กรุงธนบุรี

กรุงธนบุรี วิวัฒนาการการเมืองไทย ในอดีตจนถึงปัจจุบัน

อาณาจักรธนบุรี เป็นอาณาจักรที่มีระยะเวลาสั้นที่สุดของไทย คือระหว่าง พ.ศ. 2310–2325 ระยะเวลา 15 ปี มี พระมหากษัตริย์ ปกครองเพียง พระองค์เดียว คือ สมเด็จพระเจ้ากรุงธนบุรี ภายหลัง อาณาจักร อยุธยา ล่มสลายไปพร้อมกับ การเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่สอง ทว่า ใน เวลาต่อมา สมเด็จเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึก ได้ปราบดาภิเษกขึ้นเป็น พระมหากษัตริย์ และทรงย้ายเมืองหลวงไปยังฝั่ งตะวันออกของแม่น้ำ เจ้าพระยา คือ กรุงเทพมหานคร ในปัจจุบัน การกอบกู้เอกราชและการสถาปนาอาณาจักรธนบุรี พระยาตากเห็นว่าเมื่อไม่สามารถต้านกองทัพของพม่าได้ จึงนำกำลังไพร่พลมุ่งหน้าไปเพื่อออกตีเมืองต่าง ๆ แล้วมี กำลังไพร่พลเพิ่มขึ้นเรื่อย ๆ แล้วจึงรวบรวมกำลังพลและ อาวุธแล้วยกทัพเรือมารบกับพม่าที่ค่ายโพธิ์สามต้น และสามารถกอบกู้เอกราชได้สำเร็จ ใน พ.ศ. 2312 โปรดเกล้า ฯ ให้ สมเด็จเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึกยก ทัพไปตีเมืองเวียงจันทน์จนมีชัยชนะ และได้อัญเชิญพระแก้วมรกตจาก เวียงจันทน์ลงมาประดิษฐานไว้ที่วัด อรุณราชวราราม (วัดแจ้ง)

การปกครองสมัยธนบุรี 1) การปกครองส่วนกลางให้สมุหนายกเป็นอัครเสนาบดีฝ่ายพลเรือน สมุหพระกลาโหมเป็นอัครเสนาบดีฝ่ายทหาร ส่วนการบริหารราชการ ยังคงเป็นแบบจตุสดมภ์ 2) การปกครองหัวเมืองมี 3 ส่วน ได้แก่ หัวเมืองชั้นใน ผู้รั้งขึ้นตรง ต่อเสนาบดีจตุสดมภ์ หัวเมืองชั้นนอกหรือหัวเมืองพระยามหานคร ผู้ปกครองคือขุนนางชั้นผู้ใหญ่ และประเทศราช

เศรษฐกิจสมัยธนบุรี สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชทรงแก้ไขวิกฤตการณ์ ดังนี้ 1. พระราชทานพระราชทรัพย์ซื้อข้าวสารจากพ่อค้าสำเภาจีนในราคาสูง 2. ทรงเร่งให้ราษฎรและขุนนางทำนา เพื่อให้มีข้าวเพียงพอต่อการบริโภค 3. ทรงส่งเสริมการค้ากับต่างประเทศ 4. หารายได้จากส่วย ภาษีอากร และเครื่องราชบรรณาการเข้าท้องพระคลัง 5. ประมูลผูกขาดเก็บค่าภาคหลวง 6. เพิ่มบทลงโทษผู้กระทำผิดที่ส่งผลต่อเศรษฐกิจให้หนักขึ้น

การฟื้ นฟูศิลปะวัฒนธรรม พระเจ้าตากทรงมีความเลื่อมใสศรัทธาใน พระศาสนาอย่างมั่นคงทรงให้มีการชำระ ความบริสุทธิ์ของสงฆ์ทั้งหมดรูปใดที่ ประพฤติไม่ดีให้ศึกออกไปพระองค์ทรง บริจาคทรัพย์ส่วนพระองค์ในการสร้าง อุโบสถและทรงคัดลอกพระไตรปิฎกที่นำ มาจากวัดพระธาตุเมืองนครศรีธรรมราช ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อ การสร้างสรรค์ ภูมิปัญญาและวัฒนธรรมไทย สมัยธนบุรีกรุงธนบุรีมี อายุเพียง 15 ปี แต่ก็ได้สร้างสรรค์วัฒนธรรมและ ภูมิปัญญาที่มีคุณค่าอันสืบทอดมา ด้านศิลปะและวรรณกรรม สมัยกรุงธนบุรีด้านศิลปะมีไม่ค่อยมากนัก เพราะบ้านเมืองอยู่ใน ภาวะสงคราม ถึงกระนั้นพระองค์ก็ทรงให้มีการละเล่น เพื่อเป็นการบำรุงขวัญ ประชาชน ให้หายจากความหวาดกลัวและลืมความทุกข์ยาก มีขบวนแห่อัญเชิญ และสมโภชพระแก้วมรกตเป็นเวลา 7 วัน การประชันละครระหว่างละครผู้หญิง ของเจ้านครศรีธรรมราช และละครหลวง ผลงานทางด้านวรรณกรรมในสมัยนั้น มีน้อยและไม่สู้สมบูรณ์นัก วรรณกรรมที่มีชื่อเสียง ได้แก่ บทพระราชนิพนธ์เรื่องรามเกียรติ์บางตอน หลวง สรวิชิต (หน) ประพันธ์ลิลิตเพชรมงกุฏและอิเหนาคำฉันท์ นายสวนมหาดเล็ก ประพันธ์โคลงยอพระเกียรติพระเจ้ากรุงธนบุรี การไปติดต่อกับจีนในปลายรัช สมัยทำให้มีวรรณกรรมเกิดขึ้นอีกเรื่องหนึ่ง คือ นิราศพระยามหานุภาพไปเมือง จีน หรือนิราศเมืองกวางตุ้ง

การสิ้นสุดสมัยธนบุรี พระยาสรรค์และพรรคพวกก่อกบฏบังคับให้ สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชออกผนวชและคุมพระองค์ไว้ที่วัด อรุณราชวราราม ดมื่อสมเด็จเจ้าพระยามหากษัตริย์ศึกทราบข่าว ได้รีบยกทัพมาระงับจลาจลในเมืองขุนนางและประชาชนจึงพร้อม ในอัญเชิญสมเด็จเจ้าพระยามหากษัตริย์ขึ้นเป็นพระมหากษัตริย์