ĝĝě
ĝ2ĝ2Ĝ1 }qj ×ìì¥sììì
¥¢Ô k Ó¥}j¬ ¥j¬ |¬ i lÓ¡pi |l |o} Ö¥|op Ö |op Ö¤Ú jo¦i¤l¬ ¬ ¦iµ§rÓ¤µ¤|¥¦i|opÖ¨ ¦lp|o} Ö µ§rÓ¤µÊ Ö¤rïjo|¬¡Ò§i¦Ó i }o ¤Ú rïjo§|Ö ¤rÒ }Ö }orï}|o} sÖ o¬ ¤Ú
ĝ2ĝ2ĝ2 |iÖ ¤¬ Ú ¡ iÖ ojo ¥§Ò¡ i¦Ó i¬ | |o} Ö ¥o¦Ó ~Ò oo¡ po |o |¤l§Ö ¦Ó lp¨ª¤i| ¤Ú ¦ii |op pÖ o¤Ú ¤«iª¬ ¡Ò§¬§ uiÒ Òl ¤}o rï p Ö }|op Ö jo¦i|¤lÖ |ojo}¤o¬p± i ¤rÒ || iiÒ »½|o ¤}orï o l |i Ö ¤Ö }| o l| | | |i Ö ¥|¤Ö so¬ ¡Ò Ò o|o} Ö ¤Ú±| ¬ ¸ µ ¹ ¶ º }± | |¤Ò p o ¡i i r } jo Ö Ò o¥¥Ò ¤po li |o|i o ¬ §Ò¡ i¦Ó i¥ ¨i¦iiª |¤¬ o¤« Ó oÎ Ò §u¤Ò Ú |ilÖ Ó |o} Ö ¥}ÒÒ¡¨ipi¦ii po¤«|iÖ¤Ò¤Ú¥lÒp |Òo i |}ÖlÓÒ|iÖ¬o¤«¨|Ó|Ó}¤Òp± |o¥| iÖ ¬ o¨¤Ò « |Ó }¤Ò i ¤Ú p± i¦|¤q §¤ {¤¬ iÒ orÓ o¤ i|iÖ ¤ {orÓ o¤ ip i~o ¶ ¥Ó|o |¤Òo Ò¡§jo|iÖ ¤| i ¤¬ iÒ |pi orÓ o¤ i|pi po ¤Ú jo|iÖ ¥Ó |o|o ¤rÒ |pi jo¤ |pi orÓ o¤ iª |pi¬ §¡Ò iiÓ ii j¤Ú ip i|piªipi |pi¬¡Ò§iÓi¤iÒ iÒ ip i|pi iÒ ip i|pi o |i ¤Ú ¤i pi
ĝ2ĝ2Ğ3 |pi j|§uÒ¥}Ò ¡Ò¨ii¤po o¨¤Ò « |pi ¬ Ò¡ ¨io ¥ÓpÒ¡¨ii i|}Öi«~i|pi¨|Ó pi i{Ö¥¤l¦¦¬iÓÓ ±§Ó¤¨|Ó¬opÖ}Òo ª §|pi i ¤Ú p± i¥iÓ i}« |pi o ¤ ï oï ª ¬ lii lÓ lÓi}Ò ¨ ¥|o ¬ | o}Ö¤Ú¡ iÖ o¥¥|o|¤lÖo|o§
ĝ2ĝ2ğ4 Ó¥}¬jjp mkp}qj |pi ¤ÚÖ¨jol± Ò Äi¥«isÅ %?J?VW §oi ~o¤ o j|§ujÒ o|iÖp± Ó~o ¥Ó |o¬ i¡Ò ¤i|¤Ú¡Òo}Òo ª i ¦||pij|§uÒp |±|¬o¡Ò¬ ¡Öiojo|pi s¬oÒo¥o¦Ó~Òo¨o|iÖo§Ó¤lﬡÖio jo±§|Ó pi¡Òo}Òoªi ¤rÒ ¤Ú ¥iÓio ¥¥ j ¡Ò il± ÒÄ|pi Åpil±¶l± l |so¬ ~o|iÖ¥piso¬ ~o ¡iªlÓ¡pi ¥¤|ipi ¬§r§Ó i¥jÒoj ijÓopi ª |piii j ¤Ú ¤i i¥«ispiiiÒ i¥i« s¥ %?J?VG?Q}oi l±§o i Ò+GJI¥Ò ± piii¦{Ò¤¤pÓ s¡ 8CSQso¬ ¤Úp¤¥oÒ lÖ¨|Ó±¡irr¬¤l &CP?AJCQ ¤Öl &CPASJCQ s¬o¤i|pi¥Ò ¤¬ Ú l|¨|¬ ± pi¤¤ ir¬ ¤&CP?¬i ±oÒ¡ i|¬ ± pi¤¨Ó¡ Ò} ¤Ú }p±§Ó¡i¤ÚÓ¡¨}Ò ¨|Ó ¤ï ¤}ï ¥¤«¤|«ir i± o|ï± jo}po |o ¤l ipii¤Ú ¤}§ Ó± pi¤}Ó jo¤i¤s« ¨¬ lÖ¤Ú oi¤Úo± +GJIW5?W l¨¤ io±ÒorÓ o¤i+GJIW5?W¤¤¤l¡r¤rï Ò rÓ o¤ i¤Ú joo¡ ¤Ú rÓ ol¡Ò u j oi} Ö ¡Ó ilo¤olÖ pol¡lÒ ¤Ú ojorÓ o¤ i¤iªÒorÓo¤ irr}ï p¤« orÓ o¤ i ¤Ú ¥Ò±lÖ¤rÒ l¤| po¤ iÒ ¥Ò ±lollÖ orÓo¤i¤Ú¤{¬¤}«¨|Ó|iÖp± i|}Ö l|l¤Òpp ±¥Ó |o|iÖ¤¬ o¤« |Ó}¤Ò Ó oÎ p± Ó il p ± |o¤Ò |¤Ò ¥ |§orÓ o¤ ii i j ¤Ú|pi orÓo¤i
ĝ2ĝ2Ġ5 r¬ ¬ jo|piorÓo¤ il |pi jo¤ ¤|o} Öjo¤so¬ ¤Ú¡iÖ ojo ¤Ú|i|Ö o¬oÒ¡ ¥¬ jjo|piorÓ o¤ i ¢Ópkp}qj |pi jo¤ ¡ Ò o¤Ú ¥iÓ io |o iw¤j ¤ ¤ §¬ l l ¥¥ jÒ oi ¸ ¥j ¨|¥Ó iÒ ¥j|Ó iÒ |¤sÖ ¥|o ¤jµ¥ji¥|o¤j¶¥j|Ó i Ò|¦Ò¥i Ò|¤s ¥|o¤j·¥j|Ói Ò |¥i Ò|o§Ö rÒo}Ójo¥j¥|o ¤j¸Ò rÒ oÓjo¥j¡|Ò Ó i Ò|lo¡¥i Ò |i|¡io¤¡ |o }ÖQÒ¡ ¥j|ÓiÒ |¥iÒ |oÖ ¤¤ |pi jo¤¤ï opi|Ó jo|pi ¡Ò o¥iÓ io |pi ¡ Ò o¥j|}Ò oªi j|¤i« ¬ | ¤ Ó Ò ¡ iÖ o ¥Ê oi|Ó |iÖ µ´Ó~o¶´Ó|oj|§uÒ ¬| ¤Ó Ò¡Öio { · ¥Ê¥o i|Ó|iÖ{ ¹ ¥Ó~o µ ÓÓ|o µ Ê¥o ¤Úo¤Òi¬¥o¤|o§¤ µ Ê ¤Òi{ ½ ¸º ÓÓ i¦¤} |pi jo¤l iÓ o¤Ó Ò ¡ iÖ o{µ¥¥Ê o¥|o } Ö Ò¡ Òo¡ Öio{·¬ ¥Ê o|pijo¤po ¤Ú|pi j|§uÒ i|}Öl|Ò| i¤Ö Úri¥Ó|o
ĝ2ĝ2ġ6 Ó ¥}j¬ §~ ¶ ìpm×jkp}qj jo¤o |o}¤Ö Ú|i|Ö o¬o¬ ¤Ú olÖ ijo|pi orÓ o¤ i¥ |pi i|Ó µ |iÖ ¶ ¤ ¤Ú|iÖ|o¬o¬¤Ú|¤lÖ }~ ¬¡ÒÒo|iÖ ¤rÒ ¥iÔ¥
Í ¨~o|opÖjo|¤lÖ | ¤iÒ¤ · |±|¬os¬o¡Ò¬ ¤lÖ¥l|¤lÖ Ó |o¤i«| ¡ iÖ ojo|pi ¸ | ¬ Ò¡ i | ii}¤¤i|o} Ö¥ jo|pi o |± |iÖ i¬ p o Ò |iÖ ï ªp¤Ú ¡ÒÒo|iÖ ¤¬opiolÖiÒ |iÖ|o¬¤l¬s¬oi¥ §uÒjo|pi ¤Ú|iÖ popiÒ¨|ÓÒ i ¤rÒ |i|Ö oÒo¬ |§¤iol |pi ¤Ú ¬ jÒ¡ o|iÖ rï s Ò opi¦i¼ º¥Ê o*§Ò¡ i Ò | j§uÒ i|Ó|s ¤1GPGSQ |i¤Ö Ú olÖ ii jo|pi |iÖ ¤¬ ¤« Ó oÎ Ó Ò¡ §|pi |s ¤Ú |iÖ ¬ Ò o¬ | §¤iol §¥|o~o lÒ ojo|iÖ ¨§Ò rjÒ |jo|iÖ p | ¤«iª¤Ú|iÖ ¬ o¨Ò¤«|Ó}¤Ò¥§¡Ò |pi jo¤ ¦|}i¡ p} p} }¨Ö ¥Ê o¤Ú Ò | o§¬ r§Ó r |}Ö i± |§Ó µ¥Ê ol o¥¬ o¤lï ¨¬ §u ui¤µÊ ¤Òi ½ ¸ºÓ Ói¦ ¤}
2ĝ2ĝ7Ģ ¥s 1GPGSQ ¤q|s ¤ ip i|i¡ ¨iÒl oi¥¤«|iÖ ¤Ò ¬o¤«¨||Ó Ó }¤Ò |s ¨|Órï |o¬ o¨Ò¤« |Ó }¤Ò ¤¬ ji p± i Ò ¤Ú |lÒ¡ ipi |iÖ p¤Ò¡ Ú ¦|}i¡p}p}}¨ Ö |iÖ ·|o¸|oº|oi«¨|Ó pØ p i |}¨Ö |lÓ Ó |iÖ ¬ ¤Ú ipi |oi§¬ uÒ ¬ | ¥Ò o¬ | lÓª ¤Úp±i §|pi orÓo¤ ii|Ó |iÖ { µ´ Ó|o ¤ÓÒ¡Öio |iÖp¡Ò¤Úip i¬i|Ó {µ¹´Ê¥o§Ò¡ iÒ |¤s so¬ |iÖ Ó |o¤rÒ ipi |i¡ ¨iÒ ¤Ú Ò¡ Ò opi¦iµ¹ ¼´´¥Ê o |iÖÓ|o¬¡Ò§iÓ¤loi§ µ» ¹¥Ê oÒ¡ Ò opi¦i¸¸¸¥Ê o¥ Ò§¡ i Ò|s¬oo¤« |Ó }¤Ò ¤ oº |o¤Ò ipi |iÖ ¬ Ò¡ ¤ {i| ¦ jo|piorÓo¤i¤iÒ ip i| oi¥}Ò ipi i|Ó |iÖ ~o Ó |o¤rÒipi |oi ¤«ps ¹µ·½,%!¤«µ·+ ip i|oi¤« ps ¹µ·½¤«µ· ¦|}i¡ p} p}}¨ Ö
ĝ2ĝ2ģ8 |iÖ¬iw¡Ò§iÓi¥¤o¤Ú ¥o¥Òo~¤«¤Ú¡ÒoÒor|¤p ¡Òo}Ò o ª ¤¬ iÒ iÒ | AMLQRCJJ?RGML ¤ iÒ |¤ o¤|Ò ?QRCPGQK|¬ §Ò¡ iÒ |¤|i|¤o¤|Ò¤|i¡ÒÒopi ¤¤Ú ¤ Ò o¤¤o¥o ¦i¨Ò¤Ò i¥}Ò iwÒ§¡ o¤| i¤Ò ¦|}i¡p} p}}¨Ö oi Ò|¥|¤o¤|Ò¡Ò§|pio rÓo¤ i ¤ ,C@SJ? ¤Ú¥iÔ¥
ͬ¡Ò Ò o|iÖ¤Ú}Ói± ¤|jo|iÖ o ¥Òo¤Úsi¬¤piipr}jo|iÖ ¤ ¶ i{l ¤Òo ¥ ¤ | ¤rÒ ¤ ¤Ú ¤ Ò o¤i¤ o¥o§¡Ò i Ò | liÓo¶¸Ê¥oÒ¡ Òopi¦iµ ·¸¸ ¥Ê o¤ Ó ¤Ú¤| ¤¤Ú
Í ¬ o ¥o|iÖÒ§¡ i Ò | · ¹¥Ê o¥¡Ò Ò opi¦iµ ·»¹¥Ê o ¤ ¤i ¤Ú ¤|¤lÖ ¡§Ò i Ò| ¤Ó ¤Ú¤| Ò¬¤« ¤Ú l± l l¥iÓ ± ¶ ¼»¥Ê o¥Ò¡ Ò opi¦i ¤ | ¥iÔ ¥
Ís¬o¨|o ¥o|¤i| ¤Ú º¹´Ê¥o ¡olÓ Ó ¤ iÒ &MPQCFC?B,C@SJ? ¦|}i¡ p}p}}¨Ö ¦|}i¡ p}p} }¨ Ö
2ĝ2ĝ9Ĥ · ì j¥mñ¦Ópkp ¦}¥}ì MCQNLDC@ì &@K@WXì }qj |pi ¤« ·µ+¤Ú |pi ¥iÓ io ¬ ¥ jÒ o§Ò¡ iÒ |¥|¤| |pi¬ ª ¡Ò¨ipi|pijo ¥¡Ò Òopi¦i¶ ¹ÓÊ¥o ¤i¥opi|pi¤Ò§r¤Ó ¤|o ÓÊpop~o¦i |o ipii jjo|pi¥|¤| |}pÖ iÒ |pi ¬ ªÒ¡ Ò o +Ò iÓ o¦Ö p¤«lo Ó ¥Ê o¥Ó o i¨|Ó Ò |pi ¤¬ « jo|pi Óo|piïÒ¡§ ¤Ú ¤¬Ó Ê¥Ó ¤|ii ¶ |pi l|pi¤« ·¶ + ¡ÒÒopi¦i ¶ ¹ ÓÊ¥o ¥ |pi ¬ Ò¡ Ò oiiÒ ¶ ¹Ó ¥Ê o |pi ¤« µµ´+Ò¡Ò opi¦i¶ º p¤l¬ ¬Ò oipii¥}|Ò pi¬ §Ò¡ iÓ Ó¥Ê o i§ÓiÒ ¶ ¹ ÓÊ¥op¤l¬¬ ¤jÓi¥ri i¤Ú|pi ¸ ì jj¥ p}qjkpj §Ò¬§uÒj ¤rÒ |pi ¥|¤|s¬oÒ¡ }~× Ò o¶ ¹Ó ¥Ê oi± o ¤l¬ ¤¬ jÓ |pi jo¤¥pri§i ¹ ´´´Ó Ê ii ¤¬ o|pi ± §Ó i |}Ö ¤jÓ §piwi{Ö o|}Ö Ò o¦| |pi¬¡ÒolÓ|pijo¤ ¤qiwi{Ö |¬ pi so¬ Ò¡ Ò o¨iiª ¥§Ò¡ i|Ó pi jo¤i¬ | r¬ }qj i±o¤l¬¬Òoi¨|Ól¤«¡o ±§Ó rÒ oÒ oÒ o|pi j |§ujÒ ¬ ¥|o |pi ¤« ·µ¡Ò§iÒ |¥|¤|Ò¡Òo Ò¤ii±oj} ij}jo¤i ¶ ¹ Ó¥Ê o p| ij¤« ·µ l |pi vi±¤|¤i¬¤iÒv ¤« ·¶¥o¤ i« §}¤Ó « ·µl |pi ¤« µµ´ i ¥o GE ?LE 2FCMPW iÒ l { p| i± ¤| ¤i}v p| i ¥o¤i j |¤i« iª¥}|Ò pi o ¨¤Ò i| ¤i| o i¥oÓÊ Øpp ¤ij| §uÒ¦}Òo i|}Ö¨|ÓlÓ|ÓÒ|pi so¬ ¡Ò§iiÓ §Ó iÒ¶ ¹Ó¥Ê op ¤l¬¬¤jÓi¥ri¨|Ó ±§Ó|pi §Ò¤i|j¦|j|§uÒiÒ|pi¤|¥ ¡ Ò o¤¬ ¨pi¤|
ĝ2Ğ3ě0 iii¤l¬¬jo|iÖ§ |Ó Ó ¤ o |pi ± §Ó i |}lÖ Ó | r¬ ¬ ¶ |pi¥iÓio 1 Ò¦r+ !&-so¬ Ò¡ {¤{i 1NGP?J¡Ò ¥jÓ ¤ o¥j i|jo|pi l± Ò Ä¦rÅ Ò pi · |pi¥iÓiol M?QQGTC QRPMNFWQGA?J CMKN?AR H?JM 1 ?PPCB1NGP?JÒ¡ ¥jÓ ¤ o¥jÒ o O@HCARQ ¥Ò }~ o¬¡Ò¤{¦ |pi ¥o ¥ ¦Ó p¬ | iÖ i|jo|pij|§uÒ| ¥Ò¥ i¡Ò§|piiiÒ§|pi¥ iª iÓ ¥|oÒ|pi¥oÒp iiÒ |pi¥iÓ|pi ¥o ¹ ìj¦pÓ j¡Ó }qj ¥Òopi Ó #¨i#1¤Ú § l µ½¶½ ¤«| ¤ ¤ |pi ¤Ö *CLRGASJ?P¤ ¡ Ò olÓ #BUGL .MUCJJ &S@@JC i|}Ör ¤Ö¡ |pi¥iÓ¤o±|} ¤i ¨|pÓ ± ¥i|pi }¡ Ò o¤Ú ¶iÒ i {jo¥jl1?¥jr|1@¥jÒ o §ulÒ iÒ ¬ ¡ ¥¡o¥i Ò¨¬ Ó 1A ¥jÒoi |piiÓl ¤o ¡¥¨Ó¡o ¦|§Ói Ò¬¡o¡Ò ±|}i{jo¥j l 1 ? ¥jr| Ò }Ò oªjoÓ ¤o¤ii Ò|pi 1 @¥ jÒo1 A¥jÒ oi ¬¡o¤ÒÒ ¥Ó¤ojo¤ }Òojo|pi¨Ó¡o 'PP'PPC &S@@JC2SLGLE$MPI!J?QQGDGA?RGML ESJ?P¥|pi¡ Ò o}Ò oª |pi ¬ ¡ o ·¤¨|Ó¥iÒ µ |pi ¤n¥i¤p¥§uÒ *?PEC µ|pi ¥o ##JJGNRGA?JÒ¡ +?ECJJ?LGA!JMSB*+!¤Ú |pi ¨Ó ¡ o |pi¥Ó¤ojo¤ |pi ¤n¥i¤p¥§uÒ¡Ò Òoµº· ´´´¥Ê o ¬ , 1 #1 2FC&S@@JCRSLGLEDMPI ¬1J?UGI # 2FC*?PEC+?ECJJ?LGA!JMSB AJ?QQGDGA?RGMLMDE?J?VGCQ #1 &S@@JC FRRNQ UUU QN?ACRCJCQAMNC MPE GK?ECQ FCGAB #1 &S@@JC FRRNQ UUU QN?ACRCJCQAMNC MPE GK?ECQ FCGAM
ĝ2Ğ3Ĝ1 |pi¤« µ´¹+ |pi ¤«·µ+Ò§¡ iÒ |¥|¤| ¬, 1 #1 121A'?LB1?P?XGL !3LGTCPQGRWMD ¸ |pi¥|¤| LBPMKCB? 4GPEGLG? +CQQGCP , 1 FRRNQ UUU L?Q? ¤« ·µ¤Ú |pi ¥iÓ ¬ ¥ jÒ o EMT QGRCQ BCD?SJR DGJCQ RFSK@L?GJQ GK?EC K HNE 1@ ¶ |pi ¤«µ´¹+¤« ps ¹ |pijo¤ |piorÓo ··»½,%!¡§Ò iÒ |o ¦}¤Ú ¤i+GJIW5?W¤Ú |pi¥iÓ |pi ¤o l ¥jÒo1 @ · |pi ¤« ¼·+§¡Ò iÒ | o¡¨| ¤Ú|pi¥iÓ l¥j Òoi1 A 1SL |pi ¤«¼·+¤Ú|pi ¤1 A ¤j|piorÓ o¤i¤¬ |¡pi|Ó1SL ܬÝw¥}¡ }¡ ®ÝÜÙ Ð l}± ¥oÒ s¬o Ò¡ ¬¥jjo|pi
232 ๕. หลักั เกณฑ์ก์ ารเรียกชื่่อดาราจักั ร ๒) การเรียกตามชื่่อกลุ่�่มดาวที่ี�ดาราจัักร ปรากฏอย�่ เชื่น� เรียก M31 ว�าดาราจัักรแอนดรอ- การเรยี กชื่อ�ื ดาราจัักรมดี งั นี้ เมดา เพราะเป็นหมายเลุ่ข ๓๑ ในบััญชื่ีเมซีีเย ๑) การเรียกชื่่อเป็นหมายเลุ่ขตามชื่่อบััญชื่ี แลุ่ะอย่ใ� นกลุ่่ม� ดาวแอนดรอเมดา ดาว เชื่�น บััญชื่เี อ็นจัีซีี (NGC : New General Catalogue) บัญั ชื่ไี อซีี (IC : Index Catalogue) บััญชื่ีเมซีเี ย (Messier number) บััญชื่คี อลุ่วอลุ่ด์ (Calwald’s Catalogue) ตำำ�แหน่่งที่่�เอ็็ม ๓๑ (M31) ปร�กฏอ็ยู่่ใน่แผน่ที่่ด� �วแสดงกลุ่่มด�วแอ็น่ดรอ็เมด� (Andromeda) ที่�มี า : IAU and Sky & Telescope. (2015). Andromeda. IAU. https://www.iau.org/public/images/detail/and/
233 ด�ร�จักรเอ็็ม ๑๐๔ (M104) อ็ยู่ใ่ น่กลุ่่มด�วหญงิ ส�ว แลุ่ะอ็ยู่่ห�่ ง ๓๖ ลุ่�้ น่ปีแสง ๓) การเรียกชื่่อตามลุ่ักษณะเด�นที่�ีปรากฏ ๔) การเรยี กตามชื่อ่ ผู้ท่� ี่คี� น� พบั เชื่น� ดาราจักั ร เชื่�น เอ็ม ๑๐๔ (M104) หรือเอ็นจัีซีี ๔๕๙๔ เมฆแมกเจัลุ่แลุ่นใหญ� แลุ่ะดาราจักั รเมฆแมกเจัลุ่แลุ่น (NGC4594) เรยี กวา� เปน็ ดาราจัักรหมวกเม็กซีกิ นั เลุ่ก็ ตามชื่อื� เฟอรด์ นิ นั ด์ แมกเจัลุ่แลุ่น (Ferdinand เพราะมรี ป่ ลุ่กั ษณะเดน� เปน็ รป่ หมวกเมก็ ซีกิ นั แลุ่ะ Magellan) นักเดินเรือชื่าวโปรต่เกส เม�ือ ค.ศ. เป็นหมายเลุ่ข ๔๕๙๔ ในบััญชื่ีเอ็นจัีซีี หรือ ๑๕๑๙-๑๕๒๒ หมายเลุ่ข ๑๐๔ ในบััญชื่เี มซีีเย ด�ร�จักรเมฆแมกเจลุ่แลุ่น่ใหญ่ (ขว�) ถ่่�ยู่โดยู่หอ็ด่ด�วไคเปอ็ร์ที่�ต่ ำดิ ตำ�ังบน่เคร่อ็งบิน่ขอ็งอ็งคก์ �รบริห�รก�รบนิ ่แลุ่ะ อ็วก�ศแห่งช�ตำิ หรือ็น่�ซ� (NASA) แลุ่ะด�ร�จักรเมฆแมกเจลุ่แลุ่น่เลุ่็ก (ซ้�ยู่) ถ่่�ยู่โดยู่หอ็ด่ด�วยู่่โรปใน่ซ่ก โลุ่กใตำ้ที่ป�่ ระเที่ศชิลุ่่
234 ภาพเขียนแสดงต�าแหน่งดวงอาทิตย์ในดาราจักรของเรา ดาราจัักรของเราหรือดาราจัักรที่างชื่้างเผืือกได้ (ภาพบน) เม่ือมองจากดา้ นข้าง และ (ภาพลา่ ง) เมือ่ มอง ที่�งั หมด เพราะนักดาราศัาส่ตรอ์ ยภ่ ายในดาราจัักร จากด้านบน เป็รียบเส่มือนการอย่ภายในบ้าน ย่อมไม่ส่ามารถ มองเหน็ บา้ นไดท้ ี่งั� หลังั แตด่ ไ่ ดเ้ พยี งบางส่ว่ น การ ที่ี�มา : The LESA Project. (2003). โคืรงส่ร้างของกาแลั็กซี ส่ังเกตดาราจัักรของเราก็เชื่่นเดียวกัน ดาวที่�ีมอง ที่างชื่้างเผืือก. The LESA Project. http://www.lesa.biz/as- เห็นบนที่้องฟ้้าทีุ่กดวงลั้วนอย่ในดาราจัักรของเรา tronomy/galaxy/milkyway-galaxy ที่�งั ส่นิ� แตจ่ ัาำ นวนดาวในแต่ลัะที่ิศัที่างจัะไมเ่ ที่า่ กนั หากส่งั เกตอยา่ งรอบคือบ จัะพบคืวามส่วยงามของ ๕) การเรียกชื่่อของดาราจัักรที่ี�เราอาศััยคืือ ที่อ้ งฟ้้าส่ว่ นหน�่งที่มี� คี ืวามกว้างป็ระมาณ ๑๕ องศัา ดาราจัักรที่างชื่้างเผืือก (Milky Way Galaxy) ป็รากฏเป็น็ ที่างฝ้า้ ขาวที่อดยาวผืา่ นกลัมุ่ ดาวตา่ ง ๆ เพราะดาวฤกษ์์ส่่วนใหญ่่ที่�ีเป็็นองคื์ป็ระกอบของ ที่�ชี ื่อ่ ว่า “ที่างชื่า้ งเผืือก” ดาราจัักรนี�ป็รากฏอย่ในบริเวณที่้องฟ้้าที่�ีเรียกว่า ที่างชื่้างเผืือก เรียกอีกชื่่อว่า ดาราจัักรของเรา ที่างชื่า้ งเผือื กป็รากฏเป็น็ ที่างยาวอยโ่ ดยรอบ เพราะเราอย่ในดาราจัักรนี� ระบบสุ่ริยะแลัะตัวเรา แต่เม่อมองจัากโลักใน ชื่่วงเวลัาใดเวลัาหน�่งในเวลัากลัางคืืน จัะมีที่าง ๖. ดาราจัักรของเราหรือดาราจัักร ชื่า้ งเผือื กอยเ่ หนอื ขอบฟ้า้ เพยี งคืรง�่ เดยี ว เพราะอกี ทางช้้างเผืือก คืร�่งหน�่งอย่ใต้ขอบฟ้้า ที่างชื่้างเผืือกป็รากฏอย่ใน ที่ศิ ัที่างต่าง ๆ เชื่่น ที่ิศัที่างของกลัมุ่ ดาวคืนยงิ ธน่ ๖.๑ รปู ร่าง (Sagittarius) กลั่มุ ดาวแมงป็่อง (Scorpius) กลัุ่ม ดาวเซนที่อรัส่ (Centaurus) กลัุ่มดาวกางเขนใต้ นักดาราศัาส่ตร์ส่ามารถส่ังเกตร่ป็ร่างของ (Southern Cross) ดาวเรยี งเดน่ เป็น็ รป่ ็ส่ามเหลัยี� ม ดาราจักั รอน่ ๆ ได้ แตไ่ มส่ ่ามารถส่งั เกตรป่ ็รา่ งของ ฤด่หนาว (Winter Triangle) ที่างชื่้างเผือื กดา้ น เหนอื ผื่านกลั่มุ ดาวคืนคื่ (Gemini) กลัุ่มดาวส่ารถี (Auriga) กลัมุ่ ดาวเพอรซ์ อิ สั ่ (Perseus) กลัมุ่ ดาว แคืส่ซโิ อเป็ยี (Cassiopeia) ดาวเรยี งเดน่ เป็็นรป่ ็ ส่ามเหลัยี� มฤดร่ อ้ น (Summer Triangle) ส่ำาหรบั ที่างชื่้างเผืือกในที่ิศัที่างของกลัุ่มดาวคืนยิงธน่จัะ ป็รากฏฝ้้ามากกวา่ ในที่ศิ ัที่างอน่ โดยเฉพาะในที่ิศั ตรงขา้ มคืือที่ศิ ัที่างกลัมุ่ ดาวส่ารถี แส่ดงวา่ ที่างชื่า้ ง เผืือกในที่ิศัที่างของกลัุ่มดาวคืนยิงธน่มีดาวฤกษ์์ เป็็นจัำานวนมากกว่าที่ิศัที่างอ่น นอกจัากน�ี นัก ดาราศัาส่ตรย์ งั ศัก่ ษ์าเที่หวตั ถอุ น่ ๆ ในที่ศิ ัที่างกลัมุ่
ĝ2Ğ3Ġ5 |lo¡ ¥Ò ¤Úo¬ |± orÓo¤i¬ Ò¤¬ |¡ o
Î ª l |¬o iwÒ¡ ±§Ó Ó¡ i¬ §p¨|ÓÒ o Ò o¬ joorÓ o¤ i~Ò pi¦¥iÓ oÎ jo joiÒ |lo¡lo¬¤«opi¦i¨ 1RCJJ?PGSK so¬ ¤Ú ¦¥iÓ oÎ p± o· o ¡ iÖ ojo|pi jo¤ |pi o } ± i||¡ ¥i |¤lÖ ¤Ú }± ¥oÒ rÓ o¤i%?J?ARGA!CLRCP i¬ Ò |Ò¡ o¡ | Ó oÎ jo¤¨ |¬i¤Ú¤¬|¡ ¦|Ö¤r¤¬ ¬ µµpi i|Ó |iÖ ¬Ò oi·|ol | ¶¹º¶ iÖ¥|orï ¤p CRCJECSQC i ¶ |ol |s 1GPGSQ ¥|¦s .PMAWML ¦||¤ p ¡Ò}o¥jjo §iÒ | |s¤Ú |iÖ ¬ Ò o| §¤iol ¥§¡Ò iÒ | j§uÒ |¦s¤Ú|iÖ¬Òo |§iÒ | j ¤i« orÓo¤i¬Ò iÒ |}ÒoªoiΤ¬ ¬ µµpi ¶¹º¶¤ pi¦¥i1RCJJ?PGSK ¤Ú ¤|¬ iÖ 4CLSQ| |(SNGRCP §¡Ò i Ò |¥oÍ oso¬ |irÖ ï ¥}¤ LR?PCQ Òo¬ | §i Ò Ò | ¤Ö1?RSPK¡§Ò iÒ |lo¡ o|Ój p¤« |op Ö +MMLÒ¡§i Ò |s¬o |} JBC@?P?LÒo¬ | §i Ò ¦| Ö ¤r
ĝ2Ğ3ġ6 orÓo¤i¬Òi Ò|¥oÍo¥i Ò|lo¡ j{¬ ~Ò pi¦¥iÓ oÎ jo i Ò |¥oÍ o¡Ò o¡ |¤jΧ}Ó 1RCJJ?PGSK ¥|oi Ò|¥oÍo 1AMPNGSQ ¡Òj|Ójo ¦|Ö¤rpi¦¥i1RCJJ?PGSK ¤¬ ¬ |i|Ö oÒ o¬ | §iÒ | µµpi ¶¹º¶ ¥oÍo l ¥}¤ LR?PCQ ¤¥}¤l| iÖ 4CLSQ orÓ o¤ i¬ Ò¤¬|¡Ó |ÓsÓjo| iÖl|| (SNGRCP¥|Ó sÓ jo| | ¦|Ö ¤rpi¦¥i1RCJJ?PGSK ¤¬ ¬ l|¤Ö 1?RSPL Òi Ò| µµpi ¶¹º¶ lo ¡ sÒ¡ Ó joiÒ |¥oÍ o j{i¬ Ò |¥oÍ o¡Ò ¡o |¤ jΧ}Ó }oio¬ |Ó } i¤q o¨o§}Ó µº´o ¤o¸·o¥|o}± ¥oÒ ¬¤Ú ¡Öiojo|piorÓo¤i o
Î ª ¬|±}oios¬o| ÒÓoΧ¥¤qopi sÓ jooop |i¬oio|Ó Ò ol ¥orÓ o¤ iso¬ ¤Ú }± ¥oÒ Ó oÎ jo¤¨j{i¬ Ò |¥oÍop¡Ò¡o |¤jÎ §}Ó |¬i¤Ú ¤¬ |¡ Ó ¤i| piii¤Ó }oÒ o |Ò oi·|ol |¤i4CE? §i Ò|{ *WP? |ooÖ \"CLC@ §iÒ |oÖ !WELSQ ¥|}i JR?GP §iÒ |i OSGJJ?orÓo¤ i Ò¤¬|¡Ópi ÒosÓ jo¨o jjo
237 ทางช้้างเผือื กท�ผ่ ืา่ นกลุ่่มดาวกางเขนใต้้ ขณะท�ก่ ลุ่ม่ ดาวกางเขนใต้้อยู่ส่ ู่งสูด่ ทางทศิ ใต้้ ภาพโดย : ตระกููลจิิตร จิิตตไสยะพันธ์์ กลุ่่มดาวกางเขนใต้้ ประกูอบด้วยดาวฤกูษ์์ มแี นวทางชา้ งเผือื กูเปน็ เสน้ แบง่ ครง่ึ ทรงกูลมน�ี ทาำ ๕ ดวงทเี่ รียงกูันเหมือนรูปว่าวปกั ูเป้าอยู่ตรงกูลาง ใหไ้ ดภ้ าพดาราจิกั ูรของเรา ตามแบบของมหาวทิ ยาลยั บนของภาพ สีดำาใต้กูล่มดาวกูางเขนใต้เรียกูว่า ลน่ ด์ เรียกูอีกูชอ่ื หนงึ่ วา่ พาโนรามาของกูาแลก็ ูซ้ี เนบวิ ลาถุง่ ถุา่ นหนิ ดาวทสี่ วา่ งมากู ๑ ดวงดา้ นซ้า้ ย ของเรา (Panorama of our galaxy) มือส่ดเป็นดาวฤกูษ์์ช่ือแอลฟาเซ้นทอรี (Alpha ๖.๒ สถิติ Centauri) หรอื ไรจิิล เคนทอรสั (Rigil Kentau- กูารศกึ ูษ์าดาราจิกั ูรและกูารดดู าว ทง�ั จิากูกูาร rus) เปน็ ระบบดาวแฝด ๓ ดวง ดวงทอ่ี ยใู่ กูลร้ ะบบ ถุา่ ยภาพและศกึ ูษ์าจิากูโปรแกูรมท้องฟ้าจิำาลอง ๓ ส่ริยะท่ีส่ดช่อว่า พร็อกูซ้ิมาเซ้นทอรี (Proxima มิติ สามารถุสร่ปดาราจิักูรของเราหรือดาราจิักูร Centauri) อยู่หา่ งระบบส่ริยะ ๔ ปแี สง ทางชา้ งเผือื กูได้ดังน�ี อน่ึง นกั ูดาราศาสตร์แหง่ มหาวิทยาลยั ลน่ ด์ ๑) จิาำ นวนดาวฤกูษ์ใ์ นดาราจิกั ูรทางชา้ งเผือื กู ประเทศสวเี ดน ไดถ้ ุา่ ยรปู ทอ้ งฟา้ ในทศิ ทางตา่ ง ๆ กูนั มีประมาณ ๑ แสนลา้ นถุึง ๒ แสนลา้ นดวง มหี ล่ม แล้วนำาภาพเหล่านั�นมาต่อกูันบนทรงกูลมใหญ่่ซ้ึ่ง ดำามวลดาวฤกูษ์์ ๑๐ ลา้ นแหง่ ถุงึ ๑,๐๐๐ ล้านแห่ง ๒) มมี วลประมาณ ๙.๖ แสนลา้ นมวลสร่ ยิ ะ ๓) มเี สน้ ผื่านศูนย์กูลางประมาณ ๑๐๐,๐๐๐ ปีแสง ๔) ดวงอาทิตย์ท่ีอยู่ตรงแขนด้านกูล่มดาว นายพรานอยู่หา่ งจิากูศนู ยก์ ูลางประมาณ ๓๐,๐๐๐ ปแี สง ดวงอาทิตยจ์ ิึงพาบรวิ ารโคจิรเคลอ่ นทไี่ ปใน อวกูาศรอบศนู ยก์ ูลางดว้ ยความเรว็ ๒๓๐ กูโิ ลเมตร ดาราจักั รของเราต้ามแบบของมหาวทิ ยู่าลุ่ยั ู่ลุ่น่ ด์ ประเทศ ตอ่ วนิ าที โดยใชเ้ วลารอบละ ๒๒๕-๒๕๐ ลา้ นปซี ้งึ่ สูวเ่ ดน หรอื พาโนรามาของกาแลุ่ก็ ซี่ของเรา เรียกูวา่ ปีดาราจิักูร
238 ๗. ดาราจัักรที่่�มองเห็น็ ได้ด้วยตาเปล่า่ ถ้าไม่นับดาราจัักรทางชิ้างเผือก ผ่้ท่�อยู่่บน ๒) ดาราจักั รเมฆแมกเจัลแลนใหญ่่ (Large โลกจัะเหน็ ดาราจักั รดว้ ยู่ตาเปลา่ เพย่ ู่ง ๓ ดาราจักั ร Magellanic Galaxy) อยู่่ในกล่มดาวปลา เท่านั้น ได้แก่ กระโทงแทง (Dorado) และกลม่ ดาวภูเ่ ขา (Mensa) โดยู่ปรากฏเป็นร่ปเกือบกลมท่�ม่ขนาดเชิิงม่ม ๑) ดาราจัักรแอนดรอเมดา (Andromeda ๖๔๕x๕๕๐ ตารางลิปดา และม่โชิตมิ าตร ๐.๙๐ Galaxy) อยู่่ในกล่มดาวแอนดรอเมดาดังกล่าว แล้ว โดยู่ปรากฏเป็นร่ปร่คล้ายู่ล่กรักบ่้ท�่ม่ขนาด เชิงิ มม่ ๑๙๐x๖๐ ตารางลปิ ดา และมโ่ ชิตมิ าตร* ๔.๓๖ ตำ�ำ แหน่่งด�ร�จักั รเมฆแมกเจัลแลน่ใหญ่่ใน่แผน่ที่่�ด�ว อยู่่ใน่กล่มด�วปล�กระโที่งแที่ง (Dorado) และกล่มด�วภูเ่ ข� (Mensa) * โชิตมิ าตร คอื คา่ เปรย่ ู่บเทย่ ู่บอนั ดบั ความสวา่ งของดวงดาว ถา้ กลา่ วถงึ โชิตมิ าตรโดยู่ทว�ั ไปหมายู่ถงึ โชิตมิ าตรปรากฏ (Apparent magnitude) เป็นการจััดอันดับความสว่างของดาวบนท้องฟ้้าท�่มองเห็นจัากโลก โชิติมาตรท�่ม่ค่าน้อยู่ หมายู่ถึงดวงดาวสวา่ งมากกวา่ ดวงดาวทม�่ ่โชิตมิ าตรมาก
239 ตำำ�แหน่่งด�ร�จัักรเมฆแมกเจัลแลน่เล็กใน่แผน่ที่่�ด�ว โดยู่อยู่ท่ ี่�งที่ิศใตำ้ของกล่มด�วน่กที่แ่ คน่ (Tucana) ๓) ดาราจักั รเมฆแมกเจัลแลนเล็ก (Small ดาราจัักรของเรา กล่าวคือเป็นดาวฤกษ์ท�่ปรากฏ Magellanic Galaxy) อยู่่ในกล่มดาวนกท่แคน ระยู่ะหา่ งและโชิตมิ าตรสมั บร่ ณ์ แลว้ ใชิข้ อ้ มล่ นใ่้ น (Tucana) โดยู่ปรากฏรป่ รท่ ม�่ ข่ นาดเชิงิ มม่ ประมาณ การค�านวณหาระยู่ะห่างของดาวฤกษ์ในดาราจัักร ๓๒๐x๑๘๕ ตารางลปิ ดา และมโ่ ชิติมาตร ๒.๗๐ ซึ�งก็คือระยู่ะห่างของดาราจัักรนั�นเอง วิธ่ท�่ใชิ้ ดาวฤกษ์วัดระยู่ะห่างน่้ใชิ้ได้ส�าหรับดาราจัักรท�่อยู่่ ๘. ระยะห็า่ งแล่ะความเรว็ ของดาราจักั ร ห่างไมเ่ กนิ ๓๐๐ ล้านปแี สง ๘.๑ ระยะห็า่ ง (r) ของดาราจัักร ดาราจักั รทอ่� ยู่ไ่ กลมากกวา่ นต่้ อ้ งอาศยั ู่ความ สวา่ งของซเ่ ปอรโ์ นวาชินดิ Ia ซงึ� นกั ดาราศาสตรใ์ ชิ้ นักดาราศาสตร์วัดระยู่ะห่างของดาราจัักร ในการหาระยู่ะทางของกาแล็กซ่โดยู่ใชิ้หลักการ โดยู่ใชิ้วิธ่วัดความสว่างของดาวฤกษ์ดวงหน�ึงใน เดย่ ู่วกนั กบั การวดั ความสวา่ งของดาวฤกษ์ การใชิ้ ดาราจักั รน้ันว่ามโ่ ชิติมาตรปรากฏเท่าใด ดาวดวง ซเ่ ปอรโ์ นวาวดั ระยู่ะหา่ งของดาราจักั รอาจัวดั ระยู่ะ นั้นม่สมบัติอยู่่างอ�ืนเหมือนดาวฤกษ์ท่�เราร่้จัักด่ใน ดาราจักั รท่�อยู่่ไกลได้ถงึ ๑๐,๐๐๐ ลา้ นปีแสง
240 ปััจจุบัันนักดาราศาสตร์ใช้้ซููเปัอร์โนวาช้นิด ๘.๒ ความเร็ว็ (v) ของดาร็าจักั ร็ Ia วดั ระยะห่า่ งของดาราจกั รที่อ�่ ยไู่ กลไดถ้ ึงึ ๑๓,๒๐๐ ดาราจักรส่วนให่ญ่่จะเคล่อนที่่�ห่่างออกจาก ล้านปัีแสง (โดยมี่ความีคลาดเคล่อนร้อยละ ๕) กัน โดยเฉพาะดาราจักรที่�่อยู่ไกลกันมีาก ๆ นัก เมี่อนักดาราศาสตร์คณะต่าง ๆ ได้วัดระยะห่่าง ดาราศาสตร์สามีารถึวัดความีเร็วของการเคล่อนที่่� ของดาราจกั รห่ลายแห่ง่ โดยใช้ซ้ ูเู ปัอรโ์ นวาช้นดิ Ia ของดาราจักรได้จากสเปักตรัมีของดาราจักรนั�น ๆ แล้ว สรุปัได้ว่า เอกภพไมี่เพ่ยงขยายตัวเที่่านั�น สเปักตรัมีแสงจะเปั็นดังลายนิ�วมีือของดาราจักร แต่ขยายตัวด้วยความีเร่ง คณะแรกนำาโดย ซูอล การปัรากฏิเลอ่ นไปัที่างแสงสแ่ ดงของเสน้ สเปักตรมั ี เพริ ์ลมีตั เตอร์ (Soul Perlmutter) แห่ง่ ห่้องปัฏิบิ ัตั ิ บัง่ บัอกให่ท้ ี่ราบัวา่ ดาราจกั รกาำ ลงั เคลอ่ นที่ห�่ ่นอ่ อก การแห่่งช้าติสห่รัฐอเมีริกา ห่รือแอลบั่เอ็นแอล จากผูู้้สังเกต อตั ราสว่ นของเสน้ สเปักตรัมีที่เ�่ ล่อน (Lawrence Berkeley National Laboratory: ไปัที่างแสงส่แดงมี่ความีสัมีพันธ์์กับัความีเร็วของ LBNL) คณะที่่� ๒ นาำ โดย ไบัรอนั พ.่ ช้มีดิ ต์ (Brian การเคล่อนที่่�ดังกล่าว ดังนั�น นักดาราศาสตร์จึง P. Schmidt) แห่่งมีห่าวิที่ยาลยั ฮารว์ าร์ด (ปัจั จบุ ันั สามีารถึคำานวณห่าความีเร็ว (v) ของดาราจักรได้ อย่ทู ี่�ม่ ีห่าวิที่ยาลยั แห่ง่ ช้าตอิ อสเตรเลย่ ) ในเดือน ๘.๓ ความสััมพัันธ์์ร็ะหว่างร็ะยะห่าง ตุลาคมี ค.ศ. ๒๐๑๑ ที่�งั ๒ คนและผู้้รู ่วมีงานอ่ก และความเร็ว็ ของดาร็าจัักร็ คนของช้มีิดต์คอื อะดัมี ไรส์ (Adam Riess) ได้ เอด็ วนิ พ.่ ฮบั ัเบัลิ นกั ดาราศาสตรช์ ้าวอเมีรกิ นั รบั ัรางวัลโนเบัลสาขาฟิิสิกสใ์ นเรอ่ งน่� ได้วัดระยะห่่างและความีเร็วของดาราจักรจำานวน ห่นึ�ง แล้วนาำ มีาเข่ยนกราฟิระห่ว่างความี ความีเรว็ v (Kms-1) เร็วเปั็นแกน y และระยะห่่างเปั็นแกน x แลว้ พบัวา่ ความีเร็วเปั็นปัฏิภิ าคกับัระยะ ห่่างห่รือ v=H0r ซู�ึงเปั็นสมีการของเส้น ๓x๑๐๔ ฮตัรบังเทบี่ั่�มิลี่ค)วาคมวีเาอม่ียหง่มเีทีา่่ายกขับอั งHส0มี(กคา่ารคนง่�คตือัว ๒x๑๐๔ ความีเร็วของดาราจักรเพิ�มีขึ�นตามีระยะ ห่า่ ง นั�นคอื ดาราจกั รที่อ่� ยไู่ กลจะเคลอ่ นที่่� ๑x๑๐๔ ออกห่า่ งด้วยความีเร็วที่่�มีากกว่า กฎข้อน่� ได้ช้่อว่า กฎฮับัเบัลิ การเคล่อนที่่�ห่่างออกจากกันของ ดาราจกั รที่าำ ให่เ้ กดิ ช้อ่ งวา่ งระห่วา่ งดาราจกั ร ๐ ๑๐๐ ๒๐๐ ๓๐๐ ๔๐๐ ๕๐๐ ๖๐๐ ๗๐๐ มีากข�ึน น�ันคือเอกภพขยายตัวให่ญ่่ข�ึน นั�นเอง ระยะห่า่ งจากโลก r (Mpc) กราฟของฮับเบลิ Mpc ย่อมาจาก Megapasec มคี า่ เท่ากบั ๑๐๖ พารเ์ ซก หรือ ๓.๒๖ ลา้ นปีแสง Kms-1 หมายถึึง กโิ ลเมตรตอ่ วินิ าที
ĝ2ğ4Ĝ1 |pi ¤«ps¶¶´»sÓi± o pr|pi ¨s ¶µº·j ¬oliÖ i ¥i¥oÒ r}s¥~iÓo¦Ö i ¤, 1 ?LBRFC&S@@JC &CPGR?EC2C?K1N?AC2CJCQAMNC1AGCLAC'LQRGRSRC ½ ¹ì j¥mñ¥kÔj¦j joip i|pi¤Ö¦iip i|pi sjkp}qj¢Ó¨jjÔ uo ¡Ò Òopi¦iº´Ó ¥Ê o |pi¬¡Ò§iÓip¥o|o|¡|Òo |pi ¤ ,%!j¥,%!sÓ i± §Ó|pi ¤Ò ¦ iri ¨|Ó iÓo ¦Öi¤¨|Ói|pi ¬ , 1 ¤« ps¶¶´»i¬ ± o pr|pi ¨s¶µº· o ¶|pi¡§Ò iÒ | j§uÒ¥¡Ò Ò opi¦i{¼´ÓÊ¥o i}Öl|l¤Ò|pi¥ |¤|p¤l¬ ¤¬ jÓ r|pi jo¤§i {¹´´´Ó Ê ½ ºì}qj
¥ ® ì!TSSDQEKXì&@K@WX |pi¤ ,%! ¥ ,%! ¤Ú|piio| Ò¡§ iÒ |uolÓ¦| ¤ ¤Ö¤r 5GJJG?K&CPQFCJ¤ï l µ»¼¸¤Ú Ò o¬
242 ๘.๖ กระจกุ ดาราจกั ร (Galaxy Cluster) ปรากฏการณ์วงแหวนไอน์สไตน์ (Einstein Ring) หรือปรากฏการณ์กากะบาทไอน์สไตน์ (Einstein กระจุกดาราจักร หมายถึง ระบบหรือ Cross) เปน็ ปรากฏการณเ์ ลนสแ์ รงโนม้ ถว่ งทท่ี า� ให้ โครงสร้างที่ประกอบดว้ ยดาราจักรย่อย ๆ จา� นวน เหน็ ภาพดาราจกั รแหง่ หนง่ึ เรยี งเปน็ รปู วงกลมหรอื ตั้งแต่หลายร้อยถึงหลายพันดาราจักรที่อยู่รวมกัน รปู กากบาท ดว้ ยแรงโนม้ ถว่ ง โดยมมี วลรวมของกระจุกต้ังแต่ ๑๐๑๔ ถงึ ๑๐๑๕ เทา่ มวลดวงอาทติ ย์ กระจกุ ดาราจกั ร เปน็ ระบบยอ่ ยใหญท่ สี่ ดุ ของเอกภพ จนกระท่ังถึง ค.ศ. ๑๙๘๐ จึงคน้ พบว่ามีกระจุกท่ีใหญ่กวา่ เรยี ก ว่า กลมุ่ กระจกุ ดาราจักร (supercluster) ตัวอย่าง เช่น่ กล่มุ กระจุกดาราจกั รเวอรโ์ ก (Virgo super- cluster) หรอื กลมุ่ กระจกุ ดาราจกั รหญงิ สาว ๙. ปรากฏการณท์ ี่เกดิ ข้นึ เพราะแรง ป็รากฏการณว์ งแหวน้ไอน้ส์ ไตน้์ หรอื กากะบาทำไอน้ส์ ไตน้์ โน้มถ่วงของดาราจักร ทมี่ า : กลอ้ งถา่ ยรปู วตั ถจุ างขององคก์ ารอวกาศยโุ รป (European ปรากฏการณเ์ ลนสโ์ นม้ ถว่ งเปน็ ปรากฏการณ์ Spece Agency) ที่ตดิ ต้ังบนกล้องโทรทรรศนอ์ วกาศฮับเบิล ท่ีดาราจักร A ซึ่งอยู่บนเส้นตรงที่ต่อระหว่าง ดาราจักร B กับผสู้ งั เกต O ดึงแสงจากดาราจักร ภาพปรากฏการณ์วงแหวนไอน์สไตน์แสดง B ให้โค้งเข้าหาผู้สังเกต O ท�าให้ผู้สังเกตเห็น ภาพ ๔ ภาพของเควซารท์ อ่ี ยไู่ กลจากตรงกลางของ ดาราจักร B อยู่ท่ี B1, B2 คล้ายดาราจักร A ดาราจกั รทที่ า� หนา้ ทเี่ ปน็ เลนสแ์ รงโนม้ ถว่ ง โดยอยู่ ทา� หนา้ ทเ่ี ปน็ เลนสน์ นู แรงโนม้ ถว่ ง ดงั ตวั อยา่ งของ ระหวา่ งผสู้ งั เกตกบั เควซาร์ มขี นาดเช่งิ มมุ ระหวา่ ง ภาพบนกบั ภาพลา่ งเทา่ กบั ๑.๖ ฟิลิปดา ภาพแสดงดาราจัักร A ทำำาหน้้าทำ่�เป็็น้เลน้ส์แรงโน้้มถ่่วง ๑๐. ดาราจกั รแปลก (Peculiar galaxy) ดึงแสงจัากดาราจักั ร B ดาราจักรแปลกเป็นดาราจักรที่แตกต่างจาก ดาราจักรปกติ ซึ่งแบ่งตามแบบส้อมเสียงของ ฮบั เบลิ ดาราจักรแปลกมีดงั ตอ่ ไปน้ี ๑) ดาราจักรช่นิดดาวสะพร่ัง (Starburst galaxy) เปน็ ดาราจกั รทมี่ อี ตั ราการเกดิ ดาวสงู มาก และแผร่ งั สอี นิ ฟราเรดมากกวา่ รงั สยี า่ นอนื่ หลายเทา่
243 ๒) ดาราจักรช่นิดฮาโร (Haro galaxy) เป็น ๒) เบญจดาราจกั รของสเตฟาน (Stephan’s ดาราจกั รทอ่ี ยใู่ นซกี ฟา้ ใต้ คน้ พบโดย กเี ยอรโ์ ม ฮาโร quintet) เปน็ ดาราจกั ร ๕ แหง่ ทีป่ รากฏอยไู่ ปทาง (Guillermo Haro) นกั ดาราศาสตรช์ ่าวเมก็ ซโิ ก ใน เดยี วกนั ในกลมุ่ ดาวมา้ บนิ คน้ พบโดย เอม็ . สเตฟาน ค.ศ. ๑๙๘๘ มีสีฟ้า สเปกตรัมมีเส้นเปล่งแสงท่ี (M. Stephan) นกั ดาราศาสตรช์ ่าวฝรงั่ เศส ซง่ึ เปน็ คมช่ัด เช่่ือว่าเป็นดาราจักรแบบก้นหอยหรือแบบ ผหู้ นงึ่ ทไี่ ดเ้ ขา้ มาศกึ ษาการสา� รวจสรุ ยิ ปุ ราคาเตม็ ดวง ไรร้ ูปทรงทีม่ ดี าวเกดิ ใหม่จา� นวนมาก ทห่ี วา้ กอเมอ่ พ.ศ.๒๔๑๑ โดยคน้ พบเบญจดาราจกั ร เหลา่ นท้ี หี่ อดูดาวมารแ์ ซย์ (Marseille) ประเทศ ๓) ดาราจกั รช่นดิ มารค์ าเรยี น (Markarian ฝร่ังเศส เม่อ ค.ศ. ๑๘๗๗ ประกอบด้วยดาราจกั ร galaxy) เป็นดาราจักรในบัญช่ีของผู้ท่ีค้นพบช่่ือ นับจากซ้ายไปขวาคอื NGC7319 , NGC7318B, ว่า บี.อี. มาร์คาเรียน (B.E. Markarian) นัก NGC7318A, NGC7320, NGC7317 ดาราจกั ร ดาราศาสตรช์ ่าวอาร์เมเนยี ใน ค.ศ. ๑๙๑๓-๑๙๘๕ NGC7320 มสี นี ้�าเงนิ อยหู่ า่ งจากโลกประมาณ ๓๙ ลกั ษณะเดน่ คอื มสี เปกตรมั ตอ่ เนอ่ื งเขม้ ขน้ ในยา่ น ลา้ นปแี สง สว่ นทเี่ หลอื อยหู่ า่ ง ๒๑๐-๓๔๐ ลา้ นปแี สง คลื่นอัลตราไวโอเลต เพราะมีดาวฤกษ์สเปกตรัม โอถึงเอเป็นจ�านวนมาก ดาวเหล่าน้เี ป็นดาวฤกษ์ที่ เบญจัดาราจักั รของสเตฟาน้ มีอณุ หภูมิผิวสงู มาก ๔) ดาราจกั รช่นิดวงแหวน (Ring galaxy) เป็นดาราจกั รท่มี วี งแหวนแบบทรงรีรอบนวิ เคลยี ส รปู ร่างคล้ายวงล้อ อาจเกิดจากดาราจักรขนาดเลก็ เคลือ่ นทผี่ า่ นเขา้ ไปในดาราจักรขนาดใหญ่ ๕) ดาราจกั รกัมมันต์ (Active galaxy) เปน็ ดาราจักรท่ีมีแก่นขนาดเล็ก แต่มีพลังงานสูงมาก ในช่่วงคล่ืนอินฟราเรด คล่ืนวิทยุ คลื่นอัลตรา ไวโอเลต และรงั สเี อกซ์ ๑๑. ภาพดาราจักรท่ีถ่ายโดยกล้อง ดาราจักั รรูป็ดอกทำาน้ตะวัน้ โทรทรรศนอ์ วกาศฮัับเบลิ ๑) ดาราจักรรูปดอกทานตะวนั (Sunflower galaxy) ช่่อเอ็ม ๖๓ หรือเอ็นจีซี ๕๐๕๕ เป็น ดาราจักรแบบก้นหอย Sa อยู่ในกลุ่มดาวสุนัข ล่าเนอื้ อยหู่ า่ งจากโลกประมาณ ๒๗ ล้านปแี สง มีเสน้ ผา่ นศนู ยก์ ลางประมาณ ๑ แสนปีแสง
244 ๓) ดาราจักรเอ็นจีซี ๔๙๒๑ (NGC4921) ๕) ดาราจักรจากกล้องโทรทรรศน์อวกาศ เปน็ ดาราจกั รแบบกน้ หอยหรอื กงั หนั มคี าน (SBa) ฮบั เบลิ ในหว้ งอวกาศลกึ เมอื่ ค.ศ. ๒๐๑๔ (Hubble ทมี่ ดี าวฤกษเ์ กิดใหม่จา� นวนน้อย อยู่ห่างจากโลก Ultra Deep Field 2014) เปน็ ผลงานรวมของการ ประมาณ ๓๘๐ ล้านปแี สง เป็นสมาช่ิกของกระจุก ถ่ายภาพแยกกันในระหว่าง ค.ศ. ๒๐๐๒-๒๐๑๔ ดาราจกั รโคมา่ กลอ้ งโทรทรรศนอ์ วกาศฮบั เบลิ เปน็ กลอ้ งถา่ ยรปู ที่ ทันสมัย เป็นกล้องมุมกว้างตัวที่ ๓ ใช่้เพ่ือการ ส�ารวจ บริเวณท่กี ลอ้ งถ่ายภาพเปน็ จุดเลก็ ๆ ใน กลมุ่ ดาวเตาหลอม โดยถา่ ยภาพในช่ว่ งคลน่ื ตา่ ง ๆ ขณะโคจรรอบโลก ๘๔๑ รอบ มีดาราจกั รในภาพ ประมาณ ๑๐,๐๐๐ แห่ง เป็นดาราจกั รเกดิ ใหมห่ ลงั บกิ แบงประมาณหลายรอ้ ยลา้ นปี ดาราจัักร NGC4921 ทำม�่ า : Hubble Legacy Archive, ESA, NASA) ๔) ดาราจกั รเอม็ ๘๓ (M83) เปน็ แบบกน้ หอย หรอื กงั หนั มคี าน และมแี ขนหา่ ง (SBb) อยใู่ นรอย ตอ่ ระหว่างกล่มุ ดาวงไู ฮดรากบั กลุ่มดาวเซนทอรัส อย่หู า่ งจากโลกประมาณ ๑๕ ล้านปแี สง ดาราจักั ร M83 ดาราจักั รทำถ�่ ่า่ ยจัากกลอ้ งโทำรทำรรศน้อ์ วกาศฮบั เบลิ ใน้หว้ ง อวกาศลึก เมือ� ค.ศ. ๒๐๑๔ ท่ีมา : ESA/Hubble & NASA. (2015). A galactic sun- flower. ESA/Hubble. https://www.spacetelescope.org/ ท่ีมา : NASA/ESA H.Teplitz and M.Refelski (IPAC/ images/potw1536a/ Caltec) A.Koekmoer (STScI). R.Windhorst (Arizona State University and Z. Levy (STScI) ภาพถ่ายห้วงอวกาศโดยกล้องโทรทรรศน์ อวกาศฮับเบิลช่่วยให้นักดาราศาสตร์สามารถ คา� นวณดาราจกั รในเอกภพไดไ้ มน่ อ้ ยกวา่ ๑๐๐,๐๐๐ ลา้ นแหง่ และอาจมากถึง ๒๐๐,๐๐๐ ล้านแห่ง ๖) ดาราจกั รทอี่ บุ ตั ขิ ้ึน ณ ขอบของทีว่ ่างใน เอกภพ (Galaxies Growing Up on the Edge of the Void) เปน็ ดาราจกั รทอี่ ยไู่ กลหลายพนั ลา้ น
ĝ2ğ4Ġ5 Ê¥o ¤Ú¬Óoj¦|§ÒjÓ¡§ i|Òo¥l¤«i¤l¬¬ s¡¤Öl¤}Ö ¬¨|ÓiwÒ |pi jo|pi p± o¬ ±§Ó i |}Ö ip¡Ò¤Ó§s¬o¬ÒoÒo Ò¤ii±oj} }Ò¤ïiÒo ¤Ó §¨¬ |¤Ó Ú ojo~ i sÖ o iÖ ¤ |Ò ¤i¨¨Ò |jÓ } Ò o¬± ¤ o|}Ö É iÖ ¥}jÒ } |Ó l¤oÒ piiÓ o¦Ö i¤rÒ§Ó¤«|pi¬¡Ò¨ii j lÒ¤Ú|pi¬¤i|i ¦|p¤i|oi ¥o{ÓÓÊ |pi¬Ò¡§iÓ¦i¤Ò¬piw§ iÓo¦Öi¤¤Ú¡o}Òo ª ¦|¡Ò§}¬± µ´´Ó ¥Ê o¤rÒ | pi ¥|¤|¤« ¤Ú ¡ io 1@¤ï opi Ò¡ Ò o¤ o¶ ¹Ó ¥Ê o¥iÓ o¦Ö |pi ¬i pÒ¡ ¤Ó § ¬ ¦|+GJJCLGSK1GKSJ?RGML+?V.J?LI'LQRGRSRC i ¤ ~Ò o¨¨|¨Ó iij ± §Ó DMP QRPMNFWQGAQ ¤« |pi i§Óoii ¥¤« ¶· ì¡ ¨ii¬oj ¨i§Ó oiiiªi |pi¨Ò¨|ÓÒ¡¦||¤|¬ |pi¬¡Ò ¨ii¨ii«p¤«|piip¡ÒÒo §iiÓ ª|piii¤Ú ipi ¨Ò±¬ ¤ ¥}Ò¥iÒ p¤Ú¤Ó § ¦| ¬ |pi ¥ªipi |pi } i ÒoÒo¤Ó§jo|pi |o ¤ÚiÒ ipi |pi ¥}iÒ Ò ipi |pi |pi po ¤Ú ¤ï o¬ Ò §pi }Ò ¨§l} ¨iÒ pÒ o±¬ ¤¤ï opi¦ loÓ o¤Ú ¤Ó §po¤i| ¬ ÒoÒo¤Ó§}Ò oª }¢¥ ¥~¥ñpì ¤Ò ·µ |j¡ Ö ¤r j}¢}k®~Ôìr¡p Ôl¶¹¹¼ ~ Òo¤i}Ö¥¤l¦¦ ì}p}¦§jkp¥ìs® j Ëì ¹ » jp¡ ¥ ¶¸¹º l|}¨Ö qj¡ }× ~ì× p j ©ì¥r ¥j ~ ¥}q¬ ¥qÔ Ó¢ ì ¥ñp¨§jspm¥rsmì »ì ì ºì mì ·º¹· io ¤¶¹¸¶ %MMEJC &S@@JCAJ?QQGDGA?RGMLMDE?J?VW &S@@JC\"CCN$GCJBB &?@@JCEP?NF 'LRCPLCR 5GIGNCBG? %?J?VW 'LRCPLCR
Search
Read the Text Version
- 1 - 30
Pages:
