# พุทธบริหารการศึกษา-การพัฒนาคนด้วยการศึกษา 6-2-64 หลักสูตร รปด

Mahachulalongkornrajavidyalaya University พุทธบรหิ ารการศึกษา การพั ฒนาคนด้วยการศึกษาวิถีพุ ทธ Head Hand Heart o หลักสตู ร รป.ด. คณะสงั คมศาสตร์ รศ.ดร.สมศกั ดิ์ บญุ ปู่ o มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวทิ ยาลัย รองคณบดคี ณะครศุ าสตร์ ๖ กมุ ภาพันธ์ ๒๕๖๔ ผศ.ดร.เกษม แสงนนท์ ผอ.หลักสูตร ค.ม. พุทธบริหารการศกึ ษา

o ประเด็นพูดคยุ กันวนั น้ี ❖ มหาจฬุ าฯ กบั การศึกษาวิถีพุทธ ❖ มนุษยค์ อื ใคร ทาไมต้องมีการศกึ ษา ❖ พุทธศาสนากับการศกึ ษา ❖ บูรณาการหลักธรรมกบั การศกึ ษาระดับตา่ ง ๆ ❖ บูรณาการหลกั ธรรมกับการบรหิ ารงานวิชาการ ❖ ตัวอยา่ ง ภาพกิจกรรม ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ุทธ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 2

o มนษุ ย์คือใคร ทาไมตอ้ งมีการศึกษา Head ปญั ญา คน (กาย/ใจ) Heart Hand จติ (สมาธิ) พฤตกิ รรม ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ทุ ธ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 3

o มนุษย์ดี เพราะมกี ารศึกษา ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ุทธ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 4

o ศาสนาทาให้การศึกษามีคณุ ภาพ ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ุทธ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 5

o ผู้ทรงสถาปนา มหาจฬุ าลงกรณร์ าชวิทยาไลย ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ทุ ธ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 6

❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ุทธ การเสดจ็ ประพาสยโุ รปครงั้ ท่ี 1 ใน พ.ศ. 2440 (ร. ศ.116) นบั เป็นครงั้ แรกของพระมหากษัตรยิ ใ์ นภมู ิภาค นีท้ ่ีเสดจ็ ประพาสยโุ รป โดยมีจดุ ประสงคส์ าคญั คือเพ่ือ ทาความเขา้ ใจกบั ชาตทิ ่ีคกุ คามไทย เพ่ือเจรจาโดยตรง กบั ผนู้ าของฝร่งั เศสเพ่ือแกป้ ัญหาความขดั แยง้ ในกรณี ท่ีสืบเนื่องจากวิกฤติการณ์ ร.ศ. 112 (พ.ศ. 2436) รวมทงั้ เพ่ือแสวงหาชาติพนั ธมิตรมาชว่ ยสง่ เสรมิ สรา้ ง ความม่นั คงของประเทศ การเสด็จประพาสยโุ รปครงั้ นี้ ประสบความสาเรจ็ อย่างย่ิงในการสรา้ งสมั พนั ธไมตรี กบั รสั เซยี ในรชั สมยั ซารน์ ิโคลสั ท่ี 2 แห่งราชวงศโ์ รมา นอฟ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 7

o สังฆเสนาสนร์ าชวทิ ยาลัย วัดมหาธาตุ สนามหลวง พระบาทสมเดจ็ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลท่ี ๕ ทรงสถาปนา มหาวทิ ยาลยั มหาจุฬาลงกรณราชวทิ ยาลยั เมื่อ พ.ศ.๒๔๓๙ (ร.ศ.๑๑๕) ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ุทธ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 8

o มหาจฬุ าฯ วัดมหาธาตุ (๒๔๙๐) เปิ ดสอนระดบั ป.ตรี พ.ศ.๒๔๙๐ มี คณะพทุ ธศาสตร์ เป็ นคณะแรก ณ วดั มหาธาตุยุวราชรังสฤษฎ์ พระนคร กรุงเทพฯ ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ทุ ธ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 9

มหาจุฬาฯ วังนอ้ ย อยธุ ยา (๒๕๔๑) ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ุทธ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 10

❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ทุ ธ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 11

พระบรมสารีริกธาตุ ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ทุ ธ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 12

พระพุ ทธโสธร ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ุทธ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 13

oอาคารเรียนรวม ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ทุ ธ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 14

หอประชมุ มวก. ๔๘ พรรษา ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ทุ ธ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 15

o พระอุโบสถกลางน้า อุปถมั ภ์โดย พระธรรมโกศาจารย์ (ปัญญานันทภกิ ขุ) ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ุทธ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 16

❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ทุ ธ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 17

มนษุ ย์ คอื ใคร

o มนุษย์ ประกอบดว้ ยอะไร มนุษยป์ ระกอบด้วยกาย (รปู ) และใจ (นาม) หรือ ขนั ธ์ ๕ ไม่ต่างจากสรรพสตั ว์ หากแต่มนุษยเ์ จริญกว่า เพราะมีปัญญา ศึกษา พฒั นาตนได้ แต่ล้วนอย่ภู ายใต้กฎ ไตรลกั ษณ์ (อนิจจงั ทกุ ขงั อนัตตา) ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ุทธ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 19

o อาศรม ๔ : ช่วงเวลาแห่งชวี ิต พรหมจารี คฤหสั ถ์ วนปรสั ถ์ สนั ยาสี ๑ – ๒๕ ปี ๗๖ – ๑๐๐ ปี ๒๖ – ๕๐ ปี ๕๑ – ๗๕ ปี ๙,๑๒๕ วนั ๓๖,๕๐๐ วนั ๑๘,๒๕๐ วัน ๒๖,๗๐๐ วัน อนิจจงั อนัตตา ทุกข์ ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ุทธ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 20

o ชีวิต เปน็ อย่างไร ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ทุ ธ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 21

การศึกษา คืออะไร Education is....?

o การศึกษา อาวุธเปลี่ยนโลก ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ุทธ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 24

o การศึกษา คืออะไร Education มรี ากศพั ทม์ าจากคากรยิ าลาตนิ ๒ คา คอื educare กบั educere Educare (เอดแู คร)์ หมายถงึ การอบรมเลย้ี งดู เชอ่ื วา่ มนุษยเ์ กดิ มาไม่ มศี กั ยภาพในตน พอ่ แมห่ รอื ครจู งึ เป็นผกู้ าหนด อบรมสงั่ สอน (ยดึ ผสู้ อนเป็นศนู ยก์ ลาง ครสู งั่ ผเู้ รยี นทา (จติ นยิ ม) Educere (เอดเู ชเร) หมายถงึ การอบรมเลย้ี งดู เชอ่ื วา่ มนุษยเ์ กดิ มามี ศกั ยภาพในตนจงึ ตอ้ งพยายามใหแ้ สดงศกั ยภาพออกมา (ยดึ ผเู้ รยี นเป็นศนู ยก์ ลาง ครชู ท้ี าง นกั เรยี นแสวงหา (ปฏบิ ตั นิ ิยม) ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ทุ ธ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 25

Education [n.] การศกึ ษา, ความร,ู้ ฝึกฝน, ศกึ ษาศาสตร,์ สงั่ สอน, ใหก้ ารศกึ ษา, อบรม พอ้ งกบั คาวา่ edify, instruct, train (พจนานุกรมแปลองั กฤษ-ไทย สอ เสถบุตร) Education [n.] การศกึ ษา การเรยี น, การใหค้ วามรู้ [syn.] instruction, schooling, study (พจนานุกรมแปล องั กฤษ- ไทย NECTEC's Lexitron Dictionary) ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ทุ ธ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 26

การศึกษา คอื การปรบั ปรงุ คนใหเ้ หมาะกบั โอกาสและ สงิ่ แวดลอ้ มทเ่ี ปลย่ี นไป หรอื อาจกล่าวไดว้ า่ การศกึ ษาคอื การนาความสามารถในตวั บคุ คลมาใช้ ใหเ้ กดิ ประโยชน์ (Jean Jacques Rousseau) การศึกษา คือ การทาพลเมืองใหม้ ีความประพฤติดี และมี อุปนิสยั ที่ดีงาม (John Friedich Herbart) ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ทุ ธ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 27

การศึกษา คือ การพฒั นาบุคลิกภาพของเดก็ เพ่ือใหเ้ ดก็ พฒั นา ตนเอง (Friedrich Froebel) John Dewey ใหค้ วามหมายการศึกษาหลากหลายตามบริบทต่างๆ เช่น การศึกษา คือชีวติ ไม่ใช่เตรียมตวั เพอื่ ชีวติ , การศึกษา คือ ความเจริญงอกงาม, การศึกษา คือ กระบวนการทาง สงั คม, การศึกษา คือ การสร้างประสบการณ์แก่ชีวติ ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ทุ ธ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 28

Carter V. Good ใหค้ วามหมายการศึกษาไว้ ๓ ความหมาย คือ ๑. การศึกษา คือกระบวนการต่าง ๆ ที่บุคคลนามาใชใ้ นการ พฒั นาความรู้ ความสามารถ เจตคติ ความประพฤติท่ีดีมี คุณค่า และมีคุณธรรมเป็นที่ยอมรับนบั ถือของสงั คม ๒. การศึกษา เป็นกระบวนการทางสงั คมที่ทาใหบ้ ุคคลไดร้ ับ ความรู้ความสามารถจากส่ิงแวดลอ้ มท่ีโรงเรียนจดั ข้ึน ๓. การศึกษา คือการถ่ายทอดความรู้ต่าง ๆ ท่ีรวบรวมไวอ้ ยา่ ง เป็นระเบียบใหค้ นรุ่นใหม่ไดศ้ ึกษา Source: http://parentingforeveryone.com/child_development หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 29 ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ทุ ธ

การศึกษา เป็นเครื่องหมายที่ทาใหเ้ กิดความเจริญงอกงามในตวั บุคคล (ม.ล.ป่ิ น มาลากลุ ) การศึกษา คือการพฒั นาบุคคลและสงั คมที่ทาใหค้ นไดม้ ีการ เรียนรู้ และพฒั นาข้ึนไปสู่ความเป็นสมาชิกท่ีดีของสงั คม (ดร.สาโช บวั ศรี) ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ุทธ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 30

❖ ศกึ ษา เปน็ คาสันสกฤต และ สิกขา ในภาษาบาลี หมายถึง การฝกึ ฝน อบรม พัฒนาตน ให้คณุ ลักษณะทางกาย วาจา ใจ ให้ดีย่งิ ๆ ข้นึ ไป เน่ืองจากบุคคลอ่นื มา พัฒนาแทนไม่ได้ ผู้พัฒนา ตนแล้วจงึ จะได้ช่อื วา่ เป็นผู้ ประเสรฐิ (พุทธทาสภิกขุ)

❖ การศึกษา คือ กระบวนการเรียนรู้เพอื่ ความเจริญงอกงามของ บุคคลและสงั คม โดยการถ่ายทอดความรู้ การฝึ ก การอบรม การสืบสานทางวฒั นธรรม การสร้างสรรคจ์ รรโลง ความกา้ วหนา้ ทางวชิ าการ การสร้างองคค์ วามรู้อนั เกิดจาก การจดั สภาพแวดลอ้ ม สงั คม การเรียนรู้และปัจจยั เก้ือหนุนให้ บุคคลเรียนรู้อยา่ งต่อเนื่องตลอดชีวติ (พ.ร.บ.การศึกษา แห่งชาติ พ.ศ.2542) ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ุทธ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 32

o สรปุ การศึกษา เป็นกระบวนการเรียนรู้ ส่งเสริม พฒั นา ใหบ้ ุคคลเจริญเติบโตอยา่ งมีทิศทางท่ี เหมาะสมท้งั ดา้ นร่างกาย อารมณ์ สงั คม และ สติปัญญา จนเป็นสมาชิกของสงั คมที่มี คุณภาพและมีคุณธรรม ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ทุ ธ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 33

o ความหมายตามแนวของ UNESCO Source: www.unesco.org/new/en/education/networks/global-networks/aspnet/about-us/strategy/the-four-pillars-of-learning ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ุทธ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 34

o วิธกี ารเรียนรขู้ องมนษุ ย์ • ปริยตั ิ • ปฏบิ ตั ิ • ปฏสิ ัมพนั ธ์ • บูรณาการ ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ทุ ธ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 35

o ตัวอยา่ งคาศัพทท์ างการศึกษา ▪ National Education Act พระราชบญั ญัติการศึกษาแห่งชาติ ▪ basic education การศึกษาข้ันพื้นฐาน ▪ lifelong education การศึกษาตลอดชีวิต ▪ formal education การศึกษาในระบบ ▪ non–formal education การศึกษานอกระบบ ▪ informal education การศึกษาตามอธั ยาศัย ▪ correspondence education การศึกษาทางไปรษณีย์ ▪ distance education การศึกษาทางไกล ▪ compulsory education การศึกษาภาคบงั คับ ▪ continuing education การศึกษาต่อเนือ่ ง ▪ elementary education ประถมศึกษา ▪ early childhood education การศึกษาปฐมวยั ▪ higher education มธั ยมศึกษา ▪ educational institution สถานศึกษา ▪ instructor / Lecturer อาจารย์/ผ้สู อน ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ุทธ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 36

o พัฒนาอะไรก่อน จะพฒั นาชาติ ใหพ้ ฒั นาทค่ี น จะพฒั นาคน ใหพ้ ฒั นาทใี่ จ จะพัฒนาอะไร ใหเ้ ริ่มท่ี “ตวั เรา” อตฺตา หิ กริ ทุทฺทโม ได้ยนิ ว่าตนแลฝึ กได้ยาก อตฺตา หเว ชิตํ เสยฺโย ชนะตนนั่นแลเป็ นดี ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ุทธ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 37

พุทธศาสนา คอื อะไร Buddhism is…?

o สิกขา การศึกษาตลอดชวี ติ พทุ ธ : พระพทุ ธเจา้ , ผรู้ ้,ู ปัญญา มนุษยท์ กุ คนเกิดมาต้องเรียนรู้ การศึกษา (สิกขา) การเรยี นรู้ และ และพฒั นาตนเองเรอื่ ยไป (เสขบคุ คล) จนกว่าจะบรรลอุ รหนั ตผล (อเสขบคุ คล) การปฏบิ ตั ใิ นเรอ่ื งศลี สมาธิ ปัญญา สกิ ขาในทน่ี ่จี งึ หมายถงึ การเรยี นรู้ จึงจะหยดุ การศึกษา ตลอดชวี ติ จนสามารถพฒั นาตนให้ มวี ชิ ชาและจรณะทส่ี มบรู ณ์ เกดิ ความสมดลุ ทงั้ ดา้ นสขุ ภาพ สงั คม จติ ใจ และปัญญา จนบรรลุถงึ อรหนั ตผลในทส่ี ดุ จงึ ไมต่ อ้ งศกึ ษา อกี ต่อไป (อเสขบคุ คล) ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ุทธ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 41

o ปัญญา ๒ ขอบข่ายการเรียนรู้แนวพุ ทธ ❖ โลกียปัญญา ปัญญาทางโลก, เกย่ี วขอ้ งกบั วชิ าการทางโลก เมอ่ื รมู้ ากกท็ าโลภ โกรธ หลงไดม้ าก ก่อใหเ้ กดิ อตั ตา มานะ ทฏิ ฐิ ยกตนขม่ ผอู้ ่นื เอาเปรยี บ และเบยี ดเบยี นผอู้ ่นื ❖ โลกตุ รปัญญา หมายถงึ วปิ ัสสนาปัญญา หรอื ภาวนามย ปัญญา คอื ความรแู้ จง้ เหน็ จรงิ ใน รปู นาม ขนั ธ์ ๕ ไตรลกั ษณ์ อรยิ สจั ปฏจิ สมปุ บาท ทาใหร้ จู้ กั ธรรมชาตชิ วี ติ ปลอ่ ยวางได้ เสยี สละ ลดอตั ตา ลดมานะ ทฏิ ฐิ เป็นทางใหบ้ รรลุมรรค ผล นิพพาน. ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ุทธ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 42

o ปัญญา ๓ แหลง่ ทม่ี าของความรู้ แหลง่ ทม่ี าหรอื วธิ กี ารไดม้ าซง่ึ ความรู้ ๓ ลกั ษณะ คอื ✓ สตุ มยปัญญา ความรทู้ ไ่ี ดจ้ ากการฟัง สนทนา อ่าน ทอ่ ง จดจา ✓ จินตมยปัญญา ความรทู้ ไ่ี ดจ้ ากการไตรต่ รอง คดิ วเิ คราะห์ ✓ ภาวนามยปัญญา ความรทู้ ไ่ี ดจ้ ากการฝึก ปฏบิ ตั ิ บรู ณา การ ประยกุ ต์ นาไปใชจ้ รงิ ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ุทธ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 43

o กระบวนการเรียนรู้แนวพุทธ ❖ ปัจจยาการแห่งความรู้ ๒ อย่าง ปรโตโฆสะ เรียนรู้จากผู้อ่ืน แหล่งอื่นๆ นอกตวั เรา โยนิโสมนสิการ เรียนรู้จากแหล่งแล้วนํามาคดิ วเิ คราะห์พจิ ารณา คดั เลือก แยกแยะ ประมวล สรุป อย่างละเอยี ด ❖ วธิ ีการเรียนรู้ ปริยตั ิ เรียนรู้ทฤษฎี หลกั การ แนวคดิ ความคดิ รวบยอด ปฏิบตั ิ เรียนรู้วธิ ีการ ลงมือทาํ ทาํ ได้ ทาํ เป็ น ทาํ ถูกตามทฤษฎี ปฏิเวธ เรียนรู้ผลด-ี เสีย ผลกระทบด้านต่างๆ ประยกุ ต์ได้ สามารถบูรณาการให้เกดิ ประโยชน์สูงสุด ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ทุ ธ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 44

o ทนฺโต เสฏโฺ ฐ มนุสฺเสสุ. ดกู ่อนอานนท์ ! เราไม่พยายามทา กบั พวกเธออย่างทะนุทะถนอม เหมอื นช่างปัน้ หม้อท่ีทาแก่หม้อท่ี ยงั เปี ยกอยู่ เราจกั ชี้โทษแล้วชี้โทษ อีก ขนาบแล้วขนาบอีก ไมม่ ีหยดุ ผใู้ ดหวงั มรรคผล เป็นวตั ถปุ ระสงค์ ผนู้ ัน้ จกั ทนอย่ไู ด้เองแล. ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ุทธ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 45

o สรปุ เป็นปรชั ญา MCU MCU Motto ❖ M = Mentality (ปัญญา) ❖ C = Character (ศีล) ❖ U = Universal mind (จิตใจ) มวี ชิ ชาและจรณะ เสียสละเพ่ือพระพทุ ธศาสนาและสังคม ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ุทธ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 46

o ไตรสิกขา เครือ่ งมอื พัฒนามนุษย์ ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ุทธ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 47

o พัฒนามนษุ ยต์ อ้ งสมดลุ ทั้งกายใจ • จลุ ศีล • สมถะ o โลกียปัญญา • มชั ฌิมศีล • วิปัสสนา o โลกตุ ตรปัญญา • มหาศีล หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 48 ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ุทธ

o การพัฒนามนุษย์ขนั้ สูง ∆ มนุยท์ ่ีดีควรมีพฒั นาการทงั้ ด้าน ความรู้ (วิชชา) และความประพฤติ (จรณะ) เครอ่ื งมอื ในการพฒั นาทางพระพทุ ธศาสนากค็ ือ สิกขา ๓ ภาวนา ๔ และมรรคมีองค์ ๘ เกษม แสงนนท์, 2556 ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ุทธ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 49

o หลักการพระพุทธศาสนา ๏ ขนฺตี ปรมํ ตโป ตีตกิ ขฺ า นิพพฺ านํ ปรมํ วทนฺติ พทุ ฺธา น หิ ปพฺพชิโต ปรูปฆาตี สมโณ โหติ ปรํ วเิ หฐยนฺโตฯ ๏ สพพฺ ปาปสฺส อกรณํ กสุ ลสฺสูปสมฺปทา สจติ ฺตปริโยทปนํ เอตํ พทุ ฺธานสาสนํฯ ๏ อนูปวาโท อนูปฆาโต ปาตโิ มกฺเข จ สํวโร มตฺตญฺญตุ า จ ภตฺตสฺมึ ปนฺตญฺจ สยนาสนํ อธิจติ ฺเต จ อาโยโค เอตํ พทุ ฺธาน สาสนํฯ ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ทุ ธ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 50

o โอวาทปาฏิโมกข์ /คาแปล ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ทุ ธ อดุ มการณ์ ๔ หลกั การ ๓ วธิ ีการ ๖ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 51

o ไตรภมู ิ เปา้ หมายชีวติ แนวพุทธ โลกตุ ตรภูมิ (มรรค ๔ ผล ๔ นิพพาน ๑) ละกิเลส/วปิ ัสสนา อรูปฌาณ/สมถะ โลกยี ภูมิ รูปฌาน/สมถะ ๓ ระดบั (ภูม)ิ ๓๑ ภพ (ทเี่ กดิ ) เทวธรรม หรือสังสารวฏั เบญจศีล/ธรรม ไม่มีศีลธรรม ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ุทธ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 52

o จริต 6 กบั การเรียนรู้ จรติ คอื ลกั ษณะนิสยั ทเ่ี ป็นพฤตกิ รรมและสภาพจติ ใจอนั เป็นพน้ื ฐานของบุคคล นนั้ ๆ มี 6 แบบ คอื 1. ราคจริต รกั สวยรกั งาม พดู จาออ่ นหวาน สะอาด ประณีต 2. โทสจริต จรงิ จงั เจา้ ระเบยี บ ใจรอ้ น โมโหงา่ ย ชอบชน้ี า พดู ดงั เดนิ เรว็ 3. โมหจริต ชอบคดิ ฝัน ชอบสะสม ยม้ิ งา่ ย พดู ไมเ่ กง่ ไมค่ อ่ ยมนั่ ใจ เชอ่ื คนงา่ ย 4. วิตกจริต คดิ การณ์ไกล เปลย่ี นใจบอ่ ย หน้าตาไมค่ อ่ ยสดชน่ื พดู เกง่ ละเอยี ดลออ 5. ศรทั ธาจริต นบั ถอื ตนเอง เสยี สละ มหี ลกั การ มศี รทั ธาแรงกลา้ ในสงิ่ ท่ี เชอ่ื ถอื 6. พทุ ธิจริต มไี หวพรบิ จดจาเรยี นรไู้ ดด้ ี มปี ัญญาดี ประนปี ระนอม สภุ าพ มี เมตตาสงู ❖ การศกึ ษาและพฒั นาทรพั ยากรมนุษยว์ ถิ พี ทุ ธ หลกั สูตรบัณฑิตศึกษา ภาควิชาบริหารการศึกษา | 53