ปณิทาน

วตั ถุประสงค์ ๑. เพือ่ ใหผ้ ้เู รยี นสามารถน�ำความรแู้ ละทักษะภาษาไทยไปถ่ายทอดให้กับผูอ้ ืน่ ได้ ๒. เพ่ือใหเ้ ยาวชน และผู้ใหญใ่ นชมุ ชน ซึ่งเป็นกลุ่มเป้าหมาย สามารถสอ่ื สารภาษาไทยในระดบั เบ้ืองต้นได้เป้าหมาย เชิงปริมาณ ๑. ผเู้ รยี น ๑๕ คน ๒. เยาวชน และผู้ใหญ่ในชุมชนบ้านหว้ ยเฮยี ะ ๓๐ คน เชิงคุณภาพ ผูเ้ รียนที่เป็นครูอาสาสอน สามารถนำ� ความรแู้ ละทกั ษะภาษาไทยไปถ่ายทอดให้กบั เยาวชน และผู้ใหญใ่ นชุมชนให้สื่อสารภาษาไทยในระดับเบื้องต้นได้กระบวนการด�ำเนินงาน ขั้นตอนการจดั กจิ กรรม ๑. ครูและผเู้ รยี น ร่วมกนั สำ� รวจผไู้ มร่ ู้หนงั สือของชุมชนบ้านห้วยเฮียะ โดยใช้แบบส�ำรวจการรู้หนังสือและความตอ้ งการทางการศึกษา ๒. ครู และผเู้ รยี นรว่ มกนั วเิ คราะหข์ อ้ มลู จากการสำ� รวจ และวางแผนการจดั กระบวนการเรยี นรใู้ หส้ อดคลอ้ งกับสภาพปญั หา ความต้องการ และวิถชี วี ิตของชุมชน ๓. ครใู หค้ วามรูว้ ธิ ีการถ่ายทอดใหก้ บั ผ้เู รียน เพ่อื เป็นแนวทางในการสอนผไู้ มร่ ู้หนังสือ ซ่งึ เปน็ เยาวชน และผู้ใหญใ่ นชมุ ชน ๔. ผู้เรียนจัดเตรียมสื่อ/อุปกรณ์ในการจัดการเรียนรู้ภาษาไทย เช่น แบบเรียนเพื่อการรู้หนังสือส�ำหรับกลมุ่ เป้าหมายบนพน้ื ที่สงู บตั รค�ำ และรูปภาพ ๕. ผู้เรียน สวมบทบาทเป็นครูอาสา มาช่วยสอนภาษาไทยแก่ผู้ไม่รู้หนังสือในชุมชน โดยใช้ส่ือประกอบการเรียนรู้ภาษาไทย เช่น การใช้บัตรค�ำ แบบเรียนเพ่ือการรู้หนังสือส�ำหรับกลุ่มเป้าหมายบนพ้ืนท่ีสูงหรือรูปภาพตา่ ง ๆ เพราะส่อื เหล่านเ้ี ปน็ ส่วนสำ� คญั ในการฝึกทกั ษะการฟัง การพูด การอา่ นและการเขียน โดยให้ผเู้ รยี นเดก็ เน้นการจดั การเรยี นรู้ภาษาไทยเกี่ยวกบั คำ� ศัพท์ที่ใช้ในชวี ติ ประจำ� วัน ในขณะท่มี ีการจัดกิจกรรมการเรยี นการสอน ครูไดต้ ิดตามและสงั เกตการด�ำเนนิ กจิ กรรม ๖. การประเมนิ ผลการเรียนรู้ ๖.๑ ครเู ปน็ ผดู้ ำ� เนนิ การวดั ผลการเรยี นรู้ โดยใชแ้ บบทดสอบการรหู้ นงั สอื ซง่ึ วดั ทกั ษะดา้ นการอา่ น(๑๐ คะแนน) ด้านการฟงั /พดู /สือ่ สาร (๒๐ คะแนน) และด้านการเขียน (๒๐ คะแนน) ๖.๒ เกณฑก์ ารผ่าน ตอ้ งได้คะแนนของแตล่ ะด้าน ไม่น้อยกว่า ร้อยละ ๕๐ 93

ผลการดำ� เนนิ งาน ๑. จากการประเมินผลการเรียนรู้ภาษาไทย ของกลุ่มเยาวชนและผู้ใหญ่ในชุมชนบ้านห้วยเฮียะ มีผลการเรียนร้สู รปุ ได้ดงั นี้ ๑.๑ การอา่ น - มีผลการเรียน อยู่ในเกณฑ์ระดบั ด ี จำ� นวน ๑๑ คน - มผี ลการเรียน อยใู่ นเกณฑ์ระดบั พอใช้ จ�ำนวน ๑๙ คน ๑.๒ การฟัง/การพูด/สื่อสาร - มผี ลการเรยี น อยู่ในเกณฑ์ระดับดมี าก จำ� นวน ๘ คน - มีผลการเรยี น อยใู่ นเกณฑร์ ะดบั ดี จำ� นวน ๑๒ คน - มีผลการเรียน อยู่ในเกณฑ์ระดบั พอใช ้ จ�ำนวน ๑๐ คน ๑.๓ การเขยี น - มีผลการเรยี น อยู่ในเกณฑร์ ะดับดี จำ� นวน ๑๓ คน - มีผลการเรียน อย่ใู นเกณฑร์ ะดบั พอใช้ จ�ำนวน ๑๗ คน ๒. เยาวชนและผ้ใู หญใ่ นชุมชนบา้ นหว้ ยเฮยี ะสามารถเขยี นชอื่ สกลุ ของตนเองได้ ๓. การให้ผเู้ รยี นเป็นอาสาสมคั รชว่ ยสอนนับเป็นแนวทางการส่งเสรมิ การรู้หนงั สือได้เปน็ อย่างดีการเผยแพร่ ๑. สรปุ ผลด�ำเนินการจัดกิจกรรมเดก็ นอ้ ยช่วยสอนให้สถานศกึ ษา ๒. รายงานผลการจัดกิจกรรมเด็กน้อยช่วยสอน ในการประชุมของสถานศึกษา กศน.อ�ำเภอ และส�ำนักงาน กศน.จังหวดัปญั หา อปุ สรรค และขอ้ เสนอแนะ ปัญหา อปุ สรรค เยาวชน และผู้ใหญ่ในชุมชนบ้านห้วยเฮียะ ส่วนใหญ่จะมีอาชีพท�ำไร่ ท�ำนา จึงท�ำให้ไม่มีเวลาท่ีจะเรียนรู้ภาษาไทย 94

ข้อเสนอแนะ ๑. สง่ เสริมให้ชมุ ชนบา้ นหว้ ยเฮยี ะเหน็ ความส�ำคัญของการศึกษาท่จี ะชว่ ยพัฒนาคณุ ภาพชวี ติ ใหด้ ขี ้นึ ๒. ควรด�ำเนนิ กิจกรรมเด็กน้อยชว่ ยสอนส่คู รอบครวั ของตนเอง และชุมชน ๓. อาสาสมคั รควรใชเ้ วลาหลงั จากเลกิ เรียนจนถึงเวลากลางคนื ท�ำการจัดกระบวนการเรียนรู้ภาษาไทย 95

สรา้ งคณุ คา่ ผา้ ทอกะเหรย่ี ง แนวปฏิบตั ิทดี่ ีด้านการสง่ เสริมอาชพี ปี ๒๕๕๗ ผูศ้ ึกษา นางพรพมิ ล สวัสดี ศนู ยก์ ารเรยี นชมุ ชนชาวไทยภูเขา “แมฟ่ า้ หลวง” บ้านขุนอมแฮดใน ต�ำบลสบโขง ศูนย์การศกึ ษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัยอำ� เภออมก๋อย ส�ำนกั งานส่งเสรมิ การศึกษานอกระบบและการศกึ ษาตามอธั ยาศยั จังหวดั เชียงใหม่ 96

บทคดั ย่อ แนวปฏบิ ตั ทิ ด่ี ดี า้ นอาชพี เรอื่ ง สรา้ งคณุ คา่ ผา้ ทอกะเหรย่ี งบา้ นขนุ อมแฮดใน อำ� เภออมกอ๋ ย จงั หวดั เชยี งใหม่มุ่งพัฒนาสมาชิกกลุ่มทอผ้าซ่ึงเป็นผู้ใหญ่และเด็กเร่ืองการทอผ้าควบคู่กันไป โดยมีวัตถุประสงค์ ๑) เพ่ือพัฒนากลุ่มอาชีพทอผ้ากะเหรี่ยงย้อมสีธรรมชาติบ้านขุนอมแฮดในให้สามารถผลิตและจ�ำหน่ายผลิตภัณฑ์จากผ้าทออย่างมีคุณภาพ และมีรายได้เพ่ิมข้ึน และ ๒) เพื่อให้เด็กและเยาวชนได้เรียนรู้วิธีการทอผ้ากะเหร่ียงจากภูมิปัญญาในทอ้ งถนิ่ สามารถน�ำมาใช้ในชวี ิตประจำ� วันและน�ำไปประกอบอาชีพได้ การดำ� เนนิ งานโครงการนไ้ี ดป้ ระสานงานดำ� เนนิ การรว่ มกบั เครอื ขา่ ย ไดแ้ ก่ ศนู ยส์ ง่ เสรมิ อตุ สาหกรรมภาคที่๑ จังหวัดเชียงใหม่ สำ� นกั งานสหกรณจ์ ังหวดั เชียงใหม่ ส�ำนักงานตรวจบญั ชสี หกรณ์จงั หวดั เชยี งใหม่ เพื่อพัฒนากลุ่มทอผ้าและภมู ปิ ญั ญาในทอ้ งถน่ิ รว่ มด�ำเนินงานกันจดั กระบวนการเรยี นรูเ้ ร่อื งการทอผ้าใหผ้ ูใ้ หญ่ เดก็ และเยาวชน ผลการด�ำเนินงานพบว่า สมาชกิ กลมุ่ ทอผา้ กะเหรย่ี ง จำ� นวน ๔๐ คน มีความรู้ความเขา้ ใจเรอื่ งการบรหิ ารจัดการกลุ่มและด�ำเนินธุรกิจของกลุ่มในรูปแบบสหกรณ์ เด็กและเยาวชนจ�ำนวน ๑๕ คนสามารถน�ำผ้าท่ีทอได้ท�ำเป็นเคร่ืองแต่งกายนกั เรยี นเป็นกระบวนการอนุรักษส์ ืบทอดภมู ิปัญญา และสรา้ งอาชีพได้เป็นอยา่ งดี ชาวบ้านมีรายได้เพ่ิมขึ้นจากการจำ� หน่ายผลติ ภัณฑผ์ า้ ทอให้กับร้านภูฟ้าและแหล่งจำ� หนา่ ยอน่ื ๆความเปน็ มาและความส�ำคญั ของปัญหา ชุมชนบนพื้นท่ีสูงบ้านขุนอมแฮดใน หมู่ท่ี ๕ ต�ำบลสบโขง อ�ำเภออมก๋อย จังหวัดเชียงใหม่ มีประชากร๓๖๗ คน ๙๒ ครวั เรอื น ๘๙ หลังคาเรอื น เปน็ ชาวไทยภเู ขาเผา่ กะเหรีย่ ง อย่หู า่ งจากตัวอำ� เภออมกอ๋ ย ๙ กโิ ลเมตรใช้เวลาเดินทางประมาณ ๒๐ นาที ชนเผ่ากะเหร่ียงเป็นชุมชนที่ประกอบอาชีพเกษตร เพื่อการยังชีพและมีการทอผา้ เพอ่ื ใชเ้ ปน็ เครื่องนุง่ หม่ โดยใชก้ เ่ี อวมาแต่โบราณโดยมีการออกแบบลวดลายผ้าเป็นเอกลักษณข์ องตนเอง สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงตระหนักว่าล�ำพังการพัฒนาเด็กและเยาวชนเพียงกลุ่มเป้าหมายเดียวไม่พอจะพัฒนาคุณภาพชีวิตให้เกิดความมั่นคงได้ จึงพระราชทานทุนเพ่ือใช้ด�ำเนินการพัฒนากลมุ่ ทอผา้ ในพนื้ ทอี่ ำ� เภออมกอ๋ ย จงั หวดั เชยี งใหม่ ในปี พ.ศ. ๒๕๓๘ เพอ่ื ใชใ้ นการดำ� เนนิ การฝกึ อบรมพฒั นาเทคนคิ และฝมี อื จดั ซอื้ อปุ กรณแ์ ละวตั ถดุ บิ ชว่ ยเหลอื เรอ่ื งการตลาด โดยนำ� ผลติ ภณั ฑข์ องชาวบา้ นไปจำ� หนา่ ยทรี่ า้ นภฟู า้ ปจั จบุ นัปี พ.ศ. ๒๕๕๖ เกิดกลุ่มทอผ้าในอ�ำเภออมก๋อย จังหวัดเชียงใหม่ จ�ำนวน ๙ กลุ่ม และกลุ่มทอผ้ากะเหร่ียงบ้านขุนอมแฮดในเป็นกลุ่มหน่ึงท่ีได้รับการพัฒนาตามแนวพระราชด�ำริของสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯสยามบรมราชกุมารี จากการด�ำเนินงานท่ีผ่านมาพบปัญหาหลายเร่ือง เช่น เรื่องคุณภาพสินค้า การบริหารจัดการกลุ่มในรูปแบบสหกรณ์ การจัดท�ำบัญชี การตลาด การพัฒนาคุณภาพชีวิตครอบครัวของสมาชิกกลุ่ม ครอบครัวมีรายได้น้อยและเร่ืองการถ่ายทอดองค์ความรู้เร่ืองการทอผ้ากับเด็กและเยาวชน เป็นต้นเพื่อสนองงานโครงการพัฒนาเด็กและเยาวชนในถ่ินทุรกันดาร ในการส่งเสริมอาชีพจึงมีแนวทางแก้ไขปัญหาโดยดำ� เนนิ งานโครงการสร้างคุณคา่ ผ้าทอกะเหร่ยี งบา้ นขนุ อมแฮดในข้ึน 97

วตั ถปุ ระสงค์ ๑. เพ่ือพัฒนากลุ่มอาชีพทอผ้ากะเหร่ียงย้อมสีธรรมชาติบ้านขุนอมแฮดใน ให้สามารถผลิตและจ�ำหน่ายผลิตภณั ฑจ์ ากผ้าทออยา่ งมคี ณุ ภาพ และมรี ายไดเ้ พ่มิ ขึ้น ๒. เพื่อใหเ้ ด็กและเยาวชนไดเ้ รียนรวู้ ิธีการทอผา้ กะเหร่ียงจากภูมปิ ญั ญาในทอ้ งถ่นิ สามารถนำ� มาใช้ในชีวิตประจ�ำวันและนำ� ไปประกอบอาชพี ได้เปา้ หมาย เชงิ ปรมิ าณ ๑. สมาชิกกลุ่มทอผ้ากะเหรยี่ งย้อมสีธรรมชาตบิ า้ นขุนอมแฮดใน จำ� นวน ๔๐ คน ๒. เดก็ และเยาวชนบา้ นขุนอมแฮดใน จ�ำนวน ๑๕ คน 98

เชงิ คุณภาพ ๑. สมาชิกกลุ่มทอผ้ากะเหรี่ยงย้อมสีธรรมชาตบิ ้านขนุ อมแฮดใน เกิดความรทู้ ักษะในการผลิต การบรหิ ารจดั การกลุ่ม และการตลาด สามารถน�ำความร้แู ละรายไดไ้ ปใช้ในการพฒั นาคณุ ภาพชวี ิตของครอบครวั ๒. เด็กและเยาวชนมคี วามรู้ทักษะการทอผา้ กะเหรีย่ งเป็นกระบวนการสืบทอดอนุรักษ์และสรา้ งงานอาชพี กระบวนการด�ำเนินงาน ๑. จัดเวทีแลกเปลี่ยนเรียนรู้เพื่อทราบถึงพัฒนาการกลุ่ม สภาพปัญหา ข้อเสนอแนะในการแก้ปัญหากลุ่มทอผา้ กะเหรีย่ งย้อมสีธรรมชาตบิ ้านขนุ อมแฮดใน ๒. จดั ทำ� โครงการและทำ� แผนกจิ กรรมพัฒนากลุ่มทอผ้าในเรอื่ ง เทคนคิ การผลิตการแปรรปู และการตลาดการจัดตงั้ กลุ่มรปู แบบสหกรณ ์ การจัดทำ� บญั ชี และหลกั สตู รการทอผ้าสำ� หรบั เดก็ และเยาวชน ๓. ประสานงานหน่วยงาน/เครือข่ายท่ีเกี่ยวข้อง เพ่ือฝึกอบรมพัฒนาทักษะของกลุ่ม ได้แก่ ศูนย์ส่งเสริมอุตสาหกรรมภาคท่ี ๑ ถนนทุ่งโฮเต็ล จังหวัดเชียงใหม่ ส�ำนักงานสหกรณ์เชียงใหม่ ส�ำนักงานตรวจบัญชีสหกรณ์จงั หวัดเชียงใหม่ และภูมปิ ัญญาในหมบู่ ้าน ๔. ด�ำเนินการจัดกิจกรรมตามแผนงานทก่ี ำ� หนด และสามารถปรับเปลี่ยนกจิ กรรมไดต้ ามความเหมาะสม ๕. ติดตามและประเมินผลร่วมกับหน่วยงาน/เครือข่ายทเ่ี กีย่ วข้อง ๖. สรุปและจดั ทำ� รายงานผลการด�ำเนินงาน และเผยแพรไ่ ปยงั หนว่ ยงานทีเ่ ก่ียวขอ้ งข้ันตอนการจัดกิจกรรม ๑. การด�ำเนินกิจกรรมการจัดการเรียนรู้ เร่ืองการทอผ้ากะเหรี่ยงท่ีศูนย์การเรียนชุมชนชาวไทยภูเขา“แมฟ่ า้ หลวง” บา้ นขนุ อมแฮดใน โดยครเู ชญิ วทิ ยากรในหมบู่ า้ นมาใหค้ วามรดู้ า้ นการยอ้ ม การทอโดย ศนู ยก์ ารศกึ ษาเพอ่ื ชมุ ชนในเขตภเู ขา สนบั สนนุ วตั ถดุ บิ ฝา้ ยทอสำ� หรบั ทอผา้ จากนนั้ ครแู นะนำ� ใหเ้ ดก็ และเยาวชนนำ� ไปฝกึ ยอ้ มฝา้ ยและทอเปน็ ผ้าที่บ้านร่วมกับผู้ปกครองจากน้นั น�ำผ้าทอสชี มพู สีมว่ ง มาทำ� เปน็ เสือ้ ส�ำหรับสวมใสม่ าเรยี น 99

๒. การด�ำเนินกจิ กรรมร่วมกบั กลมุ่ ทอผ้าย้อมสธี รรมชาตบิ า้ นขนุ อมแฮดใน ๒.๑ จัดประชุมวางแผนเตรียมการผลิต โดยมีขั้นตอนดังนี้ เสนอปริมาณการผลิตผ้าทอกะเหรี่ยงในรอบปตี ่อรา้ นภูฟ้า (ในวัง) เมื่อได้รบั คำ� ตอบจากรา้ นภูฟา้ วา่ ในรอบปสี ามารถรับสนิ คา้ ของกล่มุ ไดป้ รมิ าณเทา่ ไหร่จากนนั้ ครแู ละสมาชกิ กลมุ่ ประชมุ แบง่ งานการผลติ ใหส้ อดคลอ้ งกบั ปรมิ าณ และความตอ้ งการของรา้ นภฟู า้ ในแตล่ ะงวด (๑ ปี มี ๔ งวด) ๒.๒ การพฒั นาเทคนคิ การยอ้ มฝา้ ยดว้ ยสธี รรมชาตเิ พอ่ื แกไ้ ขปญั หาดา้ นคณุ ภาพของผา้ ทอ ประเดน็ส�ำคัญอยู่ที่มีการย้อมสีฝ้าย แต่เดิมการผสมสีฝ้ายใช้วัสดุธรรมชาติ เช่น เปลือกมะม่วง เปลือกปือ ใบเสาวรส คร่ัง เพกา จากการไปศึกษาดูงานแล้วน�ำมาทดลองท�ำ จึงพบว่าการน�ำฝ้ายที่ย้อมสีในครั้งแรกมาท�ำการย้อมทับโดยใช้วสั ดุ จุลสี สนิมเหล็ก ปูนขาว ปนู แดง จะท�ำให้สขี องฝา้ ยมีความแกอ่ อ่ นอยู่ในโทนสีเดยี วกัน ตวั อยา่ งเช่น ฝา้ ยท่ยี อ้ มครง้ั แรกดว้ ยเปลือกมะมว่ งแลว้ นำ� มาปั่นน�้ำท่ใี ชจ้ ุลสี ๑๐๐ กรัม เกลอื ๒ ซอ้ นโต๊ะ น�ำ้ สะอาด ๕ ลติ ร จะทำ� ใหฝ้ า้ ยเกิดสีเปลย่ี นแปลงสีเขยี ว เหลืองแก่ เหลอื งออ่ น เหลอื งปนน้�ำตาล เปน็ ต้น ๒.๓ การพฒั นาลวดลายผ้าทอกะเหร่ียง แตเ่ ดิมนยิ มทอผ้าเพยี งลวดลายเดยี วกนั ทง้ั ผืน โครงการกองทุนพัฒนาเด็กและเยาวชนในถ่ินทุรกันดารนี้ได้เชิญวิทยากรจากศูนย์ส่งเสริมอุตสาหกรรมภาคที่ ๑ มาให้ความรเู้ รอื่ งการประยกุ ตล์ วดลายตา่ ง ๆ เพม่ิ ขน้ึ เชน่ ลายดาว ลายดอกพกิ ลุ ลายกรงไก่ ลายฟนั ปลา ลายสามเหลีย่ มและมกี ารพฒั นาผลิตภัณฑเ์ ป็นผ้าพนั คอ เสือ้ ผา้ คลมุ่ ไหล ่ เป็นต้น ๒.๔ การบริหารจัดการกลุ่มอาชีพทอผ้ากะเหรี่ยงโดยวิธีสหกรณ์ ส�ำนักงานตรวจบัญชีสหกรณ์เชียงใหม่ ให้ความรู้เร่ืองการจัดท�ำบัญชี รายรับรายจ่าย ค่าตอบแทนสมาชิก ลูกหนี้ เจ้าหน้ี วัตถุดิบคงเหลือค่าใช้จ่ายในการด�ำเนินงาน สรุปผลการด�ำเนินงานเป็นไตรมาส และร่วมกันติดตามและประเมินผล เป็นผลให้ทางกลุ่มมหี ุ้นและกองทุนเพิม่ ข้ึนผลการดำ� เนินงาน ๑. ผู้เรียนท่ีเป็นเด็กและเยาวชนเกิดทักษะจากกระบวนการเรียน รู้เรื่องการทอผ้าจากภูมิปัญญาในชุมชนสามารถน�ำผ้าที่ทอได้ไปท�ำเป็นชุดนักเรียนและเห็นช่องทางประกอบอาชีพ เป็นกระบวนการอนุรักษ์และสืบทอดองคค์ วามร้ใู นชมุ ชน ๒. กลุ่มสมาชิกที่เป็นผู้ใหญ่สามารถน�ำความรู้ท่ีได้รับไปพัฒนากลุ่มและพัฒนาคุณภาพของผ้าทอได้อย่างตอ่ เนอื่ ง สมาชกิ เห็นความสำ� คัญของการรวมกล่มุ รบู้ ทบาทและหนา้ ท่ขี องตนเองเกดิ การมสี ว่ นร่วมมากขน้ึ ๓. กลุ่มสมาชิกมีงานท�ำ มีรายได้จากการจ�ำหน่ายสินค้า ในปี พ.ศ. ๒๕๕๖ ตลาดพึ่งพิง ร้านภูฟ้าศนู ย์ศลิ ปาชีพ เทศกาลงานตา่ ง ๆ ในอ�ำเภอ ศูนย์โอทอป รา้ นค้าในอมก๋อย เปน็ เงนิ ๖๕๘,๓๙๑ บาท นอกจากนี้กรมสง่ เสริมอตุ สาหกรรมไดส้ ง่ั ซ้ือผ้าทอ เพ่อื น�ำไปแปรรูปสินคา้ มูลคา่ เป็นเงนิ ๒๔๗,๘๙๐ บาท 100

การเผยแพร่ ๑. จัดทำ� เอกสาร ได้แก่ หลกั สูตรท้องถ่ิน รายงานสรปุ และประเมินผลการดำ� เนนิ งาน และเผยแพรใ่ หก้ ับหน่วยงานและเครอื ข่ายทเี่ กีย่ วขอ้ งทราบ ๒. ใชช้ ุมชนเปน็ ฐานแลกเปลยี่ นเรยี นรู้ เร่ือง การทอผ้าใหก้ ับผ้ทู ่ีสนใจและชุมชนอนื่ ๆปญั หา อุปสรรค และขอ้ เสนอแนะปัญหา อุปสรรค สมาชกิ กลมุ่ ทอผา้ กะเหรยี่ งบา้ นขนุ อมแฮดในทม่ี อี ายุ ๓๕ – ๖๐ ปี สว่ นใหญไ่ มย่ อมใชภ้ าษาไทยในการสอ่ื สารจึงเป็นอุปสรรคต่อการนำ� เอาวิธกี ารสหกรณ์มาใช้ในการบริหารจดั การกลุ่มขอ้ เสนอแนะ ศูนย์การศึกษาเพ่ือชมุ ชนในเขตภูเขา บ้านขนุ อมแฮดใน จึงเนน้ การเรียนการสอนภาษาไทยโดยใช้หลักสตู รผู้ไม่รู้หนังสือ โดยใช้ส่ือวีดิทัศน์และส่ืออื่นประกอบ ตลอดจนครูได้ท�ำหน้าท่ีเป็นท่ีปรึกษาการด�ำเนินงานกลุ่มทอผ้าควบคูไ่ ปกับการพัฒนาอาชีพสมาชกิ กล่มุ ทอผา้ อย่างต่อเนอื่ ง 101

ป่าต้นนำ้� นำ�แสงสวา่ ง สรา้ งความรู้ สชู่ มุ ชนแนวปฏิบัตทิ ี่ดีดา้ นการอนรุ ักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อม ปี ๒๕๕๗ ผ้ศู กึ ษา นายวรี ะชัย พายหุ มนุ วน และ นางสาวสรุ ีย ์ ยง่ิ ตระกูลไพร ศูนยก์ ารเรียนชมุ ชนชาวไทยภูเขา “แมฟ่ ้าหลวง” บ้านแม่ดึ๊ หม่ทู ี่ ๕ ตำ� บลแมค่ ง ศูนย์การศกึ ษานอกระบบและการศกึ ษาตามอัธยาศัยอ�ำเภอแม่สะเรยี ง สำ� นักงานสง่ เสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอธั ยาศัยจังหวัดแมฮ่ อ่ งสอน 102

บทคัดยอ่ แนวปฏบิ ัตทิ ีด่ ดี า้ นการอนุรักษท์ รพั ยากรธรรมชาติและสงิ่ แวดล้อม เรอื่ ง ปา่ ตน้ น้�ำ นำ� แสงสว่าง สร้างความรู้ สู่ชุมชน เป็นกิจกรรมตามโครงการพัฒนาเด็กและเยาวชนในถ่ินทุรกันดาร ตามพระราชด�ำริ สมเด็จพระเทพ-รัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ของศูนย์การเรียนชุมชนชาวไทยภูเขา “แม่ฟ้าหลวง” บ้านแม่ดึ๊ ต�ำบลแม่คงอ�ำเภอแม่สะเรียง จังหวัดแม่ฮ่องสอน ซึ่งด�ำเนินการต่อเน่ืองจากโครงการสร้างไฟฟ้าพลังงานน้�ำในศูนย์การเรียนโดยมีวตั ถปุ ระสงคเ์ พ่อื ให้ผู้เรยี นและชมุ ชนตระหนักเหน็ คุณคา่ และความสำ� คัญของทรัพยากรป่าตน้ น้�ำ ซึ่งเป็นแหล่งกำ� เนิดไฟฟ้าพลงั งานน้ำ� ในชุมชน และมีความรู้ความเขา้ ใจเกยี่ วกับระบบไฟฟา้ พลงั งานนำ้� ตลอดจนมสี ่วนรว่ มในการดูแลรักษาทรัพยากร ปา่ ตน้ น�ำ้ ของชุมชน โดยครแู ละผเู้ รียน ร่วมกนั สำ� รวจสภาพพื้นที่ป่าตน้ น�้ำแม่ดึ๊ วิเคราะห์ปญั หาและหาแนวทางแกไ้ ข จัดท�ำข้อตกลงร่วมกับชมุ ชน วางแผนการจัดกิจกรรมให้ความร้กู บั ผเู้ รยี น ไดแ้ ก่ เด็กเยาวชน และผู้ใหญ่ จัดหาอาสาสมัครผู้ดูแลป่าต้นน้�ำแม่ดึ๊ จัดท�ำภารกิจของผู้ดูแลป่าต้นน�้ำแม่ดึ๊ และภารกิจของชาวบา้ น รวมท้ังสรุปผลการด�ำเนนิ งาน ผลการด�ำเนินงาน พบว่า ผู้เรียนและชุมชนตระหนักเห็นคุณค่าและความส�ำคัญของทรัพยากรป่าต้นน�้ำมคี วามรู้ความเขา้ ใจเก่ยี วกับระบบไฟฟา้ พลังงานน�ำ้ ชุมชนมีข้อตกลงเกย่ี วกบั เขตพืน้ ทที่ �ำกิน และเขตพืน้ ที่ป่าต้นน้�ำเพ่อื การอนรุ กั ษ ์ เกดิ อาสาสมัครผดู้ แู ลป่าต้นน�้ำแม่ดึ๊ และชุมชนมีสว่ นร่วมในการดแู ลรักษาทรพั ยากรป่าต้นน�ำ้ ของชมุ ชน ครแู ละชาวบา้ น ขยายระบบไฟฟา้ พลงั งานนำ�้ จากศนู ยก์ ารศกึ ษาเพอื่ ชมุ ชนในเขตภเู ขา เขา้ ชมุ ชนได้ จำ� นวน ๑๐ครัวเรอื น และเตรยี มความพร้อมในการขยายต่อไปอกี ๑๕ ครัวเรอื น เพอื่ ใหช้ มุ ชนมีระบบไฟฟ้าครอบคลมุ ทั้งชมุ ชนความเป็นมาและความสำ� คญั ของปญั หา บ้านแม่ดึ๊ ต�ำบลแม่คง อ�ำเภอแม่สะเรียง จังหวัดแม่ฮ่องสอน เป็นชุมชนท่ีต้ังอยู่ในพ้ืนท่ีป่าต้นน�้ำ ปัญหาที่พบในชุมชน เช่น การบุกรุกท�ำลายป่า เพื่อการประกอบอาชีพ ส่งผลให้ป่าต้นน้�ำถูกบุกรุกท�ำลายอย่างมากมายเมอื่ ส่งิ แวดลอ้ มถกู ทำ� ลาย ชมุ ชนจงึ ประสบปญั หาน�ำ้ ท่วมฉบั พลนั และน�้ำป่าไหลหลากในฤดูฝน รวมถึงการชะลา้ งพงัทลายลงมาของหนา้ ดนิ และในฤดรู อ้ นชมุ ชนกจ็ ะประสบปญั หาขาดแคลนนำ้� อปุ โภคบรโิ ภคมานานหลายปี นอกจากนี้จากการท่ีครู ศูนย์การเรียนชุมชนชาวไทยภูเขา ไปเย่ียมชุมชนและได้รับการชักชวนจากชาวบ้านให้ไปดูการท�ำไร่ท�ำให้ครูสังเกตเห็นว่าพื้นท่ีป่าต้นน้�ำถูกท�ำลายเป็นบริเวณกว้าง ครูจึงคิดว่าหากชาวบ้านยังคงท�ำไร่ในบริเวณพ้ืนที่ดังกล่าวอยู่ คงจะทำ� ใหพ้ ื้นที่ปา่ ต้นนำ้� แม่ดถ๊ึ กู ท�ำลายเพิ่มมากขน้ึ จนสง่ ผลท�ำให้น�้ำในลำ� หว้ ยลดลงไปเรื่อย ๆ และท่ีสำ� คญั กจ็ ะทำ� ใหไ้ มม่ นี ำ�้ ทเ่ี พยี งพอสำ� หรบั ผลติ กระแสไฟฟา้ จากพลงั งานน�้ำจา่ ยไปยงั ศนู ยก์ ารเรยี นชมุ ชนชาวไทยภเู ขา และชมุ ชน ตลอดจนชาวบ้านกจ็ ะขาดแคลนน้�ำในการอปุ โภคบริโภค ดงั นั้น ครูจงึ พดู คยุ แลกเปลย่ี นเรียนรูก้ บั ชาวบ้านทท่ี ำ� ไรอ่ ยูบ่ รเิ วณน้นั ซึ่งชาวบ้านมีความเข้าใจ ตระหนกั ถงึผลกระทบที่จะเกดิ ข้ึนในอนาคตของลกู หลาน ศนู ยก์ ารเรยี นชมุ ชนชาวไทยภเู ขา “แมฟ่ า้ หลวง” บา้ นแมด่ ึ๊ จงึ จดั ทำ� โครงการอนรุ กั ษท์ รพั ยากรปา่ ตน้ นำ้� ซง่ึเป็นโครงการต่อเนื่องจากโครงการสร้างไฟฟ้าพลังงานน�้ำในศูนย์การเรียนชุมชนชาวไทยภูเขาข้ึนเพื่อให้ผู้เรียนและชมุ ชนตระหนกั เหน็ คณุ คา่ และความสำ� คญั ของทรพั ยากรปา่ ตน้ นำ�้ มคี วามรู้ ความเขา้ ใจเกย่ี วกบั ระบบไฟฟา้ พลงั งานน้ำ� และมสี ว่ นรว่ มในการดูแลรักษาทรัพยากรปา่ ต้นนำ�้ ของชุมชน 103

วตั ถุประสงค์ ๑. เพื่อให้ชุมชนตระหนกั เหน็ คุณคา่ และความส�ำคัญของทรพั ยากรปา่ ตน้ น�้ำ ๒. เพื่อใหช้ ุมชนมีความรคู้ วามเข้าใจเกี่ยวกบั ระบบไฟฟ้าพลังงานน้ำ� ๓. เพือ่ ใหช้ ุมชนมสี ว่ นร่วมในการดแู ลรกั ษาทรพั ยากรป่าต้นนำ้� ของชมุ ชน ๔. เพ่ือขยายระบบไฟฟา้ พลงั งานน้ำ� จาก ศูนย์การเรียนชุมชนชาวไทยภูเขา ให้ครอบคลมุ ทกุ ครวั เรือนเป้าหมาย เชิงปริมาณ ประชากรบา้ นแม่ดึ๊ จ�ำนวน ๒๕ ครัวเรอื น ผเู้ รยี นเด็ก จำ� นวน ๑๗ คน เชิงคณุ ภาพ ชมุ ชนมคี วามรู้ความเขา้ ใจเกยี่ วกับการดแู ล รกั ษาทรพั ยากรปา่ ตน้ นำ้� ของชุมชน ตลอดจนมสี ่วนร่วมในการดแู ลรักษาทรพั ยากรป่าต้นน้ำ� ของชุมชน อันน�ำไปสกู่ ารอนรุ กั ษท์ รพั ยากรธรรมชาติและสิ่งแวดลอ้ ม เพอื่ ใหช้ ุมชนได้รบั ประโยชน์สงู สดุ ในการด�ำรงชีวติ และชมุ ชนมีระบบไฟฟา้ ครอบคลุมทกุ ครวั เรอื น กระบวนการด�ำเนนิ งาน ๑. ครู ส�ำรวจสภาพพน้ื ท่ีป่าต้นน้�ำแม่ด๊ทึ เี่ ป็นต้นก�ำเนิดแหล่งผลติ ระบบไฟฟา้ พลงั งานน�้ำสำ� หรบั จ่ายกระแสไฟฟ้าใน ศูนยก์ ารศกึ ษาเพ่ือชมุ ชนในเขตภเู ขา ในปี พ.ศ. ๒๕๕๔-๒๕๕๕ ๒. ครูและชาวบ้านท่ีท�ำข้าวไร่บริเวณพ้ืนที่ป่าต้นน้�ำแม่ด๊ึ ร่วมกันวิเคราะห์ปัญหาท่ีเกิดจากการท�ำไร่และร่วมกนั หาแนวทางแก้ปัญหา ๓. ครแู ละชาวบา้ นนำ� ปญั หาทร่ี ว่ มกนั วเิ คราะหแ์ ลว้ นำ� สทู่ ปี่ ระชมุ ชาวบา้ น เพอื่ ใหช้ าวบา้ นรว่ มกนั สรปุ ปญั หาและแนวทางแก้ไขปัญหา ครู และชาวบ้าน จดั ท�ำขอ้ ตกลงร่วมกันเกีย่ วกบั เขตพ้ืนท่ีท�ำกินและเขตพืน้ ทปี่ ่าต้นน้�ำแม่ด๊ึซ่ึงเปน็ พืน้ ทป่ี ่าเพ่อื การอนุรกั ษ์ 104

ประชมุ วางแผนรว่ มกบั ชาวบา้ น 105

ไฟฟ้าพลงั งานน�้ำน�ำแสงสวา่ งเข้าสู่ครวั เรอื นในชุมชน ๔. ครูและชาวบา้ นรว่ มกนั วางแผนการจัดกจิ กรรมการเรยี นร้เู พื่อการอนุรักษพ์ นื้ ท่ปี ่าต้นนำ�้ แมด่ ๊ึ ๕. ครจู ัดกิจกรรมใหค้ วามรู้ใหก้ บั ผู้เรียน ได้แก่ เดก็ เยาวชน และผ้ใู หญ่ในชมุ ชน ๕.๑ ครจู ดั กจิ กรรมการเรยี นการสอนใหผ้ เู้ รยี นเดก็ ใน ศนู ยก์ ารศกึ ษาเพอ่ื ชมุ ชนในเขตภเู ขา โดยการสอดแทรกความรใู้ นบทเรยี นและรว่ มกิจกรรมอนุรกั ษป์ า่ ตน้ นำ�้ แม่ด๊ึ ๕.๒ ครจู ดั กจิ กรรม “แสงสวา่ งแลกความรภู้ าษาไทยในครวั เรอื น” โดยกำ� หนดขอ้ ตกลงใหค้ รวั เรอื นทเี่ ชอื่ มตอ่ ระบบไฟฟา้ พลงั งานนำ้� จาก ศนู ยก์ ารศกึ ษาเพอื่ ชมุ ชนในเขตภเู ขา ตอ้ งแลกเปลย่ี นเรยี นรภู้ าษาไทยทบี่ า้ นในเวลากลางคนื ๖. ครแู ละชมุ ชนร่วมกนั จัดหาอาสาสมัครผดู้ ูแลป่าตน้ น้ำ� แมด่ ึ๊ ในชว่ งการจดั ประชุมชาวบ้าน ๗. ครูและอาสาสมัครรว่ มกันสำ� รวจสภาพพ้ืนท่ีบรเิ วณปา่ ตน้ นำ้� แมด่ ๊ึ ๘. ครูและอาสาสมัครร่วมกันจัดท�ำภารกิจของผู้ดูแลป่าต้นน้�ำแม่ด๊ึและภารกิจของชาวบ้านในการมีส่วนเขา้ รว่ มกิจกรรมอนรุ ักษป์ ่าต้นน้ำ� แมด่ ึ๊ ๙. ครูและชาวบา้ น จ�ำนวน ๑๐ ครวั เรอื น ไดข้ ยายระบบไฟฟ้าพลังงานนำ้� จาก ศนู ย์การศึกษาเพ่อื ชุมชนในเขตภเู ขา เข้าสู่ครัวเรือน ๑๐. ครชู าวบา้ น และเครอื ขา่ ย มหาวทิ ยาลยั แมโ่ จ้ เตรยี มการขยายระบบไฟฟา้ พลงั งานนำ้� สำ� หรบั ครวั เรอื นอีก ๑๕ ครัวเรือน เพ่ือให้ครอบคลมุ ท้ังชุมชน ๑๑. ครแู ละชาวบา้ นร่วมกนั สรุปผลการด�ำเนินงานผลการดำ� เนินงาน ผลทีเ่ กดิ กับชาวบา้ น ๑. ชาวบา้ นมคี วามรู้ ความเขา้ ใจ ตระหนกั และเหน็ ความสำ� คญั ของการอนรุ กั ษพ์ น้ื ทป่ี า่ ตน้ นำ�้ โดยมชี าวบา้ นจำ� นวน ๕ ครัวเรอื น จาก ๘ ครัวเรอื น ไดย้ า้ ยพืน้ ที่ท�ำกนิ จากปา่ ตน้ นำ�้ แม่ด๊ึลงมาทำ� ในเขตพนื้ ทที่ �ำกินที่กำ� หนดไว้ ๒. เกดิ อาสาสมัครในการดแู ลพืน้ ท่ีป่าต้นน้�ำแม่ด๊ึ ๓. ชาวบา้ นมสี ่วนร่วมในการอนุรักษ์ป่าตน้ น้�ำแม่ดึ๊ เช่น การสรา้ งฝายชะลอความชุ่มช้ืน การบวชปา่ ๔. ชาวบา้ นได้มีโอกาสเรยี นรู้ภาษาไทย ๕. ครูและชาวบา้ น จำ� นวน ๑๐ ครวั เรอื น ได้ขยายระบบไฟฟ้าพลงั งานน�ำ้ จากศนู ยก์ ารเรียนชมุ ชนชาวไทยภูเขา ไปใชใ้ นครัวเรือน 106

๖. ครู ชาวบา้ น และเครอื ขา่ ย มหาวทิ ยาลยั แมโ่ จ้ มีการเตรียมการเพอื่ ขยายระบบไฟฟ้าพลงั งานนำ้� ส�ำหรบัครวั เรือนอกี ๑๕ ครวั เรือนผลทเี่ กดิ กบั เด็กและเยาวชน ๑. เดก็ และเยาวชนมีความรูค้ วามเขา้ ใจตระหนกั และเหน็ ความส�ำคญั ของการอนรุ กั ษพ์ ืน้ ท่ีป่าตน้ น้�ำ ๒. มีกจิ กรรมปลกู ผกั และเลย้ี งปลาใน ศนู ยก์ ารศกึ ษาเพือ่ ชมุ ชนในเขตภเู ขา โดยใชป้ ระโยชน์จากน�้ำท่เี หลือจากการผลติ ระบบไฟฟ้าพลงั งานน้�ำ ๓. มีส่วนร่วมในการอนุรักษ์ป่าต้นน้�ำแม่ด๊ึ เช่น ร่วมกิจกรรมสร้างฝายชะลอความชุ่มชื้น ร่วมกิจกรรมบวชป่า ครูและชาวบา้ นช่วยกนั ท�ำฝายชะลอน�้ำการเผยแพร่ ๑. จัดท�ำแผ่นพับประชาสัมพันธ์ให้ความรู้เกี่ยวกับการจัดกิจกรรมอนุรักษ์ป่าต้นน�้ำ ให้ห้องสมุดอ�ำเภอห้องสมุดศูนยก์ ารศึกษาเพื่อชมุ ชนในเขตภเู ขา ๒. จัดนทิ รรศการแสดงผลงานแนวปฏิบัตทิ ด่ี รี ะดับจงั หวัด วนั ท่ี ๒๑ เดือนตลุ าคม พ.ศ. ๒๕๕๖ ที่ ส�ำนักงานกศน. จงั หวัดแม่ฮอ่ งสอนปญั หาอุปสรรคและข้อเสนอแนะ ปัญหาอุปสรรค ๑. วิถีเกษตรชุมชนเป็นการท�ำไร่เล่ือนลอยส่งผลต่อการท�ำลายทรัพยากรธรรมชาติและส่ิงแวดล้อมอย่างหลกี เลีย่ งไม่ได้ ๒. งบประมาณในการจัดซื้อวัสดุ-อุปกรณ์ ยังไม่เพียงพอส�ำหรับการเชื่อมต่อระบบไฟฟ้าพลังงานน�้ำให้ครอบคลุมทงั้ ชุมชน 107

ข้อเสนอแนะ ๑. ควรใหค้ วามรูแ้ ก่ชมุ ชน เรื่องการอนรุ ักษท์ รพั ยากรธรรมชาติและสง่ิ แวดลอ้ มอย่างตอ่ เน่อื ง ๒. ควรดำ� เนนิ กจิ กรรมการอนรุ กั ษแ์ ละการจดั การทรพั ยากรธรรมชาตแิ ละสงิ่ แวดลอ้ มในชมุ ชนอยา่ งตอ่ เนอ่ื ง ๓. จดั ท�ำคมู่ ือส�ำหรบั ชุมชนผลติ ส่อื ท่จี �ำเปน็ เพอ่ื ให้ความรกู้ ับชาวบา้ น ๔. ประสานเครือข่าย ขอรับการสนับสนุนงบประมาณในการจัดซื้อวัสดุ-อุปกรณ์ ให้เพียงพอส�ำหรับการเชอื่ มต่อระบบไฟฟ้าพลงั งานน�้ำให้ครอบคลุมทงั้ ชมุ ชน 108

ภมู ปิ ัญญาภาษาปกาเกอญอแนวปฏิบตั ทิ ี่ดดี า้ นการอนรุ ักษส์ ืบทอดวัฒนธรรมและภมู ปิ ัญญาท้องถน่ิ ปี ๒๕๕๗ ผู้ศึกษา นางสาวผอ่ งศรี ทุนกาศ ศนู ยก์ ารเรยี นชมุ ชนชาวไทยภูเขา “แมฟ่ า้ หลวง” บา้ นถวน หมทู่ ี่ ๑๐ ต�ำบลบา้ นทับ ศูนย์การศึกษานอกระบบและการศกึ ษาตามอธั ยาศยั อำ� เภอแมแ่ จ่ม ส�ำนักงานสง่ เสรมิ การศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศยั จังหวดั เชยี งใหม่ 109

บทคัดย่อ แนวปฏบิ ตั ทิ ด่ี ดี า้ นการอนรุ กั ษว์ ฒั นธรรมทอ้ งถน่ิ เรอื่ ง ภมู ปิ ญั ญาภาษาปกาเกอญอ เปน็ กจิ กรรมตามโครงการพัฒนาเด็กและเยาวชนในถิ่นทุรกันดาร ตามพระราชด�ำริสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ของศูนย์การเรียนชมุ ชนชาวไทยภเู ขา “แม่ฟา้ หลวง” บ้านถวน หมู่ท่ี ๑๐ ตำ� บลบา้ นทบั อ�ำเภอแม่แจม่ จังหวดั เชยี งใหม่โดยมวี ัตถปุ ระสงค์เพือ่ อนุรกั ษส์ บื ทอดวัฒนธรรมการอ่าน การเขยี นภาษาปกาเกอญอ โดยครูรว่ มกับผรู้ ู้และชาวบา้ นในชุมชน วเิ คราะหส์ ภาพปัญหา วางแผนการจดั การเรยี นการสอน สร้างส่ือแบบฝกึ และด�ำเนินการจดั การเรียนการสอน กลมุ่ เป้าหมายผเู้ รยี น จ�ำนวน ๓๐ คน แบง่ เป็น ๒ กลุ่ม คือ กล่มุ เด็กวัยเรียน จ�ำนวน ๒๐ คน ใชเ้ วลาเรียน ๔๐ชั่วโมง และกลุ่มเยาวชน จำ� นวน ๑๐ คน ใชเ้ วลาเรียน ๒๐ ช่ัวโมง ผลการดำ� เนนิ งาน ผเู้ รยี นมที กั ษะในการอา่ นและการเขยี นพยญั ชนะและสระภาษาปกาเกอญอ กลมุ่ ผเู้ รยี นท่ีเปน็ เยาวชนมผี ลการเรยี นเฉลยี่ ดกี วา่ ผเู้ รยี น กลมุ่ เดก็ วยั เรยี น และผเู้ รยี นมคี วามภาคภมู ใิ จในภาษาอนั เปน็ เอกลกั ษณ์ของชมุ ชนทอ้ งถ่ินของตนเองเพม่ิ ขึ้นความเป็นมาและความสำ� คัญของปัญหา ชุมชนบนพนื้ ท่ีสงู บา้ นถวน หมู่ท่ี ๑๐ ต�ำบลบา้ นทบั อ�ำเภอแมแ่ จม่ จังหวัดเชียงใหม่ มีประชากร จ�ำนวน๒๗๔ คน ๖๒ หลงั คาเรอื น เป็นชาวไทยภูเขาเผ่ากะเหร่ียง มพี ้นื ทขี่ องหมู่บา้ น ๓,๐๙๔ ไร่ ต้งั อยู่ห่างจากตัวอำ� เภอแมแ่ จม่ ๑๓ กโิ ลเมตร ใชเ้ วลาเดนิ ทางโดยรถยนตป์ ระมาณ ๔๕ นาที การทช่ี มุ ชนบา้ นถวน ตง้ั อยใู่ กลต้ วั อำ� เภอแมแ่ จม่เดินทางเข้าออกได้ง่าย ส่งผลให้ชุมชนเกิดการเปลี่ยนแปลงในหลาย ๆ ด้าน โดยเฉพาะกับเด็กและเยาวชนคนรุ่นใหม่ เช่น นิยมแต่งกายเลียนแบบคนพื้นราบ ขาดทักษะในการอ่านและการเขียนภาษาปกาเกอญอท่ีเป็นภาษาถ่ินของตนเอง เป็นต้น สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงเห็นว่า ชุมชนบนพ้ืนที่สูงมีความหลากหลายของเชือ้ ชาตแิ ละวัฒนธรรมประเพณี ตลอดจนภมู ปิ ญั ญาท้องถนิ่ อันเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตน จึงมพี ระราชด�ำริที่จะปลกูฝังให้เด็กและเยาวชนรู้จักรักษาวัฒนธรรมขนบธรรมเนียมที่ดีงามและวิถีชีวิตท่ีเป็นเอกลักษณ์ของชุมชนท้องถ่ินไว้ป้องกันไม่ให้สิ่งดีงามเหล่าน้ันถูกละเลยหรือถูกท�ำลายไปพร้อม ๆ กับการพัฒนา ที่ส�ำคัญคือจะน�ำมาซ่ึงความภาคภมู ใิ จและด�ำรงไว้ซงึ่ วัฒนธรรมทด่ี งี าม ดังนั้น เพ่ือสนองงานโครงการพัฒนาเด็กและเยาวชนในถิ่นทุรกันดาร ตามพระราชด�ำริ สมเด็จพระเทพ-รัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี และส่งเสริมการอนุรักษ์สืบทอดวัฒนธรรมด้านการอ่านและการเขียนภาษาปกาเกอญอ ซง่ึ เปน็ วฒั นธรรมทด่ี งี าม และเอกลกั ษณท์ กี่ ำ� ลงั จะสญู หาย ศนู ยก์ ารศกึ ษานอกระบบและการศกึ ษาตามอธั ยาศัยอ�ำเภอแม่แจ่ม โดยศนู ยก์ ารเรียนชมุ ชนชาวไทยภูเขา “แม่ฟ้าหลวง” บา้ นถวน หมทู่ ่ี ๑๐ ต�ำบลบา้ นทับอ�ำเภอแมแ่ จม่ จงั หวัดเชียงใหม่ จงึ ได้ด�ำเนินการจัดกจิ กรรมการเรยี นรู้ เร่อื ง ภมู ปิ ญั ญาภาษาปกาเกอญอ ขึน้-- 110

วัตถุประสงค์ เพือ่ อนรุ กั ษ์สบื ทอดวฒั นธรรมการอ่านและการเขยี นภาษาปกาเกอญอเป้าหมาย เชงิ ปริมาณ เด็กและเยาวชนบ้านถวน หมู่ที่ ๑๐ ต�ำบลบ้านทับ อ�ำเภอแมแ่ จ่ม จงั หวดั เชียงใหม ่ จ�ำนวน ๓๐ คน จ�ำแนกเปน็ - กลุ่มเดก็ วยั เรยี น (อนบุ าล ๓ และ ป.๑-๔) จำ� นวน ๒๐ คน - กลมุ่ เยาวชน (อายุ ๑๘-๒๕ ปี) จ�ำนวน ๑๐ คน เชงิ คุณภาพ ผู้เรียนมีทักษะในการอ่านและการเขียนพยัญชนะและสระภาษาปกาเกอญอมีความภาคภูมิใจในภาษาอันเปน็ เอกลักษณ์ของชมุ ชนทอ้ งถ่นิ ของตนเอง 111

กระบวนการดำ� เนินงาน ๑. ครสู งั เกตเหน็ กลมุ่ เดก็ ทเี่ ขา้ รว่ มกจิ กรรมทางศาสนาสว่ นใหญไ่ มส่ ามารถอา่ นหนงั สอื พระคมั ภรี ท์ เ่ี ขยี นดว้ ยภาษาปกาเกอญอได้ ๒. ครูและภูมิปัญญาชาวบ้านสรุปการวิเคราะห์ปัญหาด้านการใช้ภาษาปกาเกอญอของเด็ก เยาวชนและคนในชุมชน ๓. ครูและภูมปิ ญั ญาชาวบ้านรว่ มกันจดั ท�ำแบบฝึกและแบบเรียนภาษาปกาเกอญอ ๓.๑ จดั ทำ� แบบฝึกส�ำหรบั การฝึกเขียนพยญั ชนะภาษาปกาเกอญอ ๓.๒ จัดทำ� แบบฝกึ สำ� หรบั การฝกึ เขยี นสระภาษาปกาเกอญอ ๔. ครูและภูมิปญั ญาชาวบา้ นร่วมกนั จัดท�ำแผนการเรยี นรู้ ๕. ครจู ดั กระบวนการเรยี นรโู้ ดยเชญิ ภมู ปิ ญั ญาชาวบา้ นซง่ึ เปน็ ผมู้ คี วามรคู้ วามสามารถดา้ นภาษาปกาเกอญอมาเปน็ วิทยากรถา่ ยทอดความรู้ ๖. ครูและภูมิปัญญาชาวบ้านได้ติดตามผลการเรียนการสอนภาษาปกาเกอญอเป็นระยะ ๆ จากการตรวจแบบฝกึ เพื่อประเมนิ ความก้าวหน้าของผเู้ รยี น ๗. ครแู ละภูมปิ ญั ญาชาวบ้านด�ำเนนิ การทดสอบผลสมั ฤทธิท์ างการเรยี น 112

ผลการเรียน การจัดการเรยี นการสอนภาษาปกาเกอญอ มีผลการเรียนดังนี้ ๑. กลุม่ เดก็ วยั เรียน จำ� นวน ๒๐ คน ๑.๑ การอ่านพยัญชนะ - มีผลสมั ฤทธิท์ างการเรียนคดิ เป็น รอ้ ยละ ๘๑-๙๐ จำ� นวน ๗ คน - มีผลสัมฤทธ์ทิ างการเรียนคดิ เป็น ร้อยละ ๙๐-๑๐๐ จำ� นวน ๑๓ คน ๑.๒ การอา่ นสระ - มีผลสัมฤทธทิ์ างการเรยี นคดิ เปน็ ร้อยละ ๘๑๙๐ จ�ำนวน ๗ คน - มีผลสมั ฤทธทิ์ างการเรยี นคิดเป็น รอ้ ยละ ๙๐- ๑๐๐ จ�ำนวน ๑๓ คน - มีผลสัมฤทธท์ิ างการเรยี นคดิ เปน็ รอ้ ยละ ๘๑-๙๐ จ�ำนวน ๗ คน - มผี ลสัมฤทธ์ิทางการเรียนคิดเปน็ รอ้ ยละ ๙๐-๑๐๐ จ�ำนวน ๑๓ คน ๑.๔ การเขยี นสระ - มผี ลสัมฤทธ์ทิ างการเรยี นคดิ เปน็ ร้อยละ ๘๑-๙๐ จำ� นวน ๗ คน - มีผลสมั ฤทธท์ิ างการเรยี นคดิ เปน็ รอ้ ยละ ๙๐-๑๐๐ จำ� นวน ๑๓ คน ๒. กลุม่ เยาวชน จ�ำนวน ๑๐ คน ๒.๑ การอ่านพยญั ชนะ - มผี ลสมั ฤทธท์ิ างการเรยี นคิดเป็น รอ้ ยละ ๙๐-๑๐๐ จำ� นวน ๑๐ คน ๒.๒ การอ่านสระ - มีผลสัมฤทธท์ิ างการเรยี นคดิ เป็น รอ้ ยละ ๙๐๑๐๐ จ�ำนวน ๑๐ คน ๒.๓ การเขียนพยัญชนะ - มีผลสัมฤทธทิ์ างการเรียนคดิ เปน็ รอ้ ยละ ๙๐- ๑๐๐ จ�ำนวน ๑๐ คน ๒.๔ การเขียนสระ - มีผลสัมฤทธท์ิ างการเรยี นคดิ เปน็ ร้อยละ ๘๑-๙๐ จ�ำนวน ๗ คน - มผี ลสมั ฤทธ์ิทางการเรียนคิดเปน็ ร้อยละ ๙๐- ๑๐๐ จำ� นวน ๑๓ คนการเผยแพร่ ๑. ไดเ้ ผยแพรผ่ ลงานใหก้ บั ผทู้ เ่ี ขา้ ไปใหก้ ารสนบั สนนุ อปุ กรณก์ ารเรยี น โดยการพดู คยุ แลกเปลย่ี นเรยี นรรู้ ว่ มกนั ๒. ได้น�ำเสนอแนวทางการจัดกิจกรรมการอ่านและเขียนภาษาปกาเกอญอ ให้กับเพื่อนครูที่สนใจในหมู่บ้านใกลเ้ คียง ไดแ้ ก่ บ้านหว้ ยวอก บา้ นแม่ข้ีมกู น้อย ๓. สรุปและรายงานผลการจัดกจิ กรรมการเรยี นการสอนใหห้ นว่ ยงานตน้ สังกดั 113

ปัญหาอุปสรรคและขอ้ เสนอแนะ ปัญหาอุปสรรค ผู้เรยี นบางคนไม่มเี วลามาเรียน เนอ่ื งจากต้องไปท�ำงานหาเลีย้ งชพี ในชวี ิตประจำ� วัน ข้อเสนอแนะ ให้ผ้เู รยี นทีข่ าดเรียนเรียนรู้จากเพื่อนท่เี ขา้ เรียนและผู้สอน เพอื่ ให้การเรียนตอ่ เนื่องกนั 114

บทที่ ๕ การประชุมวชิ าการกองทุนพัฒนาเดก็ และเยาวชนในถิ่นทุรกนั ดาร 115

การประชมุ วชิ าการ กองทนุ พัฒนาเดก็ และเยาวชนในถิน่ ทรุ กันดาร ด้วยส�ำนึกในพระมหากรุณาธิคุณท่ีสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจด้านการพัฒนาเด็กและเยาวชนในถ่ินทุรกันดารมาอย่างต่อเน่ืองยาวนาน ผู้ปฏิบัติงานสนองพระราชด�ำริ จึงพร้อมใจกันจัดงานการประชุมวิชาการ กองทุนพัฒนาเด็กและเยาวชนในถ่ินทุรกันดารข้ึนเพอ่ื เผยแพรพ่ ระราชกรณยี กจิ ดา้ นการพฒั นาเดก็ และเยาวชนของสมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ าฯ สยามบรมราชกมุ ารีและเป็นเวทีสำ� หรับผู้ปฏบิ ตั งิ าน นกั วิชาการ ผทู้ รงคณุ วฒุ แิ ละผสู้ นใจได้แลกเปลีย่ นประสบการณ์ เพ่อื ให้เกิดการมีส่วนร่วมและสร้างความตระหนักถึงความส�ำคัญของการพัฒนาเด็กและเยาวชน โดยในส่วนของส�ำนักงาน กศน. มีทง้ั การเขา้ รว่ มจดั การประชมุ และเปน็ ผ้จู ดั การประชมุ โดยเชญิ หน่วยงานอื่นเขา้ ร่วม ดังนี้ การประชมุ วชิ าการ สามทศวรรษการพฒั นาเดก็ และเยาวชน ในถ่นิ ทรุ กันดาร ตามพระราชดำ� รสิ มเดจ็ พระเทพรตั นราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ปี ๒๕๕๓ สมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ าฯ สยามบรมราชกมุ ารี ทรงงานโครงการพฒั นาเดก็ และเยาวชนในถน่ิ ทรุ กนั ดารตงั้ แต่พทุ ธศกั ราช ๒๕๒๓ โดยมีพระราชประสงคเ์ พื่อใหเ้ ด็กและเยาวชนรวมถงึ ประชาชนท่อี ยู่ในถ่นิ ทุรกนั ดารมชี ีวิตความเป็นอยู่ที่ดีข้ึน ทรงใช้การพัฒนาแบบบูรณาการทั้งด้านการศึกษา ด้านสุขภาพอนามัย ด้านอาชีพ ด้านรักษาสิ่งแวดล้อมและวัฒนธรรมท้องถิ่น การด�ำเนินงานจะเริ่มต้นท่ีโรงเรียนหรือสถานศึกษา แล้วจึงขยายไปสู่ชุมชนกลมุ่ เปา้ หมาย ครอบคลมุ ตง้ั แตท่ ารกในครรภม์ ารดาไปจนถงึ เดก็ วยั เรยี นและเยาวชน ปจั จบุ นั มสี ถานศกึ ษาในโครงการรวมทั้งส้ินกวา่ ๗๐๐ แห่ง กระจายอยู่ ๕๐ จังหวัด นอกจากนย้ี งั มปี ระเทศและองคก์ รระหวา่ งประเทศขอพระราชทานพระมหากรณุ าธคิ ณุ ใหไ้ ปทรงงานโครงการชว่ ยเหลอื ในตา่ งประเทศอกี หลายประเทศมสี าธารรฐั ประชาธปิ ไตยประชาชนลาว ราชอาณาจกั รกมั พชู า สาธารณรฐัสังคมนยิ มเวียดนาม และประเทศมองโกเลีย เปน็ ต้น ด้วยส�ำนึกในพระมหากรุณาธิคุณที่สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจด้านการพัฒนาเด็กและเยาวชนในถิ่นทุรกันดารมาอย่างต่อเน่ืองยาวนาน ในพุทธศักราช ๒๕๕๓น้ี เป็นปีที่ครบรอบ ๓๐ ปี ของการด�ำเนินงานพัฒนาเด็กและเยาวชนในถิ่นทุรกันดารตามพระราชด�ำริ และทรงเจริญพระชนมายุ ๕๕ พรรษา ผปู้ ฏบิ ตั ิงานทุกหมูเ่ หลา่ ครแู ละนกั เรยี น ตลอดจนศษิ ย์เก่า จงึ พร้อมใจรว่ มกนั จัดงานสามทศวรรษ การพัฒนาเด็กและเยาวชนในถิ่นทุรกันดารตามพระราชด�ำริสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯสยามบรมราชกุมารี ข้นึ ตลอดพุทธศักราช ๒๕๕๓ เพอื่ เป็นการเฉลมิ พระเกียรติแด่พระองค์ ซ่ึงในแต่ละภูมิภาคได้ด�ำเนินการจัดการประชุมวิชาการ สามทศวรรษการพัฒนาเด็กและเยาวชนในถิ่นทรุ กนั ดาร ตามพระราชด�ำริสมเด็จพระเทพรตั นราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ดังนี้ 116

ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ระหว่างวันท่ี ๒๐-๒๑ ธันวาคม ๒๕๕๓ ณ มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานีอำ� เภอเมอื ง จังหวดั อุบลราชธานี ภาคใต้ จัดระหว่างวนั ที่ ๒๑ กนั ยายน ๒๕๕๓ ณ มหาวิทยาลัยราชภฏั สงขลา อำ� เภอเมือง จังหวดั สงขลา ภาคเหนือ จดั ระหว่างวนั ที่ ๒๔-๒๗ ธันวาคม ๒๕๕๓ ณ ศนู ยก์ ลางแสดงสินค้า ศนู ยป์ ระชุมเพ่อื ส่งเสรมิ การท่องเที่ยวเทศบาลนครแม่สอด อ�ำเภอแม่สอด จงั หวดั ตาก ส่วนกลาง จดั ระหว่างวนั ที่ ๓๑ มนี าคม ๒๕๕๔ ณ หอประชมุ จุฬาลงกรณม์ หาวทิ ยาลยั กรงุ เทพมหานคร 117

โดยมวี ัตถปุ ระสงค์ คอื ๑. เพ่อื เผยแพรพ่ ระราชกรณียกจิ ด้านการพัฒนาเด็กและเยาวชนในถิ่นทนุ กนั ดารของสมเดจ็ พระเทพรัตนราชสดุ าฯ สยามบรมราชกุมารี ๒. เพือ่ เปน็ เวทสี �ำหรบั ผปู้ ฏิบตั ิ นักวิชาการ ผู้ทรงวุฒิ และผู้สนใจได้แลกเปลยี่ นประสบการณใ์ นการพฒั นาเดก็ และเยาวชนท่มี คี วามหลากหลายในบรบิ ทของชมุ ชนและวัฒนธรรม ๓. เพื่อใหเ้ กดิ การมสี ่วนรว่ มและสรา้ งความตระหนกั ถงึ ความส�ำคัญของการพฒั นาเดก็ และเยาวชน 118

การประชุมวชิ าการ การพัฒนาเด็กและเยาวชนในถ่นิ ทุรกันดารตามพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสดุ าฯ สยามบรมราชกมุ ารี ของศูนยก์ ารเรยี นชุมชนชาวไทยภเู ขา “แมฟ่ า้ หลวง” ปี ๒๕๕๖

การประชมุ วชิ าการ การพัฒนาเด็กและเยาวชนในถิน่ ทุรกันดารตามพระราชด�ำริ สมเด็จพระเทพรตั นราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ปี ๒๕๕๗ ส�ำนักงานสง่ เสรมิ การศกึ ษานอกระบบและการศึกษาตามอธั ยาศัย รว่ มกับสำ� นกั งานโครงการสมเด็จพระเทพรัตนราชสดุ าฯ สยามบรมราชกุมารี จัดขึน้ ในระหวา่ งวันที่ ๒๑ - ๒๓ มกราคม ๒๕๕๖ ณ ศูนยก์ ฬี ากาญจนาภเิ ษก รชั กาลท่ี ๙ มหาวิทยาลัยแม่โจ้ อำ� เภอสันทราย จงั หวดั เชยี งใหม่ 120

ส�ำนักงานส่งเสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย ร่วมกับส�ำนักงานโครงการสมเด็จพระเทพรัตนราชสดุ าฯ สยามบรมราชกมุ ารี จัดขน้ึ ในระหวา่ งวันท่ี ๒๐-๒๒ มกราคม ๒๕๕๗ ณ อทุ ยานหลวงราชพฤกษ์ อ�ำเภอเมอื ง จังหวดั เชียงใหม่ ซ่งึ ในครงั้ นมี้ สี ถานศกึ ษาของสำ� นกั งานคณะกรรมการการศึกษาขนั้ พนื้ ฐานกองบญั ชาการตำ� รวจตระเวนชายแดน และส�ำนกั งานพระพทุ ธศาสนาแห่งชาติ เขา้ รว่ มดว้ ย โดยการจดั ประชมุ วิชาการกองทุนพัฒนาเดก็ และเยาวชนในถ่ินทรุ กนั ดาร ครัง้ ที่ ๒ และ ๓ มวี ัตถปุ ระสงค ์ ดงั น้ี ๑. เพื่อประกาศพระเกียรติคุณและเผยแพร่พระกรณียกิจด้านการพัฒนาเด็กและเยาวชนในถิ่นทุรกันดารด้วยกระบวนการ กศน. ๒. เพอื่ สรา้ งโอกาสในการนำ� เสนอผลงานแนวปฏบิ ตั ทิ ด่ี ี การพฒั นาเดก็ และเยาวชนในถนิ่ ทรุ กนั ดาร และการแลกเปล่ยี นเรียนรใู้ นการปฏิบตั งิ าน 121

รปู แบบการจดั ประชุม ในการจัดประชุมวชิ าการดังกล่าว ประกอบดว้ ย ๔ กจิ กรรมหลกั ไดแ้ ก่๑. การน�ำเสนอผลงานแนวปฏิบัติที่ดี การพัฒนาเด็กและเยาวชนในถ่ินทุรกันดารตามพระราชด�ำริสมเด็จพระเทพรตั นราชสดุ าฯ สยามบรมราชกุมารี๒. การจดั นิทรรศการ ๒.๑ นิทรรศการเฉลมิ พระเกียรตสิ มเดจ็ พระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกมุ ารี ๒.๒ นิทรรศการแนวปฏิบัติที่ดี การพัฒนาเด็กและเยาวชนในถิ่นทุรกันดารตามพระราชด�ำริสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ๒.๓ นิทรรศการหนว่ ยงานสนับสนนุ โครงการพฒั นาเดก็ และเยาวชนในถน่ิ ทุรกนั ดาร 122

๓. การจัดเวทีเสวนาวิชาการ๔. กิจกรรมฐานการเรยี นรเู้ พ่อื การพัฒนา 123

ผลการจดั ประชุมวิชาการ กองทุนพฒั นาเด็กและเยาวชนในถ่ินทรุ กนั ดาร ๑. ผู้เข้าร่วมประชุม ผู้ร่วมงานและสาธารณชนได้รับรู้พระราชกรณียกิจของสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯสยามบรมราชกุมารี ในดา้ นการพฒั นาเด็กและเยาวชนอยา่ งกวา้ งขวาง ๒. ผู้ปฏิบัติงานไดม้ โี อกาสในการน�ำเสนอผลงานแนวปฏบิ ัติท่ีดี การพัฒนาเดก็ และเยาวชนในถ่นิ ทรุ กันดารและแลกเปลี่ยนเรยี นรปู้ ระสบการณใ์ นการปฏบิ ัติงาน ๓. เกดิ ความตระหนกั ถงึ ความสำ� คญั ของการพฒั นาเดก็ และเยาชน 124

บรรณานุกรมคณะท�ำงานการประชุมวชิ าการสามทศวรรษการพัฒนาเดก็ และเยาวชนในถ่ินทรุ กนั ดาร. รายงานผลการ ประชุม วิชาการสามทศวรรษการพฒั นาเดก็ และเยาวชนในถ่นิ ทุรกันดาร ตามพระราชดำ� ริ สมเดจ็ พระเทพรัตนราชสดุ าฯ สยามบรมราชกุมารี. ภาคเหนอื , ๒๕๕๔.โครงการสมเดจ็ พระเทพรัตนราชสดุ าฯ สยามบรมราชกุมารี , สำ� นักงาน. แผนพัฒนาเดก็ และเยาวชนในถิ่น ทุรกนั ดารตามพระราชดำ� รสิ มเดจ็ พระเทพรัตนราชสดุ า ฯ สยามบรมราชกุมารี ฉบบั ท่ี ๔ พ.ศ.๒๕๕๐–๒๕๕๙. กรงุ เทพฯ : อมรินทรพ์ ร้ินติ้งแอนพับลชิ ชง่ิ จำ� กัด (มหาชน), ๒๕๕๑.สง่ เสริมการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอธั ยาศัย, สำ� นักงาน. รายงานผลการประชุมวชิ าการการ พฒั นาเด็ก และเยาวชนในถ่นิ ทุรกันดารของศนู ยก์ ารเรยี นชุมชนชาวไทยภเู ขา “แมฟ่ ้าหลวง” ๒๕๕๖.สง่ เสรมิ การศกึ ษานอกระบบและการศกึ ษาตามอธั ยาศยั , สำ� นกั งาน. รายงานผลการประชมุ วชิ าการ การพฒั นาเดก็ และเยาวชนในถน่ิ ทุรกนั ดารตามพระราชด�ำริสมเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ าฯ สยามบรมราชกุมารี ปีงบประมาณ ๒๕๕๗. กรงุ เทพฯ : อนั ลมิ ิตพรน้ิ ตง้ิ จ�ำกัด, ๒๕๕๗ 125

คณะผจู้ ดั ทำ�ที่ปรกึ ษา ผอู้ ำ� นวยการสถาบนั กศน.ภาคเหนือนายประเสรฐิ หอมด ี รองผอู้ �ำนวยการสถาบัน กศน.ภาคเหนอืนางนาถยา ผิวมั่นกจิ บรรณาธกิ าร ผอู้ �ำนวยการสถาบนั กศน.ภาคเหนือนายประเสริฐ หอมดี ครชู ำ� นาญการพเิ ศษ สถาบัน กศน.ภาคเหนือนางสาวกมลธรรม ชืน่ พนั ธ ์ุ ครชู ำ� นาญการ สถาบัน กศน.ภาคเหนือนางสาวนัชรี อ่มุ บางตลาด คณะทำ� งาน ผู้อ�ำนวยการสถาบัน กศน.ภาคเหนอืนายประเสรฐิ หอมด ี ผู้อำ� นวยการ กศน.อำ� เภอบ่อเกลือ จังหวัดนา่ นนายปราโมทย์ หมู่พยคั ฆ์ ผู้อ�ำนวยการ กศน.อ�ำเภอแม่สะเรยี ง จังหวัดแม่ฮ่องสอนนายพงษ์ศักดิ ์ บุญเป็ง ผู้อำ� นวยการ กศน.อ�ำเภออมกอ๋ ย จงั หวัดเชยี งใหม่นายเจรญิ ธรรมบณั ฑติ ผอู้ �ำนวยการ กศน.อำ� เภอแมแ่ จม่ จังหวดั เชียงใหม่นางวิไลลกั ษณ ์ สุขสาย ผู้อ�ำนวยการ กศน.อ�ำเภอคุระบุรี จงั หวัดพังงานายศักดา ประชุม นกั วิชาการศึกษาชำ� นาญการพิเศษ ส�ำนักงาน กศน.จังหวดั ตากนายสุชาติ อนันตกาล ครชู �ำนาญการพิเศษ สถาบัน กศน.ภาคเหนอืนายสมโภช จันทรคำ� ภ ู ครูชำ� นาญการพิเศษ สถาบัน กศน.ภาคเหนือนางสาวกมลธรรม ชื่นพันธุ์ ครชู ำ� นาญการ สถาบนั กศน.ภาคเหนอืนางสาวนชั รี อุม่ บางตลาด ครู กศน.อ�ำเภออมก๋อย จงั หวัดเชียงใหม่นายนิติพงษ์ ธนภทั รศักดก์ิ ลุ ครู กศน.อ�ำเภอเฉลิมพระเกียรติ จังหวดั นา่ นนางศริ ิลักษณ ์ มนั่ เหมาะ พมิ พต์ น้ ฉบบั เจา้ หน้าที่ธรุ การ สถาบัน กศน.ภาคเหนือนางทัศนีย ์ เป้ยี ปลูก 126

127

128

129

130

131

132

133

บนั ทึกขอ้ ความ......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 134

บนั ทึกขอ้ ความ......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 135

บนั ทึกขอ้ ความ......................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................................... 136