.Ἄν δέν προσευχηθοῦμε, δέ γίνεται τίποτα. Θά πρέπει νά ταπεινωθεῖς, νά ζητήσειςσυγγνώμη καί μετά ἀμέσως νά προσευχηθεῖς. Νά ζητήσεις συγχώρηση ἀπό τό Θεό.Πολλές φορές λέω στούς ἀνθρώπους πού ἔρχονται νά ἐξομολογηθοῦνε:- Νά πεῖς τρεῖς φορές τό ‘Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ ἐλέησέ με’ μέ τήν καρδιά σου ὅμως.Καί θά πεῖς: Φτάνει;Φτάνει. Ἄν τό πεῖς τρεῖς φορές μέ τήν καρδιά σου, ὁ δαίμονας δέν ἀντέχει. Τόσηεἶναι ἡ δύναμή του, τρεῖς φορές δέν ἀντέχει ν’ ἀκουστεῖ τό ‘Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ’,σηκώνεται καί φεύγει. Ἔτσι γλιτώνεις ἀπό τή μνησικακία. Ἄν δέν προσέξεις, ἡ ὀργήθά μετατραπεῖ σέ μνησικακία. Τήν ἴδια κατάληξη ἔχει καί ὁποιαδήποτε ἄλληἀνεκδήλωτη ὀργή. Μερικοί ξεσπᾶνε. Σοῦ λέει:- Ἐγώ μόλις θυμώσω τό λέω ἀμέσως.- Κι αὐτό δέν εἶναι σωστό.- Γιατί;- Μπορεῖ μέν πρός στιγμή ν’ ἀνακουφίζεσαι, ἀλλά πάλι δέ γλιτώνεις ἀπ’ τήμνησικακία, ἰδίως ὅταν εἶναι ἔντονος ὁ θυμός καί ἡ ὀργή.Ἡ λύπη ἀκόμα μπορεῖ νά παραχθεῖ καί ἀπό τήν προσβολή τῆς ἰδεατῆς εἰκόνας πούἔχει τό ὑποκείμενο γιά τόν ἑαυτό του.- Τί σημαίνει αὐτό;Ὁ καθένας μας ἔχει δημιουργήσει μέσα του μιά ἰδέα γιά τό ποιός εἶναι. Μιά ἰδεούλα,ἄν θέλετε. Ὅτι ἐπιτέλους εἶμαι καί ’γῶ κάτι. Ἔστω κάτι λίγο.. Εἶμαι ὅμως κάτι.Ὅταν κανείς τοῦ προσβάλει αὐτή τήν ἰδέα, λυπᾶται. Γι’ αὐτό, λένε οἱ Πατέρες,πρέπει νά ξεριζώσεις κάθε ἰδέα. Κάθε ἰδεούλα ὅτι εἶσαι ἔστω καί κάτι. Δέν εἶσαιτίποτα. Μόνο τότε θά ἀποφύγεις τή λύπη.«Ἀδικούμενοι -ὅταν μᾶς ἀδικοῦνε ἤ νομίζουμε ὅτι μᾶς ἀδικοῦνε, ἔχουμε ὑποψία ὅτιμᾶς ἀδικοῦνε- θυμώνουμε», λέει ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Δαμασκηνός. Γίνεται τότεμεικτό τό πάθος, ἀπό ἐπιθυμία καί θυμό καί μᾶς ὁδηγεῖ στή λύπη.Σέ ὅλες σχεδόν τίς περιπτώσεις τό ἄτομο ἐμφανίζει προσκόλληση στόν ἑαυτό του,ἐνῶ τό πάθος του συνδέεται μέ τή ματαιότητα καί τήν ὑπερηφάνεια, ὅπως ἄλλωστεκαί ἡ ὀργή πού τό ἀκολουθεῖ.- Βλέπεις ἄνθρωπο ὀργίλο;Νά ξέρεις ὅτι ἔχει ὑπερηφάνεια. Ἔχει ἐγωισμό.- Ἔχω τά νεῦρα μου λέει, εἶμαι νευρικός.Καί τό θεωρεῖ φυσιολογικό. Δέν εἶναι καθόλου φυσιολογικό. Εἶσαι ἐγωιστής.- Ἄ, λέει μπορεῖ νά ’μαι καί λίγο ἐγωιστής.114

Ἐκδηλώνει ἀντίδραση τοῦ ματαιωμένου ‘ἐγώ’ στά πλαίσια τῆς ἐπιθυμίαςαὐτοεπιβεβαίωσής του. Αὐτό εἶναι ὀργή. Ἐπειδή ματαιώνεται αὐτή ἡ ἰδέα πού ἔχειγιά τόν ἑαυτό του, ἐνῶ προσπαθεῖ νά τήν ἐπιβεβαιώνει κάθε στιγμή μετά πέφτει στήνὀργή καί στό ἐπακόλουθο πού εἶναι ἡ λύπη.Εἶναι διαπιστωμένο, ὅτι ὁ ἄνθρωπος πού δέν ἔχει σχέση μέ τό Χριστό, πάσχει γιάστηρίγματα. Κάθε στιγμή πάσχει γιά νά ἐπιβεβαιώσει αὐτή τήν ἰδεατή εἰκόνα πούἔχει γιά τόν ἑαυτό του. Ἔτσι θέλει κάποιον δίπλα του συνέχεια νά τοῦ λέει «ναί εἶσαικαλός, μπράβο σου». Μία τελείως ἀρρωστημένη κατάσταση.Ἐπιπλέον καί αὐτή ἡ ἐπιθυμία πού ἔχουμε νά μᾶς ἀγαπᾶνε εἶναι ἀρρωστημένη. Εἶναιἕνας κρυμμένος ἐγωισμός. Θέλουμε κάποιον δίπλα μας συνέχεια νά μᾶς λέει ὅτι: ‘ναίεἶσαι καλή, ναί σ’ ἀγαπῶ, εἶσαι ὁ τέλειος, ἡ τέλεια’. Ἐνῶ ἄν εἴχαμε ζωντανή σχέσημέ τό Χριστό, δέ θά ζητούσαμε καθόλου τέτοια πράγματα. Οὔτε θά πάσχαμε νάαὐτοεπιβεβαιωθοῦμε κάθε στιγμή ἀπό τά καλά λόγια τῶν ἄλλων καί ἑπομένως δέ θάεἴχαμε καί αὐτές τίς πτώσεις πού ἔχουμε στή λύπη καί στήν κατάθλιψη.Ὡστόσο ὁρισμένες φορές ἡ λύπη ἐμφανίζεται ἀναιτιολόγητα.Λέει ὃ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Κασσιανός «συμβαίνει νά μᾶς πλημμυρίζει ξαφνικά καίἀναίτια, ἀγωνία, ὁπότε νιώθουμε γεμάτοι ἀπό λύπη, πού δέν ἔχει κανένα λόγο καίκανένα κίνητρο. Καμιά προφανή αἰτία». Σέ ἄλλο σημεῖο πάλι ὁ ἴδιος Ἅγιοςδιευκρινίζει ὅτι ἁπλῶς «ὑπάρχουνε δύο εἴδη λύπης».Ἡ πρώτη περιλαμβάνει ὅλες τίς μορφές πού μελετήσαμε παραπάνω, λόγω μήἐκπλήρωσης τῆς ἐπιθυμίας μας ἤ λόγω τῆς ὀργῆς, ἡ ὁποία εἴπαμε εἶναι πληγωμένοςἐγωισμός, πληγωμένη ὑπερηφάνεια, πληγωμένη ἰδέα τοῦ ἑαυτοῦ μας.Ἀλλά ὑπάρχει κι αὐτή: χωρίς λόγο. Αὐτή ἡ δεύτερη αἰτία λύπης προέρχεται ἀπόἄγχος καί ἀπόγνωση, χωρίς λόγο. Μεταξύ τῆς δεύτερης αὐτῆς μορφῆς λύπης καί τοῦπάθους τῆς ἀκηδίας, πού εἶναι ἕνα ἄλλο κεφάλαιο, τά ὅρια εἶναι ἀσαφή καίδυσδιάκριτα. Συνδέεται δηλαδή αὐτή ἡ ‘χωρίς λόγο’ λύπη καί ἀθυμία μέ τήν ἀκηδία,ἡ ὁποία εἶναι ἕνα φοβερό πάθος, δαιμόνιο εἶναι, τό ὁποῖο πιάνει ὅλη τήν ψυχή καίτήν πνίγει. Τή θανατώνει δηλαδή καί ρίχνει τόν ἄνθρωπο σέ μία ἀπραξία. Βέβαια οἱΠατέρες μᾶς ἔχουν πεῖ τά φάρμακα γι’ αὐτή τήν κατάσταση.Ἀνακεφαλαιώνοντας θά λέγαμε ὅτι τό πρώτο αἴτιο τῆς λύπης εἶναι ἡ ἀνεκπλήρωτηἐπιθυμία, τό δεύτερο ἡ ὀργή, τό τρίτο ὅτι δέν ὑπάρχει προφανής αἰτία καί τό τέταρτοαἴτιο εἶναι οἱ δαίμονες. Οἱ δαίμονες διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στή γέννηση,στήν ἀνάπτυξη καί στή διαιώνιση ὅλων τῶν μορφῶν τῆς λύπης καί εἰδικά σ’ αὐτή τήλύπη πού εἴπαμε ὅτι δέν ἔχει προφανή αἰτία. Ἡ αἰτία εἶναι οἱ δαίμονες κατά βάση.Ὅταν ξαφνικά σοῦ ἔρθει μιά ἀκαθόριστη λύπη καί δέν ξέρεις ἀπό πού σοῦ ἦρθε ἤγιατί σοῦ ἦρθε, δέν ὑπάρχει αἰτία, νά ξέρεις ὅτι πίσω κρύβονται αὐτοί.Τό γεγονός ὅτι χαρακτηρίζεται ὡς ἀναιτιολόγητη, ὀφείλεται στήν ἔλλειψη ἄμεσηςσχέσης της μέ κάποια συγκεκριμένη πράξη τοῦ προσώπου πού προσβάλλει. Ἐνῶπαράλληλα δέν ἀποτελεῖ ὅπως οἱ προηγούμενες μορφές καρπό τοῦ ἀνικανοποίητουκάποιας ἐπιθυμίας ἤ μιάς ὀργισμένης κίνησης. Προφανῶς ἡ λύπη δέν ὀνομάζεται115

ἀναιτιολόγητη λόγω τῆς ἀπόλυτης ἀπουσίας κάποιας αἰτίας. Συχνόταταδημιουργεῖται ἀπό τούς δαίμονεςὉ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Κασσιανός παρατηρεῖ ὅτι «ἔτσι ὁρισμένες φορές ἡ πανουργίατοῦ ἐχθροῦ μᾶς καταβάλλει αἰφνιδιαστικά, χωρίς καμιά προφανής αἰτία νά προκαλεῖτέτοια πτώση».Ὁ Ἅγιος Ἰωάννης ὁ Χρυσόστομος ἀναλύοντας τήν κατάσταση τοῦ φίλου τουΣταγείριου, πού ὑπέφερε ἀπό βαριά λύπη ὑπογραμμίζει ἐξίσου πολλές φορές τό ρόλοτῆς δαιμονικῆς ἐπήρειας. Τοῦ γράφει μάλιστα συγκεκριμένα: «αὐτός ὁ δαίμονας τῆςλύπης ἀντί νυκτός καί σκότους», δέ χρειάζεται τή νύχτα καί τό σκοτάδι, ἀλλά αὐτόςὁ ἴδιος εἶναι νύχτα καί σκοτάδι καί προσπαθεῖ μέ τήν ἀθυμία νά κυριέψει τόνἄνθρωπο καί νά ἀφήσει ἀβοήθητη τήν ψυχή καί νά τήν καταπληγώσει. Πρῶταἀπομακρύνει τούς λογισμούς τῆς πίστης στό Θεό, ὁπότε ἡ ψυχή μένει ἔρημη καίἀβοήθητη καί μετά αὐτός ὁ δαίμονας τῆς ἀθυμίας τήν καταπληγώνει. Αὐτή εἶναι ἡθέση τοῦ Ἁγίου Ἰωάννου τοῦ Χρυσοστόμου. Γι’ αὐτό νά μή χάνουμε ποτέ τήν πίστημας. Τήν ἀσφάλεια πού πηγάζει ἀπό τήν πίστη στό Θεό. Εἴχαμε ἀναφερθεῖ καί στόφόβο τοῦ Θεοῦ. Ὅποιος φοβᾶται τόν Θεό, δέ φοβάται τίποτα ἄλλο. Ὅταν σέβεσαιτόν Θεό, ἐμπιστεύεσαι τόν Θεό, μετά δέν ἔχεις κανέναν ἄλλον ἀνόητο φόβο.- Γιατί μᾶς κυριεύει ὁ φόβος καί ἀκολουθεῖ ὁ δαίμονας τῆς λύπης;Διότι χάνουμε αὐτή τήν ἀσφάλεια πού παρέχουνε οἱ λογισμοί τῆς πίστεως, τῆςἐμπιστοσύνης στό Θεό.- Βλέπετε οἱ Ἅγιοι πόσο γενναίοι ἤτανε;Πήγαινε ὁ δαίμονας στόν Ἅγιο Ἀντώνιο νά τόν πειράξει, φοβερός καί τρομερός κι ὁἍγιος τοῦ ἔλεγε «Τί θέλεις; Ἔχεις πάρει ἐξουσία νά μέ βλάψεις; Βλάψε με, ἄν ἔχειςπάρει ἐξουσία, γιά τό καλό μου θά εἶναι. Ὁ Θεός θά σοῦ ἔχει δώσει τόση ἐξουσία,ὅση εἶναι γιά τό καλό μου. Δέ θά σέ ἀφήσει νά μοῦ κάνεις κάτι περισσότερο. Ἄν δένἔχεις πάρει ἐξουσία ἄντε φύγε ἀπό ’δῶ». Κι ἔφευγε, ἐξαφανιζόταν ὁ δαίμονας.Ἡ αἰφνίδια καί βίαιη εἴσοδος τοῦ αἰσθήματος τῆς λύπης στήν ψυχή ἀποτελεῖἄλλωστε ἕνα ἀπό τά ἀμεσότερα ἀποτελέσματα τῆς διαβολικῆς ἐνέργειας. Εἶναι κι ἕνασημεῖο διάκρισης:- Ζοῦμε κάποια κατάσταση. Θέλεις νά δεῖς ἄν εἶναι ἀπό τό Θεό ἤ ὄχι; Νά δεῖς ἄν σοῦφέρνει λύπη ἤ χαρά. Οἱ δαίμονες φέρνουν λύπη, ταραχή καί ἄγχος.Λέει ὁ Ἅγιος Βαρσανούφιος «οἱ λογισμοί ποῦ ἔρχονται ἀπό τούς δαίμονες πρῶταπρῶτα εἶναι ταραγμένοι», φέρνουν ταραχή, «καί δεύτερον εἶναι μεμεστωμένοιλύπης», γεμάτοι ἀπό λύπη. Γι’ αὐτό μήν τούς δέχεστε.Μιά λύπη, ἡ ὁποία μέσα της ἔχει ἀμετανοησία, ἀπελπισία, ἀπόγνωση.. εἶναιδαιμονική. Δέν πρέπει νά τήν καλλιεργήσουμε. Δέν εἶναι ἀπό ἐμᾶς. Εἶναι άπό τούςπονηρούς, τούς δαίμονες.Ἡ κατά Θεόν λύπη ὁδηγεῖ στή μετάνοια καί ἔχει κατά βάθος ἐλπίδα. Ἡ λύπη αὐτήπού φέρνουνε οἱ λογισμοί τοῦ Θεοῦ, ἔχει μιά ἐλπίδα καί μιά παρηγοριά. Οἱ λογισμοί116

πού μᾶς βάζει ὁ ἄγγελός μας νά μετανοήσουμε.Μποροῦμε καί ἀντίστροφα νά ποῦμε ὅτι σέ κάθε περίσταση ὅλες οἱ καταστάσειςλύπης στήν ψυχή συνιστοῦν τεκμήριο δαιμονικῆς ἐνέργειας. Εἶναι ἀπόδειξη δηλαδή,ὅτι ἡ ψυχή ἐνεργεῖται ἀπ’ τούς δαίμονες. Μπορῶ νά σᾶς πῶ πάντοτε ἤ τίςπερισσότερες φορές πού οἱ ἄνθρωποι ἔρχονται νά ἐξομολογηθοῦν, ἰδίως αὐτοί πούἔρχονται γιά πρώτη φορά, ἔχουνε μιά τεράστια διαφορά. Ὅταν φεύγουνε, τόπρόσωπό τους λάμπει ἀπό χαρά καί πολλοί χαμογελᾶνε κιόλας. Πολύ πλατύχαμόγελο! Ὅταν μπαίνουνε μέσα ἔχουν μιά λύπη, μιά θλίψη, τό βλέπει κι ὁπνευματικός καί τούς συμπονάει. Ἀλλά αὐτό εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς δαιμονικῆςἐνέργειας, πού ἔχει ἐπικαθήσει στήν ψυχή καί πνίγει τόν ἄνθρωπο.Νά ποιά εἶναι ἡ δύναμη τοῦ Θεοῦ καί ἡ δύναμη τοῦ μυστηρίου! Θά πεῖς:- Πῶς ἔγινε αὐτή ἡ ἀλλαγή σέ πέντε λεπτά; Σέ δέκα λεπτά πού κάθησε μέσα;Ναί! Αὐτό εἶναι ἡ Χάρις τοῦ Θεοῦ! Ἔφυγε ὅλο αὐτό τό βάρος καί πολλοί, οἱκαημένοι, μοῦ τό λένε ‘Πάτερ, νιώθω ἤδη πολύ καλά’ καί πρίν ἀκόμα διαβάσουμε τήσυγχωρητική εὐχή, μοῦ λένε ‘Πάτερ, τώρα πού μιλήσαμε νιώθω πολύ καλά’.Ἀκριβῶς γιατί φεύγει τό πονηρό πνεῦμα, ἡ πονηρή ἐνέργεια, ἡ ὁποία πάντα εἶναισυνδεδεμένη μέ τή λύπη.«Τά μετά ταραχῆς καί λύπης», αὐτά πού ἔχουν ταραχή καί λύπη «εἶναι τῶνδαιμόνων», λέει ὁ Ἅγιος Βαρσανούφιος. Πρέπει νά ὑπογραμμιστεῖ ὅτι στήνπραγματικότητα πηγή τῆς λύπης δέν εἶναι κάποια ἐξωτερικά γεγονότα, πούἐνδεχομένως τήν ὑποκινοῦν καί τήν προκαλοῦν. Αὐτά εἶναι ἁπλῶς ἡ ἀφορμή, ὄχι ἡαἰτία.Ἡ αἰτία βρίσκεται ἀποκλειστικά στήν ψυχή τοῦ ἀνθρώπου.Τά γεγονότα ἔρχονται ἀπ’ ἔξω. Πῶς θά εἶναι ἡ ψυχή σου, πῶς θά δεχτεῖ καί θάἀντιμετωπίσει τά γεγονότα! Γι’ αὐτό λέει πολύ ὡραῖα ὁ Ἀπόστολος: «θλιβόμενοιἀλλ᾿ οὐ στενοχωρούμενοι» (Β΄Κορ.4,8). Ἐξωτερικά θά θλιβεῖς, θά ἔχει κύματα. Ἡζωή αὐτή ὅλο κύματα εἶναι, ὅλο πειρασμούς. Ἀλλά στό χέρι σου εἶναι νά μήστενοχωρηθεῖς. Θλίβεσαι ἀλλά δέ στενοχωριέσαι. Τό νά στενοχωρηθεῖς εἶναι ἀπόμέσα σου, ἀπό ἐσένα ἀπό τήν ψυχή σου. Ἐκεῖ εἶναι ἡ αἰτία τῆς λύπης.Ἄν λοιπόν ἔχεις διώξει τίς καταστάσεις αὐτές πού δημιουργοῦν τή λύπη στήν ψυχήκι αὐτές εἴπαμε εἶναι τά πάθη, εἶναι οἱ ἐπιθυμίες, μετά τά ἐξωτερικά δέν σέπειράζουν. Γι’ αὐτό βλέπετε οἱ Ἅγιοι εἶναι ἀπαθεῖς. Ἀπαθεῖς δέ σημαίνει ἀναίσθητοιὅτι δέ βλέπουν, δέν ἀκούνε ἤ τέλος πάντων ἀδιαφοροῦνε ἤ περιφρονοῦνε τίςδύσκολες καταστάσεις, ἀλλά ἀκριβῶς ἡ ψυχή τους ἔχει τέτοια κατάσταση πού εἶναιἀτάραχη καί ἐνῶ ὑπάρχουν τά κύματα, αὐτοί περπατᾶνε πάνω στά κύματα. Ὅπωςπερπατοῦσε ὁ Ἀπόστολος Πέτρος, ὅσο ἔβλεπε τόν Χριστό, μετά πού εἶδε τά κύματα,βούλιαξε.Πιό συγκεκριμένα ἡ αἰτία τῆς λύπης ἐντοπίζεται στή στάση πού ὑιοθετεῖ ὁ ἄνθρωπος,τόσο ἀπέναντι στά ἐξωτερικά γεγονότα, ὅσο -προσέξτε το κι αὐτό- ἀπέναντι στόνἑαυτό του. Λένε οἱ ψυχολόγοι :117

- Ἔχεις μειωμένη αὐτοεκτίμηση. Δέν ἐκτιμᾶς πολύ τόν ἑαυτό σου. Γι’ αὐτό ἔχειςκατάθλιψη.Λάθος! Ποιά εἶναι ἡ σωστή στάση ἀπέναντι στόν ἑαυτό μας γιά νά μήν ἔχουμε λύπη;Νά εἴμαστε ταπεινοί. Νά ἔχουμε αὐτογνωσία. Νά εἴμαστε ρεαλιστές. Ποιοί εἴμαστε;«Ὄνειδος ἀνθρώπων καὶ ἐξουθένημα λαοῦ», «σκώληξ εἰμι καὶ οὐκ ἄνθρωπος»(ψαλμ.21,7) «ῥάκος ἀποκαθημένης ἡ δικαιοσύνη ἡμῶν» (Ησαΐας 64, 6). Αὐτά μᾶςλέει ὁ λόγος τοῦ Θεοῦ. Ἕνα τίποτα εἴμαστε. Ἡ ἀρετή μας εἶναι κουρελόπανο. Ἄνλοιπόν, τό πιστέψει αὐτό ὁ ἄνθρωπος, τό ὑιοθετήσει, μετά δέν θά τόν πειράξει ἄν ὁἄλλος τόν βρίσει, τόν ὑποτιμήσει ἤ τόν ἀδικήσει.Νά πώς γλιτώνεις ἀπό τή λύπη!Ἄν κάνεις αὐτό πού λένε οἱ ψυχολόγοι καί οἱ ψυχίατροι ‘νά ’χεις μεγάλη ἰδέα γιά τόνἑαυτό σου, νά τόν ἐκτιμᾶς πάρα πολύ καί νά ἔχεις ὑψηλή αὐτοεκτίμηση…’ Τί θάκάνεις μετά; Μέ τό παραμικρό πού θά σοῦ πεῖ ὁ ἄλλος, θά γίνεις θηρίο. Ἔτσι; Θάπροσπαθεῖς ν’ ἀμυνθεῖς. Θά πέσεις στήν ὀργή, θά πέσεις στή μνησικακία καί θάφτάσεις πάλι στή λύπη. Αὐτά πού λέγαμε προηγουμένως. Ἀνάλογα λοιπόν μέ ποιάστάση ὑιοθετεῖς ἀπέναντι στά γεγονότα καί ἀπέναντι στόν ἑαυτό σου, εἴτε λυπᾶσαι,εἴτε γλιτώνεις ἀπό τή λύπη.Ἄν ὑιοθετήσεις τό εὐαγγέλιο, γλιτώνεις.Ἄν ὑιοθετήσεις τόν κόσμο θά εἶσαι βουτηγμένος συνέχεια στή λύπη. Ἡ ἐπιλογή εἶναιδική σου.Αὐτοί εἶναι λοιπόν οἱ ὑπεύθυνοι τῆς λύπης.Οἱ ἐξωτερικές συνθῆκες καί τά ἴδια ‘τά κακά’ πού ἔχει ἐνδεχομένως ὑποστεῖ δέ θάμποροῦσαν οὐσιαστικά νά τοῦ χρησιμεύσουν ὡς δικαιολογίες ὥστε νά πεῖ ὅτι φταίειτό τάδε γεγονός καί λυπήθηκα.. φταίει τό ἄλλο.. φταίει τό ἄλλο.. φταῖς ἐσύ.. κ.λ.π.«Κανένας δέ μπορεῖ νά μᾶς βλάψει, ἐάν μόνοι μας δέ βλάψουμε τόν ἑαυτό μας», λέειὁ ἱερός Χρυσόστομος.Αὐτό πού πάντοτε λέγω, ὄχι ἡ φύσις τῶν πραγμάτων ἀλλά ἡ δική μας ἡ διάνοια, μᾶςλυπεῖ ἤ μᾶς εὐφραίνει, μᾶς δίνει χαρά. Ἕνα γεγονός γιά ἕναν κοσμικό ἄνθρωπομπορεῖ νά εἶναι πολύ λυπηρό. Τό ἴδιο γεγονός γιά ἕναν ἄνθρωπο τοῦ Θεοῦ μπορεῖ νάεἶναι πολύ χαρούμενο γιατί τά βλέπει μέ πνευματικό τρόπο.Γιά παράδειγμα, θά συμβεί κάποιος νά σέ ἀδικήσει. Γιά ἕναν κοσμικό εἶναι μεγάληαἰτία λύπης καί δικαιολογημένα. Γιά ἕναν πνευματικό εἶναι μεγάλη αἰτία χαράς γιατίξέρει ὅτι αὐτός πού θά συγχωρέσει αὐτόν πού τόν ἀδίκησε, συγχωρεῖται γιά τίς δικέςτου ἁμαρτίες. Ἀκόμη κι ἄν δέν ἔχει ἁμαρτίες -πού ποιός δέν ἔχει;- κάνει καθαρέςκαταθέσεις στόν οὐρανό.«Ἄν λοιπόν φτιάξουμε τήν ψυχή μας καί τή διάνοιά μας», συνεχίζει ὁ ἱερόςΧρυσόστομος, «τέτοια ὅπως πρέπει νά εἶναι, τότε πάντοτε θά ἔχουμε εὐθυμία. Ὅπωςἀκριβῶς τό σῶμα δέν τό βλάπτουνε τόσο οἱ προσβολές τοῦ ἀέρα, οἱ ἐξωτερικές, ὅσοἡ ἴδια του ἡ κατασκευή». Αὐτό πού λέμε τό πῶς εἶναι φτιαγμένος, δομημένος ὁ κάθε118

ὀργανισμός. Αὐτό εἶναι πού τόν βλάπτει ἤ τόν ὠφελεῖ. Δηλαδή ἄν ἕνας εἶναιφιλάσθενος, αὐτό ἔχει τόν κύριο ρόλο καί ὄχι τόσο οἱ ἐξωτερικές συνθῆκες. Τό ἴδιοσυμβαίνει καί στήν ψυχή. Ἄν ἡ ψυχή εἶναι ἀσθενής, πολύ εὔκολα θά πέφτει στήλύπη. Ἄν ἔχει τά πάθη μέσα της δηλαδή. Γι’ αὐτό κι ὁ Ἀπόστολος Παύλος, ἐνῶὑπέφερε μύρια πράγματα, ὅμως δέν πονοῦσε, οὔτε δυσανασχετοῦσε. Ἀλλά τί; Καίἐκαυχᾶτο καί χαιρόταν. Ἔτσι λέει: «Θά καυχηθῶ στίς θλίψεις μου καί στίς ἀδυναμίεςμου» (Β΄ Κορ. 11,30)Νά μήν ποῦμε περισσότερα γιατί βλέπω συμπληρώθηκε καί ἡ ὥρα.Ἀλλά ἄς κρατήσουμε αὐτά τά τέσσερα αἴτια τῆς λύπης καί ἄς ἐργαστοῦμε ν’ἀποφεύγουμε τίς ἐπιθυμίες, πού εἶναι τό κυριότερο αἴτιο τῆς λύπης. Νά μήδημιουργοῦμε ἐπιθυμίες μέσα μας. Σήμερα ἡ ἐποχή δημιουργεῖ πάρα πολλέςἐπιθυμίες, ἰδίως μέσω τῆς τηλεόρασης. Ἀνοίγεις τήν τηλεόραση, βλέπεις τίςδιαφημίσεις καί ἀμέσως ἔχεις ἕνα σωρό ἐπιθυμίες. Ἀλλά καί γενικά μέσω τῶν παθῶν,τά ὁποῖα καλλιεργοῦνται συστηματικά ἀπό τή νηπιακή ἠλικία.Δεύτερο, ν’ ἀποφεύγουμε τά αἴτια τῆς ὀργῆς καί τῆς μνησικακίας καί τέλος τούςδαίμονες, οἱ ὁποῖοι κι αὐτοί παίζουνε σημαντικό ρόλο στή λύπη.- Δέν ξέρω, θέλετε κάτι νά ρωτήσετε πάνω σ’ αὐτά;Δέν τό ὁλοκληρώσαμε. Ἄν θέλει ὁ Θεός, τήν ἄλλη φορά, θά ποῦμε καί τά ὑπόλοιπα.- (ἐρώτηση) ……….- Τώρα ἀνοίγουμε τό μάθημα πού λέγεται ἀντιμετώπιση τῶν παθῶν. Κάθε πάθος,εἴπαμε, εἶναι συνδεδεμένο μέ τή λύπη καί κάθε πάθος ἔχει καί τήν ἰδιαίτερη θεραπείατου. Ἔτσι; Καί ἡ γαστριμαργία ἔχει τήν ἰδιαίτερη θεραπεία της. Ὅταν μιλάμε γιάθεραπεία ἐννοεῖται ὅτι θά γλιτώσουμε κι ἀπό τή λύπη. Ὅταν κανείς τό κάνειἐλεύθερα, δέ λυπᾶται, μάλλον χαίρεται κιόλας, πού μέ τή Χάρη τοῦ Θεοῦ ἔδιωξεαὐτόν τό δαίμονα τῆς λύπης. Γιά νά λυπᾶται σημαίνει ὅτι ἔχει ἀκόμα ἐπιθυμία.Συνεπῶς δέν πολέμησε τό πάθος. Τό πάθος παραμένει. Ἁπλῶς τή στιγμή ἐκείνηἀντιστάθηκε, συγκρατήθηκε, δέν ἔφαγε, ἀλλά μέσα του, θέλει νά φάει. Ἔχει ἀκόματήν ἐπιθυμία. Τό θέμα εἶναι νά τό ξεριζώσεις ἀπό μέσα σου. Ὅταν θά τά ποῦμε γιάτή γαστριμαργία, θά τό ποῦμε κι αὐτό. Πῶς ξεριζώνονται ὅλα τά πάθη. Εἶναι πολύσημαντικό αὐτό πού εἴπατε γιατί ἄπτεται αὐτοῦ τοῦ θέματος: Πῶς θεραπεύονται τάπάθη; Κι εἶναι πολύ σημαντικό νά ξέρουμε:Πῶς θεραπεύται ἡ γαστριμαργία;Νά σᾶς τό πῶ μέ μιά λέξη. Πρέπει νά κάνεις νηστεία. Πρέπει νά κάνεις ἐγκράτεια.Δηλαδή συστηματικά. Ἐμεῖς πᾶμε στόν ἀγώνα μας, νομίζω, ἔτσι πολύ πρόχειρα. Τόπαίρνουμε, θά ἔλεγα, πολύ ἐπιφανειακά τό θέμα. Λέμε ‘ἐντάξει ἄς μή τό κάνωσήμερα’. Δέν πολεμᾶμε συστηματικά, δέν κάνουμε συστηματική δουλειά στήν ψυχήμας, ὁπότε ξαναφυτρώνουν αὐτά, ξαναμεγαλώνουν καί πᾶμε μία μπρός – μία πίσω ἤμία πάνω – μία κάτω.Δέν ἔχουμε φτιάξει κι ἕνα πανεπιστήμιο πού νά μᾶς διδάξουν αὐτά τά πράγματα.119

Μακάρι νά ὑπάρξει! Ἔλεγε ὀ π. Πορφύριος ὅτι πρέπει νά φτιάξουμε ἕναπανεπιστήμιο τῆς Ἐκκλησίας, πού νά μᾶς διδάσκουν αὐτά τά πράγματα, πού κανείςδέν τά λέει. Καί στή θεολογική σχολή νά πᾶτε, δέ θά τά μάθετε. Γιατί ἐκεῖ λένε τάπράγματα, ὅπως τά λένε οἱ προτεστάντες, οἱ αἱρετικοί δηλαδή. Προσπαθοῦν νά δοῦντό Θεό μέ τό τηλεσκόπιο, ὅπως ἔλεγε ὁ π. Παΐσιος. Δηλαδή μέσα ἀπό ὑλικούςτρόπους νά βροῦμε τό Θεό. Μά τό Θεό δέν τόν προσεγγίζεις μέ ὑλικούς τρόπους ἤμέσω τῆς ἱστορίας. Τόν προσεγγίζεις μέσω τῆς καθαρῆς καρδιάς.- Ὀρίστε.- (ἐρώτηση) ……….- Αὐτό πού λέτε εἶναι ἡ προσευχή. Ἀδιάλειπτη προσευχή, πού σημαίνει ἀδιάλειπτηκοινωνία μέ τό Θεό. Ὁπότε μετά ὅλες οἱ ἄλλες ἐπιθυμίες ἀτονοῦνε. Καί μένει μίαἐπιθυμία καί μόνη, τό «ἕν οὗ ἐστι χρεία» (Λουκ. 10, 42), πού μᾶς εἶπε ὁ Χριστός μας.Νά ζητᾶμε νά βασιλέψει ὁ Χριστός μέσα μας κι ὅλα τ’ ἄλλα θά προστεθοῦνε.- Ὀρίστε.- (ἐρώτηση) ……….- Πρόσεξε, νά κάνουμε ἀνάλυση τῆς φράσης σου, ἔτσι; «Τό περιβάλλον σου σέσκανδαλίζει μέ τίς πολλές ἐπιθυμίες». Δέ μπορεῖ νά σοῦ βάλει ἐπιθυμίες τόπεριβάλλον, ἄν ἐσύ δέν τίς δεχτεῖς. Ἔτσι; Ἄρα ξαναγυρνάμε σ’ αὐτό πού εἴπαμε ὅτιδέν μπορεῖ νά μᾶς βλάψει τό περιβάλλον.Γιατί ὁ Ἅγιος Λώτ ἤτανε σέ καλό περιβάλλον; Ποῦ ἤτανε ὁ Ἅγιος Λώτ;Στά Σόδομα και στά Γόμορρα. Ἐμεῖς εἴμαστε σέ καλύτερο περιβάλλον.. ἀκόμα.Λοιπόν.. Μπορεῖ νά φτάσουμε καί ὡς ἐκεῖ… εἴμαστε σχεδόν στό ἴδιο περιβάλλον.Τέλος πάντων. Ἀλλά μπόρεσε καί ἁγίασε καί μάλιστα ὁ Θεός ἔστειλε εἰδικήσυνοδεία γιά νά τούς βγάλει, τούς ἀγγέλους, νά τούς πάρει ἀπό ἐκεῖ, ὅταν ἐπρόκειτονά καταστραφοῦνε ὅλοι.Καί μάλιστα λέει ἕνας Πατέρας, τό ἐξῆς πολύ σημαντικό: Γιατί σώθηκαν αὐτοί; Ὄχιμόνο ἦταν ἄμεμπτοι, ἀλλά καί δέν κατέκριναν τούς ἄλλους πού ἁμάρταναν συνέχεια.Πού εἶναι πολύ σπουδαῖο. Νά ζεῖς ἐν μέσω ἀνόμων -ὅπως εἴπατε ἐσεῖς ὅτι τόπεριβάλλον δέ σᾶς βοηθάει- καί νά μήν τούς κατακρίνεις.Γιατί τί παθαίνουμε οἱ χριστιανοί;Ναί μέν κάνουμε ἕναν ἀγώνα, ἀλλά κατακρίνουμε τούς ἄλλους πού δέν κάνουνἀγώνα . Μακάρι ὅλοι οἱ παρόντες νά ἐξαιροῦνται, ἀλλά φοβᾶμαι ὅτι τό παθαίνουμεκαί αὐτό εἶναι ἡ ἀρχή τῆς πτώσης μας. Ἔτσι πέφτουμε στην ὑπερηφάνεια καί μετάφεύγει ἡ Χάρις τοῦ Θεοῦ καί κάνουμε τά ἴδια καί χειρότερα. Γι’αὐτό μᾶς ἐπηρεάζειτό περιβάλλον μας.- Ἂλλο. Λοιπόν.. Ὀρίστε.- (ἐρώτηση) ……….- Τή δύναμη θά τήν πάρουμε ἀπό τό Χριστό μας. Ἡ ἐρώτηση εἶναι «Πῶς θά120

ἀποκτήσουμε τή δύναμη γιά νά πολεμήσουμε τά πάθη μας»;. Βέβαια, θέλει δύναμη.Πέστε στόν ἑαυτό σας ‘Ἀπό αὔριο δέ θά θυμώσω’. Νά δεῖτε πού θά θυμώσετεχειρότερα. Πολύ χειρότερα θά θυμώσετε. ‘Ἀπό αὔριο δέ θά φάω, ἄς ποῦμε, θά φάωμέ ἐγκράτεια’. Θά τρῶτε διπλάσια. Γιατί; Γιατί αὐτό πού λές, ἔχει ἐγωισμό, ἔχειὑπερηφάνεια.Τί πρέπει νά πεῖς;Νά πεῖς μέ τή Χάρη τοῦ Θεοῦ, νά μέ βοηθήσει ὁ Θεός νά κόψω τή γαστριμαργία.Τότε θά τήν κόψεις. Νά τό κάνεις θέμα προσευχῆς. Ἀπό τήν κοινωνία μέ τό Θεό, θάπάρουμε τή δύναμη. Ἔτσι; Γι’αὐτό χρειάζεται ἡ μυστηριακή ζωή, ἡ λατρευτική ζωή.Μερικοί σοῦ λένε:- Ἐγώ κάνω προσευχή στό ξωκλήσι, μέ ἐμπνέει, δέ μπορῶ στίς ἐκκλησίες ἰδίως αὐτέςστίς πόλεις, ὅπου ἔχει πολύ φασαρία, πολλά μωρά.. Ἤ σέ κανένα μοναστήρι ἤ μόνοςμου.Ἔτσι δέν πᾶει στήν ἐκκλησία τήν Κυριακή. Ἔ, αὐτός δέν παίρνει δύναμη. Δέ μπορεῖνά ἔχει δύναμη μετά νά παλέψει μέ τά πάθη του.Ἤ δέν κοινωνάει ἤ δέν ἐξομολογεῖται. «Τά λέω», λέει, «στίς εἰκόνες». Ὁ Θεός δένεἶπε νά τά λέμε στίς εἰκόνες. Εἶπε νά πηγαίνουμε στόν παπά, στόν πνευματικό.Δέν ξέρω ἄν εἴδατε στήν ἰστοσελίδα ἕνα συγκλονιστικό γεγονός, μέ μία γυναίκα πούπέθανε καί πῆγε στόν οὐρανό καί ἔλεγε «Θεέ μου συγχῶρα με» καί ἡ ἀπάντηση ἦταν«Δέ μπορῶ νά σέ συγχωρέσω. Πρέπει νά πᾶς σ’ αὐτούς πού ἔβριζες, στούς παπάδεςνά σέ συγχωρέσουνε». Τούς ἔλεγε «χαραμοφάηδες» γιατί αὐτή ἦταν κομμουνίστρια,ἦταν ἄπιστη. Καί τή γύρισε πίσω, ἐξομολογήθηκε καί τακτοποιήθηκε.Αὐτό εἶναι πραγματικό γεγονός, πού δείχνει ἀκριβῶς ὅτι δέν ἰσχύει – δέ λέω ὅτι δένπρέπει καί στίς εἰκόνες καί στήν προσευχή μας νά ζητᾶμε τή συγχώρεση, πρέπει.Ἀλλά ποιός θά σοῦ βεβαιώσει ὅτι τήν πῆρες; Μόνο ὅταν πᾶς καί ἐξομολογηθεῖς καίτά πεῖς ἐκεῖ, ὅπως ὁ Θεός μᾶς ἔχει πεῖ νά κάνουμε. Ἑπομένως ἡ δύναμη θά ἔρθεῖ ἀπότή Χάρη τοῦ Θεοῦ. «Χωρίς ἐμένα δέ μπορεῖτε νά κάνετε τίποτα» (Ιω. 15,5), οὔτε τάπάθη σας νά κόψετε. Δέ μποροῦμε. Γι’ αὐτό χρειάζεται νά κάνουμε αὐτά πούὀνομάζονται πνευματικά. Τήν ταπεινή προσευχή, τόν ταπεινό κανόνα πού ἔχεις, τόνἐκκλησιασμό, τή μελέτη τῆς Ἁγίας Γραφής.Ὅλα αὐτά δέν εἶναι τυπικά, εἶναι οὐσιαστικά. Εἶναι ὅπως τό νά τρῶς, τό ὅποῖο δένεἶναι τυπικό, εἶναι οὐσιαστικό. Ἄν δέν φᾶς, δέ μπορεῖς νά κάνεις τίποτα. Ἔτσι καί ἡψυχή θέλει φαγητό. Αὐτά τά ταπεινά πνευματικά πού λέμε, ἡ Θεία Λειτουργία τῆςΚυριακῆς τουλάχιστον, κανονικά θά ἔπρεπε νά εῖναι πιό συχνή δυό φορές τήνἐβδομάδα καί τρεῖς, ἡ μελέτη τῆς Ἁγίας Γραφῆς, ὁ κανόνας ὁ προσωπικός πού ἔχει ὁκαθένας ἀπό τόν πνευματικό του, αὐτά εἶναι ἡ δύναμη. Εἶναι ἡ πηγή τῆς δύναμης.Ἐντάξει, ἐλᾶτε νά ποῦμε προσευχή.Ἀρχ. Σάββας Ἁγιορείτης121

Γιατί χάνουμε τή χαρά μαςΚαλησπέρα σας.Μέ τή Χάρη τοῦ Θεοῦ καί τήν εὐχή τοῦ Σεβασμιοτάτου, θά προσπαθήσουμε νάποῦμε γιατί χάνουμε τή χαρά μας. Ἐπιτρέψτε μου ν’ ἀρχίσω μέ κάποια γραπτάκείμενα τοῦ π. Παϊσίου, τοῦ ἀειμνήστου καί μακαριστοῦ ὁσίου Γέροντος, τά ὁποῖαδέν τά ἔγραψε ὁ ἴδιος, ἀλλά τά κατέγραψαν, ὅπως αὐτός τά δίδαξε.– Γιατί χάνουμε τή χαρά μας;Ὁ ἅγιος π. Παΐσιος ἔλεγε ὅτι μία αἰτία πού ὁ ἄνθρωπος σήμερα δέν ἔχει χαρά εἶναι τόγεγονός ὅτι δέν θυσιάζεται. Δέν ἔχει ἀποφασίσει νά βγεῖ ἀπό τόν ἑαυτό του καί ἀπότή φιλαυτία του. Στήν ἐποχή μας σπανίζει ἡ θυσία.«’Ζαλούρα εἶναι τά παιδιά’ μοῦ εἶπε μιά γυναίκα, πού τά εἶχε ὅλα, ἀλλά χαρά δένεἶχε. Βαριέται νά ἔχει παιδιά. Ὅταν μιά μάνα σκέφτεται ἔτσι εἶναι ἕνα ἄχρηστοπράγμα, λέει ὁ π. Παΐσιος. Γιατί οἱ μανάδες κανονικά ἔχουν ἀγάπη καί ἡ ἀγάπη ἔχειμέσα της καί τή χαρά».Ἡ χαρά, νά τό ποῦμε αὐτό ἐξ’ ἀρχῆς, εἶναι στοιχεῖο τοῦ καρποῦ τοῦ ἉγίουΠνεύματος. «Ὁ καρπός τοῦ Πνεύματος ἐστιν ἀγάπη, χαρά, εἰρήνη, μακροθυμία,χρηστότης, ἀγαθωσύνη, πίστις, πραότης, ἐγκράτεια» (Γαλ. 5,22), αὐτά μᾶς λέει ὁἀπόστολος Παύλος. Ἡ ἀληθινή χαρά λοιπόν εἶναι στοιχεῖο τοῦ καρποῦ τοῦ ἉγίουΠνεύματος, δηλαδή εἶναι δῶρο τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Δέ μπορεῖ κανείς νά ἔχει χαράἄν δέν ἔχει ἐνεργό μέσα του τό Ἅγιο Πνεῦμα.– Πῶς χάνουμε ὅμως τό Ἅγιο Πνεῦμα; Πῶς ἀπενεργοποιοῦμε πιό σωστά τό ἍγιοΠνεῦμα;Ὅταν ἁμαρτάνουμε. Ὅταν δέ λειτουργοῦμε σωστά ψυχικά ἤ σωματικά, εἴτεκαί στά δύο. Διότι αὐτά τά δύο εἶναι ἀλληλένδετα. Ὅταν ὁ ἄνθρωπος δέν λειτουργεῖσωστά ψυχικά, οὔτε καί σωματικά λειτουργεῖ σωστά. Ὅταν ἁμαρτάνει λοιπόν εἴτε μέτήν ψυχή εἴτε μέ τό σῶμα εἴτε καί μέ τά δύο.Ἄς ξαναγυρίσουμε στόν π. Παΐσιο:«Μπορεῖ μιά κοπέλα πρίν κάνει οἰκογένεια, νά τήν ξυπνάει ἡ μάνα της στίς δέκα ἡὥρα τό πρωί. Ἀπό τή στιγμή ὅμως πού θά γίνει μάνα καί θά ἔχει νά ταΐζει τό παιδίτης, νά τό πλένει, νά τό καθαρίζει, δέν κοιμᾶται οὔτε τήν νύχτα, γιατί παίρνει μπρόςἡ μηχανή».Ἀρχίζει δηλαδή ὁ ἄνθρωπος, ἡ κοπέλα συγκεκριμένα στό παράδειγμα τοῦ γέροντα,νά βγαίνει ἀπό τόν ἑαυτό του. Νά θυσιάζεται. Νά πατάσσει τό κορυφαίο πάθος στόνἄνθρωπο πού εἶναι ἡ φιλαυτία. Τήν ἀγάπη πού ἔχει ὁ ἄνθρωπος, τήν ἄλογη ἀγάπη,τήν κακή ἀγάπη πού ἔχει στό σῶμα του. «Νά μήν κουραστῶ, νά μήν πονέσω, νά μήνἀρρωστήσω..» Αὐτό οἱ Πατέρες τό ὀνομάζουν ‘φιλαυτία’. Ἡ φιλαυτία εἶναι τόκορυφαῖο πάθος πού ἐμποδίζει τόν ἄνθρωπο νά βγεῖ ἀπό τόν ἑαυτό του, ν’ ἀγαπήσειτόν ἄλλον ἄνθρωπο καί ν’ ἀγαπήσει καί τόν Θεό, πού εἶναι ἡ πρώτη ἐντολή βέβαια.122

«Ὅταν ὁ ἄνθρωπος ἔχει θυσία, δέν γκρινιάζει, δέν βαριέται· χαίρεται. Ὅλη ἡ βάσηἐκεῖ εἶναι», στό νά ἀποφασίσει ὁ ἄνθρωπος νά θυσιαστεῖ, δηλαδή νά βγεῖ ἀπό τόνἐγωισμό του. «Αὐτή ἡ γυναίκα», πού ἔλεγε ‘ζαλούρα εἶναι τά παιδιά’ «ἄν ἔλεγε ‘Θεέμου, πῶς νά Σέ εὐχαριστήσω; Δέν μοῦ ἔδωσες μόνο παιδιά, ἀλλά καί πολλά ἀγαθά»γιατί εἴπαμε αὐτή ἡ γυναίκα τά εἶχε ὅλα.«‘Πόσοι ἄνθρωποι δέν ἔχουν τίποτε καί ἐγώ ἔχω τόσα σπίτια, ἔχω καί ἀπό τόνπατέρα μου περιουσία, ὁ ἄνδρας μου παίρνει μεγάλο μισθό, βγάζω καί δύο μισθούςἀπό τά ἐνοίκια, καί δέν ταλαιπωροῦμαι. Πῶς νά Σέ εὐχαριστήσω, Θεέ μου; Δέν τάἄξιζα ἐγώ αὐτά τά πράγματα’, ἄν σκεφτόταν ἔτσι, θά ἔφευγε μέ τήν δοξολογία ἡκακομοιριά».Ἐξίσου καθοριστικό γιά τόν ἄνθρωπο ὥστε ξανά νά καταλήξει στή λύπη εἶναι ὅτανδέν δοξάζει, δέν εὐχαριστεῖ τόν Θεό καί δέν προσεύχεται. Ἔρχεται ἡ ἀπουσία τῆςχαράς. Ἄς θυμηθοῦμε ὁ Δαβίδ ὁ προφήτης, ὁ Δαβίδ ὁ Μέγας τί ἔλεγε; «Ἐμνήσθηντοῦ Θεοῦ καὶ εὐφράνθην» (ψαλμ. 76,4). Μόνο ὅταν θυμόμαστε τό Θεό, ἔχουμεεὐφροσύνη καί χαρά.Ἕνα ἀπό τά κύρια στοιχεία τῆς ψυχῆς μας εἶναι ὁ νοῦς. Ὅταν ὁ νοῦς τοῦ ἀνθρώπουφεύγει ἀπό τό Θεό, ὁ ἄνθρωπος χάνει τή χαρά του καί πέφτει σέ μιά κατάστασηλύπης.«Ἄν σκεφτόταν ἔτσι», λοιπόν αὐτή ἡ γυναίκα καί δοξολογοῦσε τόν Θεό «θά ἔφευγεἡ κακομοιριά. Καί μόνο δηλαδή ἄν εὐχαριστοῦσε τόν Θεό μέρα-νύχτα, θά ἤτανεἀρκετό».Συζητᾶνε παρακάτω μέ τόν γέροντα:– Ἡ θυσία, Γέροντα, δίνει χαρά.– Ὥ, χαρά! Αὐτήν τήν χαρά τῆς θυσίας δέν τήν γεύονται σήμερα οἱ ἄνθρωποι,γι’αὐτό εἶναι βασανισμένοι. Δέν ἔχουν ἰδανικά μέσα τους· βαριοῦνται πού ζοῦν.Ἀκοῦς καί τά νέα παιδιά νά λένε καί νά γράφουν στά ἔδρανα -ἐκεῖ στό πανεπιστήμιοπού ἔβλεπα- ‘βαριέμαι, βαριέμαι, βαριέμαι’.Γιατί βαριοῦνται τά παιδιά;Διότι ἀκριβῶς ἔχουν ἐγκλωβιστεῖ μέσα σ’ αὐτό τό μεγάλο πάθος πού λέγεταιφιλαυτία, δηλαδή φιληδονία, φιλαργυρία, φιλοδοξία, ἐγωισμός καί ὑπερηφάνεια.Μόνο στόν ἑαυτό τους καί τίποτα ἄλλο. Μόνο στόν ἑαυτό μας. Δέν ἀσχολούμαστεμέ κανέναν ἀλλον. Καμία σκέψη νά θυσιαστῶ γιά τόν ἄλλον.«Ἡ λεβεντιά, ἡ αὐταπάρνηση, εἶναι ἡ κινητήρια δύναμη στόν ἄνθρωπο».Γιατί νά κάνω κάτι γιά τόν ἄλλον ἄν δέν ὑπάρχει ἀγάπη;«Παλιά, στά χωριά πήγαιναν τήν νύχτα νά ἀνοίξουν ἀθόρυβα κανέναν δρόμο», νάμήν τούς δοῦνε οἱ ἄλλοι, «γιά νά τούς συγχωρᾶνε, ὅταν πεθάνουν».Τήν ἴδια παράδοση εἴχαμε καί στό Ἅγιον Ὄρος. Νά φτιάχνουμε τά μονοπάτια, χωρίςνά μᾶς βάζει κανένας, χωρίς νά πληρωνόμαστε! Δηλαδή ἔστελνε ὁ Γέροντας τόν123

ὑποτακτικό νά διορθώσει τό μονοπάτι, νά βγάλει τίς πέτρες, νά μπορεῖ νά περπατάειἄνετα κάποιος διαβάτης.«Τώρα σπάνια συναντᾶς αὐτό τό πνεῦμα τῆς θυσίας. Ἔβλεπα καί ἐκεῖ στό Ὄρος σέμιά λιτανεία τούς μοναχούς, περνοῦσαν κοντά ἀπό μιά βάτο καί σκάλωναν τάἐπανωκαλύμμαυχά τους σ’ ἕνα κλωνάρι».Τό ἐπανωκαλύμμαυχο εἶναι τό κουκούλι πού φοράει πάνω ἀπό τό σκοῦφο ὁ μοναχός.«Κανείς δέν τό ἔσπασε, γιά νά διευκολύνει καί τούς ἄλλους· ὅλοι ἔσκυβαν, γιά νά μήσκαλώσουν. Μετάνοια στήν βάτο ἔβαζαν! Νά ἦταν τουλάχιστον ἡ Ἁγία Βάτος, θάταίριαζε»!Στό Σινά θά ταίριαζε. Κάνει καί χιούμορ ὁ Γέροντας!«Ἀλλά καθένας λέει: ‘Άς τό τακτοποίησει ὁ ἄλλος καί ἐγώ ἄς κάνω τήν δουλειάμου’. Μά γιατί νά μήν τό κάνεις ἐσύ, ἀφοῦ τό εἶδες πρῶτος; Ἔτσι κάνουν οἱκοσμικοί πού δέν πιστεύουν στόν Θεό». Ἐπειδή εἶναι κλεισμένοι στόν ἐγωισμό τους.«Τί νά τήν κάνω τέτοια ζωή; Χίλιες φορές νά πεθάνω. Σκοπός εἶναι ὁ καθένας νάσκέφτεται τόν ἄλλον, τόν πόνο τοῦ ἄλλου».Εἶναι αὐτό πού πολύ ὡραῖα λέει ὁ ἀπόστολος Παῦλος “μηδεὶς ζητείτω τὸ ἑαυτοῦ,ἀλλὰ τό τοῦ ἑτέρου ἕκαστος” (Α΄Κορ. 10,24), καθένας νά ζητάει τό συμφέρον τοῦἄλλου καί ὄχι τό δικό του. Τότε ἔχει ἀληθινή χαρά γιατί ἔρχεται τό Ἅγιο Πνεῦμα. Ὁἄνθρωπος τότε ἀγαπάει σύμφωνα μέ τήν πρώτη ἐντολή: ν’ ἀγαπήσεις πρῶτα τόν Θεόκαί μετά καί τόν πλησίον σου, ὅπως τόν ἑαυτό σου.«Στήν πνευματική ζωή ὅλη ἡ βάση ἐκεῖ εἶναι στό ν’ ἀποκτήσει ὁ ἄνθρωπος τόπνεῦμα τῆς θυσίας. Καί ξέρεις τί χαρά νιώθει ὁ ἄνθρωπος, ὅταν θυσιάζεται; Δέμπορεῖ νά ἐκφράσει τή χαρά πού νιώθει. Ἡ ἀνώτερη χαρά βγαίνει ἀπό τήν θυσία.Μόνον ὅταν θυσιάζεται, συγγενεύει μέ τόν Χριστό, γιατί ὁ Χριστός εἶναι θυσία. Ὁἄνθρωπος ἀπό ‘δῶ ζεῖ τόν Παράδεισο ἤ τήν κόλαση. Ὅποιος κάνει τό καλό,ἀγάλλεται, διότι ἀμείβεται μέ θεϊκή παρηγοριά. Ὅποιος κάνει τό κακό, ὑποφέρει».Εἶναι σκόπιμο νά γνωρίζουμε ὅτι ὅλες οἱ ἐντολές πού μᾶς ἔχει δώσει ὁ Χριστός μαςεἶναι ἐντολές πού ὁδηγοῦν στήν ἀληθινή χαρά. Στή μόνιμη χαρά, στήν ἀναφαίρετηχαρά, πού δέν συγκρίνεται μέ καμιά χαρά τοῦ κόσμου τούτου.Εἴπαμε λοιπόν μιά αἰτία πού χάνουμε τή χαρά μας εἶναι ἡ φιλαυτία, ὁ ἐγωισμός, ἡἔλλειψη τοῦ πνεύματος τῆς θυσίας. Ἐπίσης εἶναι καί ἡ ἀπουσία τῆς δοξολογίας στόΘεό. Ἡ ἀπουσία τῆς προσευχῆς.Μιά ἄλλη αἰτία πού χάνουμε τή χαρά μας εἶναι οἱ πτώσεις, οἱ ἁμαρτίες. Ὁπότεἔρχεται ἡ λύπη.Ἀλλά ρωτᾶνε πάλι τόν Γέροντα:– Ὅταν κανείς μετά ἀπό μία πτώση του στενοχωριέται πολύ, αὐτό προέρχεται πάνταἀπό ἐγωισμό;«Ὄχι πάντα. Μπορεῖ νά προέρχεται καί ἀπό φιλότιμο. Καί ὅταν ἡ στενοχώρια εἶναιπολλή καί προέρχεται μόνο ἀπό καθαρό φιλότιμο». Σκέφτεται ὁ ἄνθρωπος ὅτι ἐγώ124

τώρα λύπησα τόν Θεό καί ἐνδεχομένως τό Γέροντά μου, τόν πνευματικό μου καίἔκανα κακό ὄχι μόνο στόν ἑαυτό μου, ἀλλά καί σ’ ὅλη τήν ἐκκλησία. Γιατί ὅτανἁμαρτάνουμε, δέ σφάλλουμε μόνο στόν ἑαυτό μας, ἀλλά σφάλλουμε σ’ ὅλο τό σῶματοῦ Χριστοῦ, στό ὅποῖο ἀνήκουμε, πού εἶναι ἡ ἐκκλησία. Αὐτή εἶναι ἡ λύπη ἀπόφιλότιμο, τό ὁποῖο εἶναι καλό πρᾶγμα, πολύ καλό πρᾶγμα.«Ὅταν λοιπόν ἡ στενοχώρια εἶναι πολλή καί προέρχεται μόνο ἀπό καθαρό φιλότιμο,τότε καί ἡ Θεία παρηγοριά εἶναι πολλή καί δυνατή καί τονώνει ὄχι μόνο τήν ψυχήἀλλά καί τό σῶμα».– Καί πῶς θά καταλάβω Γέροντα, ἄν στενοχωριέμαι ἀπό φιλότιμο;– Ὅποιος στενοχωριέται ἀπό φιλότιμο, ρίχνει τό βάρος ἐπάνω του.Δέ λέει φταίει ὁ ἄλλος, φταίει ὁ κόσμος…φταῖνε οἱ γονείς μου, ἡ κακή ἀνατροφήπού πῆρα. Ἐγώ λέει φταίω.«Ὅποιος ὅμως στενοχωριέται ἀπό ἐγωισμό, ρίχνει τό βάρος στούς ἄλλους καί λέειὅτι τόν ἀδικοῦν… Θίγεται ὁ ἐγωισμός του, κατεβάζει τά μοῦτρα, δέν μιλάει…»Προσέξτε κι ἕνα ὡραῖο παράδειγμα πού δίνει ὁ Γέροντας γιά νά καταλάβουμε κιἐμεῖς πῶς τήν παθαίνουμε..«Νά, σήμερα δύο ἀδελφές ἔκαναν μιά ζημιά. Ἔκανα καί στίς δύο παρατήρηση. Καίοἱ δύο λυπήθηκαν καί ἔσκυψαν τό κεφάλι. Ἡ μία ὅμως λυπήθηκε ἀπό φιλότιμο, γιατίμέ στενοχώρησε μέ τή ζημιά πού ἔκανε, ἐνῶ ἡ ἄλλη λυπήθηκε ἀπό ἐγωισμό. Ἡπρώτη ντρεπόταν ἀκόμα καί νά μέ κοιτάξει. Ἡ ἄλλη, γιά νά μή χάσει τήν ὑπόληψήτης, πῆγε ἀμέσως νά δικαιολογηθεῖ».Θυμηθεῖτε τόν Ἀδάμ: ‘ἡ γυναίκα πού μοῦ ἔδωσες’. Δέν εἶπε: ἐγώ φταίω Κύριεσυγχώρεσέ με. Ἐσύ φταῖς δηλαδή! Ἄν δέ μοῦ ἔδινες αὐτή τή γυναίκα ἐγώ δέ θ’ἁμάρτανα. Πάει καί στήν Εὔα ὁ Θεός καί τί λέει ἡ Εὔα; ‘Τό φίδι’. Πού πάλι, Ἐσύἔφτιαξες τό φίδι. Τελικά καί οἱ δυό δικαιολογήθηκαν καί τά φόρτωσαν στό Θεό.Αὐτή ἡ λύπη εἶναι ἡ κακή λύπη. Εἶναι λύπη ἀπό ἐγωισμό. Ὅταν λοιπόν ὑπάρχειἐγωισμός, ὁ ἄνθρωπος στίς πτώσεις του χάνει τή χαρά του. Ὅταν ὅμως δέν ὑπάρχειἐγωισμός, ὁ ἄνθρωπος καί στήν πτώση του βοηθιέται, ὠφελεῖται. Σκέφτεται : ‘νάὀρίστε, τέτοιος εἶμαι, τέτοια κάνω’. Δέ φτάνει ν’ ἀπελπιστεῖ καί νά πάθει αὐτή τήνκαταθλιπτική λύπη. Λυπᾶται λίγο, στενοχωριέται, ἀλλά μέσα του ἔχει καί τήν ἐλπίδακαί ξέρει ὅτι ὁ Θεός πού εἶναι οἰκτίρμων καί ἐλεήμων, μακρόθυμος καί πολυέλεος,θά τόν συγχωρέσει, ὅταν θά πάει νά μετανοήσει. Γι’ αὐτό δέ χάνει στό βάθος τήνεἰρήνη του καί τή χαρά του. Τήν χαρά τοῦ Ἁγίου Πνεύματος πού ἀναλύσαμεπαραπάνω.«Ἡ ἄλλη γιά νά μή χάσει τήν ὑπόληψή της πῆγε ἀμέσως νά δικαιολογηθεῖ, χωρίς νάἐξετάσει πόσο μεγάλη ἦταν ἡ ζημιά. Σκέφθηκε: ‘Ξέπεσα στά μάτια τῶν ἄλλων δένθά μ’ ἔχουν πιά ἐμπιστοσύνη. Πῶς νά δικαιολογήσω τώρα τό σφᾶλμα μου, γιά νά μήχάσω τήν ὑπόληψή μου;».Τό ἴδιο δέν παθαίνουμε κι ἐμεῖς;125

«Ἄν ἀναγνώριζε τό σφᾶλμα της καί ἔπαιρνε τό βάρος ἐπάνω της, θά εἶχε μέσα τηςπαρηγοριά. Αὐτή ὅμως προσπάθησε νά δικαιολογηθεῖ, γι’ αὐτό ἀνάπαυση μέσα τηςδέν εἶχε».Ὅποιος δικαιολογεῖται δέ βρίσκει χαρά καί ἀνάπαυση. Ὅποιος ὅμως ἀναγνωρίζει τόσφᾶλμα του βρίσκει τήν ἀληθινή χαρά, πού κρύβεται μέσα στήν ἀληθινή μετάνοια.«Ὅταν δικαιολογούμαστε, δίνουμε χώρο στόν διάβολο, ὁπότε ἔρχεται, μᾶς κάνειλεπτή ἐργασία καί μᾶς στενοχωρεῖ ἐνῶ, ὅταν παίρνουμε ὅλο τό βάρος ἐπάνω μας,τότε καί ὁ Θεός μᾶς παίρνει ὅλο τό βάρος. Ἄς κανονίσουμε λοιπόν ποιό ἀπό τά δύοθά διαλέξουμε: τήν ταπείνωση πού δίνει ἀνάπαυση» καί φέρνει τήν ἀληθινή χαρά, «ἤτόν ἐγωισμό πού φέρνει στενοχώρια, ἄγχος καί ταραχή»;Τέταρτο αἴτιο πού χάνουμε τή χαρά μας εἶναι ἡ ἀχαριστία. Ὁ ἀχάριστος εἶναι πάνταλυπημένος.– Γέροντα, γιατί πολλοί ἄνθρωποι, ἐνῶ τά ἔχουν ὅλα, νιώθουν ἄγχος καί στενοχώρια;Δυστυχῶς οἱ περισσότεροι ἄνθρωποι σήμερα ἔχουν μεγάλο ἄγχος. Δέν τό λέω κατ’ἐκτίμηση δική μου, τό λένε ἐπίσημες στατιστικές. Οἱ ἐπιστήμονες ἀναφέρουντεράστια ποσοστά, 50% καί παραπάνω ἀπό τούς Ἕλληνες πού ὑποφέρουν ἀπό ἄγχος.«Ὅταν βλέπετε ἕναν ἄνθρωπο μέ μεγάλο ἄγχος, στενοχώρια, λύπη, ἐνῶ τίποτε δέντοῦ λείπει, νά ξέρετε ὅτι τοῦ λείπει ὁ Θεός».Ἡ ἀπομάκρυνση ἀπό τό Θεό λοιπόν εἶναι βασικότατο αἴτιο λύπης. Αὐτός εἶναι καί ὁκύριος λόγος πού οἱ πλεῖστοι ἄνθρωποι σήμερα ἔχουν χάσει τή χαρά τους.Ἀκόμα καί τώρα τά Χριστούγεννα, γιά τί νομίζετε μιλᾶνε;– Γιά τήν ‘κατάθλιψη τῶν Χριστουγέννων’!Ἄκουσον, ἄκουσον ἀπό τίς πιό χαρούμενες γιορτές τοῦ χρόνου πού εἶναι τάΧριστούγεννα μαζί μέ τό Πάσχα, οἱ χριστιανοί, οἱ ὀρθόδοξοι Ἑλληνες νά νιώθουνελύπη καί κατάθλιψη!Ἀναφέρονται σέ αὐξημένη κατάθλιψη τήν περίοδο τῶν ἑορτῶν. Ὑπάρχει καί εἰδικήὁρολογία στά ἀγγλικά. Τό λένε ‘Christmas Blues’ δηλαδή ‘κατάθλιψη τῶνΧριστουγέννων’. Γιατί αὐτό; Γιατί ἀκριβῶς δέ ζοῦμε Χριστούγεννα μέ Χριστό. Δέζοῦμε τό ἀληθινό νόημα τῆς γιορτῆς, ἀλλά τή ζοῦμε κοσμικά. Τί θά φᾶμε, τί θάπιοῦμε, πῶς θά ἐπιδειχθοῦμε, πῶς θά ἱκανοποιήσουμε τά πάθη μας. Ἀλλά ὅτανἱκανοποιεῖς τά πάθη σου, δέν ἔρχεται χαρά. Ἔρχεται τό ‘ταγκαλάκι’, ὅπως ἔλεγε ὁ π.Παΐσιος καί σοῦ δίνει λύπη, γιατί ὁ διάβολος πάντα θέλει τόν ἄνθρωποκαταθλιμμένο, ποτέ χαρούμενο. Μόνο ὁ Χριστός μᾶς δίνει τή χαρά καί θέλει νάεἴμαστε πάντοτε χαρούμενοι. Γι’ αὐτό μᾶς δίνει τίς ἐντολές του, πού εἶναι ἐντολέςχαροποιές.«Ὅποιος τά ἔχει ὅλα καί ὑλικά ἀγαθά καί ὑγεία καί ἀντί νά εὐγνωμονεῖ τόν Θεό, ἔχειπαράλογες ἀπαιτήσεις καί γκρινιάζει, εἶναι γιά τήν κόλαση μέ τά παπούτσια», λέει ὁπ. Παΐσιος.126

«Ὁ ἄνθρωπος, ὅταν ἔχει εὐγνωμοσύνη, μέ ὅλα εἶναι εὐχαριστημένος. Σκέφτεται τίτοῦ δίνει ὁ Θεός κάθε μέρα καί χαίρεται τά πάντα. Ὅταν ὅμως εἶναι ἀχάριστος, μέτίποτε δέν εἶναι εὐχαριστημένος, γκρινιάζει καί βασανίζεται μέ ὅλα. Ἄν, ἄς ποῦμε,δέν ἐκτιμάει τήν λιακάδα καί γκρινιάζει, ἔρχεται ὁ Βαρδάρης καί τόν παγώνει. Δένθέλει τήν λιακάδα, θέλει τό τουρτούρισμα πού προκαλεῖ ὁ Βαρδάρης».– Τί θέλετε νά πεῖτε μ’ αὐτό Γέροντα;«Θέλω νά πῶ ὅτι, ἄν δέν ἀναγνωρίζουμε τίς εὐλογίες πού μᾶς δίνει ὁ Θεός καίγκρινιάζουμε, ἔρχονται οἱ δοκιμασίες καί μαζευόμαστε κουβάρι. Ὄχι, ἀλήθεια σᾶςλέω, ὅποιος ἔχει αὐτό τό τυπικό, τήν συνήθεια τῆς γκρίνιας, νά ξέρει ὅτι θά τοῦ ἔρθεισκαμπιλάκι ἀπό τόν Θεό, γιά νά ξοφλήσει τουλάχιστον λίγο σ’ αὐτήν τήν ζωή. Καίἄν δέν τοῦ ἔρθει σκαμπιλάκι, αὐτό θά εἶναι χειρότερο, γιατί τότε θά τά πληρώσει ὅλαμιά καί καλή στήν ἄλλη ζωή».Ὑπάρχει καί ἀκόμα μιά αἰτία πού χάνουμε τή χαρά μας, ἡ κακή συνήθεια, ἡσυνήθεια τῆς γκρίνιας.– Ἡ γκρίνια, Γέροντα, μπορεῖ νά εἶναι συνήθεια;– Γίνεται συνήθεια, γιατί ἡ γκρίνια φέρνει γκρίνια καί ἡ κακομοιριά φέρνεικακομοιριά. Ὅποιος σπέρνει κακομοιριά, θερίζει κακομοιριά καί ἀποθηκεύει ἄγχος.Ἐνῶ, ὅποιος σπέρνει δοξολογία, δέχεται τήν θεϊκή χαρά καί τήν αἰώνια εὐλογία. Ὁγκρινιάρης, ὅσες εὐλογίες κι ἄν τοῦ δώσει ὁ Θεός, δέν τίς ἀναγνωρίζει. Γι’ αὐτόἀπομακρύνεται ἡ Χάρις τοῦ Θεοῦ καί τόν πλησιάζει ὁ πειρασμός, τόν κυνηγάεισυνέχεια ὁ πειρασμός καί τοῦ φέρνει ὅλο ἀναποδιές, ἐνῶ τόν εὐγνώμονα τόνκυνηγάει ὁ Θεός μέ τίς εὐλογίες Του».Κάνει κρύο; Δόξα σε τόν Θεό. Κάνει ζέστη; Δόξα σε τόν Θεό. Ἔχεις ὑλικά ἀγαθά;Δόξα σε τόν Θεό. Ἔχεις φτώχεια; Πάλι δόξα σε τόν Θεό. Ὑπάρχει οἰκονομική κρίση;Δόξα σε τόν Θεό καί θά δεῖς ὁ Θεός θά σέ κυνηγάει μέ τίς εὐλογίες Του!«Ἡ ἀχαριστία εἶναι μεγάλη ἁμαρτία, τήν ὁποία ἤλεγξε ὁ Χριστός. ‘Οὐχὶ οἱ δέκαἐκαθαρίσθησαν; οἱ δὲ ἐννέα ποῦ;’ (Λουκ. 17,17), εἶπε στόν λεπρό πού ἐπέστρεψε νάΤόν εὐχαριστήσει».Οἱ ἄλλοι γιατί δέν ἦρθαν; Βλέπετε πού ὁ Θεός ζητάει τήν εὐχαριστία; Ὄχι βέβαια γιάτόν ἴδιο, ἀλλά πάλι γιά τή σωτηρία μας. Ἔχοντας ὡς ἀπώτερο σκοπό να Τόνἀγαπήσουμε, εἶναι ἀπαραίτητο νά μάθουμε νά Τόν εὐχαριστοῦμε καί νά Τόνδοξολογοῦμε.«Ὁ Χριστός ζήτησε τήν εὐγνωμοσύνη ἀπό τούς δέκα λεπρούς ὄχι γιά τόν ἑαυτό Τουἀλλά γιά τούς ἴδιους, γιατί ἡ εὐγνωμοσύνη ἐκείνους θά ὠφελοῦσε».Ἄλλη αἰτία πού χάνουμε τή χαρά μας, εἶναι αὐτός καθεαυτός ὁ διάβολος. Χωρίςἄλλη αἰτία ὁ ἴδιος ὁ διάβολος μπορεῖ νά μᾶς φέρει λύπη, τή λεγόμενη δαιμονικήλύπη. Ὄχι βέβαια ἐντελῶς ἀναίτια. Προφανῶς ἔχουμε δώσει ἀφορμές, ἔχουμε δώσεικάποια δικαιώματα.– Γέροντα, γιατί πέφτω ἀπότομα ἀπό τήν χαρά στήν λύπη;127

«Τό ἀπότομο πέρασμα ἀπό τήν χαρά στήν λύπη τίς πιό πολλές φορές εἶναι τοῦπειρασμοῦ. Τό ταγκαλάκι μέ τήν κακία του πολεμάει πολύ τόν ἄνθρωπο, ἰδίως τόνεὐαίσθητο καί χαρούμενο στήν φύση του, πού θέλει νά ζήσει πνευματική ζωή. Αὐτήεἶναι ἡ δουλειά του: θέλει νά μᾶς βλέπει λυπημένους καί νά χαίρεται. Γιατί ὅμως νάἀφήνουμε τό ταγκαλάκι νά κάνει τήν δουλειά του; Ἡ χαρά δέν εἶναι καλύτερη ἀπότήν λύπη; Ἡ ἀγάπη δέν εἶναι καλύτερη ἀπ’ τήν κακία»;– Γέροντα, ὁρισμένες φορές πέφτω σέ λύπη , χωρίς νά ξέρω τήν αἰτία.«Τό ταγκαλάκι δέν θέλει κανένας νά χαίρεται. Καί αὐτούς πού ἔχουν λόγο νάστεναχωρηθοῦν καί αὐτούς πού δέν ἔχουν, βρίσκει τρόπους νά τούς στενοχωρεῖ».Καί κυρίως ξέρετε πῶς μᾶς στενοχωρεῖ ὁ πονηρός;Μέ τούς λογισμούς. Πόσοι καί πόσοι ἄνθρωποι δέν βασανίζονται μέ τούς λογισμούς.Δέν ἀκολουθοῦν τήν ἐκκλησιαστική ζωή, τή μυστηριακή ζωή, τήν ἐξομολόγηση,ὥστε μέ τήν καθοδήγηση τοῦ φωτισμένου πνευματικοῦ νά μάθουν ν’ ἀντιμετωπίζουντούς λογισμούς καί νά μήν τούς κλέβει τό ταγκαλάκι τή χαρά.Σοῦ σπέρνει ἕνα λογισμό καί σέ κάνει ἄνω κάτω. Λόγου χάρη, ἕνα βλάσφημολογισμό. Νομίζεις ὅτι θά πέσει κεραυνός νά σέ κάψει. Ἄν ὅμως πᾶς στόν πνευματικόθά σοῦ πεῖ : ‘Παιδάκι μου αὐτό δέν εἶναι τίποτα. Δέν εἶναι δική σου ἁμαρτία. Εἶναιτοῦ διαβόλου’. Ὁπότε θά ἡσυχάσεις. Ὁσο ὅμως ὁ ἄνθρωπος μένει μακριά ἀπό τήνἐκκλησιαστική – πνευματική ζωή: τή μετάνοια, τήν ἐξομολόγηση, τά μυστήρια τῆςἘκκλησίας, βασανίζεται ἀπό τόν πονηρό. Οἱ ἄνθρωποι οἱ ταλαίπωροι ἀντί νά πᾶνεστόν πνευματικό, πᾶνε στόν ψυχολόγο, στόν ψυχίατρο. Καί αὐτό εἶναι ἀποτέλεσματοῦ ἐγωισμοῦ μας.Σκέφτεται γιατί νά ταπεινωθῶ νά πάω στόν παπά;«Θά πάω στόν ἐπιστήμονα. Ἐμεῖς εἴμαστε μοντέρνοι ἄνθρωποι. Ἡ ἐπιστήμη τά ἔχειλύσει ὅλα».Δέν τά ἔχει λύσει ὅλα! Δέν θά ὠφεληθεῖς ἄν πᾶς στόν ψυχίατρο ἀντί στόνπνευματικό. Μάλλον θά βλαφτεῖς. Γι’ αὐτό ἔλεγε καί ὁ μακαριστός ὁ π. Πορφύριος:‘Τί εἶστε ’σεις βρέ;’ Λέει. ‘Ἄκου λέει ψυχίατροι!’Ποιός εἶναι ὀ ψυχίατρος;Ὀ Χριστός εἶναι ὁ ψυχίατρος. Ὁ ἰατρός τῶν ψυχῶν καί τῶν σωμάτων. Οἱ ἴδιοι τώραἔχουν ἀρχίσει καί τό καταλαβαίνουν αὐτό καί ἀλλάζουν τό ὄνομά τους καί δέλέγονται πλέον ψυχίατροι, ἀλλά γιατροί τοῦ νευρικοῦ συστήματος. Διότι δέν εἶναιδυνατόν μέ τά χάπια νά ἐπηρεάσει κανείς τήν ψυχή. Ἐπηρεάζει τό νευρικό σύστημακαί ὄχι τήν ψυχή.«Ἐκεῖνο πού βλέπω σέ ἐσένα εἶναι ὅτι ἀφορμή ζητάει νά σέ ἀπογοητεύσει. Σέμπερδεύει ὅλο καί περισσότερο μέ λεπτές κλωστές. Ἐάν σέ μπέρδευε μέ σπάγκο,τέλος πάντων, θά ἔλεγα ὅτι ἔχεις λίγο δίκαιο, ἀλλά ἐσύ τίς λεπτές κλωστές τίςβλέπεις γιά χοντρά σκοινιά καί στενοχωριέσαι».Τί θέλει νά πεῖ ὁ Γέροντας;128

Μεγαλοποιοῦμε αὐτά τά ἐλάχιστα, τά μικρά, μέ τά ὁποῖα προσπαθεῖ νά μᾶς δέσει ὁδιάβολος.«Μή βασανίζεσαι χωρίς νά ὑπάρχει λόγος, γιατί δίνεις χαρά στό ταγκαλάκι καίστενοχωρεῖς τόν Χριστό».Ὑπάρχει καί μία ἄλλη λύπη πού ἔρχεται ἀπό τήν κατάθλιψη καί ἀποτελεῖ τήνἀρρώστια τῆς ἐποχῆς μας καί ὅσο περνᾶνε τά χρόνια αὐξάνεται. Ὁ παγκόσμιοςὀργανισμός ὑγείας λέει ὅτι τό 2030 ἡ κατάθλιψη θά εἶναι ἡ πρώτη αἰτία ἀναπηρίαςστόν κόσμο. Δηλαδή ἡ κατάθλιψη θά ξεπεράσει ἀκόμα καί τά καρδιαγγειακάἐπεισόδια καί τούς καρκίνους.Ποῦ ὀφείλεται ἡ κατάθλιψη;Ὁ μακαριστός π. Πορφύριος ἔλεγε ξεκάθαρα ὄτι τό κύριο αἴτιο τῆς κατάθλιψης καίὅλων αὐτῶν, πού τά λέμε ‘ψυχολογικά’, -τά λένε ψυχολογικά, ἐμεῖς στήν ἐκκλησίαδέν τά λέμε ψυχολογικά, ἀλλά τά λέμε ἀκηδία, τά λέμε δαιμόνιο τῆς ἀκηδίας,δαιμόνιο τῆς λύπης, δαιμόνιο τῆς ὀργῆς, τοῦ θυμοῦ-, εἶναι ὁ ἐγωισμός. Λόγω τοῦμεγάλου ἐγωισμοῦ πού ἔχουμε οἱ ἄνθρωποι, ὁ ὁποῖος αὐξάνει ὅλο καί περισσότερο,γι’ αὐτό αὐξάνει καί ἡ κατάθλιψη ὅλο καί περισσότερο. Αὐξάνει ὁ ἐγωισμός, αὐξάνεικαί ἡ ἀπομάκρυνση ἀπό τό Θεό πού εἶναι ἡ χαρά καί ἡ ζωή. Ὁ Θεός μᾶς τό εἶπε ὅτι«Ἐγώ ἔχω τήν ἀληθινή χαρά. Ἐγώ εἶμαι ἡ ἀληθινή χαρά, Ἐγώ εἶμαι ἡ ἀληθινή ζωή,Ἐγώ εἶμαι ἡ ἀληθινή εἰρήνη». Ὅσο ὁ ἄνθρωπος φεύγει ἀπό τήν πηγή τῆς χαράς καίτῆς εἰρήνης, τόσο ἀποκτάει τή λύπη καί τήν κατάθλιψη.Γράφει ἕνας ἅγιος, ὁ Ἅγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς σέ μιά γυναίκα πούταλαιπωρεῖται ἀπό βαριά θλίψη.«Γράφεις ὅτι σέ ταλαιπωρεῖ κάποια ἀκατανίκητη καί ἀνεξήγητη θλίψη. Σωματικάεἶσαι ὑγιής, τό σπίτι γεμάτο, ἀλλά ἡ καρδιά ἄδεια. Γιά τήν ἀκρίβεια ἡ καρδιά σουεἶναι γεμάτη ἀπό σκοτεινή θλίψη. Ἀναγκάζεσαι νά πηγαίνεις σέ χορούς καί σέγιορτές, ἀλλά αὐτό σοῦ μεγαλώνει τή θλίψη».Προσπαθοῦσε μέ τήν κοσμική ζωή, χωρίς νά μετανοεῖ, νά διασκεδάσει τή θλίψη της,ὅπως καί πολλοί ἄνθρωποι. Τό ρίχνουνε στό τσιγάρο, στό ποτό, στίς καταχρήσεις,στίς ἡδονές, ὅμως ἡ χαρά δέν ἔρχεται.«Πρόσεχε καλά γιατί αὐτό εἶναι ἐπικίνδυνη ἀσθένεια τῆς ψυχῆς. Μπορεῖ νάνεκρώσει πλήρως τήν ψυχή. Τέτοια θλίψη ἡ ἐκκλησία μας, τήν βλέπει ὡς θανάσιμοἁμάρτημα».Ἡ λύπη εἶναι ἕνα ἀπό τά ὀχτώ θανάσιμα ἁμαρτήματα.«Ὑπάρχουν δύο εἴδη θλίψης, σύμφωνα μέ τόν λόγο τοῦ ἀποστόλου: «Ἡ γάρ κατάΘεόν λύπη μετάνοιαν εἰς σωτηρίαν ἀμεταμέλητον κατεργάζεται· ἡ δέ τοῦ κόσμουλύπη θάνατον κατεργάζεται»(Β΄ Κορ. 7,10). Ἐσύ ὀφθαλμοφανῶς», τῆς λέει,«ὑποφέρεις ἀπό τό δεύτερο εἶδος θλίψης».Ἀπό τήν λύπη τήν κατά κόσμο, τήν κατά διάβολο θά λέγαμε κι ὄχι ἀπό τήν κατάΘεόν.129

«Ἡ κατά Θεόν θλίψη κυριεύει τόν ἄνθρωπο ὅταν ὁ ἄνθρωπος θυμᾶται τίς ἁμαρτίεςτου».Αὐτή ἡ λύπη εἶναι εἰρηνική ἔχει μέσα της ἐλπίδα, ἔχει μέσα της τή χαρά, ὅσο κι ἄνφαίνεται παράδοξο αὐτό. Ζεῖ ὁ χριστιανός μιά κατάσταση πού λέγεται ‘χαρμολύπη’καί ἔχει τήν παρηγορία, τήν παράκληση τοῦ Θεοῦ. Σύμφωνα μέ τό λόγο τοῦ Χριστοῦμας «μακάριοι οἱ πενθοῦντες, ὅτι αὐτοὶ παρακληθήσονται» (Ματθ. 5,4).Ποιοί βρίσκουνε παρηγοριά ὅσο κι ἄν ἀκούγεται ἀντιφατικό;Αὐτοί πού πενθοῦν. Ἀλλά πενθοῦν κατά Θεόν, ὄχι κατά κόσμο. Κατά κόσμο στίςκηδεῖες μπορεῖ νά φτάσουν σέ ἀκραία φαινόμενα, αὐτή ὅμως δέν εἶναι εὐάρεστηλύπη. Αὐτή εἶναι δαιμονική λύπη. Ἡ κατά Θεόν λύπη εἶναι τό πένθος γιά τίςἁμαρτίες μας κι αὐτό τό πένθος ἔχει μέσα τήν παρηγοριά τοῦ Θεοῦ καί τή χαρά. Ἡἀληθινή χαρά ἔρχεται μέσα ἀπό τό κατά Θεόν πένθος, ἀπό τήν ἀληθινή μετάνοια,ἀπό τά δάκρυα τῆς μετανοίας, πού καθαρίζουν τήν ψυχή καί ἡ καθαρή ψυχή κατόπινχαίρεται τό φῶς τοῦ Θεοῦ.Ὅπως εἴπαμε, ὁ ἄνθρωπος νιώθει τήν κατά Θεόν θλίψη ὅταν θυμᾶται τίς ἁμαρτίεςτου καί λόγω αὐτοῦ ὁδηγεῖται στή μετάνοια καί ἀποθέτει τίς ἁμαρτίες του στό Θεό.«Ἤ ἀκόμα ὅταν κάποιος θλίβεται γιά τίς ἁμαρτίες τῶν ἄλλων ἀνθρώπων», τό ὁποῖοεἶναι ἀνώτερη κατάσταση. Νά κλαίει κανείς γιά τίς ἁμαρτίες ὅλου τοῦ κόσμου.«Ἤ ὅταν κάποιος δείχνει ζῆλο γιά τήν πίστη στόν Θεό, ἀλλά βλέπει μέ λύπη του, τήνἀποχώρηση τῶν ἀνθρώπων ἀπό τήν πίστη». Πάσχουν οἱ Προφῆτες. Στήν ΠαλαιάΔιαθήκη ὁ Προφήτης Ἱερεμίας, θρηνεῖ. Γιατί θρηνεῖ; Γιά τήν ἁμαρτία τοῦ λαοῦ τοῦΘεοῦ. Τήν ἁμαρτία τοῦ Ἰσραὴλ.«Τέτοια θλίψη ὁ Θεός τήν μετατρέπει σέ χαρά. Ὅπως περιγράφει ὁ Παῦλος, οἱἈπόστολοι καί ὅλοι οἱ ἀληθινοί δοῦλοι τοῦ Χριστοῦ εἶναι «ὡς λυπούμενοι ἀεί δέχαίροντες»(Β΄Κορ. 6,10). Φαίνονται ἐξωτερικά ὅτι λυποῦνται, ἀλλά στήνπραγματικότητα χαίρονται πάντοτε καί μέσα στίς ἐξωτερικές θλίψεις ὁ ἄνθρωπος τοῦΘεοῦ ἔχει χαρά.Ἀκόμα καί μέσα στήν κρίση τώρα πού βιώνουνε οἱ περισσότεροι Ἕλληνες ὡς κάτικακό, οἱ ἄνθρωποι τοῦ Θεοῦ τήν βιώνουν ὡς κάτι καλό, ὡς κάτι εὐλογημένο. Γιατί;Γιατί ἔχουν ἐμπιστοσύνη στό Θεό καί λένε ἀφοῦ τό παραχώρησε ὁ Θεός εἶναισίγουρα γιά τό καλό μας. Πράγματι εἶναι γιά τό καλό μας. Πολλοί ἄνθρωποι μέ καλήδιάθεση, βοηθιοῦνται ἀπ’ αὐτό. Συστέλλονται τά πάθη, ἀναγκαστικά μέν, ἀλλάβοηθιοῦνται κι αὐτοί, νά τά συστείλουν καί ν’ ἀποκοποῦν ἀπ’ αὐτά λόγω τῆςκρίσεως. Χαίρονται οἱ ἄνθρωποι τοῦ Θεοῦ γιατί αἰσθάνονται τή δύναμη καί τήνἐγγύτητα τοῦ Θεοῦ καί λαμβάνουν παρηγοριά ἀπό τό Θεό. Γι’ αὐτό λέει κι ὁψαλμωδός «ἐμνήσθην τοῦ Θεοῦ καὶ εὐφράνθην»(ψαλμ. 76,4). Οἱ ἄνθρωποι τοῦ Θεοῦπροσεύχονται, θυμοῦνται τό Θεό καί ἔχουν αὐτή τήν ἄληκτη εὐφροσύνη.«Ἡ ἅγια θλίψη μοιάζει μέ τά σύννεφα, μέσα ἀπό τά ὁποῖα λάμπει τό φῶς τῆςπαρηγοριᾶς. Ἐνῶ ἡ δική σου θλίψη», τῆς λέει αὐτῆς τῆς γυναίκας πού ἔχει προφανῶςκατάθλιψη, θά τό λέγαμε μέ σύγχρονο ὅρο «μοιάζει», ἡ θλίψη σου, «ὡς ἔκλειψη130

ἡλίου». Σάν νά ἔχει σβήσει ὁ ἥλιος. Ἔχει ἀπελπισία δηλαδή ἡ λύπη σου.«Μᾶλλον θά ἔχεις πολλά μικρά ἀδικήματα καί ἁμαρτίες, τά ὁποῖα θεωροῦσεςἀσήμαντα, καί ἔτσι δέν ἐξομολογήθηκες καί δέν μετανόησες γιά αὐτά. Σάν ἀράχνη,πού πολλά χρόνια εἶναι στά μάτια, τώρα ἁπλώθηκε γύρω ἀπό τήν καρδιά σου, καίἔφτιαξε φωλιά γιά αὐτήν τή μεγάλη θλίψη, τήν ὁποία οἱ κακές δαιμονικές δυνάμειςκακοεργῶς στηρίζουν μέσα σου».Συναντοῦμε ἀνθρώπους πού ἐνδεχομένως θεωροῦνται τῆς Ἐκκλησίας καίἐκκλησιάζονται πολλά χρόνια καί ὅμως δέν ἔχουν τή χαρά τοῦ Χριστοῦ. Ἔχουνεἄγχος, ἔχουνε λύπη, ἔχουνε κατάθλιψη. Αὐτό τί σημαίνει; Ὅτι δέν ἔχει γίνει σωστόξεκαθάρισμα στήν ψυχή τους. Δέν ἔχει γίνει καλό -θά λέγαμε- ξεσκόνισμα. Οἱ λίγεςκαί οἱ μικρές ἁμαρτίες ὅταν συσσωρεύονται, σκοτεινιάζουν τήν ψυχή. Ἐάν ὁἄνθρωπος δέ μετανοήσει γιά ὅλα, ὁ διάβολος ἔχει τά δικαιώματά του. Τά κρατάει τάδικαιώματά του, ὅπως ἔλεγε ὁ π. Παΐσιος καί βασανίζει τόν ἄνθρωπο μέ τή λύπη.«Γι᾿ αὐτό ξαναδές ὁλόκληρη τή ζωή σου, κάνε μία ἐνδελεχή ἐνδοσκόπηση τοῦἑαυτοῦ σου», κοίταξε καλά μέσα σου τῆς λέει «καί ἐξομολογήσου τά πάντα».Ἔρχονται ἐνίοτε ἄνθρωποι μεγάλης ἠλικίας δυστυχῶς πού ἔχουν ἀνεξομολόγηταἁμαρτήματα γιά χρόνια καί νομίζουν ὅτι δέν εἶναι τίποτα. Ὅμως εἶναι πολύσημαντικά. Φτάνουν στήν τελευταία στιγμή τῆς ζωῆς τους καί δέ βγαίνει ἡ ψυχήτους ἐξαιτίας αὐτοῦ τοῦ γεγονότος. Αὐτό συμβαίνει ἀπό φιλανθρωπία καί ἀγάπη τοῦΘεοῦ, μήπως τήν τελευταία στιγμή, τέλος πάντων, θελήσουν καί καθαρίσουν τήνψυχή τους. «Μέ τήν ἐξομολόγηση θά καθαρίσεις τόν οἶκο τῆς ψυχῆς σου καί θά τόν ἀερίσεις.Καί θά εἰσέλθει μέσα σου ὁ φρέσκος καί καθαρός ἀέρας τοῦ Πνεύματος τοῦ Θεοῦ».Ἄν δέν φύγει πλήρως ἡ βρωμιά, δέν ἔρχεται τό Ἅγιο Πνεῦμα νά πλημμυρίσει τήνψυχή μας.«Ἀμέσως μετά ξεκίνα νά πράττεις πάντα τό καλό. Ξεκίνησε μέ τό νά δίνειςἐλεημοσύνη ἐν ὀνόματι τοῦ Χριστοῦ. Θυμήσου, ἐν ὀνόματι τοῦ Χριστοῦ». Ὄχι γιά ν’ἀρέσεις στόν κόσμο, ὄχι φανερά, ἀλλά κρυφά. «Ὁ Χριστός θά τό δεῖ αὐτό καίγρήγορα θά σέ ἀνταμείψει μέ τή δωρεά τῆς χαρᾶς. Θά σοῦ δωρίσει ἀνείπωτη χαρά,τήν ὁποία μόνον Αὐτός χορηγεῖ, καί τήν ὁποία καμία θλίψη, οὔτε βάσανο, οὔτεδαιμονική δύναμη δέν μπορεῖ νά συσκοτίσει. Διάβαζε τό ψαλτήρι. Αὐτό ἀποτελεῖβιβλίο γιά θλιμμένες ψυχές, βιβλίο παρηγοριᾶς».Ἔχει ἕνα ὡραιότατο περιστατικό ὁ Ἅγιος Πορφύριος μέ ἕνα παιδί πού εἶχε πάει στόμοναστήρι του. Εἶχε κατάθλιψη, τά ’κανε ἄνω κάτω ὅλα στό σπίτι του καί οἱ γονεῖςτου στήν ἀπελπισία τους, τό ὁδήγησαν στόν π. Πορφύριο. Ἔμεινε τό παιδί στόμοναστήρι, ἄρχισε νά ἀσχολεῖται ἐκεῖ μέ τόν κῆπο, νά κάνει διακονήματα καί ξέφυγεἀπό τήν κατάθλιψη. Τοῦ πέρασαν ὅλα καί ἦταν μιά χαρά. Ὅμως κάποια μέρα γύρισεπάλι ὁ πονηρός. Τόν πείραξε βάζοντας του λογισμούς. Δέχτηκε τούς λογισμούς τόπαιδί καί πάει στό Γέροντα καί λέει:– Γέροντα θά φύγω.131

– Ἔ, τοῦ λέει, τώρα θά φύγεις;– Τώρα λέει θά φύγω, δέ μπορῶ, δέν ἀντέχω, παραγνωριστήκαμε.Κάπως ἔτσι τοῦ εἶπε…– Ἔ, καλά, λέει ὁ Γέροντας. Δέν τοῦ εἶπε ‘μή φεύγεις’. Μόνο νά τώρα, λέει, ἐγώτώρα θέλω νά κοιμηθῶ, μπορεῖς νά μοῦ διαβάσεις λίγο τό ψαλτήρι; Γιατί ἔχω μιάσυνήθεια μόλις ἀκούω τό ψαλτήρι κι ἀφοσιώνομαι, μετά μέ πιάνει ὁ ὕπνος.– Ποῦ θέλεις νά σοῦ διαβάσω; Του λέει τό παιδί.– Ἔ, λέει, ὅπου θέλεις. Ἄνοιξε, μόνο νά διαβάζεις καθαρά.Ἄρχισε λοιπόν καί διάβαζε τό παιδί :– ‘Κύριος φωτισμός μου καί Σωτήρ μου, Κύριος ὑπερασπιστής τῆς ζωῆςμου..’(ψαλμ.26,1), διάβασε λίγο ἀκόμα, μετά κλείνει τό ψαλτήρι καί λέει:– Γέροντα;– Τί ἔπαθες, τοῦ λέει.– Δέ θά φύγω, τοῦ λέει, ἄλλαξα γνώμη.– Λέει, τί ἔπαθες, τί ἔγινε;– Τί ἔγινε, λέει. Ὁρίστε ἐγώ τί ἔκανα τώρα; Διάβασα λίγο ψαλτήρι καί μοῦ ’φύγανὅλα. Μοῦ φύγαν ὅλοι οἱ λογισμοί, λέει, Γέροντα.Κι ἄρχισε μετά νά βρίζει τούς ψυχιάτρους. «Βρέ τούς παλιογιατρούς, βρέ τούςπαλιοψυχιάτρους, τούς παλιονευρολόγους», ἔλεγε. «Δίνουνε στούς ἀνθρώπουςναρκωτικά, ἀντί νά τούς λένε ὅτι ἡ αἰτία εἶναι ὅτι ἔχουν φύγει ἀπό τό Θεό οἱἄνθρωποι. Ὁρίστε», λέει, «ἐγώ τί ἔκανα τώρα; Λίγο προσευχήθηκα καί ἔφυγαν ὅλα».Αὐτό εἶναι ζωντανότατο περιστατικό καί ἀποδεικνύει πόσο καλό κάνει ἡ προσευχήστήν ψυχή τοῦ ἀνθρώπου. Πολύ ὀρθά ὀνομάζουν τήν προσευχή ἀναπνοή τῆς ψυχῆς.Γιά σκεφτεῖτε ἕναν ἄνθρωπο νά τοῦ κλείσεις τό στόμα καί τή μύτη, νά μή μπορεῖ νάπάρει ἀνάσα! Σκάει ὁ ἄνθρωπος. Ἔτσι εἶναι κι ὁ ἄνθρωπος πού δέν προσεύχεται.Ἕνας πού δέν προσεύχεται μπορεῖ νά ἔχει χαρά;Εἶναι ἀδύνατον.Σήμερα οἱ ἄνθρωποι ἐν πολλοῖς ἐπειδή ἔχουν φύγει ἀπό τό Θεό, ἔχουν πέσει σέ πολύμεγάλη κατάθλιψη. Ἕνας στούς εἴκοσι ἀνθρώπους πέρασε ἕνα ἐπεισόδιο κατάθλιψηςτόν προηγούμενο χρόνο. Ἄλλες ἐκτιμήσεις ἀνεβάζουν τήν κατάθλιψη σέ 10%. Τό10% τῶν ἀνθρώπων κάθε χρόνο ἔχουν κατάθλιψη. Νά τό ποῦμε συνοπτικά: ἕναςστούς δέκα ἀνθρώπους πάσχει ἀπό κατάθλιψη παγκοσμίως καί ἕνας στούς πέντε ἔχεινοσήσει ἀπό κατάθλιψη στή διάρκεια τῆς ζωῆς του. Δηλαδή πολύ συχνό φαινόμενο.Ὄχι μόνο ἡ κατάθλιψη, ἀλλά καί γενικότερα ἡ λύπη μαστίζει τούς ἀνθρώπους.Κοιτάξτε τί ἔλεγε ἕνας ἐπιφανής, σύγχρονος, πολύ ἐπιτυχημένος καί παγκοσμίουφήμης συγγραφέας -θά τόν ἔχετε ἀκούσει- ὁ Οὐμπέρτο Ἔκο : «Δεν πιστεύω στήν132

εὐτυχία, πιστεύω μόνο στήν ἀνησυχία», ἀκοῦστε τί λέει τό 2008, «Ὅσοι λένε ὅτιεἶναι εὐτυχισμένοι στήν ζωή τους εἶναι ἠλίθιοι», συγνώμη γιά τή λέξη, ἀλλά ἔτσι τόλέει. «Ἡ πραγματική εὐτυχία εἶναι ἡ ἀνησυχία».– Εἶναι σωστά πράγματα αὐτά πού λέει; Εἶναι ἰσορροπημένα;Ἄν ἡ εὐτυχία εἶναι ἡ ἀνησυχία, τότε ὅλος ὁ κόσμος θά ἔπρεπε νά πλέει σε πελάγηεὐτυχίας! Γιατί ὅλοι σήμερα εἶναι ἀνήσυχοι. Δέ βλέπεις ἄνθρωπο ἥσυχο. Σπάνια νάσυναντήσεις ἄνθρωπο ἥσυχο. Τό ἄγχος καί ἡ ταραχή εἶναι τό κύριο χαρακτηριστικότῶν ἀνθρώπων τῆς ἐποχῆς. Ἀντίθετα, ἡ ἀληθινή εὐτυχία δύσκολα συναντᾶταισήμερα, γιά νά μήν ποῦμε εἶναι σχεδόν ἀνύπαρκτη.Μία ἄλλη ἐπίσης ἠθοποιός, ἐπώνυμη κι αὐτή, τί ἔλεγε;«Μέ φοβίζει ἡ δική μου κούραση. Ἡ δική μου ἀπάθεια. Προσπαθῶ τουλάχιστον σ’ἕναν ἰδιωτικό χῶρο ν’ ἀνταποκριθῶ ὅσο πιο ἀνθρώπινα μπορῶ. Τό κατορθώνω;Περισσότερο» καί προσέξτε ἐδῶ τί λέει, «μέ θλίβει τό γῆρας τῆς ψυχῆς. Ὁ μαρασμόςτης». Γερασμένες ψυχές. Νεκρωμένες ψυχές θά λέγαμε ἐμεῖς. Γιατί, πολύ ἁπλά ὅτανὁ ἄνθρωπος φεύγει ἀπό τό Θεό καί ἀπενεργοποιεῖ τή Χάρη τοῦ Θεοῦ, ἡ ψυχή κι αὐτήνεκρώνεται.Ὅλα αὐτά τί ἐπιβεβαιώνουνε;Ὅτι, ὅταν ὁ ἄνθρωπος ζεῖ κοσμικά, ὅταν ἀγαπήσει τόν κόσμο, ὅταν θέλει ν’ ἀνήκειστόν κόσμο καί ὄχι στό Θεό, βασανίζεται καί τελικά νεκρώνεται. Ζῶντας σύμφωναμέ τήν κοσμική νοοτροπία, ὑποτασσόμενος στά πάθη, πού συνιστοῦν αὐτό πού λέμε«κόσμο» δηλαδή στή φιληδονία, στή φιλοδοξία καί στή φιλαργυρία, ζεῖ ἀναγκαστικάκαί τά ἀποτελέσματα τῶν παθῶν, πού εἶναι ἡ λύπη, ἡ κατάθλιψη, ἡ ἀνία, ἡ ψυχικήγήρανση, ὁ ψυχικός θάνατος!– Πῶς δημιουργεῖται ἡ λύπη;Τά εἴπαμε λίγο τά αἴτια μέ τά παραδείγματα, ἀλλά τώρα μποροῦμε νά τάσυνοψίσουμε. Εἴπαμε ὅτι ἡ χαρά εἶναι στοιχεῖο τοῦ καρποῦ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος.Ἑπομένως ἡ λύπη εἶναι τό ἀποτέλεσμα τῆς ἀπώλειας, τῆς ἀπενεργοποίησης τοῦἉγίου Πνεύματος μέσα μας.Πότε χάνουμε ἤ ἀπενεργοποιοῦμε τό Ἅγιο Πνεῦμα;Ὅταν δέ λειτουργοῦμε σωστά τήν ψυχή μας καί τό σῶμα μας. Ὅταν ἁμαρτάνουμε. Ὁἄνθρωπος ἁμαρτάνει εἴτε κατά τό λογιστικό, κατά τό νοῦ, εἴτε κατά τό θυμικό, κατάτό θυμό του, εἴτε κατά τήν ἐπιθυμία του. Μέ τά τρία αὐτά μέρη τῆς ψυχῆς, τό νοῦ, τόλογιστικό δηλαδή, ὅταν δηλαδή ὁ ἄνθρωπος δέν προσεύχεται, ὅταν δέ δοξολογεῖ τόΘεό, ὅταν δέν ἀγαπάει τό Θεό, λοιπόν, καί τό θυμικό, ὅταν ὁ ἄνθρωπος ὀργίζεταιἄλογα, ὅταν ὀργίζεται χωρίς τό σωστό λόγο -καί σωστός λόγος ὀργῆς εἶναι μόνο γιάνά ὑπερασπιστοῦμε τό Θεό καί τόν πλησίον, ποτέ τόν ἑαυτό μας-, ὅταν ὁ ἄνθρωποςἐπίσης ἔχει ἐπιθυμίες, ἔχει θελήματα ἀντίθετα μέ τό θέλημα τοῦ Θεοῦ, τότε ὁἄνθρωπος αὐτός εἶναι στήν κατάσταση τῆς ἁμαρτίας καί στήν κατάσταση τῆς λύπης.Οἱ Πατέρες μᾶς τό λένε ξεκάθαρα : ὅταν ὁ ἄνθρωπος δέν προσεύχεται, ἔχει λύπη.133

Ὅταν ὁ ἄνθρωπος ὀργίζεται, ταράσσεται τό θυμικό του δηλαδή, πάλι ἔχει λύπη. Ἡὀργή ἔχει ὡς ἀποτέλεσμα τή λύπη. Ὅταν ὁ ἄνθρωπος ἔχει διάφορες ἐπιθυμίες καίπολλά θελήματα, ὀδηγεῖται στή λύπη γιατί ἡ ἐπιθυμία, ὅπως λένε οἱ Πατέρες φέρνειμία ἡδονή μέσα στόν ἄνθρωπο, ἐγωιστική ἡδονή. Τά αὐτονομημένα θελήματα, τάἀντίθετα μέ τό θέλημα τοῦ Θεοῦ φέρνουνε μιά μικρή εὐχαρίστηση στόν ἄνθρωποστήν ἀρχή, ἡ ὁποία ὅμως αὐτή ἡδονή, ὅταν ὁ ἄνθρωπος κάνει τό θέλημά του, ἔχει ὡςἀπότοκο, ὡς ἀποτέλεσμα τή λύπη. Μᾶς τά ἔχουνε πεῖ αὐτά οἱ Ἅγιοι Πατέρες. Ἡλύπη, ἡ ἁμαρτία καί ἡ ἁμαρτωλή ἡδονή ἐμπεριέχουν τήν ὀδύνη. Ἡ ἐπιθυμία λοιπόνφέρνει τήν ἡδονή καί ἡ ἡδονή φέρνει τήν ὀδύνη, φέρνει τή λύπη.Τέλος ὑπάρχει καί τό αἴτιο τῆς ἄμεσης δαιμονικῆς ἐνέργειας, γιά τό ὁποῖο μιλήσαμε,ὅπου ἐπιτίθεται ὁ διάβολος χωρίς ἕνα προφανές αἴτιο. Ἄν και ὑπάρχει τό αἴτιο, ἀλλάεἶναι κρυμμένο. Δέ μπορεῖ εὔκολα νά τό ἐξιχνιάσει ὁ ἄνθρωπος.Ἡ συχνότερη αἰτία τῆς λύπης εἶναι ἡ ματαίωση μιάς ἤ περισσοτέρων ἐπιθυμιῶν,καθώς καί τῆς ἡδονῆς πού συνάπτεται μ’ αὐτή τήν ἐπιθυμία.Αὐτή εἶναι ἡ πιό συχνή αἰτία πού χάνουμε τή χαρά μας. Ποιά;Τό ὅτι ἔχουμε ἐπιθυμίες. Θά πεῖς δέν πρέπει νά ’χω ἐπιθυμίες; Δέν πρέπει νά θέλω;Δέν πρέπει νά ἐπιθυμῶ; Πρέπει νά θέλεις αὐτό πού θέλει ὁ Θεός. Γι’ αὐτό μᾶςπαρέδωσε ὁ Χριστός μας νά λέμε στό ‘Πάτερ ἡμῶν’ τόσο συχνά ‘γενηθήτω τὸθέλημά Σου, ἀλλιῶς θά μᾶς ἔλεγε νά λέμε γιά νά εἴμαστε εὐτυχισμένοι ‘γενηθήτω τόθέλημά σας’. Δέν μᾶς εἶπε ἔτσι. Μᾶς εἶπε ἄν θέλετε νά εἶσθε χαρούμενοι, νά λέτεγενηθήτω τὸ θέλημά Μου. Ὅταν γίνει τό θέλημα τοῦ Θεοῦ στή ζωή μας, ὁ ἄνθρωποςγίνεται εὐτυχισμένος. Ἄν λοιπόν ὁ ἄνθρωπος ἔχει ἄλλα θελήματα, ἀντίθετα μέ τόθέλημα τοῦ Θεοῦ, τότε αὐτός ὁ ἄνθρωπος ἔχει λύπη. Ἐπειδή ἀκριβῶς εἶναικαταστροφικά, ὁ Θεός δέν τοῦ ἱκανοποιεῖ αὐτά τά θελήματα καί πολύ καλά κάνει.Διότι ὡς Πατέρας, μᾶς ἀγαπάει. Ὁ ἄνθρωπος θυμώνει, ὀργίζεται, ἀπογοητεύεται,γιατί; Γιατί δέν τοῦ ἔχουν γίνει τά θελήματά του.Σήμερα οἱ ἄνθρωποι γιατί ἔχουν κατάθλιψη λόγω τῆς κρίσεως;Γιατί δέ μποροῦν νά ἱκανοποιήσουν τά θελήματά τους. Ποιά θελήματά τους ὅμως;Τά κατά Θεόν θελήματα; Θέλουν νά κάνουν ἐλεημοσύνη γι’ αὐτό ζητᾶνε λεφτά;Ὄχι, γιά νά ἱκανοποιήσουν τά πάθη τους. Γιά νά γλεντήσουν ὅπως γλεντοῦσαν πρίν,γιά νά ἐπιδειχτοῦν, ὅπως ἐπιδεικνύονταν πρίν, ὅταν δέν ὑπῆρχε κρίση δηλαδή καί γιάνά λειτουργήσουνε πάλι ἁμαρτωλά ἱκανοποιώντας τά δικά τους ‘θέλω’. Ὁ Θεός πολύκαλά κάνει καί μᾶς στερεῖ τή δυνατότητα αὐτή, γιά νά μᾶς βοηθήσει νά μή χάσουμετήν αἰώνια ζωή.Ἀποδεικνύει ἔτσι, ἡ κακή αὐτή λύπη, προσκόλληση, τοῦ προσώπου τό ὁποῖοπροσβάλλει, στά αἰσθητά ἀγαθά καί στίς ἀξίες τοῦ κόσμου. Δηλαδή ὅταν ὁἄνθρωπος λυπᾶται ἐπειδή δέν ἱκανοποιοῦνται κάποια θελήματά του, τί ἀποδεικνύει;Ὅτι εἶναι κολλημένος στά πράγματα τοῦ κόσμου τούτου γιατί τά θελήματά μας –πούεἶναι ἀντίθετα μέ τό θέλημα τοῦ Θεοῦ- εἶναι θελήματα ἐγωιστικά, ὑλιστικά, κοσμικά,τοῦ παρόντος αἰῶνος τοῦ ἀπατεῶνος. Γι’ αὐτό καί ἡ λύπη αὐτή συνδέεται μέ ὅλα τά134

πάθη, καθώς αὐτά περιλαμβάνουν (ἐμπεριέχουν, εἶναι συνυφασμένα μέ) τήν σφοδρήἐπιθυμία. Νά, λοιπόν, πῶς στό βάθος τῆς κατάθλιψης, τῆς μή κατά Θεόν λύπης,κρύβονται ὅλα τά πάθη καί πίσω τους οἱ δαίμονες.Ἡ λύπη εἶναι μία δύναμη πού μᾶς δόθηκε ἀπό τόν Θεό. Προσέξτε, ἡ λύπη εἶναι ἕνα-ὅπως λένε οἱ Πατέρες- ἀδιάβλητο πάθος, δηλαδή ἕνα πάθος, τό ὁποῖο δόθηκε μετάτήν πτώση στόν ἄνθρωπο γιά νά μπορεῖ ὁ ἄνθρωπος νά ἐκφράζει τή μετάνοιά του.Νά λυπᾶται γιά τίς ἁμαρτίες του.Νά μετανοεῖ, νά δακρύζει καί νά καθαρίζει τήνψυχή του. Ὅμως ὁ ἄνθρωπος, μέ τή συνεργεία βέβαια καί τοῦ διαβόλου, τήνὑποκίνηση τοῦ διαβόλου, αὐτή τή δύναμη πού τοῦ ἔχει δώσει ὁ Θεός, τῆς λύπης, τήχρησιμοποιεῖ κακῶς καί λυπᾶται, ὄχι γιά τίς ἁμαρτίες του, ἀλλά γιατί δέ γίνονται τάἐγωιστικά του θελήματα καί πέφτει στήν κατάθλιψη. Ἔτσι ἐρμηνεύεται ἡ κατάθλιψη.Διαπιστώνουμε ἀκριβῶς τή μεγάλη ἐξάπλωση τῆς κατάθλιψης στήν ἐποχή μας διότιὁ ἄνθρωπος ἔχει πάρα πολλά ἐγωιστικά θελήματα, τά ὁποῖα εἶναι ἀνικανοποίητα καίκάνει κακή χρήση τῆς λύπης. Ὁ Θεός τοῦ ἔχει δώσει τή λύπη γιά νά μετανοεῖ καί ὁἄνθρωπος τή χρησιμοποιεῖ γιά νά καταστραφεῖ. Συνεπῶς τήν κάνει ἁμαρτωλή.Ὅπως ὁ Θεός μᾶς ἔχει δώσει τό ἀδιάβλητο πάθος τῆς πεῖνας. Ὁ ἄνθρωπος ἄν δένεἶχε αὐτό τό ἀδιάβλητο πάθος δέ θά ζοῦσε. Δέν θά ἔτρωγε κανένας, ἄν δέν πεινοῦσε.Ἀλλά ὅταν τό ὑπερικανοποιήσεις αὐτό τό πάθος ἤ τό στρέψεις σέ ἄλλη κατεύθυνση,δηλαδή δέν τρῶς γιά νά ζήσεις, ἀλλά ζεῖς γιά νά τρῶς, τότε τό πάθος ἀπό ἀδιάβλητο,γίνεται διαβλητό, γίνεται ἁμαρτωλό. Ἔτσι συμβαίνει καί μέ τή λύπη. Τή στρέφουμεσέ ἄλλη κατεύθυνση ἐγωιστική. Ἀντί νά τή στρέψουμε καί νά τή χρησιμοποιήσουμεγιά νά πλησιάσουμε τό Θεό, τή χρησιμοποιοῦμε γιά νά θρηνήσουμε οὐσιαστικά τάἀποτυχημένα θελήματά μας καί νά ἐγκλωβιστοῦμε ἀκόμα περισσότερο στόν ἐγωισμόμας.«Ὁ ἐγωισμός φέρνει πάντα λύπη, φέρνει πάντα ἄγχος. Ὁ ἐγωισμός καί ἡὑπερηφάνεια»,ἔλεγε ὁ μακαριστός ὁ π. Παΐσιος «εἶναι τό Γενικό Ἐπιτελεῖο ὅλων τῶνπαθῶν» ἐκεῖ εἶναι ἡ ρίζα καί ἡ βαθύτερη αἰτία πού χάνουμε τή χαρά μας οἱχριστιανοί.Ἐπειδή βλέπω ὅτι ἡ ὥρα συμπληρώθηκε, θά πῶ μόνο ἕνα τελευταῖο. Εἶναι ἕναπαράδειγμα μ’ ἕναν ἅγιο μοναχό, ὁ ὁποῖος ἤτανε πάντοτε εἰρηνικός καί ὄχι μόνοαὐτό, ἀλλά εἶχε φτάσει καί σέ μία χαριτωμένη κατάσταση νά κάνει θαύματα. Τόἀκόμα πιό σημαντικό εἶναι ὅτι καί ὁ ἴδιος δέ μποροῦσε νά τό καταλάβει, νά τόἐξηγήσει. Ἀποροῦσε κι ὁ ἴδιος πῶς κάνει θαύματα. Ἕνας ἄλλος μοναχός τόνπλησίασε γιατί ἤθελε νά ἐξιχνιάσει τό μυστήριο γιατί δέν τόν βλέπανε νά κάνει κάτιἰδιαίτερα ἔκτακτο, οὔτε ἔκανε μεγάλες νηστεῖες, οὔτε κάτι διαφορετικό, ζοῦσε ὅπωςὅλοι οἱ μοναχοί. Ἤτανε ὅμως πάντοτε εἰρηνικός, πάντοτε χαρούμενος καί μέ τό πούτόν ἀκουμποῦσαν γινόντουσαν καλά.– Καί ἐγώ ὁ ἴδιος ἐκπλήττομαι πού μπορῶ νά τούς δίνω τήν ὑγεία τους, ἀπάντησε ὁμοναχός στή σχετική ἐρώτηση. Ντρέπομαι πού τά ἐνδύματά μου ἔχουν ἰαματικήδύναμη, γιατί ἐγώ οὔτε μέ τή νηστεία, οὔτε μέ ἄλλα ἀσκητικά, μοναστικάἀγωνίσματα, ἀξιώθηκα νά λάβω τέτοιο δῶρο ἀπό τόν Θεό.135

– Αὐτό εἶναι ἀλήθεια, εἶπε ὁ προεστός (ὁ Γέροντας). Ἐμεῖς βλέπουμε ὅτι εἶσαι ἕναςσυνηθισμένος ἄνθρωπος καί σέ σένα δέν ὑπάρχει τίποτα πού νά σέ ξεχωρίζει ἀπό τήντάξη τῶν ὑπολοίπων πατέρων.Στή συνέχεια ὁ προεστός ἀποφάσισε νά ἐξιχνιάσει τό μυστήριο, ὁπότε ἄρχισε νά τόνρωτάει περισσότερα πράγματα καί ὁ μοναχός ἀπάντησε:– Θυμήθηκα κάτι σχετικό μέ τό ἔλεος πού μοῦ δόθηκε ἀπό τόν Θεό.Προσέξτε δέν λέει ὅτι τό κατάφερα ἐγώ. Ὁ Θεός μοῦ τό ἔδωσε. Κοιτάξτε τί τοῦἔδωσε ὁ Θεός.– Ἐγώ, λέει, σταθερά σέ ὅλα συντονίζω τό θέλημά μου μέ τό Θεῖο θέλημα. Ποτέ καίτίποτα δέ φέρνω στή σκέψη μου πού θά ἐναντιωνόταν στό θέλημα τοῦ Θεοῦ.Οὔτε μία σκέψη, ὄχι νά κάνει κάτι ἀντίθετο μέ τό θέλημα τοῦ Θεοῦ, μιά μικρήἁμαρτιούλα! Τίποτε.. οὔτε σκέψη.– Ποτέ δέν τρομάζω μπροστά σέ ἀπρόβλεπτα γεγονότα, τά ὁποῖα θά μποροῦσαν νάκλονίσουν τό νοῦ μου καί νά ἐξασθενίσουν τήν καρδιά μου. Ποτέ καί γιά τίποτε δένπαραπονέθηκα στούς ἄλλους, οὔτε τούς φανέρωσα τή θλίψη μου. Τό ἴδιο καί ὅσαεὐτυχή συμβάντα τύχουν στή ζωή μου, δέν μ’ εὐχαριστοῦν σέ τέτοιο βαθμό πού νάεὐθυμῶ περισσότερο ἀπό ὅ,τι τόν ὑπόλοιπο καιρό. Ὅλα τά δέχομαι ἐξίσου, ὡςσταλμένα ἀπό τό χέρι τοῦ Θεοῦ, τόσο τά εὐχάριστα, ὅσο καί τά δυσάρεστα γιά μένα.Αὐτό πού λέει ὁ ἀπόστολος Παύλος «θλιβόμενοι ἀλλ᾿ οὐ στενοχωρούμενοι» (Β΄Κορ.4,8). Θλίψεις θά ἔχουμε ὅλοι, ἐξωτερικές δηλαδή συν-θλίψεις, θά λέγαμε, πιέσειςἀπό τά γεγονότα, ἀπό ἀνθρώπους κ.λ.π. Ἀλλά αὐτό δέν εἶναι αἰτία νάστενοχωρηθοῦμε, νά βλαφτοῦμε ἐσωτερικά καί νά χάσουμε τήν ἐσωτερική εἰρήνηκαί χαρά. Αὐτό ἀκριβῶς λέει κι ἐδῶ ὀ ἅγιος αὐτός μοναχός.– Δέν προσεύχομαι στόν Θεό γιά νά πραγματοποιηθοῦν ὅλα σύμφωνα μέ τήνἐπιθυμία μου, ἀλλά θέλω σέ ὅλα νά γίνεται τό ἅγιο θέλημά Του. Μ’ αὐτόν τόν τρόποτίποτε δέν μέ εὐχαριστεῖ ἰδιαίτερα, τίποτε δέν μέ συντρίβει καί δέν μέ συγχύζει καίτίποτε δέν μέ κάνει εὐτυχισμένο, ὅπως μόνο αὐτό τό ἴδιο τό θέλημα τοῦ Θεοῦ. Γι’αὐτό σέ ὅλες μου τίς προσευχές γιά ἕνα μόνο παρακαλῶ τόν Θεό: Νά γίνεται πάντοτεκαί ὁλοκληρωτικά σέ μένα καί σέ ὅλα τά πλάσματά Του τό Θεῖο θέλημα.Ὁ ἡγούμενος τοῦ κοινοβίου παρά πολύ θαύμασε τά λόγια τοῦ μοναχοῦ καίἀπευθυνόμενος σ’ αὐτόν τόν ρώτησε:– Ἀγαπημένε μου ἀδελφέ! Πές μου τί αἰσθάνθηκες ἐχθές τήν ὥρα πού συνέβηπυρκαγιά στό μοναστήρι μας;Κάηκε ἕνα μέρος τοῦ μοναστηριοῦ.– Στ’ ἀλήθεια δέν λυπήθηκες μαζί μέ ὅλους τούς ἄλλους, ὅταν ὁ κακός ἄνθρωποςἔβαλε φωτιά στά μοναστηριακά οἰκοδομήματα καί κάηκε πολύ ἀπό τό σιτάρι μας;– Δέν θά κρύψω, ἀπάντησε ὁ μοναχός, ὅτι ὅλη αὐτή ἡ ζημιά τοῦ μοναστηριοῦ δένμοῦ προκάλεσε τήν παραμικρή θλίψη, ἐπειδή ἔχω τή συνήθεια γιά ὅλα, καί γιά τά136

θλιβερά καί γιά τά εὐχάριστα, νά εὐχαριστῶ τό Θεό καί ἥσυχα νά δέχομαι καί τοῦτοκαί τό ἄλλο.Δηλαδή καί τίς ἐξωτερικές θλίψεις καί τίς ἐξωτερικές χαρές. Ὅλα ἥσυχα, ἀφοῦ ὅλαεἶναι ἀπό τόν καλό Θεό. Δέν ὑπάρχει κάτι κακό, πού νά μᾶς δώσει ὁ Θεός.– Εἶμαι πεπεισμένος ὅτι αὐτό πού συνέβη σέ μᾶς, συνέβη σύμφωνα μέ τό θέλημα τοῦΘεοῦ, ὁ Ὁποῖος κατευθύνει τά πάντα πρός ψυχική ὠφέλεια. Γι’ αὐτό ἀκριβῶς δένμεριμνῶ καί δέν σκέπτομαι τίποτε σχετικά μ’ αὐτό. Λίγο ἤ πολύ ἐμεῖς ἔχουμε τόψωμί μας καί τά ὑπόλοιπα γιά τή διατροφή μας, γιατί πιστεύω δυνατά ὅτι ὁ Θεόςμπορεῖ καθέναν ἀπό ἐμάς νά τόν χορτάσει, τόσο μέ ἕνα ψίχουλο, ὅσο καί μέ ἕναὁλόκληρο ψωμί. Ἔτσι λοιπόν ἐγώ ἤρεμα, χωρίς καμιά σύγχυση, περνῶ τή ζωή μου».Κατάπληκτος ἀπό τά λόγια τοῦ μοναχοῦ ὁ ἡγούμενος γιά πολύ ἀκόμα καιρόσυζητοῦσε μαζί του, προσπαθῶντας νά ἀναγκάσει τόν ἀδελφό νά παρουσιάσει ἀκόμαπιό πολύ τόν τρόπο πού σκεφτότανε καί πού ζοῦσε.Μεταξύ πολλῶν ἀπαντήσεων τοῦ εἶπε ὁ μοναχός καί αὐτό τό ὁποῖο εἶναι πολύσπουδαῖο:– Κατά τήν καθημερινή προσφορά τοῦ ἑαυτοῦ μου στό θέλημα τοῦ Θεοῦ, τόσοπροόδευσα στήν ὑπακοή μου σ’ Αὐτόν, ὥστε, ἄν ἀπό πρίν γνώριζα ὅτι ὁ Θεόςἐξάπαντος προόριζε νά μέ στείλει στήν κόλαση, τότε ἐγώ δέν θά ἐπιχειροῦσα νάκάνω τίποτα ἐναντίον Του.Ἄν ἤθελε ὁ Θεός νά μέ βάλει στήν κόλαση, θα ’λεγε «νά ’ναι εὐλογημένο, νά πάωΚύριε, ἀφοῦ κι ἐκεῖ εἶσαι Ἐσύ.». Παντοῦ εἶναι ὁ Θεός καί στήν κόλαση εἶναι. Ἄρακαί ἐκεῖ καλά θά εἶναι, ἀφοῦ εἶναι τό θέλημά Σου νά πάω ἐκεῖ.– Σοῦ λέω ἀκόμη ὅτι, ἀκόμη κι ἄν ἦταν δυνατόν σέ μένα ν’ ἀλλάξω αὐτή τή Θείαἀπόφαση λέγοντας ἕνα «Πάτερ ἡμῶν» -σοῦ λέω ἀλήθεια-, δέν θά τολμοῦσα νά τόκάνω αὐτό, ἀλλά ἀκόμη πιό ἔντονα θά προσευχόμουν στόν Θεό, ὥστε νά ἐνεργήσεισέ μένα σύμφωνα μέ τό Πανάγιο θέλημά Του καί νά μοῦ δωρίσει τή Χάρη Του πούθά μέ ἐνισχύει εἰς τούς ἀπέραντους αἰῶνες, γιά νά μή σκέπτομαι ὅ,τιδήποτε ἀντίθετοστό ἅγιό Του θέλημα.Μετά ἀπό παρατεταμένη σιωπή λέει, τέλος, ὁ ἡγούμενος στό μοναχό:– Πορεύου, περιπόθητε πάτερ, πορεύου καί ἐκπλήρωσε φιλότιμα τήν ὑπόσχεσή σουστόν Θεό, ὅπως μοῦ τήν ἐξέθεσες. Ἐσύ βρῆκες τόν οὐρανό ἔξω ἀπό τον οὐρανό.Ἀκριβῶς αὐτό εἶναι στό χέρι ὅλων μας. Ἄν τό ἔκανε αὐτός, ὅλοι μποροῦμε νά τόκάνουμε ἔφοσον τό θελήσουμε. Δηλαδή ν’ ἀφήσουμε ὅλα τά δικά μας θελήματα καίνά κάνουμε τό θέλημα τοῦ Θεοῦ. Τότε καί ἡ χαρά μας δέ θά χάνεται ποτέ.Τῷ δέ Θεῷ δόξα, πάντοτε, νῦν καί ἀεί καὶ εἰς τούς αἰῶνας τῶν αἰώνων. Ἀμήν.Ἀρχ. Σάββας Ἁγιορείτης137

Ἁπλοποιεῖστε τή ζωή σας γιά νά φύγει τό ἄγχοςΣυνεχίζουμε σήμερα μέ τή Χάρη τοῦ Θεοῦ καί τήν εὐχή τοῦ Γέροντα τό θέμα γιά τόἄγχος, τό θέλημα τοῦ Θεοῦ καί τήν ἐλευθερία. Εἴχαμε ἀναφέρει ὅτι μία πηγή ἄγχουςγιά τούς ἀνθρώπους εἶναι οἱ διάφορες θλίψεις, οἱ διάφορες ἐξωτερικές καταστάσεις,οἱ ὁποῖες δέ μᾶς ἀρέσουν, γιατί εἶναι ἀντίθετες μέ τήν ἄνεση, μέ τή φιλαυτία καί τήνκαλοπέρασή μας. Στή ρίζα βέβαια αὐτοῦ τοῦ ἄγχους εἴναι πάντοτε ἡ ἀπιστία ἤτουλάχιστον ἡ ὀλιγοπιστία.Μία ἄλλη αἰτία ἄγχους, παρεμφερής καί αὐτή, εἶναι ἡ πολυτελής καί πολύπλοκηζωή, ἡ ὁποία ἔχει ὡς αἰτία της τήν ἀνασφάλεια πού νιώθουν οἱ ἄνθρωποι, τήνὀλιγοπιστία καί τήν ἀπιστία, τήν ἀπομάκρυνση ἀπό τόν Θεό, από τήν ἐμπιστοσύνηστή Θεία Πρόνοια καί τόν στηριγμό στίς δικές μας ἀνθρώπινες δυνάμεις, οἱ ὁποῖεςεἶναι πολύ ἀνεπαρκεῖς, πολύ φτωχές καί πολύ ἀδύναμες στό νά ἱκανοποιήσουν αὐτέςτίς πολύπλοκες ἀπαιτήσεις πού δημιουργοῦμε στόν ἑαυτό μας, διότι σάν νάἐξαρτῶνται τά πάντα ἀπό μᾶς, πρέπει νά φροντίσουμε γιά ὅλα.Ὁ Γέροντας Παΐσιος ἔλεγε: «Ἁπλοποιεῖστε τή ζωή σας, γιά νά φύγει τό ἄγχος. Ἀπότήν κοσμική εὐτυχία, βγαίνει τό κοσμικό ἄγχος». Θά πεῖτε:– Ὑπάρχει καί πνευματικό ἄγχος;– Ναί, ὑπάρχει καί πνευματικό ἄγχος, ὅταν κανείς δέν τά πιάσει σωστά τάπνευματικά θέματα καί στεναχωριέται ἐκεῖ πού δέν πρέπει.«Ὅσο ἀπομακρύνονται οἱ ἄνθρωποι ἀπό τή φυσική ζωή, τήν ἁπλή καί προχωροῦνστήν πολυτέλεια, τόσο αὐξάνει καί τό ἀνθρώπινο ἄγχος. Καί ὅσο ἀπομακρύνονταιἀπό τόν Θεό, ἑπόμενο εἶναι νά μή βρίσκουν πουθενά ἀνάπαυση».Αὐτά λέει ὁ Γέροντας Παΐσιος, γιατί πραγματικά ἡ ρίζα μας εἶναι ὁ Θεός καί Αὐτόςεἶναι ὁ ὄντως Ὤν, Αὐτός πού πραγματικά ὑπάρχει καί Αὐτός πού πραγματικά μπορεῖνά μᾶς στηρίξει. Μόνο Αὐτός. Ὅσο λοιπόν φεύγουμε ἀπό τόν Θεό, δέν ἔχουμε ποῦνά στηριχτοῦμε καί φυσικά δέν ἔχουμε ποῦ νά ἀναπαυτοῦμε.«Γι ̓ αὐτό» αὐτοί οἱ ἄνθρωποι «γυρίζουν ἀνήσυχοι ἀκόμη καί γύρω ἀπό τό φεγγάρι-σάν το λουρί τῆς μηχανῆς γύρω ἀπό τήν τρελλή ρόδα- γιατί ὁλόκληρος ὁ πλανήτηςμας δέν χωράει τήν πολλή τους ἀνησυχία».Ὁ Γέροντας ἀφήνει ὑπονοούμενα γιά τή σύγχρονη πραγματικότητα, πού ἐνῶ ἔχουμετέτοια τεχνολογία καί μποροῦμε νά πᾶμε γύρω ἀπό τό φεγγάρι καί νά γυρίσουμεγύρω ἀπό τή γῆ, ἡσυχία δέ βρίσκουμε στήν ταραγμένη μας διάνοια.«Ἀπό τήν κοσμική καλοπέραση, ἀπό την κοσμική εὐτυχία, βγαίνει τό κοσμικό ἄγχος.Ἡ ἐξωτερική μόρφωση μέ τό ἄγχος ὁδηγεῖ καθημερινῶς ἑκατοντάδες ἀνθρώπων(ἀκόμη καί μικρά παιδιά μέ ἄγχος) στίς ψυχαναλύσεις καί στούς ψυχιάτρους καίκτίζει συνεχῶς Ψυχιατρεῖα καί μετεκπαιδεύει ψυχιάτρους, ἐνῶ πολλοί ψυχίατροιοὔτε Θεό πιστεύουν, οὔτε ψυχή παραδέχονται».138

Παρόλα αὐτά, ὑπάρχει μία διάχυτη πεποίθηση στόν ἀπομακρυσμένο ἀπό τόν Θεόἄνθρωπο, τόν ἐκκοσμικευμένο, ὅτι ἐκεῖ θά μπορέσει νά θεραπευτεῖ. Ὄμως, δένθεραπεύεται καί αὐτό φαίνεται στήν πράξη καί στήν πραγματικότητα, ὅπου ἐνῶἔχουμε ὅλο καί περισσότερα ψυχιατρεῖα, τόσο αὐξάνονται οἱ ψυχοπαθεῖς.«Ἑπομένως, πῶς εἶναι δυνατόν αὐτοί οἱ ἄνθρωποι νά βοηθήσουν ψυχές, ἀφοῦ καί οἱἴδιοι εἶναι γεμάτοι ἀπό ἄγχος»;Δέν ἔχω τίποτα μέ αὐτούς τούς ἀνθρώπους. Τούς ἀγαπῶ πάρα πολύ καί ὁ ἍγιοςΓέροντας Πορφύριος τούς ἀγαποῦσε πάρα πολύ καί ὁ Ἅγιος Γέροντας Παΐσιος.Ὅμως εἴμαστε ἐνάντια σέ αὐτό πού ὁνομάζεται «Ψυχολογία» καί «Ψυχιατρική».Καταρχήν ὁ ὅρος εἶναι παραπλανητικός. Θά ἔπρεπε νά ὁνομάζονται διαφορετικάαὐτές οἱ ἐπιστῆμες καί νά ἔχουν καί μία ἄλλη βάση. Γιατί δυστυχῶς ὁ Φρόυντ, ὁΓιούνγκ καί οἱ ὑπόλοιποι εἶχαν μία πολύ λανθασμένη βάση. Ὅπως προχωράει ἡσύγχρονη ἐπιστημονική ἔρευνα, ἀποδεικνύεται ἀκόμη περισσότερο ὅτι ἡ βάση τουςἦταν ἀποκρυφιστική. Στηριζόταν σέ ἐπικοινωνία μέ πονηρά πνεύματα.Λέει ὁ Φρόυντ ὅτι πείστηκε ὅτι ἡ θεωρία του εἶναι σωστή, γιατί ἔκανε ἔρευνα.– Ποιά ἦταν ἡ ἔρευνα πού ἔκανε;Ἦταν ἀκριβῶς αὐτές οἱ ἐπικλήσεις δαιμόνων.– Εἶναι δυνατόν οἱ δαίμονες νά δώσουν κάτι καλό στόν ἄνθρωπο;Σέ καμία περίπτωση. Γι’αὐτό βλέπουμε τήν ἀποτυχία τῆς Ψυχολογίας καί τῆςΨυχιατρικῆς. Ἄν ἦταν ὄντως ἐπιτυχημένη μέθοδος, δέ θά εἴχαμε τόσες πολλέςσχολές ψυχοθεραπείας. Ὑπάρχουν περίπου 200 σχολές ψυχοθεραπείας μέδιαφορετική φιλοσοφία ἡ μία ἀπό τήν ἄλλη καί πολλές φορές μέ ἀντικρουόμενηφιλοσοφία. Αὐτό δείχνει ὅτι δέν ὑπάρχει θεραπεία μέ αὐτήν τή μέθοδο. ΣτήνἸατρική, τό ξέρουμε πολύ καλά, ὅτι ὅπου ὑπάρχουν πολλά φάρμακα, οὐσιαστικά δένὑπάρχει θεραπεία. Ἐνῶ ὄταν ὑπάρχει θεραπεία, ξέρεις τό συγκεκριμένο φάρμακο πούθεραπεύει τήν ἀρρώστια, τό δίνεις καί ὁ ἄνθρωπος θεραπεύεται.Δέν πρέπει ἑπομένως νά ἀναζητήσουμε τή θεραπεία στούς ψυχίατρους καί στούςψυχολόγους, ἀλλά στήν ψυχική κάθαρση τοῦ ἀνθρώπου ἀπό τά πάθη καί κυρίως ἀπότήν ἀπιστία. Αὐτοί οἱ ἄνθρωποι πού ἀσχολοῦνται μέ αὐτές τίς ἐπιστῆμες ὁμολογοῦνπολλές φορές πώς ἔχουν οἱ ἴδιοι πρόβλημα καί ἀκολουθοῦν αὐτήν τήν εἰδικότητα,ἐλπίζοντας νά αὐτοθεραπευτοῦν.– Πῶς ὅμως εἶναι δυνατόν ἐνῶ εἶσαι ἄρρωστος, νά ἐπαγγέλεσαι τή θεραπεία τῶνἄλλων;Κάποτε εἶχε ἔρθει ἕνας ψυχολόγος στό Ἅγιο Ὄρος καί μοῦ εἶπε: «Ἦρθα γιατί μέἔπιασαν τά ὑπαρξιακά μου καί σκέφτηκα μήπως βρῶ ἐδῶ κάποια ἀπάντηση». Αὐτόςὁ ἄνθρωπος λοιπόν δέχεται ἀνθρώπους καί τούς συμβουλεύει ὥστε νά λύσουν τάπροβλήματά τους, ἀλλά ὁ ἴδιος δέν ἔχει λύσει ἀκόμα τά δικά του.«Πῶς εἶναι δυνατόν ὁ ἄνθρωπος νά παρηγορηθεῖ ἀληθινά, ἄν δέν πιστέψει στόν Θεόκαί στήν ἀληθινή ζωή, τή μετά θάνατον, τήν αἰώνια»;139

Γιατί τό βασικό πρόβλημα τοῦ ἀνθρώπου εἶναι ὁ θάνατος. Ἄν ὁ ἄνθρωπος δένἀπαντήσει σ’ αὐτό τό πρόβλημα, δέ βρίσκει λύτρωση καί ἀνάπαυση στή ζωή του.«Ὄταν συλλάβει ὁ ἄνθρωπος τό βαθύτερο νόημα τῆς ζωῆς, τῆς ἀληθινῆς, τό ὁποῖοεἶναι ἀκριβῶς ἡ μετάνοια, τότε φεύγει ὅλο τό ἄγχος του καί ἔρχεται ἡ Θείαπαρηγοριά, καί θεραπεύεται».– Ποιός εἶναι ὁ λόγος πού ὑπάρχουμε, γιατί ἤρθαμε σ’ αὐτήν τή ζωή;Ὁ Θεός μᾶς ἔφερε στή ζωή ἀκριβῶς γιά νά προετοιμαστοῦμε καί νά γυρίσουμε στήνπραγματική μας πατρίδα, ζωή καί κατάσταση, πού ἁρμόζει στόν ἄνθρωπο, πού εἶναιἡ ζωή μέσα στόν Θεό. Ἄν δέν το καταλάβει ὁ ἄνθρωπος, ὅτι αὐτό τό νόημα ἔχει ἡζωή του ἐδῶ στή γῆ, τότε γεμίζει μέ ἄγχος. Ὅταν τό καταλάβει, τότε φεύγει ὅλο τόἄγχος, ἔρχεται ἡ Θεία παρηγοριά καί θεραπεύεται.Προσέξτε τί λέει χαριτωμένα ὁ Ἅγιος Παΐσιος:«Ἄν πήγαινε κανείς στό Ψυχιατρεῖο καί διάβαζε στούς ἀσθενεῖς τόν Ἀββᾶ Ἰσαάκ, θάγίνονταν καλά ὅσοι πιστεύουν στόν Θεό, γιατί θά γνώριζαν τό βαθύτερο νόημα τῆςζωῆς».Ὁ Ἀββᾶς Ἰσαάκ εἶναι κορυφαῖος ἀσκητής – ἡσυχαστής. Τά γραπτά του τά‘Ἀσκητικά’ του, εἶναι γλυκύτατα. Πολλές φορές ὁ Γέροντας Παΐσιος ἔμενε δύο ὧρεςσέ μία πρόταση. Τήν σκεφτόταν καί τήν ξανασκεφτόταν. Ἔχει πάρα πολύ βάθος τόκείμενο τοῦ Ἀββᾶ Ἰσαάκ καί πάρα πολύ λύτρωση φέρνει στούς ἀνθρώπους, διότι ὁἄνθρωπος αὐτός γράφει μέ τό Ἅγιο Πνεῦμα καί τό Ἅγιο Πνεῦμα εἶναι πού ἀναπαύειπραγματικά τήν ψυχή μας.«Πᾶνε νά ἠρεμήσουν οἱ ἄνθρωποι εἴτε μέ ἠρεμιστικά, εἴτε μέ θεωρίες γιόγκα, καί τήνπραγματική ἠρεμία, πού ἔρχεται, ὅταν ταπεινωθεῖ ὁ ἄνθρωπος, δέν τήν ἐπιδιώκουν,γιά νά ἔρθει ἡ θεία παρηγοριά μέσα τους».Ἔχουμε ἀναφέρει κι ἄλλες φορές αὐτό πού λέει ὁ ἀββᾶς Ἰσαάκ: ὁ ταπεινόφρωνἄνθρωπος, ἀκόμα κι ἄν κολλήσει ὁ οὐρανός στή γῆ, οὐ θροεῖται, δέν ταράζεται, δέφεύγει ἀπό αὐτήν τήν ἀνάπαυση, πού χαρίζει στήν ψυχή τήν ταπεινή, ἡ ταπείνωση.Ταπείνωση σημαίνει νά εἶσαι κάτω ἀπό ὅλους. Ἀφοῦ εἶσαι στόν Ἅδη τῆςταπείνωσης, δέν ἔχεις φόβο νά πέσεις, νά πᾶς πιό κάτω. Ὁ ταπεινός δέ φοβᾶται νάπέσει.– Ποιός φοβᾶται μῆπως πέσει;Αὐτός πού εἶναι ψηλά, ὁ ὑψηλόφρων, ὁ ὑπερήφανος. Τόν ταπεινόφρωνα ἄνθρωποὅμως δέν τόν ταράζει τίποτα, καμία πτώση, καμία ἀλλαγή. Οὔτε αὐτό τόἀνεπαίσθητο θρόισμα πού κάνουν τά φύλλα δέ νιώθει ἡ ψυχή του στίς διάφορεςἐξωτερικές ἀλλαγές.«Καί οἱ διάφοροι τουρίστες, πού ἔρχονται ἀπό ξένες χῶρες καί περπατοῦν στούςδρόμους, μέσα στόν ἥλιο, στή ζέστη, μέσα στή σκόνη, μέσα στήν τόση φασαρία,σκέψου πόσο ὑποφέρουν! Τί ζόρισμα, τί σφίξιμο ἐσωτερικό ἔχουν, ὥστε τό σκάσιμοαὐτό τό ἐξωτερικό τό θεωροῦν ἀνάσα! Πόσο τούς διώχνει ὁ ἑαυτός τους, πού140

θεωροῦν ἀνάπαυση ὅλη αὐτήν τήν ταλαιπωρία»! Πράγματι ὁρισμένες φορέςβλέπουμε κάποιους φορτωμένους σέ ποδήλατα νά ἀνεβαίνουν μεγάλες ἀνηφόρες!Ὅπως λέει ὁ Γέροντας τί ζόρισμα νιώθουν, πού αὐτή τή μεγάλη ταλαιπωρία τήθεωροῦν ἀναψυχή. Πόσο τούς διώχνει ὁ ἑαυτός τους, πού θεωροῦν ἀνάπαυση ὅληαὐτήν τήν ταλαιπωρία!«Ὅταν δοῦμε ἄνθρωπο μέ μεγάλο ἄγχος, στενοχώρια καί λύπη, ἐνῶ τά ἔχει ὅλα-τίποτα δέν τοῦ λείπει- πρέπει νά γνωρίζουμε ὅτι τοῦ λείπει ὁ Θεός».Ὁ Θεός εἶναι πού ἀναπαύει πραγματικά τήν ψυχή, ἡ ὁποία ψυχή δέ γεμίζει μέ τίποτα,ἐπειδή ἀκριβῶς εἶναι πλασμένη γιά την αἰωνιότητα. Δέ γεμίζει, παρά μόνο μέ τήναἰωνιότητα, παρά μόνον μέ τό ἄπειρο δηλαδή, πού εἶναι ὁ Θεός.«Τελικά, οἱ ἄνθρωποι βασανίζονται καί ἀπό τόν πλοῦτο, γιατί τά ὑλικά ἀγαθά δέντούς γεμίζουν· εἶναι διπλό βάσανο».Οἱ ἄνθρωποι νομίζουν ὅτι ἄν γίνουν πλούσιοι θά ἀναπαυτοῦν. Ἔτσι ὅμωςπροσθέτουν ἀκόμη ἕνα βάσανο. Ἤδη ὑπάρχει ἕνα κενό καί προσπαθοῦν νά τόγεμίσουν μέ τά χρήματα. Τό μόνο πού συμβαίνει ὅμως εἶναι ὅτι μεγαλώνει τό κενότους καί ἔχουν προσθέσει στή ζωή τους καί ἕνα ἀκόμα βάσανο, τά χρήματα. Ἔτσιβασανίζονται διπλά.«Ξέρω ἀνθρώπους πλούσιους, πού τά ἔχουν ὅλα, δέν ἔχουν καί παιδιά καίβασανίζονται. Βαριοῦνται πού κοιμοῦνται, βαριοῦνται νά περπατήσουν,βασανίζονται ἀπό ὅλα. ‘Ἐντάξει, ἀφοῦ ἔχεις ἐλεύθερο χρόνο, λέω σέ κάποιον, κάνεπνευματικά’. Κάνε προσευχή, πήγαινε στόν Ἑσπερινό, πήγαινε στή Λειτουργία,«‘Διάβασε μία Ὥρα, διάβασε λίγο ἀπό τό Εὐαγγέλιο’. ‘Δέ μπορῶ’, λέει. ‘Κάνε ἕνακαλό, πήγαινε σέ κανένα νοσοκομεῖο καί δές κανέναν ἄρρωστο’. ‘Ποῦ νά πάω ὥςἐκεῖ, σοῦ λέει, καί τί θά βγεῖ’; ‘Πήγαινε νά βοηθήσεις κανέναν φτωχό στή γειτονιάσου’. ‘Ὄχι, δέν μ ̓ εὐχαριστεῖ, λέει,οὔτε αὐτό’. Νά ἔχει ἐλεύθερο χρόνο, νά ἔχει ἕνασωρό σπίτια, νά ἔχει ὅλα τά καλά, καί νά βασανίζεται! Ξέρετε πόσοι τέτοιοιἄνθρωποι ὑπάρχουν; Καί βασανίζονται, μέχρι νά τους στρίψει τό μυαλό. Φοβερό! Κιἄν τυχόν δέ δουλεύουν, ἀλλά μόνον ἀπό τίς περιουσίες ἔχουν εἰσοδήματα, εἶναι οἱπιό βασανισμένοι ἄνθρωποι. Ἐνῶ, ἄν ἔχουν τουλάχιστον μιά δουλειά, εἶναικαλύτερα».Εἶναι καλύτερα νά ἔχουν μιά δουλειά, γιατί ξεφεύγει λίγο ὁ νοῦς ὅτανἀπασχολοῦνται μέ τήν ἐργασία. Ἔρχεται καί κάποια Χάρη στόν ἄνθρωπο. Γιατί ἡἐργασία, ὅταν γίνεται σωστά καί δέν εἶναι δουλεία, εἶναι μία προσφορά ἀγάπης καίτραβάει λίγο τή Χάρη τοῦ Θεοῦ.«Ἡ σημερινή ζωή μέ τό συνεχές κυνηγητό εἶναι κόλαση. Οἱ ἄνθρωποι συνέχειαβιάζονται, τρέχουν». Μάλιστα στή σύγχρονη ἠλεκτρονική ἐποχή μας οἱ ἄνθρωποιτρέχουν περισσότερο. «Αὐτήν τήν ὥρα πρέπει νά βρίσκονται ἐδῶ, τήν ἄλλη ἐκεῖ,τήνἄλλη πιό πέρα· ἀφοῦ,γιά νά μήν ξεχνοῦν τί ἔχουν νά κάνουν, χρειάζεται νά τάγράφουν. Μέσα σέ τόσο τρέξιμο πάλι καλά πού θυμοῦνται τά ὀνόματά τους!… Οὔτετόν ἑαυτό τους γνωρίζουν. Ἀλλά πῶς νά τόν γνωρίσουν; Γίνεται νά καθρεφτισθεῖς σέ141

θολά νερά; Ὁ Θεός νά μέ συγχωρέσει, ἀλλά ὁ κόσμος κατήντησε σωστότρελλοκομεῖο. Δέ σκέφτονται οἱ ἄνθρωποι τήν ἄλλη ζωή· μόνο ζητᾶνε ὅλο καίπερισσότερα ὑλικά ἀγαθά. Γι ̓ αὐτό καί δέ βρίσκουν ἡσυχία καί τρέχουν συνέχεια».Αὐτό ὅλο εἶναι τέχνη τοῦ πονηροῦ, στήν ὁποία βεβαίως τέχνη ὑποκύπτουμε κι ἐμεῖς,γιατί ὁ πονηρός δέν μᾶς ἀναγκάζει νά κάνουμε κάτι. Κάνει μόνο προτάσεις καίμοιάζει μέ τόν Φαραώ, τόν ἀρχαῖο αὐτόν τύραννο τῶν Ἑβραίων.– Τί ἔκανε ὁ Φαραώ στούς Ἑβραίους;Τούς ἔδινε πολλή δουλειά καί πολύ φαΐ. Ἔτσι τούς εἶχε καταπιεσμένους καίὑπόδουλους. Γιατί τό ἔκανε αὐτό; Γιά νά μή σκέφτονται τόν Θεό, τήν ἐλευθερία καίνά μή θέλουν νά φύγουν. Τό ἴδιο κάνει καί σέ μᾶς ὁ διάβολος σήμερα. Πολλήδουλειά καί πολύ φαγητό. Τώρα ὁ Θεός μᾶς παίρνει λίγο τό φαΐ μήπως καίσυνέλθουμε! Μπορεῖ νά συνέλθουμε λίγο.. Γιά νά ποθήσουμε τήν ἀληθινή ἐλευθερίαμας, γιατί σήμερα δέν ἔχουμε ἀληθινή ἐλευθερία, ἀλλά δουλεία. Τό παραδεχόμαστεκιόλας λέγοντας:‘Ἔχω δουλειά’, ἄρα ἔχω δουλεία, ἄρα εἶμαι δοῦλος.«Εὐτυχῶς πού ὑπάρχει ἡ ἄλλη ζωή. Ἄν οἱ ἄνθρωποι ζοῦσαν αἰώνια σ ̓ αὐτήν τή ζωή,μεγαλύτερη κόλαση δέ θά ὑπῆρχε, ἔτσι ὅπως ἔχουν κάνει τή ζωή τους. Μέ αὐτό τόἄγχος, ἄν ζοῦσαν ὀκτακόσια, ἐννιακόσια χρόνια, ὅπως στήν ἐποχή τοῦ Νῶε, θάζοῦσαν μιά μεγάλη κόλαση». Ἄν δέν εἶχαν σκάσει ἀπό τό πολύ ἄγχος. «Τότε στάπρῶτα χρόνια, ζοῦσαν ἁπλά καί ζοῦσαν καί πολλά χρόνια, γιά νά διατηρεῖται ἡΠαράδοση».Ἦταν σκόπιμο αὐτό. Ζοῦσαν τόσα πολλά χρόνια γιατί ἔπρεπε ἡ ἱστορία τοῦ Ἀδάμ,γιά παράδειγμα νά μεταλαμπαδευτεῖ στούς ἑπόμενους. Ζοῦσε λοιπόν ὁ Ἀδάμὀχτακόσια, ἐννιακόσια χρόνια καί ἔλεγε τήν ἱστορία στά ἐγγόνια, στά δισέγγονα κτλ.Ἔτσι, ἀπό στόμα σέ στόμα διατηροῦσαν τήν παράδοση.«Τώρα γίνεται αὐτό πού λέει ὁ Ψαλμωδός: ‘Αἱ ἡμέραι τῶν ἐτῶν ἡμῶν ἐναὐτοῖςἑβδομήκοντα ἔτη, ἐάν δέ ἐν δυναστείαις, ὀγδοήκοντα ἔτη, καί τό πλεῖον αὐτῶν κόποςκαί πόνος’. Ἑβδομῆντα χρόνια εἶναι ἴσα ἴσα γιά νά τακτοποιήσουν τά παιδιά τους οἱἄνθρωποι».Μᾶς δίνει ὁ Θεός δηλαδή τό ἐλάχιστο πού χρειαζόμαστε, γιά νά μή βασανιζόμαστε.Πάλι ἀπό ἀγάπη μᾶς περιόρισε τά χρόνια ὁ Θεός, γιατί δέν ξέρουμε νά ζήσουμεσωστά.«Μιά μέρα πέρασε ἀπό τό Καλύβι ἕνας γιατρός πού ζεῖ στήν Ἀμερική καί μοῦ ἔλεγεγιά τή ζωή ἐκεῖ πέρα. Οἱ ἄνθρωποι ἐκεῖ κατήντησαν μηχανές· Ὅλη μέρα δουλεύουν.Κάθε μέλος τῆς οἰκογενείας πρέπει νά ἔχει δικό του αὐτοκίνητο. Ὕστερα στό σπίτι,γιά νά κινεῖται ὁ καθένας ἄνετα, πρέπει νά ἔχουν τέσσερις τηλεοράσεις. Καί δῶσ ̓ τουκαί δουλεύουν καί κουράζονται, γιά νά βγάζουν πολλά χρήματα, γιά νά ποῦν πώςεἶναι τακτοποιημένοι καί εὐτυχισμένοι. Ἀλλά τί σχέση ἔχουν ὅλα αὐτά μέ τήνεὐτυχία; Τέτοια ζωή γεμάτη ἄγχος καί μέ ἕνα συνεχές κυνηγητό δέν εἶναι εὐτυχία·εἶναι κόλαση. Τί νά τήν κάνεις τή ζωή μέ τέτοιο ἄγχος; Ἄν ἔπρεπε ὅλος ὁ κόσμος νάζεῖ τή ζωή αὐτή, δέν θά τήν ἤθελα. Ἄν ὁ Θεός ἔλεγε σ ̓ αὐτούς τούς ἀνθρώπους: ‘Δέν142

σᾶς τιμωρῶ γιά τήν ζωή πού ζεῖτε, ἀλλά θά σᾶς ἀφήσω αἰώνια νά ζεῖτε ἔτσι’, αὐτόγιά μένα θά ἦταν μία μεγάλη κόλαση».Δηλαδή ἡ κόλαση φτιάχνεται ἀπό ἐμᾶς. Δέ μᾶς βάζει ὁ Θεός στήν κόλαση.«Γι ̓ αὐτό καί πολλοί ἄνθρωποι δέν ἀντέχουν νά ζοῦν σέ τέτοιες συνθῆκες καίβγαίνουν ἔξω στήν ὕπαιθρο χωρίς κατεύθυνση καί σκοπό. Σχηματίζουν ὁμάδες, ἔξωστή φύση, ἄλλοι μέ πρόγραμμα τή γυμναστική, ἄλλοι μέ κάτι ἄλλο». Ἔρχονται καίοἱ διάφορες αἱρέσεις καί δίνουνε δαιμονικές ‘διεξόδους’ στόν ἄνθρωπο. Ἄλλοςἀσχολεῖται μέ τόν ἀποκρυφισμό, ἄλλος μέ τή μαγεία, ἄλλος μέ τό ἐσωτερικό φῶς γιάνά ἀποκτήσει ἐμπειρίες -δαιμονικές ὅμως ἐμπειρίες- καί νά γλυτώσει λίγο ἀπό αὐτήτήν κόλαση πού φέρνει τό ἄγχος.«Μοῦ εἶπαν γιά μερικούς πού βγαίνουν στήν ὕπαιθρο καί τρέχουν ἤ φεύγουν στάβουνά καί ἀνεβαίνουν σέ ὕψος 6.000μ. Κρατοῦν τήν ἀναπνοή τους καί ἔπειτα τηνἀφήνουν καί πάλι εἰσπνέουν βαθιά…» Μ’ αὐτή τή βαθιά ἀναπνοή νομίζουν ὅτι τούςφεύγει τό ἄγχος. «Χαμένα πράγματα. Αὐτό δείχνει πώς ἡ καρδιά τους εἶναιπλακωμένη ἀπό τό ἄγχος καί ζητάει διέξοδο. Σέ ἕναν τέτοιο εἶπα: «Ἐσεῖς σκάβετελάκκο, τόν κάνετε μεγάλο, θαυμάζετε γιά τόν λάκκο πού ἀνοίξατε καί γιά τό βάθοςτου καί… πέφτετε μέσα καί πᾶτε κάτω. Ἐνῶ ἐμεῖς σκάβουμε λάκκο καί βρίσκουμεμέταλλα.Ἔχει νόημα ἡ ἄσκησή μας, γιατί γίνεται γιά κάτι ἀνώτερο».Ἐννοεῖ ὁ Γέροντας τήν ἄσκηση πού κάνουμε, ἡ ὁποία γίνεται γιά τόν Χριστό καί ὄχιγιά τόν ἑαυτό μας.Τό ἄγχος εἶναι τοῦ διαβόλου. Ἐρώτηση στόν Γέροντα:– Γέροντα, λαϊκοί πού ζοῦν πνευματικά, ὅταν γυρίζουν τό βράδυ ἀπό τή δουλειάκουρασμένοι, δυσκολεύονται νά κάνουν τό Ἀπόδειπνο καί στενοχωροῦνται.– Ὅταν ἐπιστρέφουν ἀργά τό βράδυ ἀπό τή δουλειά καί εἶναι κουρασμένοι, ποτέ νάμή στριμώχνουν μέ ἄγχος τόν ἑαυτό τους, ἀλλά πάντα μέ φιλότιμο νά λένε στόνἑαυτό τους: ‘Ἐάν δέ μπορεῖς νά διαβάσεις ὁλόκληρο τό Ἀπόδειπνο, διάβασε τό μισόἤ τό ἕνα τρίτο’ καί νά προσπαθοῦν ἄλλη φορά νά μήν κουράζονται πολύ τήν ἡμέρα.Νά ἀγωνίζονται, ὅσο μποροῦν, μέ φιλότιμο καί νά τά ἐμπιστεύονται ὅλα στόν Θεόκαί ὁ Θεός θά ἐνεργήσει. Ὁ νοῦς πάντα νά βρίσκεται κοντά στόν Θεό. Αὐτή εἶναι ἡκαλύτερη μελέτη.Θέλει μία διάκριση. Ὅλη τήν ἡμέρα νά κρατᾶμε δυνάμεις, ὥστε τό βράδυ νά μήδίνουμε ὅπως ἔλεγε καί ἕνας μακαριστός Ἁγιορείτης τό «μπούχτισμά μας» στόν Θεόκαί νά θέλουμε νά τελειώνουμε γρήγορα. Νά ἔχουμε λίγη δύναμη γιά νά δώσουμεστόν Θεό αὐτό πού πρέπει. Ἄν ὡστόσο δέν τό καταφέρεις κάποια στιγμή, μήν σέπιάσει ἄγχος καί ἀγωνία. Ὁ Θεός εἶναι ὅλος ἀγάπη. Εἶναι πάνω στόν Σταυρό γιάσένα καί γιά μένα προσωπικά. Ἔδωσε τό αἷμα Του. Δέν εἶναι τιμωρός ἤ ἕναςφορεοεισπράκτορας πού περιμένει κάθε βράδυ τή δόση του γιά νά μᾶς φανεῖ ἵλεως.Ὁ Θεός πάντα εἶναι ἵλεως, ἀκόμη καί ἄν δέν Τοῦ ποῦμε τίποτα. Νά μήνἀγχωνόμαστε καί νά μήν ταραζόμαστε. Ἐδῶ περνᾶμε στό πνευματικό ἄγχος, τόὁποῖο εἴπαμε πιάνει καμιά φορά αὐτούς πού ἀγωνίζονται πνευματικά.143

«Νά ἀγωνίζονται, ὅσο μποροῦν, μέ φιλότιμο καί νά τα ἐμπιστεύονται ὅλα στόν Θεό,καί ὁ Θεός θά ἐνεργήσει». Θυμάστε ἀπό τόν βίο τοῦ Ἁγίου Συμεών τοῦ νέουΘεολόγου,– Πῶς ὁ Ἅγιος Συμεών εἶδε τό φῶς;Ἦταν πολύ νέος καί εἶχε περάσει ἡ ἡμέρα μέσα στή πόλη μαζί μέ τόν Γέροντά τουμέ μία πολύ μεγάλη σωματική κόπωση. Ἀλλά ἦταν μέσα στήν ὑπακοή καί αὐτό εἶχεσημασία. Τό σημαντικό δέν εἶναι τί κάνεις, ἀλλά ἄν αὐτό πού κάνεις τό κάνεις μέεὐλογία. Ὅλη τήν ἡμέρα λοιπόν δέν κάνανε προσευχή, ἀφοῦ ἦταν μέσα στούςδρόμους. Κατάκοποι ἔφτασαν τό βράδυ στό κελί τους. Τότε ὁ Γέροντας τοῦ εἶπε νάπεῖ μόνο τό Τρισάγιο καί νά κοιμηθεῖ. Δέν τόν ἄφησε νά κάνει τόν κανόνα του ἤὁ,τιδήποτε ἄλλο. Μέ τό πού εἶπε τό Τρισάγιο ἄνοιξαν οἱ οὐρανοί καί ὁ ἅγιος Συμεώνεἶδε τό Ἄκτιστο Φῶς. Εἶχε τήν κορυφαία αὐτή ἐμπειρία τῆς θεώσεως μέ ἕνατρισάγιο!– Τί θέλει νά δείξει λοιπόν ὁ Θεός μέ αὐτό;Ὅτι δέν μένει στίς ποσότητες, στούς τύπους καί στό τυπικό. Ἡ ἁγιότητα ἐξαρτᾶταιἀπό τήν ὑπακοή πού κάνουμε στό θέλημα τοῦ Θεοῦ, τό ὁποῖο ἐκφράζεται μέσα ἀπότόν Πνευματικό μας Πατέρα. Αὐτό ἔχει σημασία. Πολλοί κάνουν πολλά τυπικά,προσευχές, μεγάλες νηστεῖες, ἀλλά δέ θέλουν νά κάνουν ὑπακοή. Τούς λέει κάτι ὁΠνευματικός τους καί ἀντιδροῦνε. Πολλές φορές ἡ Ἐξομολόγηση γίνεται μία ‘πάλη’μέ αὐτόν τόν ὑποτίθεται ‘πνευματικό’ ἄνθρωπο πού δέ θέλει νά κάνει ὑπακοή στόνΠνευματικό του Πατέρα, ἀλλά κάνει τά δικά του τυπικά καί τίς δικές του ἀσκήσεις.«Ὁ νοῦς πάντα νά βρίσκεται κοντά στόν Θεό. Αὐτή εἶναι ἡ καλύτερη μελέτη».– Ποῦ εἶναι ὁ νοῦς μᾶς ὅλη τὴν ἡμέρα;Ὁ Θεός θέλει ὅλη τήν ἡμέρα τόν νοῦ σου. Ὄχι μόνο τά λίγα λεπτά στό Ἀπόδειπνο.Διότι, ἄν δέν εἶναι ὅλη τή μέρα ὁ νοῦς σου στόν Θεό, καί αὐτά τά λίγα λεπτά τοῦἈπόδειπνου, δέν θά τά κάνεις σωστά.– Μιά ὑπέρμετρη ἄσκηση, Γέροντα, πῶς εἶναι μπροστά στά μάτια τοῦ Θεοῦ;– Ἄν γίνεται ἀπό φιλότιμο, χαίρεται καί ὁ ἄνθρωπος, χαίρεται καί ὁ Θεός γιά τόφιλότιμο παιδί Του.Ἄν εἶναι ἀπό φιλότιμο, σημαίνει ἀπό ἀγάπη πραγματική πρός τόν Θεό. Νά μήν τήνκάνουμε γιά νά γίνουμε ἐμεῖς ἅγιοι καί νά ξεπεράσουμε τούς ἄλλους ἀνθρώπους πούδέν κάνουν τέτοιες ἀσκήσεις. Νά μήν τήν κάνουμε δηλαδή ἀπό ἐγωισμό.«Ἄν σφίγγεται ἀπό αγάπη, στάζει μέλι στήν καρδιά του. Ἐνῶ, ἄν σφίγγεται ἀπόἐγωισμό, βασανίζεται». Ἄν ἔχει ἀποκτήσει ἄγχος μέ τούς ἄλλους πού προχωρᾶνε πιόγρήγορα, αὐτό εἶναι δαιμονικό. Τότε βρίσκεται σέ πλάνη ὁ ἄνθρωπος.«Κάποιος πούἀγωνιζόταν ἐγωιστικά καί σφιγγόταν μέ ἄγχος, εἶπε: «Ὦ Χριστέ μου, πολύ στενή τήνἔκανες τήν πύλη, δέν χωράω». Ἐνῶ, ἄν ἀγωνιζόταν ταπεινά, θά χωροῦσε». Δέν εἶναιὅτι εἶναι στενή ἡ πύλη, ἀλλά ἐμεῖς εἴμαστε ‘χοντροί’ ἀπό τόν ἐγωισμό τόν πολύ.«Ὅσοι ἀγωνίζονται ἐγωιστικά μέ νηστεῖες, ἀγρυπνίες κ.λπ., ταλαιπωροῦνται χωρίς144

πνευματική ὠφέλεια, γιατί δέρουν ἀέρα καί ὄχι δαίμονες».Ὁ δαίμονας δέ φοβᾶται τίς ἀσκήσεις, ἀλλά τήν ταπείνωση. Στόν Ἅγιο Ἀντώνιο εἶχεἀποκαλυφθεῖ ὅτι θά περάσει ὅλες τίς παγίδες τοῦ διαβόλου, διά τῆςταπεινοφροσύνης. Δέν τοῦ εἶπε διά τῆς νηστείας, οὔτε διά τῆς ἀγρυπνίας, οὔτε διάτῶν μετανοιῶν, ἀλλά διά τῆς ταπεινοφροσύνης. Οἱ ἀσκήσεις ὅλες γι’ αὐτό πρέπει νάγίνονται. Γιά νά προχωράει ὁ ἄνθρωπος καί νά φτάνει σέ αὐτήν τήν ταπεινοφροσύνητῆς καρδιᾶς.«Ἀντί νά διώχνουν πειρασμούς, δέχονται περισσότερους, καί ἑπόμενο εἶναι νάσυναντοῦν πολλή δυσκολία στόν ἀγώνα τους, νά νιώθουν πνίξιμο ἀπό ἄγχος. Ἐνῶἐκεῖνοι πού ἀγωνίζονται πολύ, μέ πολλή ταπείνωση καί μέ πολλή ἐλπίδα στόν Θεό, ἡκαρδιά τους χαίρεται καί ἡ ψυχή τους φτερουγίζει.– Τί σημαίνει μέ πολλή ταπείνωση;Ἀκόμα κι ἄν κάνουν κάτι καλό, νά ποῦν ὅτι δέν τό ἔκαναν αὐτοί, ἀλλά ὁ Θεός. Ἡἀληθινή ταπείνωση, λέει ὁ Μέγας Βασίλειος, εἶναι τό νά ἔχεις τόν ἑαυτό σου κάτωἀπό ὅλους καί νά ἐπιγράφεις στόν Θεό ὅλα τά κατορθώματα, πού ὑποτίθεται ὅτικάνεις ἐσύ. Δέν τά κάνεις ἐσύ, ἀλλά ὁ Θεός.«Στήν πνευματική ζωή θέλει προσοχή. Ὅταν οἱ πνευματικοί ἄνθρωποι κινοῦνται ἀπόκενοδοξία, μένουν μέ ἕνα κενό στήν ψυχή τους».Δέ γεμίζει ἡ ψυχή, γιατί στοχεύουν στή δόξα καί τά μπράβο τῶν ἀνθρώπων. Γι’ αὐτόνά προσέχετε νά μή λέτε σέ κανέναν τίς πνευματικές σας ἐμπειρίες, τό πολύ πολύ νάτίς λέτε στόν Πνευματικό σας. Γιατί πολλές φορές πίσω ἀπό αὐτό ὑποκρύπτεται ἡκενοδοξία.«Δέν ὑπάρχει τό πλήρωμα, τό φτερούγισμα τῆς καρδιᾶς καί ὅσο μεγαλώνουν τήνκενοδοξία τους, μεγαλώνει καί τό κενό μέσα τους καί περισσότερο ὑποφέρουν.Ὅπου ἄγχος καί ἀπελπισία, ἐκεῖ ταγκαλίστικη πνευματική ζωή. Γιά τίποτε νά μήνἔχετε ἄγχος. Τό ἄγχος εἶναι τοῦ διαβόλου».Ἀκόμα κι ἄν δεῖς ὅτι χειροτερεύεις, παρόλο ποῦ προσπαθεῖς, νά μή σέ πιάνει ἄγχος.Ὁ Ἅγιος Νικόδημος τό λέει σαφῶς: «Βλέπεις ὅτι χειροτερεύεις; Νά συνεχίσεις ν’ἀγωνίζεσαι καί ὁ Θεός θά σέ σώσει». Γιατί ὁ Θεός δέ θέλει ἀποτελέσματα, ἀλλάπροσπάθεια. Ἀρκεῖ ἡ προσπάθεια. Τό ἀποτέλεσμα εἶναι τοῦ Θεοῦ. Μπορεῖ νά μὴβλέπουμε ἀποτελέσματα. Ἀκόμα καί αὐτό εἶναι γιά τό καλό μας. Ἄν βλέπαμεἀποτελέσματα, ἴσως νά γινόμασταν ὑπερήφανοι καί ἐνδεχομένως νά τά χάναμε ὅλα.Γιά νά μή μᾶς δίνει ὁ Θεός ἀποτελέσματα, σημαίνει ὅτι αὐτό μᾶς χρειάζεται. Ἐμεῖςἁπλῶς θά προσπαθοῦμε νά κάνουμε ταπεινά τόν κανόνα μας, τή μετάνοιά μας καίτότε ὁ Θεός θά μᾶς σώσει. Ἀρκεῖ νά μᾶς βρεῖ σ’ αὐτόν τόν ἀγώνα καί ὄχι στήνπαραίτηση καί στήν ἀπελπισία πού θέλει νά μᾶς ρίξει ὁ διάβολος.«Ὄταν βλέπετε ἄγχος, νά ξέρετε ὅτι ἔκεῖ ἔχει βάλει τήν οὐρά του τό ταγκαλάκι. Ὁδιάβολος δέν πηγαίνει κόντρα». Δέ σοῦ ἀντιστέκεται. «Ἄν ὑπάρχει μία τάση,σπρώχνει κι αὐτός, γιά νά ταλαιπωρήσει καί νά πλανήσει τόν ἄνθρωπο». Ἕναν145

ἄνθρωπο πού ἔχει μία τάση νά κάνει ἄσκηση, νά κάνει νηστεῖες,ὁ διάβολος δέν τόνἐμποδίζει, τόν σπρώχνει νά κάνεις ὑπερβολές. Μέχρι πού νά διαλύσει τό σῶμα του,νά πέσει στήν ὑπερηφάνεια καί στό τέλος νά τόν ἀχρηστέψει.Ἄν ἀχρηστέψεις τό σῶμα, δέν μπορεῖς νά ἐκφράσεις τή μετάνοιά σου γιατί ἡ ψυχήἐκφράζεται μέσα ἀπό τό σῶμα. Γι’ αὐτό ἔλεγαν οἱ ἅγιοι ‘δέν εἴμαστε σωματοκτόνοι,ἀλλά παθοκτόνοι’.Ἄλλο παράδειγμα, «Τόν εὐαίσθητο λ.χ. τόν κάνει ὑπερευαίσθητο». Βάζει ὁ διάβολοςστόν ἄνθρωπο τά λεγόμενα μορμολίκια, δηλαδή ἀνυπόστατους λογισμούς, πούνομίζει ὄτι δέν κάνει ἀρκετά πράγματα καί ἔχει τύψεις καί φοβίες. Ἔτσι βασανίζει ὁδιάβολος τόν ἄνθρωπο κάνοντάς τον νά πιστεύει ὅτι ἁμάρτησε, ἐνῶ δέν ἔχειἁμαρτήσει. Ἐκεῖ ὁ ἄνθρωπος πρέπει νά ἀντισταθεῖ καί νά περιφρονήσει τόν λογισμό.Νά τό πεῖ στόν Πνευματικό του καί ἐκεῖνος θά τοῦ πεῖ τί θά κάνει, ὥστε ὁ ἄνθρωποςὁ ευαίσθητος, νά μή γίνει ὑπερευαίσθητος.«Ὄταν ἔχεις διάθεση νά κάνεις μετάνοιες, σπρώχνει καί ὁ διάβολος νά κάνειςπερισσότερες ἀπό τήν ἀντοχή σου καί, ἄν οἱ δυνάμεις σου εἶναι περιορισμένες,δημιουργεῖται μιά νευρικότητα, γιατί δέν τά βγάζεις πέρα, καί στή συνέχεια σοῦδημιουργεῖ ἄγχος μέ ἐλαφρά ἀπελπισία καταρχάς καί μετά συνεχίζει».Τό σῶμα ἐπαναστατεῖ καί άντιδρᾶ γιατί ὁ ἄνθρωπος θέλει νά πετύχει τόν στόχο πούἔχει βάλει νά κάνει τόσες μετάνοιες καί δημιουργεῖται αὐτή ἡ νευρικότητα ἐπειδήτελικά δέν τά καταφέρνει.«Θυμᾶμαι, ὅταν ἤμουν ἀρχάριος μοναχός, ἕνα διάστημα, μόλις ἔπεφτα νά κοιμηθῶ,μοῦ ἔλεγε ὁ πειρασμός: «Κοιμᾶσαι; Σήκω! Τόσοι ἄνθρωποι ὑποφέρουν, τόσοι ἔχουνανάγκη». Σηκωνόμουν καί ἔκανα μετάνοιες, ὅ,τι μποροῦσα. Μόλις ἔπεφτα νάκοιμηθῶ, ἄρχιζε ξανά: «Οἱ ἄλλοι ὑποφέρουν κι ἐσύ κοιμᾶσαι; Σήκω!» Σηκωνόμουνπάλι. Μέχρι πού ἔφθασα νά πῶ: «Ἄχ, νά μοῦ κόβονταν τά πόδια, τί καλά! Θά ἦμουντότε δικαιολογημένος, ἀφοῦ δέ θά μποροῦσα νά κάνω μετάνοιες». Μιά ΜεγάληΣαρακοστή τήν ἔβγαλα μέ τό ζόρι, γιατί πήγαινα νά στριμώξω τόν ἑαυτό μουπερισσότερο ἀπό τήν ἀντοχή μου».Δηλαδή τόν πήγαινε στά ὅρια τῆς αὐτοκτονίας. Βλέπετε πῶς ὁ διάβολοςἐκμεταλλεύτηκε τήν εὐαισθησία καί τήν ἀγάπη πού εἶχε ὁ Γέροντας γιά τούςἀνθρώπους καί πῆγε νά τόν πλανήσει. Βέβαια ὁ Γέροντας ἦταν ἀρχάριος καίδικαιολογεῖτο. Τό ἴδιο πράγμα ἔκανε ὁ διάβολος καί στόν Μέγα Ἀντώνιο καί τοῦφώναζε νά ξυπνήσει. Ἐκεῖνος ὅμως, πού καταλάβαινε τήν πλάνη, γυρνοῦσε ἀπό τόἄλλο πλευρό. Δέν πρέπει νά ἀκοῦμε ὅ,τι μᾶς λέει ὁ διάβολος.«Ὄταν νιώθουμε στόν ἀγώνα μας ἄγχος, νά ξέρουμε ὅτι δέν κινούμαστε στό χῶροτοῦ Θεοῦ. Ὁ Θεός δέν εἶναι τύραννος νά μᾶς πνίγει. Καθένας νά ἀγωνίζεται μέφιλότιμο, ἀνάλογα μέ τίς δυνάμεις του καί νά καλλιεργεῖ τό φιλότιμο, γιά νάἀναπτυχθεῖ ἡ ἀγάπη πρός τόν Θεό. Τότε θά πιέζεται ἀπό τό φιλότιμο, καί ὁ ἀγώναςτου, δηλαδή οἱ πολλές μετάνοιες, οἱ πολλές νηστεῖες κ.λπ., δέ θά εἶναι τίποτε ἄλλοπαρά τά ξεσπάσματα τῆς ἀγάπης του καί θά προχωρεῖ μέ πνευματική λεβεντιά».146

Ὅ,τι κάνει σχεδόν δέν θά τό θυμᾶται καθόλου, γιατί ὁ νοῦς του θά εἶναι στήν ἀγάπητοῦ Θεοῦ. Προσέξτε το αὐτό. Ὁ Θεός ποτέ δέ φέρνει θλίψη καί ἄγχος στόν ἄνθρωπο.Ὅλα αὐτά πού νιώθουμε, τάχα σάν τύψεις, εἶναι διαμονικά πράγματα.Ἐκμεταλλεύεται ὁ διάβολος τήν εὐαισθησία μας.«Δέν πρέπει, δηλαδή, νά ἀγωνίζεται κανείς μέ ἀρρωστημένη σχολαστικότητα καί νάπνίγεται μετά ἀπό ἄγχος, παλεύοντας μέ τούς λογισμούς, ἀλλά νά ἁπλοποιήσει τόνἀγώνα του καί νά ἐλπίζει στόν Χριστό καί ὄχι στόν ἑαυτό του».Ἔρχονται μερικοί ἄνθρωποι καί μέ ἄγχος μέ ρωτοῦν «Τί προσευχή νά κάνω, τί λόγιανά λέω»; Εἶναι ἁπλά τά πράγματα. Ἁπλῶς θά ποῦμε στόν Θεό αὐτό πού ἔχουμε μέσαστήν καρδιά μας. Δέ χρειάζεται ἀρρωστημένη σχολαστικότητα, ἀλλά ἁπλότητα.«Ὁ Χριστός ὅλο ἀγάπη, καλοσύνη καί παρηγοριά εἶναι καὶ ποτέ δέν πνίγει, ἀλλά ἔχειἄφθονο πνευματικό ὀξυγόνο, θεία παρηγοριά». ‘Μή ἅψη μηδέ γεύση’ (Κολ.2,21),δέν θέλει ἔτσι ὁ Θεός. «Ἄλλο εἶναι λεπτή ἐργασία πνευματική», νά ἐπιτηρεῖς τόνἑαυτό σου καί νά τόν πιάνεις ἐκεῖ πού σφάλλει μέ νηφαλιότητα «κι ἄλλο εἶναιἀρρωστημένη σχολαστικότητα, ἡ ὀποία πνίγει μέ τό ἐσωτερικό ἄγχος, ἀπό τόἐξωτερικό ἀδιάκριτο ζόρισμα, πού σπάει καί τό κεφάλι μέ πονοκέφαλο».– Γέροντα, ἕνας πού ἀπό τή φύση του σκέφτεται πολύ καί ζορίζεται τό κεφάλι του,πῶς πρέπει νά ἀντιμετωπίσει τά πράγματα, γιά νά μήν κουράζεται;– ῎Αν κινεῖται κανείς ἁπλά, δέν κουράζεται. Ὅταν ὅμως μπεῖ ἔστω καί λίγο ὁἐγωισμός, σφίγγεται, γιά νά μήν κάνει κανένα λάθος καί κουράζεται. Δέν πειράζει, ἄςκάνει καί κανένα λάθος καί ἄς τόν μαλώσουν καί λίγο. Αὐτό πού λές, μπορεῖ νάδικαιολογηθεῖ λ.χ. σέ ἕναν Δικαστικό, πού συνέχεια ἔχει νά ἀντιμετωπίσει δύσκολεςὑποθέσεις καί φοβᾶται μήπως κρίνει ἄδικα καί γίνει αὐτός αἰτία νά τιμωρηθοῦνἀθῶες ψυχές.Σ’ αὐτή τήν περίπτωση δικαιολογεῖται κάπως γιά νά μήν ἀδικήσει καμία ψυχή. Μέτόν Θεό ὅμως δέν εἶναι τό ἴδιο. Ἡ ἀνθρώπινη δικαιοσύνη εἶναι βέβαια ἄτεγκτη, ἐνῶἡ θεία δικαιοσύνη ἔχει ἔλεος. Τά πνευματικά δέν κουράζουν. Ὁ ἄνθρωποςκουράζεται ὅταν ὑπάρχει πάθος μέσα σέ αὐτήν τήν προσπάθεια πού κάνει, ὑπάρχει ἡκενοδοξία καί ὁ ἐγωισμός.«Πονοκέφαλος στήν πνευματική ζωή παρουσιάζεται, ὅταν κανείς φέρνει εὐθύνη καίβρίσκεται σέ ἀδιέξοδο γιατί πρέπει νά πάρει μιά ἀπόφαση, ἡ οποία θά εἶναι εἰς βάροςκάποιων καί ἄν δέν τήν πάρει, ἀδικοῦνται ἄλλοι».Ἐκεῖ λοιπόν εἶναι τό δίλημμα. Θά πρέπει νά διαλέξεις. Ἄν πάρεις ἀπόφαση, κάποιοιθά ἔχουν ἔνα μεῖον, ἄν δέν τήν πάρεις ἀδικοῦνται ἄλλοι. Ἐκεῖ εἶναι πού πρέπει νά σέφωτίσει ὁ Θεός καί νά προσέξεις πολύ τί θά κάνεις.«Ὅταν δηλαδή στριμώχνεται συνέχεια ἡ συνείδηση. Ἐσύ, ἀδελφή, νά προσέξεις νάμήν κάνεις πνευματική δουλειά μέ τό μυαλό ἀλλά μέ τήν καρδιά».Ἀπό τήν παιδεία μας δυστυχῶς ἔχουμε μάθει νά δουλεύουμε μέ τό μυαλό, μέ τήλογική. Ἀλλά τά πνευματικά θέματα δέ λύνονται μέ τή λογική. Λύνονται μέ τήν147

πίστη, μέ τήν λειτουργία τῆς καρδιᾶς καί τοῦ νοῦ, ὁ ὁποῖος βλέπει τόν Θεό.«Καί νά μήν κάνεις καί δουλειά, χωρίς νά ἐμπιστεύεσαι στόν Θεό ταπεινά, γιατίἀλλιῶς θά ἀγωνιᾶς, θά κουράζεις καί τό μυαλό καί θά νιώθεις ἄσχημα ψυχικά. Μέσαστήν ἀγωνία συνήθως εἶναι κρυμμένη ἡ ἀπιστία. Ἀλλά καί ἀπό ὑπερηφάνεια μπορεῖνά ἔχει κανείς ἀγωνία».Ξεκινᾶς μία πνευματική ἐργασία; Ἄφησέ τη στόν Θεό καί πές τό «Θεέ μου Ἐσύδίδαξέ με, φώτισέ με πῶς νά πορευτῶ, πῶς νά συνεχίσω τήν πνευματική ἐργασία».Οἱ σύγχρονοι ἄνθρωποι σήμερα εἶναι μέσα στήν ἀγωνία, ἐπειδή ὑπάρχει σέ αὐτούς ἡἀπιστία.– Πόσοι ἄνθρωποι πιστεύουν στόν Θεό ἀληθινά σήμερα; Πόσοι τόν ἐμπιστεύονταικαί Τόν παίρνουν ὁδηγό στή ζωή τους;Γι’ αὐτό ἔχουμε ὅλοι ἀγωνία καί ὅλο ρωτᾶμε τί θά γίνει καί πῶς θά γίνει. Αὐτήν τήνἀγωνία τήν ἐκμεταλλεύεται ὁ διάβολος γιά νά περάσει τά δικά του μέτρα καί σταθμά.Ὁ ἄνθρωπος καί ἀπό ὑπερηφάνεια νιώθει ἀγωνία. Δέ θέλει νά τόν θίξουν, δέ θέλει νάἀποτύχει. Ἔτσι ἔχει μία μόνιμη ἀγωνία καί αὐτή μπορεῖ νά φτάσει μέχρι καί τήνκατάθλιψη. Οἰ ἄνθρωποι κλείνονται στόν ἑαυτό τους, ἐπειδή φοβοῦνται τήν κρίσηκαί τήν ἀπόρριψη. Ὅλο ὅμως αὐτό πηγάζει ἀπό τή μεγάλη ὑπερηφάνεια.Οἱ κοσμικοί λένε: «Καλότυχοι αὐτοί πού ζοῦν στά παλάτια καί ἔχουν ὅλες τίςεὐκολίες». Ἀλλʹ ὅμως μακάριοι εἶναι αὐτοί πού κατόρθωσαν νά ἁπλοποιήσουν τήζωή τους καί ἐλευθερώθηκαν ἀπό τή θηλειά τῆς κοσμικῆς αὐτῆς ἐξελίξεως τῶνπολλῶν εὐκολιῶν, ἴσον τῶν πολλῶν δυσκολιῶν καί ἀπαλλάχθηκαν ἀπό τό φοβερόἄγχος τῆς σημερινῆς ἐποχῆς μας. Ἄν δέν ἁπλοποιήσει τή ζωή του ὁ ἄνθρωπος,βασανίζεται. Ἐνῶ, ἄν τήν ἁπλοποιήσει, δέ θά ἔχει αὐτό τό ἄγχος».Βλέπετε πῶς τό ταυτίζει ὁ Γέροντας. Οἱ πολλές εὐκολίες εἶναι πολλές δυσκολίες.Δυστυχῶς οἱ δαίμονες ἔσπρωξαν τούς ἀνθρώπους νά φτιάξουν αὐτόν τόν λεγόμενοδυτικό πολιτισμό, ὁ ὁποῖος καταρρέει καί ξαναγυρνᾶμε στή βαρβαρότητα. Κι ὅμωςὑπάρχει ἀκόμα αὐτή ἡ διάχυτη πεποίθηση ὅτι ἡ εὐτυχία συνεπάγεται ἄνεση. Εἶναιλάθος αὐτή ἡ ἐξίσωση. Γιατί ἡ ἄνεση δέ φέρνει εὐτυχία, ἀλλά ἀνία. Αὐτό τόπαρατηροῦμε στά νέα παιδιά πού συνέχεια παραπονιοῦνται ὅτι βαριοῦνται. Δένξέρουν τί νά κάνουν. Δέ φταίει, αὐτό πού λένε μερικοί, ὅτι τά παιδιά νιώθουν ἔτσιγιατί κλείστηκαν μέσα στα διαμερίσματα. Ὁ αληθινός λόγος δέν εἶναι αὐτός, ἀλλά τόὅτι ἐμεῖς δέν τούς δείξαμε τόν Θεό.Ἀκόμα καί μέσα στό διαμέρισμα νά εἶναι κλεισμένος κάποιος, ἄν ἔχει τόν Θεό νιώθεισάν νά εἶναι στόν Παράδεισο. Ἔλεγε ὁ Ἅγιος Γέροντας Παΐσιος ὅτι καί στή φυλακήνά ἦταν δέ θά εἶχε πρόβλημα, θά ἦταν μιά χαρά. Ἡ χειρότερη φυλακή εἶναι αὐτά τάλεγόμενα «λευκά κελιά». Ἐκεῖ μέσα σέ κλείνουν καί δέ βλέπεις κανέναν ἄνθρωπο,δέ διαβάζεις τίποτα καί τρελαίνεσαι. Ἄν ὅμως βάλεις μέσα στό λευκό κελί ἕνανΧριστιανό δέ θά τρελαθεῖ, γιατί ἔχει νά μιλήσει μέ τόν Θεό, μέ τούς Ἀγγέλους καί μέτούς Ἁγίους. Κάνει καί τή φυλακή Παράδεισο. Ἑπομένως δέ μᾶς φταίει ὁπολιτισμός. Ἐμεῖς φταῖμε πού δέ βάλαμε τόν Θεό στή ζωή μας καί δέν Τόν μάθαμε148

καί στά παιδιά μας.«Ἕνας Γερμανός μία φορά στό Σινά εἶπε σέ ἕνα Βεδουϊνάκι πού ἦταν πανέξυπνο:‘Ἐσύ εἶσαι ἔξυπνο, μπορεῖς νά μάθεις γράμματα’. ‘Καί μετά;’, τόν ρωτάει ἐκεῖνο.‘Μετά θά γίνεις μηχανικός’. ‘Καί μετά;’. ‘Μετά θʹ ἀνοίξεις ἕνα συνεργεῖοαὐτοκινήτων’. ‘Καί μετά;». «Μετά θά τό μεγαλώσεις». «Καί μετά;». «Μετά θάπάρεις καί ἄλλους νά δουλεύουν καί θά ἔχεις πολύ προσωπικό». «Δηλαδή, τοῦ λέει,νά ἔχω ἕναν πονοκέφαλο, νά βάλω ἄλλον ἕναν πονοκέφαλο καί μετά νά βάλω καίἕναν ἄλλον; Δέν εἶναι καλύτερα τώρα πού ἔχω ἥσυχο τό κεφάλι μου;». Πόση σοφίαἀπό ἕνα Βεδουϊνάκι μέσα στήν ἔρημο τοῦ Σινά!«Ὁ περισσότερος πονοκέφαλος εἶναι ἀπό αὐτές τίς σκέψεις, νά κάνουμε αὐτό, νάκάνουμε ἐκεῖνο. Ἄν ἦταν πνευματικές οἱ σκέψεις, θά ἔνιωθε κανείς πνευματικήπαρηγοριά καί δέ θά εἶχε πονοκέφαλο. Τώρα καί στούς κοσμικούς τονίζω πολύ τήνἁπλότητα». Γιατί μιλοῦσε ἤδη ὁ Γέροντας στούς μοναχούς γιά τήν ἁπλότητα, οἱὁποῖοι πρέπει ἐπίσης νά προσέχουν, γιατί ὑπάρχει κίνδυνος νά πιάσει κι αὐτούς ἡἀρρώστια αὐτή τῆς πολυτέλειας καί τῆς πολυπλοκότητας. Ἐνῶ ἡ κατεξοχήν ἀρετήτῆς ἁπλότητας προσιδιάζει στούς μοναχούς, ἀλλά καί σέ ὅλους τούς χριστιανούς,τῶν ὁποίων, ὅπως γνωρίζουμε, ἡ ζωή τους πρέπει νά μοιάζει μέ τή ζωή τῶν μοναχῶν.«Γιατί πολλά ἀπό αὐτά πού κάνουν, δέ χρειάζονται καί τούς τρώει τό ἄγχος. Τούςμιλάω γιά τή λιτότητα καί τήν ἀσκητικότητα. Συνέχεια φωνάζω: ‘Ἁπλοποιεῖστε τήζωή σας, γιά νά φύγει τό ἄγχος’. Καί τά περισσότερα διαζύγια ἀπό ʹκεῖ ξεκινοῦν.Πολλές δουλειές, πολλά πράγματα ἔχουν νά κάνουν οἱ ἄνθρωποι καί ζαλίζονται.Δουλεύουν καί οἱ δύο, πατέρας καί μάνα, ἀφήνουν καί τά παιδιά ἐγκαταλελειμμένα.Κούραση, νεῦρα, μικρό θέμα, μεγάλος καυγάς, αὐτόματο διαζύγιο μετά, ἐκεῖφθάνουν». Ὅλα αὐτά ξεκινᾶνε ἀπό τήν ὁλιγοπιστία μας, τίς πολλές ἐπιθυμίες καίἀνάγκες, πού δέν εἶναι πραγματικές. «Ἄν ἁπλοποιοῦσαν ὅμως τή ζωή τους, θά ἦτανκαί ξεκούραστοι καί χαρούμενοι. Αὐτό τό ἄγχος εἶναι καταστροφή».«Μιά φορά βρέθηκα σέ ἕνα σπίτι πού ἦταν ὅλο πολυτέλεια καί καθώς συζητούσαμε,μοῦ εἶπαν: ‘Ζοῦμε στόν Παράδεισο, ἐνῶ ἄλλοι ἄνθρωποι στεροῦνται’. ‘Ζεῖτε στήνκόλαση, τούς λέω. ‘Ἄφρον, ταύτη τῇ νυκτί’ (Λουκ. 12,20), εἶπε ὁ Θεός στόνπλούσιο. Ἄν ὁ Χριστός μέ ρωτοῦσε: ‘Ποῦ θέλεις νά σέ βάλουμε, σέ μία φυλακή ἤ σέἕνα σπίτι σάν αὐτό;», θά ἔλεγα: ‘Σέ μία σκοτεινή φυλακή’. Γιατί ἡ φυλακή θά μέβοηθοῦσε. Θά μοῦ θύμιζε τόν Χριστό, θά μοῦ θύμιζε τούς ἁγίους Μάρτυρες, θά μοῦθύμιζε τούς ἀσκητές πού ἦταν στίς ὀπές τῆς γῆς, θά μοῦ θύμιζε καλογερική. Ἡφυλακή θά ἔμοιαζε καί λίγο μέ τό κελί μου καί θά χαιρόμουν. Αὐτό τό δικό σας, τίθά μοῦ θύμιζε καί σέ τί θά μέ βοηθοῦσε; Γιʹ αὐτό οἱ φυλακές μέ ἀναπαύουνκαλύτερα ὄχι μόνον ἀπό ἕνα σαλόνι κοσμικό ἀλλά καί ἀπό ἕνα ὡραῖο κελί μοναχοῦ.Χίλιες φορές στή φυλακή παρά σέ ἕνα τέτοιο σπίτι».«Κάποτε, πού εἶχα φιλοξενηθεῖ στήν Ἀθήνα σʹ ἕναν φίλο μου, μέ παρακάλεσε νάδεχθῶ ἕναν οἰκογενειάρχη πρίν φωτίσει, γιατί ἄλλη ὥρα δέν εὐκαιροῦσε. Ἦρθελοιπόν χαρούμενος καί συνέχεια δοξολογοῦσε τόν Θεό. Εἶχε καί πολλή ταπείνωσηκαί ἁπλότητα καί μέ παρακαλοῦσε νά εὔχομαι γιά τήν οἰκογένειά του. Ὁ ἀδελφός149

αὐτός ἦταν περίπου τριάντα ὀκτώ ἐτῶν καί εἶχε ἑπτά παιδιά. Δυό τό ἀνδρόγυνο καίἄλλοι δυό οἱ γονεῖς του (πρέπει τούς γονεῖς νά τούς ἔχουμε στό σπίτι καί ὄχι μακριάἤ στό γηροκομεῖο), ἐν ὅλῳ ἕντεκα ψυχές, καί ἔμεναν ὅλοι σέ ἕνα δωμάτιο. Μοῦἔλεγε μέ τήν ἁπλότητα πού εἶχε: ‘Ὄρθιους μᾶς χωράει τό δωμάτιο, ἀλλά, ὅτανξαπλώνουμε, δέ μᾶς παίρνει, εἶναι λίγο στενόχωρα. Δόξα τῷ Θεῶ, τώρα κάναμε ἕναὑπόστεγο γιά κουζίνα καί βολευτήκαμε. Ἐμεῖς ἔχουμε καί στέγη Πάτερ μου, ἐνῶεἶναι ἄλλοι πού μένουν στήν ὕπαιθρο’. Βλέπετε πῶς σκεφτότανε; Δέν ἔλεγε ἄλλοιἔχουν 200 τ.μ. κι ἐμεῖς τίποτα, ἀλλά ὅτι ἄλλοι δέν ἔχουν οὔτε στέγη. Συνέκρινε τόνἑαυτό του μέ ἐκείνους πού ἦταν σέ χειρότερη κατάσταση.«Ἡ ἐργασία του ἦταν σιδερωτής. Ἔμενε στήν Ἀθήνα καί ἔφευγε πρίν φωτίσει, γιά νάβρεθεῖ ἐγκαίρως στόν Πειραιά, ὅπου ἐργαζόταν. Ἀπό τήν ὀρθοστασία καί τίς πολλέςὑπερωρίες τά πόδια του εἶχαν κιρσούς καί τόν ἐνοχλοῦσαν, ἀλλά ἡ πολλή ἀγάπη τουπρός τήν οἰκογένειά του τόν ἔκανε νά ξεχνάει τούς πόνους καί τίς ἐνοχλήσεις.Ἐλεεινολογοῦσε μάλιστα τόν ἑαυτό του συνέχεια καί ἔλεγε ὅτι δέν ἔχει ἀγάπη, γιατίδέν κάνει καλοσύνες σάν Χριστιανός, καί ἐπαινοῦσε τή γυναίκα του ὅτι ἐκείνη κάνεικαλοσύνες, γιατί ἐκτός ἀπό τά παιδιά καί τά πεθερικά της, πού φρόντιζε, πήγαινε καίἔπαιρνε τά ροῦχα ἀπό τούς γέρους τῆς γειτονιᾶς, τά ἔπλενε, τούς συγύριζε καί τάσπίτια, τούς ἔφτιαχνε καί καμιά σούπα. Ἔβλεπε κανείς στό πρόσωπο τοῦ καλοῦαὐτοῦ οἰκογενειάρχη ζωγραφισμένη τή Θεία Χάρη. Εἶχε μέσα του τόν Χριστό καίἦταν γεμάτος χαρά καί τό δωμάτιό του γεμάτο ἀπό παραδεισένια χαρά. Ἐνῶ αὐτοίπού δέν ἔχουν μέσα τους τόν Χριστό εἶναι γεμάτοι ἀπό ἄγχος, καί δυό ἄνθρωποι νάεἶναι, δέ χωρᾶνε μέσα σέ ἕντεκα δωμάτια. Ἐνῶ οἱ ἕντεκα αὐτοί ἄνθρωποι μέ τόνΧριστό, χωροῦσαν μέσα σʹ ἕνα δωμάτιο».Ἀυτοί οἱ ἄνθρωποι ζοῦσαν σέ ἕνα δωμάτιο καί ἦταν καί πολύ χαρούμενοι καίεὐτυχισμένοι. Γιατί τό πρόβλημα δέν εἶναι πού μένεις, ἀλλά μέ ποιόν μένεις, ἄν ἔχειςμέσα σου τόν Χριστό.«Ἀκόμη καί πνευματικοί ἄνθρωποι, ὅσους χώρους καί νά ἔχουν, βλέπεις νά μήχωροῦν, γιατί μέσα τους δέν ἔχει χωρέσει ὁ Χριστός ὁλόκληρος. Ἄν οἱ γυναῖκες πούζοῦσαν στά Φάρασα ἔβλεπαν τήν πολυτέλεια πού ὑπάρχει σήμερα, θά ἔλεγαν: «Θάρίξει ὁ Θεός φωτιά νά μᾶς κάψει! Ἐγκατάλειψη Θεοῦ!». Ἐκεῖνες μάζευαν τίςδουλειές τάκα‐τάκα. Πρωί‐πρωί ἔπρεπε νά βγάλουν τά γίδια, μετά νά συμμάσουν τόσπίτι. Ὕστερα πήγαιναν στά ἐξωκκλήσια» Αὐτή εἶναι ἡ παράδοσή μας. Νά γιατίφτιάχναμε ἐξωκκλήσια! Οἱ παλιοί ἄνθρωποι πήγαιναν ἐκεῖ καί προσεύχονταν καίμάλιστα μέ ἡσυχαστικό τρόπο. «..ἤ μαζεύονταν στίς σπηλιές καί μία πού ἤξερε λίγαγράμματα διάβαζε τό Συναξάρι τοῦ Ἁγίου τῆς ἡμέρας. Μετά δῶσʹ του μετάνοιες,ἔλεγαν καί τήν εὐχή. Καί δούλευαν, κουράζονταν. Μία γυναίκα ἔπρεπε νά ξέρει νάράβει ὅλα τά ροῦχα τοῦ σπιτιοῦ. Καί τά ἔρραβαν μέ τό χέρι. Μηχανές τοῦ χεριοῦλίγες εἶχαν σέ καμιά πόλη, στά χωριά δέν εἶχαν. Ἄν ὑπῆρχε στά Φάρασα ὅλο καί ὅλομία μηχανή τοῦ χεριοῦ. Ἔρραβαν ἀκόμη καί τοῦ ἄνδρα τά ροῦχα καί ἦταν πιό ἄνετακαί τίς κάλτσες τίς ἔπλεκαν στό χέρι. Εἶχαν γοῦστο, μεράκι, ἀλλά τούς περίσσευε καίχρόνος, γιατί τά εἶχαν ὅλα ἁπλά. Οἱ Φαρασιῶτες δέν κοιτοῦσαν λεπτομέρειες.Ζοῦσαν τή χαρά τῆς καλογερικῆς. Καί ἄν, γιά παράδειγμα, ἡ κουβέρτα δέν ἦταν150