ຄຸນສົມບັດສຶກສາ ປ.4 (Mor_4)

ແບບ​ຮຽນ ຄນຸ ສມົ ​ບດັ ສ​ ກຶ ​ສາ ຊນ້ັ ປະຖົມສກຶ ສາ ປີທີ 4 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ພັນສອນ ທັນນະວົງ ກວດແກໂ້ ດຍ: ອານລຸ ົມ ວໄິ ລພອນ ແສງເງນິ ໄວຍາກອນ ພິມເຂົາ້ ໜາ້ ໂດຍ: ດວ​ ງ​ມາລ​ າ ນາກບ​ ຸນຕາ ແຕມ້ ຮບູ ໂດຍ: ແກວ້ ມະນີ ດວງວໄິ ລ ເມດັ ແກ້ວ ພມົ ວງົ ສາ ກະຊວງສກຶ ສາທິການ ແລະ ກລິ າ ສະຖາບັນຄນົ້ ຄວາ້ ວິທະຍາສາດການສກຶ ສາ 2022 Book ME4(1).indb 1 2/18/2022 11:04:31 AM

ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ Book ME4(1).indb 2 2/18/2022 11:04:31 AM

ຄໍານໍາ ປ້ຶມແບບຮຽນວິຊາຄຸນສົມບດັ ສກຶ ສາ ຊ້ນັ ປະຖົມສກຶ ສາປທີ ີ 4 ສະບັບນ້ີໄດຮ້ ັບການປບັ ປງຸ ແລະ ຮຽບຮຽງຕາມຫັຼກສດູ ຊນັ້ ປະຖົມສກຶ ສາ ສະບບັ ປບັ ປງຸ ປີ 2016, ເປັນປຶ້ມປະກອບການ ຮຽນ ເພ່ືອສ່ງົ ເສີມໃຫ້ນກັ ຮຽນມຄີ ວາມຮູ້ ແລະ ທກັ ສະທີ່ສາໍ ຄນັ ໃນວິຊາຄຸນສມົ ບັດສຶກສາ. ປ້ມຶ ແບບຮຽນເຫ້ມັຼ ນ້ີ ປະກອບດວ້ ຍບດົ ຮຽນ 29 ບດົ ຊຶງ່ ມເີ ນ້ອື ໃນສໍາຄນັ ດ່ງັ ນ:ີ້ ດາ້ ນການປະພດຶ : ນກັ ຮຽນຈະໄດຮ້ ຽນກຽ່ ວກບັ ມາລະຍາດ, ການເຄາົ ລບົ ນບັ ຖ,ື ຄວາມຮບູ້ ນຸ ຄນຸ , ຄວາມສາມກັ ຄ,ີ ຄວາມເມດຕາ, ການປະຢດັ , ຄວາມສັດຊ່ຕື ກໍ່ ານຮຽນ ແລະ ຄນົ ອນື່ . ກດົ ລະບຽບ ແລະ ສດິ ທິເດກັ : ນກັ ຮຽນຈະໄດຮ້ ຽນກຽ່ ວກັບການປະຕບິ ດັ ຕາມກົດຈະລາຈອນ ແລະ ສິດທເິ ດັກ. ດ້ານຄວາມຮບັ ຜິດຊອບ: ນັກຮຽນຈະໄດຮ້ ຽນກຽ່ ວກບັ ຄວາມຮບັ ຜິດຊອບຕໍ່ການຮຽນ, ການ ອອກແຮງງານ, ການຮັບຟັງຄວາມຄດິ ເຫັນຂອງຄນົ ອ່ືນ, ຄວາມສະເໝພີ າບຍິງ-ຊາຍ, ການ ສວຍໃຊໜ້ າ້ ທຕີ່ ໍາແໜ່ງທີບ່ ໍ່ຖກື ຕອ້ ງ ແລະ ການຕາ້ ນການຄາ້ ມະນດຸ . ເຖິງຢ່າງໃດກຕໍ າມ, ການຮຽບຮຽງປ້ຶມແບບຮຽນເຫັມ້ຼ ນກ້ີ ໍບໍ່ປາສະຈາກໄດຂ້ ້ໍຂາດຕກົ ບກົ ພອ່ ງ ບາງປະການ, ສະນ້ັນ, ຖ້າທ່ານພົບເຫນັ ຈດຸ ຜິດພາດທາງດາ້ ນເນອ້ື ໃນ ຫຼື ຮບູ ພາບກະລນຸ າສົ່ງ ຄວາມຄດິ ເຫັນຂອງທ່ານມາຍັງສະຖາບນັ ຄນ້ົ ຄວາ້ ວທິ ະຍາສາດການສຶກສາ. ພ້ອມດຽວກັນນ,້ີ ຄະນະຮັບຜິດຊອບໃນການປບັ ປງຸ ແລະ ຮຽບຮຽງປ້ຶມແບບຮຽນສະບບັ ນີ້ ມຄີ ວາມຍນິ ດເີ ປັນຢ່າງ ຍິ່ງທ່ີຈະຮບັ ເອົາຄໍາຄດິ ເຫນັ ຂອງບັນດາທ່ານ ເພື່ອປບັ ປຸງໃຫ້ມີຄນຸ ນະພາບດີຂ້ຶນ. ສະຖາບັັນຄົ້້�ນຄວ້າ້ ວິິທະຍາສາດການສຶຶກສາ Book ME4(1).indb 3 2/18/2022 11:04:31 AM

ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ສາລະບານ ບດົ ທີ 1 ການປະຕິບດັ ກດົ ຈະລາຈອນ........................................................... 1 ບົດທີ 2 ການສະແດງຄວາມຄິດເຫັນ............................................................ 4 ບດົ ທີ 3 ການປະຢັດເວລາ......................................................................... 6 ບົດທີ 4 ການຜ່ານຜ່າຄວາມຫຍຸງ້ ຍາກໃນການຮຽນ......................................... 8 ບົດທີ 5 ຮກັ ການອອກແຮງງານ................................................................. 11 ບົດທີ 6 ຄວາມຮູ້ບຸນຄນຸ ຕໍພ່ ແ່ໍ ມ,່ ພໍ່ເຖົ້າແມເ່ ຖ້ົາ............................................ .14 ບດົ ທີ 7 ຄວາມເມດຕາຕ່ໍຜ້ດູ ້ອຍໂອກາດ..................................................... 17 ບດົ ທີ 8 ​ຄວາມຮູ້ບນຸ ຄນຸ ຄ.ູ ....................................................................... 19 ບດົ ທີ 9 ການປະຢດັ ເງິນ.......................................................................... 22 ບົດທີ 10 ຄວາມສາມກັ ຄີກບັ ທຸກເຜົາ່ ............................................................ 24 ບດົ ທີ 11 ຄວາມສະເໝພີ າບຍິງ-ຊາຍໃນຊຸມຊນົ ............................................. 27 ບດົ ທີ 12 ຄວາມສັດຊຕ່ື ກ່ໍ ານຮຽນ................................................................ 29 ບດົ ທີ 13 ຄວາມສດັ ຊື່ຕທໍ່ ກຸ ຄນົ ................................................................... 31 ບດົ ທີ 14 ຜນົ ສາໍ ເລດັ ຂອງການຮຽນ............................................................. 33 ບດົ ທີ 15 ການປົກປກັ ຮັກສາຊັບສົມບດັ ລວມໝ.ູ່ ............................................. 36 ບດົ ທີ 16 ການຮບັ ຟງັ ຄວາມຄິດເຫນັ ຂອງຄນົ ອ່ນື ............................................ 38 ບົດທີ 17 ​ການສວຍໃຊໜ້ ້າທຕ່ີ ໍາແໜ່ງທບີ່ ຖ່ໍ ກື ຕ້ອງ........................................... 41 ບົດທີ 18 ຄວາມສາມັກຄີໃນຊຸມຊນົ ............................................................. 45 ບດົ ທີ 19 ມາລະຍາດຕທໍ່ ຸກຄົນ.................................................................... 47 ບດົ ທີ 20 ການຍອມຮບັ ຄົນອື່ນ................................................................... 49 ບົດທີ 21 ຄວາມເມດຕາຕ່ໍຄນົ ໃນຊມຸ ຊົນ....................................................... 51 ບດົ ທີ 22 ສດິ ທິໄດຮ້ ັບການພັດທະນາ........................................................... 54 ບົດທີ 23 ​ສດິ ທໃິ ນການຢລູ່ ອດ.................................................................... 56 ບດົ ທີ 24 ສິດທິໃນການມີສວ່ ນຮວ່ ມ............................................................. 58 ບົດທີ 25 ການເຄາົ ລບົ ນບັ ຖອື ົງການປົກຄອງຂັນ້ ເມອື ງ..................................... 60 ບດົ ທີ 26 ການປກົ ປັກຮກັ ສາສງ່ິ ແວດລ້ອມ.................................................... 63 ບດົ ທີ 27 ການຄາ້ ມະນດຸ ........................................................................... 66 ບດົ ທີ 28 ການຕ້ານການຄ້າມະນຸດ.............................................................. 68 ບົດທີ 29 ການຮັກສາແຫ່ງຼ ນາ້ໍ ..................................................................... 70 Book ME4(1).indb 3 2/18/2022 11:04:31 AM

ບົດທີ 1 ການປະຕິບັດກົດຈະລາຈອນ 1. ສນົ ທະນາເຫດການ ແລະ ຕອບຄາໍ ຖາມ 1 ເຫດການທີ 1 ຫຼັງຈາກເລີກຮຽນນາງເພດັ ແລະ ເພ່ືອນພ້ອມກນັ ຍາ່ ງເມອື ເຮືອນທກຸ ຄົນຍາ່ ງຕາມແຄມທາງ ເບືອ້ ງຂວາຂອງຕນົ . ຄາໍ ຖາມ: ນາງເພັດ ແລະ ເພອື່ ນຂອງລາວຍ່າງຖືກຕາມກົດຈະລາຈອນບ່ໍ? ຍ້ອນຫຍງັ ? ໑ 1 Book ME4(1).indb 1 2/18/2022 11:04:32 AM

ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ 2 ເຫດການທີ 2 ໃນຂະນະທີ່ທາ້ ວແກວ້ ຂ່ີລົດຖບີ ໄປໂຮງຮຽນຕາມຖະໜົນເບືອ້ ງຂວາມຂື ອງຕົນ ລາວຫຽຼ ວ ເຫັນທາ້ ວເກດ, ທ້າວລອນ ແລະ ທາ້ ວວາດ ຂີ່ລດົ ຖີບຮຽງກນັ ເປນັ ແພຂວາງທາງລົດໃຫຍ.່ ຄໍາຖາມ: ການຂລ່ີ ດົ ຖບີ ຂອງທາ້ ວເກດ, ທາ້ ວລອນ ແລະ ທາ້ ວວາດຖກື ກດົ ຈະລາຈອນບ?່ໍ ຍອ້ ນຫຍງັ ? 3 ເຫດການທີ 3 ນາງເພັດ ແລະ ເພອື່ ນຂ້າມທາງບອ່ ນທ່ມີ ປີ າ້ ຍສນັ ຍານຈະລາຈອນ ແລະ ທາງມ້າລາຍເພ່ືອ ຄວາມຖກື ຕອ້ ງ ແລະ ປອດໄພ. ຄໍາຖາມ: ຍ້ອນຫຍັງນາງເພັດ ແລະ ເພອ່ື ນຈ່ງຶ ຂາ້ ມທາງບອ່ ນທກ່ີ ໍານົດຈຶງ່ ມີຄວາມປອດໄພ? 2 ໒ Book ME4(1).indb 2 2/18/2022 11:04:32 AM

2. ບົດຝຶກຫດັ ການຍາ່ ງ, ຂີ່ລົດຖບີ ຕາມຖະໜົນທີຖ່ ກື ຕອ້ ງ ແລະ ບຖ່ໍ ກື ຕອ້ ງ. ນັກຮຽນຈງົ່ ໝາຍ ໃສຂ່ ້ຄໍ ວາມທີຖ່ ືກຕອ້ ງ ແລະ ບໍ່ຖກື ຕ້ອງໃນຕາຕະລາງລ່ມຸ ນ້:ີ ລ/ດ ຂ້ຄໍ ວາມ ຖກື ຕ້ອງ ບໍຖ່ ກື ຕ້ອງ ເຫດຜນົ 1 ເວລາຍາ່ ງຕາມແຄມຖະໜນົ ຕ້ອງຍ່າງກໍ້າຂວາມື ຂອງຕນົ ເອງ. 2 ການຂລ່ີ ດົ ຖບີ ເປັນແພຂວາງທາງລດົ . 3 ບໍ່ແລນ່ ໄລຢ່ ອກກັນຢ່ຕູ າມຖະໜົນ. 4 ເວລາຂ້າມຖະໜົນຕ້ອງຂ້າມເຂດທີ່ມີທາງມ້າລາຍ ຫືຼ ບ່ອນທເ່ີ ພນ່ິ ກໍານດົ . 5 ການຂ້າມຖະໜນົ ບເໍ່ ບິງ່ ຄວາມປອດໄພ. 6 ເພ່ືອຄວາມປອດໄພທຸກຄົນຕ້ອງປະຕິບັດກົດຈະລາ ຈອນຢ່າງເຄ່ງັ ຄັດ. 7 ການຂີລ່ ົດສວນທາງໄປຫາທາງແຍກ 8 ຖາ້ ບ່ໍມທີ າງມາ້ ລາຍ ກອ່ ນຈະຂ້າມທາງຕອ້ ງຫຽຼ ວ ຊ້າຍ, ຂວາ ຖາ້ ບມ່ໍ ີສິງ່ ກີດຂວາງ ຫຼື ບໍ່ມີລດົ ແລ່ນ ຜ່ານມາຈ່ຶງຂ້າມທາງ. ກົດຈະລາຈອນໝາຍເຖິງຂ້ໍກໍານົດ ຫືຼ ກດົ ລະບຽບທ່ີທຸກຄົນຕອ້ ງປະຕິບດັ ໃນການໄປມາ ຕາມຖະໜນົ , ທາງນໍ້າ ແລະ ທາງອາກາດ. ຖາ້ ທກຸ ຄນົ ປະຕບິ ດັ ກົດຈະລາຈອນຢາ່ ງຖກື ຕອ້ ງ ກຈໍ ະເຮັດໃຫ້ການໄປມາມີຄວາມປອດໄພ, ທຸກຄົນມຄີ ວາມສຸກ, ສງັ ຄົມມຄີ ວາມສະຫງົບ ການຍາ່ ງທີ່ຖືກຕອ້ ງ, ຕ້ອງຍ່າງທາງກາ້ໍ ຊາ້ ຍມຂື ອງຕົນເອງ, ເວລາຂາ້ ມທາງຕ້ອງຂາ້ ມເຂດທ່ີ ມທີ າງມາ້ ລາຍ ຫຼື ເຂດທີ່ເພິນ່ ກາໍ ນດົ ໃຫ້, ບໍ່ຄວນຂ່ລີ ດົ ຖບີ ເປນັ ແພຂວາງທາງລົດ, ບໍຄ່ ວນຂ່ີ ລົດຖີບເຈດີ ໄປມາ ເພ່ືອຄວາມປອດໄພທກຸ ຄົນຕອ້ ງປະຕບິ ັດກົດຈະລາຈອນຢາ່ ງເຄງ່ັ ຄດັ . ໓ 3 Book ME4(1).indb 3 2/18/2022 11:04:32 AM

ບດົ ທີ 2 ການສະແດງຄວາມຄດິ ເຫນັ 1. ອ່ານບດົ ເລ່ອື ງ ແລະ ຕອບຄາໍ ຖາມ ເລອື່ ງ: ບນ່ໍ ຶກຝນັ ຕອນແລງວນັ ໜງ່ຶ ແມຂ່ ອງທ້າວວນັ ສຮີ ສູ້ ຶກເມ່ືອຍຫຼາຍຈຶງ່ ນງ່ັ ລມົ ກບັ ພໍ່ວ່າ: “ພເໍ່ ອີຍ! ແມ່ເຫັນ ສະພາບຄອບຄວົ ຂອງເຮົາມຄີ ວາມຫຍ້ງຸ ຍາກຫຼາຍ, ລກູ ສາວຫ້າຼ ກໍຍັງນ້ອຍ, ຂອ້ ຍຢາກໃຫ້ ທ້າວ ວັນສເີ ຊາົ ການຮຽນມາຊວ່ ຍຂາຍຜກັ , ເຈົາ້ ເຫນັ ດີນາໍ ຂອ້ ຍບ?່ໍ ” ພ່ໍຂອງທ້າວວນັ ສີ ເວາ້ົ ຂຶ້ນວ່າ: “ບ່ໍ ດ໋ອກ! ການຮຽນຂອງລູກເປນັ ສ່ງິ ສາໍ ຄນັ ຫຼາຍ, ພວກເຮາົ ຕອ້ ງພະຍາຍາມໃຫ້ລູກໄດຮ້ ຽນໜັງສື ແມເ່ ອຍີ !”. ຖາ້ ຢາກໃຫ້ລູກເຊົາຮຽນກຕໍ ້ອງຖາມຄວາມເຫນັ ຂອງລກູ ສາກອ່ ນ. ແມ່ທາ້ ວວັນສີ ເວ້ົາຕດັ ຄວາມ “ບ່ຈໍ ໍາເປັນຖາມລກູ ດ໋ອກ! ພ່ໍແມມ່ ສີ ິດຕດັ ສິນບນັ ຫາທຸກຢ່າງຂອງລູກ!” ພໍ່ທາ້ ວ ວນັ ສີເວົ້າຢາໍ້ ອີກວ່າ: “ພໍ່ແມ່ກຕໍ ອ້ ງຟງັ ຄໍາຄິດເຫັນຂອງລກູ ຄືກັນ”. ແມຂ່ ອງທາ້ ວວນັ ສີ ຢາກຮາ້ ຍ ທັງເວ້າົ ແຮງຂນຶ້ ວ່າ: “ເອ!ີ ຂອ້ ຍຈະໄປຖາມລູກ”. ແມ່ຟ້າວຍາ່ ງເຂົາ້ ໄປໃນຫ້ອງນອນ ແລ້ວເວ້າົ ກບັ ທ້າວວັນສວີ າ່ : “ແມມ່ ີເລ່ືອງຢາກເວົ້າກັບ ລກູ . ສະພາບຄອບຄວົ ຂອງເຮາົ ມຄີ ວາມຫຍຸ້ງຍາກຫາຼ ຍ, ນອ້ ງກຍໍ ັງນ້ອຍ, ບ່ມໍ ີຜຊູ້ ່ວຍວຽກແມ່; ແມຢ່ າກໃຫລ້ ູກເຊາົ ຮຽນ ລູກຄິດແນວໃດ?”. ທາ້ ວວນັ ສຕີ ອບແມວ່ ່າ: “ແມເ່ ອຍີ ! ລກູ ຢາກຮຽນ ໜງັ ສຄື ືໝູ,່ ແຕລ່ ະມ້ເື ລກີ ໂຮງຮຽນມາລູກຈະຊ່ວຍວຽກແມໄ່ ດບ້ ?່ໍ ”. ແມຕ່ ອບວາ່ : “ແມ່ຢ້ານລູກ ລາໍ ບາກ. ທງັ ຮຽນທງັ ເຮດັ ວຽກ”. ທາ້ ວວນັ ສຕີ ອບແມ່ວ່າ: “ບໍ່ເປັນຫຍງັ ດອກແມ່ ລກູ ເຮດັ ໄດ”້ . ພ່ໍ ເວາ້ົ ວ່າ: “ຖກື ແລວ້ ຂ້ອຍເຫັນດນີ າໍ ລກູ , ແມຄ່ ວນຟັງຄາໍ ເຫັນຂອງລູກ”. ແມວ່ ນັ ສີງກຶ ຫວົ ເຫນັ ດ.ີ ທາ້ ວວນັ ສຍີ ມິ້ ດວ້ ຍຄວາມດໃີ ຈ ແລະ ເວົ້າວ່າ: “ລກູ ຂອບໃຈຫາຼ ຍໆ, ລກູ ສັນຍາວາ່ ຈະຕ້ງັ ໃຈ ຮໍ່າຮຽນໃຫດ້ ,ີ ຈະຊ່ວຍວຽກພແໍ່ ມ່ ແລະ ເປັນລູກທ່ດີ ຂີ ອງພແໍ່ ມ່ຕະຫອຼ ດໄປ. ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ 4 ໔ Book ME4(1).indb 4 2/18/2022 11:04:32 AM

ຄໍາຖາມ: 1. ຄາໍ ເຫັນຂອງທ້າວວັນສີ ຖກື ຕອ້ ງບ?ໍ່ ເພາະເຫດໃດ? 2. ທ້າວວັນສກີ າ້ ສະເໜຄີ ວາມຄິດເຫນັ ກບັ ພໍ່, ແມ່ຂອງລາວບໍ?່ ຍອ້ ນຫຍງັ ? 3. ຖາ້ ນ້ອງເປັນກໍລະນຄີ ືທາ້ ວວນັ ສຈີ ະແກ້ໄຂແນວໃດ? 4. ໃນຄອບຄົວພ,ໍ່ ແມເ່ ຄຍີ ຟງັ ຄໍາຄດິ ເຫນັ ຂອງນ້ອງບໍ?່ ຍອ້ ນຫຍັງ? 2. ບດົ ຝກຶ ຫັດ 1. ເລືອກຕອບຂໍ້ຄວາມກ່ຽວກັບສິດໃນການສະແດງຄໍາຄິດເຫັນຂອງເດັກນ້ອຍຕ່ໍຄອບຄົວ, ເພ່ືອນ ແລະ ຄົນໃນຊມຸ ຊົນ. 2. ນກັ ຮຽນຈງົ່ ໝາຍ ໃສຂ່ ຄໍ້ ວາມທ່ີເຫນັ ດີ ແລະ ຂ້ໍຄວາມທ່ບີ ໍເ່ ຫັນດີໃນຕາຕະລາງລຸ່ມນ:້ີ ລ/ດ ຂຄ້ໍ ວາມຄາໍ ສະເໜີ ແລະ ຄາໍ ຄດິ ເຫັນ ເຫນັ ດີ ບ່ເໍ ຫັນດີ ເຫດຜົນ 1 ເດັກນ້ອຍມີສິດປະກອບຄໍາເຫັນກ່ຽວກັບບັນຫາທ່ີພົວພັນ ກບັ ຕົນເອງ. 2 ຄໍາສະເໜີຂອງເດັກນອ້ ຍຕ້ອງຈະແຈງ້ ຊດັ ເຈນ ແລະ ຜູ້ຟງັ ຕ້ອງເຄາົ ລົບຄວາມຄດິ ເຫັນຂອງເດັກນອ້ ຍ. 3 ຄາໍ ຄດິ ເຫັນຂອງເດັກນ້ອຍອາດຈະຖກື ຕ້ອງທກຸ ເງ່ອື ນໄຂ. 4 ຜໃູ້ ຫຍຄ່ ວນພຈິ າລະນາຄາໍ ຄດິ ເຫນັ ຂອງເດກັ ນອ້ ຍ. 5 ທກຸ ຄາໍ ຄດິ ເຫນັ ຂອງເດກັ ນອ້ ຍຕອ້ ງໄດຮ້ ບັ ການພຈິ າລະນາ. 6 ເດກັ ນອ້ ຍສະແດງຄາໍ ຄດິ ເຫັນບໍ່ມີຜົນດີຕ່ໍຜອູ້ ື່ນ. 7 ເດັກນອ້ ຍກຕໍ ້ອງຮັບຟງັ ຄໍາຄດິ ເຫນັ ຂອງຜູ້ໃຫຍ່. ເດັກນ້ອຍທຸກຄົນມີສິດສະແດງຄວາມຄິດເຫັນຕໍ່ບັນຫາໃດໜຶ່ງທີ່ພົວພັນກັບຕົນເອງ, ຄອບຄວົ , ໂຮງຮຽນ ແລະ ຊມຸ ຊນົ ; ແຕ່ສິດໃນການສະແດງຄວາມຄດິ ເຫນັ ນ້ັນຕອ້ ງມຜີ ນົ ດໃີ ຫແ້ ກຕ່ ນົ ເອງ ແລະ ທກຸ ຄນົ ຢໃູ່ ນຊມຸ ຊນົ . ຄວາມຄດິ ເຫນັ ທຖ່ີ ກື ຕອ້ ງຂອງເດກັ ນອ້ ຍຄວນ ໄດຮ້ ັບການພິຈາລະນາ, ການສະແດງຄວາມຄດິ ເຫັນຂອງເດກັ ນອ້ ຍນນັ້ ບໝ່ໍ າຍຄວາມ ວາ່ ຈະຖກື ຕອ້ ງເໝາະສມົ ກບັ ທກຸ ເງອ່ື ນໄຂ. ພຽງແຕຢ່ າກກະຕກຸ ຊກຸ ຍໃູ້ ຫເ້ ດກັ ນອ້ ຍມຄີ ວາມ ກາ້ ຫານ. ສະນນ້ັ , ເດກັ ນອ້ ຍກຕໍ ອ້ ງເຊອ່ື ຟງັ ແລະ ເຄາົ ລບົ ນບັ ຖຄື າໍ ຄດິ ເຫນັ ຂອງພແ່ໍ ມ່ ແລະ ຜອູ້ ນ່ື ໆ. ໕ 5 Book ME4(1).indb 5 2/18/2022 11:04:33 AM

ບົດທີ 3 ການປະຢັດເວລາ 1. ອາ່ ນບົດເລອ່ື ງ ແລະ ຕອບຄາໍ ຖາມ ບດົ ເລອ່ື ງ: ສບິ ນາທມີ ີຄນຸ ຄາ່ ໃນຊ່ົວໂມງກວດກາວິຊາເລກ, ນກັ ຮຽນທຸກຄນົ ກໍາລງັ ເອົາໃຈໃສ່ແກເ້ ລກຂອງໃຜລາວ, ເວລາຜ່ານໄປເລື້ອຍໆ. ໃນຂະນະນ້ັນ ທາ້ ວຄໍາປົນໄດເ້ ກີດມຄີ ວາມກະວນົ ກະວາຍ ເພາະລາວ ຄິດເລກບ່ໍອອກ, ລາວຈງຶ່ ມີແນວຄດິ ທຖ້ໍ ອຍໃຈບຢ່ໍ າກແກເ້ ລກຕ່ໍໄປອກີ , ລາວນງ່ັ ເອາົ ມືຄໍ້າແກມ້ ພ້ອມທັງແນມເບງ່ິ ໝນູ່ ງັ່ ຂາ້ ງຄດິ ວາ່ ຈະຂໍກາ່ ຍນາໍ ໝ.ູ່ ພໍດີຄເູ ວົ້າຂນ້ຶ ວ່າ: “ຍງັ ເວລາອີກ 10 ນາທີ, ຖາ້ ໃຜບ່ໍທນັ ແລວ້ ກພໍ ະຍາຍາມເຮັດ”. ທາ້ ວຄໍາ ປນົ ໄດ້ຍິນຄູເວົ້າແນວນັນ້ ລາວກຕໍ ້ງັ ສະຕແິ ກເ້ ລກດວ້ ຍຄວາມເອົາໃຈໃສ່, ສດຸ ທາ້ ຍລາວກແໍ ກ້ ບົດເລກໄດ້ສາໍ ເລັດ ແລະ ສ່ງົ ທນັ ເວລາທຄີ່ ເູ ຕືອນ. ນບັ ແຕ່ນ້ັນມາ ທ້າວຄາໍ ປນົ ຈງຶ່ ເຂາ້ົ ໃຈວາ່ : ໃນ ການເຮດັ ວຽກງານຕາ່ ງໆເຖງິ ວາ່ ມເີ ວລາພຽງແຕ່ 10 ນາທີ ກສໍ າມາດເຮດັ ວຽກໄດສ້ າໍ ເລດັ ຖາ້ ຫາກ ມຄີ ວາມຕ້ັງໃຈ. ສະນນ້ັ , ພວກເຮົາບຄ່ໍ ວນປະປອ່ ຍເວລາໃຫ້ຜ່ານໄປ, ຄວນນາໍ ໃຊເ້ ວລາໃຫເ້ ປນັ ປະໂຫຍດ. ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ຄໍາຖາມ: ໖ 1. ເປນັ ຫຍັງທາ້ ວຄໍາປົນຈງ່ຶ ທໍ້ຖອຍໃຈ? 2. ຍ້ອນຫຍັງທ້າວຄາໍ ປົນຈຶງ່ ເຮດັ ບດົ ກວດກາວຊິ າເລກໄດສ້ ໍາເລັດ? 2/18/2022 11:04:33 AM 3. ຜ່ານການເຮດັ ບົດກວດກາທາ້ ວຄາໍ ປນົ ຮູ້ຄຸນຄ່າຂອງເວລາຄືແນວໃດ? 6 Book ME4(1).indb 6

2. ເລອື ກຂຄ້ໍ ວາມການປະຢດັ ເວລາ ແລະ ບປ່ໍ ະຢດັ ເວລາໃນການເຮດັ ວຽກງານ ນກັ ຮຽນຈ່ງົ ໝາຍ  ໃສ່ຂໍຄ້ ວາມທ່ີເປັນການປະຢັດ ແລະ ບໍ່ປະຢັດໃນຕາຕະລາງລຸ່ມນີ້: ລ/ດ ຂຄ້ໍ ວາມການປະຢດັ ເວລາ ແລະ ບໍປ່ ະຢັດ ບ່ປໍ ະຢັດ ປະຢດັ ເຫດຜນົ ເວລາ ເວລາ ເວລາ 1 ເວລາຮຽນນາງແພງນ່ັງເບງ່ິ ໝູແ່ ກວ້ ຽກບາ້ ນ. 2 ທ້າວຄໍາສ່ົງວຽກບາ້ ນທນັ ເວລາ. 3 ເວລາກວດການາງໄກອ່ ອກໄປນອກຫ້ອງ ຫາຼ ຍຄ້ງັ , ຄເູ ກັບເຈ້ຍກວດກາລາວແກບ້ ທ່ໍ ນັ ແລ້ວ. 4 ທ້າວພອນຮເູ້ ວລາມີຈາໍ ກດັ ຈຶ່ງຟ້າວແກໃ້ ຫ້ ແລ້ວ. 5 ຫັຼງຈາກເລີກຮຽນນາງແດງຟ້າວເມືອເຮືອນ ຊວ່ ຍວຽກພໍແ່ ມກ່ ່ອນຈະມດື . 6 ເວລາຫວ່າງທ້າວເຄນໄປຫຼິ້ນເຮືອນໝູ່ຈົນ ຄໍ່າຈງຶ່ ມາເຮອື ນ 7 ກອ່ ນຈະໄປໂຮງຮຽນນາງແກວ້ ເກອື ເປດັ ແລວ້ ລາວຈບັ ຟອຍກວາດເດນ່ີ ໜາ້ ບາ້ ນ. 8 ຫງຼັ ຈາກກິນເຂົ້າແລງແລ້ວ ທາ້ ວພງົ ອ່ານ ບົດຮຽນກອ່ ນເຂົາ້ ນອນ. ເວລາມຄີ ນຸ ຄາ່ , ການປະຢດັ ເວລາແມນ່ ການນາໍ ໃຊເ້ ວລາເຂາ້ົ ໃນວຽກງານໃຫເ້ ໝາະສມົ ແລະ ມປີ ະໂຫຍດຕຕ່ໍ ນົ ເອງ, ຄອບຄວົ ແລະ ສງັ ຄມົ . ໗ 7 Book ME4(1).indb 7 2/18/2022 11:04:33 AM

ບດົ ທີ 4 ການຜ່ານຜ່າຄວາມຫຍ້ງຸ ຍາກໃນການຮຽນ ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ 1. ອ່ານບດົ ເລອ່ື ງ ແລະ ຕອບຄາໍ ຖາມ ບດົ ເລ່ືອງ: ນາງອາໍ ມະລີ ນາງອາໍ ມະລີເກດີ ຢໃູ່ ນຄອບຄວົ ທກຸ ຍາກ, ບາ້ ນຢໄູ່ ກຈາກໂຮງຮຽນ.ແຕລ່ ະມລ້ື າວຕນື່ ແຕເ່ ຊາ້ົ ເຮດັ ວຽກຊວ່ ຍພ,່ໍ ແມແ່ ລວ້ ຍາ່ ງໄປໂຮງຮຽນດວ້ ຍຄວາມຟາ້ ວຟງ່ັ . ບາງມຟ້ື າ້ ລມົ , ຝນົ ຕກົ , ອາກາດ ໜາວລາວກໍຕອ້ ງອົດທນົ ຜ່ານຜ່າ ເພ່ືອໃຫທ້ ັນກບັ ເວລາເຂ້າົ ຫ້ອງຮຽນ ເຖງິ ວ່າພ່ໍຂອງລາວກາໍ ລັງ ນອນເຈບັ ຢູ່, ແຕ່ນາງອໍາມະລີກໍບ່ເໍ ຄຍີ ທໍຖ້ ອຍໃຈຕ່ໍການຮຽນ. ນາງອໍາມະລີ ເປັນຄນົ ດຸໝ່ັນ, ອດົ ທນົ ແລະ ຕງັ້ ໃຈຮຽນແທໆ້ , ລາວເສງັ ຂ້ນຶ ຫ້ອງໄດທ້ ກຸ ປີ ແລະ ເປນັ ນກັ ຮຽນເກ່ງັ ຂອງໂຮງຮຽນ. ປນີ ີ້ລາວຮຽນຢູ່ຫອ້ ງ ປ.4, ຊາວບ້ານ ແລະ ເພອ່ື ນໃຜໆ ກໍ ຮບັ ຮ້ວູ ່ານາງອາໍ ມະລເີ ປັນຄນົ ດ,ີ ມຄີ ວາມອົດທນົ ແລະ ຮຽນເກັ່ງ. ມໜື້ ່ງຶ ຫຼງັ ຈາກເລີກຮຽນແລວ້ ຄູຄໍາສີ ຊງ່ຶ ເປນັ ຄູປະຈໍາຫ້ອງໄດເ້ ອ້ນີ ໃສນ່ າງອໍາມະລີວ່າ: “ມາຂີລ່ ດົ ຈັກນາໍ ເອືອ້ ຍຄູແມ! ເອອື້ ຍ ຈະເມືອສົງ່ ”. ນາງອໍາມະລີຊ້ອນລົດຈກັ ນາໍ ຄຄູ ໍາສີເມືອເຮືອນ. ເມື່ອຄູຄໍາສີເມອື ຮອດໜາ້ ເຮອື ນ ກຟໍ າ້ ວກາ້ ວເຂ້າົ ໄປໃນເຮືອນເຫັນພ່ຂໍ ອງນາງອາໍ ມະລີນອນເຈັບຢ່,ູ ຄຄູ າໍ ສີຍກົ ມໄື ຫວ້ ແລະ ຖາມ ອາການເຈບັ ຂອງພໍນ່ າງອໍາມະລີ ຫັຼງຈາກນນັ້ ຈຶງ່ ຖາມນາງອາໍ ມະລີວາ່ : “ນອ້ ງແບງ່ ເວລາຮຽນ 8 ໘ Book ME4(1).indb 8 2/18/2022 11:04:34 AM

ແນວໃດຈຶງ່ ຮຽນເກງ່ັ ”. ນາງອາໍ ມະລີຕອບຄວູ າ່ : “ຢໃູ່ ນຫອ້ ງນອ້ ງຕງັ້ ໃຈຟັງຄູອະທບິ າຍບົດຮຽນ, ບອ່ ນໃດບ່ເໍ ຂ້ົາໃຈນອ້ ງກໍຖາມຄູ, ກິນເຂົ້າແລງແລວ້ ນອ້ ງກໍຮຽນໜງັ ສ,ື ແກບ້ ົດຝຶກຫດັ , ຕ່ນື ນອນ ຕອນເຊ້າົ ນ້ອງເບິງ່ ບດົ ຮຽນຄນື , ຫັງຼ ຈາກນ້ັນ, ກຊໍ ວ່ ຍພ່,ໍ ແມເ່ ຮດັ ວຽກເຮອື ນແລ້ວກໍກຽມເຄ່ືອງໄປ ໂຮງຮຽນ”. ຄູຄໍາສີຊ່ນື ຊມົ ແລະ ເວາົ້ ວ່າ: “ບາ້ ນຢໄູ່ ກໂຮງຮຽນແຕນ່ ອ້ ງບ່ໍເຄີຍຂາດຮຽນ, ນ້ອງສົມເປນັ ນັກຮຽນເກ່ງັ . ນອ້ ງດໝຸ ນັ່ , ອົດທົນຜາ່ ນຜາ່ ຂຫ້ໍ ຍຸ້ງຍາກເພ່ອື ພ່ແໍ ມ່ ແລະ ເພອື່ ອະນາຄດົ ຂອງ ຕນົ ເອງ, ນ້ອງສມົ ແລວ້ ທເ່ີ ປັນແບບຢາ່ ງທ່ດີ ໃີ ຫແ້ ກ່ເພ່ອື ນທກຸ ຄົນໃນໂຮງຮຽນ”. ຄາໍ ຖາມ: 1. ນາງອາໍ ມະລພີ ບົ ຂ້ໍຫຍຸ້ງຍາກໃນການໄປໂຮງຮຽນຄແື ນວໃດ? 2. ຍອ້ ນຫຍງັ ນາງອາໍ ມະລຈີ ຶ່ງຮຽນເກງ່ັ ? 3 ນາງອາໍ ມະລີແບງ່ ເວລາຮຽນຄືແນວໃດຈງ່ຶ ຮຽນເກ່ງັ ? 4 ພວກນ້ອງໄດບ້ ດົ ຮຽນຫຍງັ ແດຈ່ າກເລ່ືອງນ?້ີ 2. ເລອື ກວິທີແກໄ້ ຂໃນເມອື່ ພົບບັນຫາຫຍຸ້ງຍາກໃນການຮຽນ ນກັ ຮຽນຈົງ່ ຂດີ ວງົ ມົນອ້ອມເອາົ ວິທີແກໄ້ ຂບນັ ຫາເມື່ອພົບຄວາມຫຍ້ງຸ ຍາກ 1. ຖາ້ ມບີ ດົ ຝກຶ ຫດັ ບາງຂໍບ້ ໍ່ເຂົາ້ ໃຈນກັ ຮຽນເຮັດແນວໃດ? ກ. ບແ່ໍ ກ້ຂນ້ໍ ້ນັ ເພາະບ່ໍເຂ້າົ ໃຈ. ຂ. ຖາມຄູ ຫຼື ຜ້ໃູ ຫຍອ່ ະທບິ າຍໃຫ້ແລ້ວເຮດັ ເອງ. ຄ. ຫາຄນົ ອື່ນເຮັດໃຫ້ແລ້ວໄປສງ່ົ ຄູ. 2. ກໍາລງັ ກຽມໄປໂຮງຮຽນແຕ່ມຝີ ົນຕົກລງົ ມານັກຮຽນຈະເຮດັ ແນວໃດ? ກ. ບໄໍ່ ປຮຽນເພາະຢ້ານເຄອ່ື ງປຽກ. ຂ. ນ່ັງລໍຖ້າຝົນເຊາົ ຈງຶ່ ໄປຮຽນ. ຄ. ໃສເ່ ສອື້ ກນັ ຝົນໄປໂຮງຮຽນໃຫ້ທນັ ເວລາ. 3. ລົດຖບີ ຢາງຮວ່ົ ຂີ່ໄປໂຮງຮຽນບໍ່ໄດ້ນັກຮຽນຈະເຮດັ ແນວໃດ? ກ. ກຽມເຄ່ອື ງຮຽນແລວ້ ຍາ່ ງໄປໃຫທ້ ັນເວລາ. ຂ. ບໄໍ່ ປໂຮງຮຽນເພາະຂ້ີຄາ້ ນຍ່າງ. ຄ. ບມ່ໍ ລີ ົດຖບີ ຂບີ່ ໍ່ໄປໂຮງຮຽນ. 4. ຖ້າອາກາດໜາວໂຮງຮຽນບພ່ໍ ກັ ນກັ ຮຽນຈະເຮດັ ແນວໃດ? ກ. ບໍ່ໄປໂຮງຮຽນເພາະຢາ້ ນໜາວ. ຂ. ໄປໂຮງຮຽນເພາະຢ້ານບເໍ່ ຂາ້ົ ໃຈບດົ ຮຽນ. ໙ 9 Book ME4(1).indb 9 2/18/2022 11:04:34 AM

ຄ. ລໍຖ້າອາກາດອນຸ່ ຂ້ນຶ ຈຶ່ງໄປຮຽນ. 5. ຂ້ໍໃດ ແມນ່ ການຝຶກຝົນຕົນເອງເພ່ືອໃຫກ້ າຍເປນັ ນັກຮຽນເກັ່ງ. ກ. ຕັງ້ ໃຈຟັງຄອູ ະທິບາຍ ແລະ ແກບ້ ດົ ຝກຶ ຫັດດ້ວຍຕນົ ເອງ. ຂ. ລມົ ກັບໝູ່ ແລະ ບຄ່ໍ ນ້ົ ຄວ້າບົດຮຽນ. ຄ. ກ່າຍວຽກບາ້ ນນາໍ ໝູ່ ແລະ ສ່ງົ ໃຫ້ຄກູ ວດ. ໃນການດໍາລົງຊວີ ິດປະຈໍາວັນ, ແຕ່ລະຄົນມຂີ ຫ້ໍ ຍຸງ້ ຍາກແຕກຕາ່ ງກັນເຊ່ນັ : ການຮາ່ໍ ຮຽນ, ການໄປມາ, ການກິນ, ການນຸ່ງຖື... ແຕ່ສາໍ ຄັນຕນົ ເອງຕອ້ ງເປນັ ເຈາ້ົ ການ, ມີຄວາມ ອດົ ທນົ , ດຸໝັນ່ ແລະ ມີຄວາມຕດັ ສນິ ໃຈຜາ່ ນຜາ່ ຂຫ້ໍ ຍງຸ້ ຍາກເຫຼົ່ານນ້ັ ຈຶງ່ ຈະເປນັ ຄນົ ດີ ແລະ ຮຽນເກງ່ັ . ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ 10 ໑໐ Book ME4(1).indb 10 2/18/2022 11:04:34 AM

ບດົ ທີ 5 ຮກັ ການອອກແຮງງານ 1. ສັງເກດຮູບພາບ ແລະ ຕອບຄໍາຖາມ ເຫດການ ທາ້ ວສາຍເຫັນພ່ໍກໍາລງັ ຄາດນາຈຶ່ງເວ້ົາວາ່ : ແມ່! “ລູກຢາກຮຽນຄາດນາຊ່ວຍພໍ່ໄດບ້ ່?ໍ ແມ່ ເວ້າົ ວາ່ : “ໄດ້ ແຕລ່ ູກຕອ້ ງຮຽນຄາດນາກ່ອນ ແລະ ຕອ້ ງມຄີ ວາມອົດທນົ , ດໝຸ ັ່ນເດີ”. ລກູ ສັນຍາ ວາ່ : “ຈະຊວ່ ຍວຽກພໍແ່ ມ່ຕາມຄວາມສາມາດຂອງລກູ ດ້ວຍຄວາມເຕມັ ໃຈ”. ຄໍາຖາມ: 1. ທ້າວສາຍຢາກເຮັດຫຍງັ ຊວ່ ຍພໍ່? 2. ທ້າວສາຍສັນຍາຕແ່ໍ ມແ່ ນວໃດແດ?່ ໑໑ 11 Book ME4(1).indb 11 2/18/2022 11:04:35 AM

2. ອາ່ ນບົດເລ່ືອງ ແລະ ຕອບຄໍາຖາມສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ບົດເລ່ອື ງ: ທ້າວຄາໍ ມະນີ ແຕ່ລະມພື້ ່ແໍ ມຂ່ ອງທາ້ ວຄາໍ ມະນໄີ ປເຮດັ ວຽກແຕ່ເຊາ້ົ , ມນ້ືຶ ້ີເປັນວັນອາທິດ, ກ່ອນແມຈ່ ະ ໄປວຽກ, ແມໄ່ ປປກຸ ລກູ ຕ່ນື ເພືອ່ ໃຫລ້ ກູ ເຮັດວຽກຊ່ວຍແມ່; ຄໍາມະນເີ ອຍີ ! ຕືນ່ ! ຕນ່ື ! ລກູ ສວາຍ ແລ້ວ. ລູກຕື່ນມາແລ້ວ ໃຫລ້ ກູ ເອາົ ເບຍ້ ຕນ້ົ ໝາກມ່ວງຢູ່ຂ້າງກ໋ອກນໍ້າໄປປູກໃສ່ແຄມຮົວ້ ຂ້າງ ເຮອື ນຊ່ວຍແມແ່ ດ່ ແລະ ຢ່າລມື ຮຽນໜັງສກື ຽມໄປໂຮງຮຽນວນັ ຈນັ ເດີ! ພໍເວົາ້ ແລວ້ ແມ່ກຍໍ າ່ ງ ອອກໄປ. ຄໍາມະນຄີ ິດວ່າຈະນອນຕ່ມື ອກີ ຈັກໜ້ອຍແລວ້ ຈ່ງຶ ຕນື່ , ລາວກເໍ ຊອື ບຫບຼັ ໄປ, ຮອດ ຕອນທ່ຽງລາວຈຶ່ງຕນ່ື ຂນຶ້ ມາ. ຄາໍ ມະນຍີ າ່ ງອອກມາໜາ້ ເຮືອນຫຽຼ ວເບ່ງິ ຕາເວນັ ຢເູ່ ທງິ ຫົວ, ລາວ ຈະຍ່າງໄປເອາົ ເບຍ້ ຕນ້ົ ໝາກມວ່ ງໄປປກູ ຕາມແມບ່ ອກ, ແຕ່ຍັງງ້ວງນອນຢູ່, ລາວຈ່ຶງໄປນງັ່ ອີງ ຕ້ນົ ໝາກສດີ າແຄມເຮືອນແລ້ວກໍເຊອື ບຫຼບັ ໄປ. ພຕໍ ່ນື ຂຶ້ນມາອກີ ເຫນັ ຕາເວັນຄາ້ ຍແລງແລວ້ , ລາວລຸກຂຶນ້ ຍ່າງໄປມາພດໍ ີຫຼຽວເຫນັ ແມກ່ ບັ ມາແຕເ່ ຮັດວຽກ, ແມ່ຖາມທ້າວຄາໍ ມະນີວ່າ: - ລກູ ເລາົ່ ໃຫ້ແມ່ຟັງເບິງ່ , ມືນ້ ລີ້ ູກເຮດັ ຫຍງັ ໄດແ້ ດ່? ທ້າວຄໍາມະນບີ ໍ່ຕອບ, ລາວຮູສ້ ຶກ ອາຍໄດ້ແຕຫ່ ຼຽວເບ່ງິ ໜາ້ ແມ່. ແມ່ຈູງແຂນຄາໍ ມະນອີ ອກໄປທ່ງົ ນາ ແລະ ເວ້ົາວາ່ : “ລກູ ເຫນັ ບ່ໍ ຊາວນາກາໍ ລັງໄຖນາດ້ວຍຄວາມດຸໝນ່ັ , ອດົ ທົນ, ເຮດັ ວຽກແຕເ່ ຊາ້ົ ຮອດຄໍາ່ . ສວ່ ນລູກນອນ, ຫຼນິ້ ຢູ່ລາ້ ໆ”. ຈາກນ້ນັ ແມ່ຈງູ ແຂນຄໍາມະນີໄປເບງ່ິ ເລົ້າເຂາ້ົ ແລວ້ ເວາົ້ ວາ່ : “ເຂາ້ົ ເຫຼາ່ົ ນ້ີມາຈາກມື ແລະ ເຫອ່ື ແຮງງານຂອງພແ່ໍ ມ່. ສ່ວນລກູ ນອນແຕເ່ ຊົ້າຮອດຄ່າໍ ບເໍ່ ຮັດວຽກຫຍັງເລຍີ ”. ແຕ່ນ້ັນມາທາ້ ວຄາໍ ມະນີຮູສ້ ຶກເສຍໃຈເມ່ອື ຄິດເຖິງຄາໍ ແມບ່ ອກ. ລາວເຂ້າົ ໃຈຢາ່ ງເລກິ ເຊ່ິງ ວາ່ ວັນອາທດິ ເປນັ ມື້ພກັ ຮຽນແຕວ່ າ່ ຕົນເອງບໃໍ່ ຊເ້ ວລາໃຫມ້ ີປະໂຫຍດ. ຖ້າໝນູ ໃຊວ້ ັນພັກຮຽນ ເຮັດວຽກກຈໍ ະໄດ້ວຽກຫຼາຍຢ່າງ. ສະນັນ້ , ຕໄ່ໍ ປເຮົາຕ້ອງຮັກການອອກແຮງງານ ແລະ ປະກອບ ສ່ວນເຮັດວຽກງານຊ່ວຍພ່,ໍ ແມ່ຕາມຄວາມສາມາດຂອງຕນົ ເອງ. ຄໍາຖາມ: 1. ໃນວັນພກັ ຮຽນແມບ່ ອກໃຫທ້ ້າວຄາໍ ມະນີເຮັດຫຍັງແດ່? 2. ທາ້ ວຄໍາມະນຄີ ດິ ເຖິງຄໍາແມ່ບອກລາວເຂົ້າໃຈແນວໃດ? 3. ຖາ້ ນັກຮຽນແມ່ນທາ້ ວຄາໍ ມະນີຈະເຮດັ ແນວໃດ? 12 ໑໒ Book ME4(1).indb 12 2/18/2022 11:04:35 AM

3. ເລືອກຂຄໍ້ ວາມກ່ຽວກັບຜົນດຂີ ອງການອອກແຮງງານ ແລະ ຜົນເສຍຂອງ ການບ່ອໍ ອກແຮງງານ ນກັ ຮຽນຈງ່ົ ໝາຍ ໃສ່ຂໍຄ້ ວາມທເ່ີ ຫນັ ດີ ແລະ ບ່ໍເຫັນດີໃນຕາຕະລາງລ່ມຸ ນ້:ີ ລ/ດ ຂ້ໍຄວາມກ່ຽວກບັ ການອອກແຮງງານ ເຫນັ ດີ ບໍ່ເຫັນດີ ເຫດຜົນ 1 ອອກແຮງງານເຮັດໃຫຮ້ ່າງກາຍແຂງແຮງ. 2 ຂ້ຄີ າ້ ນເຮັດວຽກພ່ແໍ ມ່ພມູ ໃຈ. 3 ຫດົ ນ້ໍາຕົ້ນໄມບ້ ໍ່ແມນ່ ການອອກແຮງງານ. 4 ຮຽນໜັງສແື ມນ່ ການອອກແຮງງານ. 5 ຮກັ ການອອກແຮງງານຕອ້ ງຊວ່ ຍວຽກພແ່ໍ ມ່. 6 ຂຸດດນິ , ປູກຕນ້ົ ໄມ້ຢໂູ່ ຮງຮຽນກບັ ເພ່ອື ນຈ່ຶງ ແມ່ນການອອກແຮງງານ. 7 ຮກັ ການອອກແຮງງານເຮດັ ໃຫ້ຕນົ ເອງດຸໝ່ນັ . 8 ອອກແຮງງານຮ່ວມກັບເພື່ອນໃນຫ້ອງເພ່ືອ ສ້າງຄວາມສາມກັ ຄ.ີ ການອອກແຮງງານເຮດັ ໃຫຮ້ ່າງກາຍຂອງຄົນເຮາົ ແຂງແຮງ ແລະ ຂະຫຍາຍຕວົ ທັງເຮັດໃຫ້ຊີວິດການເປນັ ຢູ່ອຸດົມສົມບນູ , ຕົນເອງ, ຄອບຄົວມີຄວາມສກຸ . ສະນັນ້ , ເຮາົ ຕ້ອງຮັກການອອກແຮງງານ ແລະ ປະກອບສ່ວນອອກແຮງງານຊ່ວຍຄອບຄົວ, ໂຮງຮຽນ ແລະ ຊມຸ ຊົນຕາມຄວາມສາມາດຂອງຕົນເອງ ແລະ ຝກຶ ນດິ ໄສໃຫມ້ ີທກັ ສະໃນການອອກ ແຮງງານ ຊ່ງຶ ສະແດງອອກຫາຼ ຍດ້ານເຊັ່ນ: ການຫົດນ້າໍ ຕນ້ົ ໄມ,້ ຂຸດດິນປູກຕນ້ົ ໄມກ້ ັບ ເພອ່ື ນຢູໂ່ ຮງຮຽນ. ການອອກແຮງງານເຮດັ ໃຫຕ້ ົນເອງເປັນຄນົ ດຸໝ່ັນ, ພອ້ ມກັນນັນ້ , ການ ອອກແຮງງານຮວ່ ມກັບເພື່ອນໃນຫອ້ ງແມ່ນການສາ້ ງກອ້ ນກາໍ ລງັ ຄວາມສາມັກຄີ, ເຮດັ ວຽກອນັ ໃດກສໍ າໍ ເລດັ , ມຜີ ນົ ງານໃຫແ້ ກຕ່ ນົ ເອງ, ຄອບຄວົ , ໂຮງຮຽນ ແລະ ຊມຸ ຊນົ ຂອງຕນົ . ໑໓ 13 Book ME4(1).indb 13 2/18/2022 11:04:35 AM

ບດົ ທີ 6 ຄວາມຮູ້ບຸນຄຸນຕ່ໍພແໍ່ ມ່, ພເ່ໍ ຖົາ້ ແມເ່ ຖົ້າ 1. ອາ່ ນບດົ ເລືອ່ ງ ແລະ ຕອບຄາໍ ຖາມ ບົດເລືອ່ ງ: ຂອງຂວັນຈາກຫາຼ ນ ພເ່ໍ ຖາ້ົ ຂອງນາງພອນຄາໍ , ອາຍຂຸ ອງເພນ່ິ ປນີ ້ີ 85 ປແີ ລວ້ , ແຕເ່ ພນ່ິ ຍງັ ແຂງແຮງ, ນາງພອນຄາໍ ເປນັ ຄນົ ດໝຸ ່ນັ , ຕ້ງັ ໃຈຮຽນ, ແຕ່ລະເດອື ນລາວໄດ້ເປນັ ນກັ ຮຽນເກັ່ງຂອງຫອ້ ງ. ມນ້ື ້ີນາງພອນຄໍາໄປໂຮງຮຽນໄດ້ຮັບຂອງຂວນັ ເຂາ້ົ ໜົມ 1 ຫໍ່ ແລະ ບິກ 1 ກາ້ ນ ຈາກນາຍຄ,ູ ຍອ້ ນລາວເປນັ ນັກຮຽນເກ່ັງ, ມີຄວາມສາມກັ ຄີ ແລະ ມນີ ໍ້າໃຈຊວ່ ຍເຫຼອື ເພອ່ື ນທຮ່ີ ຽນອ່ອນ, ຕອນຄໍາ່ , ພໍ່ແມ່ນາງພອນຄາໍ ໄດ້ອວຍພອນວັນເກີດໃຫພ້ ່ໍເຖົ້າຄບົ ຮອບ 85 ປີ. ນາງພອນຄໍາມອບ ຫໍ່ເຂາົ້ ໜົມໃຫພ້ ່ເໍ ຖ້າົ ແລະ ເວາ້ົ ວາ່ : “ນີແ້ ມນ່ ຂອງຂວັນຈາກຫຼານ, ຫຼານຂໍອວຍພອນໃຫ້ພເ່ໍ ຖົາ້ ຈ່ົງ ມີສຂຸ ະພາບແຂງແຮງ, ມີອາຍຸຍນື ຍາວ”. ພໍເ່ ຖົ້າຍິ້ມດີໃຈ ແລະ ຂອບໃຈຫາຼ ນສາວ. ພເ່ໍ ຖ້ົາໂອບ ກອດນາງພອນຄາໍ ພ້ອມທງັ ເວ້ົາວາ່ : “ຫຼານເປັນຄົນດີ ແລະ ຮູ້ບຸນຄຸນແທ້ໆ, ພ່ໍເຖາົ້ ຂອບໃຈຫາຼ ນ ຫາຼ ຍໆເດີ!”. ແມເ່ ຖົາ້ ນັ່ງຂາ້ ງພເ່ໍ ຖ້າົ ກໍດີໃຈຈນົ ນາໍ້ ຕາໄຫຼອອກມາ. ພ,ໍ່ ແມ່ ແລະ ນອ້ ງຂອງນາງ ພອນຄໍາຕບົ ມຊື ົມເຊີຍຢາ່ ງເບກີ ບານມວ່ ນຊນ່ື . ຄາໍ ຖາມ: 1. ນາງພອນຄໍາມອບຂອງຂວນັ ໃຫ້ພໍເ່ ຖາົ້ ສະແດງເຖິງຫຍງັ ? 2. ພເ່ໍ ຖົ້າ ເວ້ົາແນວໃດແດ່ ຫັຼງຈາກໄດຮ້ ັບຂອງຂວັນຈາກຫາຼ ນ? 3. ຫຼັງຈາກອາ່ ນບດົ ເລອ່ື ງນພ້ີ ວກນອ້ ງມີຄວາມຮູ້ສຶກແນວໃດ? 2. ຈາໍ ແນກເຫດການ ແລະ ຕອບຄາໍ ຖາມ ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ 1 ເຫດການ 1 ຄອບຄົວນາງຄໍານັ່ງພັກຜ່ອນຢ່ເູ ຮອື ນ, ນາງຄາໍ ໄດຂ້ ອງຂວນັ ຈາກຄູລາວຮັກພໍເ່ ຖາ້ົ ຫຼາຍຈງ່ຶ ມອບຂອງຂວັນທີ່ໄດຈ້ າກຄູໃຫພ້ ໍເ່ ຖ້າົ . 14 ໑໔ Book ME4(1).indb 14 2/18/2022 11:04:35 AM

ຄໍາຖາມ: 1. ການປະພຶດຂອງນາງຄາໍ ຕ່ພໍ ເໍ່ ຖ້ົາສະແດງເຖງິ ຫຍງັ ? 2. ການສະແດງຄວາມຮກັ ແພງຕໍພ່ ເ່ໍ ຖາ້ົ , ແມ່ເຖາ້ົ ແລະ ຄນົ ໃນຄອບຄວົ ເປັນສ່ິງທ່ີຖກື ຕ້ອງ ບໍ?່ ເພາະເຫດໃດ? 2 ເຫດການ 2 ນາງກອນຍາ່ ງມາປ່ຽນຊ່ອງທໍລະທັດ ໃນຂະນະທີ່ພຂ່ໍ ອງລາວກໍາລງັ ນ່ັງເບິງ່ ຂ່າວກັບລງຸ ແພງ. ຄໍາຖາມ: 1 ພຶດຕກິ ໍາຂອງນາງກອນຕ່ພໍ ່ໍ ແລະ ລງຸ ແພງສະແດງເຖິງຫຍັງ? 2. ຖ້ານັກຮຽນເປັນນາງກອນຄວນຈະເຮດັ ແນວໃດຈຶ່ງຖືກຕ້ອງ? 3 ເຫດການ 3 ແມ່ເຖາົ້ ເຈບັ ແອວໃນຂະນະກວາດເຮອື ນ, ແມ່ເຖາົ້ ຈ່ຶງເອນ້ີ ໃສທ່ ້າວຕຸ່ນມາກວາດພນ້ື ເຮອື ນ ແທນ, ແຕ່ທາ້ ວຕ່ນຸ ເວົ້າວ່າ: ຫຼານຄາແກ້ວຽກບາ້ ນ. ໑໕ 15 Book ME4(1).indb 15 2/18/2022 11:04:36 AM

ຄໍາຖາມ: 1. ທາ້ ວຕນຸ່ ມຄີ ວາມກະຕນັ ຍຕູ ແ່ໍ ມເ່ ຖາ້ົ ບ?່ໍ ຍອ້ ນຫຍງັ ? 2. ຖ້າເຮືອນຂອງນັກຮຽນມີພໍເ່ ຖາ້ົ , ແມເ່ ຖ້ົາຈະປະຕບິ ັດແນວໃດຕໍ່ເພິ່ນ? ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ 4 ເຫດການ 4 ທາ້ ວອົນ້ ເປັນຫວ່ ງແມເ່ ມ່ືອເຫນັ ແມເ່ ປັນໄຂຫ້ ຼາຍມື້ ລາວຈ່ງຶ ເອົາເຂ້າົ ມາປ້ອນແມ່ ເພ່ືອໃຫ້ ເພ່ິນແຂງແຮງຫາຍຈາກອາການໄຂ.້ ຄໍາຖາມ: 1. ພດຶ ຕກິ າໍ ຂອງທ້າວອ້ນົ ສະແດງເຖິງຫຍັງ? 2. ນັກຮຽນເຄີຍເບິງ່ ແຍງພໍ່ແມໃ່ ນເວລາເພິ່ນບໍ່ສະບາຍບ?່ໍ ຍ້ອນຫຍັງ? ພໍ່, ແມ່, ພເ່ໍ ຖົ້າ ແລະ ແມເ່ ຖົາ້ ເປັນຜູໃ້ ຫກ້ ໍາເນີດ, ລຽ້ ງດູ, ສກຶ ສາອົບຮມົ ລກູ ຫຼານໃຫ້ເປນັ ຄົນດ,ີ ມີການສກຶ ສາ. ດງັ່ ນ້ນັ , ເຮາົ ຕ້ອງຕອບແທນບຸນຄນຸ ຂອງພວກເພິ່ນດ້ວຍການຝຶກ ຕນົ ເອງໃຫ້ເປນັ ຄົນດີ, ມມີ າລະຍາດ, ຮ້ຮູ ັກແພງ, ເຄົາລບົ ນບັ ຖ,ື ເອາົ ໃຈໃສເ່ ບ່ິງແຍງ, ລຽ້ ງດູ ພວກເພນ່ິ ໃນຍາມເຈບັ ປວ່ ຍ ແລະ ແກເ່ ຖ້າົ . 16 ໑໖ Book ME4(1).indb 16 2/18/2022 11:04:37 AM

ບດົ ທີ 7 ຄວາມເມດຕາຕໍຜ່ ້ດູ ອ້ ຍໂອກາດ 1. ອ່ານບົດເລືອ່ ງ ແລະ ຕອບຄາໍ ຖາມ ບົດເລ່ືອງ: ສອງອາ້ ຍນ້ອງ ຄອບຄວົ ລຸງແຫວນແມ່ນໜງ່ຶ ໃນລາຍຊືຈ່ າໍ ນວນຄອບຄົວຖານະຍາກຈນົ ຂອງບ້ານ, ລງຸ ແຫວນມີລູກຊາຍສອງຄນົ , ລກູ ກກົ ອາຍຸ 11 ປ,ີ ສ່ວນຜ້ທູ ີ ສອງອາຍຸ 6 ປ.ີ ແຕ່ລະມື້ສອງອ້າຍ ນອ້ ງມັກມານັ່ງຢູແ່ ຄມທາງຕໜ່ໍ ້າເຮອື ນ, ຍ້ອນຄວາມຈຈ່ື ໍາຂອງທງັ ສອງບ່ຄໍ ອ່ ຍດີ ແລະ ຖານະ ຄອບຄວົ ຍາກຈນົ , ລູກຊາຍສອງຄນົ ຈງ່ຶ ບໍໄ່ ດ້ເຂາົ້ ຮຽນ. ມືໜ້ ່ຶງນາງພອນ ແລະ ທາ້ ວສມົ ສຍີ ່າງ ຜ່ານໜ້າເຮືອນລຸງແຫວນໄປໂຮງຮຽນ, ທັງສອງຍາ່ ງມາໃກ້ຈະຮອດເຮືອນ ກໍຫຽຼ ວເຫັນລກູ ລງຸ ແຫວນນງ່ັ ຈັບໄມ້ຂດີ ໄປມາໃສ່ໜາ້ ດິນເປັນຮູບຮອຍຕ່າງໆ ພ້ອມທງັ ຫຼຽວເບງິ່ ທັງສອງຄນົ ທີ່ຍ່າງ ຜາ່ ນຕໍ່ໜ້າ, ນາງພອນແກ້ວເວາ້ົ ກບັ ທາ້ ວສົມສວີ ່າ: “ເປັນຕາສງົ ສານພວກເຂົາທັງສອງນສໍ ມົ ສ,ີ ຖາ້ ຄວາມຈື່ຈາໍ ດີພວກເຂາົ ທັງສອງກໍຈະໄດຮ້ ຽນໜັງສືຄພື ວກເຮາົ ເພາະວ່າອາຍຜຸ ້ເູ ປັນອາ້ ຍກໍລນື່ ພວກເຮາົ ສອງປີ”. ທ້າວສມົ ສເີ ວ້າົ ວາ່ : “ແມນ່ ໄດ໋ເນາະ, ເຫນັ ແລ້ວກໍຄດິ ສົງສານພວກເຂົາ. ຂອ້ ຍ ຈະແບ່ງປັນເຂ້າົ ໜົມໄຂ່ໃຫພ້ ວກເຂາົ ກິນ”, ນາງພອນແກ້ວເວາົ້ ວາ່ : “ຂອ້ ຍກຈໍ ະແບ່ງປັນແກນ່ ຕາເວັນໃຫ້ພວກເຂົາ”. ຫັງຼ ຈາກນັ້ນທງັ ສອງກຍໍ າ່ ງມາຫາສອງອ້າຍນ້ອງແລ້ວເວາ້ົ ວາ່ : “ພວກເຮົາ ແບງ່ ປນັ ເຂົາ້ ໜົມໄຂ່ ແລະ ແກນ່ ຕາເວນັ ໃຫພ້ ວກເຈາົ້ ເດ”!ີ ສອງອ້າຍນ້ອງຍມິ້ ຫວົ ແລວ້ ເດມ່ ຮື ັບ ເອາົ . ພໍດລີ ງຸ ແຫວນຍ່າງມາເຫັນຈງຶ່ ເວົາ້ ວ່າ: “ຂອບໃຈເດີລກູ !” ສອງອາ້ ຍນອ້ ງເວ້ົາພ້ອມກນັ ວ່າ: “ຂອບໃຈເດີອາ້ ຍ, ເອອື້ ຍ”. ຄາໍ ຖາມ: 1. ນາງພອນແກ້ວ ເວາົ້ ກັບ ທ້າວສມົ ສີ ກ່ຽວກັບເລອື່ ງສອງອາ້ ຍນອ້ ງແນວໃດແດ່? 2. ທາ້ ວສົມສີ ແລະ ນາງພອນແກວ້ ໄດ້ແບ່ງປນັ ຫຍັງແດໃ່ ຫສ້ ອງອາ້ ຍນອ້ ງ? 3. ການແບງ່ ປນັ ຂອງນາງພອນແກ້ວ ແລະ ທາ້ ວສມົ ສີ ສະແດງເຖິງຫຍງັ ? 4. ນກັ ຮຽນໄດ້ຮຽນຮ້ຫູ ຍງັ ແດຕ່ ່ໍກບັ ເລອ່ື ງນ້?ີ ໑໗ 17 Book ME4(1).indb 17 2/18/2022 11:04:37 AM

2. ຈາໍ ແນກຂຄໍ້ ວາມກ່ຽວກບັ ຄວາມເມດຕາ ແລະ ຄວາມສໍາພັນທ່ດີ ີ ແລະ ບດໍ່ ີຕ່ໍ ຄນົ ອນ່ື ນກັ ຮຽນຈ່ົງໝາຍ ຂຄ້ໍ ວາມທເີ່ ຫັນດີ ແລະ ບ່ໍເຫັນດີໃສ່ຕາຕະລາງລຸ່ມນ້ີ: ລ/ດ ຂ້ຄໍ ວາມກຽ່ ວກບັ ຄວາມເມດຕາ ແລະ ຄວາມສໍາພນັ ທ່ີດີ ເຫນັ ດີ ບເໍ່ ຫັນດີ ແລະ ບ່ໍດຕີ ຄ່ໍ ນົ ອ່ນື 1 ທາ້ ວແພງ ແລະ ທາ້ ວທອງໄປຢ້ຽມແມນ່ າງພອນຢູ່ໂຮງໝໍ 2 ທາ້ ວແກ້ວແບ່ງປັນເຂ້າົ ໜົມໃຫໝ້ ນູ່ ັ່ງໂຕະດຽວກນັ . ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ 3 ທາ້ ວແມັກບລໍ ິຈາກປ້ຶມຊວ່ ຍເຫອືຼ ຜ້ປູ ະສົບໄພນໍາ້ ຖ້ວມ. 4 ນາງຕກຸ ຕາຫຍບັ ບ່ອນນັງ່ ໃຫໝ້ ຫູ່ ອ້ ງດຽວນງັ່ ນໍາ. 5 ທາ້ ວຄາໍ ບອກເພື່ອນພິການທາງສາຍຕາໄປທາງເປ້ອື ນ. 6 ແມ່ ແລະ ພນ່ໍ າງແດງໄປວຽກຍງັ ບທ່ໍ ນັ ກບັ ມາ. ນາງພອນ ແລະ ນາງສາຍຢເູ່ ປນັ ເພອ່ື ນນາງແດງ. 7 ນາງດາເວ້າົ ເຢາະເຢ້ຍີ ເພ່ືອນທ່ຮີ າ່ ງກາຍນອ້ ຍກວ່າຕົນ. 8 ທາ້ ວຕນຸ່ ເວາ້ົ ໃສເ່ ພອ່ື ນວາ່ ບຕ່ໍ ອ້ ງມານງ່ັ ໃກນ້ ງຸ່ ເຄອ່ື ງຊດຸ ເກາ່ົ . ຄວາມເມດຕາແມ່ນຄວາມເຫັນອກົ ເຫັນໃຈ, ມຄີ ວາມສງົ ສານຄນົ ອື່ນທດີ່ ້ອຍໂອກາດ ກວ່າຕນົ ເອງ, ຄວາມເມດຕາສະແດງອອກໃນການໃຫກ້ ໍາລງັ ໃຈ, ຢ້ຽມຢາມເວລາເຈັບເປນັ , ແບງ່ ປັນສງ່ິ ຂອງຕ່າງໆ ແລະ ຊ່ວຍເຫືອຼ ຕາມຄວາມສາມາດຂອງຕົນເອງ. 18 ໑໘ Book ME4(1).indb 18 2/18/2022 11:04:37 AM

ບົດທີ 8 ຄວາມຮູ້ບນຸ ຄນຸ ຄູ ຄເູ ປັນຜູ້ສດິ ສອນ ແລະ ສງ່ັ ສອນນັກຮຽນດວ້ ຍຄວາມບາກບນ່ັ , ພາກພຽນບຮ່ໍ ູ້ອິດຮ້ເູ ມອ່ື ຍ ເພ່ືອໃຫນ້ ກັ ຮຽນກາຍເປັນຄນົ ດີ. ສະນ້ັນ, ນກັ ຮຽນຕອ້ ງເຄາົ ລບົ ນັບຖື, ຮູ້ບຸນຄຸນຄູ, ພະຍາຍາມ ຮ່ໍາຮຽນ, ຝກຶ ຝນົ ຫ່ຼໍຫຼອມຕົນເອງໃຫ້ກາຍເປນັ ນັກຮຽນເກງ່ັ , ເປັນພົນລະເມອື ງດຂີ ອງຊາດ. 1. ສັງເກດເຫດການໃນຮູບພາບ ແລະ ຕອບຄາໍ ຖາມ ເຫດການ ເນອ່ື ງໃນໂອກາດວັນຄແູ ຫ່ງຊາດ ທີ 7 ຕຸລາ, ທ້າວພງົ ຄະນະຫ້ອງ ປ.4. ແລະ ໝູໃ່ ນຫ້ອງ ພອ້ ມກນັ ໄປມອບຊໍດ່ ອກໄມ້ໃຫບ້ ນັ ດາອາ້ ຍ, ເອື້ອຍຄ.ູ ຄາໍ ຖາມ: ຍ້ອນຫຍງັ ນັກຮຽນຫ້ອງ ປ.4 ຈງຶ່ ພອ້ ມກນັ ມອບຊດ່ໍ ອກໄມໃ້ ຫ້ອ້າຍ, ເອື້ອຍຄູ? ໑໙ 19 Book ME4(1).indb 19 2/18/2022 11:04:37 AM

2. ອ່ານບົດເລອ່ື ງ ແລະ ຕອບຄໍາຖາມສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ບົດເລອື່ ງ: ຈດົ ໝາຍອວຍພອນຄູ ເຊົ້າວັນອາທິດ ນາງເກດແກວ້ ນັງ່ ຂຽນຈດົ ໝາຍດ້ວຍຄວາມເອົາໃຈໃສ່ຈົນແມຂ່ ອງລາວ ມາຢືນຢໃູ່ ກໆ້ ກບໍ ໍ່ຮູເ້ ມອື່ , ແມຖ່ າມວາ່ : “ລູກຂຽນຫຍັງຄເື ອົາໃຈໃສ່ແທ້?” ນາງເກດແກວ້ ເງຍີ ໜາ້ ຂ້ນຶ ເບງິ່ ແມແ່ ລວ້ ຕອບວາ່ : “ແມ!່ ອາທິດໜ້າແມນ່ ວັນທີ 7 ຕລຸ າຊຶ່ງເປນັ ວນັ ຄແູ ຫງ່ ຊາດແລ້ວໃດ!໋ , ລກູ ໄດ້ຕາງໜ້າໝູ່ໃນຫອ້ ງຂຽນຈດົ ໝາຍອວຍພອນຄູ, ລກູ ຈະອ່ານໃຫ້ແມຟ່ ັງເດ!ີ ”. ນາງເກດແກວ້ ຈບັ ເອາົ ຈດົ ໝາຍທຂ່ີ ຽນຂນ້ຶ ມາອາ່ ນ: “ອາ້ ຍ, ເອອ້ື ຍຄທູ ເ່ີ ຄາົ ລບົ ນບັ ຖ!ື ເນອ່ື ງໃນ ໂອກາດສະຫຼອງວນັ ຄູແຫງ່ ຊາດປີນ,ີ້ ນອ້ ງຮູ້ສກຶ ດໃີ ຈຫຼາຍທີໄ່ ດ້ຕາງໜາ້ ເພືອ່ ນໃນຫອ້ ງຂຶ້ນອາ່ ນ ຈົດໝາຍອວຍພອນໃຫ້ແກອ່ າ້ ຍ, ເອອື້ ຍຄູ, ນອ້ ງຂໃໍ ຫ້ຄທູ ກຸ ຄນົ ຈ່ງົ ມີສຸຂະພາບແຂງແຮງ, ສດິ ສອນພວກນອ້ ງໃຫ້ມຄີ ວາມຮ,ູ້ ຄວາມສາມາດ ແລະ ສາ້ ງໂຮງຮຽນໃຫເ້ ປັນໂຮງຮຽນແບບຢ່າງ ຮອບດ້ານ, ພວກນ້ອງຂປໍ ະຕຍິ ານຕອ່ໍ າ້ ຍ, ເອ້ອື ຍຄູວາ່ : ຈະຕງັ້ ໃຈຮາໍ່ ຮຽນ, ອອກແຮງງານ ແລະ ສາ້ ງຄວາມສາມັກຄຊີ ວ່ ຍເຫອຼື ຊງຶ່ ກນັ ແລະ ກນັ ເພື່ອໃຫທ້ ກຸ ຄນົ ກາຍເປນັ ນັກຮຽນເກັ່ງຮອບດາ້ ນ ຈາກ ນັກຮຽນຫອ້ ງ ປ.4”. ພໍນາງເກດແກ້ວອາ່ ນຈົດໝາຍຈບົ ແລວ້ ແມ່ກໍຍອ້ ງວ່າ: “ລູກຂອງແມດ່ ແີ ທ້, ຖ້າລກູ ປະຕຍິ ານຕ່ໍເພິນ່ ແນວໃດກໍຕ້ອງພະຍາຍາມເຮດັ ໃຫໄ້ ດເ້ ດ!ີ , ແມຮ່ ູ້ສຶກພາກພູມໃຈທລີ່ ູກມຄີ ວາມ ກະຕນັ ຍູ ແລະ ຮບູ້ ຸນຄນຸ ຕຄໍ່ ”ູ. ຄໍາຖາມ: 1. ກ່ອນວັນທີ 7 ຕຸລາ, ນາງເກດແກ້ວໄດ້ຕາງໜ້າໝໃູ່ ນຫອ້ ງເຮດັ ຫຍງັ ? 2. ນາງເກດແກ້ວ ພ້ອມດ້ວຍໝູ່ໃນຫອ້ ງປະຕຍິ ານຕໍຄ່ ແູ ນວໃດ? 3. ຜ່ານມານັກຮຽນເຄຍີ ປະຕິບດັ ຕຄ່ໍ ູແນວໃດແດ່? 3 ເລອື ກຂຄ້ໍ ວາມ “ຄວນປະຕບິ ດັ ” ແລະ “ບຄ່ໍ ວນປະຕບິ ດັ ” ໃສໃ່ ນຕາຕະລາງລມຸ່ ນ:້ີ ນກັ ຮຽນຈ່ົງເລອື ກຂ້ໍຄວາມທີ່ຄວນປະຕບິ ດັ ແລະ ບຄ່ໍ ວນປະຕບິ ດັ ໃສຕ່ າຕະລາງລມຸ່ ນ:້ີ - ດຸໝນ່ັ ຄ້ນົ ຄວາ້ ຮາ່ໍ ຮຽນ, ແກວ້ ຽກບ້ານສ່ງົ ຄູທັນຕາມກາໍ ນດົ . - ເວາົ້ ເຢາະເຢຍ້ີ ໝູ່ເວລາຕອບຄໍາຖາມຄ.ູ - ເວ້າົ ຈາສຸພາບອ່ອນຫວານຕໍ່ຄ.ູ - ອວຍພອນຄູໃນວນັ ຄແູ ຫງ່ ຊາດ. - ຍນື ເບິງ່ ຄເູ ມ່ອື ເຫັນເພິ່ນຫວິ້ ເຄ່ືອງໜັກຜາ່ ນຕໍ່ໜາ້ . 20 ໒໐ Book ME4(1).indb 20 2/18/2022 11:04:37 AM

- ໄປຢຽ້ ມຢາມຄເູ ມ່ືອຮວູ້ ່າເພ່ິນພົບຄວາມຫຍງຸ້ ຍາກ. - ເຂ້ົາຮ່ວມເຄ່ືອນໄຫວກດິ ຈະກາໍ ຂອງຫ້ອງ ແລະ ໂຮງຮຽນ. - ຄູສອນແລວ້ ນກັ ຮຽນຍັງນງ່ັ ຢກູ່ ັບທ່ີ ບລ່ໍ ກຸ ຂຶນ້ ຂອບໃຈຄູ. - ກ້າຫານປະກອບຄໍາເຫັນ ແລະ ຕອບຄາໍ ຖາມຄູ. - ຈີກເຈຍ້ ກວດກາເມອື່ ໄດ້ຄະແນນຫດຸຼ ຄາດໝາຍ. ລ/ດ ຄວນປະຕບິ ດັ ບ່ຄໍ ວນປະຕບິ ດັ 1 ດຸໝນັ່ ຄ້ົນຄວ້າຮໍາ່ ຮຽນ, ແກວ້ ຽກບາ້ ນ ເຢາະເຢີ້ຍໝູເ່ ວລາຕອບຄາໍ ຖາມຄູ ສງ່ົ ຄູທັນຕາມກາໍ ນົດ. 2 3 4 5 6 ຄປູ ຽບເໝອື ນພໍ່, ແມ່ຜທູ້ ສີ ອງຂອງນກັ ຮຽນ, ຄເູ ປັນຜສູ້ ກຶ ສາອົບຮົມ ແລະ ສດິ ສອນ ວຊິ າຄວາມຮຕູ້ າ່ ງໆໃຫແ້ ກທ່ ກຸ ຄນົ . ພວກເຮາົ ຕອ້ ງຮກັ ແພງ, ເຄາົ ລບົ ນບັ ຖ,ື ມຄີ ວາມກະຕນັ ຍູ ແລະ ເຊ່ອື ຟັງຄາໍ ສງ່ັ ສອນຂອງຄໃູ ຫ້ສົມວາ່ ເປນັ ນກັ ຮຽນດີ ແລະ ພນົ ລະເມອື ງດຂີ ອງຊາດ. ການຮູ້ບນຸ ຄນຸ ຄຍູ ັງສະແດງອອກເຊັ່ນ: ດຸໝ່ນັ ຄ້ົນຄວາ້ ຮໍ່າຮຽນ, ແກວ້ ຽກບ້ານສົງ່ ຄູທັນ ຕາມກາໍ ນດົ , ເວ້ົາຈາສພຸ າບອ່ອນຫວານຕ່ໍຄ,ູ ອວຍພອນຄູໃນວັນຄແູ ຫ່ງຊາດ, ໄປຢຽ້ ມຢາມ ຄູ ເມ່ືອຮູວ້ າ່ ເພິ່ນພົບຄວາມຫຍງຸ້ ຍາກ, ເຂ້າົ ຮ່ວມເຄອ່ື ນໄຫວກິດຈະກາໍ ຂອງຫ້ອງ ແລະ ໂຮງຮຽນ, ກ້າຫານປະກອບຄໍາເຫັນ ແລະ ຕອບຄາໍ ຖາມຄ,ູ ບ່ໍຄວນລມົ ກັບໝ່ໃູ ນເວລາຄູກໍາ ລງັ ອະທິບາຍບດົ ຮຽນ, ບຄ່ໍ ວນເວ້າົ ເຢາະເຢ້ຍີ , ໝນິ່ ປະໝາດຄູ ແລະ ຫຼັງຄສູ ອນແລ້ວຕ້ອງ ລກຸ ຂນຶ້ ຂອບໃຈຄູທຸກຄັ້ງ. ໒໑ 21 Book ME4(1).indb 21 2/18/2022 11:04:37 AM

ບົດທີ 9 ການປະຢດັ ເງິນ 1. ສນົ ທະນາເຫດການ ແລະ ຕອບຄາໍ ຖາມ ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ເຫດການ ແມເ່ ວາົ້ ກັບລກູ ວາ່ : ຈະໄປຊືພ້ ັດລມົ ຢູ່ຕະຫາຼ ດ, ທ້າວດອນ ແລະ ນາງເກດໄດຍ້ ິນກຟໍ ້າວເອົາເງິນທີ່ ພວກເຂົາປະຢດັ ໄດມ້ າໂຮມກນັ ຕ່ືມໃຫ້ແມ່. ຄໍາຖາມ: 1. ຍອ້ ນຫຍັງທາ້ ວດອນ ແລະ ນາງເກດຈຶ່ງມີເງນິ ? 2. ທ້າວດອນ ແລະ ນາງເກດເອົາເງນິ ທປີ່ ະຢດັ ໄດ້ຕ່ມື ໃຫແ້ ມຊ່ ຫື້ ຍັງ? 2. ອ່ານບດົ ເລອື່ ງ ແລະ ຕອບຄໍາຖາມ ບດົ ເລື່ອງ: ສດໍ ໍາ ນາງອອ່ ນຕາຍ່າງໄປໂຮງຮຽນກບັ ໝູ່ ໃນລະຫວາ່ ງທາງລາວຫຼຽວເຫັນສໍດາໍ ສ້ັນເສ້ນັ ໜຶ່ງຕກົ ຢູ່ ແຄມທາງ, ລາວເກັບເອົາສໍເສັ້ນນນ້ັ ໃສ່ຖງົ ປ້ຶມໄວ້. ເມ່ືອມາຮອດຫອ້ ງຮຽນ ລາວຖາມໝໃູ່ ນຫ້ອງ ວ່າ: “ສໍດໍາຂອງໃຜເຮ່ຍ ມາເອາົ ນາໍ ຂອ້ ຍເດີ!”. ໝໃູ່ ນຫອ້ ງຫຼຽວເບ່ງິ ແລ້ວກຫໍ ົວຂ້ຶນແຊວໆ, ທາ້ ວ ບຸນຜົງເວ້ົາວາ່ : “ໂອຍ! ສສໍ ນັ້ ສາ່ໍ ນິ້ວມນື ີ້ຊິແມ່ນຂອງໃຜເດ, ເຂົາຖມິ້ ແລ້ວ, ເກບັ ມາໃຫໝ້ ູຫ່ ົວຂວນັ ຊືໆ່ ”. ພທໍ າ້ ວບນຸ ຜງົ ເວາ້ົ ສດຸ ຄວາມ, ຄູກໍຍາ່ ງເຂົາ້ ມາໃນຫອ້ ງແລ້ວຖາມວ່າ: “ມີເລອ່ື ງຫຍັງບ?ໍ່ ” ນາງອ່ອນຕາລຸກຂນຶ້ ເລົາ່ ເຫດການໃຫ້ຄຟູ ັງ. ຄຂູ ອບໃຈນາງອ່ອນຕາເປນັ ຄົນມີນໍາ້ ໃຈດີ. ຄເູ ວ້ົາ 22 ໒໒ Book ME4(1).indb 22 2/18/2022 11:04:38 AM

ກບັ ນັກຮຽນວ່າ: “ສດໍ ໍາທີນ່ າງອອ່ ນຕາເກັບໄດຍ້ ັງມີປະໂຫຍດໃນການຂຽນ, ແຕ້ມ, ຄດິ ໄລເ່ ລກ... ການໃຊຢ້ າ່ ງປະຍດັ ເປັນການຫດຸຼ ຜ່ອນລາຍຈາ່ ຍຂອງຕົນເອງ. ສະນນ້ັ , ນັກຮຽນທກຸ ຄນົ ຄວນເອົາ ແບບຢ່າງນາງອ່ອນຕາ ເພາະວ່າ: ລາວມນີ ໍາ້ ໃຈ ແລະ ສດັ ຊື່ຕໍ່ເພ່ືອນທຸກຄນົ ”. ນັກຮຽນໃນຫອ້ ງ ໃຜໆກຮໍ ສູ້ ກຶ ຊາບຊງ້ຶ ຕຄ່ໍ າໍ ເວາ້ົ ຂອງຄທູ ໄ່ີ ດສ້ ງ່ັ ສອນ. ທາ້ ວບນຸ ຜງົ ລກຸ ຂນ້ຶ ຂໂໍ ທດຕນ່ໍ າງອອ່ ນຕາ. ຄໍາຖາມ: 1. ທ້າວບຸນຜງົ ເວ້າົ ຫຍັງແດ່? ຄາໍ ເວ້ົາຂອງລາວສະແດງເຖິງການປະຢັດບ່ໍ? 2. ຍ້ອນຫຍງັ ຄູຈງຶ່ ບອກນັກຮຽນໃນຫອ້ ງເອາົ ແບບຢ່າງນາງອ່ອນຕາ? 3. ການປະຢດັ ມຜີ ົນດີຕ່ຕໍ ນົ ເອງແນວໃດ? 3. ຈໍາແນກຂໍ້ຄວາມກ່ຽວການໃຊ້ຈ່າຍ ຫືຼ ເຄ່ອື ງໃຊທ້ ່ສີ ະແດງເຖິງການປະຢດັ ແລະ ບປ່ໍ ະຢດັ ນກັ ຮຽນຈົ່ງໝາຍ ໃສ່ຂໍຄ້ ວາມທີເ່ ຫນັ ດີ ແລະ ບ່ໍເຫນັ ດີພອ້ ມທງັ ໃຫ້ເຫດຜົນໃສ່ຕາຕະລາງ ລຸມ່ ນ້:ີ ລ/ດ ຂຄ້ໍ ວາມກ່ຽວກັບການປະຢດັ ແລະ ບ່ໍປະຢັດ ເຫັນດີ ບ່ໍຫັນດີ ເຫດຜົນ 1 ປະຢັດເງນິ ແມນ່ ເປັນຄົນຂຖີ້ ່ີ. 2 ປະຢັດເງນິ ແມນ່ ຊືສ້ ິນຄາ້ ລາຄາຖືກມາໃຊ.້ 3 ຊ້ສື ິງ່ ທ່ຈີ າໍ ເປັນແມ່ນການປະຢດັ ເງິນ. 4 ປະຢດັ ເງິນມຜີ ົນປະໂຫຍດຫາຼ ຍຢາ່ ງ. 5 ນາໍ ໃຊ້ປ້ມຶ ຂຽນ, ປມຶ້ ອາ່ ນບຖໍ່ ກື ວທິ .ີ 6 ຂເໍ ງນິ ພໍ່ແມຊ່ ້ືສງ່ິ ຂອງບ່ມໍ ີປະໂຫຍດ. 7 ຮັກສາເຄ່ືອງຮຽນ, ເຄອື່ ງໃຊໃ້ ຫດ້ .ີ 8 ຂີດຂຽນ, ແຕ້ມໃສ່ປຶ້ມຂຽນ, ປຶ້ມອ່ານຊະຊາຍ. ການປະຢັດເຮດັ ໃຫ້ເຮາົ ມີເງິນໄວຊ້ ກ້ື ນິ , ໃຊຈ້ າ່ ຍໃນຍາມຈໍາເປັນ, ຄອບຄົວກໍຈະມີ ຄວາມອົບອຸນ່ . ການປະຢດັ ເງນິ ແມນ່ ບ່ໃໍ ຊຈ້ ່າຍຟມຸ ເຟືອຍ, ການຊ້ືສງ່ິ ຂອງຕ້ອງມເີ ຫດຜົນ, ຕ້ອງຮູ້ປະຢດັ ເພາະວ່າການຫາເງິນຕ້ອງໄດ້ທມຸ່ ເທເຫ່ອື ແຮງ, ສະຕິປນັ ຍາ ແລະ ຄວາມ ສາມາດ. ຖາ້ ຮ້ປູ ະຢດັ ກຈໍ ະເຮັດໃຫຕ້ ົນເອງຮ່ັງມີ. ສະນນ້ັ , ນັກຮຽນທຸກຄນົ ຕ້ອງຝຶກຕນົ ເອງ ໃຫ້ມີນດິ ໄສປະຢດັ . ໒໓ 23 Book ME4(1).indb 23 2/18/2022 11:04:38 AM

ບດົ ທີ 10 ຄວາມສາມກັ ຄກີ ບັ ທຸກເຜາົ່ 1. ສົນທະນາເຫດການ ແລະ ຕອບຄາໍ ຖາມ ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ເຫດການ ນາງລີ ແລະ ນາງຊງິ , ບເ່ໍ ຂາົ້ ໃຈເວລາຄູສອນຢູ່ໃນຫ້ອງ, ແຕບ່ ່ໍກາ້ ຖາມຄ,ູ ຫັງຼ ຈາກເລີກຮຽນ, ທັງສອງຄນົ ຈຶງ່ ໄປຫາ ນາງແກ້ວ ຊ່ວຍອະທິບາຍບົດຮຽນໃຫ້ທັງສອງເຂ້ົາໃຈ. ຄາໍ ຖາມ: 1. ເວລາເພອ່ື ນມາຫານາງແກວ້ ຄວນເຮດັ ແນວໃດ? 2. ພຶດຕກິ າໍ ຂອງນາງແກ້ວຕເໍ່ ພືອ່ ນທັງສອງສະແດງເຖິງຫຍັງ? 2. ອ່ານບດົ ເລອື່ ງ ແລະ ຕອບຄໍາຖາມ ບົດເລອື່ ງ: ສາມສ່ຽວ ທ້າວພອນຄໍາເຜາ່ົ ລາວລຸ່ມ, ທາ້ ວໂປຍເຜ່ົາກມຶ ມຸ ແລະ ທາ້ ວເກຍລໍເຜາ່ົ ມົງ້ , ທັງສາມຄນົ ຮຽນ ຢູ່ຫ້ອງດຽວກນັ , ພວກເຂາົ ສາມຄນົ ຮັກແພງ, ສະນດິ ສະໝົມ, ຊ່ວຍເຫອືຼ ຊຶ່ງກັນ ແລະ ກນັ ໃນດາ້ ນ 24 ໒໔ Book ME4(1).indb 24 2/18/2022 11:04:39 AM

ການຮຽນ, ການອອກແຮງງານ. ເຊ້າົ ວັນຈັນ, ທາ້ ວເກຍລໍບໍໄ່ ປໂຮງຮຽນ. ຫັຼງຈາກເລີກຮຽນ ຕອນ ແລງທ້າວພອນຄໍາ ແລະ ທ້າວໂປຍຈ່ຶງພອ້ ມກັນໄປເຮອື ນທາ້ ວເກຍລໍ. ເມອື່ ໄປຮອດເຮືອນເຫນັ ທ້າວເກຍລໍນອນຫມ່ົ ຜາ້ ສນັ່ ໜາວຢູ,່ ທ້າວພອນຄາໍ ແລະ ທ້າວໂປຍຟາ້ ວເຂາົ້ ໄປຫາ ແລະ ເວາົ້ ກັບພ່ໍ, ແມຂ່ ອງທ້າວເກຍລໍວາ່ : “ລຸງ ແລະ ປ້າຮີບພາລາວໄປໂຮງໝໍໄວໆ!”. ພໍ,່ ແມກ່ ພໍ າທາ້ ວ ເກຍລໄໍ ປໂຮງໝ,ໍ ນາຍໝໍບອກວ່າ: “ລູກຊາຍຂອງເຈ້ົາເປນັ ໄຂ້ຍງຸ ຕ້ອງໄດນ້ ອນໂຮງໝ”ໍ . ອາທດິ ໜ່ງຶ ຜາ່ ນໄປທາ້ ວເກຍລກໍ ໄໍ ດ ໒໕ 25 Book ME4(1).indb 25 2/18/2022 11:04:39 AM

ອ້ ອກໂຮງໝໍ ແລະ ຕມ່ໍ າກໄໍ ປໂຮງຮຽນໄດ,້ ທາ້ ວພອນຄາໍ ແລະ ທາ້ ວໂປຍໃຫຢ້ ມື ປມ້ຶ ບດົ ຮຽນ ໄປຈດົ ແລະ ອະທບິ າຍບາງວຊິ າທທ່ີ າ້ ວເກຍລໍບເໍ່ ຂາ້ົ ໃຈ. ທາ້ ວເກຍລຮໍ ້ສູ ກຶ ດີໃຈຫາຼ ຍທີ່ເພ່ອື ນ ທັງສອງມຄີ ວາມຮັກແພງ ແລະ ຊວ່ ຍເຫືອຼ ລາວຢາ່ ງຈິງໃຈ. ຄປູ ະຈາໍ ຫ້ອງເຫນັ ສາມຄນົ ຮກັ ແພງ ກນັ ກວາ່ ໝູ່ ຈງ່ຶ ເວົາ້ ກບັ ທຸກຄົນໃນຫ້ອງວ່າ: “ພວກເຮົາທຸກຄນົ ຕອ້ ງຮກັ ແພງ, ຊວ່ ຍເຫຼອື ຊຶ່ງກນັ ແລະ ກນັ ບໍ່ວ່າຈະເປນັ ເຜ່າົ ໃດກຕໍ າມບ່ໍຄວນຈາໍ ແນກ ຕ້ອງຮູ້ໃຫ້ກຽດ, ເຄົາລບົ ນບັ ຖກື ນັ ຄກື ບັ ທາ້ ວ ພອນຄາໍ , ທາ້ ວໂປຍ ແລະ ທາ້ ວເກຍລທໍ ເ່ີ ປນັ ສຽ່ ວຮກັ ແພງກນັ ໃນຫອ້ ງຂອງເຮາົ ”. ຄາໍ ຖາມ: 1. ທ້າວເກຍລໍໄປໂຮງຮຽນເພອ່ື ນໄດຊ້ ່ວຍເຫືອຼ ຫຍງັ ແດ່? 2. ຄວາມຮູສ້ ຶກຂອງທາ້ ວເກຍລຕໍ ໍເ່ ພື່ອນມຄີ ແື ນວໃດ? 3. ໃນຫອ້ ງນກັ ຮຽນມີເພື່ອນຮກັ ແພງບ່ໍ? ເຄຍີ ຊວ່ ຍເຫືຼອເພ່ືອນແນວໃດແດ່? ປະເທດຂອງພວກເຮົາມຫີ ຼາຍຊົນເຜົ່າຢູ່ຮ່ວມກັນ. ສະນັນ້ , ພວກເຮາົ ຕອ້ ງມຄີ ວາມ ສາມກັ ຄີ, ຮັກແພງ, ຊ່ວຍເຫືຼອຊ່ງຶ ກັນ ແລະ ກັນ, ເຄົາລົບນບັ ຖືຮດີ ຄອງປະເພນີຂອງແຕລ່ ະ ເຜາົ່ ທຸກຊນົ ເຜ່າົ ລວ້ ນແຕ່ເປັນຄົນລາວ. ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ 26 ໒໖ Book ME4(1).indb 26 2/18/2022 11:04:39 AM

ບດົ ທີ 11 ຄວາມສະເໝພີ າບລະຫວາ່ ງຍງິ -ຊາຍໃນຊມຸ ຊນົ 1. ອາ່ ນບດົ ເລ່ືອງ ແລະ ຕອບຄໍາຖາມ ບດົ ເລອື່ ງ: ຊຸມຊົນບາ້ ນຂອ້ ຍ ນາງສ້ມົ ເປນັ ນັກຮຽນຫ້ອງ ປ.4 ຕອນເຊົ້າວັນເສົາພໍ່ແມບ່ ອກໃຫ້ນາງສມ້ົ ໄປອອກແຮງງານ ລວມ, ສວ່ ນທ້າວຈອນຜູເ້ ປັນອ້າຍໄດ້ຄອບພແໍ່ ມໄ່ ປຫນ້ີຼ ນໍາໝູ່. ນາງສົ້ມອອກແຮງງານຢາ່ ງຫ້າວຫນັ ຮ່ວມກັບຊາວບາ້ ນທງັ ຍິງ ແລະ ຊາຍ ເພ່ືອພອ້ ມກັນ ສ້ອມແປງທາງຮ່ອມ. ບາງກ່ມຸ ຂດຸ ຄອງລະບາຍນ້ໍາ, ບາງກມຸ່ ກວາດຂເ້ີ ຫຍືອ້ , ບາງກ່ມຸ ຖາງຫຍ້າ, ບາງກຸມ່ ຂນົ ດິນຖມົ ໜ້າທາງ ແຕວ່ ່າຍັງມີໝູຜ່ ຊູ້ າຍກຸມ່ ໜຶ່ງຢອກກັນບໍ່ສົນໃຈຕ່ໍວຽກງານ ແລະ ຍັງ ເວົ້າເຢາະເຢີ້ຍນາງສ້ມົ . ໃນຂະນະນັ້ນ ກຸມ່ ຜູ້ຊາຍແນມເຫນັ ນາຍບາ້ ນກໍາລງັ ຍາ່ ງມາ ຈ່ງຶ ຟ້າວ ເຮັດວຽກ ເມອ່ື ນາຍບ້ານມາເຖງິ ກໍໄດ້ຍ້ອງຍໍຜຊູ້ າຍກມຸ່ ນ້ນັ . ຄາໍ ຖາມ: 1. ໃນບົດເລອ່ື ງມີຕວົ ລະຄອນໃດແດ່? ມີຜຍູ້ ິງ ແລະ ຜຊູ້ າຍຈັກຄນົ ? 2. ພແ່ໍ ມ່ນາງສົ້ມແບງ່ ວຽກໃຫລ້ ູກທງັ ສອງເໝາະສມົ ແລ້ວບໍ?່ ຍ້ອນຫຍງັ ? 3. ຄວາມສະເໝີພາບລະຫວາ່ ງຍງິ -ຊາຍໃນບົດເລືອ່ ງສະແດງອອກຄືແນວໃດ? ໒໗ 27 Book ME4(1).indb 27 2/18/2022 11:04:39 AM

2. ຈາໍ ແນກຄວາມຄິດເຫັນກ່ຽວກບັ ຄວາມສະເໝພີ າບລະຫວາ່ ງຍງິ ຊາຍ ນັກຮຽນຈົງ່ ໝາຍ ໃສ່ຂ້ໍຄວາມທເີ່ ຫນັ ດ,ີ ບ່ໍເຫນັ ດີ ຫືຼ ບໍແ່ ນໃ່ ຈໃສໃ່ ນຕາຕະລາງລມຸ່ ນີ້: ລ/ດ ຂຄ້ໍ ວາມກ່ຽວກັບຄວາມສະເໝພີ າບ ເຫັນດີ ບເ່ໍ ຫັນດີ ບໍແ່ ນ່ໃຈ ລະຫວ່າງຍິງ-ຊາຍ 1 ເດັກຊາຍມີສິດໄດ້ເຂ້າົ ໂຮງຮຽນຫຼາຍກວາ່ ເດກັ ຍິງ. 2 ເດັກຊາຍຕ້ອງມີການສຶກສາສູງກວ່າເດັກຍິງເພື່ອຫາ ເງນິ ລ້ຽງຄອບຄົວ. 3 ເດກັ ຍງິ ຕອ້ ງໄດອ້ ອກໂຮງຮຽນມາຊວ່ ຍວຽກຄອບຄວົ .ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ 4 ເດກັ ຊາຍ ແລະ ເດັກຍິງແມນ່ ມຄີ ວາມເທ່າົ ທຽມກນັ ໃນສງັ ຄົມ. 5 ເດັກຊາຍ ແລະ ເດັກຍິງຄວນໄດຮ້ ັບໂອກາດໃນການ ພດັ ທະນາເທາ່ົ ທຽມກັນ. - ຂໍ້ 4 ແລະ ຂ້ໍ 5 ເຫນັ ດີ ສະແດງເຖງິ ຄວາມສະເໝພີ າບຍງິ -ຊາຍ - ຂ້ໍ 1, 2 ແລະ ຂ້ໍ 3 ບໍ່ເຫນັ ດີ ສະແດງເຖິງຄວາມບສໍ່ ະເໝີພາບຍງິ -ຊາຍ ຄວາມສະເໝພີ າບຍງິ -ຊາຍໃນຊຸມຊນົ ໝາຍເຖງິ ສດິ ທເິ ທ່າົ ທຽມກັນໃນການໄດ້ຮບັ ການສຶກສາ, ການປົກປ້ອງ, ສະແດງຄາໍ ຄິດຄໍາເຫນັ , ບມໍ່ ກີ ານກິດກັນ້ ທາງເພດປາສະຈາກ ຄວາມຮຸນແຮງທກຸ ຮູບແບບ ແລະ ສາມາດປະກອບສ່ວນວຽກງານຕ່າງໆໃນຊມຸ ຊົນເປັນ ຕ້ນົ ແມນ່ ການອອກແຮງງານ, ກິລາ, ສິລະປະ, ປະກອບຄາໍ ຄິດເຫັນ. ຄວາມສະເໝີພາບ ລະຫວາ່ ງຍິງ-ຊາຍໃນຊຸມຊົນ ແມ່ນຄວາມເທົ່າທຽມກນັ ໂດຍບມ່ໍ ກີ ານແບງ່ ແຍກຖານະ ຊນົ ຊັ້ນ, ເພດຍງິ , ເພດຊາຍ ແລະ ຄວາມພກິ ານ ເຖງິ ວ່າຮູບຮາ່ ງພາຍນອກລະຫວ່າງເພດຍິງ ແລະ ເພດຊາຍຈະແຕກຕາ່ ງກນັ ກຕໍ າມ. 28 ໒໘ Book ME4(1).indb 28 2/18/2022 11:04:39 AM

ບດົ ທີ 12 ຄວາມສັດຊ່ຕື ່ກໍ ານຮຽນ 1. ອາ່ ນເລື່ອງ ແລະ ຕອບຄາໍ ຖາມ ອາ່ ນເລ່ອື ງ: ນາງສໄີ ພ ຕອນບ່າຍວັນສກຸ ກອ່ ນຈະເລີກຮຽນ, ຄໃູ ຫ້ບດົ ຝຶກຫດັ ເມອື ເຮດັ ຢເູ່ ຮືອນ. ນາງສີໄພຫນິ້ຼ ຫຼາຍຈົນລືມແກ້ບົດຝຶກຫັດ, ຕອນເຊົາ້ ວັນຈນັ ລາວໄປໂຮງຮຽນ ຈ່ຶງຈວື່ ່າຕົນເອງບ່ໍໄດຕ້ ອບບດົ ຝກຶ ຫັດ, ເຖິງເວລາເຂ້ົາຫ້ອງນັກຮຽນນັ່ງເປັນລະບຽບ, ຄຖູ າມວາ່ : ແຕລ່ ະຄນົ ຕອບບດົ ຝຶກຫດັ ແລວ້ ບ?ໍ່ ຄຈູ ະກວດ. ນາງສີໄພລຸກຂຶນ້ ຮຽນຄູນ້ອງລມື ຕອບບົດຝກຶ ຫດັ , ນອ້ ງຂໍໂທດຄູຫຼາຍໆ. ຄູຕກັ ເຕືອນ ນາງສີໄພວ່າ: “ບດົ ຝຶກຫັດທ່ີຄູມອບໃຫ້ເຮດັ ຢເູ່ ຮອື ນຕອ້ ງຕອບໃຫ້ສໍາເລດັ ກອ່ ນຈະ ມາໂຮງຮຽນ. ຢາກເປນັ ນັກຮຽນເກ່ັງຕອ້ ງດໝຸ ັ່ນ, ສດັ ຊ່ຕື ໍ່ການຮຽນ, ມຕີ າຕະລາງຮຽນ, ຫນຼິ້ ແລະ ຊວ່ ຍວຽກພ,່ໍ ແມ”່ . ນາງສໄີ ພຂປໍ ະຕຍິ ານຕຄ່ໍ ວູ າ່ : “ຕໄ່ໍ ປນອ້ ງຈະຕງ້ັ ໃຈຮຽນ ແລະ ສດັ ຊຕ່ື ກ່ໍ ານ ຮຽນ”. ຄາໍ ຖາມ: 1. ນາງສີໄພສດັ ຊ່ືຕ່ໍການຮຽນບ່?ໍ ຍອ້ ນຫຍງັ ? 2. ຖາ້ ນກັ ຮຽນເປັນນາງສໄີ ພຈະຫາວທິ ແີ ກ້ໄຂແນວໃດ? 3. ນກັ ຮຽນໄດບ້ ົດຮຽນຫຍັງແດ່ຈາກເລອື່ ງນ?້ີ 2. ຈໍາແນກພຶດຕິກາໍ “ຄວາມສັດຊື່ຕໍ່ການຮຽນ” ແລະ “ບສ່ໍ ດັ ຊືຕ່ ່ໍການຮຽນ” ລ/ດ ຂ້ໍຄວາມ ສັດຊື່ຕກໍ່ ານຮຽນ ບສ່ໍ ດັ ຊຕື່ ່ກໍ ານ ຮຽນ 1 ທາ້ ວແດງກາ່ ຍບດົ ຝກຶ ຫດັ ຂອງເພອ່ື ນສງົ່ ໃຫຄ້ ກູ ວດ. 2 ທາ້ ວເພັດແກ້ບໍ່ໄດ້ 2 ຂໍ້, ໝູ່ນງ່ັ ຂ້າງເອາົ ເຈຍ້ ໃຫ້ ກາ່ ຍ ແຕ່ລາວຕອບວາ່ : ບ່,ໍ ຢາ້ ນຄຕູ ໍານ.ິ 3 ນາງປູນາຕັ້ງໃຈເຮດັ ບດົ ກວດກາດ້ວຍຕົນເອງ. 4 ທ້າວຫຼ້າລກັ ກາ່ ຍບົດກວດການາໍ ໝູ່ ແຕ່ໝູ່ເອາົ ມື ປິດບັງເຈ້ຍກວດກາເຮດັ ໃຫຕ້ ນົ ເອງເຮັດບົດບແ່ໍ ລວ້ . 5 ນາງຄໍາຂຽນໜັງສືຂີ້ຮ້າຍລາວຈຶ່ງເອົາເຂົ້າໝົມຈ້າງ ເພື່ອນຈົດບດົ ຮຽນໃຫແ້ ລວ້ ສົງ່ ໃຫຄ້ ູກວດ. ໒໙ 29 Book ME4(1).indb 29 2/18/2022 11:04:40 AM

6 ທາ້ ວດາວຮຽນອ່ອນ, ຕອນກວດກາລາວກ່າຍປຶ້ມ ເພື່ອຢາກໄດ້ຄະແນນສງູ . 7 ນາງຕິງ່ ຕອບຜດິ ຂ້ໜໍ ່ງຶ ແຕ່ຄຫູ ງົຼ ໃຫຄ້ ະແນນສູງ ລາວຈງ່ຶ ສະເໜີໃຫ້ຄກູ ວດຄນື . ສດັ ຊຕື່ ່ກໍ ານຮຽນແມ່ນການຕັ້ງໃຈຄ້ນົ ຄວາ້ ຮໍ່າຮຽນດ້ວຍຄວາມດຸໝ່ນັ , ຮູ້ຮກັ ສາກຽດ ຕນົ ເອງ ແລະ ໃຫກ້ ຽດຄນົ ອື່ນ, ຮູ້ຈກັ ແບງ່ ເວລາຮຽນ, ຫນຼິ້ ແລະ ເວລາເຮດັ ວຽກຢ່າງເໝາະສົມ ແລະ ບກ່ໍ ່າຍເຈຍ້ ຫືຼ ເບິ່ງບດົ ຂອງຄນົ ອນື່ ເວລາກວດກາຢາ່ ງເດັດຂາດ. ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ 30 ໓໐ Book ME4(1).indb 30 2/18/2022 11:04:40 AM

ບດົ ທີ 13 ຄວາມສດັ ຊື່ຕ່ໍທກຸ ຄນົ 1. ອາ່ ນບດົ ເລອື່ ງ ແລະ ຕອບຄໍາຖາມ ບດົ ເລື່ອງ: ຄວາມສັດຊ່ື ຕອນເຊ້ົາວນັ ຈນັ ຫງັຼ ຈາກກນິ ເຂົາ້ ເຊົາ້ ແລະ ມ້ຽນພາເຂ້າົ ແລ້ວນາງແສງຈບັ ຄນັ ຮ່ມົ ແລະ ຖງົ ປຶມ້ ຟາ້ ວແລ່ນໄປໂຮງຮຽນເພາະວາ່ ຝນົ ກໍາລັງຕກົ ແຮງ, ແຕ່ໃນລະຫວາ່ ງທາງລາວຫຽຼ ວເຫັນ ກະເປົານ້ອຍສດີ າໍ ໄຫຼໄປຕາມຄອງນາ້ໍ ແຄມທາງ, ລາວຈຶ່ງຟ້າວຈັບຂຶ້ນມາຫຼຽວຫາເຈ້ົາຂອງແຕບ່ ໍ່ ເຫັນໃຜຢເູ່ ຂດນນັ້ , ລາວຈຶງ່ ເກບັ ໄວແ້ ລວ້ ແລນ່ ເຂາ້ົ ໃນເດນ່ີ ໂຮງຮຽນ. ນາງແສງເອາົ ຄັນຮມົ່ ເກາະ ໄວ້ຝາຫອ້ ງແລ້ວເຂາ້ົ ໄປໃນຫອ້ ງຮຽນ. ພໍດີນາຍຄູເຂ້ົາມາ, ທກຸ ຄນົ ລຸກຂນ້ຶ ສະບາຍດີຄູ. ນາງແສງ ອອກຈາກໂຕະ ມຈື ັບກະເປົານ້ອຍສດີ ໍາຍາ່ ງໄປຫານາຍຄແູ ລວ້ ເວົາ້ ວາ່ : “ຮຽນຄູ, ນອ້ ງເກັບໄດ້ ກະເປົານີ້ຢູ່ຄອງນ້ໍາແຄມທາງໃຫ້ນາຍຄູປະກາດຫາເຈາ້ົ ຂອງ”. ນາຍຄູເປດີ ເບ່ິງໃນກະເປົາມີບັດ ເອທີເອມັ , ບັດປະຈາໍ ຕວົ , ບັດປະກນັ ສັງຄມົ , ໃບຂັບຂລີ່ ດົ ຈັກ ແລະ ເງນິ ຈໍານວນໜງຶ່ . ນາຍຄູເວົ້າ ວາ່ : “ນອ້ ງເປັນຄົນດມີ ຄີ ວາມສດັ ຊ່ືຕໍຄ່ ົນອ່ືນ, ນກັ ຮຽນທກຸ ຄົນຈງົ່ ຕບົ ມຊື ມົ ເຊີຍ”. ຫງັຼ ຈາກເລີກ ພກັ ຜ່ອນ ນາຍຄໄູ ດ້ຕິດຕຫໍ່ າເຈາ້ົ ຂອງ. ມຕື້ ໍມ່ າເຈ້າົ ຂອງມາຮັບເອົາກະເປາົ ເງິນ, ນາຍຄູເວົາ້ ຂນຶ້ ວ່າ: “ນາງແສງນກັ ຮຽນຫ້ອງ ປ.4 ເປນັ ຄນົ ເກັບໄດ້”, ລາວເປັນຄົນສດັ ຊແ່ື ທ້ໆ, ເອອ້ື ຍຈະພາໄປ ພບົ ລາວ; ເຈົາ້ ຂອງກະເປາົ ເວົາ້ ກບັ ນາງແສງວາ່ : “ອ້າຍຂອບໃຈນອ້ ງຫາຼ ຍໆ; ນ້ອງເປນັ ນກັ ຮຽນ ດມີ ຄີ ວາມສັດຊ່ຕື ່ໍທຸກຄົນ. ຖ້ານ້ອງບໍ່ເກັບໄດ້ອາ້ ຍກໍຈະມຄີ ວາມຫຍຸ້ງຍາກເພາະໃນກະເປາົ ມີ ເອກະສານສາໍ ຄັນຫາຼ ຍຢ່າງ. ອ້າຍຂມໍ ອບເງິນເປັນນາ້ໍ ໃຈເລກັ ນ້ອຍຂອງອ້າຍໃຫ້ນອ້ ງ”, ນາງ ແສງເວົ້າວາ່ : “ນ້ອງບເ່ໍ ອາົ ຫຍັງນໍາອາ້ ຍດອກ”, ນາຍຄເູ ວາົ້ ວ່າ: “ນອ້ ງຮບັ ເອາົ ນໍາເພ່ນິ ແມ”; ນາງ ແສງຮັບເອົາເງິນແລວ້ ເວ້ົາວາ່ : “ເງນິ ຈໍານວນນນ້ີ ອ້ ງຂໍມອບເຂ້ົາເປັນເງິນຄງັ ລວມຂອງຫອ້ ງເຮົາ”. ນາຍຄູບອກນກັ ຮຽນທກຸ ຄົນຈງ່ົ ຕບົ ມຊື ົມເຊີຍນາງແສງທ່ມີ ນີ າໍ້ ໃຈທີ່ດີຕ່ທໍ ກຸ ຄົນ ແລະ ມຄີ ວາມ ສັດຊ່ື, ນັກຮຽນຄວນເອາົ ເປນັ ແບບຢ່າງທດີ່ .ີ ຄາໍ ຖາມ: 1. ນາງແສງເກບັ ເອົາກະເປົາເງິນໄດລ້ າວໄປມອບໃຫ້ໃຜ? 2. ເຈົ້າຂອງກະເປົາເວ້ົາແນວໃດກບັ ນາງແສງ? 3. ເອອື້ ຍຄເູ ວາົ້ ກບັ ນັກຮຽນໃນຫອ້ ງແນວໃດແດ່? 4. ນກັ ຮຽນໄດບ້ ດົ ຮຽນຫຍງັ ແດຈ່ າກເລອື່ ງນ?ີ້ ໓໑ 31 Book ME4(1).indb 31 2/18/2022 11:04:40 AM

2. ຈາໍ ແນກພດຶ ຕກິ ໍາທ່ສີ ະແດງເຖິງຄວາມສັດຊ່ື ແລະ ບ່ສໍ ດັ ຊ່ື ນັກຮຽນຈົງ່ ໝາຍ ໃສຂ່ ້ໍຄວາມມີຄວາມສັດຊື່ ແລະ ບມໍ່ ຄີ ວາມສັດຊ່ໃື ນຕາຕະລາງລຸ່ມນ້:ີ ລ/ດ ຂໍ້ຄວາມພດຶ ຕິກາໍ ທ່ີມີຄວາມສັດຊື່ ແລະ ບສ່ໍ ັດຊ່ື ມຄີ ວາມ ບ່ມໍ ຄີ ວາມ ສັດຊ່ື ສດັ ຊື່ 1 ນາງພອນຈັບເອົາເຂ້ົາໜົມທີ່ທ້າວເຄນລືມຢູ່ຫ້ອງສະໝຸດ ມາໃຫທ້ ້າວເຄນ. 2 ນາງແດງໄປຄົ້ນຖົງນາງແກວ້ ເອົາສສໍ ລີ າວໄປ 2 ເສັນ້ ໂດຍ ບໍ່ຂອໍ ະນຍຸ າດນາໍ ນາງແກວ້ . ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ 3 ທ້າວມົນຫິວນໍ້າເວລາເພື່ອນຍ່າງອອກໄປນອກລາວກິນ ນໍາ້ ຂອງເພ່ອື ນຈົນໝດົ , ທ້າວແກວ້ ຖາມວ່າ: ໃຜກິນນາ້ໍ ຂອງຂອ້ ຍ, ທາ້ ວມົນຕອບວ່າ: ບໍ່ຮ.ູ້ 4 ນາງເພັດກໍາລັງມຽ້ ນເຄອ່ື ງຮຽນພໍດີມລີ ມົ ພັດແຮງ ເຄ່ືອງ ຕກົ ລງົ ພື້ນ, ທ້າວຄອນເຫນັ ຈງ່ຶ ເອາົ ບກິ ເຊອື່ ງໄວ.້ 5 ຝົນຕົກທ້າວກິ່ວແລ່ນມາເຫັນປ້ຶມແບບຮຽນນາງສຸກລືມຢູ່ ນອກຈງຶ່ ຈັບມາໃຫ້ນາງສຸກ. 6 ບິກຂອງທ້າວຈັນເສຍລາວບອກໃຫ້ທ້າວສົນຄົ້ນຖົງນາງ ກ້ຽງ, ແຕທ່ າ້ ວສົນເວາ້ົ ວ່າ: “ບໍ່ໃຫໃ້ ຜຄ້ນົ ຖງົ ລາວເທ່ອື ເຮົາ ຕອ້ ງແຈງ້ ໃຫ້ຄູຮັບຊາບກ່ອນ”. ຄວາມສດັ ຊໝ່ື າຍເຖງິ ເປນັ ຄນົ ດ,ີ ມນີ າ້ໍ ໃຈຕທ່ໍ ກຸ ຄນົ ຊງ່ຶ ສະແດງອອກດງັ່ ນ:້ີ ບລ່ໍ ກັ ເອາົ ວດັ ຖສຸ ງ່ິ ຂອງ, ບໂ່ໍ ຍນຄວາມຜດິ ໃສຄ່ ນົ ອນ່ື , ບລ່ໍ ກັ ກາ່ ຍບດົ ຮຽນເວລາກວດກາ ຫືຼ ສອບເສງັ , ເກບັ ໄດເ້ ຄອ່ື ງຂອງຕກົ ເຮຍ່ ຕອ້ ງສງ່ົ ຄນື ໃຫເ້ ຈາ້ົ ຂອງ, ຟງັ ຄາໍ ສງ່ັ ສອນພ,່ໍ ແມ,່ ຄອູ າຈານ, ເວາ້ົ ຈາ ດວ້ ຍຄວາມຈງິ ໃຈຕທ່ໍ ກຸ ຄນົ ແລະ ເຮດັ ວຽກງານຕາ່ ງໆໃຫສ້ າໍ ເລດັ ຕາມການມອບໝາຍ. 32 ໓໒ Book ME4(1).indb 32 2/18/2022 11:04:40 AM

ບົດທີ 14 ຜົນສາໍ ເລດັ ຂອງການຮຽນ 1. ສົນທະນາເຫດການ ແລະ ຕອບຄໍາຖາມ ເຫດການ ນາງພອນສະຫວັນ ຕງ້ັ ໃຈຄນົ້ ຄວາ້ ຮໍ່າຮຽນ, ລາວແກ້ວຽກບາ້ ນທຸກມ້,ື ຂໍ້ໃດບໍເ່ ຂາ້ົ ໃຈລາວ ກໍຖາມຄູ ແລະ ລາວມກັ ໄປຊອກອ່ານປຶ້ມຢູຫ່ ້ອງສະໝຸດ. ທກຸ ໆເດືອນການຮຽນຂອງລາວ ກໍ ຕິດອນັ ດບັ ທີ 1 ຂອງຫ້ອງ, ຄປູ ະຈໍາຫ້ອງເຫັນນາງພອນສະຫວັນ ຮຽນເກັ່ງຈງ່ຶ ສົ່ງລາຍຊື່ເຂາົ້ ສອບເສງັ ຄດັ ເລອື ກນັກຮຽນເກງ່ັ ຂ້ນັ ເມືອງ. ຄາໍ ຖາມ: 1. ຍ້ອນຫຍັງນາງພອນສະຫວນັ ຈ່ງຶ ຮຽນເກ່ັງ? 2. ຄູປະຈໍາຫອ້ ງສ່ງົ ຊືນ່ າງພອນສະຫວັນໄປໃສ? ໓໓ 33 Book ME4(1).indb 33 2/18/2022 11:04:40 AM

2. ອາ່ ນບົດເລື່ອງ ແລະ ຕອບຄາໍ ຖາມສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ເລອ່ື ງ: ຜົນຂອງການຮຽນດີ ນກັ ຮຽນຫອ້ ງ ປ.4 ໃນໂຮງຮຽນຊົນນະບດົ ແຫງ່ ໜ່ງຶ ມນີ ັກຮຽນທງັ ໝົດ 30 ຄນົ . ໃນນ້ນັ 8 ຄົນ ມຜີ ົນການຮຽນທດີ່ ີຂ້ນຶ ໃນທຸກໆເດອື ນ. ໃນເວລາຮຽນພວກເຂົາຈະແຂງ່ ຂນັ ກນັ ເຊນ່ັ : ຍົກມຕື ອບ ຄໍາຖາມຄູ, ແຂງ່ ຂນັ ກນັ ເລາົ່ ປະສບົ ການຕົນເອງ, ເອາົ ໃຈໃສ່ແກວ້ ຽກບ້ານ. ນອກນ້ນັ , ພວກເຂາົ ຍັງຄນ້ົ ຄວາ້ ຕາມຫ້ອງສະໝຸດ ເພື່ອຊອກອາ່ ນບົດເລອື່ ງ ແລະ ຊອກເບງ່ິ ວິທແີ ກເ້ ລກຕາມປ້ຶມ ແລະ ຊອກອ່ານວິຊາອນື່ ໆ ທມີ່ ໃີ ນຫ້ອງສະໝດຸ . ມໜື້ ່ງຶ ອາ້ ຍຄູໄດແ້ ຈງ້ ໃຫ້ນັກຮຽນທງັ 8 ຄົນເປັນ ຕວົ ແທນຂອງໂຮງຮຽນໄປສອບເສງັ ຄັດເລອື ກນກັ ຮຽນເກັ່ງທວົ່ ເມອື ງ, ຜາ່ ນການສອບເສງັ ທາ້ ວ ເພັງໄດທ້ ີ 2 ແລະ ນາງແສງໄດ້ທີ 1 ທງັ ສອງຄນົ ໄດເ້ ປັນຕວົ ແທນນັກຮຽນເກັງ່ ຂ້ັນເມອື ງ, ສ່ວນຜູ້ ອນື່ ໆແມນ່ ໄດ້ຮບັ ລາງວນັ ຊມົ ເຊີຍ. ຕໍ່ມາຜູ້ອໍານວຍການໂຮງຮຽນໄດມ້ ອບໃບຍອ້ ງຍໍໃຫ້ແຕລ່ ະ ຄົນ, ພິເສດທ້າວເພັງ ແລະ ນາງແສງໄດຮ້ ັບສສໍ ີ ແລະ ປຶມ້ ຂຽນຈາກໂຮງຮຽນ. ເມື່ອທ້າວເພັງ ແລະ ນາງແສງກບັ ເມອື ເຮືອນພ,ໍ່ ແມ່ ແລະ ອາ້ ຍ, ເອອ້ື ຍ, ນ້ອງກໍຍ້ອງຍຊໍ ມົ ເຊຍີ . ທາ້ ວເພງັ ຄິດ ໃນໃຈວ່າ: ການເອາົ ໃຈໃສ່ຄ້ົນຄວ້າຮໍ່າຮຽນເຮດັ ໃຫ້ຕນົ ເອງໄດຮ້ ບັ ຜົນສາໍ ເລດັ ແລະ ພໍ່ແມ່, ອ້າຍ, ເອືອ້ ຍນອ້ ງກມໍ ຄີ ວາມຮູສ້ ກຶ ດໃີ ຈ ແລະ ພມູ ໃຈຕ່ໍເຮາົ . ຄາໍ ຖາມ: 1. ຍອ້ ນຫຍັງນກັ ຮຽນຈຶ່ງມີຜົນການຮຽນດີຂຶນ້ ? 2. ຜູອ້ າໍ ນວຍການໂຮງຮຽນມອບຫຍງັ ແດ່ໃຫ້ແກນ່ ັກຮຽນເກ່ງັ ? 3. ທາ້ ວເພັງຄດິ ໃນໃຈວ່າແນວໃດ? 3. ຈໍາແນກພຶດຕກິ າໍ ຂອງການຮຽນທຈ່ີ ະນາໍ ໄປສູ່ຜົນສໍາເລັດ ນກັ ຮຽນຈງົ່ ໝາຍ ໃສ່ພດຶ ຕກິ າໍ ທີ່ສະແດງເຖິງການເຫນັ ດີ ແລະ ບໍ່ເຫັນດພີ ອ້ ມໃຫເ້ ຫດຜົນ ໃສໃ່ ນຕາຕະລາງລຸ່ມນີ້: ລ/ດ ພດຶ ຕິກໍາຂອງການຮຽນທຈ່ີ ະນາໍ ໄປສຜູ່ ນົ ສາໍ ເລັດ ຍອມຮບັ ບໍ່ຍອມຮບັ ເຫດຜນົ 1 ດຸໝ່ັນຄ້ນົ ຄວາ້ ບົດຮຽນຈະກາຍເປນັ ນັກຮຽນເກັງ່ . 2 ບ່ເໍ ບິ່ງບດົ ຮຽນ, ເວລາກວດກາກາ່ ຍປ້ຶມ. 3 ນັກຮຽນມໜີ ້າທີຄ່ ນົ້ ຄວ້າຊອກຮຮູ້ າໍ່ ຮຽນ. 4 ຜທູ້ ມ່ີ ຜີ ນົ ສາໍ ເລດັ ຂອງການຮຽນແມນ່ ມກັ ຂາດ ໂຮງຮຽນ, ບໍຕ່ ອບຄໍາຖາມຄ.ູ 34 ໓໔ Book ME4(1).indb 34 2/18/2022 11:04:40 AM

5 ເອາົ ໃຈໃສຕ່ ກ່ໍ ານຮຽນຈະມຜີ ນົ ສາໍ ເລດັ ໃນ ພາຍໜາ້ . 6 ມາຮຽນທນັ ໂມງເວລາ, ຮຽນເກັງ່ , ຄູຍອ້ ງຍ,ໍ ພແໍ່ ມ່ ພູມໃຈ. 7 ການຮຽນໜງັ ສແື ມນ່ ຢາກໄດຄ້ ວາມຮ,ູ້ ມຜີ ນົ ສາໍ ເລດັ . ຜົນສາໍ ເລັດຂອງການຮຽນດແີ ມນ່ ຄວາມອົດທນົ ພາກພຽນໃນການຄົ້ນຄວ້າຮ່ໍາຮຽນ ເພື່ອຢາກໃຫຕ້ ນົ ເອງກາຍເປນັ ນກັ ຮຽນເກັ່ງພາຍໃນຫ້ອງ ແລະ ໂຮງຮຽນ ຊງ່ຶ ແມ່ນໜ້າທ່ສີ າໍ ຄັນຂອງນັກຮຽນທກຸ ຄນົ ທ່ຈີ ະຕ້ອງໄດເ້ ອົາໃຈໃສ່ຝຶກຝນົ ຫຫຼໍ່ ຼອມຕນົ ເອງ ຈ່ຶງຈະໄດຮ້ ັບການ ຍ້ອງຍຊໍ ົມເຊຍີ ຈາກຄອບຄົວ, ໂຮງຮຽນ ແລະ ຊຸມຊົນ. ໓໕ 35 Book ME4(1).indb 35 2/18/2022 11:04:40 AM

ບດົ ທີ 15 ການປົກປັກຮັກສາຊບັ ສົມບັດສ່ວນລວມ 1. ສງັ ເກດເຫດການ ແລະ ຕອບຄໍາຖາມ ເຫດການ ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ທາ້ ວຄອນໄປຍາ່ ງຫຼິ້ນສວນສາທາລະນະກັບແມ່ ແລະ ນອ້ ງ, ໃນເວລາຍ່າງເຂ້າົ ໄປໃນສວນ, ທາ້ ວຄອນຫຽຼ ວເຫັນຂີເ້ ຫຍືອ້ ຊະຊາຍຢ່ທູ າງຍາ່ ງ, ລາວຈ່ຶງເກບັ ຖ້ມິ ໃສ່ຖັງຂ້ເີ ຫຍືອ້ . ຄາໍ ຖາມ: 1. ທາ້ ວຄອນເຫັນຂີ້ເຫຍື້ອຊະຊາຍຢ່ທູ າງຍ່າງລາວເຮັດແນວໃດ? 2. ນກັ ຮຽນຈະເກັບຂເ້ີ ຫຍືອ້ ໃສຖ່ ງັ ຄືທາ້ ວຄອນບ?ໍ່ ຍ້ອນຫຍງັ ? 2. ຍກົ ຕວົ ຢ່າງຊບັ ສົມບັດສວ່ ນລວມ ແລະ ການປົກປກັ ຮັກສາ ນັກຮຽນຈ່ົງຂຽນຊັບສົມບັດສວ່ ນລວມ ແລະ ການປົກປັກຮກັ ສາໃສ່ຕາຕະລາງລ່ມຸ ນີ້: ລ/ດ ຊັບສົມບດັ ສ່ວນລວມ ການປກົ ປກັ ຮັກສາ 1 ໂຮງຮຽນ ເຊດັ ຖູຝາຫອ້ ງຮຽນ, ໂຕະຕງ່ັ , ກະດານ, ອະນາໄມ ຂເ້ີ ຫຍ້ືອໃຫ້ສະອາດ. ບທ່ໍ ບັ ມ້າງ, ຂດີ ຂຽນໃສຝ່ າ, 2 ບຖໍ່ ິ້ມກອ້ ນຫນີ ໃສຫ່ ຼັງຄາ ຫຼື ສິ່ງອນື່ ໆ. 3 4 5 6 36 ໓໖ Book ME4(1).indb 36 2/18/2022 11:04:41 AM

3. ບດົ ຝຶກຫັດທດົ ສອບ ຕາມຄາໍ ນັກຮຽນຈົງ່ ຂດີ ວງົ ມົນອອ້ ມເອົາຕວົ ອກັ ສອນທ່ເີ ຫນັ ວາ່ ຖືກຕ້ອງທ່ສີ ດຸ ພຽງຂ້ໍດຽວ ຖາມລມຸ ນ:ີ້ 1. ຂໍ້ໃດແມນ່ ຊບັ ສົມບດັ ສວ່ ນລວມ? ກ. ໂຮງຮຽນ ຂ. ເຮອື ນຢູ່ ຄ. ຮາ້ ນຂາຍເຄ່ອື ງ 2. ພວກເຮົາຈະປົກປັກຮກັ ສາຊບັ ສມົ ບັດສ່ວນລວມແນວໃດ? ກ. ຂດີ ຂຽນແຕມ້ ໃສ່ຝາຫອ້ ງຮຽນ ຂ. ບ່ມໍ ້າງທໍາລາຍຝາປະຕຫູ ້ອງຮຽນ ຄ. ຖິມ້ ກ້ອນຫີນໃສຫ່ ງັຼ ຄາຫ້ອງຮຽນ 3. ຢາກໃຫຄ້ ອງລະບາຍນາ້ໍ ໄຫຼສະດວກພວກເຮົາຕ້ອງເຮດັ ແນວໃດ? ກ. ເອາົ ກງິ່ ໄມ້ມາຖ້ິມໃສ່ຄອງນໍ້າ ຂ. ຖມິ້ ຂເ້ີ ຫຍື້ອຊະຊາຍແຄມຄອງນໍ້າ ຄ. ບຖໍ່ ິ້ມງ່າໄມ້ ແລະ ຂີ້ເຫຍ້ອື ລົງຄອງນໍ້າ 4. ຖາ້ ເຫັນຄົນທາໍ ລາຍໂຕະ, ຕ່ັງຫ້ອງຮຽນນກັ ຮຽນຈະເຮດັ ແນວໃດ? ກ. ໄປລາຍງານຕ່ຄໍ ູ ຂ. ຢືນເບງິ່ ບໍ່ເວົ້າຫຍງັ ຄ. ປິດບັງບໃໍ່ ຫ້ໃຜຮູ້ 5. ເສ້ັນທາງຫວຼ ງແມນ່ ຊັບສົມບດັ ຂອງໃຜ? ກ. ຂອງເອກະຊົນ ຂ. ຂອງສ່ວນລວມ/ຂອງລດັ /ຂອງຊາດ ຄ. ຂອງສ່ວນຕວົ ຊບັ ສມົ ບດັ ສວ່ ນລວມ ໝາຍເຖງິ ວດັ ຖສຸ ງ່ິ ຂອງທເ່ີ ປນັ ຂອງຊາດເຊນ່ັ : ໂຮງຮຽນ, ໂຮງໝ,ໍ ຫອ້ ງການຂອງລດັ , ຂວົ ຂາ້ ມນາ້ໍ , ທາງລດົ ໄຟ, ເສນ້ັ ທາງຫວຼ ງ, ໄຟເຍອື ງທາງ, ສວນ ສາທາລະນະ... ສະນນ້ັ , ພວກເຮາົ ທກຸ ຄນົ ຕອ້ ງຮກັ ສາເພອ່ື ໃຫໃ້ ຊໄ້ ດຍ້ າວນານ. ບຄ່ໍ ວນທາໍ ລາຍ ແລະ ມາ້ ງເພສງ່ິ ຂອງສວ່ ນລວມເພາະເປນັ ການກະທາໍ ທບ່ີ ຖ່ໍ ກື ຕອ້ ງ. ໓໗ 37 Book ME4(1).indb 37 2/18/2022 11:04:41 AM

ບົດທີ 16 ການຮັບຟັງຄໍາຄດິ ເຫນັ ຂອງຄົນອ່ນື 1. ສນົ ທະນາເຫດການ ແລະ ຕອບຄາໍ ຖາມ ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ ເຫດການ ທ້າວປອ້ ມ ແລະ ນາງໄກ່ ບມ່ໍ ກັ ຟັງເລືອ່ ງຂອງໝູ,່ ບ່ໍສນົ ໃຈ, ບໍໃ່ ຫ້ກຽດໝູ.່ ສະນນັ້ , ເພ່ອື ນຈ່ງຶ ບຢ່ໍ າກໃຫ້ທ້າວປ້ອມ ແລະ ນາງໄກຫ່ ນິ້ຼ ນໍາ, ເວລາທາ້ ວປອ້ ມ ແລະ ນາງໄກມ່ ບີ ນັ ຫາເພ່ືອນກໍບ່ໍ ສນົ ໃຈ ຈງຶ່ ເຮດັ ໃຫທ້ ັງສອງຄົນໂດດດຽ່ ວ. ຄໍາຖາມ: 1. ຍອ້ ນຫຍງັ ໝຈູ່ ຶງ່ ບໃ່ໍ ຫ້ທາ້ ວປອ້ ມ ແລະ ນາງໄກ່ຫນິ້ຼ ນໍາ? 2. ຖ້າຢາກຫິ້ຼນກັບໝູ່ທັງສອງຄົນຄວນເຮັດແນວໃດ? 2. ອາ່ ນບົດເລອື່ ງ ແລະ ຕອບຄໍາຖາມ ບດົ ເລ່ອື ງ: ຄໍາຄິດເຫນັ ຂອງນັກຮຽນ ບ້ານຂອງນາງຊຸນຕັ້ງຢູ່ເຂດພາກເໜອື ເປັນບ້ານໜ່ງຶ ໃນເຂດຫາ່ ງໄກສອກຫກຼີ , ໃນບາ້ ນມີ ໂຮງຮຽນໜງຶ່ ຫັງຼ , ເປນັ ຫ້ອງຄວບ, ຄູແກ້ວສອນຄວບຫອ້ ງ ປ.1, ປ.2, ປ.3. ສວ່ ນຄູພວງສອນ ຄວບຫອ້ ງ ປ.4 ແລະ ປ.5. ທງັ 5 ຫອ້ ງມີນກັ ຮຽນ 56 ຄນົ . ມໜື້ ງ່ຶ ນາຍບ້ານພ້ອມດວ້ ຍຄະນະມາ ເບິ່ງສະພາບຂອງຫອ້ ງຮຽນ ແລະ ຢ້ຽມຢາມການຮຽນການສອນຂອງຄູ. ພຮໍ ອດເວລາພກັ ຜອ່ ນ ຄູ ພວງ ແລະ ຄູແກວ້ ກໍເຊີນພວກເພິນ່ ເຂົ້າມານງ່ັ ຢູໃ່ ນຫອ້ ງຮຽນ, ຄູພວງສະເໜີວາ່ : “ສະພາບ ຫອ້ ງ 38 ໓໘ Book ME4(1).indb 38 2/18/2022 11:04:42 AM

ຮຽນເກົາ່ . ຝາຫ້ອງ ແລະ ໂຕະ, ຕັງ່ ກເໍ ປ່ເພ”. ນາຍບ້ານເວ້າົ ວາ່ : “ຈະລະດມົ ພ່ໍ, ແມ່ປະຊາຊນົ ມາ ສອ້ ມແປງໃນຊ່ວງພັກຮຽນ”. ນາງຊນຸ ນກັ ຮຽນຫອ້ ງ ປ.4 ຍົກມຂື ຶນ້ ສະເໜວີ ່າ: “ຢາກໃຫນ້ າຍບ້ານ ມາຊ່ວຍສ້ອມແປງປະຕູຫອ້ ງຮຽນໃຫ້ພວກຫຼານແດ”່ ແຕເ່ ວົາ້ ບທໍ່ ັນສດຸ ປະໂຫຍກ ນາຍບ້ານກໍ ຍັງເວາ້ົ ໄປທາງອນ່ື , ບ່ຟໍ ງັ ຄໍາສະເໜຂີ ອງນາງຊນຸ ເພ່ນິ ຄິດວ່າລາວຍງັ ເປັນເດັກນອ້ ຍ. ຄແູ ກວ້ ເວົາ້ ວາ່ : “ຂໃໍ ຫນ້ າຍບ້ານຟັງຄາໍ ເຫນັ ຂອງນັກຮຽນແດ່”. ນາຍບາ້ ນຢຸດເວາ້ົ , ນາງຊຸນກໍສະເໜີ ຕື່ມວ່າ: “ຝາປະຕຫູ ອ້ ງເພ, ຕງັ່ ນັ່ງກຫໍ ັກ, ໂຕະຂຽນໜັງສກື ເໍ ພແຕດ່ ນົ ແລ້ວພວກຫຼານຢາກໃຫ້ ມາແປງໄວໆແດ”່ . ນາຍບາ້ ນເວົາ້ ວ່າ: “ຫຼານເວ້າົ ຖືກຕ້ອງຂໍຕບົ ມືຊມົ ເຊຍີ . ຜ່ານມາບໍ່ໄດຟ້ ັງຄາໍ ຄດິ ເຫັນຂອງເດກັ ນອ້ ຍ, ຫຼານຄົນນ້ມີ ຄີ ວາມກ້າຫານ, ເວ້າົ ເຂົ້າໃຈດີ ແລະ ມເີ ຫດຜົນທຸກຢ່າງ”. ຫົວໜ້າຊາວໝຸ່ມເວາ້ົ ວ່າ: “ພວກເຮົາຄວນຮບັ ຟັງຄາໍ ຄິດເຫັນຂອງທຸກຄນົ ເພອື່ ຫາວທິ ແີ ກ້ໄຂໃຫ້ ຖກື ຕ້ອງ”. ນາຍບ້ານເວາ້ົ ວາ່ : “ຈະນໍາພາປະຊາຊົນມາສອ້ ມແປງໃນໄວໆນ”້ີ . ຄາໍ ຖາມ: 1. ຄພູ ວງສະເໜກີ ຽ່ ວກັບສະພາບຂອງຫ້ອງຮຽນຕນ່ໍ າຍບາ້ ນຄແື ນວໃດ? 2. ນາງຊຸນຍົກມສື ະເໜຄີ ໍາຄດິ ເຫັນ, ນາຍບາ້ ນຮບັ ຟງັ ບໍ່? ຍ້ອນຫຍັງ? 3. ນາງຊຸນເວາ້ົ ຈົບແລວ້ , ນາຍບ້ານເວົ້າຕ່ມື ແນວໃດແດ?່ 3. ບົດຝຶກຫດັ ນັກຮຽນຈົງ່ ຂດີ ວົງມນົ ອອ້ ມເອາົ ຄໍາຕອບທີ່ຖືກຕ້ອງລຸ່ມນ:້ີ 1. ການຮບັ ຟງັ ຄາໍ ຄິດເຫນັ ຄນົ ອືນ່ ແມ່ນຫຍງັ ? ກ. ການໃຫ້ກຽດກນັ ຂ. ການໃຫ້ຄໍາປກຶ ສາ ຄ. ການໃຫສ້ ນັ ຍາກນັ 2. ຖ້າຕນົ ເອງບ່ຮໍ ັບຟັງຄນົ ອ່ນື ເວົ້າຈະເປັນແນວໃດ? ກ. ຄນົ ອນ່ື ຮັກແພງເຮາົ ຂ. ຄົນອນ່ື ນັບຖເື ຮາົ ຄ. ຄນົ ອນ່ື ກຈໍ ະບ່ໍຮບັ ຟັງເຮົາ 3. ການຢູ່ຮວ່ ມກນັ ໃນສງັ ຄົມເຮົາຕ້ອງເຮດັ ແນວໃດ? ກ. ບໍເ່ ວາ້ົ ນໍາກັນ ຂ. ມີຄວາມຮກັ ແພງກນັ ຄ. ບເໍ່ ຄົາລົບນບັ ຖືກນັ ໓໙ 39 Book ME4(1).indb 39 2/18/2022 11:04:42 AM

4. ຢາກໃຫໝ້ ຮູ່ ກັ ແພງເຮົາຈະເຮັດແນວໃດ? ກ. ເຮົາຕ້ອງຮັກແພງຄນົ ອືນ່ ກອ່ ນ ຂ. ເຮາົ ຕ້ອງເອາົ ຂອງຄົນອນື່ ຄ. ເຮົາຕ້ອງເຊືອ່ ງສິງ່ ຂອງຄນົ ອນ່ື 5. ເພອ່ື ຫກີຼ ເວນ້ັ ການຢູ່ໂດດດ່ຽວເຮົາຕອ້ ງປະຕິບດັ ຕນົ ແນວໃດ? ກ. ບ່ໍໃຫກ້ ຽດຄົນອ່ນື ຂ. ຈງິ ໃຈຮບັ ຟງັ ຄນົ ອື່ນເວ້ົາ ຄ. ບເໍ່ ຄາົ ລົບນບັ ຖືຄົນອ່ນື ການຮບັ ຟງັ ຄາໍ ຄດິ ເຫນັ ຂອງຄນົ ອນ່ື ແມນ່ ການເຄາົ ລບົ ນບັ ຖື ແລະ ໃຫກ້ ຽດຊງ່ຶ ກນັ ແລະ ກນັ , ຊງ່ຶ ສະແດງເຖງິ ການມຄີ ນຸ ສມົ ບດັ , ມກີ ລິ ຍິ າມາລະຍາດທດ່ີ ຕີ ຄ່ໍ ນົ ອນ່ື ເພາະການຢູ່ ຮວ່ ມກນັ ໃນສງັ ຄມົ ຕອ້ ງມຄີ ວາມຮກັ ແພງ ແລະ ນບັ ຖກື ນັ . ຖາ້ ຕນົ ເອງບຮ່ໍ ບັ ຟງັ , ບເ່ໍ ຄາົ ລບົ ນບັ ຖື ແລະ ບໃ່ໍ ຫກ້ ຽດຄນົ ອນ່ື ; ຄນົ ອນ່ື ກບໍ ຮ່ໍ ບັ ຟງັ ຄາໍ ເວາ້ົ ຫືຼ ຄາໍ ຄດິ ເຫນັ ແລະ ບເ່ໍ ຄາົ ລບົ ນບັ ຖເື ຮາົ ເຊນ່ັ ດຽວກນັ ເພອ່ື ຫກີຼ ເວນ້ັ ການຢໂູ່ ດດດຽ່ ວ ແລະ ໃຫໝ້ ຮູ່ ກັ ແພງເຮາົ ; ເຮາົ ຕອ້ ງຈງິ ໃຈຮບັ ຟງັ , ໃຫ້ ກຽດ ແລະ ຮກັ ແພງຄນົ ອນ່ື ເຊນ່ັ ດຽວກນັ . ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ 40 ໔໐ Book ME4(1).indb 40 2/18/2022 11:04:42 AM

ບດົ ທີ 17 ການສວຍໃຊໜ້ ້າທີ່ຕາໍ ແໜງ່ ທບ່ີ ່ຖໍ ືກຕ້ອງ 1. ຄວາມໝາຍການສວຍໃຊໜ້ ້າທີ່ຕາໍ ແໜງ່ ທີ່ບຖ່ໍ ກື ຕ້ອງ ການສວຍໃຊ້ໜາ້ ທຕ່ີ ໍາແໜງ່ , ສິດອໍານາດເກນີ ຂອບເຂດ ເພອ່ື ເອົາຊັບຂອງລັດ, ລວມໝູ່ ຫືຼ ບຸກຄົນ ການໃຊໜ້ າ້ ທີ່ຕໍາແໜ່ງ, ສິດອໍານາດເກນີ ຂອບເຂດເພອ່ື ເອົາຊບັ ຂອງລດັ , ລວມໝູ່ ຫຼື ບກຸ ຄົນແມນ່ ການໃຊຖ້ ານະຕາໍ ແໜ່ງ, ສິດອໍານາດ, ໜາ້ ທເີ່ ກນີ ທລ່ີ ະບຽບກດົ ໝາຍໄດ້ວາງໄວ້ ໂດຍເຈດຕະນາ ເພອື່ ຫາຜົນປະໂຫຍດໃຫ້ແກ່ຕົນເອງ, ຄອບຄົວ, ຍາດພ່ີນອ້ ງ ຫືຼ ພກັ ພວກ ຊຶ່ງ ກໍຄ່ ວາມເສຍຫາຍໃຫ້ແກ່ຜົນປະໂຫຍດຂອງລັດ, ລວມໝູ່ ຫຼື ສດິ ແລະ ຜົນປະໂຫຍດອັນຊອບ ທໍາຂອງພົນລະເມືອງ. ການສວຍໃຊ້ໜາ້ ທຕີ່ ໍາແໜ່ງ, ສິດອາໍ ນາດເກນີ ຂອບເຂດ ເພືອ່ ເອົາຊັບຂອງລດັ , ລວມໝູ່ ຫືຼ ບກຸ ຄົນ ນອນໃນມາດຕາ 18 ຂອງໝວດທີ 2 ວ່າດ້ວຍພດຶ ຕກິ ໍາທເ່ີ ປນັ ການສໍລ້ າດບງັ ຫຼວງ. ກດົ ໝາຍວາ່ ດວ້ ຍການຕາ້ ນການສ້ໍລາດບັງຫຼວງ (ສະບັບປັບປຸງ). 2. ອາ່ ນບົດເລອ່ື ງ ແລະ ຕອບຄາໍ ຖາມ ບດົ ເລອ່ື ງ: ຄິດຈະສວຍໂອກາດ ເນືອ່ ງໃນໂອກາດວັນຄແູ ຫງ່ ຊາດ ວັນທີ 7 ຕຸລາ ເພອ່ື ເປນັ ການກະຕັນຍຮູ ້ບູ ນຸ ຄນຸ ຄ,ູ ນ້ອງ ນັກຮຽນຫ້ອງ ປ.4 ໂຮງຮຽນແຫງ່ ໜງຶ່ ໄດ້ພ້ອມກັນປະດບັ ປະດາຫ້ອງ ແລະ ເຮດັ ອະນາໄມລວມ ເພ່ອື ກະກຽມສະຫຼອງວນັ ຄແູ ຫງ່ ຊາດ. ທາ້ ວວລິ ດັ ເປນັ ຫົວໜາ້ ຫ້ອງ, ນາງນາລີ ເປນັ ຮອງຜູ້ທີ 1 ແລະ ທ້າວສາລີເປນັ ຮອງຜູທ້ ີ 2 ໄດ້ ແຈ້ງໃຫສ້ ະມາຊິກໃນຫອ້ ງລວມກັນເພອ່ື ວາງແຜນການ. ທາ້ ວວິລັດ ເວາ້ົ ກັບສະມາຊກິ ໃນຫ້ອງ ວາ່ : ‘‘ເນອ່ື ງໃນໂອກາດວນັ ຄູແຫງ່ ຊາດປນີ ີຫ້ ້ອງຂອງພວກເຮົາຈະຕອ້ ງໄດ້ກະກຽມຊດ່ໍ ອກໄມ້ ເພື່ອມອບໃຫ້ຄປູ ະຈໍາຫ້ອງ ແລະ ອາໍ ນວຍການໂຮງຮຽນ’’. ສະນນັ້ , ພວກເຮາົ ຈະໄດເ້ ອົາເງິນ ຄງັ ຂອງຫ້ອງທີໄ່ ດ້ຈາກການປກູ ຜກັ ຂາຍໄປຊືດ້ ອກໄມ້ 2 ຊໍ.່ ເມ່ືອສະມາຊກິ ທກຸ ຄົນເຫນັ ດແີ ລ້ວ ທ້າວວິລັດກໍໃຊ້ສິດໜ້າທ່ີໃນການເປັນຫົວໜ້າຫ້ອງສັ່ງໃຫ້ເອົາເງິນຈໍານວນໜ່ຶງແສນກີບມອບໃຫ້ ນາງນາລີ ແລະ ທາ້ ວສາລີໄປຊ້ຊື ດໍ່ ອກໄມ້. ທງັ ສອງກໍພາກນັ ໄປຊ້ຊື ດ່ໍ ອກໄມ້ 2 ຊ່ໍ ລາຄາຊໍ່ລະ 25.000 ກບີ , ລວມເງິນຊ້ເື ປນັ 50.000 ກບີ , ນາງນາລເີ ວ້າົ ກບັ ທ້າວວິລັດ ແລະ ທ້າວສາລວີ ່າ: “ເງນິ ທ່ີຍງັ ເຫືອຼ ແມນ່ 50.000 ກີບ, ພວກເຮົາຈະເຮດັ ແນວໃດ’’. ໔໑ 41 Book ME4(1).indb 41 2/18/2022 11:04:42 AM

ທ້າວວິລດັ ຄິດຢາກໄດ້ເງນິ ຈາໍ ນວນນນັ້ ມາເປນັ ຂອງຕົນເອງ ກໍເລຍີ ໃຊ້ສິດໜາ້ ທຂີ່ ອງຕົນ ສງ່ັ ໃຫນ້ າງນາລີ ແລະ ທາ້ ວສາລີເອົາເງິນທເີ່ ຫອືຼ ນນ້ັ ມາແບ່ງປນັ ກັນ, ວລິ ັດເວ້າົ ວ່າ: “ໝູ່ໃນຫ້ອງ ບ່ໍມີ ໃຜຮນູ້ າໍ ພວກເຮົາດອກ, ເຖິງວາ່ ຮ້ພູ ວກເຂາົ ກເໍ ຮດັ ຫຍັງບໄໍ່ ດ້ ເພາະພວກເຮາົ ເປນັ ຄະນະ ຫອ້ ງ, ຂອ້ ຍຈະບອກກັບສະມາຊກິ ວ່າເງນິ ທ່ເີ ອົາໄປຊື້ຊໍດ່ ອກໄມ້ໝດົ ແລ້ວ”. ສາລີ ແລະ ນາງ ນາລີບໍ່ເຫັນດກີ ັບຄາໍ ສະເໜຂີ ອງທ້າວວິລດັ ກເໍ ລີຍເວົາ້ ວ່າ: ‘‘ພວກເຮາົ ຄວນຈະເອາົ ເງິນຈາໍ ນວນ ນໄີ້ ວ້ເປນັ ເງິນຄງັ ຫອ້ ງ ແລະ ຕ້ອງໄດລ້ າຍງານໃຫ້ສະມາຊກິ ໄດຮ້ ັບຮ້ນູ ໍາ’’. ສ່ວນທາ້ ວວລິ ັດ ເມອ່ື ໝປູ່ ະຕິເສດກບໍ ສ່ໍ າມາດເອົາເງນິ ນນ້ັ ມາເປັນຂອງຕນົ ເອງໄດ້. ທາ້ ວສາລີ ແລະ ນາງນາລີ ໄດ້ຊ້ີແຈງເຫດຜນົ ໃຫທ້ ້າວວລິ ັດຟງັ ວາ່ : ‘‘ພວກເຮາົ ບໍ່ຄວນກະທາໍ ໃນສງິ່ ທີ່ບໍຖ່ ືກຕອ້ ງ ເພາະວ່າ ເພ່ອື ນໃນຫອ້ ງໄວວ້ າງໃຈໃຫ້ພວກເຮົາເປນັ ຕົວແທນຂອງຫອ້ ງ, ພວກເຮົາຄວນເປນັ ແບບຢາ່ ງທີ່ ດ’ີ ’. ທາ້ ວວິລດັ ຮສູ້ ກຶ ຜິດທີ່ໄດ້ສວຍໃຊ້ໜ້າທີທ່ ີບ່ ຖ່ໍ ກື ຕອ້ ງຕໍ່ເພ່ອື ນໃນຫອ້ ງຈຶ່ງໄດ້ຂໍໂທດຕ່ເໍ ພ່ອື ນ ທັງສອງວາ່ : “ຂອ້ ຍຄິດຜິດໄປແລ້ວ, ຂ້ອຍຂໍໂທດໝ່ທູ ກຸ ຄົນ ຕໍໄ່ ປຂອ້ ຍຈະສດັ ຊຕ່ື ເໍ່ ພ່ອື ນ ແລະ ຄູ ຕະຫອຼ ດໄປ’’. ຄາໍ ຖາມ: ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ 42 ໔໒ Book ME4(1).indb 42 2/18/2022 11:04:42 AM

1. ນັກຮຽນຄດິ ວ່າທາ້ ວວິລັດເປນັ ຄນົ ແນວໃດ? 2. ທ້າວສາລີ ແລະ ນາງນາລເີ ຫັນດີຕຄ່ໍ ໍາສະເໜີຂອງທ້າວວລິ ັດ ບ?່ໍ 3. ນາງນາລໄີ ດ້ຊີແ້ ຈງເຫດຜນົ ໃຫ້ທາ້ ວວິລດັ ແນວໃດ? 4. ຖ້າທາ້ ວວລິ ັດເອາົ ເງິນລວມມາເປນັ ຂອງຕົນເອງນັກຮຽນຄິດວາ່ ຖກື ຫຼື ຜິດ? ຍ້ອນຫຍັງ? 3. ບົດຝກຶ ຫດັ 1) ສະແດງຄວາມຄິດເຫັນກຽ່ ວພຶດຕກິ າໍ ກບັ ການສວຍໃຊ້ໜ້າທ່ີຕາໍ ແໜ່ງທຖ່ີ ກື ຕ້ອງ ແລະ ບ່ໍ ຖກື ຕອ້ ງ. 2) ນກັ ຮຽນຈ່ງົ ໝາຍ ຕໍ່ຂໍຄ້ ວາມເຫນັ ດີ ຫຼື ບເໍ່ ຫັນດພີ ້ອມທງັ ບອກເຫດຜນົ ໃນຕາຕະລາງ ລຸ່ມນີ້: ລ/ດ ພດຶ ຕິກໍາ ເຫັນດີ ບເໍ່ ຫັນດີ ເຫດຜນົ 1 ໂມງກດິ ຈະກາໍ ຫວົ ໜາ້ ກິລາບອກ ບໍ່ໃຫ້ຜຍູ້ ິງຫຼນ້ິ ບານສ່ົງ. 2 ຫວົ ໜາ້ ສລິ ະປະເວາ້ົ ວາ່ ຜຊູ້ າຍຟອ້ ນບເ່ໍ ປນັ . 3 ປະທານຫ້ອງນໍາພາສະມາຊິກອອກແຮງງານ. 4 ຫວົ ໜ້າເຍາົ ວະຊົນເອົາເງິນສະຕິໄປຈ່າຍສວ່ ນຕວົ . 5 ກອ່ ນຈະຊຟ້ື ອຍກວາດຄະນະຫອ້ ງຖາມຄາໍ ເຫນັ ສະມາຊກິ . 6 ຫວົ ໜ້າອະນາໄມບ່ໄໍ ປເກັບຂ້ເີ ຫຍອື້ ນາໍ ສະມາຊກິ . ໔໓ 43 Book ME4(1).indb 43 2/18/2022 11:04:42 AM

ການສວຍໃຊ້ໜ້າທ່ີຕາໍ ແໜງ່ , ສດິ ອາໍ ນາດເກີນຂອບເຂດ ເພອ່ື ເອາົ ຊັບຂອງລັດ, ລວມ ໝູ່ ຫືຼ ຂອງບຸກຄົນແມນ່ ການສວຍໃຊໜ້ າ້ ທຕ່ີ ໍາແໜ່ງ, ສດິ ອໍານາດ, ໜາ້ ທເ່ີ ກນີ ຂອບເຂດ ທີ່ ລະບຽບກົດໝາຍໄດວ້ າງໄວ້ໂດຍເຈດຕະນາ ເພອ່ື ຫາຜນົ ປະໂຫຍດໃຫແ້ ກ່ຕນົ ເອງ, ຄອບ ຄົວ, ຍາດພ່ນີ ອ້ ງ ຫືຼ ພກັ ພວກ ຊ່ຶງກຄ່ໍ ວາມເສຍຫາຍໃຫແ້ ກຜ່ ນົ ປະໂຫຍດຂອງລັດ, ລວມໝູ່ ຫຼື ສດິ ແລະ ຜົນປະໂຫຍດອນັ ຊອບທໍາຂອງພົນລະເມືອງ. ການສວຍໃຊໜ້ າ້ ທຕີ່ າໍ ແໜງ່ ຢໃູ່ ນຫ້ອງຮຽນແມ່ນການໃຊຄ້ າໍ ເວ້າົ ແລະ ພຶດຕກິ ໍາທີ່ ຖກື ຕອ້ ງ ແລະ ບຖໍ່ ກື ຕອ້ ງຕ່ສໍ ະມາຊກິ ໃນຫອ້ ງເຊ່ັນ: ຫວົ ໜາ້ ກລິ າບອກບໃ່ໍ ຫ້ຜູ້ຍິງຫິນ້ຼ ບານ ສງ່ົ , ຫົວໜ້າສລິ ະປະເວົາ້ ວາ່ ຜຊູ້ າຍຟ້ອນບໍ່ເປນັ , ປະທານຫອ້ ງນາໍ ພາອອກແຮງງານ, ຫົວໜາ້ ເຍາົ ວະຊົນເອາົ ເງນິ ສະຕິໄປໃຊຈ້ ່າຍສ່ວນຕວົ , ຄະນະຫອ້ ງຖາມຄາໍ ຄດິ ເຫັນຂອງສະມາຊກິ ແລະ ຫວົ ໜ້າອອກແຮງງານສ່ງັ ໃຫສ້ ະມາຊິກເກບັ ຂເີ້ ຫຍອື້ . ການຢູ່ຮ່ວມກນັ ໃນສັງຄົມ ຫຼື ຢໃູ່ ນໂຮງຮຽນທກຸ ຄົນຕ້ອງມີຄວາມສດັ ຊ,່ື ຈງິ ໃຈ, ມຄີ ວາມ ໂປ່ງໃສຕໍ່ອາໍ ນາດໜາ້ ທວ່ີ ຽກງານຂອງຕົນເອງ, ບເ່ໍ ອາົ ລດັ ເອົາປຽບເພື່ອນໃນຫ້ອງ ແລະ ຄນົ ອື່ນໆ. ບຄ່ໍ ວນເຫນັ ແກຕ່ ວົ ຢາກໄດຂ້ ອງສວ່ ນລວມມາເປນັ ຂອງສວ່ ນຕວົ , ບຄ່ໍ ວນໃຊສ້ ດິ ແລະ ອໍານາດໄປໃນທາງທບ່ີ ຖ່ໍ ືກຕອ້ ງ, ບຄໍ່ ວນສວຍໃຊ້ອາໍ ນາດໜ້າທຫີ່ າຜນົ ປະໂຫຍດຈາກຄົນອນ່ື ໃນທາງທ່ີບຖໍ່ ກື ຕ້ອງ. ສວສ ສະຫງວນລິຂະສິດ 44 ໔໔ Book ME4(1).indb 44 2/18/2022 11:04:42 AM

ບົດທີ 18 ຄວາມສາມກັ ຄໃີ ນຊຸມຊນົ 1. ອ່ານບົດເລ່ອື ງ ແລະ ຕອບຄໍາຖາມ ບດົ ເລື່ອງ: ຊຸມຊນົ ສາມັກຄີກັນ ເຮືອນຂອງທ້າວຈັນຕງັ້ ຢູ່ໃນຊຸມຊົນຂອງບາ້ ນໃຫຍແ່ ຫ່ງໜ່ງຶ ໃນເຂດຊານເມືອງ. ທາ້ ວຈນັ ຮຽນຢຫູ່ ອ້ ງ ປ.4 ໃນຊຸມຊົນມໂີ ຮງຮຽນປະຖມົ ສຶກສາສົມບູນຕງ້ັ ຢໃູ່ ຈກາງບາ້ ນ ເພ່ືອອໍານວຍ ຄວາມສະດວກໃຫລ້ ກູ ຫາຼ ນຂອງປະຊາຊນົ ໄດເ້ ຂາ້ົ ຮຽນ. ປະຊາຊນົ ໃນຊມຸ ຊນົ ມຫີ າຼ ກຫາຼ ຍອາຊບີ ເຊນ່ັ : ເປນັ ຊາວກະສິກອນ, ແພດ, ທະຫານ, ຕາໍ ຫຼວດ, ຄ,ູ ຄ້າຂາຍ... ບາງຄອບຄົວມາຈາກ ທອ້ ງຖນ່ິ ອືນ່ ຊຶງ່ ມີສໍານຽງສຽງເວ້ົາແຕກຕ່າງກັນ ແລະ ການນັບຖືສາສະໜາກແໍ ຕກຕາ່ ງກັນ, ໃນຊຸມຊນົ ມບີ າງຄົນສຂຸ ະພາບຮາ່ ງກາຍກໍແຕກຕາ່ ງຈາກຄນົ ອື່ນເຊນັ່ : ພິການທາງແຂນ, ຂາ, ຫໜູ ວກ ແລະ ຕາບອດ. ແຕປ່ ະຊາຊົນໃນບາ້ ນຂອງທາ້ ວຈນັ ກໍຮກັ ແພງກນັ , ບໍ່ມີໃຜເວ້ົາເຢາະ ເຢ້ີຍຄນົ ທອີ່ ອ່ ນແອກວາ່ ຕນົ ເອງ. ທກຸ ຄນົ ລວ້ ນແຕ່ມີຄວາມສາມກັ ຄ,ີ ເອ້ອື ຍເຟອື້ ເພອື່ ແຜໃ່ ຫ້ການຊ່ວຍເຫືຼອ ຄອບຄົວພາຍໃນ ຊຸມຊົນທ່ມີ ຄີ ວາມຫຍງຸ້ ຍາກເພ່ອື ແບ່ງເບາົ ຄວາມທກຸ ສຸກຕາ່ ງໆ. ສະນັນ້ , ຊຸມຊົນບາ້ ນຂອງທ້າວ ຈນັ ຈງ່ຶ ໄດຮ້ ບັ ການຍອ້ ງຍເໍ ປນັ ຊມຸ ຊນົ ແບບຢາ່ ງດາ້ ນຄວາມສາມກັ ຄີ ແລະ ມວີ ດັ ທະນະທາໍ ທດ່ີ ງີ າມ. ໔໕ 45 Book ME4(1).indb 45 2/18/2022 11:04:43 AM