ການຮຽນການສອນແບບທັດສະນະສຶກສາ

ດ້ວຍຜູ່ານການກ່ໍສ້າງ ແລະ ສັກກະລະບຊາມາເປັນເວລາຫາຍຮ້ອຍປີ ວັດວິຊຸນກໍຄພະ ທາດໝາກໂມ ໄດ້ ຮັບການບລະນະ ປະຕິສັງຂອງຄນ 2 ຄື້ັງແລ້ວ ຄ ໃນສະໄໝລາຊະການຂອງພະເຈ້ືາຊີວິດສັກກະລິນ (ເຈ້ືາຄາສຸກ) ແລະ ຄືັ້ງທີ 2 ແມູ່ນໃນສະໄໝເຈື້າຊີວິດສີສະຫວູ່າງວງ ຄພາຍຫັງໄດ້ຮັບຄວາມເສຍຫາຍຈາກການປຸ້ນສະດມ ແລະ ເຜາທາລາຍຂອງພວກຫໍ້ ໃນການບລະ ນະຄັື້ງນ້ີື ໄດ້ຄ້ືນພບວັດຖຸບຮານຈານວນຫວງຫາຍ ເຊັົ່ນ ພະທາດທອງຄາ ພະພດຸ ທະຮບຫໍ່ສາລິດ ພະພດຸ ທະຮບທອງຄາ ພະພຸດທະຮບເງນິ ໂດຍສະເພາະແມນູ່ ພະພດຸ ທະຮບທີ່ແກະສະຫກັ ຈາກ ແກ້ວເຊົັ່ນດຽວກັບພະແກ້ວມໍລະກດ ວັດຖຸບຮານດ່ົັງກູ່າວນີື້ ໄດ້ນາໄປຖວາຍແດູ່ເຈ້ືາຊີວິດສີສະຫວູ່າງວງ ແລະ ເກັບ ຮັກສາໄວ້ໃນພະລາຊະວັງຫວງພະບາງ ຫ ຫໍພິພິດທະພັນແຫູ່ງຊາດຫວງພະບາງ ຈນເຖິງປັດຈຸບັນ. ພ້ອມນ້ືັນ ຍັງໄດ້ ຄື້ນພບສີລາຈາລຶກອກັ ສອນລາວບຮານອີກ 2 ແຜູ່ນ ເຊງ່ີິ ສີລາຈາລຶກດງົັ່ ກູາ່ ວນື້ີ ໄດ້ກາຍເປັນຫັກຖານສາຄັນໃນການ ຢງ້ັົ ຢນື ເຖິງອາຍຸ ແລະ ປະຫວັດຄວາມເປັນມາຂອງອກັ ສອນລາວທີ່ມມີ າກູ່ອນອັກສອນໄທສະຫຍາມ ແລະ ປັດຈບຸ ນັ ຖກເກບັ ຮັກສາໄວ້ທີ່ຫໍພິ ພດິ ທະພັນແຫງູ່ ຊາດຫວງພະບາງເຊົັ່ນກນັ . “ບຮານວດັ ຖໃຸ ນຫວງພະບາງ” 47

ເງ່ີອນໄຂຕື້ນຕໍທີ່ພາໃຫ້ຫວງພະບາງຖກຮັບຮອງເປັນເມອງມໍລະດກໂລກກໍຄຄວາມງດງາມທາງທາມະຊາດ ແລະ ສິລະປະວັດທະນະທາອັນໂດດເດົັ່ນ ຖ້າເວື້າເຖິງວັດທະນະທາຫວງພະບາງແລ້ວກໍເໝອນກັບເວື້າເຖິງສິລະປະຂອງ ອານາຈັກລາວລ້ານຊ້າງອັນງດງາມ ແລະ ຍິີ່ງໃຫຍູ່ ປະກອບດ້ວຍວັດທະນະທາດ້ານການດາລງຊີວິດລວມໄປເຖິງ ບຮານວັດຖຸຕ່າູ ງ. ຫວງພະບາງ ເຄຍີ ຖກກູ່າວຂານເຖງິ ຄວາມສີວິໄລທາງດາ້ ນສາສະໜາຍ້ອນມວີ ດັ ວາອາຮາມ ບຮານ ສະຖານເປັນຈານວນຫວງຫາຍ. ໃນຕວເມອງນ້ອຍໆແຫູ່ງນື້ີເຄີຍມີຄນຂະໜານນາມວູ່າເປັນ “ເມອງອັນຍະມະນີແຫູ່ງ ລ້ານຊ້າງ” “ເມອງ ແຫູ່ງ 65 ພະວິຫານ”… ເນ່ີອງຈາກໃນເມ່ີອກູ່ອນພາຍໃນຕວເມອງຫວງພະບາງມີວັດເຖິງ 65 ແຫູ່ງ ຕກມາໃນປດັ ຈບຸ ັນຍັງເຫອປະມານ 48 ແຫງູ່ ນບັ ທັງສອງຝ່ງັ ແມູ່ນ້າຂອງ ແລະ ແມູ່ນ້າຄານ ບນັ ດາວັດເຫົ່ານ້ືັນ ລ້ວນແຕູ່ມີອາຍຸຍາວນານນັບຮ້ອຍປີ ວັດເປັນບູ່ອນເຕື້າໂຮມຄວາມສາມັກຄີຂອງປະຊາຊນ ເປັນບູ່ອນຈັດຕັື້ງປະຕິບັດ ພິທີທາງສາສະໜາ ເປັນທ່ີຍຶດໜູ່ຽວທາງດ້ານຈິດໃຈ. ດ້ານການກໍ່ສ້າງແມູ່ນມີຫາຍແບບແຕກຕູ່າງກັນໄປ ວັດບາງ ແຫງູ່ ກໍກໍ່ສ້າງຕາມແບບສິລະປະລາ້ ນຊ້າງ ເຊັົ່ນ ວັດຊຽງທອງ, ວັດປາກອ…ບາງແຫູ່ງກໍກສ່ໍ ້າງຕາມແບບສິລະປະຍວນ ເຊັົ່ນ ວັດສັງຄະໂລກ, ວັດພະບາດໃຕ້…ບາງແຫູ່ງກໍກໍ່ສ້າງຕາມແບບສິລະປະປະສມລະຫວູ່າງສິລະປະລ້ານຊ້າງ ກັບ ສິລະປະແບບຊຽງໃໝູ່-ແບບລັງກາ ແລະ ແບບອ່ີນໆ ນັື້ນຄສີສັນທາງສິລະປະ ແລະ ຄວາມປານີດຂອງສີມຊູ່າງ. ນອກຈາກວັດວາອາຮາມຕູ່າງໆແລ້ວ ຫວງພະບາງຍງັ ມີພະພຸດທະຮບທີ່ສັກສິດ ແລະ ມີຄຸນຄູ່າສງຢ່າງຫວງຫາຍເປັນ ຕ້ືນແມູ່ນພະບາງ, ພະມາູ່ ນ…ພະພຸດທະຮບສວູ່ ນຫາຍແມູ່ນເຮດັ ດວ້ ຍ ຄາ, ເງິນ, ທອງ, ໄມ,້ ປນ…ສງ່ີິ ທພີ່ ື້ນເດ່ົັນອີກ ປະການໜີ່ຶງຂອງຫວງພະບາງກຄໍ ການປຸກສາ້ ງອາຄານບ້ານເຮອນທ່ີນຍິ ມປຸກເປັນເຮອນຮາ້ ນ ຫາຍເສາ ຫາຍແປ ແອ້ມດວ້ ຍຝາປະທາຍ ມງຸ ດວ້ ຍດິນຂໍ ເຊິີ່ງເປນັ ເອກະລັກຂອງຫວງພະບາງແທ້ ເອ້ີືນວູ່າ ສະຕາຍຫວງພະບາງ ແລະ 48

ມອີ ີກແບບໜ່ຶີງແມູ່ນເປັນເຮອນທສ່ີ ້າງດວ້ ຍ ດິນປະສມປນ ຮບແບບການສ້າງແບບເປັນຕຶກບໍ່ມີແປ ມີຫາຍຊື້ັນແບບ ຕາເວັນຕກ ຍ້ອນໄດ້ຮັບອິດທິພນຈາກຝ່ັງຕາເວັນຕກໃນໄລຍະທີ່ຕກເປັນເມອງອາລັກ ຂາຂອງຈັກກະພັດຝຣ່ົັງ ເຮອນແບບນເີ້ື ອີື້ນວູ່າ ສະຕາຍຝຣັົ່ງເສດ. ສີິ່ງທີ່ກູ່າວມາຂາ້ ງເທິງນເ້ືີ ປັນພຽງບາງສວູ່ ນຂອງວັດຖຸບຮານທີ່ຢ່ໃນຫວງພະ ບາງ ແຕູ່ສີ່ິງທ່ີຍງັ ຖກເກັບຮັກສາ ແລະ ຍັງຢ່ໃນໄລ ຍະການດາເນີນການຂຸດຄືນ້ , ການຟ້ົນື ຟຄນ ແລະ ທີ່ຍັງຄ້ືນບໍ່ພບ ຍັງມີຢ່າງມາກມາຍ ສູ່ວນຫາຍແມູ່ນຍັງຕກຄ້າງຢ່ຕາມຖິີ່ນດາ ລງຊີວິດເດີມຂອງປະຊາຊນສະໄໝບຮານ ເຊ່ົັນ ເຄ່ີອງມໃນການອອກແຮງງານ, ອຸປະກອນໃນການທາພິທີກາຕູ່າງໆ, ເຄີ່ອງໃຊ້ສອຍ ແລະ ອ່ີນໆ ເຊັົ່ນ ໄຫຫີນທ່ີຄື້ນ ພບຢ່ບລໍ ິເວນຮອຍຕໍ່ຊາຍແດນລະຫວູ່າງ ເມອງພຄນ ແຂວງຫວງພະບາງ ກັບ ເມອງພກດ ແຂວງຊຽງຂວາງ, ເຄ່ີອງ ປນ້ັົ ດິນເຜາ, ເຄີ່ອງມຫີນ, ເຄີ່ອງປະດັບ, ໂຄງກະດກຂອງມະນຸດ…ທ່ີຄື້ນພບຢ່ຕາມລ້ອງແມູ່ນ້າສາຍຕູ່າງໆ ເຊັົ່ນ ນ້າ ອ, ນ້າເຊອງ, ນ້າແຊງ…ບັນດາວັດຖຸທີ່ກູ່າວມານ້ືີໄດ້ຜູ່ານຂະບວນການສາຫວດ ແລະ ຂຸດຄື້ນຢ່າງເປັນລະບບຂ້ືັນ ຕອນດ້ວຍນັກວິຊາການທັງພາຍໃນ ແລະ ຕູ່າງປະເທດ ພາຍໃຕ້ການຊືີ້ນາຂອງພະແນກຖະແຫງຂູ່າວ ແລະ ວັດທະນະທາແຂວງຫວງພະບາງ ແລ້ວນາມາວິເຄາະ, ສອ້ ມແຊມບາລງຸ ຄນ ໃນການວິເຄາະ ແລະ ສອ້ ມແຊມບາງອັນ ກຕໍ ອ້ ງໄດ້ນາໄປສຶກສາ ແລະ ປະຕິບດັ ຢ່ຕູາ່ ງປະເທດ ເນ່ອີ ງຈາກວາູ່ ດ້ານຄວາມຮ້ຂອງນັກວຊິ າການບໍ່ທນັ ສງ ປະກອບ ກັບເຄ່ີອງມຍັງບໍ່ທັນສະໄໝ ຈາກນື້ັນ ຈ່ີິງນາມາຈັດວາງສະແດງ ແຕູ່ໃນປັດຈຸ ບັນທາງພະແນກຖະແຫງຂູ່າວຍັງບໍ່ ສາມາດຈັດເປນັ ຫອ້ ງວາງສະແດງແບບຖາວອນໄດ້ ຍອ້ ນເງອີ່ ນທາງດ້ານສະຖານທີ່ ແລະ ບກຸ ຄະລາກອນຮບັ ຜິດຊອບ. ຫວງພະບາງເປນັ ເມອງທີ່ຫາກຫາຍໄປດ້ວຍວດັ ທະນະທາປສະນຍິ ະສະຖານຕາູ່ ງໆທເ່ີ ປັນສິີ່ງເອກອ້າງທະນງໃຈ ຂອງຊາວລາວ ແຕູ່ສ່ງີິ ທີ່ງດງາມເໜອສີ່ງິ ອ່ນີ ໃດກໍຄວຖິ ີຊວີ ິດຊາວເມອງທຍີ່ ງັ ຄງດາລງຊວີ ດິ ແບບລຽບງູ່າຍຕິດພັນກບັ ທາມະຊາດ ມສີ າສະໜາເປນັ ຫັກໃນການດາເນນີ ຊວີ ດິ ປະຈາວັນ ມແີ ນວຄິດຮັກຄວາມສະຫງບຮມົ່ ເຢັນ ມີນາ້ ໃຈ ໄມຕຈີ ິດ ອາດເວາ້ື ໄດວ້ ່າູ ຫວງພະບາງ ເປນັ ພຽງແຫງູ່ ດຽວທຍີ່ ັງຄງເອກະລກັ ຄວາມເປັນລາວໄວ້ໄດຫ້ າຍທີ່ສຸດ ບ່ໍວູາ່ ຈະເປນັ ດາ້ ນຊີວິດວດັ ທະນະ ທາ ບຮານສະຖານ ອາຄານບາ້ ນເຮອນຕູ່າງໆ ຈນກາຍເປນັ ເມອງມໍລະດກໂລກ ເປັນ ເມອງຍອດນິຍມແຫູ່ງການທ່ອູ ງທຽູ່ ວລະດັບໂລກ ເຊງີິ່ ເປັນສິີ່ງທໜີ່ ້າພາກພມໃຈ ແລະ ເປນັ ໜາ້ ທຂີ່ ອງຄນລາວທກຸ 49

ຄນທີ່ຕ້ອງໄດ້ຮ່ວູ ມແຮງຮູ່ວມໃຈກນັ ປກປັກຮກັ ສາ ແລະ ເສີມຂະຫຍາຍມນເຊ້ອື ວດັ ທະນະທາອັນດງີ າມນໄ້ືີ ວ້ໃຫຄ້ ງ ຢ່ຢາ່ ງຢັົງ້ ຢນື ສບຕໍ່ໄປ. 50

ສນສລິ ະປະ ແລະ ຊນເຜາົ່ ວທິ ະຍາ ນອກຈາກບຮານວັດຖຸ ແລະ ສະຖານທີ່ທາງບຮານຄະດີ ແລະ ປະຫວັດສາດແລ້ວ ຫວງພະບາງ ຍັງມີ ແຫູ່ງການຮຽນຮ້ ການສະໜອງຂໍ້ມນຂູ່າວສານອີກຫາຍໆແຫູ່ງ ນັບທັງຫ້ອງສະໝຸດຊຸມຊນ ສນວັດທະນະທາເດັກ ສນຫັດຖະກາ ສິລະປະກາ ລວມທງັ ສນສລິ ະປະ ແລະ ຊນເຜາ່ົ ວິ ທະຍານາອີກ. ສນສລິ ະປະ ແລະ ຊນເຜາົ່ ວິທະຍາ ເປນັ ສນຂາູ່ ວສານການຮຽນຮ້ ແລະ ການເຜີຍແຜູ່ຂ້ໍມນກູ່ຽວກັບຊາດພັນ ວິທະຍາ ເປັນສນວາງສະແດງເຄ່ີອງແຕູ່ງກາຍ ເຄີ່ອງມອອກແຮງງານ ແລະ ຈາລອງວິຖີຊີວິດຂອງຊນເຜ່ົາຕູ່າງໆໃນ ລາວ ໂດຍສະເພາະແມູ່ນບັນດາຊນເຜ່ົາທີ່ຢ່ທາງພາກເໜອຂອງລາວ ເປັນຕ້ືນແມູ່ນ ເຜົ່າໄທດາ ເຜ່ົາລື້ ເຜົ່າມ້ືງ ເຜົ່າ ກຶມມຸ ເຜ່ົາອາຄາ ເຜ່ົາຜ້ໄທ ພ້ອມນັ້ືນ ຍັງໄດ້ເປີດສາຍວີດີໂອກູ່ຽວກັບຄວາມເຊ່ີອ ແລະ ການເສຍສະຫະໃນລັດທິ 51

ເຕ໋ົາ. ສນສິລະປະ ແລະ ຊນເຜ່ົາວິທະຍາ ໄດ້ຖກສ້າງຂຶື້ນເມີ່ອປີ ຄ.ສ 2007 ດ້ວຍການຮູ່ວມມຂອງພະແນກຖະແຫ ງຂາູ່ ວ ແລະ ວດັ ທະນະທາ ກບັ ອງການຮວູ່ ມມ ລາວ-ອາເມລິກາ ມີທີ່ຕັ້ືງຢທ່ ບ່ີ າ້ ນຂາມຢ່ັອງ ເມອງ ແລະ ແຂວງຫວງພະບາງ ໃກ້ກບັ ຫອ້ ງການພະແນກຖະແຫງຂູາ່ ວ ແລະ ວັດທະນະທາແຂວງຫວງພະບາງ ແລະ ຫໍສະໜາມຫວງ. ສນແຫູ່ງນ້ືີ ໄດ້ຖກສ້າງຂ້ືຶນໂດຍມີຈຸດປະສງເພີ່ອສ້າງ ສນການຮຽນຮ້ ແລະ ແຫູ່ງສະໜອງຂໍ້ມນແບບບໍ່ເສຍຄູ່າທານຽມໃນການເຂື້າຊມ (ສາລັບຄນລາວ) ແລະ ບໍ່ຫວັງ ຜນກາໄລ. ນັກສຶກສາ ຫ ປະຊາຊນທົ່ວໄປສາມາດເຂາ້ື ຊມ ຫ ໄປຮຽນຮ້ໄດ.້ ນອກຈາກຂໍ້ມນຄວາມຮ້ທາງດ້ານສິລະ ປະ ວັດທະນະທາ ບນັ ດາເຜ່ົາແລວ້ ຍັງມຮີ ້ານອາຫານ ຮ້ານກາເຟ ຫອ້ ງອູ່ານມພີ ະນັກງານຄອຍໃຫ້ບລໍ ກິ ານແດູ່ບນັ ດາ ນກັ ຄນ້ື ຄວ້າກຄໍ ນັກທ່ອູ ງທູຽ່ ວທີມ່ ີຄວາມສນໃຈດ້ວຍບັນຍາກາດທເ່ີ ປັນກັນເອງ 52

3. ຜນປະໂຫຍດທໄ່ີ ດຮ້ ບັ ຈາກການໄປທັດສະນະຄືັ້ງນ້ີື ໄດຮ້ ຽນຮ້ເຖິງວັດທະນະທາອັນງດງາມ ແລະ ໜ້າປະທບັ ໃຈຂອງບັນດາຊນຊາດຊນ ເຜ່ົາໃນລາວ ຈາກການເຂ້ືາຢຽ້ ມຊມສນສິລະປະ ແລະ ຊນເຜາ່ົ ວທິ ະຍາ, ໄດ້ສາຜັດວິຖີຊີວິດແບບລາວໆ ໂດຍສະເພາະ ແມ່ນູ ວຖິ ີຊີວິດແບບຫວງພະບາງແບບດັງ້ື ເດີມ, ໄດ້ຮຽນຮ້ສະພາບປະຫວັດສາດ, ການປກຄອງຂອງລາວໃນລະບອບ ລາຊາທິປະໄຕ, ໄດ້ເຂ້ືາໃຈເຖິງຄຸນຄູ່າອັນລວມຍອດທາງດ້ານຈິດໃຈຂອງຄນລາວທີ່ສະແດງອອກຜູ່ານ ສີໄມ້ລາຍມ ຂອງຄນລາວອັນໄດ້ກາຍເປັນມນມໍລະດກອັນລ້າຄູ່າຂອງຊາດລາວເຮາ ຈາກການເຂ້ືາຊມ ຫໍພິພິດທະພັນແຫູ່ງຊາດ ຫວງພະບາງ ແລະ ວັດຊຽງທອງ ວັດວິຊຸນນະລາດ ແລະ ໄດ້ຮຽນຮ້ເຖິງປະຫວັດຄວາມເປັນມາຂອງອັກສອນລາວ, ແຫູ່ງຂໍ້ມນທາງດ້ານບຮານຄະດີ, ວິທີການສາຫວດ ຂຸດຄ້ືນ ແລະ ວິທີການປກປັກຮັກສາວັດຖຸບຮານຕູ່າງໆໂດຍ ພື້ນຖານ ຜູ່ານການສຶກສາຂ້ໍມນຈາກນັກວິຊາການຂອງຂະແໜງວັດທະນະທາ-ວັດຖຸບຮານ ພະແນກຖະແຫງຂູ່າວ ແລະ ວັດທະນະທາແຂວງຫວງພະບາງ ເຊີ່ິງເປັນບດຮຽນອັນລ້າຄູ່າທ່ີຈະເປັນປະໂຫຍດ ໃນຂະບວນການຮຽນ-ການ ສອນຂອງຕນໃນ ອະນາຄດ. 4. ບດຮຽນທຖ່ີ ອດຖອນໄດ້ - ໃນການລງທດັ ສະນະສກຶ ສາຄືັງ້ ນືີ້ໄດ້ມີການວາງແຜນ, ຈດັ ແບູ່ງທມີ ງານເພອີ່ ລງເກບັ ກາຢາ່ ງລະອຽດພາໃຫ້ສະ ດວກແກູ່ການນາພາຄມຸ້ ຄອງ - ມກີ ານວາງແຜນ ແລະ ພວພນັ ປະສານງານກັບພາກສ່ວູ ນທກີ່ ູ່ຽວຂ້ອງເພີ່ອສະດວກແກູ່ການເກັບກາຂໍ້ມນ - ການລງທດັ ສະນະສກຶ ສາຄວນມີເວລາຫາຍກວູ່ານເື້ີ ພີ່ອໃຫ້ໄດຂ້ ໍ້ມນທຄີ່ ບຖ້ວນ ແລະ ຖກຕ້ອງຕາມຈຸດປະສງທີ່ 53

ວາງໄວ້ - ຄວນກະກຽມພາຫະນະຮັບໃຊ້ໃຫ້ພຽງພໍເພ່ີອຮກັ ສາເວລາ ແລະ ສະດວກໃນການເດນີ ທາງ - ການເກບັ ກາຂໍ້ມນທາງດ້ານອັກສອນທາ ແລະ ໜັງສໃບລານ ຄວນປະສານງານກັບທາງວັດ ຫ ພະສງໂດຍກງ ເພອີ່ ໃຫ້ໄດຂ້ ໍ້ມນຕາມຈຸດປະສງທວີ່ າງໄວ້ 5. ຂສ້ໍ ະເໜີ - ຢາກໃຫ້ແຕູ່ລະລາຍວຊິ າຈັດການຮຽນ-ການສອນແບບທດັ ສະນະສກຶ ສາ ນອກສະຖານທຕີ່ າມແຫງູ່ ທມ່ີ ຂີ ້ໍ ມນກູຽ່ ວພັນກັບເນອື້ ໃນບດຮຽນຕີ່ມອກີ 54

ນກັ ສກຶ ສາ ຫອ້ ງ ປີ 3 ກ ພ-ວ (2009-2011) 55

ນກັ ສກຶ ສາ ຫອ້ ງ ປີ 3 ຂ ພ-ວ (2009-2011) 56

ເອກະສານອາ້ ງອງິ ໂຄງການຮ່ວູ ມມລາວ-ໄທ (ໂຮງແຮມ ເດິ ແກຣນ ຫວງພະບາງ The Drand Laungprabang Resort and Hotel) ສາມະນາຫວງພະບາງ, 2004, ຈດັ ພິມໂດຍ The Grand Laungprabang Resort and Hotel ສຸວິດ-ອໍຣະໄທ ມນຄາ, 19 ວທິ ີຈດັ ການຮຽນຮ້ເພ່ີອພັດທະນາຄວາມຮ້ ແລະ ທກັ ສະ. ວຽງພອນ ສີອາພອນ-ນວນຄາ ສງິ ທະລງັ ສ,ີ 2009, ວທິ ີສິດສອນພາສາລາວ 3, ພິມທີ່ Nan Danh Printing House, ໜ້າທີ 99. ຫມຸ ພັນ ຄອນສະຫວດັ , ຄວາມຮ້ເບ້ືອງຕື້ນກຽູ່ ວກບັ ການວິໄຈ, 2010