ใบความรู้วิชาหลักการบัญชีเบื้องต้น 1 3200-0001

ตัวอยา่ งการกำหนดเลขท่ีบัญชีหรือผงั บัญชี (Chart of Account) หมวดบัญชี ชอื่ บัญชี เลขท่บี ัญชี หมวดที่  สนิ ทรพั ย์ เงนิ สด 101 ลูกหนีก้ ารค้า 102 สินค้าคงเหลือ 103 วัสดสุ ำนักงาน 104 ทดี่ ิน อาคารและอุปกรณ์ ฯลฯ 105 หมวดท่ี  หนสี้ ิน เจ้าหน้กี ารคา้ 201 เงินเบิกเกินบัญชี 202 ตว๋ั เงินจ่าย 203 เงินกรู้ ะยาว ฯลฯ 204 หมวดท่ี  ส่วนของเจา้ ของ ทุน-เจ้าของกิจการ 301 กำไรขาดทนุ 302 ถอนใชส้ ว่ นตวั ฯลฯ 303 หมวดท่ี  รายได้ รายไดค้ ่าบริการ 401 รายได้อื่นๆ ฯลฯ 402 หมวดท่ี  ค่าใช้จา่ ย ตน้ ทุนขาย 501 คา่ เช่า 502 เงนิ เดอื น 503 ค่าใช้จ่ายอื่นๆ ฯลฯ 504 หมายเหตุ ในชอ่ งเลขท่บี ัญชีเลขตัวหนา้ หมายถึง หมวดบัญชี เลขตัวหลัง หมายถึง ลำดับท่ีบญั ชแี ยกประเภทแต่ละหมวด การบันทึกรายการในสมุดรายวันทั่วไปตามหลักการบันทึกบัญชีคู่ (Double-entry book-keeping) เป็นหลักการ บัญชีท่ีสมบูรณ์แบบ และใช้กันโดยทั่วไปในปัจจุบัน รวมถึงเป็นหลักการบัญชีที่ใช้ในการศึกษาวิชาบัญชีต่างๆ ซง่ึ เป็นการบันทึกบัญชีของรายการค้าทุกรายการท่ีเกิดข้ึน เม่ือทำการวิเคราะห์แล้วจะต้องนำไปบันทึกบัญชี 2 ดา้ นเสมอคือด้านเดบติ กบั ดา้ นเครดติ 1) ด้านเดบิต (Debit) จะใช้ตัวย่อว่า Dr. คือ ด้านซ้ายของสมการบัญชี ดังน้ันด้านเดบิตจึงเป็น ด้านที่ใช้บันทึกรายการบัญชีที่ทำให้ด้านซ้ายของสมการบัญชีเพ่ิมข้ึนหรือรายการบัญชีที่ทำให้ด้านขวาของ สมการบัญชลี ดลง คือ การเพิ่มขึ้นของสนิ ทรพั ย์ การลดลงของหนี้สิน และการลดลงของส่วนของเจา้ ของ 2) ด้านเครดิต (Credit) จะใช้ตัวย่อว่า Cr. คือ ด้านขวาของสมการบัญชี ดังน้ันด้านเครดิตจึง เป็นด้านทใี่ ช้บันทึกรายการบัญชีท่ีทำให้ด้านขวาของสมการบัญชีเพ่ิมข้ึนหรือรายการบัญชีทที่ ำให้ด้านซ้ายของ สมการบญั ชลี ดลง คือการลดลงของสนิ ทรพั ย์ การเพิ่มขนึ้ ของหน้สี ิน และการเพิ่มขึน้ ของส่วนของเจา้ ของ

สรุปหลักการบันทึกบญั ชีตามหลกั การบัญชีคู่ ด้านเดบิต (Debit) ด้านเครดติ (Credit) 1. สินทรัพย์เพ่ิมข้ึน 1. สินทรัพย์ลดลง 2. หน้ีสินลดลง 2. หน้ีสนิ เพม่ิ ข้ึน 3. ส่วนของเจา้ ของลดลง 3. ส่วนของเจ้าของเพม่ิ ขน้ึ -รายไดล้ ดลง -รายได้เพิ่มข้ึน -ค่าใชจ้ ่ายเพ่ิมขน้ึ -คา่ ใช้จ่ายลดลง รายการค้าทจี่ ะบนั ทึกบญั ชีในสมุดรายวันท่วั ไป แบ่งออกเปน็ 2 ประเภท คือ 1) รายการเปดิ บัญชี (Opening Entry) 2) รายการปกติของกิจการ (Journal Entry) รายการเปิดบัญชี (Opening Entry) หมายถึง รายการแรกของการบันทึกบัญชีในสมุดรายวันทั่วไป ซ่งึ อาจจะเกดิ จากมกี ารลงทนุ คร้ังแรก หรือเม่อื มกี ารเรมิ่ รอบระยะเวลาบัญชีใหม่ 1.1 การลงทุนคร้งั แรก มี 3 กรณี ดงั น้ี กรณีท่ี  การนำเงินสดมาลงทุนเพยี งอย่างเดียว ตัวอยา่ งที่  นายบุรีเปดิ กิจการ “อซู่ อ่ มรถยนต์บุรีบรกิ าร” เรม่ิ กจิ การเม่ือ 1 มกราคม 25X8 และนำเงินสดมาลงทุนในกจิ การจำนวน 200,000 บาท การบันทกึ บญั ชเี ปน็ ดงั น้ี สมดุ รายวันทว่ั ไป หนา้ 1 พ.ศ.25X8 รายการ เลขท่ี เดบิต เครดติ เดอื น วันท่ี บัญชี บาท สต. บาท สต. ม.ค. 1 เงินสด 101 200,000 - ทุน-นายบรุ ี 301 200,000 - นายบุรนี ำเงนิ สดมาลงทุน กรณที ี่  การนำเงนิ สด และสนิ ทรัพย์อ่ืนมาลงทุน ตวั อยา่ งท่ี  นางแพรวเปิดกิจการร้านเสริมสวย “แพรวซาลอน” เมื่อ 1 มกราคม 25X8 โดยนำ เงนิ สด 500,000 บาท อาคาร ท่ดี ินและอุปกรณ์ 300,000 บาท มาลงทุน การบนั ทึกบญั ชีเปน็ ดงั น้ี สมดุ รายวนั ทว่ั ไป หนา้ 1 พ.ศ.25X8 รายการ เลขที่ เดบิต เครดติ เดือน วนั ที่ บัญชี บาท สต. บาท สต. ม.ค. 1 เงนิ สด 101 500,000 - อาคาร ทด่ี นิ และอปุ กรณ์ 102 300,000 - ทุน-นางแพรว 301 800,000 - นางแพรวนำเงนิ สดและสินทรัพย์อน่ื มาลงทนุ

กรณที ี่  การนำเงนิ สด สนิ ทรัพย์อน่ื และหนสี้ ินมาลงทนุ ตวั อย่างท่ี  นางสาวลูกศรเปิดร้านสปาเพ่ือสุขภาพช่ือ “ลูกศรสปา” ในวันท่ี 1 มกราคม 25X8 ได้นำเงินสดจำนวน 150,000 บาท วัสดุสำนักงานจำนวน 20,000 บาท อาคาร ที่ดิน และอุปกรณ์ 800,000 บาท และเจา้ หน้กี ารค้า 120,000 บาท มาลงทุน การบนั ทึกบัญชีเปน็ ดังนี้ หน้า 1 สมุดรายวนั ท่วั ไป พ.ศ. 25X8 รายการ เลขท่ี เดบิต เครดิต เดือน วันที่ บัญชี บาท สต. บาท สต. ม.ค. 1 เงนิ สด 101 150,000 - วัสดุสำนักงาน 102 20,000 - อาคาร ทดี่ นิ และอุปกรณ์ 103 800000 เจ้าหน้ีการคา้ 201 120,000 - ทุน-ลกู ศร (970,000-120,000) 301 850,000 - ลกู ศรนำเงินสด สนิ ทรัพย์อน่ื และหน้สี ินมา ลงทนุ หมายเหตุ กรณที ี่ 2, 3 1. การบันทึกบัญชีเป็นลักษณะการบันทึกบัญชีท่ีมีรายการด้านเดบิตหรือด้านเครดิตมากกว่า 1 รายการ เรยี กว่าการบันทกึ รายการแบบรวม (Compound Journal) 2. ให้เขยี นบันทกึ บัญชีเงินสดและสนิ ทรพั ย์อนื่ ก่อนแลว้ จึงเขยี นบนั ทึกบัญชที ุน สรปุ การบนั ทึกรายการค้าลงในสมุดรายวนั ทัว่ ไป ตามกรณีดงั ตอ่ ไปนี้ กรณที ี่  นำเงนิ สดมาลงทุนในกิจการเพยี งอยา่ งเดียว นางสาวลิซ่าสร้างอพาทเม้นต์ให้เช่าห้องพัก ในวันท่ี 1 มีนาคม 25X8 โดยนำเงินสดมาลงทุนในกิจการ จำนวน 10 ลา้ นบาท กรณที ี่  นำเงนิ สดและสินทรพั ยอ์ น่ื มาลงทุน วันที่ 1 มิถุนายน 25X8 นายถิ่นไทเปิดร้านตัดผม ได้นำเงินสด 200,000 บาท วัสดุสำนักงาน 24,000 บาท อาคาร ทีด่ นิ และอปุ กรณ์ 500,000 บาท มาลงทุน กรณีท่ี  นำเงนิ สด สนิ ทรพั ยอ์ ื่นและหนส้ี นิ มาลงทุน วัน ท่ี 1 ม กราคม 25X8 น างสาวเพ ลงเปิ ดร้าน เสริม สวย “เพ ลงบิ วต้ี ซาลอน ” โดยน ำ เงินสด 300,000 บาท ที่ดิน อาคารและอุปกรณ์ 800,000 บาท เจ้าหนี้การค้า 70,000 บาท เงินกู้ยืม 1 ปี จำนวน 60,000 บาท มาลงทนุ

แบบฝกึ ปฏิบตั หิ นว่ ยท่ี 3 ตอนท่ี 1 ข้อความต่อไปนี้จะสมบรู รก์ ็ตอ่ เม่ือเติมคำวา่ เดบติ หรือเครดิต 1. เมื่อเขยี นตวั เลขลงในบัญชีทางด้านขวามือ เรยี กวา่ ด้าน ______________________________________________ 2. เมื่อหน้ีสินลดลง ให้บนั ทกึ บญั ชที างดา้ น______________________________________________________________ 3. เมอ่ื ทนุ เพมิ่ จะต้องบันทกึ บัญชีทางด้าน______________________________________________________________ 4. การลดลงของลูกหน้ี จะต้องบันทึกบัญชที างด้าน______________________________________________________ 5. การลดลงของเงินสด จะบันทึกบัญชที างด้าน__________________________________________________________ 6. เม่อื สินทรัพยเ์ พ่ิม ให้บนั ทึกบญั ชที างดา้ น_____________________________________________________________ 7. เงินสดต้นงวด ใหบ้ นั ทกึ บัญชที างด้าน________________________________________________________________ 8. เมือ่ สว่ นของเจ้าของกิจการลดลง จะตอ้ งบันทกึ บัญชที างด้าน__________________________________________ 9. เมอ่ื จา่ ยชำระหน้ี จะตอ้ งบันทึกบญั ชที างดา้ น__________________________________________________________ 10. เมอ่ื รบั ชำระหน้จี ากลูกหนี้ จะตอ้ งบันทึกบัญชีทางด้าน _______________________________________________

ตอนท่ี 2 3 – 1 นายวสิ ทุ ธ์ิเจ้าของกจิ การมีสินทรัพย์ หนส้ี ินมาลงทุน เม่ือวนั ท่ี 1 กรกฎาคม 25X9 ดังน้ี เงินสด 32,000 บาท เงินฝากธนาคาร 64,000 บาท ลกู หนกี้ ารค้า 9,500 บาท อปุ กรณส์ ำนักงาน 36,000 บาท เจา้ หนี้การค้า 13,000 บาท ใหท้ ำ บนั ทกึ รายการเปิดบญั ชใี นสมุดรายวนั ท่ัวไป 3 – 2 นายทนงค์ศักดดิ์ ำเนนิ กิจการเปน็ ช่างตกแตง่ อาคารบา้ นเรอื น ไดน้ ำเงนิ สดมาลงทนุ จำนวน 147,000 บาท เมื่อวันที่ 1 ธันวาคม 25X9 รายการคา้ ระหวา่ งเดือนธันวาคม มดี งั นี้ 25X9 ธ.ค. 4 ซอ้ื สที าบา้ นเปน็ เงินสด 6,800 บาท 10 ซื้อรถบรรทกุ ราคา 180,000 บาท ชำระเงนิ สดทันที 50,000 บาท 18 รบั เงนิ สดเปน็ คา่ ตกแตง่ และทาสีอาคาร 23,000 บาท 19 จ่ายค่าเชา่ ร้าน 8,500 บาท 21 ส่งบลิ เกบ็ เงินให้ลูกคา้ ค่าตกแต่งและทาสีอาคารเป็นเงินสด 17,000 บาท 22 ซื้อเคร่ืองใช้ในการตกแต่งและทาสีอาคาร 4,200 บาท 25 เกบ็ เงินจากลูกหน้ไี ด้ 12,000 บาท 27 นำเงินสดใชส้ ว่ นตวั 2,500 บาท 29 รบั เงนิ คา่ ทาสีอาคาร 8,600 บาท 30 จ่ายค่าโฆษณา 890 บาท 31 จา่ ยเงินเดือนลูกจา้ ง 2 คน คนละ 1,200 บาท ให้ทำ บันทึกรายการเปดิ บญั ชีและรายการคา้ ระหว่างเดือนธนั วาคมลงในสมุดรายวันทัว่ ไป 3 – 3 เมอื่ วันที่ 1 กรกฎาคม 25X9 ร้านวจิ ัยปรากฏรายการค้ายกมา ดงั นี้ เงนิ สด 20,000 บาท เครือ่ งตกแต่ง 5,000 บาท อุปกรณ์ตดั ผม 9,000 บาท ทุน - นายวจิ ยั 34,000 บาท ในระหว่างเดือนกรกฎาคมมีรายการคา้ ปรากฏ ดงั น้ี 25X9 ก.ค. 3 รบั รายได้คา่ ตดั ผม 2,000 บาท 7 ซ้ืออุปกรณ์ตัดผมเปน็ เงินเช่อื จากร้านดนี ่า 4,000 บาท 8 จา่ ยค่าเช่าร้าน 1,200 บาท 15 นำเงนิ สดไปใช้สว่ นตวั 2,000 บาท 21 สง่ บลิ เก็บเงินจากนายวิโรจน์คา่ ตดั ผม 400 บาท ยงั ไมไ่ ด้รับเงิน

26 จา่ ยชำระหน้คี า่ อุปกรณท์ ี่ซื้อมาเมอื่ วันท่ี 7 จำนวน 3,000 บาท 27 รบั ชำระหนจี้ ากนายวโิ รจนท์ ั้งหมด 28 จา่ ยค่าน้ำ คา่ ไฟ 480 บาท 29 จ่ายเงินเดอื นลูกจา้ ง 1,000 บาท 30 รบั รายได้ค่าตัดผม 2,600 บาท ให้ทำ บันทึกรายการเปิดบัญชีและรายการค้าระกวา่ งเดือนลงในสมดุ รายวันทวั่ ไป 3 – 4 นายวรวิ ทิ ยเ์ ปดิ กิจการสำนักงานทนายความช่ือ “วรวิทย์เนติธรรม” มยี อดบัญชีคงเหลอื เม่ือวนั ท่ี 1 กรกฎาคม 25X9 ดงั น้ี เงินสด 138,000 บาท เงินฝากธนาคาร 57,000 บาท เครอ่ื งตกแตง่ สำนักงาน 12,500 บาท อาคาร 270,000 บาท เงนิ กู้ – ธนาคาร 200,000 บาท ในระหว่างเดือนกรกฎาคม 25X9 มรี ายการค้าเกิดขน้ึ ดงั น้ี 25X9 ก.ค. 1 ชำระดอกเบย้ี เงินกู้ 8,500 บาท (บญั ชีดอกเบยี้ จา่ ย) 3 ได้รับรายได้ค่าว่าความ 21,400 บาท 6 ซ้อื เคร่อื งคอมพวิ เตอร์ 1 เครอ่ื ง ราคา 34,000 บาท เป็นเงินเชื่อจากร้าน AC คอมพิวเตอร์ 7 วา่ ความใหล้ กู ค้าเป็นเงิน 9,800 บาท ยงั ไมไ่ ดร้ ับเงนิ 11 จ่ายคา่ โทรศัพท์ 1,200 บาท 13 รบั ชำระหนี้จากลูกค้าคา่ วา่ ความ 5,000 บาท นำไปฝากธนาคารทันที 15 จา่ ยชำระหนีค้ ่าคอมพวิ เตอร์ 20,000 บาท เป็นเช็คธนาคาร 17 จ่ายเงินคา่ เบ้ยี ประกนั ที่ถึงกำหนด 5,400 บาท 20 ซ้ือวัสดสุ ำนักงานเปน็ เงินสด 4,000 บาท 23 นายวรวิทยน์ ำเงนิ สดไปใชส้ ว่ นตวั 2,200 บาท 26 รบั รายไดค้ า่ วา่ ความ 10,600 บาท นำฝากธนาคารทนั ที 28 สง่ บลิ เก็บเงินค่าวา่ ความ ลูกคา้ ขอคา้ งไว้ก่อน 8,250 บาท 30 จ่ายเงนิ เดอื นพนกั งาน 6,700 บาท 31 จ่ายคา่ โฆษณา 2,700 บาท ให้ทำ บันทึกรายการเปดิ บัญชีแลรายการค้าระหว่างเดือนลงในสมดุ รายวนั ทั่วไป

3 – 5 เมอ่ื วันท่ี 1 เมษายน 25X9 นายคณิตเปิดกิจการรบั ตดั เยบ็ เสอ้ื ผา้ ใช้ช่ือว่า “คณิตบาตกิ ” นำ สินทรพั ย์มาลงทนุ ดังน้ี เงนิ สด 30,000 บาท วัสดใุ นการตัดเยบ็ 3,800 บาท อปุ กรณ์ตัดเยบ็ 25,000 บาท เคร่ืองตกแต่ง 10,000 บาท รายการคา้ ระหวา่ งเดือนเมษายน มดี งั น้ี 25X9 เม.ย. 3 จา่ ยคา่ เชา่ รา้ น 3,000 บาท 4 ซื้อจกั รเย็บผ้า 1 คนั ราคา 18,000 บาท เปน็ เงินเช่อื จากรา้ นไพศาลศลิ ป์ 8 จา่ ยคา่ ใชจ้ ่ายเบด็ เตลด็ 800 บาท 10 รับเงินคา่ บรกิ ารตดั เยบ็ เสือ้ ผ้า 2,500 บาท 13 จ่ายคา่ แรงงาน 1,500 บาท 16 คิดคา่ บริการตดั เยบ็ เสื้อผา้ จากลกู ค้า เป็นเงนิ 4,000 บาท ลูกคา้ ขอค้างไว้กอ่ น 18 ซ้อื ตู้โชว์ 1 ใบ ราคา 5,000 บาท 20 จา่ ยเงนิ ชำระหนีใ้ ห้รา้ นไพศาลศิลป์ 12,000 บาท 22 เกบ็ เงนิ จากลูกหน้ไี ด้ 3,000 บาท 25 จา่ ยค่าซ่อมแซมเครื่องจกั ร 7,000 บาท 29 จา่ ยค่าน้ำ ค่าไฟ 800 บาท 30 จ่ายค่าแรงงานคนงาน 2,000 บาท ใหท้ ำ บันทกึ รายการค้าระหว่างเดือนลงในสมุดรายวันทวั่ ไป

ใบความรู้วชิ า หลักการบัญชีเบอื้ งตน้ 1 3200-0001 หนว่ ยท่ี 4 การผ่านรายการไปบัญชีแยกประเภท 1. สาระสำคญั สมุดบัญชีแยกประเภทเป็นสมุดบันทึกรายการขั้นปลาย ซึ่งจัดทำต่อจากการบันทึกรายการในสมุด รายวันข้ันต้นและรวบรวมบัญชีแยกประเภทต่างๆ เป็นหมวดหมู่ไว้ในเล่มเดียวกัน โดยสามารถบันทึกรายการ ในรูปแบบท่ีกำหนด ซึ่งส่วนมากจะนิยมใช้สมุดแยกประเภทแบบมาตรฐาน เพ่ือบันทึกการผ่านรายการจาก สมุดรายวนั ทว่ั ไปไปยงั สมุดบัญชีแยกประเภท การผ่านรายการ หมายถึง การนำรายการค้าท่ีบันทึกไว้ในสมดุ ขั้นต้น ไปบันทกึ ไวใ้ นบัญชีแยกประเภท ท่ีเก่ียวข้องตามรายการค้าท่ีบันทึกไว้ เม่ือผ่านรายการเสร็จแล้วต้องอ้างอิงหน้าบัญชีของสมุดข้ันต้นและเลขที่ บัญชแี ยกประเภทที่เก่ียวข้อง เพ่ือให้ทราบว่ารายการเดบติ หรือเครดิตที่บันทกึ ไว้ในบัญชีแยกประเภท เป็นการ ผ่านรายการมาจากสมุดขั้นต้นประเภทใด หน้าบัญชีใด และรายการในสมุดข้ันต้นที่บันทึกผ่านรายการไปยัง บญั ชีแยกประเภทบัญชใี ดและเลขท่ีบญั ชีอะไร 2. จุดประสงค์การเรียนรูป้ ระจำหน่วย 2.1. จดุ ประสงค์ท่ัวไป เพือ่ ให้มีความรู้ ความเข้าใจเรื่องการผ่านรายการไปบญั ชแี ยกประเภท 2.2. จดุ ประสงค์เชงิ พฤติกรรม 2.2.1. อธิบายความหมายและบอกประเภทของบัญชีแยกประเภทได้ 2.2.2. อธบิ ายรูปแบบของบัญชแี ยกประเภทได้ 2.2.3. บนั ทึกบญั ชีการผ่านรายการจากสมุดรายวันท่ัวไปไปสมดุ บัญชแี ยกประเภทได้ 2.2.4. คำนวณหายอดคงเหลอื ในบญั ชีแยกประเภทได้ 3. สมรรถนะประจำหน่วยเรียนรู้ 1. แสดงความรเู้ กีย่ วกับหลกั การ และวธิ ีการบัญชีสำหรับกจิ การเจ้าของคนเดียวประเภทธรุ กิจ บรกิ าร 2. ปฏิบตั ิงานบัญชสี ำหรบั กิจการเจ้าของคนเดยี วประเภทธรุ กิจบริการตามหลกั การบัญชที ร่ี บั รองท่วั ไป 4. สาระการเรยี นรู้ บัญชีแยกประเภทท่ัวไป หรือบัญชแี ยกประเภท (Ledger) หมายถึง บัญชที ี่จัดแยกประเภทรายการค้า ท่มี ีลักษณะเดยี วกันไปบันทึกไว้ในบัญชเี ดียวกนั ใหเ้ ปน็ หมวดหมู่ เพ่อื ใหส้ ามารถหายอดคงเหลอื ของบญั ชีนัน้ ๆ การจัดเรียงลำดับบัญชีแยกประเภทจะต้องเรียงตามหมวดบัญชี คือ สินทรัพย์ หนี้สิน ส่วนของ เจ้าของ รายได้ และค่าใชจ้ ่าย ในแต่ละหมวดบัญชีจะประกอบดว้ ยบัญชีหลายประเภท เช่น หมวดสินทรพั ย์จะ ประกอบด้วยบัญชีแยกประเภทเงนิ สด ต๋ัวเงินรบั ลูกหนี้การคา้ หมวดหนี้ส้ินจะประกอบด้วยบญั ชีแยกประเภท เจา้ หนกี้ ารค้า ตั๋วเงนิ จ่าย เงนิ ก้จู ากธนาคาร เปน็ ตน้

รายการคา้ การวิเคราะหร์ ายการคา้ การบนั ทึกรายการคา้ ในสมุดรายวนั ทวั่ ไป การผา่ นรายการไปบนั ทกึ ในสมุดบญั ชีแยกประเภท สมุดบญั ชีแยกประเภท แบ่งออกเปน็ 2 ชนดิ คอื 1) สมุดบัญชีแยกประเภททั่วไป (General Ledger) หรือบัญชีแบบมาตรฐาน คือ เป็นสมุดที่ รวบรวมหรอื คุมยอดของบัญชีแยกประเภททกุ บัญชี ซึ่งใช้บันทึกการเปล่ียนแปลงสินทรัพย์ หนส้ี ินและสว่ นของ เจ้าของ (ทุน) ต่อจากการบันทึกลงในสมุดรายวันทั่วไป ได้แก่ บัญชีแยกประเภทสินทรัพย์ เช่น เงินสด ลูกหน้ี การค้า สินค้าคงเหลือ ท่ีดิน อาคารและอุปกรณ์ เป็นต้น บัญชีแยกประเภทหนี้สิน เช่น เจ้าหนี้การค้า เงินกู้ เจา้ หน้ีอน่ื ๆ เป็นต้น บญั ชีแยกประเภทส่วนของเจ้าของ เชน่ ทนุ รายได้ ค่าใช้จา่ ย และบญั ชถี อนใชส้ ่วนตัว 2) สมุดบัญชีแยกประเภทย่อย (Subsidiary Ledger) หรือบัญชีแบบแสดงยอดดุล คือ เป็นสมุด ท่ีรวบรวมของบัญชีแยกประเภทย่อยของบัญชีคุมยอด (Controlling Accounts) ในสมุดแยกประเภททั่วไป เช่น สมุดบัญชแี ยกประเภทลูกหน้ีรายตัว บัญชีเจ้าหน้ีรายตวั ซึ่งยอดรวมของบัญชแี ยกประเภทรายตัวทัง้ หมด จะเทา่ กับยอดรวมในสมุดบัญชแี ยกประเภททวั่ ไป การผ่านรายการ (Posting) หมายถึง การนำรายการค้าที่บันทึกไวใ้ นสมุดขั้นต้น ไปบนั ทึกไว้ในบัญชี แยกประเภททเ่ี กยี่ วขอ้ งตามลกั ษณะรายการค้าท่ีบนั ทึกไวใ้ นสมุดขน้ั ต้น เม่ือผ่านรายการเสร็จแล้วต้องอ้างอิงหน้าบัญชีของสมุดขั้นต้นและเลขที่บัญชีแยกประเภทท่ีเกี่ยวข้อง เพื่อให้ทราบว่ารายการเดบิตหรือเครดิตที่บันทึกไวใ้ นบัญชีแยกประเภทเป็นการผ่านรายการมาจากสมุดข้ันต้น ประเภทใด หน้าบญั ชีใด และรายการในสมุดข้ันตน้ ที่บนั ทึกได้ผ่านรายการไปยังบญั ชแี ยกประเภทบญั ชีใด และ เลขท่ีบญั ชอี ะไร การบนั ทกึ รายการค้าในบัญชีแยกประเภท มดี งั นี้ 1) เปิดบัญชีแยกประเภทท่ัวไปและให้นำชื่อบัญชีท่ีเดบิตสมุดรายวันท่ัวไปมาต้ังเป็นชื่อของบัญชี แยกประเภทและบันทึกไว้ทางด้านเดบิต โดยเขียน พ.ศ. เดือน วันที่ ตามที่ปรากฏในสมุดรายวันท่ัวไป เขียน ชอ่ื บญั ชีท่เี ครดิตลงในชอ่ งรายการและเขียนจำนวนเงนิ ตามทปี่ รากฏในสมุดรายวันทั่วไปลงในช่องจำนวนเงนิ เด บิต 2) การผ่านรายการด้านเครดิตให้ปฏิบัติเช่นเดียวกันกับด้านเดบิตแต่เปลี่ยนมาบันทึกทางด้าน เครดิตของบัญชีแยกประเภทท่ัวไป 3) ในชอ่ งรายการใหเ้ ขยี นคำอธบิ าย

3.1 ถ้าเป็นรายการเปิดบัญชีหรือการลงทุนครั้งแรก เช่น กิจการนำสินทรัพย์หลายอย่างมา ลงทุน และเจ้าหน้ี ให้เขียนในช่องรายการว่า “สมุดรายวันทั่วไป” แต่ถ้าเป็นการนำเงินสดมาลงทุนอย่างเดียว ใหเ้ ขยี นในชอ่ งรายการเปน็ ช่อื บัญชแี ยกประเภทตรงกนั ขา้ ม 3.2 ถ้าเป็นรายการเปิดบัญชีโดยเริ่มรอบระยะเวลาบัญชีใหม่ ในช่องรายการให้เขียนคำว่า “ยอดยกมา” ซ่งึ หมายความวา่ เป็นยอดคงเหลือยกมาจากรอบระยะเวลาบัญชกี ่อน 3.3 ถ้ารายการระหว่างเดือน ในช่องรายการให้เขียนช่ือบัญชีแยกประเภทตรงข้ามกัน การ บันทึกบัญชีในสมุดรายวันทัว่ ไปทางด้านเดบิตและเครดติ ถ้ามีการบันทึกบัญชีมากกวา่ 1 บญั ชีแล้ว รายการค้า ลักษณะนเี้ รยี กว่า “รายการรวม” (Compound Entries) การผ่านรายการจากสมุดรายวันท่ัวไปไปบัญชีแยกประเภทท่ัวไปน้ัน ในสมุดรายวันท่ัวไปจะต้องใส่ เลขที่บัญชีตามประเภทบัญชีน้ันๆ ท่ีได้บันทึกไว้ในสมุดรายวันทั่วไปในช่อง “เลขท่ีบัญชี” และในช่อง “หน้า บัญชี” ของบัญชีแยกประเภทจะใส่หน้าบัญชีของสมุดรายวันท่ัวไปท่ีผ่านรายการมา ซึ่งเรียกว่า “การอ้างอิง การผา่ นรายการ (Posting Reference)” ตัวอย่างท่ี  1 มกราคม 25X8 นายปักษานำเงินสดมาลงทุนในรา้ นซักรีดเสอื้ ผา้ 400,000 บาท การวิเคราะห์รายการค้า สนิ ทรพั ยเ์ พิ่ม (+) สว่ นของเจ้าของเพมิ่ (+) เงนิ สด +400,000 บาท ทนุ -นายปักษา +400,000 บาท หลกั การเดบิต - เครดติ เดบิต เงินสด 400,000.- เครดิต ทนุ -นายปักษา 400,000.-

การบันทกึ รายการในสมดุ รายวนั ท่ัวไป เป็นดงั นี้ สมุดรายวนั ทั่วไป หนา้ 1 พ.ศ.25X8 เดบิต เครดติ เดือ รายการ เลขที่ น วนั ท่ี บัญชี บาท สต. บาท สต. ม.ค. 1 เงนิ สด 101 400,000 - ทนุ -นายปักษา 301 400,000 - นายปกั ษานำเงินสดมาลงทนุ การผ่านรายการไปยังบัญชแี ยกประเภท บญั ชเี งนิ สด เลขที่ 101 พ.ศ.25X เดบิต พ.ศ.25X8 8 รายการ รายการ หน้า เครดติ เดือ วันท่ี หนา้ บาท สต เดือ วันที่ บัญ บาท สต น บัญชี . น ชี . ม.ค. 1 ทุน-ปกั ษา ร.ว. 400,000 - 1 บญั ชีทุน-นายปักษา พ.ศ.25X8 เลขที่ 301 เดบิต พ.ศ.25X8 หนา้ เครดิต เดอื น วนั ที่ บัญ รายการ หน้า บาท สต. เดือ วนั ท่ี รายการ ชี บาท สต บญั ชี น . ร.ว. ม.ค. 1 เงินสด 1 400,000 - การอา้ งองิ การผา่ นรายการ” (Posting Reference) ในชอ่ งเลขท่บี ญั ชี” ของสมดุ รายวนั ท่วั ไป และในช่อง “หนา้ บญั ชี”ของบญั ชีแยกประเภท

การหายอดคงเหลือในบัญชี หรือยอดดุลบัญชี เป็นการนำจำนวนเงินที่บันทึกไว้ทางด้านเดบิต และ จำนวนเงินรวมท่ีบันทึกไว้ทางด้านเครดิตของบัญชีแยกประเภทนั้นมาหักออกจากกัน ถ้าผลรวมด้านเดบิตมี มากกว่าด้านเครดิต ยอดคงเหลือหลังหักกันแล้วก็จะเป็นยอดทางด้านเดบิตแสดงว่าบัญชีแยกประเภทน้ันมี ยอดดุลเดบิต (Debit balance) แต่ถ้าผลรวมทางด้านเครดิตมากว่าเดบิต ยอดคงเหลือหลังหักกันแล้วจะเป็น ยอดทางด้านเครดิต แสดงว่าบัญชีแยกประเภทนั้นมียอดดุลเครดิต (Credit balance) ยอดดุลบัญชีของแต่ละ หมวดบญั ชจี ะเปน็ ดังน้ี หมวดบัญชี ยอดดลุ  สนิ ทรพั ย์ เดบิต (Debit balance) เครดิต (Credit balance)  หนีส้ นิ เครดติ (Credit balance) ส่วนของเจา้ ของ เครดติ (Credit balance) รายได้ เดบิต (Debit balance)  ค่าใชจ้ ่าย วิธีหายอดคงเหลือในบัญชีแยกประเภทแต่ละบัญชีเรียกว่า Footings หรือ Memorandum Totals วธิ นี ี้มักจะใชด้ นิ สอเพื่อหายอดคงเหลือจึงเรียกอีกอย่างหน่งึ วา่ “Pencil Footings” ขน้ั ตอนการหายอดคงเหลอื ในบญั ชตี ่างๆ ของแต่ละบญั ชี มีดงั น้ี 1) รวมจำนวนเงินทั้งหมดในช่องเดบิต แล้วเขียนจำนวนเงินด้วยดินสอดำลงในช่องเดบิตชิดกับ เส้นบรรทดั สดุ ท้ายต่อจากจำนวนเงินของบัญชีนั้นๆ 2) รวมจำนวนเงินทั้งหมดในช่องเครดิต แล้วเขียนจำนวนเงนิ ด้วยดินสอดำลงในช่องเครดิตชิดกับ เสน้ บรรทัดสุดทา้ ยตอ่ จากจำนวนเงินของบญั ชีนน้ั ๆ 3) หาผลตา่ งระหว่างจำนวนเงนิ ในช่องเดบติ และเครดิต (ขอ้ 1 และ ขอ้ 2) ดังนี้ 3.1 ถ้ายอดรวมเดบติ มากกวา่ ยอดรวมเครดิต ผลตา่ งที่เกดิ ข้ึนเรียกวา่ “ยอดคงเหลอื เดบติ หรือ ยอดดลุ เดบติ (Debit Balance)” บญั ชเี งนิ สด เลขที่ 101 พ.ศ.25X8 หน้ เดบิต พ.ศ.25X8 เครดติ เดอื น วันท่ี รายการ า บาท สต. เดอื น วนั ที่ รายการ หนา้ บาท สต บัญ บัญ . ชี ชี ม.ค. 1 ทุน-นายขจร ร.ว. 400,000 - อุปกรณ์ ร.ว. 1 ม.ค. 10 สำนกั งาน 1 200,000 - เงนิ ก-ู้ ธนาคาร ร.ว. ร.ว. 5 ไทย 1 100,000 - 15 คา่ เช่า 1 60,000 - 240,000 500,000 - 260,000 -

3.2 ถา้ ยอดรวมเครดิตมากกว่ายอดรวมเดบติ ผลตา่ งทเี่ กิดขน้ึ เรียกว่า “ยอดคงเหลอื เครดติ หรอื ยอดดลุ เครดิต (Credit Balance)” บัญชเี จา้ หนี้การค้า เลขท่ี 201 พ.ศ.25X8 หน้ เดบิต พ.ศ.25X8 เครดิต เดือน วนั ที่ รายการ า รายการ หน้า บาท สต บัญ บาท สต. เดอื น วนั ท่ี บัญ . ชี ชี ม.ค. 20 เงนิ สด ร.ว. 300,000 - อุปกรณ์ ร.ว. 1 ม.ค. 10 สำนักงาน 1 480,000 - ร.ว. 16 เครอ่ื งตกแตง่ 1 20,000 - 200,000 500,000 - 3.3 ถา้ ยอดรวมเดบิตเท่ากับยอดรวมเครดติ จะไมม่ ยี อดคงเหลือจงึ ไมต่ ้องนำไปลงในงบทดลอง บัญชีเจา้ หนี้-รา้ นโชคดี เลขท่ี 201 พ.ศ.25X8 รายการ หน้า เดบิต พ.ศ.25X8 รายการ หนา้ เครดติ เดอื น วนั ที่ บัญชี บาท สต. เดอื น วันท่ี บญั ชี บาท สต. เครื่องใช้ ร.ว.1 80,000 - ม.ค. 10 เงนิ สด ร.ว.1 80,000 - ม.ค. 2 สำนักงาน 3.4 ถ้าในบัญชแี ยกประเภทมีรายการเพยี งรายการเดียว หรือดา้ นเดยี วใหถ้ ือว่ารายการน้ันเป็น ยอดคงเหลือไมต่ ้องรวมด้วยดินสอ บญั ชีวสั ดสุ ำนกั งาน เลขท่ี 105 พ.ศ.25X8 รายการ หนา้ เดบิต พ.ศ.25X8 รายการ หนา้ เครดติ เดือน วันที่ บัญชี บาท สต. เดือน วันท่ี บัญชี บาท สต. ม.ค. 4 เงินสด ร.ว.1 10,000 -

บญั ชีเงนิ กู้-ธนาคารไทยนคร เลขที่ 201 พ.ศ.25X8 รายการ หนา้ เดบิต พ.ศ.25X8 รายการ หนา้ เครดิต เดอื น วันท่ี บญั ชี บาท สต. เดอื น วันท่ี บญั ชี บาท สต. มี.ค. 5 เงนิ สด ร.ว.1 400,000 -

แบบฝกึ ปฏบิ ัตหิ นว่ ยท่ี 4 ตอนท่ี 1 จงนำพยัญชนะ ก – ฎ หนา้ ขอ้ ความทางขวามือ เตมิ ลงในช่องว่างหนา้ ข้อความทางซ้ายมอื ท่ีสัมพันธ์กัน 1. _____ บัญชีแยกประเภท 2. _____ บัญชีแยกประเภทยอ่ ย ใช้ตอบคำถามขอ้ 1 – 10 จากตวั เลอื กข้อ 3. _____ ดา้ นซ้ายมือในบญั ชีแยกประเภท ก–ฎ 4. _____ การจดั บัญชีเปน็ หมวดหมูแ่ ละใหเ้ ลขทบี่ ัญชี 5. _____ หมวดรายได้ ก. บญั ชแี ยะประเภทย่อยลูกหนี้ 6. _____ ค่าเชา่ ค้างจ่าย ข. ดา้ นเดบติ 7. _____ การอ้างองิ ในการผ่านรายการจากสมุดรายวนั ทวั่ ไป ค. สมดุ รายการขน้ั ปลาย บญั ชแี ยกประเภท 8. _____ ชอ่ งรายการในบญั ชแี ยกประเภท ง. ดา้ นเครดิต 9. _____ หมวดค่าใช้จา่ ย จ. แบบมาตรฐาน 10._____ รูปแบบบญั ชแี ยกประเภท ฉ. Posting Reference ช. ชื่อบัญชนี ำหน้าด้วยเลข 5 ซ. ชือ่ บัญชีทีต่ รงกนั ขา้ ม ฌ. Chart of Account ญ. เลขทีบ่ ัญชนี ำหนา้ ด้วยเลข 4 ฎ. หมวดหน้สี ิน

ตอนท่ี 2 แบบฝึกทักษะ (ทำลงในสมุด) 4 – 1 จากรายการสมุดรายวนั ทว่ั ไปที่กำหนด ใหน้ ำไปบนั ทกึ ในสมดุ แยกประเภททั่วไป พ.ศ. 25X9 รายการ เลขที่ เดบติ เครดิต เดอื น วันที่ บัญชี บาท สต. บาท สต. 75,000 - ก.ย 1 เงนิ สด 75,000 - 6,000 - ทนุ – นางสาวใจทพิ ย์ 4,200 - นางสาวใจทิพยน์ ำเงินสดมาลงทนุ 3 เครอื่ งตกแต่งรา้ น 6,000 - เงนิ สด ซอื้ เคร่ืองตกแตง่ รา้ นเป็นเงนิ สด 5 เงินสด 4,200 - รายไดค้ ่าบรกิ าร รับรายได้คา่ บริการ บัญชเี งินสด เลขท่ี 101 พ.ศ. 25X9 รายการ หนา้ เดบิต พ.ศ. 25X9 รายการ หน้า เครดติ เดอื น วนั ท่ี บัญชี เดือน วนั ที่ บัญชี บญั ชเี คร่อื งตกแตง่ ร้าน เลขท่ี 104 พ.ศ. 25X9 รายการ หนา้ เดบติ พ.ศ. 25X9 รายการ หน้า เครดติ เดอื น วนั ที่ บญั ชี เดือน วันท่ี บญั ชี บญั ชที นุ - นางสาวใจทพิ ย์ เลขที่ 301 พ.ศ. 25X9 รายการ หน้า เดบิต พ.ศ. 25X9 รายการ หน้า เครดติ เดือน วนั ที่ บญั ชี เดอื น วนั ท่ี บัญชี บัญชีรายไดค้ า่ บริการ เลขที่ 401 พ.ศ. 25X9 รายการ หนา้ เดบติ พ.ศ. 25X9 รายการ หนา้ เครดติ เดือน วนั ท่ี บญั ชี เดอื น วันที่ บัญชี

4 – 3 เม่ือวนั ที่ 1 เมษายน 25X9 นายประภาสเปิดสำนกั งานทนายความชื่อ “ประภาสทนายความ” โดยนำสินทรัพยม์ าลงทนุ ดงั นี้ เงินสด 150,000 บาท วัสดุสำนักงาน 2,500 บาท เครือ่ งตกแต่ง 8,200 บาท รายการคา้ ระหว่าง เดอื นเมษายน 25X9 มีดังน้ี 25X9 เม.ย. 1 จ่ายค่ารับรองเปิดสำนักงาน 15,000 บาท 2 ใหบ้ รกิ ารลกู ค้าไดร้ บั เงินสด 5,600 บาท 3 ใหบ้ ริการลูกคา้ แตย่ งั ไม่ได้รับเงนิ 12,000 บาท 4 จ่ายคา่ นำ้ มนั เชอื้ เพลงิ 2,000 บาท 6 รบั ชำระหนจี้ ากลูกค้าตามรายการวันท่ี 3 จำนวน 4,5000 บาท 9 จ่ายค่าโฆษณา 1,3000 บาท 12 รับรายได้ค่าบริการเปน็ เงินสดจากลกู คา้ 8,000 บาท 16 ซื้อเคร่ืองใชส้ ำนักงานเป็นเงินเชือ่ 7,500 บาท 20 จา่ ยค่าใชจ้ า่ ยเบ็ดเตลด็ 1,000 บาท 22 เจา้ ของกจิ การนำเงินสดไปใชส้ ว่ นตัว 3,000 บาท 25 จ่ายชำระหนี้ค่าเครื่องใช้สำนกั งาน 5,000 บาท 28 ส่งบิลเก็บเงินจากลูกคา้ ยังไม่ไดร้ บั เงนิ 3,350 บาท 30 จา่ ยเงนิ เดือนพนกั งาน 8,000 บาท ให้ทำ 1. บนั ทกึ รายการเปดิ บญั ชใี นสมดุ รายวันทั่วไป 2. ผา่ นรายการไปสมดุ บญั ชแี ยกประเภทท่ัวไป 4 – 4 สำนกั งานซอ่ื สัตยจ์ ัดหางาน เปดิ กิจการเมอ่ื วันท่ี 1 มนี าคม 25X9 มีรายการ ดงั นี้ 25X9 ม.ี ค. 1 เจา้ ของกิจการนำเงนิ สดมาลงทนุ 80,500 บาท 3 นำเงนิ ฝากธนาคาร 35,000 บาท 6 จา่ ยคา่ เชา่ สำนกั งานด้วยเชค็ 2,000 บาท 8 ซ้ือโต๊ะและเกา้ อ้ที ำงานเป็นเงินเช่ือ 8,000 บาท 9 รบั เงินคา่ นายหน้าจัดหางานให้ลูกคา้ 5,600 บาท 10 จ่ายคา่ โฆษณาทางหนังสือพิมพ์ 1,500 บาท 11 รบั เงินค่านายหนา้ จดั หางานให้ลกู ค้า 17,500 บาท 12 จ่ายค่ารับรอง 900 บาท 15 ตดิ ตอ่ จดั หางานให้ลูกคา้ ยังไม่ไดร้ ับเงนิ 1,000 บาท 18 นำเงนิ ฝากธนาคาร 10,000 บาท 20 ซื้อวสั ดุสำนกั งานเปน็ เงนิ สด 1,500 บาท 22 รบั รายได้คา่ นายหนา้ จากลูกค้า 22,500 บาท นำฝากธนาคารทนั ที 24 เจา้ ของกจิ การนำเงินสดไปใชส้ ่วนตวั 5,000 บาท 26 จา่ ยชำระหนคี้ ่าโต๊ะและเกา้ อ้ีทง้ั หมด

28 จา่ ยค่ายานพาหนะตดิ ต่องาน 1,200 บาท 31 จา่ ยเงนิ เดือนพนกั งานด้วยเชค็ 8,000 บาท ให้ทำ 1. บนั ทกึ รายการค้าในสมุดรายวันทั่วไป 2. ผา่ นรายการไปสมุดบัญชแี ยกประเภททั่วไป 4 – 5 ร้านสดสวยบรกิ ารตัดเย็บเสื้อผ้าสำเรจ็ รปู มีสินทรัพย์คงเหลอื ยกมา เม่อื วนั ที่ 1 มกราคม 25X9 ประกอบด้วย เงนิ สด 20,000 บาท จักรเย็บผ้าพร้อมอปุ กรณ์ต่างๆ (อปุ กรณต์ ัดเย็บ) 15,000 บาท วสั ดตุ ดั เยบ็ 5,800 บาท รายการคา้ ระหว่างเดอื นมกราคม มดี งั น้ี 25X9 ม.ค. 1 จ่ายค่าเช่าร้าน 1,500 บาท 3 รบั รายไดค้ า่ ตดั เยบ็ จากลูกคา้ เปน็ เงินสด 880 บาท 5 จ่ายคา่ ยานพาหนะ 100 บาท 7 รบั รายไดค้ า่ ตดั เย็บจากลูกค้าเปน็ เงินสด 1,250 บาท 9 ซ้อื วสั ดตุ ดั เยบ็ เปน็ เงนิ เชื่อ 3,470 บาท 10 ตดั เย็บเครื่องแบบพนกั งานให้บรษิ ัท เสรมิ สุข จำกัด จำนวน 20 ชุด ชุดละ 850 บาท ได้รบั เงนิ มาเพยี งคร่ึงหน่ึง 12 ซ้ือจกั รเยบ็ ผ้า 1 คนั ราคา 8,900 บาท เปน็ เงนิ เช่ือ 14 รบั รายได้ค่าตัดเย็บจากลูกค้าเปน็ เงินสด 5,000 บาท 18 จ่ายคา่ แรงงานคนตัดเยบ็ 4,500 บาท 20 ชำระหนค้ี ่าวัสดตุ ดั เยบ็ ทั้งหมดท่ซี ้ือเมื่อวนั ที่ 9 มกราคมท้ังหมด 22 จา่ ยค่าน้ำ คา่ ไฟ 560 บาท 24 จ่ายคา่ ใชจ้ า่ ยเบ็ดเตลด็ 340 บาท 26 ตดั เย็บเสือ้ ผา้ ให้พนักงานธนาคารแหง่ หนึ่ง 10 ตวั ตัวละ 1,200 บาท ยงั ไม่ได้รับเงิน 28 ซื้อวสั ดุตดั เย็บเป็นเงนิ สด 1,020 บาท 30 จ่ายค่ายานพาหนะ 85 บาท 31 จา่ ยคา่ แรงงานช่างเยบ็ ผ้า 5,000 บาท ให้ทำ 1. บนั ทกึ รายการในสมุดรายวันท่ัวไป 2. ผา่ นรายการไปสมุดบัญชแี ยกประเภทท่วั ไป

ใบความรู้วิชา หลักการบญั ชเี บื้องต้น 1 3200-0001 หน่วยที่ 5 งบทดลอง 1. สาระสำคญั เมื่อวิเคราะห์รายการค้าว่ามีผลกระทบต่อสินทรัพย์ หนี้สิน ส่วนของเจ้าของ รายได้ และค่าใช้จ่าย อย่างไรบ้าง ก็จะนำไปจดบันทึกไว้ในสมุดรายวันท่ัวไปตามหลักการบัญชีของระบบบัญชีคู่ และผ่านรายการ จากสมุดรายวันท่ัวไปไปสมุดบัญชีแยกประเภท เพื่อจัดหมวดหมู่ของรายการบัญชีทั้ง 5 หมวด แล้วจึงนำไป จดั ทำงบทดลองของกิจการต่อไป 2. จุดประสงคก์ ารเรียนรปู้ ระจำหนว่ ย 2.1. จดุ ประสงค์ท่วั ไป เพอื่ ให้มีความรู้ ความเขา้ ใจเรือ่ งงบทดลอง 2.2. จดุ ประสงค์เชงิ พฤติกรรม 2.2.1. อธิบายความหมาย และประโยชนข์ องบทดลองได้ 2.2.2. อธิบายรูปแบบของงบทดลองได้ 2.2.3. จดั ทำงบทดลองได้ 2.2.4. บอกแนวทางปฏบิ ตั ิเมอื่ งบทดลองไมล่ งตวั ได้ 3. สมรรถนะประจำหน่วยเรยี นรู้ 1. แสดงความรูเ้ กย่ี วกบั หลกั การ และวธิ ีการบัญชีสำหรบั กจิ การเจ้าของคนเดียวประเภทธรุ กจิ บริการ 2. ปฏิบตั งิ านบัญชสี ำหรับกิจการเจ้าของคนเดยี วประเภทธุรกจิ บริการตามหลักการบัญชที ่ีรบั รองทวั่ ไป 4. สาระการเรียนรู้ ความหมาย และประโยชน์ของบทดลอง โดยงบทดลอง (Trial Balance) หมายถึง งบทดลองเป็น รายงานที่แสดงยอดคงเหลือของบัญชีแยกประเภททั่วไปของกิจการ ณ วันใดวันหน่ึง เพ่ือแสดงว่าการบันทึก บัญชีด้านเดบิตและเครดิตของบัญชีต่างๆ เป็นไปตามระบบบัญชีคู่ ซ่ึงจะเป็นการช่วยในการจัดทำงบการเงิน ของแต่ละงวดโดยจัดทำขึ้นเพื่อพิสจู น์ความถูกต้องของการบันทึกบัญชีในสมุดรายวันท่ัวไปและผา่ นรายการไป สมดุ แยกประเภททัว่ ไปตามระบบบัญชีคู่วา่ ถูกต้องตามหลักการบัญชีทนี่ ำมาใชห้ รือไม่ ในการบันทึกบัญชีโดยใช้ระบบบัญชีคู่ เมื่อรายการที่เกิดข้ึนจะต้องมีการบันทึกบัญชีด้านเดบิตและ เครดิตดว้ ยจำนวนเงินท่เี ทา่ กันเสมอในสมุดรายวันท่ัวไป และผ่านรายการจากสมดุ รายวันทว่ั ไปไปสมุดบญั ชแี ยก ประเภททัว่ ไปท้ังดา้ นเดบิตและด้านเครดติ ด้วยจำนวนเงนิ ท่ีเท่ากันและเกบ็ ยอดจากสมุดแยกประเภททั่วไปมา จดั ทำงบทดลอง และยอดรวมจำนวนเงนิ ดา้ นเดบติ และด้านเครดติ จะตอ้ งเท่ากันเสมอ งบทดลองไม่ใช่งบการเงิน แต่เป็นงบที่ใช้พิสูจน์ความถูกต้องของข้อมูลทางบัญชีเท่าน้ัน เพื่อนำข้อมูล บัญชีไปใช้ในการแสดงผลการดำเนินงานว่ากิจการมีกำไรหรอื ขาดทุนจำนวนเทา่ ใด และแสดงฐานะการเงินของ กิจการว่ามีสินทรัพย์ หนี้สิน และส่วนของเจ้าของทั้งส้ินจำนวนเท่าใด จึงต้องได้ข้อมูลจากการจดบันทึกและ วเิ คราะห์รายการคา้ ลงในสมุดบญั ชี และการพิสูจนค์ วามถูกตอ้ งของการบนั ทึกบญั ชี

การจดั ทำงบทดลองประกอบดว้ ยบัญชี 5 หมวด คือ สินทรพั ย์ หนี้สนิ ส่วนของเจ้าของ หมวดรายได้ และคา่ ใชจ้ ่าย ซึง่ ในการทำงบทดลองกิจการจะมกี ารจัดทำทุก 1 เดือน 3 เดอื น 6 เดือน หรอื 1 ปี ข้ึนอยู่กบั กิจการแต่ละประเภท ตามขั้นตอนดังน้ี รปู แบบของงบทดลอง และให้ผเู้ รียน ดงั น้ี ชือ่ กจิ การ.................................(1) งบทดลอง (2) วันท่.ี .....เดือน...................พ.ศ. ……….(3) ชือ่ บัญชี เลขท่ี เดบิต เครดิต บญั ชี (4) (5) (6) (7) (8) (9) 8. ผเู้ รียนบอกส่วนประกอบของงบทดลอง 1. เขียนช่ือกิจการ 5. ช่องเลขท่ีบญั ชี 2. เขยี นคำว่า “งบทดลอง” ไว้ตรงก่ึงกลาง 6. ชอ่ งจำนวนเงินทางด้านเดบิต กระดาษ 7. ชอ่ งจำนวนเงนิ ทางด้านเครดิต 3. วนั เดือน ปี พ.ศ. ทจี่ ดั ทำงบทดลอง 8. ยอดรวมจำนวนเงนิ ดา้ นเดบิต 4. ช่องชอ่ื บัญชี ใชส้ ำหรบั เขียนชือ่ บญั ชตี า่ งๆ ที่ 9. ยอดรวมจำนวนเงนิ ด้านเครดิต ได้มาจากสมุดบญั ชีแยกประเภท ข้ันตอนการหายอดคงเหลือของบัญชีแยกประเภทด้วยดินสอ เพ่ือให้การจัดทำงบทดลองมีความ สะดวกและรวดเร็วย่ิงข้ึน จึงควรที่จะทำการหายอดคงเหลือของบัญชีต่างๆ ในสมุดบัญชีแยกประเภทท่ัวไป ก่อน แล้วจึงนำมาจัดทำงบทดลอง ดังนั้น จึงมักจะใช้ดินสอดำ (Pencil Footing) เพื่อหายอดคงเหลือ โดย ข้ันตอนการหายอดคงเหลือในบัญชีต่างๆ ของแต่ละบญั ชี มีดังนี้

1) รวมจำนวนเงินท้ังหมดในช่องเดบิต แล้วเขียนจำนวนเงินด้วยดินสอดำลงในช่องเดบิตชิดกับ เส้นบรรทัดสดุ ท้ายต่อจากจำนวนเงินของบญั ชีนน้ั ๆ 2) รวมจำนวนเงินท้ังหมดในช่องเครดิต แล้วเขียนจำนวนเงินด้วยดินสอดำลงในช่องเครดิตชิด กบั เสน้ บรรทัดสดุ ทา้ ยต่อจากจำนวนเงนิ ของบัญชนี น้ั ๆ 3) หาผลตา่ งระหว่างจำนวนเงินในช่องเดบิตและเครดิต ดงั นี้ 3.1 ถ้ายอดรวมเดบิตมากกว่ายอดรวมเครดิต ผลต่างเรียกว่า “ยอดคงเหลือเดบิต (Debit Balance)” 3.2 ถ้ายอดรวมเครดิตมากกว่ายอดรวมเดบิต ผลต่างเรียกว่า “ยอดคงเหลือเครดิต (Credit Balance)” 3.3 ถ้ายอดรวมเดบิตเท่ากับยอดรวมเครดิต จะไม่มียอดคงเหลือจึงไม่ต้องนำไปลงในงบ ทดลอง 3.4 ถ้าในบัญชีแยกประเภทมีรายการเพียงรายการเดียว หรือด้านเดียวให้ถือว่ารายการนั้นเป็น ยอดคงเหลอื ไม่ต้องรวมด้วยดินสอ การจัดทำงบทดลอง มวี ธิ ปี ฏบิ ัตดิ งั น้ี 1) เขียนรูปแบบ หรือแบบฟอร์มท่ีจะใช้ในการจัดทำงบทดลองและเขียนหัวงบทดลอง ตาม ส่วนประกอบตา่ งๆ ตามท่ีไดศ้ ึกษามาแล้วข้างต้น 2) หายอดคงเหลอื ในบัญชีแยกประเภททว่ั ไปแตล่ ะบญั ชีดว้ ยดนิ สอ (Pencil Footing) 3) นำยอดคงเหลือของบัญชีแยกประเภททั่วไปมาใสใ่ นรูปแบบของงบทดลอง โดยเขียนชื่อบัญชี และเลขท่ีบัญชีเรียงตามหมวด คือ สินทรพั ย์ หน้ีสิน ส่วนของเจ้าของ รายได้ และค่าใช้จ่าย และใส่จำนวนเงิน ตามยอดคงเหลือของแตล่ ะบญั ชี 4) บญั ชีแยกประเภททัว่ ไป จะแสดงยอดคงเหลือดังน้ี หมวดท่ี 1 สินทรัพย์ จะมียอดคงเหลือด้านเดบิต หมวดที่ 2 หนส้ี นิ จะมยี อดคงเหลอื ดา้ นเครดิต หมวดที่ 3 สว่ นของเจา้ ของ จะมียอดคงเหลอื ด้านเครดติ หมวดท่ี 4 รายได้ จะมยี อดคงเหลอื ด้านเครดติ หมวดที่ 5 ค่าใช้จ่าย จะมยี อดคงเหลือดา้ นเดบิต 5) รวมจำนวนเงินช่องเดบิตและเครดิต ยอดรวมของท้ังสองด้านต้องเท่ากัน ก็แสดงว่าการ บันทกึ บัญชแี ยกประเภททวั่ ไปถกู ต้องตามระบบบญั ชีคู่

ตวั อยา่ งที่  นำขอ้ มลู จากตัวอยา่ งท่ี 6 หน่วยที่ 7 มาจดั ทำงบทดลอง ดังนี้ ร้านบางขุนเทียนบริการ งบทดลอง วนั ที่ 31 มกราคม 25X8 ช่ือบัญชี เลขที่ เดบติ เครดิต บญั ชี บาท สต. บาท สต. เงนิ สด 101 15,600 - เงนิ ฝากธนาคาร 102 9,000 - ลูกหนี้การค้า 103 4,000 - เครื่องใชส้ ำนักงาน 104 80,000 - อปุ กรณ์ 105 10,000 - ทนุ -นายเทยี น 301 100,000 - ถอนใช้สว่ นตัว 302 8,000 - รายได้คา่ บริการ 401 51,000 - ค่าเชา่ 501 12,000 - คา่ พาหนะ 502 1,400 - คา่ สาธารณูปโภค 503 2,500 - เงินเดอื น 504 8,500 - 151,000 - 151,000 - แนวทางปฏิบัติเมื่องบทดลองไม่ลงตัว เม่ือจัดทำงบทดลองแล้วไม่ลงตัว จะต้องตรวจสอบค้นหา ข้อผิดพลาดซ่ึงอาจเกิดจากสาเหตุต่างๆ ในกรณีท่ีงบทดลองไม่ลงตัว คือ ยอดรวมด้านเดบิตไม่เท่ากับยอดรวม ด้านเครดติ แสดงว่ามีข้อผิดพลาดในการทำงบทดลองหรอื ในการบนั ทึกรายการคา้ มสี าเหตดุ ังน้ี 1) เกดิ จากความผดิ พลาดในการผ่านรายการจากสมดุ รายวันทั่วไปไปบัญชแี ยกประเภท ไดแ้ ก่ 1.1 หลงลมื หรือละเลยไม่ผา่ นรายการเดบติ หรอื เครดติ 1.2 ผ่านรายการสลบั ด้าน เช่น ควรจะเดบติ กลบั ไปเครดิตหรือควรจะเครดติ ไปเดบติ 1.3 ผ่านรายการด้วยจำนวนเงินทไ่ี ม่ถกู ต้องไปยังบัญชีทีเ่ กย่ี วขอ้ ง 2) เกิดจากความผิดพลาดในการคำนวณหายอดคงเหลอื ของบัญชีแยกประเภทตา่ งๆ ได้แก่ 2.1 การใสย่ อดคงเหลือผิดด้าน 2.2 การคำนวณหายอดคงเหลือผิดพลาด 3) เกดิ จากความผดิ พลาดในขัน้ ตอนของการจดั ทำงบทดลอง ได้แก่ 3.1 ใส่ยอดคงเหลือเดบิต ในช่องเครดิตหรือในทางกลับกัน การใส่ยอดคงเหลือเครดิตใน ช่องเดบติ 3.2 ใสจ่ ำนวนยอดคงเหลอื ของบัญชีใดบัญชีหนง่ึ หรือหลายบัญชี ผิดพลาด 3.3 การบวกเลขในช่องใดชอ่ งหนง่ึ ของงบทดลองผิดพลาด วธิ ปี ฏิบตั ิเม่ืองบทดลองไม่ลงตัวน้ัน มขี ั้นตอนในการตรวจสอบค้นหาข้อผดิ พลาด ดงั ตอ่ ไปนี้

ขัน้ ท่ี  ตรวจสอบคน้ หาขอ้ ผิดพลาดในงบทดลอง 1.1 คำนวณหาจำนวนแตกต่างระหวา่ งยอดรวมเดบติ กบั เครดิต 1.2 ตรวจสอบรายช่ือบัญชี และยอดคงเหลือท่ีปรากฏในงบทดลองกับบัญชีแยกประเภท บญั ชวี า่ นำมาใส่ช่องผิด หรือจำนวนเงนิ ถูกต้องหรอื ไม่ 1.3 ตรวจสอบการรวมยอดเดบิต หรือเครดิต ในงบทดลองใหม่อกี ครั้ง ข้ันท่ี  ตรวจสอบค้นหาขอ้ ผดิ พลาดในบัญชีแยกประเภท 2.1 ตรวจสอบการคำนวณเพอื่ หายอดคงเหลือของแต่ละบญั ชใี นสมุดแยกประเภทใหม่ 2.2 ตรวจสอบการผ่านรายการจากสมุดรายวันไปยังบัญชีแยกประเภทว่าถูกต้องทั้งชื่อบัญชี และจำนวนเงิน ขั้นท่ี  ตรวจสอบค้นหาขอ้ ผดิ พลาดในสมดุ รายวันทั่วไป 3.1 ตรวจสอบการคำนวณจำนวนเงนิ ทบ่ี ันทกึ 3.2 ตรวจสอบการนำรายการจากเอกสารใบสำคัญตา่ งๆ ไปบันทึกในสมุดรายวันว่าบัญชีและ จำนวนเงนิ ถูกตอ้ งหรือไม่ 3.3 ตรวจสอบการบันทึกรวมยอดด้านเดบิต และเครดิต ว่าบันทึกจำนวนเท่ากันสองข้าง หรือไม่ โดยปกติแล้วไม่จำเป็นต้องทำทุกขั้นตอน ก็สามารถค้นพบข้อผิดพลาดได้ นอกจากนี้หากต้องการทราบ ขอ้ ผิดพลาดโดยเร็วกส็ ามารถตรวจสอบโดยใช้วิธีลดั วิธีลัดในการตรวจสอบค้นหาข้อผิดพลาดของงบทดลอง เม่ืองบทดลองไม่ลงตัว โดยท่ัวไปจะต้อง ตรวจสอบคน้ หาขอ้ ผดิ พลาดในตัวงบทดลองก่อนเป็นข้ันตอนแรก ในกรณีท่ีงบทดลองไม่ลงตัวโดยทด่ี ้านเครดิต และด้านเดบิตต่างกันด้วยตวั เลขตามท่ีปรากฏในตวั อยา่ งน้ี จะมีวิธหิ าข้อผดิ พลาดแบบวธิ ลี ดั ไดด้ ังน้ี 1) ถ้าผลต่างของยอดรวมเดบิต หรือเครดิต ต่างกันเป็นจำนวน 0.01, 0.10, 1, 10, 100 หรือ 1,000 บาท อาจเป็นเพราะความผิดพลาดทเี่ กิดจากการบวกหรือลบตัวเลข 2) ถ้าผลต่างของยอดรวมเดบิตหรือเครดิต หารด้วย 2 ลงตัว แสดงว่าข้อผิดพลาดอาจเกิดจาก การนำยอดคงเหลือทางด้านเดบิตของบัญชีแยกประเภทบัญชีใดบัญชีหน่ึงไปใส่ในงบทดลองทางด้านเครดิต หรือถ้านำยอดคงเหลือทางด้านเครดิตของบัญชีแยกประเภทบัญชีใดบัญชีหนึ่งไปใส่ในงบทดลองด้านเดบิต กรณีน้ีจะทำให้ยอดรวมดา้ นเดบิตและยอดรวมด้านเครดติ ในตัวงบทดลองมียอดต่างกันเท่ากับสองเท่าของยอด คงเหลือของบัญชีแยกประเภทท่ถี ูกใส่ผิดในงบทดลอง 3) ถ้าผลต่างของยอดรวมเดบิต กับเครดิต หารด้วย 9 หรือ 99 ลงตัว แสดงว่า ข้อผิดพลาดเกิด จากการเขียนเลขผิดหลัก หรือสลับกัน เช่น 549 เขียนเป็น 495 หรืออาจเกิดจากการใส่ทศนิยมผิดตำแหน่ง เช่น 549.00 เขียนเปน็ 54.90 หรอื เขยี นเป็น 5,490.00 เป็นต้น หมายเหตุ แตถ่ ้างบทดลองไม่ลงตัวด้วยสาเหตุของข้อผดิ พลาดหลายประการรวมกัน การใช้วธิ ลี ัดข้างต้นก็ไม่ สามารถคน้ พบข้อผิดพลาดได้ ดงั น้นั กต็ ้องใชว้ ิธปี ฏิบัติตามขั้นตอนโดยละเอียด

แบบฝกึ ปฏบิ ตั หิ น่วยท่ี 5 คำชีแ้ จง : จงตอบคำถามตอ่ ไปนี้ 5 – 2 พนกั งานบัญชีของร้านแสนสวยบรกิ าร จัดทำงบทดลงแล้วปรากฏว่าไม่ลงตัว จงพจิ ารณาแก้ไข และจัดทำงบทดลองให้ถูกต้อง ดังน้ี ร้านแสนสวยบรกิ าร งบทดลอง ณ วันท่ี 30 กันยายน 25X9 ชือ่ บัญชี เลขท่ี เดบิต เครดิต เงนิ สด บญั ชี บาท สต. บาท สต. 101 11,000 - อปุ กรณ์ในการเสรมิ สวย 104 29,550 - รายได้คา่ บริการเสริมสวย 401 238,910 - ลกู หน้ีการค้า 102 5,600 - ค่าใชจ้ ่ายเบ็ดเตลด็ 504 2,490 - ทุน - นางสาวแสนสวย 301 516,780 - ค่าน้ำ ค่าไฟ 501 3,500 - ค่าโฆษณา 502 7,200 - วสั ดใุ นการเสรมิ สวย 103 2,780 อาคาร 105 478,000 - ทด่ี นิ 106 245,000 - เจา้ หนีก้ ารค้า 201 57,130 - ค่าแรงงาน 503 12,700 - ถอนใชส้ ว่ นตวั 302 15,000 - 846,210 - 779,430 -

5 – 3 โรงภาพยนตรเ์ อกชยั ราม่า มียอดคงเหลือยกมา ณ วันที่ 1 เมษายน 25X9 ดังนี้ เงนิ สด 44,390 บาท เงินฝากธนาคาร 89,700 บาท เครอ่ื งใชส้ ำนักงาน 24,610 บาท ยานพาหนะ 482,800 บาท อาคาร 670,500 บาท ท่ดี ิน 708,500 บาท เจ้าหนก้ี ารคา้ 855,800 บาท เงินกู้ 800,000 บาท ทนุ - นายเอกชัย 1,040,000 บาท รายการค้าระหว่างเดือนเมษายน 25X9 มดี งั นี้ 25X9 เม.ย. 1 จ่ายคา่ เช่าฟลิ ม์ ภาพยนตร์ดว้ ยเช็ค 23,800 บาท 2 รบั รายได้ค่าขายบัตรชมภาพยนตรเ์ ป็นเงนิ สด 26,900 บาท 3 จา่ ยค่าโฆษณา 9,000 บาท 5 รับรายได้ค่าขายบัตรชมภาพยนตร์ 158,400 บาท นำฝากธนาคารทนั ที 6 จา่ ยคา่ เชา่ ฟลิ ์มภาพยนต์ 31,900 บาท 7 รับรายได้ค่าขายบตั ร 43,820 บาท 8 นำเงนิ ฝากธนาคาร 30,000 บาท 9 จา่ ยคา่ ใชจ้ ่ายเบ็ดเตล็ด 2,280 บาท 10 จ่ายชำระหน้ีด้วยเช็ค 100,000 บาท 19 รบั รายไดจ้ ากการรับฝากรถ 20,000 บาท (รายได้เบ็ดเตล็ด) 20 จา่ ยคา่ นำ้ มันรถ 12,000 บาท ด้วยเชค็ 22 จา่ ยค่านำ้ คา่ ไฟ 5,730 บาท ดว้ ยเช็ค 28 จ่ายค่าซ่อมแซมเคร่ืองมืออปุ กรณ์ 10,760 บาท 29 ซ้อื โต๊ะและเกา้ อ้ีทำงาน 1 ชุด 16,000 บาท เป็นเงินเช่ือ 30 จ่ายค่าแรงงานคนงาน 35,400 บาท ให้ทำ 1. บนั ทึกรายการเปิดบญั ชแี ละรายการค้าระหว่างเดือนในสมดุ รายวนั ทวั่ ไป 2. ผ่านรายการไปบญั ชแี ยกประเภท 3. หายอดคงเหลือดว้ ยดนิ สอดำ 4. ทำงบทดลอง ณ วนั ที่ 30 เมษายน 25X9

ใบความรู้วชิ า หลักการบัญชเี บ้อื งตน้ 1 3200-0001 หนว่ ยที่ 6 กระดาษทำการ 1. สาระสำคญั กระดาษทำการเป็นเคร่ืองมือท่ีนำมาใช้ในการจำแนกตัวเลขจำนวนเงินของบัญชีต่างๆ จากงบทดลอง นำมาจัดทำงบกำไรขาดทุน เพื่อคำนวณหาผลการดำเนินงานของกิจการว่าเป็นกำไรสุทธิหรอื ขาดทนุ สุทธิ และ จดั ทำงบดลุ เพ่ือแสดงฐานะการเงินของกิจการวา่ มีสนิ ทรัพย์ หนีส้ นิ และสว่ นของเจ้าของเปน็ เท่าใด 2. จดุ ประสงค์การเรียนรู้ประจำหน่วย 2.1. จดุ ประสงคท์ วั่ ไป เพือ่ ให้มีความรู้ ความเข้าใจเร่อื งกระดาษทำการ 2.2. จุดประสงคเ์ ชงิ พฤตกิ รรม 2.2.1. อธิบายความหมายและประโยชน์ของกระดาษทำการได้ 2.2.2. บอกรูปแบบของกระดาษทำการชนิด 6 ช่องได้ 2.2.3. จัดทำกระดาษทำการ 6 ช่อง ตามขั้นตอนได้ 3. สมรรถนะประจำหน่วยเรียนรู้ 1. แสดงความรู้เก่ยี วกับหลกั การ และวธิ กี ารบญั ชสี ำหรับกิจการเจา้ ของคนเดียวประเภทธุรกจิ บริการ 2. ปฏิบตั งิ านบัญชสี ำหรบั กจิ การเจา้ ของคนเดยี วประเภทธุรกจิ บริการตามหลกั การบัญชที ี่รับรองทัว่ ไป 4. สาระการเรยี นรู้ ความหมายและประโยชน์ของกระดาษทำการ โดยกระดาษทำการ (Work Sheet) หมายถึง แบบฟอร์มซึ่งเป็นเครื่องมือที่ช่วยในการจัดเตรียม ทำงบการเงินให้สะดวก รวดเร็วขึ้น และไม่ผิดพลาด โดย กระดาษทำการจะมีดว้ ยกันหลายชนดิ เชน่ ชนดิ 6 ชอ่ ง 8 ชอ่ ง หรือ 10 ชอ่ ง เปน็ ตน้ กระดาษทำการ เป็นเคร่ืองมือท่ีช่วยให้การแบ่งแยกบัญชีต่างๆ ในงบทดลองไปจัดทำงบกำไรขาดทุน และงบแสดงฐานะทางการเงิน โดยจะนำหมวดรายได้และค่าใช้จ่ายไปจัดทำงบกำไรขาดทุน เพ่ือแสดงผลการ ดำเนินงาน และนำบัญชีหมวดสินทรพั ย์ หน้ีสิน และสว่ นของเจ้าของไปจัดทำงบแสดงฐานะการเงิน เพื่อแสดง ฐานะการเงินของกจิ การ ประโยชนข์ องกระดาษทำการ ดงั นี้ 1) ทำใหท้ ราบผลการดำเนินงานสำหรบั ระยะเวลาหน่งึ ว่ามีกำไรสทุ ธหิ รือขาดทุนสทุ ธเิ ทา่ ใด 2) แสดงให้เห็นฐานะการเงินของกิจการว่ามีสินทรัพย์ หน้ีสิน และส่วนของเจ้าของเป็นจำนวน เงนิ เทา่ ใด 3) ชว่ ยใหก้ ารจดั ทำงบการเงิน สะดวก และรวดเร็วข้ึน 4) ชว่ ยในการตรวจสอบความถูกตอ้ งของการจัดทำงบการเงิน

รูปแบบของกระดาษทำการชนิด 6 ช่อง โดยการจัดทำกระดาษทำการสามารถทำได้หลายรูปแบบ ขึ้นอยู่กับความต้องการของแต่ละกิจการท่ีมีลักษณะการประกอบธุรกิจที่แตกต่างกัน สำหรับหน่วยน้ีจะกล่าวถึง เฉพาะกระดาษทำการ 6 ชอ่ ง ชอื่ บัญชี ชื่อกจิ การ………………………….(1.1)  กระดาษทำการ (1.2) งบแสดงฐานะ สำหรับรอบระยะเวลา….…ส้ินสุดวันท่ี……(1.3) การเงิน เลขท่ี งบทดลอง งบกำไรขาดทุน เดบิต เครดิต บญั ชี เดบิต เครดิต เดบิต เครดิต        ซง่ึ มีรปู แบบและสว่ นประกอบตา่ งๆ ดังน้ี  ส่วนหวั ของกระดาษทำการ 1.1 ช่อื กิจการ 1.2 ขอ้ ความที่ระบวุ า่ “กระดาษทำการ” 1.3 รอบระยะเวลาบญั ชีและงวดบญั ชที ่จี ัดทำ  ชอ่ งช่อื บัญชี  ชอ่ งเลขทบ่ี ัญชี  ชอ่ งงบทดลอง แบ่งออกเปน็ ด้านเดบิตและเครดติ  ช่องงบกำไรขาดทุน แบง่ ออกเป็นดา้ นเดบติ และเครดติ  ชอ่ งงบแสดงฐานะการเงนิ แบ่งออกเป็นด้านเดบติ และเครดติ ข้นั ตอนในการจัดทำกระดาษทำการ 6 ชอ่ ง โดยใช้สอ่ื Power Point ประกอบ และการจัดทำกระดาษทำการมวี ิธีปฏบิ ตั ิ ดงั นี้ 1) สว่ นหัวของกระดาษทำการ แบง่ เป็น 3 บรรทัด เขียนตามลำดับ ดงั น้ี บรรทัดท่ี 1 เขยี นชื่อกิจการ บรรทัดที่ 2 เขียนว่า “กระดาษทำการ” บรรทดั ท่ี 3 เขยี นวา่ สำหรบั รอบระยะเวลาบัญชีท่กี ระดาษทำการแสดง 2) นำยอดคงเหลือของบัญชีแยกประเภท หรือลอกงบทดลองท่ีได้จัดทำไว้แล้ว มาแสดงใน กระดาษทำการช่องช่ือบัญชี ช่องเลขที่บัญชี ช่องงบทดลอง แล้วรวมเงินช่องเดบิตและเครดิต ซ่ึงทั้ง 2 ช่อง จะตอ้ งเทา่ กัน 3) นำจำนวนเงนิ ในชอ่ งงบทดลองไปใสท่ ี่ชอ่ งงบกำไรขาดทนุ ช่องงบแสดงฐานะการเงนิ ดังน้ี  บญั ชีหมวดสินทรพั ย์ นำไปใส่ในช่องงบแสดงฐานะการเงนิ ดา้ นเดบติ

 บญั ชีหมวดหนส้ี ิน นำไปใสใ่ นชอ่ งงบแสดงฐานะการเงนิ ด้านเครดติ  บัญชหี มวดส่วนของเจา้ ของ (ทุน) นำไปใส่ในชอ่ งงบแสดงฐานะการเงินดา้ นเครดติ  บัญชีหมวดส่วนของเจ้าของ (ถอนใช้ส่วนตัว) นำไปใส่ในช่องงบแสดงฐานะการเงิน ด้านเดบติ  บัญชหี มวดรายได้ นำไปใสใ่ นช่องงบกำไรขาดทุนดา้ นเครดติ  บัญชหี มวดคา่ ใช้จ่าย นำไปใส่ในช่องงบกำไรขาดทนุ ดา้ นเดบิต 4) รวมยอดเงนิ ในชอ่ งเดบิตและเครดิตของงบกำไรขาดทนุ และงบแสดงฐานะการเงิน 5) หาผลต่างระหว่างช่องเดบิตและเครดิตของงบกำไรขาดทุน ถ้ายอดรวมด้านเครดิตมากกว่า ดา้ นเดบิต ผลต่างก็คือกำไรสุทธิ ให้เขยี นจำนวนเงินกำไรสทุ ธิในช่องกำไรขาดทุนด้านเดบิต และในช่องงบแสดง ฐานะการเงินด้านเครดิต แต่ถ้ายอดรวมด้านเดบิตมากกว่าด้านเครดิต ผลต่างก็คือขาดทุนสุทธิ ให้เขียนจำนวน เงินในช่องงบกำไรขาดทุนด้านเครดติ และช่องงบแสดงฐานะการเงินด้านเดบิต 6) รวมยอดเงินในช่องงบกำไรขาดทุนและงบแสดงฐานะการเงิน ด้านเดบิตและด้านเครดิตต้อง เท่ากนั เสมอ การจดั ทำกระดาษทำการ 6 ชอ่ ง เป็นดังนี้  นายอดคงเหลอื หรือลอกงบ เขยี นหัวงบ  นาสนิ ทรัพย์ หน้สี นิ และส่วนของ ทดลองมาเขียนในช่องงบทดลอง กระดาษทาการ เจ้าของไปใสใ่ นช่องงบแสดงฐานการเงิน นารายได้และค่าใช้จ่ายไปใส่ในช่องงบ ของกระดาษทาการ รา้ นกระปุกบรกิ าร กาไรขาดทุน กระดาษทำการ สำหรับปสี ้ินสดุ วนั ที่ 31 ธนั วาคม 25X8 ช่ือบัญชี เลขที่ งบทดลอง งบกำไรขาดทุน งบแสดงฐานะ บัญชี เดบิต เครดติ เดบิต เครดิต การเงิน เดบิต เครดิต เงินสด 101 80,000 80,000 ลกู หนก้ี ารค้า 102 15,000 15,000 อุปกรณ์ 103 70,000 70,000 เคร่ืองตกแตง่ 104 40,000 40,000 อาคาร 105 350,00 350,000 0 เจา้ หนี้การคา้ 201 21,000 21,000 ทุน – นางกระปกุ 301 495,00 495,000 0 ถอนใช้สว่ นตวั 302 15,000 15,000 รายไดค้ า่ บริการ 401 92,000 92,000 ค่าเชา่ 501 16,000 16,000

ค่าพาหนะ 502 2,500 2,500 เงนิ เดอื น ค่าสาธารณูปโภค 503 15,000 15,000 กำไรสทุ ธิ 504 4,500 4,500 608,00 608,00 38,000 92,000 570,000 516,000 00 54,000 54,000 92,000 92,000 570,000 570,000  หาผลต่างของเดบิตและเครดติ ของงบกาไรขาดทุน  รวมยอดเงนิ ในชอ่ งเดบติ -ถ้าด้านเครดิตมากกว่าเดบติ ผลต่าง คือ กาไรสทุ ธิ และเครดิตของงบกาไรขาดทนุ และ งบแสดงฐานะการเงนิ -ถ้าด้านเดบติ มากกว่าด้านเครดิตผลต่าง คือ ขาดทุนสทุ ธิ  รวมยอดเงนิ ในชอ่ งงบกาไรขาดทนุ และ งบแสดงฐานะการเงิน ด้านเดบติ และด้าน เครดิต จะต้องเท่ากนั เสมอ

แบบฝึกปฏิบัตหิ น่วยท่ี 6 ตอนท่ี 1 จงเตมิ คำหรอื ข้อความลงในชอ่ งว่างให้ถกู ต้อง 1. กระดาษทำการ หมายถงึ ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ 2. ประโยชนข์ องกระดาษทำการ คอื ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ _____________________________________________________________________________ 3. กระดาษทำการ ประกอบด้วย ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ 4. หมวดบญั ชที ้งั 5 หมวด จะปรากฏในกระดาษทำการในงบ ___________________________________ และดา้ น_________________________________________________________________________ 5. เมื่อกิจการมีกำไรสทุ ธิ จะนำไปแสดงในกระดาษทำการในงบ _________________________________ และดา้ น_________________________________________________________________________ 6. เมอ่ื กิจการมีขาดทนุ สทุ ธิ จะนำไปแสดงในกระดาษทำการในงบ _______________________________ และดา้ น_________________________________________________________________________ 7. บญั ชถี อนใช้ส่วนตัว จะนำไปแสดงในงบ ________________________________________________ และด้าน_________________________________________________________________________ 8. ผลรวมดา้ นเดบิตมากกว่าด้านเครดติ ในงบกำไรขาดทนุ หมายถึง ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________

9. ผลรวมดา้ นเดบิตมากกว่าด้านเครดติ ในงบแสดงฐานะการเงิน หมายถงึ ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ 10. ขัน้ ตอนการจดั ทำกระดาษทำการ 6 ช่อง ดังนี้ ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________

ตอนที่ 2 6 – 1 จงจัดทำกระดาษทำการให้ถูกต้องสมบูรณ์ วิภาดาเสรมิ สวย กระดาษทำการ สำหรบั ระยะเวลา 6 เดือน ส้ินสุดวันที่ 30 มิถุนายน 25X9 ชอ่ื บญั ชี เลขท่ี งบทดลอง งบกำไรขาดทุน งบแสดงฐานะการเงนิ เงินสด บญั ชี เดบิต เครดิต เดบิต เครดติ เดบิต เครดิต ลูกหน้ีการคา้ วัสดสุ ิน้ เสรมิ สวย 101 33,600 - อุปกรณ์เสริมสวย เคร่ืองตกแต่งรา้ น 102 4,200 - เจา้ หน้กี ารค้า ทุน – นางสาววิภาดา 103 36,500 - ถอนใช้สว่ นตวั รายได้ค่าบริการเสริม 104 50,000 - สวย รายไดค้ ่าเชา่ หน้ารา้ น 105 46,000 - คา่ ซอ่ มแซมร้าน คา่ น้ำคา่ ไฟ 201 24,000 - ค่าเบีย้ ประกัน เงนิ เดอื น 301 122,950 - 302 1,200 - 401 33,900 - 402 800 - 501 1,300 - 502 1,250 - 503 2,200 - 504 5,400 - 181,650 - 181,650 -

6 – 2 งบทดลองของกจิ การซักรัดเสื้อผา้ ณ วันที่ 31 ธนั วาคม 25X9 มีดังน้ี ชื่อบัญชี พรพรรณบรกิ าร เดบิต เครดิต งบทดลอง บาท สต. บาท สต. เงนิ สด เงนิ ฝากธนาคาร ณ วันท่ี 31 ธันวาคม 25X9 ลูกหน้ีการค้า วสั ดซุ ักรดี เลขที่ เครอ่ื งมือและอุปกรณ์ซกั รดี บญั ชี เจ้าหน้กี ารค้า ทนุ – นางสาวพรพรรณ 101 34,540 - 17,700 - ถอนใช้ส่วนตัว 102 30,540 - 154,280 - รายได้คา่ ซักรดี 103 10,000 - ค่าเช่าร้าน 104 4,740 - 16,170 - ค่าแรงงาน 105 87,200 - ค่าน้ำ คา่ ไฟ 201 คา่ พาหนะ 301 ค่าใชจ้ า่ ยเบ็ดเตลด็ 302 3,000 - 401 501 3,000 - 188,150 - 502 6,500 - 503 7,320 - 504 70 - 505 1,240 - 188,150 - ให้ทำ กระดาษทำการ 6 ชอ่ ง สำหรับระยะเวลา 1 ปี สนิ้ สดุ วนั ที่ 31 ธันวาคม 25X9

6 – 3 งบทดลองของกิจการนายรุ่งเรือง ณ วนั ที่ 31 ธนั วาคม 25X9 มดี ังน้ี รุ่งเรอื งบริการ งบทดลอง ณ วนั ที่ 31 ธันวาคม 25X9 ชอ่ื บัญชี เลขท่ี เดบิต เครดติ เงนิ สด บญั ชี บาท สต. บาท สต. เงนิ ฝากธนาคาร ลูกหนี้การค้า 101 9,780 - วัสดสุ ้นิ เปลือง 102 112,540 - อุปกรณ์สำนักงาน 103 17,650 - ยานพาหนะ 104 5,130 - เจา้ หนก้ี ารค้า 105 23,400 - ทนุ – นายรงุ่ เรอื ง 106 395,400 - ถอนใชส้ ่วนตัว 201 178,900 - รายได้ค่าบริการ 301 320,700 - คา่ โฆษณา 302 16,000 - ค่าเบ้ียประกัน 401 122,850 - คา่ รับรอง 501 28,750 - คา่ ใช้จ่ายเบ็ดเตลด็ 502 7,150 - 503 4,380 - 504 2,270 - 622,450 - 622,450 - ใหท้ ำ กระดาษทำการ 6 ชอ่ ง สำหรับระยะเวลา 1 เดือน สิ้นสดุ วนั ท่ี 31 ธนั วาคม 25X9

ใบความรู้วชิ า หลกั การบัญชีเบอ้ื งตน้ 1 3200-0001 หน่วยที่ 7 รายการปรบั ปรุงบญั ชี 1. สาระสำคัญ การปรับปรุงบัญชีเป็นการปรับปรุงจำนวนเงินที่บันทึกไว้ในบัญชีให้ถูกต้องก่อนการจัดทำงบการเงิน ซึ่งต้องบันทึกในสมุดรายวันทั่วไปและผ่านไปสมุดบัญชีแยกประเภทท่ัวไปที่เก่ียวข้อง โดยจะต้องทำในวันสิ้น งวดบัญชี เน่ืองจากจะมีผลทำให้งบการเงินแสดงให้เห็นว่ากิจการมีสินทรัพย์ หน้ีสิน และส่วนของเจ้าของ ณ วันส้ินงวดจำนวนเท่าใด และทำให้ทราบว่ากิจการมีผลการดำเนินงานอย่างไรบ้าง รายการปรับปรุงท่ีจำเป็น ได้แก่ รายได้รับล่วงหน้า รายได้ค้างรับ ค่าใช้จ่ายล่วงหน้า ค่าใช้จ่ายค้างจ่าย หนี้สงสัยจะสูญ วัสดุสำนักงาน และคา่ เสื่อมราคา 2. จุดประสงคก์ ารเรียนรปู้ ระจำหนว่ ย 2.1. จุดประสงค์ท่ัวไป เพ่ือใหม้ คี วามรู้ ความเขา้ ใจเร่อื งรายการปรบั ปรงุ บัญชี 2.2. จุดประสงค์เชงิ พฤติกรรม 2.2.1. อธบิ ายเกณฑ์การบนั ทกึ บัญชไี ด้ 2.2.2. อธบิ ายความหมายและบอกประเภทของรายการปรบั ปรงุ บัญชีได้ 2.2.3. คำนวณและบันทึกบัญชรี ายได้รบั ล่วงหน้าได้ 2.2.4. คำนวณและบนั ทึกบญั ชรี ายไดค้ า้ งรบั ได้ 2.2.5. คำนวณและบนั ทึกบญั ชีค่าใช้จา่ ยล่วงหนา้ ได้ 3. สมรรถนะประจำหน่วยเรียนรู้ 1. แสดงความรูเ้ ก่ยี วกบั หลกั การ และวิธกี ารบัญชสี ำหรับกิจการเจ้าของคนเดยี วประเภทธุรกิจ บริการ 2. ปฏิบัตงิ านบญั ชีสำหรบั กิจการเจา้ ของคนเดยี วประเภทธุรกจิ บรกิ ารตามหลักการบัญชีทีร่ บั รองทั่วไป 4. สาระการเรียนรู้ เกณฑก์ ารบันทกึ บญั ชี โดยการบนั ทกึ บญั ชีที่จะนำมาใชใ้ นรายการปรบั ปรุงนี้ ไดแ้ ก่ 1) เกณฑ์เงินสด (Cash basis) คือ วิธีการบันทึกรายได้และค่าใช้จ่ายเม่ือกิจการได้รับเงินสด หรือจา่ ยเงนิ สดไปจริง โดยไมค่ ำนึงถงึ งวดเวลาที่เก่ียวข้องของเงินที่ได้รับมาหรือจา่ ยไป 2) เกณฑ์คงค้าง (Accrual basis) หรือเกณฑ์สิทธิ คือ วิธกี ารบัญชีท่ีใชเ้ ปน็ หลักในการพิจารณา เพ่ือบันทกึ รายได้และค่าใช้จา่ ยใหอ้ ยใู่ นงวดเวลาต่างๆ โดยคำนึงถึงรายไดท้ ่ีพงึ รับและค่าใช้จา่ ยที่พึงจ่าย เพ่ือให้ แสดงผลการดำเนินงานของแต่ละงวดน้ันได้อย่างเหมาะสม โดยไม่คำนึงถึงรายรับและรายจ่ายท่ีเป็นเงินสดว่า ไดเ้ งินมาแลว้ หรือจ่ายเงนิ ไปแล้วหรอื ไม่ตามเกณฑเ์ งนิ สด ความหมายและประเภทของรายการปรบั ปรุงบัญชี โดยใช้ส่อื Power Point ประกอบ

ประเภทของรายการปรบั ปรงุ ได้แก่ รายการดงั ตอ่ ไปน้ี 1) รายได้รับลว่ งหน้า (Deferred revenue) 2) รายได้ค้างรบั (Accrued revenue) 3) ค่าใช้จา่ ยลว่ งหน้า (Prepaid expenses) 4) ค่าใชจ้ า่ ยค้างจา่ ย (Accrued expenses) 5) หนี้สงสยั จะสญู (Doubtful Account or Doubtful debt) 6) วัสดสุ ำนักงาน (Office supplies) 7) คา่ เสอื่ มราคา (Depreciation) รายไดร้ บั ลว่ งหน้า (Deferred revenue)หมายถึง รายได้ที่กจิ การได้รับมาลว่ งหนา้ จากลูกคา้ แล้ว แต่กิจการยังไม่ได้ใหบ้ ริการตอบแทนแกล่ ูกค้า เมื่อรับเงินมาแลว้ จะยงั ไมถ่ ือว่าเปน็ รายได้ของกิจการ แต่ถือวา่ กิจการมีพนั ธะในหนีส้ ินเกดิ ข้ึน ซงึ่ ตอ้ งชำระคืนเมื่อถึงกำหนดระยะเวลาท่ีไดท้ ำสญั ญากันไว้ เชน่ ค่าเช่ารบั ล่วงหนา้ รายไดค้ ่าบริการรับล่วงหนา้ เปน็ ต้น รายไดร้ บั ล่วงหน้าถือเปน็ บัญชีหนส้ี นิ หมุนเวียน โดยจะแสดง ยอดไวใ้ นงบแสดงฐานะการเงิน ณ วนั สิ้นงวดบญั ชี การคำนวณและการบันทกึ บัญชีรายไดร้ บั ลว่ งหน้ามีการบันทกึ รายการได้ 2 วธิ ีคือ วิธีท่ี 1 บันทึกไว้เป็นรายได้ ณ วันท่ีกิจการได้รับเงินสด เมื่อกิจการบันทึกบัญชีเป็นรายได้ท้ัง จำนวน ณ วันท่ีได้รับเงิน กิจการต้องทำการปรับปรุงบัญชีเมื่อวันส้ินงวดบัญชี เฉพาะส่วนท่ียังไม่ได้ให้บริการ ตอบแทนเป็นรายได้รบั ล่วงหน้า โดยบนั ทึกรายการปรับปรุงบญั ชี ดงั น้ี สมดุ รายวนั ท่วั ไป หน้า 1 พ.ศ.25XX เลขท่ี เดบิต เครดิต บญั ชี เดือน วัน รายการ บาท สต บาท สต ที่ . . 1 เงนิ สด 101 XX - รายได้.....(ระบชุ อ่ื ) 401 XX - เม่อื บนั ทึกรายไดท้ ง้ั จำนวน 2 รายได.้ ...(ระบุชื่อ) 401 XX - รายได้รับล่วงหน้า 203 XX - เมือ่ ปรบั ปรุงรายไดร้ บั ลว่ งหน้า วิธีที่ 2 บนั ทึกไว้เป็นรายไดร้ ับล่วงหน้า ( หน้สี ิน) ณ วนั ท่ีกจิ การได้รับเงินสด ณ วนั ที่รบั เงิน กิจการจะบนั ทึกบัญชเี ปน็ หนีส้ ินทง้ั จำนวน ดังนน้ั กิจการจงึ ต้องปรับปรุงบัญชีเมอ่ื ส้นิ งวดบัญชี เฉพาะสว่ นท่ใี ห้บรกิ ารตอบแทนแล้วเป็นรายได้ โดยมกี ารปรับปรงุ บญั ชดี ังนี้

สมดุ รายวนั ท่วั ไป หน้า 1 พ.ศ.25XX เลขท่ี เดบิต เครดิต บญั ชี เดือน วนั รายการ บาท สต บาท สต ที่ . . 1 เงินสด 101 XX - รายไดร้ บั ลว่ งหน้า 203 XX - เม่ือบนั ทึกรายได้รับล่วงหน้าท้ังจำนวน 2 รายไดร้ ับลว่ งหนา้ 203 XX - รายได้.....(ระบุชื่อ) 401 XX - เม่อื ปรบั ปรงุ รายได้รบั ล่วงหน้า รายได้ค้างรับ (Accrued revenue) หมายถึง รายได้ท่ีเกดิ ขึ้นแล้วในงวดบญั ชีปจั จุบัน แต่กิจการยัง ไม่ได้รับชำระเงนิ สด เพราะยังไม่ถงึ วันครบกำหนดรบั เงินจนกว่าจะถงึ งวดบญั ชหี นา้ จงึ ต้องปรับปรุงรายได้ค้าง รบั นใี้ ห้เปน็ รายไดใ้ นงวดบญั ชีปจั จบุ นั เช่น รายได้ดอกเบี้ยค้างรับ รายไดค้ า่ เชา่ ค้างรบั เป็นตน้ บัญชีรายได้ค้าง รบั เปน็ บัญชีสินทรัพย์หมุนเวียน ซึ่งจะต้องแสดงยอดไว้ในงบแสดงฐานะการเงนิ ณ วนั สิ้นงวดบัญชี ค่าใช้จา่ ยล่วงหน้า (Prepaid expenses) หมายถึง คา่ ใช้จา่ ยท่ีกิจการได้จา่ ยไปก่อน สำหรับบริการ ท่ีจะได้รบั ประโยชน์ในอนาคต และจะใช้หมดไปในระยะเวลาสั้น แต่มบี างส่วนที่เป็นของงวดบญั ชีถัดไปรวมอยู่ ด้วย เชน่ ค่าเบย้ี ประกันจา่ ยลว่ งหน้า คา่ เชา่ จา่ ยล่วงหนา้ เป็นต้น ค่าใชจ้ ่ายล่วงหนา้ เป็นค่าใช้จ่ายท่ีกิจการจ่ายไปเป็นค่าบรกิ ารแล้วในงวดบัญชปี ัจจุบนั แต่ยังได้รับ ประโยชน์ไม่หมด เหลือบางส่วนที่สามารถจะใชป้ ระโยชน์ในงวดบัญชีถัดไป จึงต้องปรับปรุงคา่ ใช้จ่ายส่วนท่ียัง ไม่ถึงกำหนดเวลาการได้รับผลประโยชน์ตอบ แทน เป็นค่าใช้จ่ายล่วงหน้า บั ญชีค่าใช้จ่ายล่วงหน้าเป็นบัญชี สนิ ทรัพย์หมุนเวียน ต้องแสดงยอดในงบแสดงฐานะการเงิน ณ วันส้ินงวดบัญชี มีวิธีบันทึกรายการปรับปรุงได้ 2 วธิ ดี ังนี้ 1) เมอ่ื มีคา่ ใช้จา่ ยเกิดข้ึน ใหบ้ ันทกึ ไวเ้ ป็นบัญชีคา่ ใช้จา่ ย ณ วนั ทก่ี ิจการจา่ ยเงิน 2) เม่ือมีค่าใชจ้ ่ายจ่ายลว่ งหนา้ เกดิ ขนึ้ ใหบ้ ันทึกไว้เป็นบัญชีสินทรพั ย์ ณ วันทีก่ ิจการจา่ ยเงิน

วิธีที่ 1 บันทึกไว้เป็นค่าใช้จ่าย ณ วันท่ีกิจการจ่ายเงิน เม่ือกิจการจ่ายเงินสดจะบันทึกบัญชีเป็น ค่าใช้จ่ายทั้งจำนวน เมอ่ื ส้ินงวดบัญชจี งึ ปรบั ปรุงเฉพาะสว่ นทย่ี งั ไมถ่ ึงกำหนดเวลาทจ่ี ะได้รับประโยชน์ตอบแทน เป็นคา่ ใช้จ่ายลว่ งหนา้ โดยบนั ทกึ บญั ชีดงั น้ี สมดุ รายวนั ท่วั ไป หนา้ 1 พ.ศ.25XX เลขที่ เดบิต เครดติ เดือน วนั ท่ี รายการ บัญชี บาท สต. บาท สต . 1 ค่าใชจ้ ่าย (ระบุชื่อบัญชี) 50 XX - X เงนิ สด 101 XX - เมื่อกิจการจา่ ยค่าใชจ้ ่ายเปน็ เงนิ สด 2 คา่ ใชจ้ ่ายลว่ งหน้า 10 XX - X คา่ ใช้จ่าย (ระบชุ ่ือบัญชี) 50 XX - X เมอื่ ปรบั ปรุงคา่ ใช้จ่ายลว่ งหนา้ วิธีท่ี 2 บันทึกไว้เป็นสินทรัพย์ ณ วันที่กิจการจ่ายเงิน เม่ือกิจการจ่ายเงินสดก็จะบันทึกบัญชี ค่าใช้จ่ายล่วงหน้าทั้งจำนวน หรือ ณ วันท่ีกิจการจ่ายเงิน บันทึกบัญชีค่าใช้จ่ายไปเป็นสินทรัพย์ทั้งจำนวน จึง ต้องปรับปรุงบัญชีเมือ่ ส้นิ งวดบัญชี เฉพาะสว่ นท่ีได้รบั ผลประโยชน์ตอบแทนไปแล้วเป็นค่าใชจ้ ่าย โดยปรบั ปรุง บญั ชดี ังนี้ สมดุ รายวันทวั่ ไป หน้า 1 พ.ศ.25XX เลขที่ เดบิต เครดิต เดอื น วนั รายการ บญั ชี บาท สต บาท สต ท่ี . . 1 ค่าใช้จา่ ยล่วงหน้า 10 XX - X เงนิ สด 101 XX - เมอ่ื กจิ การจา่ ยค่าใชจ้ า่ ยเปน็ เงินสด 2 คา่ ใช้จา่ ย (ระบชุ ่ือบัญชี) 50 XX - X ค่าใชจ้ ่ายลว่ งหน้า 10 XX - X เมอ่ื ปรับปรงุ ค่าใช้จ่ายลว่ งหน้า

แบบฝกึ ปฏิบตั หิ น่วยที่ 7 บทท่ี 7 ตอนท่ี 1 จงเตมิ คำหรอื ขอ้ ความลงในชอ่ งวา่ งให้ถูกตอ้ ง 1. คา่ ใชจ้ ่ายคา้ งจา่ ย หมายถึง ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ 2. การปรบั ปรุงบญั ชคี า่ ใชจ้ ่ายคา้ งจ่ายจะบนั ทกึ บัญชเี ปน็ ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ 3. คา่ ใชจ้ ่ายล่วงหนา้ หมายถึง ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ 4. รายได้คา้ งรับ หมายถงึ ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ 5. การปรบั ปรุงบญั ชีรายได้ค้างรบั จะบนั ทึกบญั ชีเป็น ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ 6. รายไดร้ ับลว่ งหน้า หมายถึง ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ 7. การคำนวณค่าเส่ือมราคาสินทรัพย์ไม่หมุนเวยี นแบบวิธเี สน้ ตรง มวี ิธีคำนวณโดย ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ 8. การปรับปรุงบญั ชีอาคารและอปุ กรณ์จะบันทึกบัญชโี ดย ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ 9. จากขอ้ 8 จงแสดงสนิ ทรัพย์สุทธใิ นงบแสดงฐานะการเงินของกจิ การ ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ 10.การปรบั ปรงุ บญั ชีวัสดสุ ำนักงานใชไ้ ปจะบันทึกบญั ชีโดย ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________

ตอนท่ี 2 แบบฝกึ หดั 7 – 1 ใหป้ รบั ปรงุ รายการรายไดค้ า้ งรับและรวยได้รบั ล่วงหนา้ ในสมดุ รายวนั ท่ัวไป ณ วันท่ี 31 ธันวาคม 25X8 1. กจิ การใหเ้ ช่าอาคารต้ังแตว่ ันท่ี 1 พฤศจกิ ายน 25X8 เดือนละ 12,000 บาท ยังไม่ไดร้ ับเงิน 2. ให้นายณเดชกเู้ งนิ จำนวน 120,000 บาท เมอ่ื วนั ท่ี 1 กันยายน 25X8 กำหนดจ่ายดอกเบ้ยี ทกุ 3 เดือน อตั ราดอกเบี้ย 8% ต่อปี กิจการไดร้ บั ดอกเบ้ียคร้ังสดุ ทา้ ยวันท่ี 30 พฤศจิกายน 25X8 3. ในวนั ปิดบญั ชี กิจการมีคา่ โฆษณาค้างรบั 4,600 บาท 4. ไดร้ ับค่าเบี้ยประกันจำนวน 18,000 บาท สำหรบั ระยะเวลา 6 เดอื น เมื่อวันท่ี 1 สิงหาคม 25X8 บนั ทึก บญั ชเี ป็นรายไดท้ งั้ จำนวน 5. กิจการไดร้ ับค่าเช่าทีด่ ินเม่ือวันท่ี 1 พฤษภาคม 25X8 เปน็ เงิน 120,000 บาท สำหรับระยะเวลา 1 ปี บันทึก ไวใ้ นบัญชีรายไดเ้ ช่ารับล่วงหนา้ 6. ในบญั ชีรายไดค้ ่าบริการ 21,000 บาท เปน็ รายไดข้ องปีนเี้ พยี ง 7,900 บาท 7 – 2 ใหป้ รับปรุงรายการค่าใช้จ่ายคา้ งจ่ายและค่าใชจ้ า่ ยจ่ายล่วงหน้าในสมุดรายวันทั่วไป ณ วันท่ี 31 ธันวาคม 25X8 1. กจิ การยังไมไ่ ด้จา่ ยค่านายหน้าให้พนักงาน 3 คน คนละ 8,000 บาท 2. ในวันที่ 30 กันยายน 25X8 กเู้ งนิ จากธนาคาร 260,000 บาท อตั ราดอกเบี้ย 9% ต่อปี ยังไม่ไดจ้ า่ ยดอกเบยี้ เลย 3. วันท่ี 31 ธันวาคม 25X8 ยงั ไม่ไดจ้ า่ ยเงินเดือนคนงาน 2 คน คนละ 8,000 บาท 4. จา่ ยคา่ เบ้ยี ประกัน 36,000 บาท เมอ่ื วันท่ี 31 ตุลาคม 25X8 สำหรบั ระยะเวลา 1 ปี บันทึกไวใ้ นบัญชีค่า เบ้ยี ประกนั 5. จา่ ยค่าโฆษณา 18,000 บาท เมอ่ื วนั ท่ี 1 กนั ยายน 25X8 สำหรบั ระยะเวลา 1 ปี บนั ทึกไวใ้ นบญั ชคี ่า โฆษณาจา่ ยลว่ งหน้า 6. ในบัญชคี า่ เบยี้ ประกนั จา่ ยลว่ งหนา้ 35,000 บาท เปน็ ของปนี เ้ี พยี ง 19,000 บาท 7 – 3 ให้ปรบั ปรงุ รายการคา่ เสื่อมราคาสินทรพั ย์ วัสดสุ ำนกั งานใชไ้ ป และหนี้สงสัยจะสูญในสมดุ รายวนั ทั่วไป ณ วันที่ 31 ธันวาคม 25X8 1. ซ้ือเครื่องใช้สำนกั งานราคาทนุ 45,000 บาท เม่ือวนั ท่ี 1 ธนั วาคม 25X8 คดิ ค่าเส่ือมราคา 20% ต่อปี 2. อาคารสรา้ งเสรจ็ เมื่อวันที่ 1 กรกฎาคม 25X8 มลู ค่า 24,000,000 บาท อายกุ ารใชง้ าน 20 ปี มรี าคาเศษ ซาก 300,000 บาท 3. ซ้อื อปุ กรณ์สำนกั งานราคาทุน 68,000 บาท เมื่อวันท่ี 1 ตุลาคม 25X8 อายกุ ารใช้งาน 5 ปี แล้วจะขายเปน็ เศษซากได้ 3,000 บาท 4. กจิ การมบี ญั ชีเครื่องมือยกมา เม่ือวันที่ 1 มกราคม 25X8 มลู ค่า 70,000 บาท คา่ เส่ือมราคาสะสมยกมา 45,000 บาท คิดค่าเส่ือมราคา 20% ต่อปี ให้ปรับปรุงบัญชีและแสดงบัญชีเคร่ืองมือในงบแสดงฐานะการเงนิ ด้วย

5. กิจการมบี ญั ชเี ครื่องจักรยกมา เม่ือวนั ที่ 1 มกราคม 25X8 มลู คา่ 900,000 บาท คา่ เสอ่ื มราคาสะสมยกมา 45,000 บาท คิดค่าเส่ือมราคา 20% ตอ่ ปี เมื่อวนั ที่ 1 สิงหาคม 25X8 ซื้อเครื่องจักรเพิม่ เติม 300,000 บาท ให้ปรบั ปรงุ บัญชแี ละแสดงบัญชเี คร่อื งจกั รในงบแสดงฐานะการเงนิ ดว้ ย 6. ซื้อวัสดสุ ำนกั งานมาใช้ระหว่างปี 6,000 บาท สนิ้ ปีวัสดุสำนกั งานคงเหลือ 2,500 บาท 7. บญั ชีวัสดุสำนักงานตน้ ปียกมา 12,400 บาท วนั ที่ 1 กันยายน 25X8 ซอื้ เพิม่ เติม 8,800 บาท ในวันส้นิ ปี วันสดุสำนักงานคงเหลอื 4,500 บาท 8. กิจการมียอดลกู หนีก้ ารค้าในวนั สน้ิ ปี 280,000 บาท ต้องการประมาณการหนสี้ งสัยจะสญู 1% ของลูกหน้ี ในวนั สิ้นปี 9. ในวันตน้ ปี 25X8 กิจการมียอดคา่ เผ่ือหนีส้ งสยั จะสูญยกมา 2,500 บาท ในวนั ส้นิ ปตี ้องการประมาณการหนี้ สงสยั จะสูญเปน็ 2% ของลกู หนป้ี ลายปี ซง่ึ ทจี ำนวน 240,000 บาท 10. กิจการมีลูกหนี้ค้างชำระเปน็ เวลานาน ติดตามทวงถามจนถึงทส่ี ดุ แล้วและคาดว่าจะเรียกเก็บเงนิ ไม่ได้จึง ตัดเปน็ หน้ีสญู จำนวน 4,200 บาท 7 – 4 ใหป้ รบั ปรุงบัญชี ณ วนั ที่ 31 ธันวาคม 25X8 1. ได้รับรายได้ค่าเช่า 24,000 บาท สำหรบั ระยะเวลา 6 เดือน เมือ่ วันท่ี 1 พฤศจิกายน 25X8 บนั ทึกไวใ้ น บัญชีรายได้ค่าเชา่ 2. กจิ การใหน้ ายวนิ ยั กเู้ งิน เม่ือวนั ที่ 1 พฤษภาคม 25X8 หักดอกเบีย้ ล่วงหนา้ ไว้ 7,200 บาท สำหรับ ระยะเวลา 1 ปี บนั ทึกไว้เป็นหนี้สิน 3. ในวันส้ินปียังไมไ่ ด้จา่ ยโฆษณาต้งั แต่เดือนสงิ หาคม เดือนละ 3,900 บาท 4. ในบัญชคี า่ เบ้ยี ประกนั จา่ ยล่วงหนา้ 12,000 บาท เปน็ ของปนี ี้เพียง 5,000 บาท 5. กจิ การยังไมไ่ ดจ้ ่ายคา่ ไฟฟ้าของเดอื นพฤศจกิ ายน - ธนั วาคม จำนวน 6,900 บาท 7 – 5 ให้ปรบั ปรังบัญชี ณ วนั ที่ 31 ธันวาคม 25X8 ตอ่ ไปน้เี ป็นงบทดลองบางสว่ น ณ วันที่ 1 ธนั วาคม 25X8 เงนิ สด 45,000 บาท วัสดสุ ำนกั งาน 8,000 บาท เครอื่ งใชส้ ำนักงาน 55,00 บาท (ซ้ือเม่ือวนั ที่ 1 กรกฎาคม 25X8) รถยนต์ 680,000 บาท กจิ การคิดคา่ เส่ือมราคาเครือ่ งใชส้ ำนกั งาน 20% ต่อปี รถยนตม์ ีอายุการใชง้ าน 5 ปี และจำขายเป็นเศษซากได้ 70,000 บาท วัสดสุ ำนักงานคงเหลอื ปลายปี 2,500 บาท

7 – 6 งบทดลองก่อนรายการปรบั ปรงุ ของร้านอารกั ษ์บริการ ซ่งึ ดำเนินกจิ การเกยี่ วกับการรักษาความ ปลอดภัย ณ วนั ที่ 31 ธันวาคม 25X8 ดงั น้ี ร้านอารักษบ์ รกิ าร งบทดลองก่อนรายการปรับปรงุ ณ วนั ท่ี 31 ธันวาคม 25X8 เลขที่ เดบิต เครดิต ชอ่ื บญั ชี บญั ชี บาท สต. บาท สต. เงนิ สด 101 269,000 - ธนาคาร 102 180,000 - ลกู หน้กี ารค้า 103 75,000 - วสั ดุสำนักงาน 104 8,000 - ค่าเบ้ยี ประกันจ่ายลว่ งหนา้ 105 12,000 - อปุ กรณส์ ำนักงาน 107 42,000 - อาคาร 109 570,000 - ค่าเสื่อมราคาสะสม-อาคาร 110 28,500 - ท่ีดิน 111 400,000 - เจา้ หนี้ 201 66,000 - เงนิ กู้ 204 50,000 - ทนุ -นายอารกั ษ์ 301 1,084,100 - ถอนใชส้ ว่ นตวั 302 4,800 - รายได้ค่าบริการความปลอดภัย 401 410,000 - คา่ ไฟฟ้า 501 23,000 - คา่ นำ้ ประปา 502 9,000 - เงินเดอื น 503 43,000 - ค่าใชจ้ า่ ยเบด็ เตล็ด 504 2,800 - 1,636,600 - 1,638,600 - 1) สิน้ ปวี สั ดสุ ำนักงานคงเหลอื 4,500 บาท 2) ค่าเบย้ี ประกนั ภัยจา่ ยลว่ งหนา้ จำนวน 12,000 บาท เปน็ ค่าเบี้ยประกันภัยกรมธรรมอ์ ายุ 1 ปี จา่ ย เม่อื วนั ท่ี 1 ตลุ าคม 25X8 3) คดิ คา่ เสื่อมราคาอปุ กรณส์ ำนักงาน 20% ต่อปี ราคาซากเท่ากบั 5,000 บาท อาคาร 5% ตอ่ ปี 4) คา่ ไฟฟ้าของเดือนธันวาคม 25X8 ยงั ไม่ได้จ่าย 3,300 บาท 5) เงนิ กู้ 50,000 บาท กู้มาเมื่อวันท่ี 1 ธนั วาคม 25X8 อตั ราดอกเบ้ีย 9% ต่อปี 6) รายได้ค่าบริการความปลอดภัยยงั ไม่ได้รบั อีก 5,000 บาท ใหท้ ำ 1. รายการปรบั ปรุงในสมุดรายวันท่วั ไป 2. งบทดลองหลังรายการปรับปรงุ บญั ชี ณ วนั ที่ 31 ธันวาคม 25X8

ใบความรู้วิชา หลกั การบญั ชีเบอื้ งต้น 1 3200-0001 หน่วยท่ี 8 งบการเงนิ 1. สาระสำคญั งบการเงินเป็นการนำเสนอฐานะการเงินและผลการดำเนนิ งานทางการเงินของกจิ การอยา่ งมแี บบแผน เพื่อให้ข้อมูลเก่ียวกับฐานะการเงิน ผลการดำเนินงานและกระแสเงินสดของกิจการ ซึ่งเป็นประโยชน์ต่อการ ตัดสินใจเชิงเศรษฐกิจของผู้ใช้งบการเงินกลุ่มต่างๆ นอกจากนี้งบการเงินยังแสดงถึงผลการบริหารงานของฝ่าย บริหารซ่ึงได้รับมอบหมายให้ดูแลทรัพยากรของกิจการ เพ่ือท่ีจะบรรลุวัตถุประสงค์ดังกล่าว งบการเงินต้องให้ ข้อมูลของกิจการเก่ียวกับสินทรัพย์ หน้ีสิน ส่วนของเจ้าของ รายได้และค่าใช้จ่าย รวมถึงผลกำไรและขาดทุน รวมทั้งเงินทุนที่ได้รับจากผู้เป็นเจ้าของและการจัดสรรส่วนทุนให้ผู้เป็นเจ้าของในฐานะท่ีเป็นเจ้าของ และ กระแสเงินสด โดยข้อมูลเหลา่ น้ีและข้อมูลอื่นเปดิ เผยในหมายเหตุประกอบงบการเงินชว่ ยผู้ใช้งบการเงนิ ในการ คาดการณเ์ กี่ยวกบั จงั หวะเวลาและความแนน่ อนทก่ี ิจการจะกอ่ ใหเ้ กดิ กระแสเงินสดในอนาคตของกจิ การ 2. จดุ ประสงคก์ ารเรยี นรปู้ ระจำหน่วย 2.1. จดุ ประสงค์ท่ัวไป เพอ่ื ใหม้ ีความรู้ ความเข้าใจเร่อื งงบการเงิน 2.2. จุดประสงคเ์ ชงิ พฤติกรรม 2.2.1. อธิบายความหมายของงบการเงนิ ได้ 2.2.2. บอกจดุ มุ่งหมายของงบการเงินได้ 2.2.3. อธิบายงบการเงนิ ฉบับสมบูรณ์ได้ 2.2.4. อธบิ ายการกำหนดรายการยอ่ ที่ตอ้ งมีในงบการเงินได้ 2.2.5. จดั ทำงบกำไรขาดทุนได้ 3. สมรรถนะประจำหน่วยเรยี นรู้ 1. แสดงความรเู้ กย่ี วกบั หลักการ และวธิ กี ารบญั ชีสำหรบั กจิ การเจา้ ของคนเดียวประเภทธุรกจิ บริการ 2. ปฏบิ ตั ิงานบัญชีสำหรับกิจการเจ้าของคนเดียวประเภทธรุ กิจบริการตามหลักการบัญชที ่ีรับรองท่วั ไป 4. สาระการเรยี นรู้ งบการเงิน (Financial Statement) ตามมาตรฐานการบัญชี ฉบับท่ี 1 หมายถึง งบการเงินท่ีจัดทำ ขึ้นเพ่ือสนองความต้องการของผู้ใช้งบการเงินซึ่งไม่อยู่ในฐานะที่จะเรียกร้องให้กิจการจัดทำรายงานท่ีมีการ ดัดแปลงตามความต้องการข้อมลู ทเี่ ฉพาะเจาะจง งบการเงินเปน็ การนำเสนอฐานะการเงนิ และผลการดำเนนิ งานทางการเงนิ ของกิจการอยา่ งมแี บบแผน โดยมีวตั ถุประสงค์เพื่อให้ข้อมูลเก่ยี วกับฐานะการเงนิ ผลการดำเนินงาน และกระแสเงินสดของกิจการ ซ่ึงเป็น ประโยชน์ต่อการตัดสินใจเชิงเศรษฐกิจของผู้ใช้งบการเงินกลุ่มต่างๆ นอกจากน้ีงบการเงินยังแสดงถึงผลการ บริหารงานของฝ่ายบรหิ ารซ่ึงได้รบั มอบหมายให้ดแู ลทรัพยากรของกจิ การ เพือ่ ที่จะบรรลุวัตถุประสงค์ดงั กล่าว งบการเงนิ ตอ้ งให้ข้อมลู ทกุ ข้อดงั ต่อไปน้เี กี่ยวกับกจิ การ 1) สนิ ทรพั ย์

2) หนีส้ นิ 3) สว่ นของเจ้าของ 4) รายได้และคา่ ใชจ้ า่ ย รวมถงึ ผลกำไรและขาดทุน 5) เงินทุนทไี่ ดร้ ับจากผ้เู ปน็ เจ้าของและการจัดสรรส่วนทนุ ให้ผู้เป็นเจ้าของในฐานะทีเ่ ปน็ เจ้าของ 6) กระแสเงินสด งบการเงินฉบับสมบูรณ์ (The complete financial statement) ตามมาตรฐานการบัญ ชี ประกอบดว้ ย 1) งบแสดงฐานะการเงิน ณ วนั สิน้ งวด (Statement of the financial position) 2) งบกำไรขาดทุนเบด็ เสร็จสำหรับงวด (Statement of comprehensive income) 3) งบแสดงการเปลี่ยนแปลงส่วนของเจ้าของสำหรับงวด (Statement of changes in shareholders' equity) 4) งบกระแสเงนิ สดสำหรบั งวด (Cash flow statement) 5) หมายเหตุประกอบงบการเงิน ซ่ึงประกอบด้วยสรุปนโยบายการบัญชีที่สำคัญ ข้อมูลที่ให้ คำอธบิ ายอน่ื (Notes to financial statement) 6) งบแสดงฐานะการเงิน ณ วันต้นงวดของงวดท่ีนำมาเปรียบเทียบงวดแรกสุด เมอ่ื กิจการได้นำ นโยบายการบัญชีใหม่มาถือปฏิบัติย้อนหลังหรือการปรับงบการเงินย้อนหลังหรือเม่ือกิจการมีการจัดประเภท รายการในงบการเงินใหม่ กิจการอาจจะใช้ชื่ออื่นสำหรับงบการเงิน นอกเหนือจากท่ีระบุในมาตรฐานการบัญชี ฉบบั ที่ 1 น้ี หมายเหตุ 1.งบการเงินที่นำมาศึกษาในหนว่ ยการเรยี นน้ี จะกลา่ วถึงเฉพาะกิจการเจ้าของคนเดยี ว ประเภทธุรกิจ บรกิ ารเทา่ นัน้ แบง่ ออกเป็นงบกำไรขาดทุน และงบแสดงฐานะการเงิน 2.กรมพัฒนาธรุ กิจการค้า ไม่ได้กำหนดรายการยอ่ ท่ตี ้องมีในงบการเงนิ สำหรับกจิ การเจ้าของ คนเดียว ดังน้ัน จึงนำงบการเงินของห้างหุ้นส่วนจดทะเบียน (ตามแบบที่ 1) มาประยุกต์ใช้กับหน่วยการเรียนน้ี เพื่อให้ สามารถเรียนรแู้ ละฝกึ ทักษะการจัดทำงบการเงินสำหรบั กิจการเจา้ ของคนเดียวประเภทการใหบ้ ริการได้ 7. การกำหนดรายการย่อท่ีต้องมีในงบการเงิน กรมพัฒนาธุรกิจการค้ากำหนดให้งบการเงินของผู้มี หนา้ ทจี่ ัดทำบัญชีตอ้ งมรี ายการย่อ ดงั น้ี ➢ห้างห้นุ ส่วนจดทะเบยี น ต้องมีรายการยอ่ ตามแบบ 1 ➢บริษัทจำกดั ตอ้ งมรี ายการย่อตามแบบ 2 ➢บรษิ ัทมหาชนจำกัด ตอ้ งมีรายการยอ่ ตามแบบ 3 ➢นิตบิ คุ คลท่ีตง้ั ขน้ึ ตามกฎหมายตา่ งประเทศ ตอ้ งมีรายการยอ่ ตามแบบ 4 ➢กจิ การร่วมคา้ ตามประมวลรษั ฎากร ตอ้ งมรี ายการย่อตามแบบ 5 เพ่ือให้ผู้มหี น้าท่ีจดั ทำบญั ชีเข้าใจถึงแนวคิดในการกำหนดรูปแบบและความหมายของรายการย่อ ทต่ี ้องมีในงบการเงนิ รวมท้ังเพอื่ ใหก้ ารจดั ทำงบการเงินมีมาตรฐานเดียวกัน กรมพฒั นาธุรกิจการค้าจงึ ขอชแี้ จง ดังน้ี

1) การกำหนดความหมายและรูปแบบของรายการยอ่ ท่ีต้องมใี นงบการเงนิ 1.1 ความหมายของศัพท์ทม่ี ีความหมายเฉพาะ กิจการที่ไมม่ ีสว่ นได้เสยี สาธารณะ (Non- Publicly Accountable Entities: NPAEs) หมายถงึ กิจการทไ่ี มเ่ ขา้ ลักษณะ ดังต่อไปนี้ (1) กิจการที่มีตราสารทุนหรือตราสารหนข้ี องกิจการ ซ่ึงมีการซ้ือขายต่อประชาชน ไม่ว่า จะเป็นตลาดหลักทรัพย์ในประเทศหรือต่างประเทศ หรือการซ้ือขายนอกตลาดหลักทรัพย์ (Over the Counter) รวมทั้งตลาดในท้องถิ่นและในภูมิภาค หรือกิจการท่ีนำส่งหรืออยู่ในกระบวนการของการนำส่งงบ การเงินของกิจการให้แก่สำนักงานคณะกรรมการกำกับหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์หรือหน่วยงานกำกับ ดูแลอืน่ เพือ่ วัตถุประสงค์ในการออกขายหลกั ทรัพยใ์ ดๆ ตอ่ ประชาชน (2) กิจการที่ดำเนินธุรกิจหลักในการดูแลสินทรัพย์ของกลุ่มบุคคลภายนอกในวงกว้าง เช่น สถาบันการเงิน บริษัทประกันชีวิต บริษัทประกันวินาศภัย บริษัทหลักทรัพย์กองทุนรวม ตลาดสินค้า เกษตรลว่ งหน้าแห่งประเทศไทย ตามกฎหมายว่าด้วยการน้นั เป็นต้น (3) บริษัทมหาชนจำกดั ตามกฎหมายว่าด้วยบรษิ ทั มหาชนจำกดั (4) กจิ การอืน่ ที่สภาวชิ าชีพบญั ชีจะกำหนดเพม่ิ เตมิ 1.2 การกำหนดรูปแบบรายการย่อทต่ี ้องมใี นงบการเงนิ (1) รูปแบบรายการย่อท่ีตอ้ งมีในงบการเงินของบริษทั มหาชนจำกัด (แบบ 3) กำหนดข้ึน โดยอ้างอิงมาจากมาตรฐานการรายงานทางการเงินที่สภาวิชาชีพบัญชีประกาศกำหนดตามมาตรฐานการ รายงานทางการเงินระหวา่ งประเทศ (International Financial Report Standard: IFRS) (2) รูปแบบรายการย่อที่ต้องมีในงบการเงินของห้างหุ้นส่วนจดทะเบียน (แบบ 1) บรษิ ัท จำกัด (แบบ 2) นิติบุคคลท่ีต้ังข้ึนตามกฎหมายต่างประเทศ (แบบ 4) และกิจการร่วมค้าตามประมวลรัษฎากร (แบบ 5) กำหนดข้ึนโดยอ้างอิงมาจากมาตรฐานการรายงานทางการเงินสำหรับกิจการที่ไม่มีส่วนได้เสีย สาธารณะ (TFRS for Non-Publicly Accountable Entities: TFRS for NPAEs) ที่สภาวชิ าชพี บัญชปี ระกาศ กำหนด 1.3 การกำหนดความหมายของรายการย่อท่ีต้องมีในงบการเงิน ความหมายของรายการ ย่อทตี่ ้องมีในงบการเงนิ จะอธบิ ายเฉพาะคำนิยามของแต่ละรายการเทา่ น้นั สำหรับการรบั รู้รายการ และการวัด มลู คา่ ใหก้ จิ การถอื ปฏบิ ตั ิตามมาตรฐานรายงานทางการเงนิ ท่ีเกย่ี วข้อง 2) การจัดทำงบการเงิน 2.1 ผู้มีหน้าที่จัดทำบัญชีต้องจัดทำงบการเงินตามประกาศของกรมพัฒนาธุรกิจการค้า ได้แก่ (1) ผู้มีหน้าทีจ่ ัดทำบญั ชีท่ีตอ้ งจัดทำงบการเงิน และต้องนำส่งต่อกรมพัฒนาธรุ กิจการค้า ตามมาตรา 11 แห่งพระราชบัญญัติการบัญชี พ.ศ.2543 ได้แก่ ห้างหุ้นส่วนจดทะเบียน บริษัทจำกัด บริษัท มหาชนจำกัด นิติบุคคลที่ตั้งข้นึ ตามกฎหมายต่างประเทศ และกิจการร่วมคา้ ตามประมวลรัษฎากร (2) นิติบุคคลที่ต้ังข้ึนตามกฎหมายต่างประเทศ คือนิติบุคคลท่ีไม่ได้จดทะเบียนใน ประเทศไทยและเข้ามาประกอบธุรกิจในประเทศไทยทุกกรณี ไม่ว่าจะได้รับอนุญาตตามกฎหมายว่าด้วยการ ประกอบธุรกิจของคนต่างด้าวหรือไม่ก็ตาม โดยครอบคลุมถึงสำนักงานผู้แทนของนิติบุคคลต่างประเทศใน ธุรกจิ การค้าระหว่างประเทศและสำนักงานภมู ภิ าคของบริษัทข้ามชาตดิ ้วย (3) การกำหนดรายการย่อของงบการเงินตามประกาศกรมพัฒนาธุรกิจการค้า เป็นการ กำหนดรายการย่อของงบการเงินสำหรับธุรกิจท่ัวไปเท่านั้น ธุรกิจที่ต้องปฏิบัติตามกฎหมายเฉพาะ เช่น

สถาบันการเงิน บริษัทประกันภัย บริษัทหลักทรัพย์ บริษัทบริหารสินทรัพย์ บริษัทโฮลดิ้งที่เป็นบริษัทแม่ของ กลมุ่ ธรุ กจิ ทางการเงนิ ใหใ้ ชร้ ายการยอ่ ตามท่ีกำหนดในกฎหมายเฉพาะนน้ั 2.2 หลักการจัดทางบการเงิน (1) ผมู้ หี นา้ ทจ่ี ัดทำบญั ชแี ตล่ ะประเภทต้องจดั ทำงบการเงนิ ดงั น้ี (2) ผมู้ หี นา้ ท่ีจดั ทำบัญชีทเี่ ป็นห้างหุ้นสว่ นจดทะเบียน บริษทั จำกดั นิตบิ ุคคลทต่ี ัง้ ขน้ึ ตาม กฎหมายต่างประเทศ และกิจการร่วมค้าตามประมวลรัษฎากร ท่ีเข้าเง่ือนไขเป็นกิจการท่ีมีส่วนได้เสีย สาธารณะหรือเข้าเงอ่ื นไขเป็นกิจการท่ไี ม่มีสว่ นได้เสยี สาธารณะแตม่ ีความประสงคจ์ ะจัดทำบัญชตี ามมาตรฐาน การรายงานทางการเงินที่สภาวิชาชีพบัญชีประกาศกำหนดโดยอ้างอิงมาตรฐานการรายงานทางการเงิน ระหวา่ งประเทศ (IFRS) ให้ผมู้ ีหน้าทจ่ี ัดทำบญั ชีดงั กล่าวจดั ทำงบการเงนิ โดยนำรปู แบบรายการย่อที่ตอ้ งมใี นงบ การเงินของบริษัทมหาชนจำกัด (แบบ 3) มาใช้โดยปรับปรุงรายการท่ีเก่ียวข้องกับส่วนของเจ้าของให้ สอดคล้องกับขอ้ เทจ็ จรงิ ตามกฎหมายและขอ้ กำหนดของมาตรฐานการรายงานทางการเงนิ (3) เมื่อผู้มีหน้าที่จัดทำบัญชีเลือกแสดงงบกำไรขาดทุนเบ็ดเสร็จแบบใดแบบหน่ึง หรือ เลือกแสดงงบกำไรขาดทุนแบบใดแบบหน่ึงของกรมธุรกิจกาค้า ผู้มีหน้าท่ีจัดทำบัญชีควรถือปฏิบัติอย่าง สม่ำเสมอเพื่อประโยชน์ในการเปรียบเทียบ อย่างไรก็ตาม หากผู้มีหน้าท่ีจัดทำบัญชีมีการเปลี่ยนแปลงแบบท่ี เลือกไว้ให้กิจการปฏิบัติตามมาตรฐานการรายงานทางการเงินท่ีเก่ียวข้อง และให้เปิดเผยไว้ในหมายเหตุ ประกอบงบการเงนิ ด้วย (4) ผู้มีหน้าท่ีจัดทำบัญชีที่เป็นนิติบุคคลที่ต้ังขึ้นตามกฎหมายต่างประเทศ ตามข้อ 2.1 (2) เมื่อจัดทำรายการย่อที่ต้องมีในงบการเงินตามแบบ 4 ในรายการทุนขั้นต่ำตามกฎหมายแยกตามประเภท ธุรกจิ ให้แยกทุนขน้ั ตำ่ ตามกฎหมายทไ่ี ด้รบั จากสำนักงานใหญ่ตามประเภทธุรกิจนัน้ โดยอาจแสดงรายละเอียด แต่ละประเภทในงบการเงิน หรืออาจแสดงยอดรวมไว้ในงบการเงินแล้วเปิดเผยรายละเอียดแยกตามประเภท ธุรกจิ ไวใ้ นหมายเหตุประกอบงบการเงินกไ็ ด้ (5) ผมู้ ีหนา้ ที่จัดทำบัญชีทีม่ ีฐานะเป็นคนต่างดา้ วและได้รบั อนุญาตให้ประกอบธุรกิจตาม กฎหมายว่าด้วยการประกอบธุรกิจของคนต่างด้าวให้เปิดเผยข้อมูลเพ่ิมเติมในหมายเหตุประกอบงบการเงิน เกีย่ วกับรายการดงั ตอ่ ไปนีด้ ว้ ย (6) กรณีที่ผู้มีหน้าที่จัดทำบัญชีจัดทำงบการเงินตามแบบ 3 และได้นำนโยบายการบัญชี ใหม่มาถือปฏิบัติย้อนหลัง หรือการปรับงบการเงินย้อนหลัง หรือเมื่อกิจการมีการจัดประเภทรายการในงบ การเงนิ ใหม่ ผู้มีหน้าที่จัดทำบัญชีต้องนำเสนองบแสดงฐานะการเงิน ณ วันตน้ งวดของงวดที่นำมาเปรยี บเทียบ ท่ีใกล้ทสี่ ุดด้วย

(7) สำหรับรอบระยะเวลาบัญชีแรกทจี่ ัดทำงบการเงิน หรอื กรณีที่มีการแปรสภาพกจิ การ ระหว่างปีงบการเงินของรอบระยะเวลาบัญชีก่อนท่ีนำมาเปรียบเทียบอาจมีการจัดประเภทรายการหรือมี รูปแบบท่ีแตกต่างจากประกาศฉบับนี้ ผู้มีหน้าที่จัดทำบัญชีควรจัดประเภทรายการหรือรูปแบบท่ีจะนำมา เปรยี บเทยี บใหส้ อดคล้องกับประกาศฉบับนด้ี ้วย เวน้ แตใ่ นทางปฏบิ ัตไิ มส่ ามารถทำได้ (8) การจดั ประเภทรายการในงบการเงนิ ให้พิจารณา ดงั นี้ ให้พิจารณาลักษณะการดำเนินงานของธุรกิจ และมาตรฐานการรายงานทาง การเงนิ ทีเ่ ก่ยี วข้องกับเร่ืองน้นั ๆ รวมท้งั คำนึงถึงนโยบายการกำกับดแู ลของหน่วยงานทีเ่ กีย่ วข้อง ใหพ้ ิจารณาเนือ้ หาเชงิ เศรษฐกิจมากกว่ารูปแบบทางกฎหมาย เชน่ หุน้ บรุ ิมสิทธซิ ่ึง ให้สิทธิผู้มีหน้าท่ีจัดทำบัญชีที่ออกหุ้นในการบังคับไถ่ถอนด้วยจำนวนเงินท่ีแน่นอนหรือที่สามารถทราบได้ ณ วนั ที่กำหนดไว้หรือวันที่ทราบได้ หรือหุ้นบุริมสิทธิซ่ึงให้สิทธิแก่ผู้ถือหุ้นในการเรียกร้องให้ผู้มีหน้าท่ีจัดทำบัญชี ไถ่ถอนหุ้นในหรือหลังวันที่ที่กำหนดไว้ด้วยจำนวนเงินที่แน่นอนหรือท่ีทราบได้หุ้นบุริมสิทธินั้นต้องจัดประเภท เป็นหนี้สินในงบแสดงฐานะการเงิน เป็นต้น ทั้งน้ีผู้มีหน้าท่ีจัดทำบัญชีต้องเปิดเผยข้อมูลให้สอดคล้องตาม ข้อเท็จจริงและมาตรฐานการรายงานทางการเงินท่เี กย่ี วขอ้ ง (9) รูปแบบรายการยอ่ เป็นเพียงแนวทางท่ีกำหนดให้แสดงรายการแยกเป็นแต่ละบรรทัด พร้อมจำนวนเงิน หากผู้มีหน้าที่จัดทำบัญชีไม่มีรายการตามที่แบบรายการย่อกำหนดไว้ก็ไม่ต้องแสดงรายการ ดงั กล่าวไว้ในงบการเงนิ เชน่ - งบกำไรขาดทุนเบ็ดเสร็จ หากผู้มีหน้าท่ีจัดทำบัญชีไม่มีรายการกำไรขาดทุน เบ็ดเสร็จอน่ื กไ็ ม่ตอ้ งแสดงรายการดังกล่าว โดยใหแ้ สดงรายการกำไร (ขาดทุน) เบด็ เสร็จรวมสำหรบั ปีต่อจาก รายการกำไร (ขาดทุน) สำหรบั ปี - งบแสดงการเปลี่ยนแปลงส่วนของผู้ถือหุ้น ถ้าในระหว่างปีมีการเปล่ียนแปลง เฉพาะกำไร (ขาดทุน) สำหรับปีเท่าน้ัน ไม่มีการเปลี่ยนแปลงในรายการอื่น ก็ให้แสดงเฉพาะการเปลี่ยนแปลง ในกำไร (ขาดทุน) สำหรับปเี ท่าน้ัน (10) กรณีท่ีผู้มีหน้าท่ีจัดทำบัญชีมีรายการนอกเหนือจากที่รูปแบบรายการย่อกำหนดไว้ ให้แสดงรายการนั้นได้ตามความจำเปน็ และเหมาะสมแกก่ รณีเช่น แบบรายการยอ่ กำหนดให้แสดงรายการยอ่ ไว้ เพียงรายการเดียว ผู้มีหน้าท่ีจัดทำบัญชีจะแสดงรายละเอียดภายใต้รายการนั้นก็ได้ แต่ต้องแสดงรายการให้ ถกู ต้องตามประเภทและลักษณะของสินทรัพย์หนี้สิน ส่วนของเจ้าของ รายได้หรือค่าใช้จ่าย เป็นต้น ส่วนกรณี ท่มี าตรฐานการรายงานทางการเงินกำหนดใหม้ รี ายการย่อนอกเหนอื จากรายการทก่ี ำหนดในประกาศฉบับน้ีให้ แสดงรายการนัน้ เพม่ิ เตมิ ตามที่มาตรฐานการรายงานทางการเงนิ กำหนด (11) การแสดงรายการส่วนเกนิ (ต่ำกวา่ ) มูลคา่ หุ้นบุรมิ สิทธหิ รอื ส่วนเกิน (ตำ่ กว่า) มูลค่า หุ้นสามัญ หากมีท้ังส่วนเกินและส่วนต่ำของหุ้นทุนประเภทเดียวกันและมีเน้ือหาเศรษฐกิจเดียวกันสามารถ นำมาหักกลบ และแสดงเป็นมูลค่าสุทธิได้ เช่น ส่วนต่ำกว่ามูลค่าหุ้นสามัญสามารถหักกลบกับส่วนเกินมูลค่า หุ้นสามัญได้แต่ไม่ให้หักกลบส่วนต่ำกว่ามูลค่าหุ้นสามัญกับส่วนเกินมูลค่าหุ้นบุริมสิทธิเนื่องจากเป็นหุ้นทุนคน ละประเภทและมีสิทธิตามกฎหมายที่แตกต่างกัน ทั้งนี้การหักกลบดังกล่าวเป็นเพียงการนำเสนอข้อมูลในงบ การเงินเทา่ นั้น อย่างไรก็ตาม ในการบันทกึ รายการบัญชีจะต้องแยกบันทึกรายการส่วนเกนิ มูลค่าหุ้น และส่วน ต่ำกว่ามูลค่าหุ้นของท้ังหุ้นบุริมสิทธิและหุ้นสามัญเป็นแต่ละบัญชีแยกจากกัน รายการส่วนเกินมูลค่าหุ้น ต้อง เป็นเงินหรือสิ่งตอบแทนท่ีได้รับจากการขายหุ้นส่วนท่ีสูงกว่ามูลค่าที่ตราไว้ตามท่ีจดทะเบียนหรือท่ีได้มาจาก การลดทนุ จดทะเบยี นในสว่ นท่ีไดม้ ีการชำระเงินจากผถู้ ือหนุ้ แล้วและมิได้คืนกลับใหผ้ ถู้ ือหุ้น

(12) การกำหนดหน่วยจำนวนเงินบาท อาจแสดงเป็นหน่วยของหลักพนั หลกั หมื่น หลัก แสน หลกั ลา้ นไดต้ ามความเหมาะสม แตต่ ้องระบหุ น่วยของหลักท่ีใช้ไวใ้ นงบการเงิน (13) หมายเลขกำกับรายการท่ีปรากฏในงบการเงินมีไว้เพ่ือความสะดวกในการอ้างอิง เท่านัน้ ในการจดั ทำงบการเงนิ ไมต่ อ้ งแสดงหมายเลขดังกล่าว (14) รายการย่อของงบการเงินตามที่กำหนดไว้ในประกาศกรมพัฒนาธุรกิจการค้า เรื่อง กำหนดรายกาย่อท่ตี อ้ งมใี นงบการเงิน จะไดก้ ลา่ วตอ่ ไป งบกำไรขาดทุน (Income Statement or profit and loss statement) หมายถึง งบที่แสดงผลการ ดำเนินงานของกิจการในรอบระยะเวลาใดเวลาหนึ่งว่ามีรายได้ ค่าใช้จ่าย และกำไรหรือขาดทุนสุทธิเท่าใด ซึ่ง อาจจะจัดทำงบกำไรขาดทุนสำหรบั ระยะเวลา 3 เดือน 6 เดือน หรอื 12 เดือน งบกำไรขาดทุนแบบรายงาน สามารถแสดงได้ 2 รูปแบบ คอื 1) งบกำไรขาดทนุ จำแนกคา่ ใช้จ่ายตามลกั ษณะของคา่ ใชจ้ า่ ย 2) งบกำไรขาดทนุ จำแนกคา่ ใช้จา่ ยตามหน้าที่ แบ่งออกได้ 2 ลกั ษณะ ไดแ้ ก่ 2.1 จำแนกคา่ ใช้จ่ายตามหนา้ ท่ี-แบบข้ันเดยี ว (Single step) 2.2 จำแนกค่าใช้จา่ ยตามหนา้ ที่-แบบหลายข้นั (Multiple step) อย่างไรก็ตาม การจัดทำงบกำไรขาดทุนไม่ว่ารูปแบบใด หากพิจารณาแล้วจะมีบัญชีหลักๆ อยู่ 3 กลุ่มด้วยกัน ได้แก่ รายได้ ค่าใช้จ่าย (รวมต้นทุน) และกำไร (ขาดทุน) สุทธิ ซ่ึงสำหรับกิจการเจ้าของคนเดียว ประเภทธุรกิจบริการได้นำเอางบกำไรขาดทุนของห้างหุ้นส่วนจดทะเบียน (ตามแบบที่ 1) มาประยุกต์ใช้โดย เนน้ สาระสำคญั ของเน้อื หาของกจิ การเจ้าของคนเดยี วประเภทธรุ กจิ บริการ มากกว่ารปู แบบ

ตวั อยา่ งท่ี  กระดาษทำการของร้านเนเจอรซ์ าลอน ซึง่ มีนายเนมเปน็ เจ้าของมีข้อมูลดงั น้ี รา้ นเนเจอร์ซาลอน กระดาษทำการ สำหรับรอบระยะเวลา 1 ปี ส้ินสุดวนั ท่ี 31 ธันวาคม 25X8 เลขท่ี งบทดลอง งบกำไรขาดทนุ งบแสดงฐานะ ช่ือบญั ชี บัญชี การเงนิ เดบิต เครดติ เดบิต เครดิต เดบิต เครดติ เงนิ สด 101 100,000 100,000 เงนิ ฝากธนาคาร 102 60,000 60,000 ลูกหน้กี ารคา้ 103 35,000 35,000 อปุ กรณ์ 104 50,000 50,000 เคร่อื งตกแตง่ 105 40,000 40,000 อาคาร 105 270,000 270,000 เจา้ หนีก้ ารค้า 201 38,000 38,000 เงนิ กู้ระยะยาว 6% 202 60,000 60,000 ทุน-นายเนม 301 400,000 400,000 ถอนใช้สว่ นตัว-นาย 302 12,000 12,000 เนม รายได้ค่าบริการ 401 320,000 320,000 รายได้อื่นๆ 402 80,000 80,000 คา่ พาหนะ 501 12,000 12,000 คา่ โฆษณา 502 110,000 110,000 คา่ รับรองลูกค้า 503 30,000 30,000 คา่ สาธารณูปโภค 504 40,000 40,000 ค่าเสยี หายจากน้ำทว่ ม 505 14,000 14,000 คา่ ใช้จ่ายอืน่ ๆ 506 15,000 15,000 ดอกเบย้ี จ่าย 507 32,000 32,000 เงินเดือน 508 78,000 78,000 898,000 898,000 331,000 400,000 567,000 498,000 กำไรสุทธิ 69,000 69,000 400,000 400,000 567,000 567,000

งบกำไรขาดทนุ จำแนกค่าใช้จา่ ยตามลักษณะของคา่ ใช้จา่ ย รา้ นเนเจอร์ซาลอน งบกำไรขาดทนุ สำหรบั รอบระยะเวลา 1 ปี สิ้นสดุ วันที่ 31 ธันวาคม 25X8 หมายเหตุ หน่วย: บาท 320,000 รายได้ 400,000 รายได้จากการใหบ้ ริการ 118,000 152,000 รายไดอ้ นื่ ๆ 80,000 รวมรายได้ ค่าใช้จา่ ย งานที่กจิ การทำและถือเปน็ รายจา่ ยฝา่ ยทุน  คา่ ใชจ้ า่ ยในการใหบ้ รกิ ารและบริหาร  คา่ ใช้จ่ายอ่ืน ๆ  29,000 รวมคา่ ใช้จ่าย 299,000 กำไรก่อนต้นทุนทางการเงิน 101,000 หัก ตน้ ทนุ ทางการเงิน 32,000 กำไรสทุ ธิ 69,000