วิชาพระพุทธศาสนา by PubHTML5

หน่วยการเรียนรู้ที่ ๒ พทุ ธประวตั ิและชาดก 1 แผนการจดั การเรียนรู้ท่ี ๓ ชาดก เวลา ๒ ชั่วโมง

2

3 คำนำ • E-book เรื่อง ชาดก นีจ้ ดั ทาขนึ ้ เพ่ือใช้ในการประกอบการเรียนการสอนในรายวชิ า สงั คมศกึ ษา ศาสนา และวฒั นธรรม ระดบั ชนั้ ประถมศกึ ษาปีท่ี 5 โรงเรียน ดอนบอสโกวทิ ยา ซงึ่ มีเนือ้ หาตรงตามหลกั สตู รแกนกลางการศกึ ษาขนั้ พืน้ ฐาน พทุ ธศกั ราช 2551 (ฉบบั ปรับปรุง พ.ศ. 2560) มาตรฐานการเรียนรู้ ส.1.1 เห็น คณุ คา่ และประพฤตติ นตามแบบ อยา่ งการดาเนนิ ชีวติ และข้อคดิ จาก ประวตั สิ าวก ชาดก/เร่ืองเลา่ ตามที่กาหนด และนาไปเป็นหลกั ในการดาเนินชีวิต • ผ้จู ดั ทาหวงั เป็นอยา่ งยิ่งวา่ E-Book นีจ้ ะเป็นประโยชน์ตอ่ นกั เรียน ท่ีกาลงั ศกึ ษาใน เร่ือง ชาดก ให้เข้าใจในเนือ้ หามากยิง่ ขึน้ และสามารถชว่ ยให้นกั เรียนบรรลุ ตามวตั ถปุ ระสงค์การเรียนรู้ตามมาตรฐานการเรียนรู้ • T.Frog- ธวลั รัตน์ แก้วดอนรี

4

5 สำรบญั • 1. คานา 3 • 2. สารบญั 5 • 3. ชาดก เร่ือง จฬู เสฏฐิชาดก 7 • 4. ชาดก เร่ือง วณั ณาโรหชาดก 14 • 5.เรื่องนา่ รู้ ชาดกในพระไตรปิฎก 20 • 6.กิจกรรมข้อคดิ จากชาดก 21 • 7.คาถามทบทวน 23 • 8. สรุปความรู้ 26 • 9. บรรณานกุ รม 27 • 10. ประวตั ผิ ้จู ดั ทา 29

ช่วยกนั ตอบ 6 เร่ืองราวในอดตี ชาตขิ องพระพุทธเจ้า ก่อนทพี่ ระองค์จะมาประสูติ และตรัสรู้เป็ นพระพทุ ธเจ้าในชาตสิ ุดท้าย

๒. ชาดก • ชาดก คือ เรื่องรำวในอดีตชำติของพระพุทธเจ้ำก่อนท่ีพระองค์จะมำประสูติและตรัสรู้เป็ น พระพทุ ธเจำ้ ในชำติสุดทำ้ ย เรำเรียกพระพทุ ธเจำ้ ในชำติก่อนวำ่ พระโพธิสัตว์ • ชำดกมีมำกกวำ่ ๕๐๐ เร่ือง แต่ละเรื่องใหข้ อ้ คิด มีคติสอนใจแก่ผศู้ ึกษำสำหรับนำไปใชเ้ ป็นแนวทำง ในกำรดำเนินชีวติ ในช้นั น้ีจะไดศ้ ึกษำชำดก ๒ เรื่อง จูฬเสฏฐิชำดก วณั ณำโรหชำดก 7

๒. ชาดก สวนมะม่วง กรุงราชคฤห์ ๒.๑ จูฬเสฏฐิชาดก พระเถระรูปหนึ่งน้อยใจพระเถระทเ่ี ป็ นพชี่ าย จงึ คดิ จะสึกจากความเป็ นพระ สถานทเ่ี ล่าเร่ือง • จูฬันเตวาสิก • ช่างดอกไม้ เหตุแห่งการเล่าเรื่อง • ผู้รักษาพระราชอุทยาน • ช่างหม้อหลวง • คนตดั หญ้า • พ่อค้าม้า ตัวละครสาคัญ • จุลลกเศรษฐี • ธิดาจุลลกเศรษฐี 8

9 ๒.๑ จูฬเสฏฐิชาดก • พระเถระรูปหน่ึงนอ้ ยใจพระเถระท่ีเป็นพี่ชำย จึงคิดจะสึกจำกพระ พระพุทธเจำ้ จึงทรงได้ให้พระเถระ รูปน้นั ปฏิบตั ิวปิ ัสสนำจนจิตหมดจำกควำมโกรธและไดบ้ รรลุเป็นพระอรหนั ตใ์ นที่สุด • เมื่อพระภิกษุสนทนำกนั ถึงเร่ืองน้ี พระพุทธเจำ้ จึงตรัสเล่ำเรื่องจุลลก-เศรษฐี ผมู้ ีปัญญำใหฟ้ ัง

10 ๒.๑ จูฬเสฏฐิชาดก วนั หน่ึงขณะจุลลกเศรษฐีเดินทำงไปเฝ้ำพระรำชำ พบหนูตำยระหวำ่ งทำงจึงพดู วำ่ “หำก ผใู้ ดเกบ็ หนูน้ีไปจะประกอบกำรงำนเล้ียงชีวติ ได”้ ชำยยำกไร้ผหู้ น่ึงช่ือจูฬนั เตวำสิกจึงเกบ็ หนูตวั น้นั ไปขำยใหเ้ ป็ นอำหำรแมว และนำเงิน ไปซ้ือน้ำออ้ ย แบ่งน้ำออ้ ยให้ช่ำงดอกไมค้ นละเล็กละนอ้ ย พวกเขำให้ดอกไมเ้ ป็ นกำรตอบ แทน จูฬนั เตวำสิกไดน้ ำดอกไมไ้ ปขำยท่ีตลำด จึงไดเ้ งินเพ่ิมข้ึน

11 ๒.๑ จูฬเสฏฐิชาดก วนั หน่ึงมีลมพำยุพดั แรง เขำจึงอำสำเก็บก่ิงไมแ้ ห้งท่ีลมพดั ตกลงมำจำก ผรู้ ักษำพระรำชอุทยำน แลว้ นำไปเสนอขำยใหก้ บั ช่ำงหมอ้ หลวง แลว้ นำเงินไป ซ้ือตุ่มใส่น้ำวำงไวห้ นำ้ ประตูเมืองให้คนหำบหญำ้ ที่ผ่ำนไปมำดื่มแกก้ ระหำย จนมีเพอื่ นมำกมำย วนั หน่ึงไดข้ ่ำววำ่ จะมีพ่อคำ้ มำ้ นำมำ้ ๕๐๐ ตวั มำยงั เมืองน้ี เขำจึงขอหญำ้ จำกคน หำบหญำ้ คนละหน่ึงกำ และขอร้องว่ำหำกตนยงั ไม่ขำยหญำ้ คนอื่น ก็อย่ำเพิ่งขำย พอ่ คำ้ มำ้ จึงตอ้ งจ่ำยเงินเป็นจำนวนมำก เพื่อซ้ือหญำ้ จำกจูฬนั เตวำสิก

12 ๒.๑ จูฬเสฏฐิชาดก ๒–๓ วนั ต่อมำมีผมู้ ำบอกจูฬนั เตวำสิกวำ่ มีเรือสินคำ้ ใหญ่มำ จอดท่ีท่ำเรือเมืองน้ี เขำจึง คิดอุบำยเป็ นพ่อคำ้ ใหญ่ วำงมัดจำสินค้ำท้ังหมดกับนำยเรือ เม่ือพวกพ่อค้ำคนอ่ืน ๆ ตอ้ งกำรสินคำ้ ในเรือน้นั จึงจ่ำยเงินขอซ้ือต่อจำกเขำ ทำใหจ้ ูฬนั เต วำสิกไดก้ ำไรเป็นจำนวนมำก เขำไดน้ ำเงินส่วนหน่ึงไปมอบใหจ้ ุลลกเศรษฐี เพื่อตอบแทนบุญคุณ ท่ีเป็ นผูแ้ นะนำให้เขำเก็บหนูไปขำย ทำให้ได้เป็ นเศรษฐีในช่วงเวลำ อนั รวดเร็ว จุลลกเศรษฐีจึงยกธิดำให้เป็นภรรยำและไดย้ กทรัพยส์ มบตั ิให้ เป็นมรดกอีกดว้ ย

๒.๑ จูฬเสฏฐิชาดก

14 ๒. ชาดก ๒.๒ วณั ณาโรหชาดก สถานทเ่ี ล่าเร่ือง วดั เชตวนั เมืองสาวตั ถี เหตุแห่งการเล่าเรื่อง ขณะที่พระสารีบุตรและพระโมคคลั ลานะ จาพรรษา ตัวละครสาคญั อยู่ใกล้ หมู่ บ้ านปั จจันตชนบท ชายคนคอยรั บใช้ ต้องการทาให้พระเถระ ท้ังสองแตกสามัคคีกัน แต่ทาไม่ สาเร็จ  เสือโคร่ง  ราชสีห์  สุนัขจิง้ จอก

15 ๒.๒ วณั ณาโรหชาดก ในอดีตกำล เม่ือพระโพธิสัตว์เกิดเป็ นรุ กข เทวดำอยใู่ นป่ ำ ไดม้ ีรำชสีห์กบั เสือโคร่งอำศยั อยใู่ น ถ้ำชำยป่ ำ และมีสุนขั จิ้งจอกคอยรับใช้ วนั หน่ึงสุนัขจิ้งจอกนึกอยำกกินเน้ือ รำชสีห์ และเน้ือเสือโคร่ง จึงหำอุบำยที่ทำให้สัตวท์ ้ังสอง แตกสำมคั คีกนั

16 ๒.๒ วณั ณาโรหชาดก สุนขั จิ้งจอกเดินเขำ้ ไปหำรำชสีห์แลว้ กล่ำววำ่ “ท่านราชสีห์ ท่านมปี ัญหาอะไรกบั เสือโคร่งหรือเปล่า” “ปัญหาอะไรหรือ” รำชสีห์ยอ้ นถำมสุนขั จิ้งจอกกล่ำวยยุ ง ว่ำ “เห็นเสือโคร่ ง พูดกับข้าพเจ้าว่า ราชสีห์ ไม่มีอะไรดี สู้เสือโคร่ งได้เลย เสือโคร่ งรูปร่ างใหญ่กว่า ผิวพรรณดีกว่า และชาติตระกูลกส็ ูงกว่า”

17 ๒.๒ วณั ณาโรหชาดก รำชสีห์ไม่เชื่อ กลบั ออกปำกไล่สุนขั จิ้งจอก“ไม่จริง เสือโคร่ งไม่พูดเช่นนั้นหรอก เจ้าออกไปเถิด” สุนัขจิ้งจอกเห็นดงั น้ันจึงเดินไปหำเสือโคร่ง และพูดกบั เสือโคร่งใน ทำนองเดียวกนั กบั ท่ีพูดกบั รำชสีห์ เสือโคร่งเมื่อไดฟ้ ังเช่นน้ันก็ไม่พอใจ ร่ีเขำ้ ไปหำ รำชสีห์แลว้ ถำมวำ่ “จริงหรือท่ีเพ่ือนพดู ดูถกู เรา”

18 ๒.๒ วณั ณาโรหชาดก รำชสีห์กล่ำววำ่ “ถ้าเพื่อนคิดจะทาร้ ายผู้ท่ีอยู่ด้วยกันมานาน เราจะไม่ขออยู่กับ เพ่ือนอีกต่อไป เพราะผู้ใดเช่ือคาของคนอ่ืนโดย ไม่คิดพิจารณาก่อน ผู้นั้นจะต้องแตก สามัคคีจากเพ่ือนและประสบภัย ผู้ใดคอยระแวง มุ่งคอยแต่จะจับผิด ผู้นั้นไม่ใช่เพื่อน ส่วนผ้ใู ดไม่เชื่อคายยุ งของผ้อู ื่น ไม่รังเกยี จเพ่ือน จะนอนปลอดภัย เหมือนบุตร นอนอยู่ ในอ้อมอกของมารดา ผ้นู ั้นได้ช่ือว่าเป็นมิตรแท้”

19 ๒.๒ วณั ณาโรหชาดก เสือโคร่งเม่ือไดฟ้ ังคำของรำชสีห์กไ็ ดส้ ติ จึงกล่ำวขอโทษ จำกน้นั สตั วท์ ้งั สองก็อยรู่ ่วมกนั ดว้ ยควำมสำมคั คีเหมือนเดิมส่วนสุนขั จิ้งจอกกห็ นีไปอยทู่ ี่อื่น ชำดกเรื่องน้ีสอนให้รู้ว่ำ “คนมี ควำมรู้ย่อมหนักแน่นอยู่ในควำมสำมคั คี ไม่แตกแยกกบั หมู่คณะดว้ ยคำยุยงของ ผอู้ ่ืน”

20 เร่ืองน่ารู้: ชาดกในพระไตรปิ ฎก ในพระไตรปิ ฎกเล่มท่ี ๒๗ เป็ นเล่มท่ีรวมเรื่องชำดกท่ีเล็ก ๆ น้อย ๆ รวมกนั ถึง ๕๒๕ เรื่อง แต่ในพระไตรปิ ฎกเล่มท่ี ๒๘ น้ีมีเพียง ๒๒ เร่ือง เพรำะเป็ นเรื่องยำว โดย ๑๒ เรื่องแรกเป็นเร่ืองที่มีคำฉนั ท์ ส่วน ๑๐ เร่ืองหลงั คือเรื่องท่ีเรียกวำ่ มหำนิบำต ชำดก แปลวำ่ ชำดกที่ชุมนุมเรื่องใหญ่ หรือท่ีโบรำณเรียกวำ่ ทศชำติ ๑. เตมียชาดก บาเพญ็ เนกขมั มบารมี ๖. ภูริทัตชาดก บาเพญ็ ศีลบารมี ๒. ชนกชาดก บาเพญ็ วริ ิยบารมี ๓. สุวรรณสามชาดก บาเพญ็ เมตตาบารมี ๗. จนั ทชาดก บาเพญ็ ขนั ตบิ ารมี ๔. เนมริ าชชาดก บาเพญ็ อธิษฐานบารมี ๕. มโหสถชาดก บาเพญ็ ปัญญาบารมี ๘. นารทชาดก บาเพญ็ อุเบกขาบารมี ๙. วทิ ูรชาดก บาเพญ็ สัจจบารมี ๑๐. เวสสันดรชาดก บาเพญ็ ทานบารมี

กจิ กรรม ข้อคดิ จากชาดก 21 จอยไม่ยอมทำงำนหำเล้ียงชีพ มกั จะขอเงินพอ่ แม่มำใชจ้ ่ำยอยเู่ สมอ ทำใหค้ รอบครัวยำกจนลง ๑. ถำ้ นกั เรียนเป็นเพอ่ื นของจอยจะแนะนำใหจ้ อยอ่ำนชำดกเรื่องใด __ ___จ_ูฬ_เส_ฏ__ฐิช__ำด_ก______________________________________ ๒. เมื่ออ่ำนจบแลว้ จอยจะไดข้ อ้ คิดอะไร __ผ_มู้ _ีป_ัญ_ญ__ำส_ำ_ม_ำ_ร_ถ_ส_ร_้ำ_งฐ_ำ_น_ะ_ไ_ด_ด้ _ว้ _ย_ท_ุน_ท_ร_ัพ_ย_เ์_พ_ีย_งเ_ล_ก็ _น_อ้ _ย___________ ๓. ถำ้ จอยนำขอ้ คิดท่ีไดไ้ ปปฏิบตั ิจะเกิดผลดีอยำ่ งไร ____จอ_ย_แ_ล_ะ_ค_ร_อ_บ_ค_ร_ัว_ข_อ_ง_จ_อ_ย_ม_ีฐ_ำน_ะ_ด_ีแ_ล_ะ_ม_น่ั__ค_งข_้ึน________________

กจิ กรรม ข้อคดิ จากชาดก 22 ป่ ุนเป็นเพือ่ นสนิทของปิ่ น แต่ป่ันไม่ชอบปิ่ น จึงบอกป่ ุนวำ่ ป่ิ นนิสัยไม่ดี ชอบนินทำผอู้ ่ืน ๑. เรื่องน้ีสอดคลอ้ งกบั ชำดกเร่ืองใด __ว_ณั _ณ__ำ_โร_ห_ช_ำ_ด_ก_______________________________________ ๒. ถำ้ นกั เรียนเป็นป่ ุนจะนำขอ้ คิดจำกชำดกเรื่องดงั กล่ำวมำแกป้ ัญหำ อยำ่ งไร ____ไ_ป_ส__อ_บ_ถ_ำม_ค_ว_ำ_ม_จ_ร_ิ ง_จ_ำก_ป_่ิ _น____________________________ ๓. ถำ้ ป่ ุนนำขอ้ คิดจำกชำดกเรื่องน้ีมำปฏิบตั ิจะเกิดผลดีอยำ่ งไร ____ไ_ม_่เส_ีย_เ_พ_่ือ_น________________________________________

คาถามทบทวน จูฬเสฏฐิชำดกและวณั ณำโรหชำดกใหข้ อ้ คิดเร่ืองใด จูฬเสฏฐิชำดกให้ขอ้ คิดในเร่ือง ผูม้ ีปัญญำสำมำรถสร้ำงฐำนะได้ดว้ ยทุน ทรัพยเ์ พียงเลก็ นอ้ ย ส่วนวณั ณำโรหชำดกใหข้ อ้ คิดในเร่ือง คนมีควำมรู้ยอ่ มหนกั แน่นอยใู่ นควำมสำมคั คี ไม่แตกแยกกบั หมู่คณะดว้ ยคำยยุ งของผอู้ ื่น 23

คาถามทบทวน รำชสีห์ เสือโคร่ง และสุนขั จิ้งจอก มีลกั ษณะนิสัยต่ำงกนั อยำ่ งไร และสตั ว์ ชนิดใดที่มีนิสยั ดีควรยดึ ถือเป็นแบบอยำ่ ง รำชสีห์เป็ นสัตวท์ ี่มีลกั ษณะนิสยั หนกั แน่น มนั่ คง ไม่หูเบำ ส่วนเสือโคร่งมีลกั ษณะ นิสยั ตรงไปตรงมำ รักเพ่ือน แต่ค่อนขำ้ งหูเบำ และสุนขั จิ้งจอกมีลกั ษณะนิสยั ชอบยยุ ง สร้ำง ควำมแตกแยกใหแ้ ก่ผอู้ ่ืน กำรกระทำของรำชสีห์ควรยดึ ถือเป็นแบบอยำ่ ง 24

คาถามทบทวน กำรเรียนรู้พทุ ธประวตั ิและชำดกมีประโยชนอ์ ยำ่ งไร กำรเรียนรู้พุทธประวตั ิและชำดกจะช่วยให้เรำไดข้ อ้ คิด คุณธรรม และแบบอย่ำงในกำร ดำเนินชีวติ ท่ีสำมำรถนำไปประยกุ ตใ์ ชใ้ นกำรดำเนินชีวติ ในดำ้ นต่ำง ๆ เช่น กำรเรียน กำรทำงำน กำรอยรู่ ่วมกบั บุคคลอื่นในสังคม 25

26 สรุปความรู้ จูฬเสฏฐิชาดก ชาดก • เน้นคุณธรรมเรื่อง ผูม้ ีปัญญำสำมำรถสร้ำงฐำนะไดด้ ว้ ย ทุนทรัพยเ์ พียงเลก็ นอ้ ย เรื่องรำวของพระพุทธเจำ้ ในชำติ ต่ำง ๆ ก่อนที่จะมำประสูติและตรัส วณั ณาโรหชาดก รู้เป็นพระพทุ ธเจำ้ ในชำติสุดทำ้ ย • เนน้ คุณธรรมเร่ือง คนมีควำมรู้ ยอ่ มหนกั แน่นอยใู่ นควำม สำมคั คีไม่แตกแยกกบั หมู่คณะดว้ ยคำยยุ ง ของผอู้ ่ืน

27 บรรณำนุกรม • กระทรวงศกึ ษาธิการ.(2551) หลกั สตู รแกนกลางการศกึ ษาขนั ้ พืน้ ฐาน พทุ ธศกั ราช 2551. • กรุงเทพฯ : สานกั พิมพ์วฒั นาพานิช จากดั

28

29 ประวตั ิผจู้ ดั ทำ ช่ือ : นางสาวธวลั รัตน์ แก้วดอนรี ช่ือเลน่ : ครูกบ หรือ เด็กๆ เรียนว่า T.Frog ตาแหน่ง : ครูผ้สู อน สถานท่ีทางาน : โรงเรียนดอนบอสโกวทิ ยา อีเมล : [email protected]

30 จบหน่วยกำรเรียนรู้ที่ 3 ชำดก