ขุนช้างขุนแผน ตอน ขุนช้างถวายฎีกา (1)

ตอน ขุนชา งถวายฎกี า ชั้นมัธยมศึกษาปท ่ี ๖

เสภาขุนชางขนุ แผน เปน วรรณคดที ่ปี ระพนั ธขึน้ ในรชั สมัย พระบาทสมเดจ็ พระพทุ ธเลิศหลา นภาลัย รัชกาลท่ี ๒ โดยโปรดเกลา ให ประชมุ กวเี พือ่ ประพันธเ สภาเรือ่ งน้ีขึ้นจากนทิ านพื้นบา นที่เลาสบื ตอ กนั มา ตง้ั แตส มัยกรุงศรอี ยธุ ยา อีกทงั้ ยังทรงพระราชนพิ นธเ องดวยในบางตอน นอกจากนย้ี งั มีการเพม่ิ เติมเรอื่ งราวเน้อื หาตอมาในรชั สมยั พระบาทสมเดจ็ พระน่ังเกลาเจา อยูหัว และพระบาทสมเดจ็ พระจอมเกลา เจาอยูหวั ดว ยเนื้อหาและลีลาวรรณคดีของเสภาเร่อื งนีม้ ีคณุ คา โดดเดนเปน อยา งยิ่ง วรรณคดสี โมสรจงึ ไดยกยอ งใหเปน “ยอดแหงกลอนสภุ าพ” สำหรบั เนื้อหาท่ีนกั เรยี นระดบั ช้ันมธั ยมศกึ ษาปท ี่ ๖ มแี คเ ฉพาะตอน ขุนชา งถวายฎกี าเทาน้นั ซึ่งเปน ตอนที่ไมป รากฏนามผแู ตง

แตง ดวย กลอนเสภา ถือเปนกลอนท่มี คี วามยดื หยุน ในการใชค ำมาก โดยไมไ ดกำหนดลกั ษณะการแตง ตายตัว เพราะแตละวรรคจะเปนไปตามทำนอง เสภานน่ั เอง กลอนเสภานน้ั ใน ๑ วรรคจะมี ๖-๙ คำ/พยางค มชี ื่อเรียกแตกตา งกันดงั นี้ วรรคแรก = นารีเรียงหมอน วรรคท่ีสอง = ชะออ นนางรำ วรรคที่สาม = ระบำเดนิ ดง วรรคสดุ ทาย = หงสชูคอ

ชอ่ื เดมิ คือพลายแกว เคยบวชเรียน มวี ชิ าอาคม แกรง กลา มีนิสัยเจา ชู มภี รรยาหลายคน เปน ลูกเศรษฐเี มอื ง สพุ รรณบรุ ี หลงรกั นางวัน ทองมาตั้งแตเ ดก็ จรงิ ใจและ รักนางวันทองคนเดียว

ชื่อเดิมคอื พมิ พิลาไลย หญงิ งามแหง เมืองสุพรรณ เปนเมยี ของขุนแผน และถกู ขนุ ชางฉุดมาอยูดว ย เปนเมยี ทขี่ นุ แผนไดม าจากการ ไปรบทเี่ มืองเหนือ ทำใหน างวนั ทองไมพอใจเมอื่ ขุนแผนพาลาว ทองกลบั มาดว ย

ช่ือเดมิ คือพลายงาม เปนลูก ของขนุ แผนและวันทอง อยกู บั แม ไดไมนาน ก็ตองพรากจากแมไป อยูกบั ยา ท่เี มืองกาญจนบุรี

ตอน ขุนชา งถวายฎกี า

ณ เมืองสุพรรณบุรี กลา วถงึ ครอบครัวสามครอบครวั คอื ครอบครวั ของขนุ ไกรพลพา ย มลี ูกชายชื่อ พลายแกว ครอบครัวของขนุ ศรีวชิ ัย เศรษฐีใหญ มลี กู ชายชื่อ ขนุ ชาง ซง่ึ หัวลา นมาแตกำเนิด และครอบครัวของ พันศร โยธาเปนพอคา มีลูกสาวรูปรา ง หนาตางดงามชอ่ื พิมพลิ าไลย

เมอ่ื พลายแกว อายุได ๑๕ ป กบ็ วชเณร เรียนตอมาท่ีวดั ปาเลไลยจัดใหมเี ทศนม หาชาติ เณร พลายแกวเทศนกัณฑมทั รี นางพมิ พิลาไลยเล่อื มใส มากจนตอ งถวายผาแพร

จนทงั้ สองเกดิ ชอบพอกนั ตอ มาเณรพลายแกวก็สกึ แลว ใหนางทองประศรมี าสขู อนาง พมิ พิลาไลยและแตง งานกนั

ตอมาสมเดจ็ พระพนั วษาแตง ตัง้ ให พลายแกวเปนแมท ัพไปรบกบั เมอื ง เชยี งใหมแ ละไดร บั ชัยชนะ และไดน าง ลาวทองมาเปนเมียอีกหนึ่งคน

สว นนางพมิ พิลาไลยเม่อื สามีไปทพั ไดไมนานกป็ วยหนกั จงึ ไดเ ปลีย่ นช่อื เปน วนั ทอง ขุนชา งทำอุบายหลอกวาพลาย แกวตายแลว นางศรีประจันจงึ บังคบั ให นางวนั ทองแตง งานกบั ขนุ ชาง

เมอ่ื พลายแกวกลับมาถงึ กรุงศรีอยธุ ยา และไดบรรดาศักดิเ์ ปนขุนแผนแสนสะทา น นางวันทองเหน็ ขุนแผนพาภรรยาใหมมาดวยก็ โกรธดา ทอนางลาวทองและลมื ตวั พดู กาวรา ว ขนุ แผน ทำใหขนุ แผนโมโหพานางลาวทองไป อยทู ่ีกาญจนบุรี สว นนางวันทองก็ตกเปน ภรรยาของขนุ ชางอยางจำใจ

ขุนแผนคดิ ถึงนางวันทอง จงึ ลอบเขา ไปหาพบนางนอนเคียงคูอ ยูก บั ขนุ ชาง ขนุ ชา ง โกรธจึงแกแ คนทำใหขุนแผนตอ งหนไี ปตางถิ่น และยงั ถูกริบนางลาวทองอกี ดว ย

หลังจากนั้นขุนแผนกไ็ ดไ ปลักพาตวั นางวนั ทองออกมาจากบา นของขุนชาง และพากันไป อาศัยอยูต ามปา เขาอยางยากลำบาก ซง่ึ ใน ระหวา งนีน้ างวนั ทองกต็ ้งั ทอง แตก ็มาถูกขนุ ชา ง ฉุดกลับไป และขนุ แผนกต็ ิดคุก

เมือ่ อยกู บั ขุนชาง นางวันทอง คลอดลกู ออกมาชือ่ พลายงาม เมื่อขนุ ชา งรวู า พลายงามไมใ ชลกู ของตนกล็ วง ไปฆา ในปา ตอมาถกู สง ไปอยกู บั แม ของขุนแผน

พลายงามอาศัยอยูกบั ยา จน เติบใหญไดรบั ราชการและมยี ศ เปน “จม่ืนไวยวรนาถ”

หลงั จากทจี่ ม่ืนไวยวรนาถชนะความ ตอ ขนุ ชา งโดยการดำน้าํ พิสูจนความ จริง ก็มคี วามคดิ อยากรบั แมก ลบั มา อยูก บั พอ จึงไปลกั พาตัวแมมา กลางดึก

แลว บอกใหค นมาบอกขุนชา งวาตน จับไขใ กลต ายอยากพบหนาแมอกี ครัง้ ขนุ ชา งกจ็ ำใจไมเอาความและใหไ ปดวย ความคบั แคน ใจ

ขนุ ชางโกรธมากจงึ ไดเขาถวายฎกี า สมเด็จพระพนั วษาเหน็ เขา ก็ทรงพระ พิโรธเรอื่ งนางวนั ทองมจิ บส้ินเสียที จึง เรยี กทกุ คนมาพบ แลวตรสั ถามนางวัน ทองวา อยากอยกู ับใคร

นางวันทองเลอื กไมได พระองคจึงตรัส ประนามนางวันทองวา เปน หญงิ หลายใจ ให เอาตัวไปประหารเสีย

ตอน ขุนชา งถวายฎกี า

จะกลาวถึงโฉมเจา พลายงาม ถา เปนความชนะขุนชา งน่นั กลบั มาอยบู า นสำราญครนั เกษมสันตสองสมภิรมยย วน พรอ มญาติขาดอยแู ตมารดา นึกนึกตรึกตราละหอ ยหวน โอว า แมว ันทองชา งหมองมวล ไมสมควรเคยี งคูกับขุนชา ง เออน้ีเนอ้ื เคราะหกรรมมานำผิด นา อายมติ รหมองใจไมห ายหมาง ฝายพอ มีบญุ เปนขุนนาง แตแ มไปแนบขา งคนจญั ไร แปลความ จมื่นไวยฯ แมจะอยบู า นอยางสขุ สบายพรอ มพรัง่ ทั้งญาตมิ ติ รและ ภรรยา แตกเ็ กดิ คิดถึงแมซ ่ึงกค็ อื นางวนั ทอง แตในขณะเดยี วกนั กร็ ูสกึ โกรธท่ี แมตอ งไปอยูกับคนเลว ๆ อยางขุนชา ง ทัง้ ๆ ท่ีพอของตนเปนถงึ ขุนนาง จม่ืน ไวย ฯ จึงคดิ หาทางพาแมกลบั มาอยดู วยกัน แตบ า นของท้ังสองอยหู า งไกลกนั มาก จม่ืนไวย ฯ จงึ ตอ งใชว ิชาอาคมในการเดินทางไปหาแม

รูปรางวปิ รติ ผิดกวาคน ทรพลอัปรียไ มด ีได ทัง้ ใจคอชวั่ โฉดโหดไร ชางไปหลงรักใครไ ดเปนดี วันน้ันแพกเู มอื่ ดำนา้ํ ก็กรวิ้ ซํ้าจะฆาใหเ ปนผี แสนแคนดวยมารดายังปรานี ใหไ ปขอชวี ีขนุ ชา งไว แคนแมจำจะแกใ หห ายแคน ไมทดแทนอา ยขุนชางบา งไมไ ด หมายจติ คิดจะใหมันบรรลัย ไมส มใจจำเพาะเคราะหม นั ดี แปลความ ขุนชา งรูปรางนาเกลยี ด ใจคอช่วั ชา วนั นนั้ ดำนาํ้ แพจม่ืนไวยฯ อยากจะฆาจะไดตาย แตเพราะแมไดขอชีวติ ขนุ ชา งไว รสู ึกเคืองแมเพราะใจ อยากใหมนั ตายไป แตไมสมหวงั ขนุ ชางยงั เคราะหดี

อยาเลยจะรบั แมกลบั มา ใหอ ยูดว ยบิดาเกษมศรี พรากใหพน คนอบุ าทวช าติอัปรีย ยง่ิ คิดกย็ ง่ิ มคี วามโกรธา อัดอึดฮึดฮดั ดว ยขดั ใจ เม่ือไรตะวนั จะลบั หลา เขา หอ งหวนละหอ ยคอยเวลา จวนสุริยาเลีย้ วลับเมรุไกร เงียบสัตวจตั บุ ททวบิ าท ดาวดาษเดอื นสวา งกระจา งไข นํ้าคา งตกกระเซน็ เย็นเยอื กใจ สงดั เสยี งคนใครไมพ ูดจา แปลความ จม่ืนไวยฯ คิดอยากไปรบั แมกลับมาหาพอ ไมอยากใหอยกู ับคน อบุ าทวแบบขนุ ชา ง ย่งิ คิดกย็ งิ่ โมโห จม่ืนไวยฯ รอใหถ ึงเวลาเยน็ ซึง่ เปน เวลาทเี่ งยี บสกดั ไรเ สียงสตั วส ่ีเทาและสตั วสองเทาใดๆ ดาวกระจายอยูทั่ว ฟา นํา้ คางเยน็ ยะเยอื ก ไมม ใี ครพูดจากนั

ไดย ินเสยี งฆองยํา่ ประจำวงั ลอยลมลอ งดังถงึ เคหา คะเนนบั ยํ่ายามไดสามครา ดเู วลาปลอดหว งทกั ทนิ ฟา ขาวดาวเดน ดวงสวาง จนั ทรกระจางทรงกลดหมดเมฆสนิ้ จึงเซนเหลา ขาวปลาใหพ รายกิน เสกขมิน้ วา นยาเขา ทาตัว ลงยนั ตราชะเอาปะอก หยบิ ยกมงคลขึ้นใสห ัว เปามนตเ บ้อื งบนชอุม มวั พรายยัว่ ยวนใจใหไคลคลา จับดาบเคยปราบณรงคครบ เสร็จครบบรกิ รรมพระคาถา ลงจากเรือนไปมิไดช า รีบมาถงึ บานขนุ ชางพลัน ฯ แปลความ จม่ืนไวย ฯ ใชวิธีดฤู กษยาม เอาเหลา เซนผพี ราย เสกวานยาทาตวั หยิบยันตม าแปะไวบนอก สวมมงคลท่ีศีรษะ รวมไปถึงเปา มนตรล งที่ดาบ คูใจ เพื่อเดนิ ทางไปหานางวันทองทีเ่ รอื นของขนุ ชาง

เหน็ คนนอนลอมออ มเปนวง ประตลู นั่ มน่ั คงขอบร้ัวกั้น กองไฟสวางดังกลางวัน หมายสำคัญตรงมาหนาประตู จึงรายมนตรามหาสะกด เสอื่ มหมดอาถรรพท ฝ่ี งอยู ภตู พรายนายขนุ ชา งวางว่งิ พรู คนผูในบานก็ซานเซอะ ทงั้ ชายหญิงงวงงมลม หลบั นอนทับควาํ่ หงายกา ยกนั เปรอะ จ่ปี ลาคาไฟมันไหลเลอะ โงกเงอะงยุ งมไมสมประดี ใชพรายถอดกลอนถอนลมิ่ รอยทม่ิ ถอดหลดุ ไปจากที่ ยา งเทา กาวไปในทันที มิไดม ีใครทักแตสักคน แปลความ จม่ืนไวยฯ เปาคาถาอาคมสำหรับหายตัวแลว จม่ืนไวย ฯ ยงั เสกคาถาใหผ ีที่คุมครองบา นเรอื นของขนุ ชางหายไปท้ังหมด และยงั เปามนตใหคนในเรือนหลบั ใหลไมไดส ติ

มีแตหลบั เพอมะเมอฝน ท้ังไฟกองปองกนั ทกุ แหง หน ผูคนเงียบสำเนยี งเสยี งแตก รน มาจนถงึ เรือนเจาขุนชาง จดุ เทยี นสะกดขาวสารปราย ภูตพรายโดดเรอื นสะเทอื นผาง สะเดาะดาลบานเปดหนา ตางกาง ยางเทา กาวขนึ้ รา นดอกไม หอมหวนอวลอบบุปผาชาติ เบกิ บานกา นกลาดก่ิงไสว เรณฟู รู อนขจรใจ ยางเทากาวไปไมโ ครมคราม ขาไทนอนหลับลงทับกัน สะเดาะกลอนถอนลั่นถึงชนั้ สาม กระจกฉากหลากสลบั วบั แวมวาม อรา มแสงโคมแกวแววจับตา มา นมลู ี่มฉี ากประจำกั้น อฒั จนั ทรเครอื่ งแกว ก็หนักหนา แปลความ เมอื่ ผคู นในบา นขุนชา งหลบั ใหลไปหมด จม่ืนไวยฯ กใ็ ชใ หผีพราย สะเดาะกลอนท้งั หมด แลวตนกเ็ ดินไปบนบา น ซ่ึงเตม็ ไปดว ยดอกไมที่มกี ลน่ิ หอมอบอวล กา วเดนิ ไปอยา งระมดั ระวัง เห็นแสงโคมแกว แวววาว บา นของขนุ ชา งมมี า นมูล ่ีก้ัน และมีเครือ่ งเรือนเครอ่ื งแกว มากมาย

ชมพลางยา งเยื้องชำเลืองมา เปดมงุ เหน็ หนาแมว ันทอง นง่ิ นอนอยบู นเตยี งเคยี งขนุ ชา ง มนั แนบขางกอดกลมประสมสอง เจ็บใจดงั หวั ใจจะพงั พอง ขยบั จอ งดาบงาอยากฆา ฟน จะใครถบี ขุนชางท่กี ลางตวั นึกกลัวจะถูกแมวนั ทองนัน่ พลางนัง่ ลงนอบนบอภวิ ันท สะอน้ื อั้นอกแคน นา้ํ ตาคลอ แปลความ เม่อื จมื่นไวยฯ เขาไปหาแมท ีห่ อ งของขนุ ชางได แตเ ม่อื ไป ถงึ ก็เห็นภาพบาดตาบาดใจขนุ ชางนอนกอดแมตนเอง อยากถีบขุน ชางแตก ก็ ลัวโดนแม คดิ แลวก็อดั อน้ั น่งั ลงรองไหสะอื้น

โอแมเ จาประคุณของลกู เอย ไมควรเลยจะพรากจากคุณพอ เวรกรรมนำไปไมร ั้งรอ มพิ อทจ่ี ะตอ งพรากก็จากมา มันไปฉดุ มารดาเอามาไว อา ยหัวใสขมเหงไมเกรงหนา ท่ที ำแคนกูจะแทนใหท นั ตา ขอษมาแมแ ลวกข็ ับพราย เปา ลงดว ยพระเวทวิทยา มารดากฟ็ น ตนื่ โดยงาย ดาบใสฝ ก ไวไ มเ คลอื่ นคลาย วันทองรสู ึกกายก็ลมื ตา ฯ แปลความ จมื่นไวยฯ รสู กึ สงสารแม ไมน า จะมาพรากจากพอขุนแผน เลย แมคงมเี วรกรรมทำใหแ มตองถูกขนุ ชา งฉุดมาจม่ืนไวยฯ จะ ขอแกแคน วาแลวกข็ อขมาแลว เปา มนต ใหแ มฟ น ขึ้นมา นางวนั ทองเมื่อรูสกึ ตวั กล็ ืมตาข้นึ

ครานัน้ จึงโฉมเจา วนั ทอง ตองมนตมัวหมองเปนหนักหนา ตน่ื พลางทางชำเลอื งนยั นตามา เห็นลกู ยานน้ั ยนื อยรู ิมเตียง สำคัญคดิ วาผรู ายใหนกึ กลัว กอดผัวรอ งดนิ้ จนส้ินเสยี ง ซวนซบหลบลงมาหมอบเมยี ง พระหมื่นไวยเขา เคียงหา มมารดา อะไรแมแซร องท้ังหองนอน ลกู รอ นรำคาญใจจงึ มาหา จะรองไยใชโ จรผรู า ยมา สนทนาดวยลกู อยา ตกใจ ฯ แปลความ เม่อื วนั ทองตื่นขนึ้ กง็ ุนงง เหน็ ลูกยนื อยรู ิมเตียงกต็ กใจคิดวา ผรู า ย ด้ินและรอ งเสยี งดัง จมื่นไวยฯ จึงรีบหามและปลอบแมว า นี่ ลกู เอง รูสึกทุกขร อ นใจจึงมาหา ไมใ ชผ ูรายแตอ ยางใด

ครานนั้ วันทองผอ งโสภา คร้นั รูว า ลกู ยาหากลัวไม ลกุ ออกมาพลันดวยทันใด พระหม่นื ไวยเขากอดเอาบาทา วันทองประคองสอดกอดลูกรัก ซบพักตรรอ งไหไมเงยหนา เจา มาไยปานนี้น่ลี กู อา เขารกั ษาอยทู ุกแหง ตำแหนงใน ใสดาลบานชองกองไฟรอบ พอ ชา งลอบเขา มากะไรได อาจองทะนงตวั ไมก ลัวภัย นี่พอ ใชวาเจามาเอง แปลความ เมื่อวันทองรูวาเปน ลกู ตนกไ็ มก ลวั และลุกออกมาคุยดวย จมื่น ไวยฯ กมลงกอดเทา แม วนั ทองก็ประครองลูกมากอดและรอ งไห แลว กลาววา ลกู มาทำไมตอนน้ี เขามเี วรยามตลอดเวลา บา นลงกลอน และกอ กองไฟไวรอบ ลกู เขามาไดอยา งไร ทำไมจึงกลา ถงึ เพียงนี้ พอ ใชใหมาหรอื ลกู อยากมาเอง

ขนุ ชา งตื่นขึ้นมเิ ปนการ เขาจะรกุ รานพาลขมเหง จะเกิดผิดแมค ิดคะนึงเกรง ฉวยสบเพลงพลาดพลํ้ามเิ ปนการ มีธุระสงิ่ ไรในใจเจา พอ จงเลาแกแ มแ ลว กลับบาน มิควรทำเจา อยาทำใหร ำคาญ อยา หาญเหมือนพอ นกั คะนองใจ จมื่น ไวยสารภาพกราบบาทา ลกู มาผิดจรงิ หาเถยี งไม รักตัวกลัวผิดแตค ดิ ไป ก็หักใจเพราะรักแมวนั ทอง แปลความ วันทองกลา ววา ถา ขนุ ชางตืน่ ขน้ึ มาจะเปน เรอ่ื งใหญ ลูกมีธุระอะไร ใหบอกมา แลว รีบกลับบานไปอยาทำอะไรใหเ ปน เรอื่ ง อยาคึกคะนอง เหมอื นพอ นักเลย จมื่นไวยฯ กมกราบแลวบอกวา ลกู ผิดจริงท่ีมาที่นี่ กลัวความผิดก็กลวั แตเ พราะรกั แมวนั ทองจงึ มาหา

ทกุ วนั นีล้ กู ชายสบายยศ พรอมหมดเมยี ม่ิงกม็ ีสอง มบี าวไพรใ ชส อยทง้ั เงินทอง พีน่ องขา งพอ กบ็ ริบรู ณ ยังขาดแตแ มคุณไมแลเหน็ เปนอยูกเ็ หมอื นตายไปหายสูญ ขอนที้ ่ีทุกขย ังเพิ่มพูน ถาพรอ มมูลแมดว ยจะสำราญ ลูกมาหมายวาจะมารับ เชญิ แมวนั ทองกลับคืนไปบาน แมน จะบงั เกิดเหตุเภทพาล ประการใดก็ตามแตเ วรา แปลความ จม่ืนไวย ฯ กลา ววา ทุกวนั นต้ี นเองมีชวี ิตทสี่ ขุ สบาย มยี ศ มี เมีย มญี าตฝิ า ยพอครบหมด จะขาดกเ็ พียงแตแ ม ทยี่ งั ทำใหร ูสึก เปนทกุ ขอยู หากแมอ ยูด ว ยคงมคี วามสขุ กวา นี้ ลูกจึงรบั แมก ลับไป หากจะเกิดเหตใุ ดตอ ไปกแ็ ลวแตเวรกรรม

มาอยไู ยกับไอหินชาติ แสนอบุ าทวใจจติ ริษยา ดังทองคำทำเลี่ยมปากกะลา หนา ตาดำเหมือนมินหมอมอม เหมอื นแมลงวนั วอนเคลาทเี่ นาชั่ว มาเกลือกกล้วั ปทมุ าลยทห่ี วานหอม ดอกมะเด่ือจะเจอื ดอกพะยอม วา นกั แมจ ะตรอมระกำใจ แมเ ลีย้ งลูกมาถงึ เจด็ ขวบ เคราะหประจวบจากแมห าเห็นไม จะคดิ ถงึ ลูกบางอยางไร หาไมใจแมไมคดิ เลย ถา คดิ เห็นเอ็นดูวา ลกู เตา แมทูนเกลาไปเรอื นอยา เชอื นเฉย ใหล ูกคลายอารมณไ ดช มเชย เหมอื นเมอ่ื ครั้งแมเคยเลยี้ งลูกมา ฯ แปลความ จม่ืนไวยฯ กลา ววา มาอยกู ับขนุ ชางทอ่ี บุ าทว ใจช่ัวทำไม หนา ตากด็ ำ เหมอื น แมลงวันเนา ท่ีมาดมดอมดอกไมท ห่ี วานหอม หากลกู พดู ไปก็กลวั แมจ ะเสียใจ แม เล้ียงลกู มาถึง ๗ ขวบ ก็พรากจากกัน หากแมยงั คิดวาเปนลกู ก็จงกลับบา นไป ดว ยกนั เถดิ ใหล ูกไดสบายใจ เหมอื นตอนท่ีแมเคยเลย้ี งดลู ูกมา

คราน้นั จึงโฉมเจา วนั ทอง เศราหมองดว ยลูกเปน หนกั หนา พอ พลายงามทรามสวาดขิ องแมอ า แมโศกาเกือบเจียนจะบรรลัย ใชจะอมิ่ เอิบอาบดวยเงินทอง มิใชของตวั ทำมาแตไหน ทง้ั ผคู นชา งมา แลขา ไท ไมรักใครเ หมอื นกบั พอพลายงาม ทุกวันนใ้ี ชแมจะผาสกุ มีแตทุกขใ จเจบ็ ดงั เหน็บหนาม ตอ งจำจนทนกรรมท่ตี ิดตาม จะขนื ความคดิ ไปกใ็ ชท ี แปลความ เมื่อนน้ั วันทองรูสกึ เศรา เปน อยางมาก พลายงามของแมเ อย แม ก็เศรา เสยี ใจเจยี นตาย ถึงแมม เี งินทอง คนรบั ใชม ากมายก็ไมไดมี ความสุข และไมไ ดรสู กึ รกั ใครเหมือนลกู พลายงาม ทุกวนั นแ้ี มก็มี ความทุกขใ จมากคงเปน กรรมของแมเ องจำตอ งทนอยูไ ป

เม่ือพอ เจาเขาคกุ แมทอ งแก เขาฉดุ แมใ ชจ ะแกลงแหนงหนี ถงึ พอ เจา เลาไมร วู ารา ยดี เปนหลายปแมมาอยกู ับขุนชาง เมือ่ พอ เจา กลบั มาแตเ ชียงใหม ไมเ พ็ดทูลสง่ิ ไรแตสกั อยาง เมื่อคราวตัวแมเปน คนกลาง ทานก็วางบทคนื ใหบิดา แปลความ เม่อื ตอนขุนแผนถูกจับเขาคุก แมกท็ อ งแกขุนชางฉดุ แมมาไมได หนีขนุ แผนมา ตอนขนุ แผนเขารบชนะเชียงใหมมคี วามดีความชอบ พระ พนั วษาก็ตัดสนิ ใหไ ปอยกู ับขนุ แผน

เจา เปนถึงหัวหมนื่ มหาดเลก็ มิใชเดก็ ดอกจงฟง คำแมว า จงเรงกลบั ไปคิดกบั บดิ า ฟอ งหากราบทลู พระทรงธรรม พระองคค งจะโปรดประทานให จะปรากฏยศไกรเฉดิ ฉัน อันจะมาลักพาไมว ากัน เชนน้ันใจแมม ิเต็มใจ ฯ ฟง ความเหน็ วา แมห าไปไม คราน้นั จึงโฉมเจา พลายงาม เพราะรกั ไอขนุ ชา งกวา บิดา คดิ บายเบยี่ งเลี่ยงเล้ยี วเบยี้ วบดิ ไป แปลความ ลกู เปนถึงหวั หม่ืนมหาดเลก็ ไมใ ชเดก็ แลวจงกลบั ไปคิดไตรตรองกบั พอ ใหด ี แลว ไปกราบทลู พระพันวษา พระพันวษาคงเอน็ ดูและชวยพลายงาม เมือ่ ไดฟง แมแลว ก็คดิ บา ยเบ่ยี ง วา แมรักขุนชา งมากกวาตน

จงึ วาอนิจจาลูกมารบั แมย งั กลับทัดทานเปน หนกั หนา เหมอื นไมมรี ักใครในลูกยา อตุ สาหมารบั แมแลว ยงั มิไป เสยี แรงเปนลูกผูชายไมอ ายเพอ่ื น จะพาแมไ ปเรือนใหจงได แมน มิไปใหง ามก็ตามใจ จะบาปกรรมอยางไรก็ตามที จะตัดเอาศรี ษะของแมไ ป ทิ้งแตตวั ไวใหอยูน่ี แมอยา เจรจาใหช า ที จวนแจงแสงศรีจะรบี ไป ฯ แปลความ ตนอตุ สา หมารบั แมแ ตแ มก ็ไมไ ป แลวยงั กลาวในทำนองหามเหมอื น ไมรกั ลกู พลายงามตอบวาตนเปน ลูกผูช ายวนั นีจ้ ะตองพาแมก ลับบา นไปใหได ถึงแมวาแมจะไมยอมก็ตาม ถาแมไ มก ลบั ไปขอทำบาปกรรมแลววนั น้ี ตอให ตอ งตดั หัวของแมไ ปแลวท้ิงแตตวั ไวทีน่ ีก่ จ็ ะทำ แมอยามวั พูดอยจู งรีบไปเถอะฟาจะสวา งแลว

ครานน้ั วันทองผองโสภา เห็นลกู ยากดั ฟน มนั ไส ถอื ดาบฟาฟน ยนื แกวงไกว ตกใจกลวั วาจะฆา ฟน จึงปลอบวาพลายงามพอ ทรามรกั อยาฮกึ ฮกั วาวุนทำหุนหนั จงครวญใครใหเห็นขอ สำคญั แมนีพ้ ร่ันกลัวแตจ ะเกดิ ความ ดว ยเปนขา ลักไปไทลักมา เห็นเบือ้ งหนา จะองึ แมจ งึ หาม ถา เหน็ เจา เปน สขุ ไมลุกลาม กต็ ามเถิดมารดาจะคลาไคล วาพลางนางลกุ ออกจากหอง เศรา หมองโศกานา้ํ ตาไหล พระหมืน่ ไวยกพ็ ามารดาไป พอรุงแจง แสงใสก็ถงึ เรือน ฯ แปลความ ฝา ยนางวันทองพอเห็นลกู กดั ฟน แกวงดาบฟาฟน กก็ ลวั นางวนั ทอง ปลอบลูกวาอยาหุนหัน ท่แี มไมไ ปนัน้ เพราะกลวั ลูกจะเดอื ดรอนเปน คดคี วาม แตถา ลกู เห็นวาดวี า งามแมก็จะตามกลบั ไป แลว วนั ทองกต็ ามพลายงามกลบั บาน พลายงามพาแมไปถงึ บานเม่อื ใกลสวาง

จะกลา วถึงเจา จอมหมอ มขุนชา ง นอนครางหลับกรนอยูป น เปอ น อศั จรรยฝ นแปรแชเชือน วา ขเี้ รอื้ นขน้ึ ตวั ท่ัวทั้งนน้ั หาหมอมารกั ษายาเขา ปรอท มนั กินปอดตบั ไตออกไหลลน่ั ทงั้ ไสน อยไสใ หญแ ลไสตนั ฟน ฟางก็หกั จากปากตวั ตกใจตื่นผวาควา วันทอง รอ งวา แมคุณแมชว ยผวั ลกุ ข้ึนงกงันตวั สัน่ รวั ใหนกึ กลัวปรอทจะตอดตาย แปลความ ขุนชา งท่นี อนหลับอยู กไ็ ดฝ น รายวา “เปนขี้เรือนท่ัวทง้ั ตัว พอไป หาหมอกนิ ยาประสมปรอทจงึ ถกู ปรอทกินตบั ไตไสพุงและฟนฟางก็หัก ออกจากปาก” เมือ่ ขุนชา งตนื่ ขึ้นมาก็ผวาจะควา หานางวนั ทอง

ลมื ตาเหลียวหาเจา วันทอง ไมเ ห็นนอ งหอ งสวางตะวนั สาย ผาผอ นลอนแกน ไมต ดิ กาย เหน็ มานขาดเรยี่ รายประหลาดใจ ตะโกนเรียกในหองวนั ทองเอย หาขานรบั เชนเคยสกั คำไม ทง้ั ขา วของมากมายกห็ ายไป ปากประตเู ปด ไวไ มใ สกลอน พลางเรียกหาขาไทอยวู าวนุ ออี ุนออี ่ิมอฉี ิมอีสอน อีมอี มี าอสี าคร นง่ิ นอนไยหวามาหากู แปลความ พอขุนชา งลมื ตาขนึ้ มามองกไ็ มเ หน็ นางวนั ทองอยูในหอง จึงตะโกนเรียกหาวนั ทองก็ไมมเี สียงขานรับกลบั มาเหมือนเชน เคย พอมองไปในหองก็เหน็ ขาวของมากมายหายไป จงึ ตะโกนเรียก บาวไพรในบานใหเขามาหา

บา วผูหญงิ วิ่งไปอยงู กงนั เห็นนายนน้ั แกผ ากางขาอยู ตา งคนทรดุ นั่งบงั ประตู ตกตะลงึ แลดไู มเ ขา มา ขนุ ชางเห็นขา ไมม าใกล ขัดใจลุกขน้ึ ท้งั แกผ า แหงนเถอ เปอปงยนื จังกา ยางเทากา วมาไมร ตู วั ยายจันงันงกยกมอื ไหว นั่นพอ จะไปไหนพอ ทูนหัว ไมนงุ ผอ นนุงผาดูนา กลัว ขนุ ชางมองดตู ัวกต็ กใจ แปลความ บาวท่เี ปนผูหญิงก็ว่ิงกนั ไปหาแตเห็นขนุ ชา งแกผาอยู ก็ หลบกันไปอยูห ลงั ประตูไมกลาเขาไป ชุนชา งเหน็ ดงั นนั้ ก็ขดั ใจจึง ลกุ ขนึ้ ทั้ง ๆ ที่ยงั แกผา อยู ยนื คา งถางขาแลว กาวออกไปโดยท่ีไม รูตวั ยายจันก็ยกมือไหวแ ลว ถามขนุ ชางวาจะไปไหน เสือ้ ผา ไมใส พอขุนชางมองดตู วั เองก็ตอ งตกใจ

สองมือปดขาเหมอื นทาเปรต ใครมาเทศนเอาผากูไปไหน ใหน ึกอดสูหมูขาไท ยายจนั ไปเอาผา ใหขา ที ยายจนั ตกใจเต็มประดา เขาไปฉวยผาเอามาคล่ี หยิบยืน่ สง ไปใหท ันที เมินหนอี ดสูไมดนู าย ขุนชางตวั สนั่ ทาวบอกบาวไพร วนั ทองไปไหนอยางไรหาย เอ็งไปดใู หรซู ึง่ แยบคาย พบแลวอยาวุนวายใหเชญิ มา ฯ แปลความ ขนุ ชา งเอามอื ไปปดขาเหมอื นทาท่ีเปรตยืน แลว บอกวาใครมาเอาผาไป ไหน เลยนึกละอายใจกับเหลา คนใช แลวบอกใหย ายจันไปเอาผามาให ยายจนั ก็ตกใจแลว ไปหยิบผา มาคลี่แลว สง ไปใหกบั ขุนชาง ตนเองก็หลบไปไมก ลา มอง ขนุ ชา งก็บอกคนใชอยางสัน่ รวั ๆ วานางวันทองหายไปไหน ใหไปดูวาอยูทไ่ี หน ถาเจอตวั แลว ก็ใหเ ชิญตัวกลับมา

ขาไทไดฟ ง ขนุ ชางใช ตางเท่ยี วคน ดนไปจะเอาหนา ท้ังหองนอกหองในไมพ บพา ท่ัวเคหาแลวไปคน จนแผนดนิ เห็นประตูรัว้ บา นบานเปด กวาง ผูคนนอนสลางไมตน่ื สิ้น เสาแรกแตกตนเปน มลทนิ กินใจกลบั มาหาขนุ ชาง บอกวาไดคน ควา หาพบไม แลว เลา แจงเหตุไปส้นิ ทุกอยา ง ขาเห็นวิปริตผดิ ทาทาง ท่นี วลนางวันทองนนั้ หายไป ฯ แปลความ พวกคนใชไดฟ งท่ีขนุ ชา งใชตา งกไ็ ปคน หาเพือ่ ทจ่ี ะเอาหนา แตห า เทา ไรก็ยังหากนั ไมพบพอออกไปหนาบา นก็เห็นประตูบา นเปดอยู และ เหน็ คนท่นี อนเกลอ่ื นกลาดเพราะมนตสะกด จึงกลับมารายงานขุนชา งวา ไมพ บนางวันทอง เห็นแต “เสาแรกแตกตน คอื เสาเอกที่บานแตกเช่อื วา จะเกิดสง่ิ ไมด ขี น้ึ ” ซง่ึ ดูผิดประหลาดไป

ครานัน้ ขนุ ชา งฟง บาวบอก เหงอื่ ออกโซมลานกระบานใส คิดคดิ ใหแคนแสนเจ็บใจ ชา งทำไดตา งตา งทุกอยา งจริง สองหนสามหนกน แตห นี พล้ังทลี งไมรอดนางยอดหญิง คราวนน้ั อา ยขุนแผนมันแงนชงิ นี่คราวนหี้ นีวง่ิ ไปตามใคร ไมคดิ วา จะเปน เห็นวาแก ยังสาระแนหลบลหี้ นไี ปไหน เอาเถดิ เปนไรก็เปน ไป ไมเ อากลับมาไดม ิใชก ู ฯ แปลความ ขุนชางไดฟ ง ท่คี นใชพูดเหง่ือกอ็ อกเต็มหวั ลาน คดิ ไปแลวก็เจ็บใจ บน ดานางวนั ทองวา หายไปไหน หนตี นไปไดส องสามครัง้ แลว พอไดโ อกาสก็ หนี ตอนนั้นขุนแผนเปน คนพาไป แลว คราวนน้ี างวันทองไปกบั ใคร แตถงึ อยางไรก็จะตองตามกลบั มาใหได

จะกลา วถงึ โฉมเจา พลายงาม เกรงเนอ้ื ความนง่ั นึกตรึกตรองอยู อา ยขุนชา งสารพดั เปนศตั รู ถามันรวู าลกั เอาแมมา มนั ก็จะสอดแนมแกมเท็จ ไปกราบทูลสมเด็จพระพนั วษา ดจู ะระแวงผิดในกจิ จา มารดาก็จะตอ งซ่ึงโทษภยั คดิ แลว เรียกหมื่นวิเศษผล เอ็งเปน คนเคยชอบอัชฌาสัย จงไปบา นขนุ ชางดวยทนั ใด ไกลเ กลย่ี เสียอยา ใหม นั โกรธา แปลความ พลายงามเกรงวาขุนชา งจะนำเร่ืองทเ่ี อาตัวนางวันทองมาไป กราบทลู พระพนั วษา ทำใหน างวนั ทองตองรับโทษไปดว ย คิดได ดังนั้นจึงเรยี กหม่นื วเิ ศษผลใหไปบานขนุ ชา งแลว ไกลเ กลี่ยเรื่อง นางวนั ทองอยา ใหขุนชา งโกรธ

บอกวา เราจบั ไขมาหลายวัน เกรงแมจ ะไมท นั มาเหน็ หนา เม่อื คนื น้ซี ้ํามอี ันเปน มา เราใชค นไปหาแมวันทอง พอขณะมารดามาสง ทกุ ข รอ งปลุกเขา ไปถึงในหอง จึงรบี มาเรว็ ไวดังใจปอง รักษาจนแสงทองสวางฟา ไมตายคลายคนื ฟน ข้นึ ได กูขอแมไ วพอเห็นหนา แตพ อใหเคลอ่ื นคลายหลายเวลา จึงจะสง มารดาน้ันคืนไป ฯ แปลความ ใหหมน่ื วิเศษผลบอกกับขนุ ชางวา ตนไมส บายมาหลายวันจึง อยากพบหนา แม เลยใชค นไปตามแมถ ึงสว ม แมจึงรบี มาหาตน แต ตอนน้ีตนไมเ ปน อะไรแลว แตขอใหแ มอ ยูกับตนสักระยะหนง่ึ แลวจะ สงแมก ลับ

หมื่นวิเศษรับคำแลว อำลา รบี มาบา นขุนชา งหาชาไม ครน้ั ถงึ แอบดอู ยูแตไ กล เหน็ ผูคนขวกั ไขวท ้ังเรือนชาน ขุนชางนง่ั เยีย่ มหนาตา งเรอื น ดหู นาเฝอนทโี กรธอยงู นุ งาน จะดอ้ื เดนิ เขา ไปไมเปนการ คดิ แลวลงคลานเขาประตู ฯ นั่งคาหนา ตางเยีย่ มหนาอยู คราน้ันเจา จอมหมอมขนุ ชาง นม่ี าลอหลอกกูอยางไร เห็นคนคลานเขา มาเหลือบตาดู เดก็ หวาจบั ถองใหจงได อะไรพอสวางวางเขา มา ทุดอา ยไพรข้ีครอกหลอกผดู ี ฯ ลุกข้ึนถกเขมรรองเกนไป ยกมอื ขึน้ ไหวไมว ิง่ หนี คนดีดอกขาไหวใ ชคนพาล คราน้นั วเิ ศษผลคนวองไว รอ งตอบไปพลันในทันที แปลความ หมืน่ วิเศษผลรบั คำจากจมื่นไวยแลว มาทบ่ี า นขนุ ชา ง พอเขา ไปถงึ เรอื นขนุ ชาง ดูทา ทางขนุ ชางกำลังโกรธเคอื งจึงคลานเขา ไปหา ขุนชา งเห็นเขา ก็โกรธเพราะนึกวามาหลอกตน หม่ืนวเิ ศษผลรบี ยกมือ ขน้ึ ไหวแ ลวตอบวา ตนเปน คนดีไมใชค นราย

ขา พเจาเปน บาวพระหม่นื ไวย เปนขุนหมนื่ รับใชอ ยใู นบา น ทานใชใ หก ระผมมากราบกราน ขอประทานคืนน้พี ระหมนื่ ไวย เจบ็ จกุ ปจจบุ นั มีอนั เปน แกไขก็เห็นหาหายไม รอ งโอดโดดด้นิ เพยี งสิ้นใจ จึงใชใ หตวั ขา มาแจงการ พอพบทา นมารดาจงึ หายทุกข ขาพเจารอ งปลกุ ไปในบาน จะกลับขึ้นเคหาเหน็ ชานาน ทา นจงึ รบี ไปในกลางคนื พยาบาลคณุ พระนายพอคลายไข คณุ อยา สงสยั วาไปอืน่ ใหคำมน่ั สงั่ มาวายั่งยนื พอหายเจบ็ แลวจะคืนไมนอนใจ ฯ แปลความ เปนบาวของจมื่นไวยเปน ขนุ หมน่ื รบั ใชอยูในบาน พลายงามไมส บาย จงึ ใชใหต นมาแจง ขอใหน างวนั ทองอยูดว ยหนงึ่ คืน พลายงามไมสบายเลยจงึ อยากพบหนา แม เลยใหคนใชไ ปตามแมมาถงึ สวม แมจงึ มาหาพลายงามจึง หม่ืนวิเศษผลมาแจง ถา หายแลวจะพานางวันทองกลับไป