ลูกอิสาน

SON OF THE NONTHEAST (1982) ลกู อสี าน

อัตลักษณข์ อง คนอีสาน คนอีสานเป็นคนท่ีมีความเป็นอยู่แบบเรียนง่ายไม่ชอบความ วุ่นวายและตั้งใจทามาหากินต่อสู้กับความยากลาบากถึงจะเป็นพ้ืนท่ี แห้งแล้งของภูมิประเทศ ท่ีนานทีปีหนฝนจะตก คนอีสานเป็นคน อดทน ต่อสู้ไม่ยอมจานน แม้จะแลดูเหมือนสิ้นไร้หนทาง แต่ก็ยังมี ความมานะบากบ่ันหาอาหาร กินตามมีตามเกิดจนได้ อย่างเช่นท่ี ผู้เขยี นได้ถา่ ยทอดผ่านตวั ละครในเรือ่ งถงึ จะแหง้ แล้งเพยี งใดทุกคนก็ ไม่ยอมแพ้ต่อโชคชะตาต่างพากันสู้เพื่อความอยู่รอดของครอบครัว คนอีสานเป็นคนรักบ้านเกิดมากถ้าไม่จาเป็นจริงๆเขาจะไม่ไปไกลจาก บ้านของเขา ผู้เขียนได้พูดถึงอัตลักษณ์ของคนอีสานไว้มากมายโดย สือ่ ผา่ นตัวละครในเร่ือง ไม่วาจะเปน็ การใช้ชีวิตของคนอีสาน การพูด ที่บ่งบอกถึงเผ่าพันธ์ุว่าเป็นคนอีสาน และวิถีชีวิตท่ีคนอีสานที่ตัว ละครถ่ายทอดออกมาทาให้ผู้อ่านได้รับรู้ถึงการเป็นคนอีสานอย่าง แทจ้ ริง ภาพยนตร์เรื่องลูกอีสานเป็นเรื่องราวของวิถีชีวิตชาวนาอีสานใน หมู่บ้านโคกอีแหลว ซ่ึงอยู่ในพื้นท่ีตอนเหนือของจังหวัดอุบลราชธานี ในช่วงทศวรรษ 2480 โดยบอกเล่าถึงการฟันฝ่าอุปสรรคจากภัย ธรรมชาติ ขนบธรรมเนียม ประเพณี ศิลปวัฒนธรรม และความเช่ือ ของผู้คนในสังคม ผ่านมุมมองของตัวละครหลัก 2 คน คือบักคูน เดก็ ชายทถี่ อดมาจากชวี ติ จรงิ ของผู้ประพนั ธ์[และพ่อสดุ พ่อของบักคูน SON OF THE NONTHEAST (1982)

ลูกอสี าน ลูกอีสานเป็นการถ่ายทอดเรื่องราวจากประสบการณ์ด้วยภาษาที่ ตรงไปตรงมา เป็นการเล่าเร่ืองผ่านเด็กชายที่ช่ือว่า คูณ และชีวิตครอบ ของเด็กชายคูณ จากเร่ืองแสดงให้เห็นถึงวิถีชีวิต ความเป็นอยู่ของชาว อีสานวา่ ตอ้ งเผชิญกับความยากลาบาก การเรียนรูท้ ีจ่ ะอดทนเพ่ือเอาชนะ กับความยากแค้นตามธรรมชาติ ดว้ ยความมานะบากบ่นั ความเอ้ืออารีที่มี ให้กันในหมู่คณะ ความเคารพในระบบอาวุโส ส่ิงเหล่าน้ีปรากฏอยู่ในเร่ือง ลกู อีสาน ลูกอีสานเล่าถึงขนบธรรมเนียม ประเพณี ตลอดจนความเช่ือ ของชาวอีสาน โดยผ่านเด็กชายคูน รวมไปถึงการบรรยายถึงสภาพความ เป็นไปตามธรรมชาติของผู้คนและสภาพแวดล้อม เร่ืองราวทั้งหมด น้ัน เนน้ วิถีชีวติ ความเป็นอยู่ แสดงวิธกี ารของการดารงชีวิตตามธรรมชาติใน ถน่ิ อีสานเป็นส่ิงสาคญั นอกจากนน้ั ยงั แทรกความสนกุ สนามเพลิดเพลิน จากการทาบุญตามประเพณีไวห้ ลายตอน ไดแ้ ก่การจา้ งหมอลาหนู ซงึ่ เป็น หมอลาประจาหม่บู า้ น ลาคู่กบั หมอลา ฝ่ายหญิงท่ีว่าจ้างมาจากหมู่บ้านอ่ืน ทั้ ง ก ล อ น ล า แ ล ะ ก า ร แ ส ด ง อ อ ก ข อ ง ห ม อ ล า ทั้ ง ส อ ง ไ ด้ ส ร้ า ง ค ว า ม สนุกสนานครึกคร้นื แกผ่ ชู้ ม และการเกีย้ วพาราสีของคนหนุ่มสาวของคน อีสานในสมยั น้ัน ซงึ่ ทาให้ผชู้ มอมย้ิมไปตามๆกนั SON OF THE NONTHEAST (1982)

วัฒนธรรม ดา้ นการแตง่ กาย การแต่งกายเป็นปจั จัยพน้ื ฐานทจ่ี าเปน็ อยา่ งยง่ิ ของมนษุ ย์ และเป็นสว่ นหนง่ึ ของวฒั นธรรมท่ีมกี ารเปล่ียนแปลงอยตู่ ลอดเวลาตาม สภาพทางสังคม เศรษฐกิจและวฒั นธรรมของกล่มุ ชาติพันธุ์นนั้ ๆ ดงั นนั้ วฒั นธรรมการแตง่ กายจึงเป็นเอกลักษณ์ที่บ่งบอกชาติพันธ์ุของ มนษุ ย์ แสดงให้เหน็ ถึงความแตกต่างและหลากหลายของแต่ละกลุ่ม วัฒนธรรมด้านการแต่งกายจากภาพยนตร์เร่ืองลูกอีสานมีปัจจัยหลายอย่างที่ทาให้เกิดการนุ่งห่มเส้ือผ้าเครื่องแต่งกาย เช่น สภาพภูมิอากาศ วิถีการดารงชีวิต สภาพสังคม ค่านิยมและทุนทรัพย์ เป็นต้น จากภาพยนตร์เรื่องลูกอีสานพบว่ามีความหลากหลาย ของชนชาตพิ ันธุ์ ซงึ่ ประกอบไปด้วยชาตพิ นั ธุ์ไทอีสาน ไทลาว ไทญวน ไทจีน (เจ๊ก) มีวัฒนธรรมด้านการแต่งกายท่ีเป็นเอกลักษณ์เฉพาะ ของแต่ละชนชาตพิ นั ธ์ุ SON OF THE NONTHEAST (1982)

ไทญวน สตรีชาวไทญวนจะนุ่งซ่ินลายขวาง นุ่งกางเกงขาก๊วย เสื้อคอกลม แขน ไทลาว-อิสาน กระบอก ผ่าหน้าตดิ กระดมุ สวมหมวกกุบงอบ ไทจีน (เจ๊ก) ชายชาวไทญวนจะ นิยมใส่เสื้อหม้อฮ่อมคอจีนแขนยาว นุ่งกางเกงขาก๊วย เรยี กติดปากวา่ \"เตีย่ ว\" \"เต่ยี วสะดอ\" ทาจากผ้าฝ้ายสกี รมท่า หรอื สนี ้าเงิน สตรีชาวไทอีสานจะใส่เสื้อแขนกระบอก ผ่าหน้า ติดกระดุมเงิน ห่มผ้า เบ่ยี งหรือสไบ นุ่งซ่ินไหมมดั หม่ี ชายชาวไทอีสานจะสวมเสื้อแขนยาว ผ่าหน้า ติดกระดุม จะใช้ผ้าขิดพาด บา่ นุ่งกางเกงขายาว มีผ้าขาวม้าคาดเอว หรือนุ่งผ้าโสร่งตามะกอก หรือผ้าไหม หางกะรอก หรือนุ่งโจงกระเบน การแต่งกายของชาวไทเช้ือสายจีน : ลักษณะการแต่งกายจะนุ่งกางเกง ขากว๊ ย เส้อื กยุ เฮง หรือเสอ้ื คอกลม SON OF THE NONTHEAST (1982)

วฒั นธรรม ดา้ นภาษา ภ า ษ า ไ ท ย ถ่ิ น อี ส า น เ ป็ น ภ า ษ า ไ ท ย ถิ่ น ที่ ใ ช้ พู ด ใ น ภ า ค ตะวันออกเฉียงเหนือ ใกล้เคียงกับภาษาลาว ในอดีตเคยเขียนด้วย อักษรธรรมล้านช้างหรืออักษรไทยน้อย ปัจจุบันเขียนด้วยอักษรไทย มีพยัญชนะ 20 เสียง สระเด่ียว 18 เสียง สระประสม 2-3 เสียง บาง ทอ้ งถิน่ ไมม่ เี สยี งสระเอือ ภาษา ถ่ินอีสาน หมายถึง ภาษาถิ่นท่ีมีคนส่วนมากใช้พูดจากันใน ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาษาถ่ินอีสาน นอกจากจะใช้พูดจากันในภาค ตะวันออกเฉียงเหนือแล้ว ยังมีการพูดจากันในประเทศสาธารณรัฐ ประชาธิปไตยประชาชนลาวอีกดว้ ย จากเร่ืองผู้แต่งได้ สอดแทรกคาอีสานลงในเน้ือหาและคาพูดท่ี ตัวละครใช้พดู กนั ในเรอ่ื ง เชน่ คาว่าเปน็ หยงั เวา้ กัน พวกเฮา นุง่ โสร่ง แคร่ บ่วงซดน้าแกง แมน่ แลว้ ข้อย เออื้ ยคากอง ซึ่งคาเหล่านีถ้ า้ ไม่ใช่คนอีสานด้วยกันจะฟังไม่รู้เรื่องและพูดไม่เป็น คนอีสานไม่ว่าจะไปอยู่ไหนก็ยังคงอนุรักษ์ภาษาบ้านเกิดตนเองไว้ ซ่ึงถือ ว่าภาาษาพูดเปน็ ส่ิงสาคญั ในการบ่งบอกวา่ เป็นคนอีสานอยา่ งแท้จริง SON OF THE NONTHEAST (1982)

วัฒนธรรมด้านภาษา ในปัจจบุ ันยงั มกี ารใชภ้ าษาอสี านอย่ใู นแถบภาคตะวนั ออกเฉยี งเหนือหรือภาคอีสานของไทย จากใน ภาพยนตร์เรื่องลูกอีสานมีการใช้ภาษาอีสาน ในการแสดงทั้งเรื่องซึ่ง มีความแตกต่างของการนาภาษาอีสานไปใช้ตามบริบท ต่างๆเช่น คาสอนก่อนผญา กลอนรา เพลงกล่อมเด็ก เพลงกล่อมเด็ก และการพูดจาสื่อสารเป็นต้น ล้วนคงไว้ซึ่ง วัฒนธรรมในการใช้ภาษาของคนภูมภิ าคอีสาน คาสอนกลอนคาผญา (คู่บา่ ว-สาว) เพลงกล่อมเดก็ การขับร้องกลอนลา การสนทนาส่ือสาร SON OF THE NONTHEAST (1982)

วัฒนธรรม ดา้ นอาหาร พ้ืนท่ีของภาคตะวันออกเฉียงเหนือส่วนใหญ่เป็นพ้ืนท่ี ราบสูง มีแมน่ ้าสาคัญหลายสาย และมีอาณาเขตติดต่อกบั ลาว กัมพูชา รวมถึงมีการอพยพถิ่นฐานของชาวเวียดนามในอดีต อาหารของภูมิภาคน้ีจึงมีความผสมผสานด้านวัฒนธรรม คอ่ นขา้ งหลากหลาย กอปรกับภูมิอากาศที่ร้อนจัดและมีหลาย เดอื นทแี่ ห้งแลง้ ชาวอสี านจึงเรียนรู้ที่จะกินอาหารท่ีได้จากพืช พรรณท้องถ่ินที่ออกดอกออกใบตามฤดูกาล อย่างเห็ดชนิด ต่างๆ หน่อไม้ ผักพ้ืนบ้าน ร่วมกับโปรตีนรสเลิศอันได้แก่ปลา น้าจืดหลากสายพันธุ์ที่บางช่วงชุกชุมจนกินไม่ไหว ปูนา ไข่มด แดง ไปจนถึงแมลงและแมง ทาเป็นเมนงู า่ ยๆ สิ่งท่ีเป็นเอกลักษณ์วัฒนธรรมการกินของชาวอีสานท่ี เห็นได้ชัดคือไม่นิยมใส่กะทิ หรือใช้วิธีการทอด หรือการใช้ เคร่ืองปรุงเคร่ืองเทศที่สลับซับซ้อน หากแต่นิยมการวิธีปรุง อาหารพื้นบ้านอีสานมีหลายวิธี คือ ลาบ ก้อย จ้า จุ๊ หมก อู่ เอ๊าะ อ่อม แกง ต้ม ซุป เผา ก่ี ปิง ย่าง รม ดอง คั่ว ลวก นึ่ง ตา แจ่ว ป่น เม่ียง โดยวิถีเดิมจะใช้เกลือและน้าปลาแดก แทนการใช้น้าปลา โดยมีปลาแดกเป็นตัวยืนพื้นคอยเสริม รสชาตคิ วามอร่อยอยใู่ นทุกเมนอู าหาร SON OF THE NONTHEAST (1982)

วัฒนธรรม ดา้ นอาหาร สม้ ปลาน้อย จห่ี นังเคม็ ปลาแดดเดยี ว สม้ ผัก ป่นปลาใสห่ มากแข้ง ปิ้งปลา SON OF THE NONTHEAST (1982)

วฒั นธรรม ดา้ นความเชือ่ ฮีตสิบสอง หมายถึงประเพณี 12 เดือนท่ีเก่ียวเนื่องกับหลักทางพุทธศาสนา ความเช่ือและการดารงชีวิตทางเกษตรกรรมซึ่งชาวอีสาน ยึดถือปฏิบัติกันมาแต่โบราณ มีแนวปฏิบัติแตกต่างกันไปในแต่ละเดือนเพ่ือให้เกิดสิริมงคลในการดาเนินชีวิต เรียกอย่างท้องถ่ินว่างานบุ ญ ชาว อสี านใหค้ วามสาคัญกับประเพณีฮตี สบิ สองเปน็ อย่างมากและยึดถอื ปฏิบัติมาอย่างสม่าเสมอนบั เปน็ เอกลักษณข์ องชาวอสี านอย่างแทจ้ ริง คาวา่ “ฮตี สบิ สอง” มาจากคาว่า “ฮตี ” อนั หมายถงึ จารีต การปฏิบัติที่สืบต่อกันมาจนกลายเป็นประเพณี “สิบสอง” คือประเพณีที่ปฏิบัติ ตามเดือนทางจนั ทรคตทิ ง้ั สบิ สองเดือน คองสบิ ส่ี เปน็ บทบญั ญัติทางสังคมของชาวอีสานให้เป็นหลักปฏิบัติต่อกันสาหรับคนในสถานภาพต่าง ๆ มาแต่โบราณโดยใช้เป็นคาบอกเล่า ขาน สืบต่อกันคร้ังยังไม่มีการบันทึกเป็นลายลักษณ์อักษร คาว่า “คองสิบสี่” มักเป็นคากล่าวควบคู่กับคาว่า ฮีตสิบสอง สันนิษฐานไว้ 2 ความหมายว่ามาจากคาว่า คลอง หรือครรลองเป็นคานามหมายถึง ทางหรือแนวทางเช่น คลองธรรมหรือมาจากครองซ่ึงเป็นคากิริยามีความ หมายถึงการรักษาไว้ เช่น คาว่า ครองเมือง ครองรักครองชีพโดยที่ชาวอีสานไม่นิยมออก เสียงคากล้า ดังนั้น คองสิบส่ีน่าจะมีความหมายถึ ง แนวทางทป่ี ระชาชนทาไป ชาวบา้ นหรือสงฆพ์ ึงปฏบิ ัติ 14 ข้อเพอื่ ดารงรักษาไวซ้ ึ่งประเพณแี ละทานองคลองธรรมอนั ดีงามของท้องถิ่นบา้ นเมือง การผดิ ผี การผิดผี คือ (การชิงสุกก่อนห่าม) การที่ชายและหญิงได้เสียกันก่อนแต่งงาน หรืออาจจะได้เสียกันก่อนโดยที่พ่อแม่ ญาติผู้ใหญ่ไม่ได้รับรู้ ไม่ได้อนุญาติ หรืออาจจะมี การล่วงละเมดิ ทางเพศกนั ถูกเน้ือตอ้ งตัวกัน การสมมา / การแตง่ แก้ สมมา [สม - มา่ ] แปลว่า ขอขมา, ขอขมาลาโทษ ตัวอย่างเช่น มื้อนี้ไปสมมาผู้เฒ่า ผูแ้ ก่ แปลวา่ วนั น้ีจะไปไหว้ขอขมาลาโทษผหู้ ลักผใู้ หญ่ SON OF THE NONTHEAST (1982)

ฟา้ ผ่าแล้ง ฟา้ ผา่ แล้ง (ฟ้าผ่ากลางวัน) คือมีความเชื่อว่ามีคนในหมู่บ้านหรือในชุมชนพื้นที่นั้นได้ ประพฤตปิ ฏิบัตผิ ิดต่อฮตี ตอ่ ครองประเพณขี องคนอสิ านทีไ่ ด้ยดึ ถือ คือ “ฮตี สิบสอง คอ งสบิ สี่” จงึ เป็นลางบอกเหตุวา่ ปนี ี้จะแล้งมากกว่าผิดปกติในช่วง และเชื่อว่าเป็นการลงโทษ จากส่ิงที่เหนอื ธรรมชาตทิ ีค่ นในหม่บู า้ นนบั ถือ คอื แถน หรอื ผญาแถน พธิ แี หน่ างแมว พิธีแห่นางแมว เป็นพิธีท่ีทากันเฉพาะเม่ือยามเกิดความผิดปกติเช่น ฝนไม่ตกต้อง ตามฤดูกาล หรือเกิดความแห้งแล้งผิดปกติข้ึนกับชีวิตชาวนารวมไปถึงการดารงชีวิต คือ ฝนแลง้ จงึ กอ่ ใหเ้ กิดการฝนฝนจากแถน การขอขมาเจ้าป่าเจา้ เขา การยิงปนื เบกิ ทาง การยงิ ปืนเบิกทาง การขอขมาเจ้าป่าเจ้าเขา เซ่นไหว้ขอขมาบอก กล่าวเจ้าที่เจ้าทางก่อนหาปลาตามหลักปฏิบัติความ เช่ือตามฮีตครองของชาวอสิ าน การยิงปืนเบิกทาง คือ การบอกกล่าวเจ้าท่ีเจ้า ทางของการไป-มา ในพน้ื ท่ีต่างถิ่น ไหว้พระแม่โพสพ เพ่ือขอให้ข้าวที่ตั้งท้องต้นข้าว มีผลผลิตที่ดี แลพมีผลผลิต สมบรู ณ์พนู ผลตามความเช่ือกอ่ นลงมอื ในการทานา SON OF THE NONTHEAST (1982)

วฒั นธรรม ดา้ นวถิ ีชีวติ เนื้อเรื่องจะเริ่มจากครอบครัวหน่ึงเป็นเส้นเร่ืองของการ เดินเร่ืองในหนังเรื่องนี้ในหมู่บ้านทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือ เนื้อเรื่องจะดาเนินไปด้วยวิถีชีวิตในแต่ละวันของครอบครัวเหล่านี้ ท่ีจะสะท้อนการใช่ชีวิตของคนอีสานยุคก่อนที่จะมีเทคโนโลยีเข้ามา เหมือนยคุ ปัจจบุ ันได้เป็นอย่างดี ไม่เพยี งแต่จะสะทอ้ นเรือ่ งของการ ดาเนินชีวิต ในเน้ือเร่ืองยังมีประเพณีท่ีเก่าแก่อาทิ เช่น การ แตง่ งาน การขอขมาเจา้ ป่าเจ้าเขาก่อนท่ีจะออกไปหาปลา ภูมิปัญญา ในการล่าสัตว์อีกด้วย นับว่าเป็นหนังท่ีทรงคุณค่าอีกเรื่องหน่ึงท่ี ทาใหไ้ ดเ้ ห็นวฒั นธรรมแบบเกา่ ๆ ท่จี ะหาดูไม่ได้แลว้ ในยคุ ปจั จบุ ัน “ลกู อสี าน” เปน็ หนงั ที่ทาให้คนที่อยู่ไกลบา้ นไดค้ ดิ ถงึ บ้าน สร้างจติ สานึกการรกั บา้ นเกิดไม่ท้ิงสิ่งท่ีอยู่ข้างหลังอย่างแน่นอน เพราะ แต่ละเน้อื เรอื่ งถา่ ยทอดถึงความผู้พันธ์ ความมีน้าใจของคนในชุมชน การให้ความช่วยเหลือเม่ือยามยากลาบาก การต่อสู่กับอุปสรรคใน ชีวิต แม้ว่าอุปสรรคน้ันจะไม่สามารถกาหนดได้ แต่เม่ือมีอุปสรรคหากมีกาลังใจและความหวังก็จะผ่านไปได้ทุกปัญหาเหมือนกับในหนัง เร่ืองน้ี ท่ีตอ่ สู้กับสภาพฝนฟา้ ต่อสูก้ ับความแหง้ แลง้ จนสามรถดารงชีวติ ใหผ้ า่ นไปได้อย่างมคี วามสุขในหนังมีคพูดหน่ึงตอนท้ายที่พ่อได้ สอนลูกว่า “เกิดเปน็ คนอสี าน ถงึ ตายกเ็ ปน็ คนอีสาน” ประหน่งึ ว่าเราคนไทยมวี ่าจะตายทไ่ี หนก็ยงั เปน็ คนไทยอยทู่ ุกเม่อื ไป SON OF THE NONTHEAST (1982)

วัฒนธรรม ด้านที่อยู่อาศัย การสร้างบ้านของชุมชนในภูมิภาคตะวันออกเฉียงเหนือต้ังแต่ สมัยโบราณมักเลือกทาเล ที่ต้ังอยู่ตามท่ีราบลุ่มท่ีมีแม่สาคัญ ๆ ไหล ผ่าน เช่น แม่น้าโขง แม่น้ามูล แม่น้าชี แม่น้าสงคราม ฯลฯ รวมท้ัง อาศัยอยู่ตามริมหนองบึง ถ้าตอนใดน้าท่วมถึงก็จะขยับไปต้ังอยู่บนโคก หรือเนินสูง ดังนั้นช่ือหมู่บ้านในภาคอีสานจึงมักข้นต้นด้วยคาว่า \"โคก โนน หนอง\" เปน็ ส่วนใหญ่ ลักษณะหมู่บ้านทางภาคตะวันออกเฉียงเหนือหรือภาคอีสานนั้น มักจะอยู่รวมกัน เป็นกระจุก ส่วนท่ีตั้งบ้านเรือนตามทางยาวของลาน้า นนั้ มีนอ้ ย ผิดกบั ทางภาคกลางทมี่ ักตง้ั บา้ นเรือนตามทางยาว ทั้งนเ้ี พราะ มีแมน่ า้ ลาคลองมากกวา่ หนุ่มสาวชาวอีสานเม่ือแต่งงานกันแล้ว ตามปกติฝ่ายชายจะต้อง ไปอยู่บ้านพ่อตาแม่ยาย ต่อเมื่อมีลูกจึงขยับขยายไปอยู่ที่ใหม่เรียกว่า \"ออกเฮือน\" แลว้ หักล้างถางพงหาที่ทานา ดังนั้น ที่นาของคนชั้นลูกช้ัน หลานจึงมักไกลออกจากหมู่บ้านไปทุกที และเม่ือบริเวณเหมาะสมจะทา นาหมดไป เพราะพนื้ ทีร่ าบที่มีแหล่งน้าจากัด คนอีสานช้ันลูกหลานก็มัก ชวนกันไปต้ังบา้ นใหม่อีก หรือถ้าที่ราบในการทานาบริเวณใดกว้างไกลไป มาลาบาก ก็จะชักชวนกันไปตั้งบ้านใหม่ใกล้เคียงกับนาของตน ทาให้เกิด การขยายตัวกลายเป็นหม่บู า้ นขึน้ SON OF THE NONTHEAST (1982)

วฒั นธรรม ดา้ นดนตรี วัฒนธรรมดนตรีพื้นบ้าน ได้สะท้อนถึงขนบธรรมเนียม จารีตประเพณี วัฒนธรรม สภาพความเป็นอยู่ ความอุดมสมบูรณ์ ความแหง้ แลง้ โดยภาพสะท้อนเหลา่ นีจ้ ะดไู ดจ้ าก สาเนียงเพลง บทเพลง ลกั ษณะของเครือ่ งดนตรไี ดอ้ ยา่ งชัดเจน ซ่งึ ดนตรีของแตล่ ะ ภาคจะมีลักษณะโดยเฉพาะของตนเอง จะมีสาเนียงเพลง ภาษา เอกลักษณ์ และลักษณะเคร่ืองดนตรีแตกต่างกันออกไปตามลักษณะ ภมู ปิ ระเทศ ภูมิอากาศ “แคน” เป็นเครอื่ งดนตรที ่ไี ด้รับการยกย่องใหเ้ ป็นสญั ลักษณข์ องภาคอสี าน เปน็ ผู้นาเคร่อื งดนตรีชนิดต่าง ๆ ที่ใช้ประกอบการ บรรเลงเพลงหรือหมอลา ใช้ในพิธีกรรม ศาสนพิธี เทศกาลงานบุญประเพณีของชาวอีสาน ซึ่งเชื่อว่าเสียงแคนมีผลทาให้สิ่งลึกลับ หรอื ผทู้ มี่ อี านาจเหนอื ธรรมชาติ พึงพอใจและบันดาลให้มนุษยม์ ีความสขุ ความเจริญ บังเกิดความอุดมสมบูรณ์และปลอดภัย ดังน้ัน พิธีกรรมหลายอย่างที่เก่ยี วข้องกบั ชวี ิตของชาวอสี าน จึงใชเ้ สยี งแคนประกอบ “แคน” ถือเปน็ วิถชี ีวิต เปน็ รากเหงาของความคดิ ชาวอีสานเป็นผูร้ กั ความสงบ รักความร่ืนเริงสนุกสนาน เป็นผู้ที่มองโลกในแง่ดีและเป็นมิตร เสียงพิณจึงเต็มไปด้วยกล่ินไอ ของความสนกุ สนาน ร่าเร่ิง และเป็นมิตรตอ่ ผู้ทไี่ ด้ยนิ ได้ฟังแต่ในยามท่ีออดอ้อน ชาวอีสานก็บรรเลงผ่านเสียงพิณได้อย่างน่ารักใคร่ นา่ เอ็นดูหรอื แม้แตย่ ามโศกเศรา้ เสยี งพิณท่ีออกมาสามารถทาไดอ้ ย่างสดุ ซึง้ แตไ่ มเ่ ศร้าโศกและไม่สิ้นความหวัง เสยี งสะอนื้ ที่บรรเลง จากพณิ สามารถสะกดให้ทกุ คนหลงไหลได้ไมย่ าก ลายเพลงพิณ ถูกสรรสร้างจากสิ่งที่ผู้สร้างเห็น ได้ยิน รู้สึก จากส่ิงต่างๆที่แวดล้อมอยู่ ลายพิณจึงบ่งบอกความเป็นไป ทั้งหลาย ท่ีเก่ียวข้องกับชาวอีสาน วิถีชีวิต ความรู้สึก และทัศนคติท่ีชาวอีสานมีอย่างแท้จริงหากคุณเป็นคนหนึ่งท่ีเข้าใจวิถีแห่งช าว อสี านเช่นน้ี การเล่นพณิ ให้ไดด้ ีย่อมไม่เกนิ ความสามารถอยา่ งแนน่ อนเพราะเสยี งพิณ และลายพิณ คือวิถีชวิ ติ แห่งชาวอีสาน ซอเอ้อหู เป็นเคร่ืองดนตรีประเภทสี มีประวัติต้ังแต่สมัยราชวงศ์ถัง อายุมากกว่า 1,000 ปี ในสมัยนั้น เรียกว่า ซีฉิน เวลา ต่อมาเผ่าหู ได้นามาพัฒนาและเป็นที่นิยมเล่นเครื่องดนตรีน้ีถูกเรียกว่า หูฉินด้วยลักษณะซอท่ีมีสองสาย จึงถูกเรียกว่า เอ้อหู ใน ปัจจุบัน เพราะคาว่าเอ้อ แปลว่า สอง ในภาษาจีนนั่นเอง ลักษณะของเสียงท่ีเป็นเอกลักษณ์เสียงยามบรรเลงเพลงเศร้า ก็ เปรยี บเสมอื นเสยี งคนร้องไห้สะอึกสะอื้น บรรเลงเพลงครึกครน้ื ก็มพี ลงั สร้างความตนื่ ตาตนื่ ใจไดท้ ันที SON OF THE NONTHEAST (1982)

วฒั นธรรมดนตรีพ้ืนบา้ น นอกจากที่จะบรรเลงเพื่อความสนุกสนานแล้ว ในบางคร้ังเครื่องดนตรียังเป็นที่ระบายออกถึง อารมณ์ความรู้สึกในช่วงเวลาน้ันของผู้บรรเลง สะท้อนถึงความอึดอัด ความทุกข์ใจ ความเหนื่อยล้า ความลาบาก ความเร้าใจ ปลกุ ใจ และรวมไปถึงความสนุกสนาน ผ่านลายดนตรบี รรเลง เช่น ลายลอ่ งโขง ลาเต้ย แม่ฮ้างกล่อมลูก กาเตน้ กอ้ น เป็นตน้ SON OF THE NONTHEAST (1982)

วฒั นธรรม ด้านศิลปะการแสดง หมอลา เปน็ รูปแบบวัฒนธรรมทางภาคอสี านของประเทศไทย สามารถแบง่ ออกได้หลายอยา่ ง ตามลักษณะทานองของการ ลา เชน่ ลาพืน้ ลาเตย้ ลากลอน ลาเรอื่ ง ลาเร่อื งตอ่ ลาเพลนิ ลาซง่ิ เป็นต้น คาว่า “หมอลา” มาจากคา 2 คามารวมกัน ได้แก่ “หมอ” หมายถึง ผู้มีความชานาญ และ “ลา” หมายถึง การบรรยาย เรอ่ื งราวต่างๆ ดว้ ยทานองอันไพเราะ ดงั นั้นหมอลา จงึ หมายถึง ผู้ที่มีความชานาญในการบรรยายเร่ืองราวต่างๆ ด้วยทานองเพลง กลอนลานน่ั เอง ความเจรญิ กา้ วหน้าของหมอลากค็ งเหมอื นกับความเจริญก้าวหน้าของสง่ิ อนื่ ๆ เริ่มแรก คงเกิดจากผเู้ ฒา่ ผู้แกเ่ ล่านิทานหรือ วรรณคดีทีเ่ ก่ียวกบั จารีตประเพณแี ละศลี ธรรม โดยเรยี กลูกหลานมาฟังกันมาก ซึ่งจะน่ังเล่าก็คงไม่เหมาะ จึงต้องยืนข้ึนเล่า คร้ันผู้ เล่าเพยี งแตเ่ ล่า ไม่ออกทา่ ออกทางก็คงจะไมส่ นกุ ผูเ้ ล่าจึงจาเป็นต้องยกไม้ยกมือแสดงท่าทางเป็นพระเอก นางเอก ตัวโกง ตัวตลก นักรบ เสนา เป็นต้น และเพิ่มความน่าตื่นเต้นด้วยสาเนียงสั้นยาว ใช้เสียงสูงต่าประกอบ และหาเคร่ืองดนตรีประกอบเช่น ซอ ปี่ แคน เพื่อให้เกิดความสนุกครึกครื้น ผู้แสดงมีเพียงแต่ผู้ชายอย่างเดียวดูไม่มีรสชาติเผ็ดมัน จึงจาเป็นต้องหาผู้หญิงมาแสดง ประกอบ จึงถือเป็นการลาแบบสมบูรณ์ เมื่อผู้หญิงมาเกี่ยวข้องเร่ืองต่างๆ ก็ตามมา เช่น เร่ืองเกี้ยวพาราสี เร่ืองชิงดีชิงเด่น ยาด (แย่ง)สามี ภรรยา เร่อื งตลกโปกฮาตามแตท่ อ้ งเรอื่ งทเ่ี ลา่ นน้ั เมือ่ ยุคสมัยเปล่ียนแปลงไป วัฒนาการของหมอลา กเ็ ปลยี่ นแปลงไป ตามยุคตามสมยั นน้ั ๆ อาทิ หมอลากลอน ลักษณะเป็นการลาท่ีมีหมอลาชายหญิงสองคนลาสลับกัน มีเครื่องดนตรีประกอบเพียง ชนดิ เดียวคือ แคน การลามที ้ังลาเรื่องนทิ านโบราณคดีอสี าน เรยี กว่า ลาเรื่องต่อกลอนลาทวย(ทายโจทย์ปัญหา) ซึ่งผู้ลาจะต้องมี ปฏภิ าณไหวพรบิ ท่ีดีสามารถตอบโต้ ยกเหตุผลมาหักลา้ งฝา่ ยตรงข้ามได้ ตอ่ มามีการเพิ่มผ้ลู าข้ึนอีกหนึ่งคน อาจเป็นชายหรือหญิงก็ ได้ การลาจะเปล่ียนเป็นเรื่องชิงรักหักสวาท ยาดชู้ยาดผัว เรียกว่า ลาชิงชู้ ปัจจุบันกลอนน้ันหาดูได้ยากเพราะขาดความนิยมลงไป มาก แต่วา่ ปจั จุบันไดว้ ฒั นาการมาเป็นหมอลากลอนซง่ิ เพื่อความอยู่รอดและผลก็คอื ไดร้ ับความนิยมในปจั จุบัน SON OF THE NONTHEAST (1982)

“หมอลา” เป็นอีกหน่ึงค่านิยมทางสังคมท่ีคนในหมู่บ้านให้ความสาคัญเป็นอย่างมาก จากภาพยนตร์เรื่องลูกอิสาน พบว่ามี การขบั ลากลอนอยูห่ ลายประเภทและทานองของการลา ซ่ึงประกอบดว้ ย - ลาเตย้ ธรรมดา คือ ใชส้ าเนียงและภาษาลาว มีทานองเร็ว - ลาเตย้ หัวโนนตาล หรือหัวดอนตาล คือ ใชส้ าเนยี งและภาษาลาว เปน็ ลาเตย้ ท่มี ที านองหวาน (ทานองลาจงั หวดั มกุ ดาหาร) - ลาล่อง คอื ใช้สาเนยี งและภาษาลาว มที านองชา้ นาเนินทานองลาไปเรือ่ ย ๆ - ลาล่องทานองอบุ ล คอื ใชส้ าเนยี งและภาษาลาว มที านองชา้ นาเนินทานองลาไปเร่อื ย ๆ (ทานองลาจงั หวดั อุบลราชธานี) SON OF THE NONTHEAST (1982)

วัฒนธรรม ดา้ นคมนาคม ในอดีตการคมนาคมโดยทางบกส่วนใหญจ่ ะใช้เกวียน ทางนา้ จะใชเ้ รอื เพราะยังไมม่ ีรถอยา่ งทุกวันน้ี รถม้า รถลากมีคร้ังแรก ในสมัยที่กรมหลวงสรรพสิทธิประสงค์มาประทับที่เมืองอุบลราชธานี นับจากน้ันมามีการตัดถนนหนทางอย่างเป็นสัดส่วนและ เรียบร้อย มีการนาเอาชื่อเจ้านายของเมืองอุบลราชธานีมาใส่เป็นช่ือถนน เช่น ถนนพรหมเทพ หมายถึง เจ้าพรหมเทวานุเคราะห์ วงศ์ ถนนพรหมราช หมายถึง พระพรหมราชวงศาเจา้ เมอื งอุบลราชธานี ถนนเข่ือนธานี หมายถงึ ถนนตามแนวกาแพงดนิ ของเมอื ง ถนนพิชิตรังสรรค์ หมายถึง เสด็จในกรมหลวงพิชิตปรีชากรที่เป็นข้าหลวงต่างพระองค์องค์แรก ถนนสรรพสิทธ์ิก็เช่นกัน ระยะแรกถนนเหล่านีเ้ ป็นถนนลกู รงั จังหวัดอุบลราชธานนี ัน้ มีแม่นา้ มูลไหลผ่านตวั เมอื ง การเดินทางขา้ มฟากระหวา่ งวารินชาราบกบั เมอื งอุบลราชธานีน้ัน แตก่ ่อน อาศยั เรอื เรือยนต์ ไมม่ ีสะพานข้ามเช่นปัจจุบัน การขนส่งของหนักก็ต้องลงแพไม้ไผ่มีคนถ่อข้าม การเดินทางไปกลับอาเภอพิบูลมัง สาหารใช้เส้นทางท่ีท่าเรือซึ่งมี 2 ท่า คือท่าขุนพงษ์ (ท่าตลาดหลวงเก่า) และท่ากวางตุ้ง (ท่าวัดหลวง) ในปี พ.ศ.2496 จึงได้มีการ สรา้ งสะพานเพอ่ื อานวยความสะดวกในการขา้ มไปมาระหวา่ งอาเภอเมอื งและอาเภอวารนิ ชาราบ ช่ือ “สะพานเสรีประชาธิปไตย” เป็น สะพานคอนกรีตท่ียาวท่ีสุดในภาคอีสาน และยังได้สร้างสะพานข้ามลาน้าอีกหลายแห่งเพ่ืออานวยความสะดวกในการเดินทางและ เป็นสาธารณประโยชน์ นอกจากน้ีท่ีสาคัญมีการสร้างทางรถไฟไปสู่ภาคอีสานสายแรกในสมัยรัชกาลท่ี 5 คือ สายกรุงเทพฯ- นครราชสมี า และไดข้ ยายไปยังจังหวดั ต่าง ๆ ในภาคอสี าน รถไฟที่เปดิ เดินถึงอบุ ลราชธานสี าเร็จเสร็จส้ินท้งั เสน้ ทางเม่ือ พ.ศ. 2473 ยังผลประโยชน์ทางด้านเศรษฐกิจการค้าในภูมิภาคนี้เป็นอย่างมาก เพราะทาให้เกิดความสะดวกในการขนส่งสินค้าจากเมืองต่าง ๆ มายังกรุงเทพฯ SON OF THE NONTHEAST (1982)

วัฒนธรรมด้านคมนาคม จากภาพยนตร์เร่ืองลูกอิสาน พบว่า การเดินทางสัญจรไปมาของคนในหมู่บ้านนั้น มีการน่ัง เกวียนวัวควาย และการเดินเท้าในการเดินทาง ถ้าเป็นการ คมนาคมที่มีเส้นทางท่ีไกลจะเป็นการเดินทางด้วยเกวียนวัวควาย เพื่อมุ่นแรงตนเอง หากเป็นการสัญจรที่มีเส้นทางใกล้ ๆ จะเป็น การสญั จรด้วยการเดินเท้า SON OF THE NONTHEAST (1982)

วัฒนธรรม ด้านหตั ถกรรม สมัยก่อนภาคอีสานจะมีความหลากหลายและอุดมสมบูรณ์ของ ทรพั ยากรทางธรรมชาติอย่มู าก ทั้งปา่ ไม้และสตั วน์ านาชนิด ชีวิตความ เป็นอยู่จึงต้องอาศัยและพ่ึงพิงธรรมชาติ มีการประดิษฐ์คิดค้น เคร่ืองมือเครื่องใชต้ ่าง ๆ ข้นึ มาโดยใช้หลักการงา่ ย ๆ แต่มปี ระสทิ ธภิ าพ สงู เทคโนโลยีเครื่องมือและเครื่องใช้ของชาวอีสานในอดีต บรรพ บุรุษของชาวอีสานได้พยายามประดิษฐ์คิดค้นสร้างข้ึน เพื่อใช้เป็น เครื่องมือเครื่องใช้ในการดารงชีวิต เช่น เครื่องมือสร้างบ้านเรือน อาศัย เครือ่ งมือการประกอบอาชีพ เคร่อื งใช้ภายในบ้าน รวมถึงเครื่อง เล่นของเด็กอีสานสมัยก่อนและดนตรีความบันเทิงต่าง ๆ ในกิจกรรม งานเทศกาลประเพณีที่สาคัญ หลังจากฤดูกาลเก็บเก่ียวข้าว เคร่ืองมือ เครื่องใช้เหล่าน้ี แสดงถึงวิถีชีวิตและเอกลักษณ์ชาวอีสานที่เป็นอยู่ใน ช่วงเวลานัน้ เครอื่ งมอื และเครอ่ื งใช้ ส่วนมากทาจากวัสดุที่มีในท้องถ่ิน ใช้ภูมิ ปญั ญาทีม่ ีอยใู่ นขณะน้นั มาพฒั นาเครือ่ งมือเครอ่ื งใช้ต่าง ๆ เพื่อใช้ในการ ดารงชีวิตให้มีความสะดวกสบายมากข้ึน และมีการใช้งานมาหลายช่ัว อายุคน เครื่องมอื เครือ่ งใช้บางอย่างได้เป็นมรดกตกทอดถึงยคุ ปจั จบุ นั SON OF THE NONTHEAST (1982)

วฒั นธรรมดา้ นหตั ถกรรม จากภาพยนตรเ์ ร่อื งลูกอสิ าน พบว่า คนอสิ านมภี มู ปิ ญั ญาทางดา้ นหัตถกรรมฝีมือในการประดษิ ฐ์ เคร่ืองมือเคร่อื งใชจ้ ากวสั ดธุ รรมชาติในหมบู่ ้าน เพือ่ ประโยชน์ใชส้ อยในการใชใ้ นบริบททห่ี ลากหลาย เชน่ ภาชนะสาหรับบรรจุหรือ รองรับส่งิ ของ เครื่องมือเคร่ืองใช้ ยานพหนะ เรื่องนงุ่ หม่ และบ้านเรือนที่อยู่อาศัย เปน็ ตน้ SON OF THE NONTHEAST (1982)

วฒั นธรรม ด้านการล่าสตั ว์ การเข้าไปหาอาหารในปา่ ของคนู กบั พ่อหนา้ แลง้ ไลจ่ อนฟอน ฮา่ งตอ่ นกคุ่ม จากภาพยนต์เรื่องลูกอิสานนาเสนอวิถีชีวิตของคนอีสานใน ซอ้ นปลา ใส่มอง / ตึกแห ซุม่ จบั ปลา SON OF THE NONTHEAST (1982) การไปหาอาหารในป่าชว่ งฤดูท่ีรอ้ น(หนา้ แล้ง)ซึ่งทุกครอบครัวต้องเข้า ป่าไปหาของป่าล่าสัตว์ป่าเพ่ือนามาเป็นอาหารและนามาเก็บไว้กินมื้อ ตอ่ ไป ครอบครัวของคูนก็เป็นครอบครัวหนึ่งซ่ึงฐานะก็ไม่ค่อยจะดีแต่ พ่อของคูนก็ทาหน้าท่ีหัวหน้าครอบครัวที่ดี ผู้แต่งช้ีให้เห็นถึงช่วงดู ร้อน ฝนไม่ตกมานานแล้วทาให้ทุ่งนานแห้ง แหล่งน้าแห่งขอด ปลูก อะไรก็ตายหมดเพราะไม่มีน้ารด ถ้าไม่มีน้าแหล่งอาหารก็ไม่มีจึงทาให้ ชาวบ้านดิน้ รนไปหาอาหารในปา่ ท่ีเป็นที่พึ่งของชาวบ้านแต่การเข้าไปหา ของปา่ ลา่ สตั วป์ า่ กไ็ ม่มีอะไรท่ีจะรับประกันว่าการเข้าป่าทุกครั้งถ้าโชคดี ก็จะได้อาหารกลับมาไม่มากก็น้อยเพราะฤดูร้อนสัตว์ป่าก็จะพากันอบ พะยบไปหาป่าที่มีแล่งน้าและพืชผักก็ไม่มีน้าทาให้ตายในท่ีสุด ไม่ว่าคน หรือสัตว์ต่างก็ดิ้นร้นเอาตัวรอดท้ังนั้นและผู้เขียนยังสื่อให้เห็นถึง การเข้าปา่ ของชาวบ้านว่าชาวบา้ นตอ้ งเอาอปุ กรณอ์ ะไรบ้างในการเข้าป่า ไปล่าสัตว์ป่า ไม่ว่าจะเป็นไม้หน้าผา ลูกศร และท่ีใส่อาหาร และ วิธีการลา่ สัตว์ของคนในภาคอสี าน ซงึ่ ช้ใี ห้ผอู้ ่านเห็นถึงวิธีการทามา หากินของคนในภาคอีสานถึงฝนจะไม่ตกน้าจะแห้งขอดแต่ทุกคนก็ พยายามไปหาอาหารเพ่ือที่จะได้นามาเลี้ยงดูคนในครอบครัว เหมือน พ่อของคูนกับคูนที่กาลังจะเข้าป่าไปหาอาหารมาไว้ให้ครอบครัวได้กิน มอื้ ต่อๆไป

วัฒนธรรม ดา้ นการศกึ ษา การศึกษาเล่าเรียนไม่วา่ จะเป็นจะอยใู่ นยคุ ไหนสมยั ไหนกต็ ามไม่ว่าจะรวยหรือจนทุกคนก็ต้องศึกษาเล่าเรียนเพื่อท่ีจะได้มีความรู้ เพื่อการดาเนินชีวิตต่อไปความรู้จะเป็นเครื่องมือในการทามาหากินของคนเราและทาให้ผู้ที่เรียนได้รู้จัก ผิด ชอบ ชั่วดี เป็นส่ิงท่ี จะ ยกระดบั จติ ใจและครอบครัวใหด้ ขี ้นึ จากภาพยนต์เรื่องลูกอิสานไดถ้ ่ายทอดผา่ นตวั ละครในเรอ่ื งถงึ แมห้ มบู่ ้านของเขาจะแหง้ แลง้ อย่แู บบตามมีตามเกดิ แต่พวกเขาก็ ใหค้ วามสาคัญกับการเรียนหนังสอื ถงึ แม้สมยั กอ่ นอปุ กรณ์ในการเรียนจะไม่พอและครูก็มีน้อย โรงเรียนจะอยู่ห่างไกลจากตัวเมือง พวกเขาก็ยังเห็นการเรียนเป็นสิ่งสาคัญกับชีวิตและสมัยก่อนครูที่โรงเรียนมีไม่พอหลวงพอที่วัดก็จะไปช่วยสอนเด็กนักเรียนที่ไป เรียนจะไดค้ วามรู้หลายอยา่ งไมว่ า่ จะได้ความร้ทู างทฤษฎี หลกั ธรรมคาสอน และการใช้ชวี ิต การเรยี นเป็นสิ่งสาคัญกับชีวิตเพราะจะ ไดม้ ีความรู้ติดตวั เป็นเครอื่ งมอื ในการหาเลี้ยงชพี ตน โรงเรียนบ้านโคกอีแหลว SON OF THE NONTHEAST (1982)

นายพิทกั ษ์ สายโยรกั เลขท่ี 04 นางสาวดาริกา พรมนนท์ เลขท่ี 15 นางสาวนงลักษณ์ แสงเมอื ง เลขท่ี 16 นางสาวประนัดดา ม่ันยืน เลขที่ 19 นางสาววรรณภา อรรคบตุ ร เลขที่ 25 นางสาววารินทร์ สดุ ขุนทด เลขท่ี 27 SON OF THE NONTHEAST (1982)