4มิติ สู่คุณภาพชีวิตผู้สูงวัยในชุมชน

4.3 การรเิ ริม่ เรียนรู้ ในพ้ืนทนี่ �ำร่อง จากหลักสูตร 208 วัน ถงึ ระบบสวสั ดกิ ารชุมชน บรู ณาการสร้างความพร้อมแบบ อบต.ทา่ งาม “ดมี ากเลย ได้เรยี นเรอื่ งที่เราไมเ่ คยรมู้ าก่อนหลายอยา่ ง ได้ ความรเู้ ก่ยี วกับการดแู ลสขุ ภาพท้งั ของตัวเองและคนอืน่ ๆ ในครอบครวั หลายอยา่ งเลยล่ะ” หญิงรา่ งท้วมผิวเขม้ ภายใตเ้ สอ้ื สเี หลืองสด สะทอ้ น ความรสู้ กึ ตัวเองหลงั เดินออกจากห้องอบรม “วนั นเี้ ขาอบรมเรอื่ งการเลยี้ งลกู ดว้ ยนมแม่ ชว่ งนเี้ ปน็ เรอ่ื งการดแู ลเดก็ ตอ่ จากนีก้ ็เป็นเร่ืองของผู้สูงอายุ ผูพ้ ิการ อาหารและสุขลักษณะ เหน็ วา่ จะมเี ร่อื ง บุคลกิ การเดนิ การวางตวั การแตง่ ตวั ไปงานดว้ ย ชว่ งกอ่ นเขาอบรมการ พับผา้ ปูโต๊ะ จบั จบี ผ้าปโู ต๊ะ การจดั ชอ้ นส้อมแบบตามโรงแรมหรๆู จัดดอกไม”้ ค�ำอธบิ ายฉะฉานต่อเน่ือง จำ� เรียง เหลอื สิงหก์ ลุ ชาวนาวัย 54 ชาวบา้ นหมู่ 6 ตำ� บลทา่ งาม อ.อินทรบ์ ุรี สงิ หบ์ รุ ี เปน็ หนึง่ ชาวบา้ น 30 คนวัยกอ่ น 60 ทีเ่ ข้ารว่ ม โครงการ สรา้ งชวี ติ ใหมใ่ หค้ รอบครวั และสตรี ซึ่งริเร่มิ จัดขนึ้ โดยความร่วมมอื ของ อบต. ทา่ งามและโรงพยาบาลอนิ ทรบ์ รุ ี โครงการอบรมทต่ี อ่ เนอ่ื งถงึ 208 วนั และตอนน้ี เดนิ มาได้ครงึ่ ทาง “ชอ่ ดอกไมก้ บั ผา้ ปโู ตะ๊ ทเี่ หน็ นก่ี ฝ็ มี อื พวกเราทงั้ นนั้ นะ อาจารยย์ งั ชมเลยวา่ 99

ท่ีนีส่ อนอะไรก็ตั้งใจเรียน ท�ำไดด้ ี ตอ่ ไปน้ีเวลาอบต.มีงานอะไรทีต่ ้องใชฝ้ ีมือ กเ็ รยี กพวกเราได้ ไมต่ อ้ งไปจา้ งคนอน่ื แลว้ ” ปา้ จำ� เรยี งยกตวั อยา่ งการนำ� สงิ่ ทไ่ี ดร้ บั จากการอบรมไปใชง้ านกบั ชุมชน ส่วนการน�ำไปใช้งานโดยตรงกับตวั เอง เธอบอกว่าน่าจะเป็นสว่ นทจ่ี ะ เอาไปประยุกตใ์ ชด้ ูแลผู้สูงอายใุ นครอบครวั มากกวา่ “ทีบ่ า้ นอยกู่ ันเยอะ 7 คน ปา้ ก็ 54 ตาเชอื น สามี ก็ 57 ปีนี้ พ่อ ลกู สาว ลูกชาย ลูกสะใภ้ แล้วก็หลาน พอ่ แกเป็นโรคคนแก่ ป้าเองกเ็ ปน็ เบาหวาน สามี เป็นความดัน มีคนแกห่ ลายคน พอรวู้ ิธีดแู ลตัวเอง ดแู ลสขุ ภาพ ก็จะไดไ้ มเ่ ป็น ปญั หาเวลาอายมุ ากกวา่ นี้ ไอโ้ รคทีเ่ ปน็ อยูก่ ็จะได้ไมห่ นกั กวา่ นี้ เพราะเรากจ็ ะ ดแู ลตวั เองเปน็ ” “หลายอย่าง ถ้าไมม่ าอบรมชาวบ้านธรรมดาอย่างเรากจ็ ะไมม่ โี อกาส ไดร้ ู้ไดเ้ ห็น บางอยา่ งคดิ ว่าร้แู ลว้ ทีจ่ รงิ ไม่ใชก่ ม็ ี อยา่ งการดองผักสามรสป้าก็เพง่ิ รวู้ า่ ท่ีเคยทำ� มาน้นั ไม่ใช่ ทำ� ดี ๆ ก็อาจจะเอาเปน็ อาชพี เสรมิ ไดด้ ว้ ย” ป้าจำ� เรียง อธิบาย ป้าจำ� เรยี งเป็นหญงิ เหล็กทค่ี วบหลายตำ� แหนง่ ทง้ั ผใู้ หญ่บ้านหมู่ 6 เจ้าหน้าท่ีอสม. และกรรมการวงเดอื นล�ำดวนตำ� บลทา่ งาม ทกุ วนั นีป้ ้าจำ� เรยี ง เลิกท�ำนาแลว้ เวลาว่างรบั จ้างท�ำกับขา้ วบ้าง ดว้ ยลกู ๆ โตหมดแลว้ จึงมเี วลา ทุ่มเทภารกจิ ดแู ลทุกข์สุขของลกู บ้านเปน็ สำ� คญั ภารกจิ ทผ่ี ้เู ป็นพ่อปลูกฝังและ ท�ำมากอ่ น โครงการสรา้ งชวี ิตใหม่ใหค้ รอบครัวและสตรี แต่แรกออกแบบเพอ่ื กลมุ่ เด็กและวยั รุ่นกลุ่มในต�ำบลมที ี่ตอ้ งมีครอบครวั โดยไม่พร้อม เชน่ ทอ้ งวัยใส ไมไ่ ด้เรยี นต่อ จะไดม้ ีช่องทางอาชีพเลีย้ งดูครอบครัวใหมข่ องตนเอง โดยให้ วิทยากรจากโรงพยาบาลอินทร์บุรีและวิทยาลัยอาชีวะมาให้ความรู้ในทุกเรื่อง ท่ีจำ� เปน็ ท้งั การดูแลดา้ นร่างกาย จติ ใจของตัวเองและครอบครวั อาชพี รายได้ การออม เปน็ ตน้ รวมระยะเวลา ๒๐๘ วัน แยกเป็นการเรียนรู้ในหอ้ ง ๘๘ วนั อกี ๑๒๐ วนั เปน็ ชว่ งตดิ ตามผล แตไ่ มไ่ ดร้ บั ความสนใจรว่ มมอื จากกลมุ่ เปา้ หมาย “เด็กไม่ยอมมา ท่ีมาสว่ นใหญ่เปน็ รุ่น ๔๐-๕๐ ปี มี ๕๗ ปีอยู่ ๒-๓ คน อย่างหมู่ 6 นอกจากปา้ แลว้ ก็ชวนลกู บา้ นมาอกี ๕-๖ คน เป็นพี่ๆ ปา้ ๆ อาๆ เสยี สว่ นใหญ่ มาอบรมนเี่ ขามคี า่ อาหารใหด้ ว้ ยนะ ครงั้ ละ ๙๐ บาท แตเ่ ดก็ วยั รนุ่ ท่รี ่วมอบรมดว้ ย ๓-๔ คน กท็ ยอยหายหน้ากนั ไป” ผใู้ หญ่บา้ นหญิงกลา่ ว 100

ท�ำใหอ้ บ.ทา่ งามตอ้ งขยายอายผุ เู้ ข้าร่วมเปน็ 18-59 ปี และได้กลุม่ วยั กลางคนเข้ารว่ มมากกวา่ การอบรมจึงกลายเน้นเนื้อหาเร่อื งการเตรยี มความ พร้อมเขา้ สวู่ ยั สงู อายไุ ปด้วย “สว่ นหนงึ่ กเ็ ปน็ ผลจากการรว่ มทำ� งานกบั มส.ผส. ทำ� ใหเ้ ราเหน็ ประเดน็ เร่อื งการเตรยี มความพรอ้ มชดั เจนข้นึ และนำ� มาบูรณาการงานทมี่ ีอยู่ ซง่ึ เป็น หลักการส�ำคญั ท่สี ุดของการทำ� งานของเราท่ีน”ี่ ชินวุฒิ อาศน์วิเชียร นัก พัฒนาชมุ ชน อบต. ท่างามกลา่ ว “การบูรณาการ คือหวั ใจการทำ� งานของทน่ี ี่ ทุกงานตอ้ งเชื่อมกันเป็น ระบบ มกี ารมสี ว่ นร่วมของคนในชมุ ชน และยง่ั ยืน” ฐิติพงศ์ ศกั ด์ชิ ยั สมบรู ณ์ นายก “คนหนุ่มรุ่นใหมไ่ ฟแรงหวั กา้ วหน้า” ของอบต. ทา่ งาม กล่าวเนน้ ดงั นน้ั การทำ� งานดา้ นการเตรยี มความพรอ้ มสวู่ ยั สงู อายทุ ตี่ ำ� บลทา่ งาม จึงเปน็ เร่อื งท่เี ชอื่ มโยงกับงานดูแลสมาชิกชุมชนในทุกดา้ น ทกุ เพศ ทุกวยั อยา่ งเปน็ ระบบ รวมถงึ การดแู ลกลมุ่ ผสู้ งู อายดุ า้ นตา่ ง ๆ และงานระบบสวสั ดกิ าร และการออมในชุมชน ชนิ วุฒอิ ธบิ าย ตำ� บลทา่ งาม เปน็ ชมุ ชนอายุ 150 ปเี ลา่ กนั วา่ คนรนุ่ แรกมาจากเวยี งจนั ทร์ ประเทศลาว ทงั้ จากการถกู กวาดตอ้ นมาเปน็ เชลยศกึ และอพยพหนคี วามแหง้ แลง้ มายงั พน้ื ทอี่ ดุ มสมบรู ณล์ มุ่ เจา้ พระยาแหง่ นี้ ชอ่ื ทา่ งามจงึ ตงั้ ตามลกั ษณะ “มที า่ นำ้� ” เยอะ ของพนื้ ท่ซี งึ่ ปัจจุบันมีระบบชลประทานเข้าถงึ โดยสว่ นใหญ่ คนท่ีน่สี ว่ น ใหญ่จึงมีอาชพี หลักดา้ นเกษตรกรรม โดยเฉพาะทำ� นาขา้ วและไร่อ้อย จงึ ยังเหน็ ภาพสงั คมเออ้ื อารยี ม์ นี ำ้� ใจชว่ ยเหลอื กนั แบบชนบทอยใู่ นปจั จบุ นั แมก้ ารเปลย่ี นแปลง 101

เข้าสู่สงั คมตวั ใครตวั มนั แบบในเมืองจะเร่ิมชดั เจนตามลำ� ดับ ปจั จบุ นั ทา่ งามมปี ระชากร 4,795 คน 1,287 ครวั เรอื น (2552) เปน็ ผสู้ งู อายุ 972 คน ส่วนใหญเ่ ปน็ ผู้สูงอายทุ ่สี ามารถชว่ ยเหลอื ตัวเองได้ ไม่มีภาวะพ่งึ พา (กลุ่ม 1) 584 คน คิดเปน็ รอ้ ยละ 87 เป็นผสู้ ูงอายกุ ลุม่ 2 พง่ึ พาตัวเองได้ มภี าวะ พ่ึงพิงบา้ ง 57 คน (รอ้ ยละ 8) ทเ่ี หลือเปน็ กลุม่ พงึ่ พงิ สงู 31 คน (ร้อยละ5) จาก ขอ้ มลู ของรพ.สต.ในพืน้ ท่ี “ส่วนใหญ่เป็นโรคเบาหวาน ความดนั โลหิตสูง อัมพฤกษ์ อมั พาต สว่ นหน่ึงมีพฤตกิ รรมเสย่ี งสูบบุหร่ี ดืม่ เหล้า ไมอ่ อกกำ� ลังกาย มภี าวะซมึ เศร้า และมภี าวะหน้สี นิ เชน่ เดยี วกับพน้ื ทอี่ ืน่ ” รพ.สต. ระบุ ภายใต้หลักการท�ำงาน “มองภาพรวม ไม่ใช่เนน้ ท�ำเป็นจดุ ๆ “ ชนิ วฒุ ิ “คู่หูและมอื ขวา” คนสำ� คัญของนายกฐิติพงศ์ อธิบายว่า ปัจจบุ ัน อบต.ทา่ งาม ไดพ้ ยายามรเิ รมิ่ หลายโครงการ ที่มเี นอื้ หาเป็นการเตรียมความพรอ้ มชาวบา้ น สู่วยั สูงอายุ ที่บรู ณาการเข้ากับงานอ่ืน ๆ รวมถึงงานดูแลผู้สูงอายุ นอกจาก โครงการสรา้ งชวี ิตใหม่ใหค้ รอบครัวและสตรี ท่ีหวงั ว่าจะ ทำ� ให้ผเู้ ข้าร่วมสามารถเอาเน้อื หาสว่ นหน่งึ ไป“ดแู ลและเตรียมตวั เองทง้ั ร่างกาย และจิตใจ ตลอดจนคนในครอบครัว” และ “มีโอกาสท�ำรายได้เสรมิ จากการชว่ ย เฝา้ ไข้ท่โี รงพยาบาลอนิ ทรบ์ ุรี ในกรณเี จา้ หนา้ ทไี่ ม่เพยี งพอ ในอนาคต” ยังมี โครงการเตรียมตัวเตรยี มใจก่อนสู่วัยสูงอายุ ทก่ี �ำลังจะจดั ใหค้ นในชมุ ชนที่อายุ ระหว่าง ๕๐-๕๙ ปแี ละสมคั รใจรวม ๑๐๐ คน มาอบรมเตรียมความพรอ้ มสวู่ ยั สูงอายโุ ดยตรง “ได้งบประมาณจาก สป.สช. ปจั จุบนั (มิถนุ ายน ๒๕๕๔) โครงการ อนมุ ัตแิ ล้ว รอเพียงกลุ่มเป้าหมายครบจ�ำนวนก็ดำ� เนนิ การได้” ชนิ วุฒกิ ลา่ ว โครงการจดั ตง้ั โรงเรียนผ้สู งู อายุ หรอื โครงการเสรมิ สรา้ งศักยภาพ และภมู ปิ ัญญาผสู้ ูงอายจุ ังหวัดสงิ หบ์ รุ ี ทร่ี ิเรมิ่ โดยจังหวัดจัดต้งั ศูนย์กลาง สำ� หรับส่งเสริมและเพิ่มศักยภาพ เรยี นร้เู พม่ิ เตมิ และสร้างเครอื ข่ายส�ำหรับ ผู้สูงอายุ ให้สามารถปรับตัวเข้ากับการเปล่ียนแปลงท้งั ทางร่างกาย จิตใจ สงั คม และเศรษฐกิจได้อย่างเหมาะสม ทีส่ �ำคัญจะเป็นศูนยก์ ลางการถา่ ยทอด ภมู ปิ ญั ญาของผสู้ ูงอายใุ นพนื้ ท่ใี ห้คนรุน่ ตอ่ ไป “เร่มิ ดว้ ยการน�ำผูส้ ูงอายุจำ� นวน ๕๐ คนมาอบรม ระดมความคดิ เห็น เพือ่ ร่วมกันจดั ทำ� หลกั สตู รอบรมท่ีเหมาะสมกับพนื้ ทส่ี ิงหบ์ รุ ี ไปศกึ ษาดูงานท่ี 102

ศนู ยพ์ ฒั นาการจดั สวสั ดกิ ารผสู้ งู อายจุ งั หวดั ชลบรุ ี กอ่ นจะถอดบทเรยี นการเรยี นรู้ และประเมนิ หลักสูตรเพื่อใช้ในการฝกึ อบรมต่อเนอ่ื งไปอีก ๑๑ คร้ัง ไดร้ ับการ สนับสนนุ จากกระทรวงพัฒนาสงั คมและความมัน่ คงของมนุษย”์ ชินวุฒิอธบิ าย นอกจากน้ีมี โครงการทา่ งามสงู วัยใสใ่ จสขุ ภาพทจ่ี ะอบรมผ้สู งู อายุ กลุม่ เส่ยี งต่อโรคเร้อื รัง 40 คนซ่งึ คัดจาก 100 คนท่ีเคยเข้าร่วมโครงการตรวจ สุขภาพในปที ผ่ี ่านมา เข้ากระบวนการกลุ่ม อบรมแลกเปลี่ยนเรื่องการการ ควบคุมท้งั เรอ่ื งอาหาร ยา และความรูเ้ กยี่ วกบั สุขภาพ เพอื่ ปอ้ งกนั ไม่ให้ตกเข้า สูภ่ าวะพงึ่ พงิ สูง “ตอนนท้ี กุ อยา่ งเตรยี มพรอ้ มแลว้ (มถิ นุ ายน ๒๕๕๔) รอแคก่ ลมุ่ เปา้ หมาย ครบจำ� นวนเทา่ นนั้ ยงั มปี ญั หาทศั นคตอิ ยมู่ าก ชาวบา้ นสว่ นใหญจ่ ะคดิ วา่ แคเ่ สย่ี ง ยงั ไมเ่ ปน็ ไวเ้ ปน็ แลว้ คอ่ ยทำ� อะไร ซง่ึ ถงึ ตอนนนั้ ทำ� อะไรไมไ่ ดแ้ ลว้ ตอ้ งรกั ษาลกู เดยี ว เราก็พยายามท�ำใหเ้ ขาตระหนักตรงนี้ แต่ก็ไม่ง่าย เราท�ำฐานขอ้ มูลสขุ ภาพไว้ ตรวจสุขภาพชาวบา้ นแล้ววิเคราะห์ หยิบข้อมลู มาจดั กิจกรรมทกุ ปี ก่อนนจี้ ดั เรอื่ งความอ้วนและความดัน” ชินวุฒิกล่าว แต่งานท่ีคาดหวังจะให้เป็นระบบใหญ่และครอบคลุมมากท่ีสุดของ ตำ� บลคือ งานจดั ระบบสวัสดิการชุมชน ซึ่งพยายามสร้างระบบสวสั ดกิ ารใหค้ น ในชมุ ชนทกุ กลมุ่ ดว้ ยกลไกการเงนิ และการออม ผา่ น กองทนุ หลกั ประกนั สขุ ภาพ และกองทนุ สวัสดกิ ารชุมชน (ออมวันละบาท) “เราอยากใหร้ ะบบการดแู ลคนในชมุ ชนแบบสงเคราะหท์ ม่ี อี ยเู่ ปลย่ี นเปน็ ระบบสวสั ดิการ” ชินวุฒชิ ีแ้ จง จงึ ออกแบบใหก้ องทนุ หลกั ประกนั ฯ ดแู ลสขุ ภาพคนทงั้ ชมุ ชนโดยภาพรวม ส่วนกองทุนสวสั ดกิ ารฯ ดแู ลสวัสดิการการรักษาพยาบาลเวลาป่วย เสยี ชวี ิต การศกึ ษาตา่ ง ๆ แลว้ ให้เชือ่ มโยงไมซ่ ้ำ� ซ้อนกัน งบประมาณทอ้ งถิน่ ก็จะเพียงพอ เพราะจะมสี ว่ นหนงึ่ สมทบจากรฐั (กองทนุ หลกั ประกนั รฐั สมทบหนงึ่ สว่ นเทา่ อบต.) ชินวฒุ อิ ธบิ าย “แงก่ ารดำ� เนนิ งาน จะมคี ณะกรรมการกลางจากตวั แทนจากทกุ หมบู่ า้ น สัดส่วนตามความหนาแน่นประชากร ทำ� โครงสร้าง ระบบการทำ� งานขน้ึ มาเอง มคี ณะกรรมการระดบั หมู่บ้าน ประชมุ กนั ทกุ เดือน โดยอบต. จะเปน็ ฝ่าย สนับสนนุ ดา้ นเจา้ หนา้ ทดี่ ้านการจัดการ สถานที่ วสั ดอุ ุปกรณต์ า่ ง ๆ ใหไ้ ม่ตอ้ ง เสยี เงนิ จ้าง หรอื มวั วุ่นวายกบั รายละเอียดการจัดการ 103

สมาชิกอายตุ ัง้ แต่ 1-70 ปี จะไดร้ ับสวัสดกิ ารดังกล่าว แตต่ ้องออม วนั ละบาท ไม่เสยี คา่ สมคั รปแี รก ตอนนอ้ี ยรู่ ะหวา่ งประชาสัมพนั ธ์ จำ� นวนเพม่ิ จาก 397 เปน็ 800 คนแล้วภายในสองปีทผ่ี ่านมา เราหวงั จะให้ทกุ ครอบครวั อยา่ งนอ้ ยมีหนงึ่ คนเปน็ สมาชกิ ระบบนี้ สทิ ธปิ ระโยชนส์ มาชกิ เงนิ ชว่ ยเหลอื เวลานอนโรงพยาบาลตามหมอส่ัง คืนละ 100 บาท ปีละไม่เกิน 10 คืน กรณีคลอดบุตร 500 บาท รับขวญั บุตร 1,000 บาท หากเสยี ชวี ิต จะมเี งินช่วยเหลือสวดอภิธรรมศพ 500บาท พวงหรดี ไม่เกิน 500 บาท คา่ จดั การศพเบือ้ งต้นไมเ่ กนิ 2,000 บาท และเงนิ ชดเชยต้งั แต่ 10,000-22,000บาทตามอายุสมาชกิ ปัจจบุ นั เงินกองทนุ 811,980 บาท (9 ก.ย. 2553) กระจายฝากในรปู เงินออม ฝากประจำ� และสลากออมสิน ชาวบ้านบริหาร อบต.เป็นคนช่วย การทำ� งานเร็ว คลอ่ งตัว เอกสาร เปน็ ระบบครบถว้ น ถา้ คนแก่ท�ำกันเองคงไม่ได้อยา่ งน้ี ไมม่ ีคา่ ใช้จ่ายดา้ นการ จัดการดว้ ย ซง่ึ หลายกองทนุ เขามปี ญั หาสว่ นน้ี จดุ เดน่ เราท�ำงานสามขา ชาว บา้ น รฐั อบต. บรู ณาการเขา้ กบั กองทนุ หลกั ประกนั ฯ มกี จิ กรรมตอ่ เนอื่ ง จดุ ดอ้ ย หาคนทำ� งานรนุ่ ใหมม่ าสานตอ่ ยงั ยากอย”ู่ พนั เอกบญุ เลศิ ผาออ่ นประธานกองทนุ สวสั ดิการชุมชน ต.ทา่ งาม สะทอ้ นความเหน็ ดว้ ยความคดิ และการดำ� เนนิ งานทกี่ ้าวหน้าค่อนข้างมาก ปัญหาหลัก ของการด�ำเนินงานท่ีผ่านมาของโครงการในท่างามจึงเลี่ยงไม่พ้นที่จะเป็น ปญั หา “การทำ� ใหช้ าวบา้ นตามทนั กบั ความตอ้ งการพฒั นาดา้ นตา่ ง ๆ” ของอบต. จนมากพอที่จะมีส่วนร่วมอยา่ งเหมาะสมเพยี งพอให้เกิดประสทิ ธิภาพ “ปญั หาหลกั คอื ความเขา้ ใจทตี่ อ้ งทำ� ใหต้ รงกนั ในแตล่ ะเรอื่ ง การทำ� งาน กบั มส.ผส. เรามองว่าเปน็ โอกาสนะ เหมอื นเรามีเคร่อื งมอื มเี พ่อื น มีตน้ ทนุ เพ่ิม จากขา้ งนอก” ชนิ วฒุ ิกล่าว “ทกุ วนั นีค้ นมกั ท�ำงานใหถ้ ึงแค่ตัวช้วี ดั จะบูรณาการได้จริงตอ้ งท�ำให้ ถงึ เปา้ หมาย ถงึ ประชาชน ซง่ึ อยเู่ หนอื ตวั ชวี้ ดั ไปอกี ทผ่ี า่ นการประสานงานตา่ ง ๆ อาจจะมตี ิดขดั บ้างในแงก่ ระบวนการ แต่หนว่ ยงานสว่ นตา่ ง ๆ กต็ ้องมาร่วมกัน ฝ่าฟนั ดว้ ยกัน ลำ� พงั ผูน้ ำ� ต่อให้เกง่ แคไ่ หนก็ทำ� ไมส่ ำ� เรจ็ ” นายกฐิตพิ งศก์ ล่าวถงึ ความทา้ ทายอย่างม่นั ใจ 104

การออกกำ� ลัง ดูแลกาย..สร้างก�ำลงั ใจ ด้วยกจิ กรรมกลุ่ม ยทุ ธวิธีสร้างความพร้อมคนในเมือง แบบรงั สติ ฟา้ ยงั ไมท่ ันสว่างดี ทา่ มกลางเสียงรถราขวักไขวด่ า้ นนอก คน สูงอายุในชุดออกก�ำลังกายเกือบร้อยก็ทยอยมารวมกันที่ลานคอนกรีต สวนสุขภาพ หนา้ หมบู่ า้ นรตั นโกสินทร์ 200 ปี เขตเทศบาลรังสติ หนง่ึ ในนน้ั คอื ชายรา่ งสนั ทดั ผมสน้ั แซมสขี าว ในชดุ เสอื้ โปโลสเี ขยี ว ทเ่ี รมิ่ ร่วมออกก�ำลังกาย ทำ� ทา่ ตามคนนำ� อย่างกระฉับกระเฉง คลอ่ งแคลว่ “มาทกุ เชา้ ครบั มาแลว้ ไดท้ งั้ สขุ ภาพและสงั คม ไดร้ จู้ กั คนุ้ เคยเพอ่ื นบา้ น มากขน้ึ ด้วย” เขาบอกหลังพกั จากกิจกรรมไดเ้ หงื่อ สวุ รรณ มุขวลิ ัย อดตี พนกั งานบรษิ ัทเอกชนวยั 57 ท่ตี ดั สินใจเกษยี ณ กอ่ นอายเุ มอ่ื สองปกี อ่ นจากตำ� แหนง่ เจา้ หนา้ ทฝี่ า่ ยบคุ คล บรษิ ทั ไทยซซู กู มิ อเตอร์ เพ่อื ออกมาใชช้ ีวติ สบาย ๆ เปน็ พอ่ บา้ น ทุกวันนเ้ี ขามีความสขุ กับการท�ำกับขา้ ว ให้ลกู และภรรยาไดท้ านก่อนไปท�ำงาน ลูกสาวคนเดยี วของเขาวัย 25 ทำ� งานที่ กระทรวงอตุ สาหกรรม ส่วนภรรยาท�ำงานที่ส�ำนักงานพฒั นาการการเศรษฐกจิ และสงั คมแหง่ ชาติ ได้มวี ันครอบครวั ทุกเสาร์อาทติ ย์ อยา่ งเตม็ ที่อย่างท่ีเคย อยากมีมานาน ระหวา่ งวนั เขามเี วลาทำ� งานบา้ น ซอ่ มแซมโน่น รวมถึงการ สนทนาวสิ าสะกบั เพอื่ นบ้านโดยธรรมชาตอิ ดีตเจ้าท่ีฝา่ ยบคุ คล จนนำ� ไปส่กู าร เปน็ ชมรมผสู้ ูงอายขุ องหม่บู ้าน และล่าสดุ รับเปน็ ประชาสัมพนั ธช์ มรมด้วย 105

“อยู่ท่นี ีม่ า 28 ปี ก่อนนไี้ มค่ ่อยรู้จักเพอื่ นร่วมหมูบ่ ้านเลย ตอ้ งออกไป ทำ� งานแตเ่ ช้ากลับกม็ ืด พอมาออกำ� ลงั กายก็เรม่ิ รูจ้ กั ค้นุ เคย ถงึ รูว้ า่ หมูบ่ ้านเรา มผี ู้สูงอายอุ ยู่มาก มกั ถูกทอดท้งิ ใหอ้ ยคู่ นเดียวตอนกลางวนั บางคนมลี ูกหลาน แตก่ ็จะต่างคนต่างอยู่ เด็กกท็ �ำกิจกรรมตัวเองไป คนแกก่ ก็ น็ ่งั ดูหนงั ดทู ีวไี ป ไม่คอ่ ยสนใจกนั มชี ่องวา่ งระหวา่ งวยั สงู ไม่เขา้ ใจกนั และกัน ผูส้ ูงอายกุ จ็ ะอยู่ เฉย ๆ ยิ่งเฉา” “เหน็ คนแกอ่ ยคู่ นเดยี วกจ็ ะอดไมไ่ ด้ ชวนเขาหากจิ กรรมทำ� ดว้ ยกนั สนกุ ผ่อนคลายไป บางทีก็ร้องเพลงคาราโอเกะมัง่ ทำ� สวนขา้ งส�ำนกั งานชมรมน่ีมงั่ ใครวา่ งกม็ าชว่ ยกนั บางทเี ครอื่ งเลน่ อะไรเสยี หรอื เขาทำ� ไมเ่ ปน็ เรากจ็ ะไปชว่ ยดใู ห้ เท่าทีท่ ำ� ได”้ สวุ รรณ เลา่ อยา่ งออกรสถึงชวี ิตชว่ งนี้ “สุขภาพเราก็ไมต่ อ้ งกังวล โรคประจำ� ตัวไม่มี ไดม้ าร่วมออกก�ำลังกาย ประจ�ำท่ีนก่ี ป็ ้องกนั ไปในตวั ไดช้ ว่ ยเหลอื คนอืน่ ๆ บ้าง ปากทอ้ งกไ็ ม่ตอ้ งหว่ ง มีบำ� เหน็จ และก็ไดค้ ่าเชา่ นาที่เป็นมรดกจากแม่ยายอกี ส่วน ท่สี �ำคัญหนี้สนิ ไมม่ ี แต่ละปกี ็หาเวลาพาครอบครวั ไปพักผอ่ นตา่ งจังหวัดประจ�ำ” สุวรรณเลา่ เสริม กอ่ นขอตวั ไปรว่ มกิจกรรม จิบกาแฟ ร้องคาราโอเกะหลงั ออกก�ำลงั กาย ... ผทู้ มี่ สี ว่ นทำ� ใหส้ วุ รรณสามารถใชช้ วี ติ กลางเมอื งรงั สติ ไดอ้ ยา่ งเปน็ ทน่ี า่ อจิ ฉาของคนจำ� นวนไมน่ อ้ ยเชน่ น้ี คอื ผทู้ ร่ี เิ รมิ่ กอ่ ตง้ั ชมรมผสู้ งู อายชุ มุ ชรตั นโกสนิ ทร์ 200 ปีแห่งน้ีต้งั แตป่ ี 2542 สมศักด์ิ สนั ติยานนท์ ประธานชมรมคนแรก จวบปัจจุบนั นน่ั เอง “ออกก�ำลังกายดีกวา่ ไปหาหมอ เราจึงเน้นกจิ กรรมออกก�ำลังกาย มาแตแ่ รก มนั เป็นตวั ช่วยทด่ี ที ส่ี ดุ ในการดแู ลตัวเอง แต่ส่วนใหญจ่ ะเปน็ สมาชกิ ผู้สงู อายุมา เราก็ตอ้ งเลือกการออกก�ำลงั ให้เหมาะสม กไ็ ด้เป็นเต้นแอโรบกิ เอ็กเซอรซ์ ายส์ ซง่ึ ตา่ งกับแอโรบกิ ท่วั ไปท่ีคอ่ นข้างหักโหม ของเรานจ่ี ะปรับให้ เบากว่า ไม่กระแทกกระทนั้ ข้อเข่า จะเหมอื นกายบ�ำบดั สำ� หรับคนเปน็ เบาหวาน ความดนั ไปในตัว” สมศกั ดอ์ิ ธิบาย แม้ชมรมจะชอ่ื ชมรมผู้สงู อายุ แตก่ ิจกรรมก็เปิดให้ทุกวยั เขา้ มารว่ มได้ สมศกั ดบิ์ อก ลำ� พงั ในชมุ ชนนก้ี 3็ ,000 กวา่ ครวั เรอื น ปจั จบุ นั มสี มาชกิ ราว 600 คน นับวา่ เป็นจำ� นวนไมน่ อ้ ยสำ� หรบั ชุมชนในเมืองใหญช่ านเมอื งอย่างรังสติ ซง่ึ โดย วถิ ีจะตัวใครตัวมนั คอ่ นขา้ งยากส�ำหรับการรวมกลมุ่ 106

ในส่วนสมาชิกชมรม เปดิ รับตง้ั แต่อายุ 50 ปีขน้ึ ไป ไม่เก็บคา่ สมาชิก ไดส้ ทิ ธพิ เิ ศษไปรว่ มดงู านทตี่ า่ ง ๆ ได้ สมาชกิ มที กุ กลมุ่ ทง้ั ไมพ่ งึ่ พงิ พง่ึ พงิ บา้ งมโี รค ประจ�ำตัวแต่ออกไปไหนมาไหนได้ และพงึ่ พิงสูงตดิ เตยี ง โดยมปี ัญหาด้านจติ ใจ เปน็ ปัญหาใหญ่ กจิ กรรมชมรมจงึ ใหค้ วามส�ำคัญด้านนมี้ าก “ปัญหาส่วนใหญผ่ ูส้ งู อายทุ ี่นคี่ ือเรอ่ื งจติ ใจ ตอ้ งอยู่คนเดยี ว ซมึ เศรา้ ไดง้ ่าย หลงหลาน ไมเ่ ข้าใจลูกหลานเพราะคิดตา่ งกัน วยั ต่างกนั กิจกรรมชมรม เราจงึ พยายามเน้นดแู ลด้านจิตใจมากกวา่ จัดกจิ กรรมพาไปไหว้พระ พักผอ่ น ลดความเครยี ด แม้จะตอ้ งออกคา่ ใช้จ่ายสว่ นหน่ึงแต่กไ็ ม่กบ่ี าท เม่ือเทียบกบั คณุ ค่าทางใจท่ีไดร้ ้สู ึกวา่ ตวั เองไมไ่ ด้ไร้ค่า มสี ว่ นรว่ มในสงั คม คนทว่ี ยั อ่อนกว่า 107

หรอื ไมม่ ีปัญหาก็จะร้สู ึกดที ีม่ สี ว่ นชว่ ยเหลอื คนอ่นื ” สมศักด์เิ ล่า ดังน้ันกิจกรรมชมรมจึงสามารถเป็นการเตรียมตัวเองส�ำหรับผู้ก�ำลัง จะเขา้ สูว่ ัยสงู อายุ พร้อมกับการดูแลผู้สงู อายุในกลุ่มทัง้ ด้านรา่ งกายและจิตใจ ไปพรอ้ มกนั “บรู ณาการไปพร้อมกัน” สมศกั ด์บิ อก สำ� หรบั กจิ กรรมอน่ื จะเนน้ การรว่ มมอื กบั หนว่ ยงานเกย่ี วขอ้ งอนื่ เปน็ หลกั เช่น ร่วมกับศนู ยบ์ รกิ ารสารณสขุ เทศบาลในการดูแลผูส้ ูงอายุกลุม่ พ่ึงพิงซ่งึ ตอ้ ง ใชค้ า่ ใชจ้ า่ ยสงู เพราะตอ้ งจา้ งนกั กายภาพบำ� บดั มาชว่ ยนวดดว้ ย ชมรมซง่ึ ไมม่ รี ายได้ จะเขา้ ร่วมเยยี่ มเยอื นให้กำ� ลงั ใจเปน็ หลัก สมศักดิ์เน้นว่าการด�ำเนินการของชมรมจะยึดท่ีประโยชน์โดยเฉพาะ ด้านจิตใจซง่ึ เป็นปัญหาใหญ่ของสมาชกิ เป็นหลกั และตอ้ งมองอยา่ งรอบดา้ น ค�ำนงึ ถึงบริบทพืน้ ท่เี ปน็ สำ� คญั “อยา่ งการออมเรากไ็ มท่ ำ� ออมวนั ละบาทแลว้ ใหก้ ู้ มองมนั ไมไ่ ดป้ ระโยชน์ กบั คนทน่ี ี่ ผสู้ งู อายไุ มม่ รี ายได้ ทสี่ ดุ กต็ อ้ งลำ� บากลกู หลาน เกบ็ คา่ โนน่ นก่ี ต็ อ้ งขอ จากลูกหลาน ดีไมด่ ีพาลท�ำใหม้ ีปญั หาครอบครวั ตามมาได้ เราเลยตดั เร่อื ง หยมุ หยมิ อย่างนีอ้ อกไป อย่างอบรมอาชพี กจ็ ะไม่เนน้ ต้องสรา้ งรายได้ เน้นท�ำ เพอื่ ผอ่ นคลายจากการซมึ เศรา้ เพลดิ เพลนิ หรอื แนวกง่ึ บำ� บดั สมองสำ� หรบั คนมปี ญั หา ด้านการจ�ำ แบบนี้ดกี ว่า” สมศกั ดิอ์ ธิบายทศิ ทางการทำ� งานชมรม ด้วยทิศทางการท�ำงานทชี่ ดั เจนว่าเปน็ แบบ “ที่น”่ี ทำ� ใหก้ ารท�ำงาน หลายครง้ั ไมเ่ ปน็ ไปในทศิ ทางเดยี วกบั หนว่ ยงานอน่ื ทรี่ ว่ มงานกนั สมศกั ดยิ์ อมรบั “แต่ชมรมเราเป็นอสิ ระ ยืนไดด้ ว้ ยขาเราเอง เรามีสิทธิก�ำหนดทิศทาง ทเี่ ราอยากทำ� ได้ สมาชกิ นมี่ ีสิทธบิ อกผู้น�ำอย่างผมได้เลยวา่ ไมถ่ ูกต้อง ตอ้ งแก้ไข อย่างไร แต่กับหน่วยงานข้างนอก อย่างเทศบาลตอ้ งเขา้ ใจว่ามากำ� หนดเรา ไมไ่ ดน้ ะ ของเราไมเ่ หมอื นชมรมอืน่ ท่ีเทศบาลเปน็ คนตั้งนะ เรามขี องเราเอง บทบาทคณุ คอื พเี่ ลีย้ งเทา่ น้ัน ไม่ใช่เจา้ ของ ทำ� งานร่วมกันได้ คยุ กันได้ แตอ่ ยา่ มาก้าวก่ายกนั ” สมศักดิก์ ล่าว นบั เปน็ วธิ ที ำ� งานเรอ่ื งการเตรยี มตวั สวู่ ยั สงู อกี แบบ ทนี่ า่ สนใจ โดยเฉพาะ สำ� หรับบริบทพื้นท่ชี มุ ชนเมือง 108

4.4 บทเรียน ระหว่างเดิน “เผอญิ โคราชทำ� เรอื่ งการอบรมเตรยี มความพรอ้ มผสู้ งู อายมุ ากอ่ นแลว้ ระดับหนง่ึ แตเ่ นน้ เฉพาะเรื่องสขุ ภาพ ยงั ไมค่ รอบคลมุ ทกุ มิติ กต็ ้องเพ่มิ เตมิ เขา้ ไปในหลักสูตรอบรมหรอื กระบวนการเตรียมความพร้อม ดว้ ยองค์ความรู้ ทีท่ าง มส.ผส. มีเป็นตัวไปหนนุ เสริมทางดา้ นวิชาการเพ่อื ใหห้ ลกั สตู รครอบคลุม ทกุ ดา้ นทจี่ ำ� เปน็ สามารถหยบิ ไปใชใ้ หส้ อดคลอ้ งกบั บรบิ ทของพน้ื ท”ี่ พญ.ลลติ ยา ผ้จู ดั การโครงการพื้นท่นี ำ� ร่อง โคราชกล่าว “นอกน้ีการท�ำงานท่ีผ่านมาก็เป็นการช่วยหาภาคีเครือข่ายในทั้ง ระดบั จังหวดั ต�ำบลมาเป็นเหมือนวทิ ยากรจัดกระบวนการอบรม เช่น กศน. ทม่ี ี ครอบคลมุ เกือบพน้ื ท่ี ที่ไปเชื่อม คยุ กันบา้ งแล้วร่วมกับทางชมรมผู้สงู อายุ เรื่องการออมมลี กั ษณะแตกตา่ งกันในแต่ละพ้นื ท่ี บางพ้ืนท่ีอยา่ ง หนองงเู หลอื มทีเ่ ขามีเงินเยอะ เร่มิ ออมกนั มานานก่อนหนา้ น้ี เพยี งแตอ่ อมเสร็จ ไม่รูเ้ ขาจะเอาเงินตรงนี้กลับมาตอบสนองให้กับสมาชกิ ของเขาอยา่ งไร ทโี่ คกกระชาย เจา้ อาวาสทา่ นจะสนบั สนนุ ชมรมผสู้ งู อายุ ประธานชมรม เข้มแขง็ ทมี เลขาเป็น อสม. เครอื ข่ายในชมุ ชนเข้มแขง็ พอสมควร ชมรมผู้สงู อายุ active ชวนชาวบา้ นมาเปน็ สมาชิกแลว้ มกี ารออมเป็นกองทุนขยะ ให้สมาชิก เกบ็ ขยะมาขายกบั ชมรม สอนวธิ คี ดั แยกขยะ ผสู้ งู อายทุ ว่ี า่ งงานกจ็ ะมาคดั แยกขยะ มเี งนิ ปนั ผลในการขายกลบั มาใหผ้ สู้ งู อายุ มกี ารแบง่ สรรวงเงนิ กนั ผา่ นคณะกรรมการ ชมรม เขากจ็ ะไดเ้ งนิ เปน็ การเสรมิ อาชพี รายได้ ไมไ่ ดใ้ หเ้ ฉพาะผสู้ งู อายใุ หท้ ง้ั ชมุ ชน เขาได้เงนิ กลบั ไปใชจ้ า่ ย อกี สว่ นเกบ็ อยู่ในรูปแบบการออมรว่ มกนั ของชมุ ชน หลายพืน้ ที่ จะมลี ักษณะแบบน้ี เพียงแตต่ อ้ งมาดูวา่ จะตอ้ งออม ลกั ษณะไหนจะเกบ็ เงนิ ยงั ไง มรี ะเบยี บในการใชจ้ า่ ยเงนิ ยงั ไง ไปใชส้ ำ� หรบั อะไรไดบ้ า้ ง ทีโ่ คกกระชายใหผ้ สู้ งู อายุท่ีเดอื ดรอ้ นเข้าโรงพยาบาล บ้านไฟไหม้ รังกาใหญ่ให้ กู้ยืมได้ ในบางพน้ื ทเี่ ขาจะมเี ครอื ขา่ ย ธกส. เขา้ ไปเปน็ วทิ ยากรสอนเรอ่ื งการออม เพราะพ้ืนท่ีสว่ นใหญ่ก็เปน็ เกษตรกร เปน็ สมาชิกธกส. ก็เปน็ อีกเครือขา่ ยหนง่ึ ท่ี เราทำ� งานรว่ มด้วยเหมอื นกัน ตวั การเรยี นรทู้ เ่ี ราอยากไดก้ ค็ อื ใหเ้ ขารจู้ กั ออมเพอ่ื ตวั เขาเองดว้ ย เพอ่ื ใชจ้ า่ ยในยามทตี่ ัวเองเกษยี ณ อยากจะใหเ้ ขาออมตัง้ แตเ่ ขายงั ไมไ่ ดเ้ ป็นผู้สูงวัย 109

อายุ ๓๐ กว่า ๆ ควรจะเรม่ิ ออมไดแ้ ล้ว จริง ๆ อย่างในโครงการน้ีเราใชเ้ กณฑ์ เรมิ่ ท่อี ายุ ๕๐ ปี สบิ ปีก่อนจะสูงวยั ” พญ.ลลติ ยากลา่ ว น่ันคือส่วนหนึ่งของภาพสะท้อนเรื่องมิติการเตรียมความพร้อมสู่วัยสูง อายรุ ะดบั พ้นื ที่น�ำรอ่ ง ซงึ่ ในพื้นทสี่ ่วนใหญเ่ รมิ่ ดำ� เนินการในบางสว่ นบา้ งแล้ว และมกี ารสนับสนุนจากหน่วยงานระดับพ้ืนท่ีทด่ี รี ะดบั หนึ่งอยู่ “ทีโ่ คราช อบจ. มีการสนบั สนุนพฒั นาหลกั สตู รการเตรียมความ พร้อมฯ อยู่ โดยมีการระดมสมองจากแกนน�ำผสู้ ูงอายในพืน้ ที่มาเปน็ วทิ ยากร หรือกระบวนการในดา้ นต่าง ๆ สุขภาพ การออม สิทธิประโยชน์ เปน็ ต้น กอ่ นจะนำ� ไปแลกเปลย่ี นกบั วทิ ยากรระดบั จงั หวดั เปน็ หลกั สตู รกลางทส่ี อดคลอ้ ง กบั พน้ื ท่ี สามารถนำ� ไปใชอ้ บรมตอ่ ได้ เปน็ การรว่ มกบั ทางพมจ. และจะมกี ารจดั ตง้ั คลงั ปญั ญาผสู้ งู อายุในจังหวัดดว้ ย ทสี่ งิ หบ์ รุ ี ผวู้ า่ ราชการจงั หวดั สนใจใหก้ ารสนบั สนนุ การพฒั นาหลกั สตู ร ทอ้ งทอ้ งถน่ิ เรอื่ งน้ี โดยสง่ ผสู้ งู อายไุ ปดเู รยี นรทู้ โ่ี รงเรยี นผสู้ งู อายปุ ทมุ ธานี นา่ สนใจ ท่ีให้ทางชมรมผู้สูงอายุเป็นแกนหลักในการพัฒนาแทนท่ีจะเป็นหน่วยราชการ ผวู้ ่าฯ มนี โยบายชัดเจน ใหร้ าชการเปน็ สว่ นสนับสนุน โดยมพี มจ.เปน็ แกนและ ของบด�ำเนินการจากกองทุนสวสั ดิการผู้สงู อายุ ทปี่ ทุมธานี ชัดเจนกวา่ ท่ีอน่ื ทางจงั หวัดสง่ เสรมิ เตม็ ท่ีมีการจัดตงั้ โรงเรียนผสู้ ูงอายุแล้ว โดยศูนยพ์ มั นาการจัดสวัสดิการสังคมผูส้ ูงอายุ รว่ มกับ อปท. อบรมทง้ั ขา้ ราชการเกษยี ณและผสู้ ูงวัยจากชุมชน” พญ.ลัดดากลา่ ว “ประเดน็ สำ� คญั คอื หลกั สตู รตอ้ งออกแบบเปน็ ระบบ การบรหิ ารจดั การ ตา่ ง ๆ ต้องร่วมกับชุมชน ทอ้ งถิน่ และภาคใี นระดบั ตา่ ง ๆ รวมถึงผู้ประกอบการ นายจา้ งภาคเอกชนในพื้นที่ ท่ผี ่านมาแผนปฏิบตั กิ ารในพน้ื ทแี่ ละแผนสนบั สนนุ ทางวิชาการยังไม่ชัดเจนมากนกั อาจเพราะเป็นงานใหม่ของทกุ ฝ่าย แนวทาง คอื นา่ จะเรม่ิ จากการสรา้ งทมี ผเู้ ชย่ี วชาญเรอ่ื งนจี้ ากภาคสว่ นตา่ ง ๆ ในพนื้ ทม่ี ารว่ ม ออกแบบการสนับสนนุ วิชาการทจี่ �ำเปน็ ทัง้ เรือ่ งการพัฒนาหลกั สูตรท้องถิ่น และวทิ ยากรในการจัดกระบวนการ” พญ.ลดั ดากล่าว 110

111

112

บทท่ี 5 สูค่ วา มท้าทาย 113

จ า ก จปารกะปสบระกสาบรณกา์ขรอณงโข์ คอรงาโชครปาัญช หปาัญแหรกาทแรี่เจกอทคเี่ จอื อเรค่ืออื งเคร่ือวงามครว่วามมร่วอื มมอื ถา้ ชมุ ชนเขม้ แขง็ อยแู่ ลว้ งานกจ็ ะคอ่ นขา้ งงา่ ย แตส่ ามภาคโี ดยธรรมชาติ เขาไม่ค่อยจะส่ือสารกนั ยังไมค่ ่อยเคยท�ำงานร่วมกนั จรงิ จัง ก็เท่ากบั ว่าเราต้อง ไปเรม่ิ ต้นนบั ศูนย์กบั เขา เราพยายามหนุนใหช้ มรมผูส้ ูงอายเุ ป็นคนเชอ่ื มเป็น ภาคีหลัก เเรขาาพเยปาน็ ยผาหู้ มลหกั นผุนู้ใหใหญ้ชใ่มนรชมมุ ผชู้สนูงอตาัวยทเุ ป้อ็นงถคิน่ หเชร่ืออื มอเปปน็ ทภ.าเคอหีงกลต็ัก้องเขฟางั เเปขน็า ผเพู้หรลาักะลผำ�้ใู หพญงั ต่ใวั นผชสู้ ุมงู ชอนายเุตอัวงทก็้อ1ง0ถน่ิเปหอรรอื เ์ ซน็อตปแ์ทล.ว้ เลอกูงกห็ตลอ้างนฟเขงั าเขอากี ลเะ่ พคราะะแลนำ� นพเสงั ตยี วัง ทผสู้งั นงู อ้ันานยาเุ อยงกกห็ ลา1ย0ท่กี ม็ เปาอบรอเ์ ซกน็เรตาแ์ตลรว้ง ๆ วล่ากู อหยลาากนทเำ�ข าเรอากี กลแ็ ะ่ นะนคำ� ะวแา่ นคนุณเสไยีปงบทรง้ัิหนาั้นร นจัดายกการหทลมี าคยณุทกี่ ใม็หาม้ บาอทกำ� งเราานตรร่วงมๆกวบั ่าภอายคาสีกิทำ� เรากแ็ นะน�ำว่าคณุ ไปบริหารจดั การ ท มี คุณใหสม้ อางท�ำปงัญานหราว่ วมิธกที ับำ� ภงานคสี บิ างทเ่ี งนิ พรอ้ ม คนพร้อม แตย่ งั ทำ� งานไม่เปน็ มนั เป็นเร่ือสงอใงหมป่สัญำ� หารบัวธิเขีทาำ� งาวนธิ ีทบำ� างงาทน่เี งปิน็นพเรื่อ้ งมกาครนบพรรหิ ้อามรจแัดตก่ยางัรทซึ่ง�ำเงปาน็ ปไมัญ่เปหน็า มบนั้านเปเรน็ าเทรื่อง้ั รงะใหบมบส่ �ำงาหนรับเลเยขาไม่คว่อิธยีทไำ� ดงผ้าลนเทป่า็นไเร่อื ถง้ากามรบสรผหิ สา.รสจาดั มการถซเ่ึงสเปริมน็ จปดุ ัญนห้ไี ดา้ บกน็า้ นา่ จเระาททำ� ั้งใรหะก้บาบรเคงาลนือ่ เนลงยาไนมไค่ ปอ่ ไยดไค้ ดอ่ ผ้ นลขเ้าทงา่ ดไรี ถา้ มสผส. สามารถเสรมิ จุดน้ไี ด้ ก น็ า่ จะทำ� สใหามก้ ารเคปลน็ ือ่ปนญั งหานาสไปว่ ไนดขค้ อ่องนเรขาา้เองดงี การบริหารจดั การภายในพน้ื ที่ น�ำร่อง โสคารามชเปเปน็ น็พปนื้ ญัที่ใหหาญส่วเนรขาดองูแเลรา๑เอ๑ง พกน้ื ทาร่ี บการริหทาำ� รงจาดันใกนาแรตภ่ลาะยพใน้ื ทพ่ตี นื้ อ้ ทงี่ นใช�ำเ้ รวอ่ลางมโาคกรใานชกเปาร็นตพิด้ืนตทา่ีใมหญเ่รเารเาอดงูแกล็มงี ๑า๑นปพระ้ืนจทำ� ่ี ตก้อางรท�ำดงาว้ นยในแเลตยล่ ตะอ้พงื้นบทรีต่หิ อ้างร ใจชดั เ้ กวาลราใมหา้ดกี ในกตาอรนตนดิ ก้ี ตพ็ ายมายาเรมาหเอางทกมี ม็ ชงี ่วายนใปนรจะุดจทำ� ี่เตหอ้มงาทะ�ำสดมว้ ย ใหเลภ้ ยาตคอ้ีเคงบรือรขิหา่ ยร จระดั ดกับาจรใังห้ดวีดั ชว่ ยด้านวชิ าการ ทำ� หลักสตู ร ใหท้ ีมสำ� นกั งานสาธารณสุขจงั หวดั ช่วยเรอื่ งกตาอรนดูแนลกี้ ก็พลยมุ่ าพยาึง่ มพหงิ าททมี มี ศชนู ว่ ย์อในจามุดทยั เี่ ขหตมา๕ะสชม่วยเปให็นภ้ วาิทคยเี าคกรรือขท่ามี ยรพะมดจบั . จดงั้วหยวัดแชต่ว่เยราดย้างันควงิชตาอ้ กงาปรระทส�ำาหนลเปัก็นสหตู รลกั ใอหย้ทู่ ีมกสห็ ำ� วนงั ักว่างาพนอสพานื้ ธทาเ่ีรรณ่ิมรสูจ้ ขุ ักจภงั หาควดัรี ะชด่วับย เจรังอื่ หงวกดั าแรดล้วูแลจกะลสมุ่ามพา่ึงพรถงิ ปทรีมะสศาูนนยเอ์ ชนื่อามมโยั งเขกตนั ไ๕ด้โชด่วยยไเมป่ต็น้อวงทิ ผย่าานกเราททีมุกพเรม่ือจง. ดว้ ย แ ต่เรายงั คองีกตป้อัญงปหราะเสปา็นนเปน็ัญหหลาักเชองิยกู่ การห็ เวมังือวงา่ พมอพี ้ืนท่ีหเรนมิ่ ง่ึ รทู้จถี่ กั า้ ภจาะคตรี ดิ ะขดัดบจนงั หา่ วจัดะ แเปล็นว้ ปจจั ะจสยั าดมา้ านรกถาปรรเะมสือางนทเเ่ีชขื่อ้ามโายเกงกี่ยันวขได้อโ้งดยซไึง่มจต่ ะอ้ มงสี ผ่ว่านนทเร�ำาใทหุกเ้ รเาร่ือทง�ำงานคอ่ นข้าง จะล�ำบากอไกี มป่รัญู้วา่ หทามี เปไห็นนใปคัญรเหป็นาเใชคิงรกสาารยเไมหือนง มีพืน้ ที่หน่ึงท่ถี า้ จะตดิ ขดั น่าจะ เ ป น็ ปัจจยั เดรือ่า้ นงงกบาปรเรมะอืมงาทณีเ่ ขมา้ อมงาวเา่กไ่ียมว่เขป้อน็ งปัญซหงึ่ จาะงมาีสน่วบนาทง�ำอใยหา่ เ้ งรไามท่ต�ำอ้งางนใชคง้ อ่ บนโขด้ายง จรวะมลย�ำังบอายก่ใู ไนมวร่สิ ้วู ยั า่ ททส่ี ีมาไมหานรใถคจระเปบ็นรหิใคารจสดั ากยาไหรไนด้ค่ะ” เรื่องงบประมาณมองวา่ ไม่เปน็ ปญั หา งานบางอยา่ งไม่ตอ้ งใช้งบ โดย รพวญมย.ลังลอยิตูใ่ยนาวกิสัยอทงคี่สาำ� มารถจะบรหิ ารจดั การไดค้ ะ่ ผจู้ ดั การโครงการพืน้ ทน่ี ำ� รอ่ ง นครราชสีมา พญ.ลลติ ยา กองคำ� ผ้จู ัดการโครงการพนื้ ทีน่ ำ� รอ่ ง นครราชสมี า 114

น อนกอจกาจกาเรกอ่ื เงรงอ่ื บงงปบระปมราะณมาณการกจาัดรกจาดั รกับารคกวับามคเวหา็นมตเห่อน็ระตบอ่ บระกบาบรดกูแาลรดทแู่ี ลตทก่ี ตแตา่ งกต่าตงลอตดลจอนดกจานรหการะหบาบระปบรบะสปารนะสงานกงาบั นภกาับคภีคานคทีคำ� นงาทน�ำใงนานพใืน้ นทพ่ี ื้นนท่าี่ จนะา่เปจ็นะ สเปว่ ็นนสหว่ นนง่ึ หขนอง่ึ ขคอวางคมวทา้ามททาา้ยทาก่ี ย�ำทลก่ีังจำ� ละตงั จาะมตมาามมา นอกจากกองสาธารณสขุ และสงิ่ แวดลอ้ มของเทศบาลฯ ทด่ี แู ลโดยตรง แลว้ ภาคสี ำ� คญั ยังรวมถึงชมรมผ้สู งู อายุ 11 ชมรมในพื้นท่ีซ่งึ มรี ะดบั ความ เข้มแข็งแตกตา่ งกนั โรงพยาบาลรฐั แหง่ เดียวในพืน้ ท่อี ย่างโรงพยาบาล ประชาธิปตั ย์ รวมถึงหน่วยงานภายในเทศบาล กองตา่ ง ๆ ซงึ่ ปจั จบุ ันระบบ การท�ำงานยังคอ่ นข้างแยกสว่ นตามภารกจิ ซง่ึ ส่งผลต่อการทำ� โครงการและงบ ประมาณอย่างมีนัยส�ำคัญดว้ ย ไม่รวมกับทิศทางการบริหารเทศบาลรปู แบบ ใหม่ ท่ีจะสง่ ผลกับการสนบั สนุนเชงิ นโยบายและงบประมาณอีกสว่ น จีรนนั ท์ บัวผนั พยาบาลวิชาชีพ เทศบาลนครรงั สิต ปทุมธานี เ วเวลลาาปปรระะชชมุ มุ ววชิ ชิ าากกาารรกกบั ับผผู้สสู้ งู งูออาายยุ คุ คนนจจะะนน้ออ้ ยยคคยุ ุยวชิวิชากาากราไรมไเ่ มข้า่เขใจ้าใกจวา่กจวะา่ จบะ จลบงตลรงงตนร้ีไงดนไ้ ีไ้ ปดกไ้ ปนั กยนัาวยเาลวยเลถยา้ เถร้าเครุยาตครุยงตๆรงชๆาวชบาา้วนบม้านามไมาต่ ไม้องต่ โ้อนงน่ โนน่ี นี่ งานแบบนตี้ อ้ งงใใชชจ้ ้จิติตออาาสสานานำ� ำ�ไมไ่ใมชใ่ ่วชิช่วาชิ กาากรานร�ำน�ำ ผมประสานได้ทกุ ท่ี ถ้ามีปัญหามาปรกึ ษาเราให้คำ� ปรกึ ษาได้ คณุ ผดิ พลาดตรงไหนแกต้ รงไหน เราใหไ้ ด้ เพราะผมถือวา่ คุณเป็นผ้ทู �ำ ทีน่ ่คี ่อนขา้ งไม่คอ่ ยมปี ัญหา มกี เ็ ปน็ ปัญหาเลก็ ๆ น้อย ๆ ทัว่ ๆ ไป ทกุ ที่ ต้องเกดิ ปัญหาเรือ่ งการคุยกันไมเ่ ข้าใจกนั ในคนหมมู่ ากกเ็ ป็นธรรมชาติ สมศกั ด์ิ สันติยานนท์ ประธานชมรมผูส้ ูงอายชุ ุมชนรัตนโกสินทร์ 200 ปี ปทมุ ธานี 115

ความทา้ ทายในพนื้ ทีเ่ ราคอื การรบบรู ูรณณาากกาารรงางานนททกุ กุดด้า้านนททกุ ุกมมิติตเขิเขา้ ้าดด้วว้ยยกกนั ัน โดยเอาประโยชน์กับชาวบา้ นเป็นที่ต้งั ใหไ้ ด้ ผมเขา้ ใจว่า ทุกวนั นี้คนสว่ นใหญท่ �ำงานถึงแค่ตัวชี้วดั ไม่ถงึ เป้าหมาย เลยไมถ่ งึ ประชาชน เพราะเปา้ หมายมนั อยเู่ หนอื ตวั ชวี้ ดั ขนึ้ ไปอกี การจะบรู ณาการ ไดจ้ รงิ ทกุ คนตอ้ งเดนิ ขา้ มตวั ชว้ี ดั ไปอยา่ งนอ้ ยกา้ วหนง่ึ แลว้ มนั จะประสบความสำ� เรจ็ ทกุ วนั นเี้ รากป็ ระสานทกุ เรอ่ื งใหค้ วามรว่ มมอื ทกุ อยา่ ง อาจมตี ดิ ขดั บา้ ง เร่ืองของกรระะบบววนนกกาารรเเรรื่ออ่ื งงคคววาามมเขเข้า้าใจใจททุกกุ หหนนว่ ่วยยงงาานนกกพ็ พ็ ยยาายยาามมกกันนั ออยยู่ ู่ ปญั หา เหล่าน้มี ันถูกแกโ้ ดยกระบวนการของมัน งานสังคมมนั ไม่สามารถทำ� ใหเ้ สร็จได้ภายในปีงบประมาณเดยี ว ตอ้ ง มคี วามตอ่ เนอ่ื ง ผนู้ ำ� เกง่ แคไ่ หนกไ็ มส่ ามารถทำ� ได้ จะสำ� เรจ็ ตอ้ งทง้ั ชมุ ชนชว่ ยกนั ประคับประคองให้มนั ไปด้วยกนั ได้ระหวา่ งการเปลี่ยนแปลงและสงิ่ ท่มี อี ยู่ ฐติ พิ งศ์ ศักดิ์ชยั สมบูรณ์ นายกอบต.ทา่ งาม สิงหบ์ ุรี ป ญั ปหัญาหไมา่มไมี ม่มีแี มค่ตีแคดิ ต่ขัดิ เขรัดือ่ เงรกอื่ างรกปาระปสราะนสงาานนง ารนะยะรเวะลยาะขเว้ันลตาอขนั้นกตารอทนำ� กงานร ขทอ�ำง านมสขผองส.เอมงสเขผาสม.เีหอลงเาขยาขม้ันีหตลอานยขก้ันวต่าอจนะทำ�กโวค่ารจงะกทาำ� รโไคดร้งงบกปารระไมดง้าบณปรกะวม่าาจณะ กถวึงพา่ จ้ืนะทถ่ตี งึ อ้พงนื้ มทีขต่ี ้ันอ้ ตงอมนขี นอ้ั ะตไอรนมอาะกไมรมายากมนัายกล็ มา่ นั ชก้าล็ไปา่ ชาเ้ ปไปน็ ปเปัญน็ หปาญั เลห็กาเๆลก็ นๆอ้ ยนอ้ ๆย ทๆี่ ทสาสี่ มามาราถรแถกแไ้กขไ้ ไขดไ้ด้ อยากเสนอใหม้ ส.ผส.มงี บบางสว่ นสำ� หรบั ใหพ้ นื้ ทที่ ำ� กจิ กรรมนำ� รอ่ งดว้ ย เพราะสว่ นใหญอ่ บต.เขายงั ไม่ได้ตงั้ งบส่วนนีไ้ วต้ ้องรอปงี บประมาณใหม่ ซ่ึงก็มี เรอ่ื งตอ้ งทำ� เยอะแยะ ถา้ มงี บมาเสรมิ ใหพ้ น้ื ทส่ี มทบกน็ า่ จะชว่ ยผลกั ใหเ้ กดิ งานได้ ปญั หาใหญ่ เปเปน็ น็ เรเรอ่ื อื่ งงคคนนททำ� งานซงึ่ ตอนนก้ี อ็ ายเุ ยอะกนั หมดแลว้ ตอ้ งมี คนรนุ่ ใหมม่ ารองรบั แลว้ เรากพ็ ยายามกนั ตลอด มเี ขา้ มาบา้ งถอยไปกม็ าก เพราะ ตอ้ งทำ� งานตลอด เหนอ่ื ย ตอ้ งมจี ติ อาสา ไมม่ เี งนิ กลมุ่ เดก็ จะหายากมาก มนี กั เรยี น มารว่ มบ้างเป็นครั้งคราว ตอนนี้กพ็ ยายามดึงกลุ่ม อสม.มหี วังหนอ่ ย น.ท.พยนต์ ส�ำริด ผจู้ ดั การพ้นื ทนี่ ำ� ร่อง สงิ หบ์ รุ ี 116

ในเชงิงววิชิชาากกาารรตตออนนนน้ีออี้งงคคค์ ค์ ววาามมรมู้รู้มติ ิตกิกาารดรดูแแูลลผผสู้ ู้สงองู อาายยุกุกลลุ่มุ่มพพ่ึงพึ่งพิงใิงนในระยะ ยระายวะคยอ่ านวขคา้ ่องนตขกา้ผงลตกึ กชผัดลเจึกนชัดวา่เจทนาวงา่อทอากงคอวอรกเปคน็ วอรเยปา่ น็ งอไรยา่ งไร มิติการออมกช็ ัดเจน ว่าคือระบบบำ� นาญชราภาพท่ีเปน็ กฎหมายแล้ว และตอ้ งมกี ารสอื่ สารสร้างความตระหนกั ให้คนวงกว้างรบั รูม้ ากข้ึน มติ ิการ เตรียมความพรอ้ มก็มกี ารใหค้ วามรดู้ ้านต่าง ๆ แม้จะยังไมเ่ ข้มขน้ เพียงพอ มิติ การปรบั สภาพแวดล้อมอาคารสถานทอ่ี าจจะเปน็ เรื่องทอี่ ีกยาวไกลหนอ่ ย โดยรวมแล้วองค์ความรู้เรามากพอในระดับท่ีจะสามารถนำ� ไปทดลอง ใชใ้ นพื้นท่ี แน่นอนวา่ เป็นการเรยี นรู้ร่วมกนั ไปด้วย ในแงอ่ งค์ความรกู้ ็จะมกี าร ถอดบทเรยี นและปรับตามดว้ ย ในพนื้ ทนี่ ำ� รอ่ งของเราเป็นแค่ตัวแบบที่ทดลอง ปฏบิ ตั ิการ ยงั ไมใ่ ช่ต้นแบบทส่ี มบูรณ์ และบางพืน้ ทอี่ าจจะประสบความสำ� เรจ็ เพียงบางมติ เิ ทา่ นนั้ ในพื้นทชี่ นบทไม่คอ่ ยน่าเป็นหว่ งเห็นแนวโน้มทีด่ ีเพราะชนบทบ้านเรา ยงั คงมที ุนทางสังคมท่ดี ีคือชมุ ชนยงั เขม้ แขง็ อยู่ ความทา้ ทายเชิงวิชาการน่า จะเปน็ การตอบโจทย์สำ� หรบั พ้นื ท่เี ขตเมอื ง ซึ่งความเขม้ แขง็ ชมุ ชนหายไป เยอะ ทำ� อย่างไร ต้องมกี ลไกแบบไหนจงึ จะท�ำให้เกิดการดูแลกันในชมุ ชนเมอื ง เป็นโจทยใ์ หม่ ทส่ี ำ� คญั มาก ความทา้ ทายทสี่ องคอื การทำ� ความเขา้ ใจกบั คนในพ้ืนที่ ภาคี ต่าง ๆ โดยเฉพาะการปรบั ทัศนคตทิ ่คี ้นุ ชินของเขา ท่มี องวา่ เวลาองค์กร จากภายนอกเขา้ ไปจะให้งบสนบั สนุน ขณะท่เี ราจะให้ความชว่ ยเหลอื ดา้ น วิชาการเป็นหลัก หากเขาเหน็ ด้วยและอยากทำ� กต็ อ้ งจดั หางบประมาณเอง ความทา้ ทายมากอกี ด้านคอื การไมบ่ รู ณาการของหนว่ ยงานราชการ เปน็ ปญั หาเรื้อรงั ซ่งึ ยังคงปรากฏอยู่ ในขณะทรี่ ะบบการดูแลผู้สูงอายุเป็นงาน ทต่ี อ้ งบรู ณาการ ไมแ่ ค่ภายในกระทรวงเดยี วกัน แตร่ ะหว่างกระทรวงและภาคี นอกระบบราชการที่เปน็ เครอื ขา่ ยดว้ ย อยา่ งไรกต็ าม เมอื่ เหน็ การตน่ื ตวั และตอบรบั จากภาคใี นพน้ื ทซ่ี ง่ึ นบั วนั จะเพมิ่ มากข้นึ ท�ำให้เรามน่ั ใจว่า เราใกลค้ วามสำ� เรจ็ เขา้ ไปอีกก้าวแล้ว พญ. ลดั ดา ด�ำริการเลศิ ผู้จัดการแผนงานวจิ ัยเพื่อพัฒนาคณุ ภาพชีวิตท่ดี ีของผ้สู งู อายุ มูลนธิ ิสถาบนั วิจัยและพัฒนาผู้สงู อายุไทย (มส.ผส.) 117

รายงานการสงั เคราะห์ ระบบการดแู ลผสู้ งู อายใุ นระยะยาว สำ� หรบั ประเทศไทย Synthesis of Long-term Care System for the Elderly in Thailand โดย สมั ฤทธ์ิ ศรธี ำ� รงสวสั ด์ิ กนษิ ฐา บญุ ธรรมเจรญิ (2553) รายงานประจำ� ปผี สู้ งู อายไุ ทย พ.ศ.2552 โดย มลู นธิ สิ ถาบนั วจิ ยั และพฒั นาผสู้ งู อายไุ ทย (2553) รายงานประจำ� ปผี สู้ งู อายไุ ทย พ.ศ.2551 โดย มลู นธิ สิ ถาบนั วจิ ยั และพฒั นาผสู้ งู อายไุ ทย (2552) ขอ้ แนะนำ� การออกแบบสภาพแวดลอ้ มและทพี่ กั อาศยั ของผสู้ งู อายุ โดย หนว่ ยวจิ ยั สภาพแวดลอ้ มทเ่ี หมาะสมกบั ผสู้ งู อายุ ภาควชิ าเคหการ คณะสถาปตั ยกรรมศาสตร์ จฬุ าลงกรณม์ หาวทิ ยาลยั รายงานสขุ ภาพคนไทย 2554 : เอชไอเอ กลไกพฒั นานโยบายสาธารณะเพอ่ื ชวี ติ และสขุ ภาพ โดย ชน่ื ฤทยั กาญจนะจติ รา และคนอน่ื สถาบนั ประชากรและ สงั คม มหาวทิ ยาลยั มหดิ ล 2554 รายงานสขุ ภาพคนไทย 2553 : วกิ ฤตทนุ นยิ ม สงั คมมโี อกาส? โดย ชนื่ ฤทยั กาญจนะจติ รา และคนอนื่ สถาบนั ประชากรและสงั คม มหาวทิ ยาลยั มหดิ ล 2553 ชวี ติ ความเปน็ อยขู่ องครวั เรอื นไทยในรอบ 2 ทศวรรษ เอกสารประกอบการ สมั มนาเรอื่ ง สองทศวรรษแหง่ การพฒั นาของสงั คมไทย : นยั ตอ่ การเปลยี่ นแปลง นโยบายสาธารณะ 17 มนี าคม 2554 โดย นพิ นธ์ พวั พงศกร และคณะ สถาบนั วจิ ยั เพอ่ื การพฒั นาประเทศไทย (มนี าคม 2554) 118

บรรณานกุ รม ระบบการดแู ลระยะยาวและระยะกลางในพน้ื ทสี่ ำ� หรบั ผมู้ ภี าวะพง่ึ พงิ เอกสาร ประกอบการสมั มนา ระบบการดแู ลระยะยาวและระยะกลางในพนื้ ทส่ี ำ� หรบั ผมู้ ภี าวะ พงึ่ พงิ 3 กนั ยายน 2553 โดย สมั ฤทธ์ิ ศรธี ำ� รงสวสั ด์ิ สำ� นกั งานวจิ ยั เพอื่ การพฒั นา หลกั ประกนั สขุ ภาพไทย (กนั ยายน 2553) กา้ วยา่ งอยา่ งเขา้ ใจ เตรยี มพรอ้ มเขา้ สวู่ ยั สงู อายุ เอกสารประกอบการประชมุ การเตรยี มความพรอ้ มกอ่ นวยั สงู อายแุ ละการงาน อาชพี รายไดส้ ำ� หรบั ผสู้ งู อายุ 16 กนั ยายน 2553 โดย อาชญั ญา รตั นอบุ ล การงาน อาชพี รายได้ สำ� หรบั ผสู้ งู อายใุ นชมุ ชน เอกสารประกอบการประชมุ การเตรยี มความพรอ้ มกอ่ นวยั สงู อายแุ ละการงาน อาชพี รายไดส้ ำ� หรบั ผสู้ งู อายุ 16 กนั ยายน 2553 โดย ภทั รพี นั ธ์ พงศว์ ชั ร สถาบนั พฒั นาธรุ กจิ ชมุ ชน รายงานการสงั เคราะหผ์ ลการดำ� เนนิ การเรอื่ งการดแุ ลระยะยาวสำ� หรบั ผสู้ งู อายทุ ม่ี ภี าวะพงึ่ พงิ ในชมุ ชน โดย วรฏิ ฐา แกว้ เกตุ แผนงานพฒั นาคณุ ภาพชวี ติ ของผสู้ งู อายุ : พฒั นาพน้ื ทตี่ น้ แบบและปจั จยั สำ� คญั มลู นธิ สิ ถาบนั วจิ ยั และพฒั นาผู้ สงู อายไุ ทย (พฤษภาคม 2554) www.rungsit.org www.donchompoo.go.th www.johocity.net 119

120