ບົດວິໄຈ1

ສາ຋າລະຌະລຈັ ຎະຆາ຋ຎິ ະໂຉ ຎະຆາຆຌົ ລາວ ສຌັ ຉພິ າຍ ຾ຬກະລາຈ ຎະຆາ຋ຎິ ະໂຉ ຾ຬກະພາຍ ວຈັ ຋ະຌະຊາວຬຌ  ກະຆວຄສກຶ ສາ຋ກິ າຌ ຿ລະ ກລິ າ ກມົ ສາ໅ ຄ຃ູ ວ຋ິ ະງາໂລ຃ູຫຼວຄຌາ໅ ຋າ ຍຈົ ລາງຄາຌກາຌວໂິ ຅ ຫວົ ຂ:໅ ຌາແຆວ໅ ຋ິ ສສ ຬຌ຿ຍຍງກົ ຉວົ ່ໄ າຄ຾ຂາົ໅ ແຌກາຌສຬຌພາກສໄ ວຌ ຉໄ າຄໃຂຬຄກາຍກຬຌ ວຆິ າພາສາລາວ ແຫຌ໅ ກັ ອຽຌຆຌັ໅ ມ3 ຋ໄ ສ ເອຄອຽຌມຈັ ຋ະງມົ ສມົ ຍູຌ ຋ໄ ຄົ ຎໄ ຄ ຾ມຬື ຄຫວຼ ຄຌາ໅ ຋າ ຿ຂວຄ ຫວຼ ຄຌາ໅ ຋າ ສກົ ອຽຌ2018-2019 ຏູວ໅ ໂິ ຅: ຎ຋. ຍວົ ສຬຌ ຿ສຄມະຌສ ສກົ ອຽຌ 2018 - 2019



ສາ຋າລະຌະລຈັ ຎະຆາ຋ຎິ ະໂຉ ຎະຆາຆຌົ ລາວ ສຌັ ຉພິ າຍ ຾ຬກະລາຈ ຎະຆາ຋ຎິ ະໂຉ ຾ຬກະພາຍ ວຈັ ຋ະຌະຊາວຬຌ  ກະຆວຄສກຶ ສາ຋ກິ າຌ ຿ລະ ກລິ າ ກມົ ສາ໅ ຄ຃ູ ວ຋ິ ະງາໂລ຃ຫູ ຼວຄຌາ໅ ຋າ ຍຈົ ລາງຄາຌກາຌວໂິ ຅ ຫວົ ຂ:໅ ຌາແຆວ໅ ຋ິ ສີ ຬຌ຿ຍຍງກົ ຉວົ ຢໄ າຄ຾ຂາົ໅ ແຌກາຌສຬຌພາກສໄ ວຌ ຉໄ າຄໃຂຬຄກາຍກຬຌ ວຆິ າພາສາລາວ ແຫຌ໅ ກັ ອຽຌຆຌັ໅ ມ3 ຋ໄ ີ ເອຄອຽຌມຈັ ຋ະງມົ ສມົ ຍູຌ ຋ໄ ຄົ ຎໄ ຄ ຾ມຬື ຄຫວຼ ຄຌາ໅ ຋າ ຿ຂວຄ ຫຼວຄຌາ໅ ຋າ ສກົ ອຽຌ2018-2019 ຬາ຅າຌ຋ໄ ຎີ ກຶ ສາ: ຬາ຅າຌ ຎ຋ ສຌິ ຌະກຬຌ ສ຾ີ ມຬື ຄ ຏູວ໅ ໂິ ຅: ຎ຋ ຍວົ ສຬຌ ຿ສຄມະຌີ ສກົ ອຽຌ 2018 - 2019

຃າຌາ ຽພໃ ຬຽຎຌັ ກາຌຎຍັ ຎຸຄ຃ຸຌຌະພາຍ ຾ລະ ຎະສຈິ ຋ພິ າຍຂຬຄກາຌສກຶ ສາ ຾ລະ ກາຌອຼຌ - ກາຌສຬຌເຫແໄ ຈອໄ ຍັ ຏ຺ຌຉາມ຃າຈໝາງ, ຾ຌເສໃ ຽພໃ ມສະມຈັ ຋ະພາຍ ຾ລະ ພຈັ ຋ະຌາ຃ຸຌະພາຍຂຬຄກາຌຽອຈັ ຍ຺ຈວິແ຅ພາກຎະຉຍິ ັຈ, ຂາໄ ພະຽ຅າ຺ໄ ຅ໃ ຄແຈລໄ ວຍລວມຽກຍັ ກາຂມໄ ູຌອຼຍອຼຄຎມໄ ຽຫົມັໄ ຌຂໄ ຌໄ ມາ. ຽພໃ ຬເຫຽໄ ຫຌັ ຾ຌວ຋າຄເໝໃ , ອູຍ຾ຍຍກາຌອຼຌ - ກາຌສຬຌ. ຅ຈຸ ຎະສຄ຺ ຽພໃ ຬຆຬກຫາວ຋ິ ຾ກແໄ ຂ ຾ລະ ຽ຋ກັ ຌກິ ກາຌສຬຌເຫຽໄ ໝາະສມ຺ ,ສຬຈ຃ໃ ຬຄກັຍ຃ວາມອຼກອຬໄ ຄ ຉຬໄ ຄກາຌຂຬຄກາຌສກຶ ສາເຌງຸກຎະ຅ຍຸ ຌັ ຾ລະ ຽພໃ ຬຽຎຌັ ກາຌຎຸກລະຈມ຺ ສໃ ຄ຺ ຽສໃ ມເຫຌໄ ກັ ສກຶ ສາຽຫຌັ ແຈ຃ໄ ວາມສາ຃ຌັ ຂຬຄຬາຆຍ຃ູຉໃ ກາຌສຈິ ສຬຌ຃ຼຄ຃ໃ ູກຍັ ຃ວາມອູຈໄ າໄ ຌວຆິ າກາຌ. ຂາໄ ພະຽ຅າ຺ໄ ຫວຄັ ຢໃ າຄງໃ ຄິ ວໃ າຎມໄ ຽຫມົັໄ ຌ຅ໄ ະມ຃ວາມສາ຃ຌັ ສາມາຈສາໄ ຄຎະ຿ຫງຈເຫ຾ໄ ກໃ ຃ູ - ຬາ຅າຌ, ຌກັ ສກຶ ສາເຌ ກາຌຌາແຎຽຎຌັ ຍຈ຺ ອຼຌເຌກາຌໝຌູ ເຆຉໄ ວ຺ ຅ຄຉໃແຎ. ເຌກາຌສາໄ ຄຎມໄ ຽຫມົັໄ ຌຂໄ ຌໄ ມາກຍໃ ຬາຈ຅ະຎາສະ຅າກຂຂໄ າຈຉກ຺ ຍກ຺ ຏໃ ຬຄແຈ.ໄ ຊາໄ ຫາກວໃ າ຃ູ-ຬາ຅າຌ, ຌກັ ອຼຌ, ຌກັ ສກຶ ສາ ຾ລະ ພາກສໃ ວຌຬໃ ຌໂງຄັ ພຍ຺ ຽຫຌັ ຍຌັ ຫາເຈໜໃ ຄຶ ຋ໃ ຍໃ ຽໝາະສມ຺ , ຍໃ ສຬຈ຃ໃ ຬຄ ຾ລະ ຍໃ ຋ຌັ ຃ຍ຺ ຊວໄ ຌກະລຸຌາ ຎະກຬຍ຃າ຃ຈິ ຃າຽຫຌັ ຂຬຄ຋ໃ າຌຽພໃ ຬຆໃ ວງຎຍັ ຎຸຄຽອຈັ ເຫຎໄ ມໄ ຽຫົມັໄ ຌສໄ ມ຺ ຍູຌ ຾ລະ ມຎະສຈິ ຋ຏິ ຌ຺ ງໃ ຄິ ຂຌໄ ເຌ຃ຄັໄ ຉໃ ແຎ. ກ

ຍຈົ ສະ຿ຈຄ຃ວາມຂຬຍແ຅ ຂາ້ ພະ຾຅າົ້ ຂໍສະ຿ຈຄ຃ວາມຂຬຍແ຅ມາງຄັ ຃ູ-ຬາ຅າຌ຋ີ່ ໂຈ຿້ ຌະຌາໍ ກາຌຂຽຌຍຈົ ຿ລະ ກວຈ຿ກຍ້ ຈົ ວໂິ ຅ ແຫ຃້ ວາມອູຂ້ າ້ ພະ຾຅າົ້ ມາຉະຫຼຬຈໂລງະ຾ກຍັ ກໍາຂມໍ້ ູຌ຾ຂາົ້ ແຌກາຌຂຽຌຍຈົ ວໂິ ຅຃ຄັ້ ຌ;້ ກາຌວໂິ ຅຃ຄັ້ ຌ຃້ ຄົ ຅ະຍີ່ ໍ ຎະສຍົ ຏຌົ ສາໍ ຾ລຈັ ໂຈ້ ຊາ້ ຎາສະ຅າກກາຌ຿ຌະຌາໍ ຆ່ີ ວງ຾ຫຼຬື ຅າກຫາຼ ງພາກສີ່ ວຌ. ສະຌຌັ້ , ຂາ້ ພະ຾຅າົ້ ຂສໍ ະ຿ຈຄ ຃ວາມອຍ້ ູຌ຃ຌ ຿ລະ ຂຬຍແ຅ຢີ່ າຄສູຄມາງຄັ ຃ະຌະອຍັ ຏຈິ ຆຬຍກາຌວໂິ ຅ແຌຫຬ້ ຄອຽຌ ຂຬຄວ຋ິ ະງາໂລ຃ູ ຫຼວຄຌາໍ້ ຋າ ຉະຫຼຬຈອຬຈ຃ະຌະຬາໍ ຌວງກາຌ ຿ລະ ຃ູສຬຌຢ່ີ ູເອຄອຽຌມຈັ ຋ະງມົ ສມົ ຍູຌ຋ີ່ ຄົ ຎີ່ ຄ ຋່ີໂຈແ້ ຫກ້ າຌ ອ່ີ ວມມແືຼ ຌກາຌຈາໍ ຾ຌຌກາຌວໂິ ຅຃ຄັ້ ຌ້ ເຈງສະ຾ພາະ ຬາ຅າຌ ຋່ີ ຎກຶ ສາ ຬາ຅າຌ ສຌຌະກຬຌ ສ຾ມຬຼື ຄ ຋ີ່ ໂຈ້ ຿ຌະຌາໍ ແຌຂຌັ້ ຉຬຌຈາໍ ຾ຌຌກາຌວໂິ ຅, ກາຌສາ້ ຄ຾຃່ີ ຬືຼ ຄມ຾ືຼ ກຍັ ກາໍ ຂມໍ້ ູຌ຃ຄັ້ ຌໂ້ ຈຈ້ ໍາ຾ຌຌໂຎຈວ້ ງຈ ຿ລະ ຎະສຍົ ຏຌົ ສໍາ຾ລຈັ ຉາມ຿ຏຌ຋ວາຄໂວ.້ ຂສໍ ະ຿ຈຄ຃ວາມຂຬຍແ຅ມາງຄັ ຎະ຋າຌ, ຃ະຌະກາໍ ມະກາຌ຋ກ຋ີ່ າຌ຋ີ່ ໂຈ຾້ ສງສະຫະຼ ຬຌັ ມ຃ຌ຃່ີ າຂຬຄ ຍຌັ ຈາ຋່ີ າຌ຋່ີ ໂຈ຾້ ຂາົ້ ອີ່ ວມກາຌຎຬ້ ຄກຌັ ຍຈົ ຂຬຄຂາ້ ພະ຾຅າົ້ ແຌ຃ຄັ້ ຌ້ ຿ລະ ໂຈຆ້ ຿້ ຌະຍາຄ຅ຈ຋ີ່ ຍ່ີ ໍ຾ໝາະສມົ ຾ພ່ີ ຬຼື ໂຎ ຎຍັ ຎຄ຿ກໂ້ ຂແຫຈ້ ຂຌຶ້ ກວີ່ າ຾ກ່ີ າົ . ຋າ້ ງຌຂ້ ໍຬວງພຬຌຬຌັ ຎະ຾ສຈມາງຄັ ຋ກ຋່ີ າຌ຅່ີ ຄົ ມສຂະພາຍ຿ຂຄ຿ອຄ,ຎະສຍົ ຏຌົ ສໍາ຾ລຈັ ແຌໜາ້ ຋ີ່ ວຽກ ຄາຌ ຿ລະ ມພະລາຌາໂມສມົ ຍູຌຉະຫຬຼ ຈໂຎ. ຂໍຂຬຍແ຅ ຂ

ຍຈົ ຃ຈັ ຫງ ໅ ຋າຄ຃ະຌະຏສ໅ ກຶ ສາໂຈຂ໅ ຽຌຍຈົ ລາງຄາຌວໂິ ຅ສະຍຍັ ຌຂ໅ ຌຶ໅ ມາ ຅ຈຸ ຎະສຄົ ຾ພໄ ຬສກຶ ສາກາຌອຽຌ - ກາຌສຬຌ ແຌ ວຆິ າພາສາລາວ ກໄ ຽວກຍັ ພາກສໄ ວຌຉໄ າຄໃຂຬຄກາຍກຬຌ ເຈງ຾ຌຌັ໅ ວ຋ິ ກາຌສຬຌ຿ຍຍງກົ ຉວົ ຢໄ າຄ຾ຂາົ໅ ແຌ ກາຌອຽຌ - ກາຌສຬຌແຫ຿໅ ກໄ ຌກັ ອຽຌ ຆຌັ໅ ມ3 ຋ໄ ເອຄອຽຌມຈັ ຋ະງມົ ສກຶ ສາສມົ ຍຌ຋ໄ ຄົ ຎໄ ຸຄ, ຾ມຬຄຫຼວຄຌາ໅ ຋າ, ຿ຂວຄຫຼວຄຌ຋໅ າ ສກົ ອຽຌ 2018-2019. ກໄ ຸມ຾ຎາົ໅ ໝາງແຌກາຌສກຶ ສາ຃ຄັ໅ ຌມ໅ ຃຋ໄ ສຈິ ສຬຌ ວຆິ າພາສາລາວ ຆຌັ໅ ມ3 ມ຅າຌວຌ 4 ຋ໄ າຌ, ຿ລະ ຌກັ ອຽຌ຅າຌວຌ 36 ຃ຌົ , ງຄ 20 ຃ຌົ . ຾຃ໄ ຬຄມແຌກາຌສກຶ ສາ຃ຄັ໅ ຌ຿໅ ມໄ ຌໂຈ໅ ຌາແຆ຿໅ ຍຍ຋ຈົ ສຬຍ, ຿ຍຍສຄັ ຾ກຈກາຌສຬຌຂຬຄ຃ ຿ລະ ຿ຍຍສຬຍຊາມຌກັ ອຽຌ. ສະຊຉິ ຋ິ ໄ ແຆແ໅ ຌກາຌ ວ຾ິ ຃າະຂມ໅ ຌ ຿ມໄ ຌແຆ຃໅ ໄ າສະ຾ລໄ ງ ຿ລະ ຃ໄ າຍາຽຄ຾ຍຌມາຈຉະຊາຌ. ຏຌົ ກາຌສກຶ ສາພຍົ ວໄ າ:  ຏຌົ ກາຌສຄັ ຾ກຈກາຌສຬຌຂຬຄ຃: ລວມ຃ໄ າສະ຾ລໄ ງ X =4,67 ຿ລະ SD=0,47 ຾ຆໄ ຄິ ຢໄ ແຌລະຈຍັ ຈ ຫາຼ ງ.  ຏຌົ ກາຌສຬຍຊາມຂຬຄຌກັ ອຽຌ: ລວມ຃ໄ າສະ຾ລໄ ງ X =4,66 ຿ລະ SD =0,46 ຾ຆໄ ຄິ ຢໄ ແຌລະຈຍັ ຾ພໄ ຄິ ພແ຅ຫາຼ ງ຋ໄ ສຸຈ  ຏຌົ ຋ຈົ ສຬຍກໄ ຬຌກາຌສຬຌ: ລວມ຿ລວ໅ ຃ໄ າສະ຾ລໄ ງ X =4,41 ຿ລະ SD =1.22 ຾ຆໄ ຄິ ຢໄ ແຌລະຈຍັ ຬໄ ຬຌ.  ຏຌົ ຋ຈົ ສຬຍຫຼຄັ ກາຌສຬຌ: ລວມ຿ລວ໅ ຃ໄ າສະ຾ລໄ ງ X =7,30 ຿ລະ SD =1.57 ຾ຆໄ ຄິ ຢໄ ແຌລະຈຍັ ຈ ຫາຼ ງ. ກາຌສກຶ ສາກາຌອຽຌ - ກາຌສຬຌພາກສໄ ວຌຉໄ າຄໃຂຬຄກາຍກຬຌ ຃ ຿ລະຌກັ ອຽຌ ຆຌັ໅ ມ3 ຾ຫຌັ ວໄ າ ແຌກາຌ຅ຈັ ກາຌອຽຌ - ກາຌສຬຌ ພາກສໄ ວຌຉໄ າຄໃຂຬຄກາຍກຬຌເຈງແຆກ໅ າຌສຬຌ຿ຍຍວ຋ິ ກາຌງກົ ຉວົ ຢໄ າຄ ຿ມໄ ຌ຾ອຈັ ແຫຌ໅ ກັ ອຽຌໂຈສ໅ ກຶ ສາ຃ຌົ໅ ຃ວາ໅ ຿ລະ ມສໄ ວຌອໄ ວມຫຼາງ, ໂຈມ໅ ກາຌ຾ຎຈເຬກາຈແຫຌ໅ ກັ ອຽຌໂຈ໅ ຃ຌົ໅ ຃ວາ໅ ສຌົ ຋ະຌາ຿ລກຎໄ ຽຌຍຈົ ອຽຌ຾ຆໄ ຄກຌັ ຿ລະ ກຌັ , ກາຌສກຶ ສາລະຈຍັ ຃ວາມ຾ຂາົ໅ ແ຅ຂຬຄຌກັ ອຽຌຉໄ ພາກສໄ ວຌຉໄ າຄໃຂຬຄກາຍກຬຌ ຾ຫຌັ ວໄ າມ຃ວາມສຌົ ແ຅ຉໄ ຍຈົ ອຽຌຫຼາງ ຿ລະ ແຌ຾ວລາສຈິ ສຬຌມຌກັ ອຽຌຍໄ ຾ຂາົ໅ ແ຅ຍຈົ ອຽຌ຃ກໂຈຬ໅ ະ຋ຍິ າງຍຈົ ອຽຌ຃ຌ຾ພໄ ຬ຾ຌຌັ໅ ແຫຌ໅ ກັ ອຽຌມ຃ວາມ຾ຂາົ ແ຅ຫຼາງຂຌຶ໅ . ຅າກຏົຌກາຌ ວ຾ິ ຃າະຂມ໅ ຌສາມາຈສະຫຸຍຼ ຏຌົ ກາຌວໂິ ຅ໂຈຈ໅ ໄ ຄັ ຌ:໅ ຌກັ ອຽຌສໄ ວຌຫຼາງມ຃ວາມກະຉລລຌົ໅ ຫາ໅ ວຫຌັ ຉໄ ກາຌ຃ຌົ໅ ຃ວາ໅ ອໄ າອຽຌ, ຾ຬາົ ແ຅ແສໄ ຿ລະແຫ຃໅ ວາມ ສຌົ ແ຅ຉໄ ກາຌອຽຌ - ກາຌສຬຌ ວຆິ າ ພາສາລາວກໄ ຽວກຍັ ພາກສໄ ວຌຉໄ າຄໃຂຬຄກາຍກຬຌ຾ຎຌັ ຢໄ າຄຈ ຿ລະຍຌັ ຫາ ຋ໄ ຌກັ ອຽຌພຍົ ແຌກາຌອຽຌ ວຆິ າ ພາສາລາວຫຼາງກວໄ າໝໄ ຿ມໄ ຌຌກັ ອຽຌສໄ ວຌແຫງໄ ຂາຈຎມ໅ ຿ຍຍອຽຌວຆິ າ ພາສາ ລາວ ຿ລະ ຫຬ໅ ຄອຽຌ຿ຬໄ ຬຈັ , ຍໄ ມພຈັ ລມົ . ຃

ສາລະຍາຌ ຍຈ຺ ຋ີ 1 ຍຈ຺ ຌາ 1. ຃ວາມຽຎຌັ ມາ ຾ລະ ຃ວາມສາ຃ຌັ ຂຬຄຍຌັ ຫາ…………………………………..….............1 2. ຃າຊາມວແິ ຅.............………………………………………………………...…....…3 3. ຅ຈຸ ຎະສຄ຺ ກາຌວແິ ຅................................................................................................3 4. ສມ຺ ມຸຈຊາຌເຌກາຌ຃ຌ຺ົ້ ຃ວາ້ົ …………………………………………………………......3 5. ຂຬຍຽຂຈຂຬຄກາຌວແິ ຅…………………………………………………………….......3 6. ຏຌ຺ ຎະ຿ຫງຈ຋ີ່ ຃ີ າຈວີ່ າ຅ະແຈອົ້ ຍັ ………………………………………………….......…3 7. ຌງິ າມ຃າສຍັ ສະຽພາະ……………………………………………………….......…..….4 ຍຈ຺ ຋ີ 2 ຋ຈິ ສະຈີ ຾ລະ ຍຈ຺ ລາງຄາຌ຋ີ່ ກີ ່ີ ຼວຂຬົ້ ຄ 1. ຽຬກະສາຌ຋ີ່ ກີ ່ີ ຼວຂຬົ້ ຄ............................................................................................5 2. ຋ຈິ ສະຈ຋ີ ີ່ ກີ ່ີ ຼວຂຬ້ົ ຄ………………………………………………………….….........9 3. ຋ຈິ ສະຈກີ າຌສຬຌ………………………………………………………………........11 4. ຍຈ຺ ວແິ ຅຋່ີ ກີ ່ີ ຼວຂຬ້ົ ຄ.............................................................................................13 ຍຈ຺ ຋ີ 3 ວ຋ິ ຈີ າຽຌຌີ ກາຌວແິ ຅ 1. ກ່ີ ຸມຽຎາ຺້ົ ໝາງ……………………………………………………………………...….15 2. ຽ຃ີ່ ຬື ຄມ຋ື ່ີ ເີ ຆຽ້ົ ຂາ຺ົ້ ເຌກາຌວແິ ຅……………………………………………....……..……15 3. ວ຋ິ ຽີ ກຍັ ກາຂມົ້ ູຌ………………………………………………………………...…….16 4. ວ຋ິ ກີ າຌວຽິ ຃າະຂມ້ົ ຌູ ……………………………………………………...………......16 5. ສະຊຉິ ຋ິ ີ່ ເີ ຆຽົ້ ກຍັ ກາຂມົ້ ຌູ ………………………………………………………...........16 ຍຈ຺ ຋ີ 4 ຏຌ຺ ຂຬຄກາຌວແິ ຅ 1. ຏຌ຺ ກາຌສຄັ ຽກຈກາຌສຬຌຂຬຄ຃ູ……………………………………………...…...........18 2. ຏຌ຺ ກາຌສຬຍຊາມຌກັ ອຼຌ………………………………………………………........19 3. ຏຌ຺ ກາຌ຋ຈ຺ ສຬຍກາຌອຼຌຂຬຄຌກັ ອຼຌ………………………….........……………….21 4. ສຄັ ລວມຏຌ຺ ກາຌວຽິ ຃າະ........................................................................................22 ຍຈ຺ ຋ີ 5 ສະຫຸຍົ ລວມ ຾ລະ ຂສົ້ ະຽໜ຾ີ ຌະ 1. ສະຫຸົຍຏຌ຺ ວແິ ຅………………………………….…………………………………...24 2. ຬະພຎິ າງຏຌ຺ ກາຌວແິ ຅……………………………………….........………………….24 3. ຂສ້ົ ະຽໜ຾ີ ຌະ…………………………………………………………………..….…25 4. ຽຬກະສາຌຬາົ້ ຄຬຄີ ...............................................................................................26  ຽຬກະສາຌຆຬ້ົ ຌ຋າົ້ ງ ຄ

ຍຈ຺ ຋ີ 1 ຍຈ຺ ຌາ 1. ຃ທາຓຽຎຌັ ຓາ ຾ຖະ ຃ທາຓຘາ຃ຌັ ຂບຄຍຌັ ນາ ຆາຈຖາທຓຑີ າຘາຽຎຌັ ຂບຄຉຌ຺ ຽບຄຓາຉຄັໄ ຾ຉໃ ຈຄັໄ ຽຈຓີ ຾ຖະ ເຆຘໄ ຍື ຉໃ ກຌັ ຓາ຅ຌ຺ ຽຊຄິ ຋ຸກຓຌືໄ .ີໄ ຑາຘາຖາທ ຽຎຌັ ຑາຘາໜໃ ຄຶ ຋ໃ ຌີ ບຌດໃ ູເຌຉະກຸຌຉໃ າຄໂ ຂບຄ຿ຖກ, ຓຌັ ກາຽຌຈີ ຾ຖະ ຽຉຍີ ເນງໃ ຂະນງາງຉທ຺ ແຎຑບໄ ຓກຍັ ຆຌ຺ ຆາຈຖາທ. ຑາຘາຖາທຈຄັໄ ຽຈຓີ ຽຎຌັ ຑາຘາ຃າຎໃ ຼທ ນົື ຃າ຋ໃ ຓີ ຑີ ະງາຄຈຼທ ຽຆໃ ຌັ : ຑໃ , ຾ຓໃ , ຈຌິ , ຌາໄ , ຖຓ຺ , ແຒ, ແຎ, ຓາ, ກຌິ , ຌບຌ...ຽນໃ າົ຺ ຌຽີໄ ຎຌັ ຉຌ຺ໄ . ຑາຘາຈຄັໄ ຽຈຓີ ຽຆໃ ຄິ ຓ຾ີ ຉໃ ຃າຎໃ ຼທຌຌັໄ ງຄັ ຍໃ ຑຼຄຑເຌກາຌຽທາ຺ໄ ຅າຘຌ຺ ຋ະຌາ ຃ຌ຺ ຖາທກປູ຅ໄ ກັ ຈຈັ ຾ຎຄຘາໄ ຄ຃າຽທາ຺ໄ ຂຌຶໄ ຉໃ ຓື ບກີ ຃ື ຃າຎໃ ຼທຑະງາຄຈຼທ ເນກໄ າງຓາຽຎຌັ ຃າຎະຘຓ຺ ນົາງຑະງາຄ ຽຑໃ ບື ເນຑໄ ຼຄຑກຍັ ຃ທາຓຉບໄ ຄກາຌຂບຄຘຄັ ຃ຓ຺ . ( ຑາຘາຖາທ1 ໜາໄ ຋ີ 1 ຎີ 2018 ). ຽຓໃ ບື ຑຸຈ຋ະຘາຘະໜາ຾ຏໃ ຽຂາ຺ໄ ຓາປບຈຎະຽ຋ຈຖາທ ຑາຘາຎາຖີ ນົື ຘຌັ ຘະກຈິ ຋ໃ ເີ ຆດໄ ໃ ູເຌ຃າຘບຌຂບຄ ຘາຘະໜາ຅ໃ ຄຶ ຽຂາ຺ໄ ຓາຓຍີ ຈ຺ ຍາຈຽປຈັ ເນຑໄ າຘາຖາທຂະນງາງຉທ຺ ຋າຄຈາໄ ຌຘຍັ ບຌັ ຽຎຌັ ຘາຽນຈເນຑໄ າຘາຖາທຓ຃ີ າ ຽທ຺າໄ ຋ໃ ີຓີນົາງຑະງາຄຽຑໃ ີຓຂຶຌໄ ຉໃ ຓື ບີກ ຽຆໃ ຌັ : ຎະຽ຋ຈ, ຌະ຃ບຌ, ກາຓະກບຌ, ກະຘກິ າ, ນຈັ ຊະກາ, ບຸຈຘານະກາ, ທຈັ ຋ະຌະ຋າ... ( ຎຓຶໄ ຑາຘາຖາທ 1 ຖະຍຍ຺ 8+3 ປຼຍປຼຄ຿ຈງ ກາຘີ ຽຓກ຅ບຌ, ຓະແຖຑບຌ ໜາໄ ຋1ີ ). ຑາຘາຖາທກາຽຌຈີ ຾ຖະ ຂະນງາງຉທ຺ ຑບໄ ຓໂກຍັ ກາຌກາຽຌຈີ ຾ຖະ ຂະນງາງຉທ຺ ຂບຄຆາຈຖາທຘຄັ ຃ຓ຺ ຖາທ ຏໃ າຌຉາຓ຾ຉໃ ຖະແຖງະຂບຄຎະນທຈັ ຘາຈ. ຽຎຌັ ຑາຘາ຋ໃ ຽີ ກີຈ຅າກກາຌຖບກ຾ຍຍຘຼຄ຋າຓະຆາຈ ບາຈ ຽຎຌັ ຘຼຄຂບຄຘັຈປບໄ ຄ, ຓະຌຸຈປຼຌຉາຓຘຼຄຂບຄຘຈັ ຋ໃ ຉີ ຌ຺ ແຈງໄ ຌິ ຽຆໃ ຌັ : ຘຼຄຂບຄກຍ຺ ຂຼຈ, ກຍັ ຾ກ,ໄ ຄທ຺ , ຃ທາງ, ຾ຍ,ໄ ຾ຓທ...ຍາຄ຋ຓີ ະຌຸຈກປຼຌຉາຓຘຼຄ຋າຓະຆາຈດໃ າຄບໃ ຌື ຽຆໃ ຌັ : ຘຼຄຖຓ຺ ຑຈັ , ຘຼຄຌາໄ ຉກ຺ ຉາຈ, ຘຼຄ ຒາໄ ປບໄ ຄ ນົື ຘຼຄຐຌ຺ ຉກ຺ . ຽກຈີ ຅າກຘຼຄບຸ຋າຌ ຘຼຄບຸ຋າຌຂບຄຓະຌຸຈບາຈບບກຘຼຄ຿ຈງຍໃ ປູຘໄ ກຶ ຉທ຺ ຽຓໃ ບື ຓີ ຃ທາຓຽ຅ຍັ ຎທຈ, ຽຘງເ຅, ຉໃ ຌື ຉກ຺ ເ຅ ນົື ຉຌືໄ ຉຌັ ເ຅ຉໃ ຘໃ ຄິ ເຈຘໃ ຄິ ໜໃ ຄຶ ຾ຖທໄ ປບໄ ຄຂຌຶໄ ຈທໄ ງບາຖຓ຺ ຌຌັໄ ຽບຄ ຽຆໃ ຌັ : ຿ບງ!, ຿ບ!, ຿຋!, ຎະ຿຋!, ຿ດທໄ , ບ໅າທ!... ກາຽຌຈີ ຅າກກາຌບບກ຾ປຄຄາຌ ຾ຖະ ກາຽຌຈີ ຑບໄ ຓກຍັ ກາຌກາຽຌຈີ ຓະຌຸຈ. ( ຎຓຶໄ ຋ຈິ ຘະຈຑີ າຘາ ຖະຍຍ຺ 3 ຎ,ີ ຎ຋ີ ີ 2 ). ຑາຘາ຾ຓໃ ຌກາຌຘະ຾ຈຄ຃ທາຓເຌເ຅ຂບຄຉຌ຺ ບບກຓາເນຏໄ ູບໄ ໃ ຌື ປຍັ ປູ ໄ ຿ຈງຏໃ າຌກາຌຽທາ຺ໄ ຾ຖະ ກາຌຂຼຌ. ຽຓໃ ບື ຑທກຽປາ຺ ດາກປູນໄ ງຄັ ກໃ ຼທກຍັ ຃ຌ຺ ຏູໜໄ ໃ ຄຶ ກຉບໄ ຄຏໃ າຌຑາຘາຽຎຌັ ນົກັ ຽຆໃ ຌັ : ເຆຑໄ າຘາຽຎຌັ ຑານະຌະຉຈິ ຉໃ ຘໃ ຘື າຌ. ຘະຌຌັໄ , ຑາຘາ຅ໃ ຄຶ ຾ຓໃ ຌຑານະຌະຘາຖຍັ ຾ຖກຎໃ ຼຌ຃ຌ຺ໄ ຃ທາໄ ຾ຌທ຃ຈິ ຾ຖະ ບາຖຓ຺ ຅ຈິ ຖະນທໃ າຄ຃ຌ຺ ກຍັ ຃ຌ຺ ເຌຘຄັ ຃ຓ຺ .(ຎຓຶໄ ຑາຘາຖາທ 2 ປຼຍປຼຄ຿ຈງ ຋ໃ າຌ ຃າຽຓຄິ ຈທຄ຋ບຄ ຑບໄ ຓຈທໄ ງ຃ະຌະ ໜາໄ ຋ີ 1 ຎີ 2018). ຑາຘາໝາງຽຊຄິ ຖະຍຍ຺ ຂບຄບກັ ຂະນົະຎະຓທຌ຃າຘຍັ ຾ຖະ ຖະຍຼຍກາຌຌາເຆ຃ໄ າຘຍັ ( ແທງາກບຌ ) ຋ຄັ ໝຈ຺ ຂບຄຆາຈເຈໜໃ ຄຶ , ຾ຓໃ ຌທ຋ິ ເີ ຆ຃ໄ າຽທາ຺ໄ ຂບຄ຃ຌ຺ ເຌຘຄັ ຃ຓ຺ ໜໃ ຄຶ ໂ຋ໃ ຎີ ະກບຍບາຆຍີ ດໃ ູເຌຂຄ຺ ຽຂຈທຼກຄາຌບຌັ ຈຼທກຌັ ຽຆໃ ຌັ : ທຼກຽຉກັ ຌກິ , ທ຋ິ ະງາຘາຈ, ກາຌ຋ຈູ , ກາຌ຾ຑຈ... ( ຎຓຶໄ ຑາຘາຖາທ-ທຌັ ຌະ຃ະຈີ ປຼຍປຼຄ ຿ຈງ: ຋ໃ າຌ ຑທຄຘີ ຍຸຌຓາຽຑຈັ ຑບໄ ຓຈທໄ ງ຃ະຌະ ໜາໄ ຋2ີ 5 ຎີ 2009 ). ເຌຎຈັ ຅ຍຸ ຌັ ຑາຘາຖາທແຈຓໄ ກີ າຌຑຈັ ຋ະຌາ ຾ຖະ ບຸຈຓ຺ ຘຓ຺ ຍຸຌຂຌຶໄ ນົາງຘຓ຺ ຃ທຌ ຽຆໃ ຄິ ແຈຘໄ ະ຾ຈຄບບກເນໄ ຽນຌັ ນົາງຈາໄ ຌຽຆໃ ຌັ : ກາຌຽທາ຺ໄ ຅າ ຾ຖະ ກາຌຂຼຌ ຽຑໃ ບື ຘໃ ຃ື ທາຓໝາງເນ຃ໄ ຌ຺ ຽປາ຺ ດໃ ູເຌຘຄັ ຃ຓ຺ ແຈປໄ ຍັ ປູ ໄ ຾ຖະ ຽຂາ຺ໄ 1 ກາຌທແິ ຅ເຌນບໄ ຄປຼຌ

ເ຅ຽຆໃ ຄິ ກຌັ ຾ຖະ ກຌັ . ຌບກຌຌັໄ ທຆິ າ ຑາຘາຖາທ ງຄັ ຽຎຌັ ທຆິ າ຋ໃ ຘີ າ຃ຌັ ຉໃ ຋ຸກຂະ຾ໜຄກາຌປຼຌຍໃ ທໃ າ຅ະຽຎຌັ ຑາກຖຈັ ຾ຖະ ຽບກະຆຌ຺ . ຿ຈງຘະຽຑາະ຾ຓໃ ຌກາຌຘກຶ ຘາບຍ຺ ປຓ຺ ຑຌ຺ ຖະຽຓບື ຄເນປໄ ູ຅ໄ ກັ ຑາຘາຖາທເນຊໄ ກື ຉບໄ ຄ. ຽທາ຺ໄ ຖທຓຽທາ຺ໄ ຘະຽຑາະກ຾ຓໃ ຌ ຽຈກັ ຌບໄ ງ຋ໃ ກີ າຖຄັ ຽຉຍີ ເນງໃ ຋າຄຈາໄ ຌປໃ າຄກາງ ຾ຖະຓຌັ ຘະໝບຄ຋ໃ ຅ີ ະຘຍື ໜໃ ຾ໜຄ ຾ຖະ ຘຍື ຋ບຈຆະຉາກາຂບຄຎະຽ຋ຈຆາຈເຌບະຌາ຃ຈ຺ . ຑາຘາຖາທ ຾ຓໃ ຌຑາຘາໜໃ ຄຶ ຋ໃ ຓີ ຃ີ ທາຓໝາງ຃ທາຓຘາ຃ຌັ ນົາງ ຽຑາະທໃ າ ຑາຘາຖາທຽຎຌັ ຽ຃ໃ ບື ຄຓບື ຌັ ໜໃ ຄຶ ຋ໃ ີ ເຆຽໄ ຂາ຺ໄ ເຌກາຌຘໃ ຘື າຌ, ຉຈິ ຉໃ ຑທ຺ ຑຌັ ກຌັ ເຌຘຄັ ຃ຓ຺ ຖາທ, ຽຎຌັ ກາຌຘະ຾ຈຄ຃ທາຓປູຘໄ ກຶ ຌກຶ ຃ຈິ ຂບຄຉຌ຺ ບບກຓາ ເນ຃ໄ ຌ຺ ບໃ ຌື ປຍັ ປູ,ໄ ຽຎຌັ ນົກັ ຊາຌບຌັ ຘາ຃ຌັ ເຌກາຌຑທ຺ ຑຌັ ກຌັ ຾ຖະ ກາຌຊໃ າງ຋ບຈທຈັ ຋ະຌະ຋າ຅າກ຃ຌ຺ ປໃຸ ຌຌີໄ ແຎຘໃ ູ຃ຌ຺ ປໃ ຸ ຌບໃ ຌື ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ ກາຌປຼຌຑາຘາຖາທ຅ໃ ຄຶ ຅າຽຎຌັ ຉໃ ຋ຸກຖະຈຍັ ຆຌັໄ ປຼຌ. ຑາຘາຖາທຽຎຌັ ຑາຘາ຋ໃ ຽີ ກໃ າ຺ ຾ກໃ ຾ຖະ ກາຽຌຈີ ຃ໃ ກູ ຍັ ຃ຌ຺ ຖາທຆາຈຖາທຏໃ າຌແຖງະຽທຖາບຌັ ງາທຌາຌຓາ຾ຖທໄ . ຓຌັ ຓ຃ີ ທາຓຘາ຃ຌັ ກຍັ ຆທີ ຈິ ຎະ຅າ ທຌັ ກຍັ ກາຌຈາຖຄ຺ ຆທີ ຈິ ຂບຄ຃ຌ຺ ຽປາ຺ ດໃ າຄນທົ ຄນາົ ງ ຽຎຌັ ຽ຃ໃ ບື ຄຓຘື ໃ ຘື າຌ, ຑຍ຺ ຎະຘາໄ ຄຘຌັ ຘະ຾ຈຄ຃ທາຓປູຘໄ ກຶ ຂບຄ ຃ຌ຺ ຽປາ຺ , ຽຎຌັ ຉຌ຺ໄ ຾ຓໃ ຌເຆເໄ ຌກາຌຘໃ ຘື າຌຖະນທໃ າຄ຃ຌ຺ ຑາງເຌຘຄັ ຃ຓ຺ ຽຑໃ ບື ຆໃ ທງເນ຃ໄ ຌ຺ ຽປາ຺ ຘາຓາຈຆບກປູປໄ ໃ າ ປຼຌຘກຶ ຘາຂຓໄ ູຌຂໃ າທຘາຌ, ຽຎຌັ ນກົັ ຊາຌບຌັ ຘາ຃ຌັ ເຌກາຌຘກຶ ຘາ຃ຌ຺ໄ ຃ທາໄ ຽຊຄິ ຃ທາຓຽຎຌັ ຓາຂບຄຘຄັ ຃ຓ຺ ເຈໜໃ ຄຶ ( ຎຓຶໄ ຑາຘາຖາທ 2 ໜາໄ ຋ີ 4 ຎີ 2018 ). ຑາຘາຖາທ ຾ຓໃ ຌຓຍີ ຈ຺ ຍາຈຘາ຃ຌັ ນົາງດໃ ູເຌຘຄັ ຃ຓ຺ ຖາທ ຽຑາະທໃ າ ຽຎຌັ ຑາຘາຎະ຅າຆາຈຂບຄຑທກຽປາ຺ , ຽຆໃ ຄິ ເຆ຾ໄ ຖກຎໃ ຼຌ຾ຌທ຃ທາຓ຃ຈິ ຂບຄ຃ຌ຺ ຽປາ຺ , ຘໃ ືຘາຌ, ຉິຈຉໃ ຑທ຺ ຑຌັ ຽນຌັ ດໃ ູເຌຘຄັ ຃ຓ຺ ຖາທຽປາ຺ ຽຆໃ ຌັ : ກາຌ ຑທ຺ ຑຌັ ຋າຄຈາໄ ຌກາຌຽຓບື ຄ, ຽຘຈຊະກຈິ , ກາຌ຋ະນາຌ, ທຈັ ຋ະຌະ຋າ-ຘຄັ ຃ຓ຺ ຾ຖະ ບໃ ຌື ໂ. ຑາຘາຖາທແຈໄ ຘະ຾ຈຄ຃ທາຓຽຊຄິ ຃ທາຓປໃ ຸຄຽປບື ຄ຋າຄຈາໄ ຌຘະຉຎິ ຌັ ງາຂບຄ຃ຌ຺ ຖາທຽປາ຺ , ຽຆຄິ ຓ຋ີ ຄັ ຑາຘາຽທາ຺ໄ ຾ຖະ ຑາຘາຂຼຌ຋ໃ ີ ບຸຈຓ຺ ຘຓ຺ ຍູຌ ຽຆໃ ຄິ ຓຽີ ຃າ຺ໄ ຓາ຅າກຑາຘາຎາຖ-ີ ຘຌັ ຘະກຈິ . ຑາຘາຖາທ ຓ຃ີ ທາຓຘາ຃ຌັ ດໃ າຄນທົ ຄນາົ ງ ຽຎຌັ ຽ຃ໃ ບື ຄຓ຋ື ໃ ຘີ ະ຾ຈຄ຃ທາຓປູຘໄ ກຶ ຌກຶ ຃ຈິ ຂບຄຉຌ຺ ບບກຓາເນຏໄ ູ ໄ ບໃ ຌື ແຈປໄ ັຍປູ ,ໄ ແຈງໄ ຌິ , ແຈຒໄ ັຄ ຾ຖະ ຽຂ຺າໄ ເ຅ ຋ັຄຽຎັຌນົັກຊາຌ຋ໃ ີຘາ຃ັຌເຌກາຌຑ຺ທຑຌັ ຾ຖະ ຊໃ າງ຋ບຈ ທຈັ ຋ະຌະ຋າ຅າກ຃ຌ຺ ປໃ ຸຌຌແີໄ ຎຘໃ ູ຃ຌ຺ ປໃຸ ຌເໝໃ .(ຎຓຶໄ ຋ຈິ ຘະຈຑີ າຘາ ຖະຍຍ຺ 3 ຎ,ີ ຎ2ີ ໜາໄ ຋3ີ ) ກາຍກບຌກ຾ຓໃ ຌປູຍກາຌຌາເຆຑໄ າຘາດໃ າຄໜໃ ຄຶ ຌບກ຅າກຽຎຌັ ຑານະຌະຉຈິ ຑຌັ ກຍັ ກາຌຘະ຾ຈຄ຾ຌທ຃ຈິ ກຍັ ບາຖຓ຺ ຅ຈິ ຾ຖທໄ ຓຌັ ງຄັ ຉຈິ ຑຌັ ດໃ າຄຘະໜຈິ ຾ໜຌໄ ກຍັ ຘຖິ ະຎະກາຌເຆຑໄ າຘາ ຽຑໃ ບື ຘາໄ ຄ຃ທາຓຘະຽ຋ບື ຌເ຅, ຃ທາຓປູຘໄ ກຶ ຌກຶ ຃ຈິ ຾ຖະ ຘາໄ ຄບຸຈຓ຺ ກາຌ຾ກໃ ຏູບໄ ໃ າຌ. ຃າຘຍັ ຘາຌທຌ຋ໃ ຌີ າເຆຽໄ ຂາ຺ໄ ເຌຘຌັ ຋ະກະທແີ ຈຏໄ ໃ າຌກາຌ຃ຌ຺ໄ ຃ຈິ ປໃ ຌິ ຉບຄ຅າກຏູຎໄ ະຑຌັ ຾ຖະ ຌາຽຂາ຺ໄ ຓາຎະກບຍ ນົື ຘາໄ ຄຽຎັຌຍຈ຺ ຍຌ຺ ຑຌືໄ ຊາຌນົັກກາຌບຌັ ເຈບຌັ ໜໃ ຄຶ ຋ໃ ີ ຾ຌໃ ຌບຌ. ງບໄ ຌທໃ າກາຍກບຌຓີຑາຖະຍ຺ຈຍາຈ, ຃ທາຓໝາງ຃ທາຓຘາ຃ຌັ ຾ຖະ ຽຎັຌຑາກຘໃ ທຌໜໃ ຶຄ຋ໃ ີຘາ຃ຌັ , ບຸຈຓ຺ ຘຓ຺ ຍູຌ, ນົາງປູຍ຾ຍຍ ຽຆໃ ຄິ ຽຎຌັ ຏ຺ຌຄາຌຂບຄຎະຆາຆຌ຺ ຍຌັ ຈາຽຏໃ າ຺ ຾ຖະ ຽຑໃ ບື ດາກເນຍໄ ຈ຺ ກາຍກບຌແຈໄ ຂະນງາງຉທ຺ ຾ຖະ ຃ຄ຺ ຉທ຺ ດໃ ູກຍັ ຎະຆາຆຌ຺ ຖາທຽປາ຺ ຉະນົບຈແຎ ຘະຌຌັໄ , ຂາໄ ຑະຽ຅າ຺ໄ ຅ໃ ຄຶ ແຈຽໄ ຖບື ກຽບາ຺ ຑາກຘໃ ທຌ ຂບຄກາຍກບຌຌາຓາທແິ ຅ ຽຑໃ ບື ຽຎຌັ ກາຌຎກ຺ ຎກັ ປກັ ຘາ ຾ຖະ ຽຘຓີ ຂະນງາງກາຍກບຌຖາທເນ຋ໄ ຸກ຃ຌ຺ ແຈຽໄ ນຌັ ຽຊຄິ ຃ທາຓໝາງ຃ທາຓຘາ຃ຌັ ຂບຄກາຍກບຌ. ງບໄ ຌທໃ າກາຍກບຌຖາທຽຎຌັ ຋ຌື ປບຌບຌັ ຎະຽຘຈິ ຂບຄຘາຄທຌັ ຌະ຃ະຈຑີ ຌືໄ ຽຓບື ຄຖາທ ຾ຖະ ຽຑໃ ບື ຽຎຌັ ກາຌຎະກບຍຘໃ ທຌເນຘໄ າຄທຌັ ຌະ຃ະຈຑີ ຌືໄ ຽຓບື ຄຖາທບຸຈຓ຺ ຘຓ຺ ຍູຌປຄັ ຓງີ ໃ ຄິ ຂຌຶໄ . ຂາໄ ຑະຽ຅າ຺ໄ ຅ໃ ຄຶ ຌາຓາຽຎຌັ ນທ຺ ຂທໄ ິ 2 ກາຌທແິ ຅ເຌນບໄ ຄປຼຌ

ແ຅ ຽຑໃ ບື ຘກຶ ຘາກາຌປຼຌ-ກາຌຘບຌ ທຆິ າຑາຘາຖາທ ກໃ ຼທກຍັ ຑາກຘໃ ທຌນົກັ ຂບຄກາຍກບຌ ຿ຈງເຆທໄ ຋ິ ກີ າຌ ຘບຌ຾ຍຍງກ຺ ຉທ຺ ດໃ າຄຽຂາ຺ໄ ເຌກາຌປຼຌ-ກາຌຘບຌ ເນ຾ໄ ກໃ ຌກັ ປຼຌຆຌັໄ ຓ3 ຋ໃ ຿ີ ປຄປຼຌ ຓຈັ ຋ະງຓ຺ ຘຓ຺ ຍູຌ ຍາໄ ຌຎໃ ຸຄ, ຽຓບື ຄ ນທໄ ງຆາງ, ຾ຂທຄ ຍໃ ຾ກທໄ . 2. ຃າຊາຓທແິ ຅ ຃ູ຅ະຌາເຆທໄ ຋ິ ກີ າຌຘບຌ຾ຍຍງກ຺ ຉທ຺ ດໃ າຄ຾ຌທເຈ?, ຽຑໃ ບື ເນຌໄ ກັ ປຼຌຘາຓາຈ຅າ຾ຌກຑາກຘໃ ທຌຉໃ າຄໂ ຂບຄກາຍກບຌແຈໄ ?. 3. ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ ຂບຄກາຌທແິ ຅ - ຽຑໃ ບື ຌາເຆທໄ ຋ິ ກີ າຌຘບຌ຾ຍຍງກ຺ ຉທ຺ ດໃ າຄຽຂາ຺ໄ ເຌກາຌປຼຌ-ກາຌຘບຌຂບຄຑາກຘໃ ທຌກາຍກບຌ - ຽຑໃ ບື ເນຏໄ ູປໄ ຼຌແຈຑໄ ຈັ ຋ະຌາກາຌ຃ຌ຺ໄ ຃ທາໄ , ຋ກັ ຘະກາຌຘະ຾ນທຄນາ຃ທາຓປູ ໄ - ຽຑໃ ບື ເນຏໄ ູປໄ ຼຌຘາຓາຈ຅າ຾ຌກຑາກຘໃ ທຌຂບຄກາຍກບຌແຈຄໄ ໃາງຂຌຶໄ 4. ຘຓ຺ ຓຸຈຉຊິ າຌຂບຄກາຌ຃ຌ຺ໄ ຃ທາໄ - ນຄົັ ຅າກກາຌຌາເຆທໄ ຋ິ ຘີ ບຌ຾ຍຍງກ຺ ຉທ຺ ດໃ າຄຌກັ ປຼຌຽຂາ຺ໄ ເ຅ກໃ ຼທກຍັ ຑາກຘໃ ທຌຂບຄກາຍກບຌດໃ າຄ ຽຖກິ ຽຆໃ ຄິ ຂຌຶໄ ກທໃ າຽກໃ າ຺ . - ຃ຓູ ທີ ຋ິ ກີ າຌຘຈິ ຘບຌຑາກຘໃ ທຌຂບຄກາຍກບຌ຋ໃ ຈີ ຂີ ຌຶໄ . 5. ຂບຍຽຂຈຂບຄກາຌທແິ ຅ 5.1. ຂບຍຽຂຈຈາໄ ຌກໃ ຸຓຽຎາ຺ໄ ໝາງ ກໃ ຸຓຽຎາ຺ໄ ໝາງ຋ໃ ເີ ຆເໄ ຌກາຌທແິ ຅຃ຄັໄ ຌ຾ີໄ ຓໃ ຌ ຃ູຘບຌຑາຘາຖາທ 4 ຋ໃ າຌ ຾ຖະ ຌກັ ປຼຌຆຌັໄ ຓ3 ຓ຅ີ າຌທຌ 36, ຃ຌ຺ , ງຄິ 20, ຃ຌ຺ , ຋ໃ ຿ີ ປຄປຼຌຓຈັ ຋ະງຓ຺ ຘກຶ ຘາຘຓ຺ ຍູຌ ຋ໃ ຄ຺ ຎໃ ຸຄ, ຽຓບື ຄນົທຄຌາໄ , ຾ຂທຄນົທຄຌາໄ ຋າ, ຘກ຺ ປຼຌ 2018-2019. 5.2. ຂບຍຽຂຈຈາໄ ຌຽຌບືໄ ເຌ ທຆິ າ ຑາຘາຖາທ ຍຈ຺ ຋ີ 17 ຑາກຘໃ ທຌນກົັ ຂບຄກາຍກບຌ 1. ຃າ 2. ຉບຌ 3. ທກັ 4. ຽຒບືໄ ຄ 5. ຍາຈ 6. ຍຈ຺ 5.3. ຂບຍຽຂຈຈາໄ ຌຉທ຺ ຎໆຼຌ - ຉທ຺ ຎໃ ຼຌຉຌ຺ໄ : ຾ຓໃ ຌທ຋ິ ກີ າຌຘບຌ. - ຉທ຺ ຎໃ ຼຌຉາຓ: ຾ຓໃ ຌຏຌ຺ ກາຌປຼຌປູຂໄ ບຄຌກັ ປຼຌກໃ ຼທກຍັ ຑາກຘໃ ທຌຂບຄກາຍກບຌ. 6. ຎະ຿ນງຈ຋ໃ ຃ີ າຈທໃ າ຅ະແຈປໄ ຍັ - ຽປຈັ ເນຏໄ ູຘໄ ບຌປູຽໄ ຊຄິ ນົກັ ກາຌ ຾ຖະ ທ຋ິ ກີ າຌຌາເຆທໄ ຋ິ ຘີ ບຌ຾ຍຍງກ຺ ຉທ຺ ດໃ າຄຽຂາ຺ໄ ເຌກາຌປຼຌກາຌ 3 ກາຌທແິ ຅ເຌນບໄ ຄປຼຌ

ຘບຌ. - ຏູປໄ ຼຌຽກຈີ ກາຌປຼຌປູຈໄ ີຂຌຶໄ , ຽປຈັ ເນຓໄ ຃ີ ທາຓປູ຃ໄ ທາຓຘາຓາຈ ຾ຖະຽຂາ຺ໄ ເ຅ຍຌັ ຈາຑາກຘໃ ທຌນົກັ ຂບຄກາຍກບຌ. - ຌາຏ຺ຌກາຌທແິ ຅ເຆຽໄ ຎຌັ ຾ຌທ຋າຄເຌກາຌຑຈັ ຋ະຌາ, ຎຍັ ຎຸຄກາຌປຼຌ-ຘບຌເນຓໄ ຃ີ ຸຌຌະຑາຍ, ຓີ ຎະຘຍ຺ ກາຌຈາໄ ຌກາຌຘຈິ ຘບຌ ຽຑໃ ບື ຅ະຌາແຎເຆກໄ ຍັ ຏູປໄ ຼຌເນຽໄ ກຈີ ຎະ຿ນງຈ. - ຽຎຌັ ຾ຌທ຋າຄເນ຾ໄ ກໃ ຏູ຋ໄ ໃ ຓີ ຃ີ ທາຓຘຌ຺ ເ຅຋ໃ ດີ າກ຅ະຘກຶ ຘານທ຺ ຂຌໄ ຉີໄ ໃ ແຎ. - ກາຌທແິ ຅຃ັຄໄ ຌີໄ ຅ະຽຎັຌກາຌຎັຍຎຸ ຄກາຌປຼຌ-ກາຌຘບຌ ທິຆາ ຑາຘາຖາທ ( ຑາກຘໃ ທຌຂບຄ ກາຍກບຌ) ຂບຄຌກັ ທແິ ຅ເນຓໄ ຃ີ ຸຌຌະຑາຍຘູຄຂຌຶໄ ກທໃ າຽກໃ າ຺ ເຌ຃ຄັໄ ຉໃ ແຎ. 7. ຌງິ າຓ຃າຘຍັ ຘະຽຑາະ - ກາຌຘກຶ ຘາ: ໝາງຽຊຄິ ກາຌຘກຶ ຘາ຃ຌ຺ໄ ຃ທາໄ ຾ຖະ ກາຌປຼຌປູຈໄ ທໄ ງຉຌ຺ ຽບຄ. - ຑາຘາ: ຾ຓໃ ຌຽ຃ໃ ບື ຄຓຉື ຈິ ຉໃ ຘໃ ຘື າຌຖະນທໃ າຄ຃ຌ຺ ກຍັ ຃ຌ຺ ດໃ ູເຌຘຄັ ຃ຓ຺ ບຌັ ຆໃ ທງເນຽໄ ກຈີ ຃ທາຓຽຂາ຺ໄ ເ຅ຽຆໃ ຄິ ກຌັ ຾ຖະ ກຌັ . - ຑຸຈ຋ະຘາຘະໜາ: ໝາງຽຊຄິ ຘາຘະໜາ຾ນໃ ຄ຃ທາຓປູ຾ໄ ຅ຄໄ ຽຆໃ ຄິ ຎະກບຍຈທໄ ງ ຑະຑຸຈ຋ະຽ຅າ຺ໄ , ຑະ຋າ, ຑະຘຄ຺ ຽຎຌັ ຘາຘະຈາ, ຾ຓໃ ຌນົກັ ຋າ຃າຘບຌຂບຄຑະຑຸຈ຋ະຽ຅າ຺ໄ . - ບັກຂະນົະ: ໝາງຽຊິຄຉ຺ທບກຘບຌຖາທ ຽຆໃ ິຄຎະກບຍຈທໄ ງ: ຑະງຌັ ຘະຌະ, ຘະນົະ ຾ຖະ ທຌັ ຌະງຸຈ. - ຾ຏຌກາຌຘບຌ: ໝາງຽຊຄິ ຂຌັໄ ຉບຌ ຾ຖະ ທ຋ິ ກີ າຌຘບຌເຌຖາງຖະບຼຈ຋ໃ ຅ີ ຈັ ກຼຓແທຖໄ ທຄໜາໄ . ຽຑໃ ບື ເຆຽໄ ຎຌັ ຾ຌທ຋າຄເຌກາຌ຅ຈັ ກຈິ ຅ະກາກາຌປຼຌ-ກາຌຘບຌ ເນຏໄ ູປໄ ຼຌຽກຈີ ກາຌປຼຌປູຉໄ າຓ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ ຂບຄ ກາຌຘບຌເຌຽຖໃ ບື ຄ຋ໃ ກີ າຌຈ຺ ແທ.ໄ 4 ກາຌທແິ ຅ເຌນບໄ ຄປຼຌ

ຍຈ຺ ຋ີ 2 ຽບກະຘາຌ, ຋ຈິ ຘະຈີ ຾ຖະ ຍຈ຺ ທແິ ຅຋ໃ ກີ ໃ ຼທຂບໄ ຄ 1. ຽບກະຘາຌ຋ໃ ກີ ໃ ຼທຂບໄ ຄ ຑາກຘໃ ທຌຂບຄກາຍກບຌ ໝາງຽຊຄິ ບຄ຺ ຎະກບຍຉໃ າຄໂເຌກາຍກບຌ ຽຆໃ ຄິ ຓ຃ີ ທາຓຘາ຃ຌັ ນົາງ ຽຑາະທໃ າ ກາຌ຾ຉໃ ຄກາຍກບຌ ຊາໄ ຂາຈບຄ຺ ຎະກບຍເຈໜໃ ຄຶ ຾ຖທໄ ຅ະຽປຈັ ເນກໄ າຍກບຌຍໃ ຓທຌ, ຍໃ ຃ຍ຺ ຊທໄ ຌ. ຑາກຘໃ ທຌ ຉໃ າຄໂຂບຄກາຍກບຌຓ:ີ ຃າ, ຉບຌ, ທກັ , ຽຒບືໄ ຄ, ຍາຈ ຾ຖະ ຍຈ຺ . 1). ຃າ ກ. ຃ທາຓໝາງຂບຄ຃າເຌກາຍກບຌ “຃າ” ເຌກາຍກບຌ ຾ຓໃ ຌໝາງຽບາ຺ ຑະງາຄໜໃ ຄຶ ຂບຄ຃າຽທາ຺ໄ ເຌກາຍກບຌຽຆໃ ຌັ : ຌກ຺ , ໜູ, ຎູ, ຎາ ຾ຖະ ບໃ ຌື ໂ. ຍາຄກຖະຌີ ຃າ຋ໃ ຓີ ຘີ ບຄຑະງາຄ຾ຉໃ ບບກຘຼຄຈຼທ ກຌຍັ ຽຎຌັ ຃າໜໃ ຄຶ ຑະງາຄຽຆໃ ຌັ : ຏະນງາ, ຘະໜາຓ, ຊະ຾ນົຄ, ຊະໜບຓ, ຘະນຄທຌ ຾ຖະ ບໃ ຌື ໂ. ຂ. ຎະຽຑຈຂບຄ຃າເຌກາຍກບຌ ເຌກາຍກບຌ຅ຈັ ຽຎັຌຎະຽຑຈ຃:ື ຎະຽຑຈ຃າຽຎັຌ, ຃າຉາງ, ຃າຽບກ, ຃າ຿຋ ຾ຖະ ຃າກາຄ ຈໃ ຄັ ຖາງ ຖະບຼຈຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ  ຃າຽຎຌັ ຃າຽຎຌັ ຾ຓໃ ຌ຃າ຋ໃ ຏີ ຌັ ຎໃ ຼຌຘຼຄແຎຉາຓທຌັ ຌະງຸຈແຈໄ ຽຆໃ ຄິ ຾ຍໃ ຄບບກຽຎຌັ 2 ຅າຑທກຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ - ຃າຎະກບຍຈທໄ ງຘະນົະຘຼຄງາທ຃:ື x¾, xີ, x,Û x,ø Àx, Áx, Âx, x,Ö Àxີາ, Àx¨, xܸ, ເ xÛຬ. - ຃າ຋ໃ ຎີ ະກບຍຈທໄ ງຉທ຺ ຘະກຈ຺ ຽຎຌັ ຃:ື ຄ, ງ, ຌ, ຓ, ທ ຽຎຌັ ຉຌ຺ໄ .  ຃າຉາງ ຃າຉາງ ຾ຓໃ ຌ຃າ຋ໃ ຏີ ຌັ ຎໃ ຼຌແຎຉາຓປູຍທຌັ ຌະງຸຈຍໃ ແຈໄ ຽຆໃ ຄິ ຾ຍໃ ຄບບກຽຎຌັ 2 ຅າຑທກຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ - ຃າ຋ໃ ຎີ ະກບຍຈທໄ ງຘະນະົ ຘຼຄຘຌັໄ ຃:ື xະ, xØ, xô, x÷, ເx½, Áx½, Âx½, Àx¾½, Àxະ, xܸ½, Àx¨× , ເ xÚຬ. - ຃າ຋ໃ ຎີ ະກບຍຈທໄ ງຉທ຺ ຘະກຈ຺ ຉາງ຃:ື ກ, ຈ, ຍ.  ຃າຽບກ: ຃າຽບກ ຾ຓໃ ຌ຃າ຋ໃ ຎີ ະກບຍຈທໄ ງທຌັ ຌະງຸຈຽບກຽຆໃ ຌັ : ແກໃ , ຏໃ າຌ, ຎໃ າ...  ຃າ຿຋: ຃າ຿຋ ຾ຓໃ ຌ຃າ຋ໃ ຎີ ະກບຍຈທໄ ງທຌັ ຌະງຸຈ຿຋ຽຆໃ ຌັ : ຌບໄ ຄ, ຌາໄ , ຆາໄ , ແນ.ໄ ..  ຃າກາຄ: ຃າກາຄ ຾ຓໃ ຌ຃າ຋ໃ ຍີ ໃ ຓທີ ຌັ ຌະງຸຈຽຆໃ ຌັ : ຑູ, ຌາ, ຽຓບື ຄ, ຃ຌ຺ ... 2). ຉບຌ ຉບຌ ຾ຓໃ ຌໝໃ ຃ູ າ຅າຌທຌໜໃ ຄຶ ຋ໃ ຽີ ຎຌັ ຽ຃ໃ ຄິ ໜໃ ຄຶ ຂບຄທກັ ໝາງ຃ທາຓທໃ າ ກາຍກບຌທກັ ໜໃ ຄຶ ຓຘີ ບຄ ຉບຌ຃:ື ຉບຌໜາໄ ຾ຖະ ຉບຌນົຄັ ຽຆໃ ຄິ ຉບຌໜາໄ ຎະກບຍຈທໄ ງ 3 ຃າ, 4 ຃າ ນົື 5 ຃າ ຍໃ ຌຍັ ຃າຍຸຑະຍຈ຺ . ຘໃ ທຌ ຉບຌນົຄັ ຎະກບຍຈທໄ ງ 4 ຃າ, 5 ຃າ ນົື 6 ຃າ ຍໃ ຌຍັ ຃າຘບໄ ງ. 5 ກາຌທແິ ຅ເຌນບໄ ຄປຼຌ

ຉທ຺ ດໃ າຄ: ຃າຍຸຑະຍຈ຺ ຉບຌໜາໄ ຉບຌນົຄັ ຃າຘບໄ ງ ຽຑໃ ຌີ ທໃ າ ຆາຈ຅ະກາໄ ທໜາໄ ບາແຘຽຑໃ ຄິ ຃ຌ຺ ຈີ ຆາຈ຅ະຽປບື ຄປບຄຘີ ຽຑໃ ຄິ ຏູ຋ໄ ໃ ຓີ ຃ີ ທາຓປູ ໄ ບາຌຸຆຌ຺ ຎຌັ ງາຎູໄ ທຼຄທຄັ ຅ະຽຎຌັ ຎໃ າ ຽຈໃ ຌ ຑຈັ ຋ະຌາຍໃ ນໃ ບຌກາໄ ທ ຅ະນຌັ ໜາໄ ຽຑໃ ຄິ ຏູເໄ ຈ 3). ທກັ ທກັ ຾ຓໃ ຌກາຌໝາງຽບາ຺ ຾ຊທໜໃ ຄຶ ຂບຄກາຍກບຌ ຋ໃ ຓີ ຃ີ າຽທາ຺ໄ ຃ຍ຺ ຅າຌທຌ຃າຂບຄນົກັ ກາຌ຾ຉໃ ຄກາຍກບຌ. ກບຌທກັ ໜໃ ຄຶ ຎະກບຍຈທໄ ງ 7 ຃າ, 9 ຃າ ນົື 15 ຃າ ຊາໄ ຍໃ ຌຍັ ຃າຍຸຑະຍຈ຺ ຾ຖະ ຃າຘບໄ ງ. ຉທ຺ ດໃ າຄ: ທກັ ຋ີ 1 ນາົ ງຘທຌ ຆຄ຺ ບທຈຽບໄ ຓທຌຈບກຑຌັ ຘີ ທກັ ຋ີ 2 ຓາຖີ ຽຍງີ ຽກຘບຌ ປໃ ຌິ ນບຓປຓ຺ ຽປາ຺ໄ ທກັ ຋ີ 3 ຈບກຌຌັໄ ຅າຎາຍາໄ ຄ ກາຄຘທຌຘະຊຈິ ຾຋ໃ ຌ ທກັ ຋ີ 4 ຽຎຌັ ເ຅ ຍໃ ຄ຺ ຍບກຆີໄ ຃ຸຌ຃າໄ ຃ໃ າຽຓບື ຄ ທກັ ເຌກາຍກບຌຓຆີ ໃ ຽື ບຌີໄ ຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ ທກັ ຋ີ 1 ຽບຌີໄ ທໃ າ ທກັ ຘະຈຍັ ທກັ ຋ີ 2 ຽບຌີໄ ທໃ າ ທກັ ປຍັ ທກັ ຋ີ 3 ຽບຌີໄ ທໃ າ ທກັ ປບຄ ທກັ ຋ີ 4 ຽບຌີໄ ທໃ າ ທກັ ຘໃ ຄ຺ 4). ຽຒບືໄ ຄ ຽຒບືໄ ຄ ຾ຓໃ ຌໝາງຽບາ຺ ຽ຃ໃ ຄິ ໜໃ ຄຶ ຂບຄຍາຈ ຽຆໃ ຄິ ກາຍກບຌຽຒບືໄ ຄໜໃ ຄຶ ຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ ຘບຄທກັ ນົື ຘບຄ຾ຊທ, ຘບຄທກັ ຉຌ຺ໄ ຽບຌີໄ ທໃ າ: ຽຒບືໄ ຄກກ຺ ຾ຖະ ຘບຄທກັ ຉໃແຎ ຽບຌີໄ ທໃ າ: ຽຒບືໄ ຄຎາງ. ຉທ຺ ດໃ າຄ: ທກັ ຋ີ 1 ທກັ ຘະຈຍັ : ຽຑໃ ບື ຌ຾຋ງໄ າຓຽ຅ຍັ ແຂໄ ຃ບງຽຍໃ ຄິ ຍທ຺ ຖະຍຈັ ຽຒບືໄ ຄກກ຺ ທກັ ຋ີ 2 ທກັ ປຍັ : ງາຓຉຈິ ຃ຈັ ຃ບງຑ຅ິ າຌ ຆໃ ທງນາ຋າຄ຾ກ ໄ ທກັ ຋ີ 3 ທກັ ປບຄ : ຽຑໃ ບື ຌຎບຓງາຓຓຽີ ຄຌິ ຽນຌັ ໜາໄ ຓາຽກາ຺ ຂາຽຖງ຾຃ໃ ຄ ຽຒບືໄ ຄຎາງ ທກັ ຋ີ 4 ທກັ ຘໃ ຄ຺ : ງາຓຽ຅ຍັ ຽຎຌັ ໜາໄ ຋ໃ ກບໄ ງ ຍໃ ນົຼທໜາໄ ຖໃ າ຃ບງ 5). ຍາຈ ຍາຈ ຾ຓໃ ຌໝໃ ທູ ກັ ຋ໃ ຓີ ຃ີ ທາຓຘາຑຌັ ກຌັ , ຽກາະກໃ າງກຌັ , ຽຌໃ ບື ຄຘຼຄກຌັ , ກາຌຈ຺ ຽບາ຺ ຘບຄຽຒບືໄ ຄ (ຽຒບືໄ ຄ ກກ຺ ຾ຖະ ຽຒບືໄ ຄຎາງ ) ນົື ກາຍກບຌຍາຈໜໃ ຄຶ ຎະກບຍຓີ 4 ທກັ ນົື 4 ຾ຊທ. 6 ກາຌທແິ ຅ເຌນບໄ ຄປຼຌ

ຉທ຺ ດໃ າຄ: ຽຒບືໄ ຄກກ຺ ຃ຌັ ທໃ າແຈຂໃ ຆີ າໄ ຄ ດໃ າຖຓື ໝໃ ໝູ ໝູ າ ຍາຈ ນາກຂະ຿ຓງຓາຖກັ ຽນໃ າ຺ ນບຌເນຓໄ ຌັ ດາໄ ຌ ຽຒບືໄ ຄຎາງ ຖາຄຽ຋ໃ ບື ກທາຄຒາຌຽຉຌັໄ ຉາຓຈຄ຺ ຆແີ ຈແໄ ຖ ຃ຌັ ໝາແຈຉໄ ໃ ບຌຆຌີໄ ງຄັ ຆ຿ີ ບບໄ ໃ າທ຃ຸຌ ຈບກຌາ 6). ຍຈ຺ ຍຈ຺ ຾ຓໃ ຌໝາງຽບາ຺ ຽຌບືໄ ເຌ຋ຄັ ໝຈ຺ ຂບຄກາຍກບຌ ຋ໃ ຂີ ຼຌກໃ ຼທກຍັ ຽຖໃ ບື ຄເຈຽຖໃ ບື ຄໜໃ ຄຶ ຉຄັໄ ຾ຉໃ ຉຌ຺ໄ ຅ຌ຺ ຅ຍ຺ ຽຖໃ ບື ຄ. ຍຈ຺ ຅ະຘຌັໄ ນົື ງາທຍໃ ແຈກໄ າຌຈ຺ ຉາງຉທ຺ ; ຾ຉໃ ຄຘຌັໄ ກຽບີຌໄ ທໃ າ: ຍຈ຺ ຘຌັໄ , ຾ຉໃ ຄງາທກຽບຌີໄ ທໃ າ: ຍຈ຺ ງາທ. ກບຌຍຈ຺ ໜໃ ຄຶ ຉບໄ ຄຓຽີ ຌບືໄ ເຌ຃ຍ຺ ຊທໄ ຌຉາຓ຃ທາຓໝາງຂບຄຍຈ຺ ຋ໃ ຉີ ຄັໄ ແທ.ໄ ຉທ຺ ດໃ າຄ: ຘະຈຸຈ຃ີ ຸຌ຃ູ ຃ຌັ ຋ະຆາຈຈທຄນບຓ  ຆໃ ຌີໄ ຆບຌຘບຈຈທໄ ງ ຍຌັ ຅ຄ຺ ຎະຈຍັ ຘີ ຽຍກິ ຽຍງີ ຍາຌ຾ງຓໄ ງງໃ ຌື ຾ງຄງຄັ ເນໄ ຏູຽໄ ຃ງີ ຘບຌຘໃ ຄັ ຆີໄ ຃ູຖາທ຋ຄັ ຆາຈ ຽ຅າ຺ໄ ຽບງີ ທຆິ າຖາໄ ຽຖຈີ ຃ຸຌ  ຘຈິ ຂງງກ຺ ຌບໄ ຓ ຘະຊຈິ ຾຋ຍຽໜບື ຘຼຌ ຍູຆາ຃ຸຌ຃ທາຓຈີ ຾ຈໃ ຃ຏູ ູຘໄ ບຌຆີໄ ບະຑຌິ ຌັ ຋ະຌາຌບໄ ຓ ຘະຈຸຈກີ ໃ ບຌກໃ າທ ຽ຅າ຺ໄ ຽບງີ ຃າຖະທະ຾ກໃ ຽ຅າ຺ໄ ຃ຏູ ູຆໄ ຆີໄ ໃ ບຄ຋າຄ ກຉາຓ຋ບໄ ຌ  ຽຊຄິ ຅ະດໃ ູຽຂຈກາໄ ຘະຊາຌຊໃ ຌິ ຈຌິ ເຈ ຽຖກິ ຽຆໃ ຄິ ເຌຍຸຌ຃ຸຌ ຍໃ ບາຈຖຓື ຃ແູ ຈໄ ນາເຘຓາ຋ຼຓຽ຋າ຺ໄ ຆາຈຌີໄ ຾ຖະ ຆາຈໜາໄ ຘະຽໝ຋ີ ຌັ ຃ຸຌ຋ໃ າຌ  ຃ຽູ ບງີ ຽ຅າ຺ໄ ຌຌັໄ ຽຎຌັ ຏູເໄ ນໄ ຍໃ ຖຓື ແຈ຃ໄ ໃ າ຃ູ ຈບກໜາ ຋ຸກຘໃ ຄິ ບາຌຌັ ຌຍັ ຘຄັ ຃ຓ຺ ງຌິ ງບຓປຍັ ຃ໃ າ຃ຸຌ຃ູຽ຅າ຺ໄ ຽນໃ ົາ຺ ຌກັ ປຼຌຏູຂໄ ຼຌ຃ຌ຺ໄ ກງບໄ ຌ຃ຘູ ໃ ຄ຺ ເນໄ ຅ຌ຺ ຎຌັ ງາຆາຌຘະນົາຈ  ຃າ຃ູຘບຌຘໃ ຄັ ຆີໄ ຅ໃ ຄຶ ປຼຌແຈຈໄ ໃ ຄັ ໝາງ ຌຌັໄ ຾ຖທໄ ຍໃ ຽ຃ງີ ຃ຈິ ຋ຖະງຈ຺ ຘຈິ ຂ຅ໃ ຅ື າ຅ຈ຺ ຘຼຈຘ຋ີ າປາໄ ງ 7 ກາຌທແິ ຅ເຌນບໄ ຄປຼຌ

ຽ຃າ຺ ຖຍ຺ ເຌ຃ທາຓປູ ໄ ທຆິ າຈນີ າົ ງຘໃ ຄິ ຌຍັ ຊງື ງກ຺ ຽ຅າ຺ໄ ຍູຆາແທ຋ໄ ໃ ຘີ ູຄ ຾຋຾ໄ ຖທໄ  ຉາຍຆໃ ທ຺ ຆທີ ຈິ ຌີໄ ນາກງຄັ ຉບຍ຾຋ໃ ຌ຃ຸຌ ຍໃ ຑ຾ຖທໄ ຑທກຽປາ຺ ຆຸຓຆາທຘຈິ ປຍັ ຽບາ຺ ຃ທາຓປູ ໄ ຈບກຌາ ຅ະຖກຶ ຽຊຄິ ຃ຸຌຽ຅າ຺ໄ ຍູຆາ຃ແູ ທຘໄ ູຄຘໃ ຄ຺ ຍໃ ຓາງຓາໄ ຄນໃ າຄ຃ູ ຃ທາຓຎະຘຄ຺ ຓາຈຓຸຄໄ  ຃ທາຓປກັ ຐຄັ ກບຈກຼໄ ທ ຑຌັ ໜໃ ຼທກຓ຺ ກຼທ ປກັ ຍໃ ຓງີ າຓນາງ ຖໃ າງຑາຄປາຓປາໄ ຄ ຽ຅າ຺ໄ ຽບງີ ຏູ຋ໄ ໃ ຑີ າຘຌັ ຘາໄ ຄ ຘຈັ ຅ະ຋າບຌັ ຖາໄ ຃ໃ າ ນຌັໄ ຋ບໄ ຌ ຂຊະໜບຓຽ຅າ຺ໄ ແທໄ ຍໃ ຓເີ ນຖໄ ໃ າຘີ ກຓ຺ໄ ກາຍຑາທະຌາ  ຘະຈຸຈກີ ໃ າທຌບໄ ຓ ຅ໃ ຄ຺ ຽນໃ ົບື ຓຄາຌາຎໃ ບຄ ຘໃ ຄິ ຘກັ ຘຈິ ເຌ຿ຖກາ ຘະຊຼຌ຋າຉຄັໄ ຋ໃ ຼຄ ເນ຃ໄ ູ຃ບຄ຃ທາຓຽຂຓັໄ ຋ໃ ຽີ ກຈີ ເໝໃ ຑາງນົຄັ ຋ໃ ທ຺ ຋ຄັ ຽໜບື ເຉໄ  ຅າກເ຅ຂບຄຏູຌໄ ບໄ ງ ຘະຈຸຈຌີ າຘໃ ຄ຺ ຂຽບາ຺ ຈທຄເ຅ຖາທ ຽຊຄິ ຃ຽູ ຅າ຺ໄ ຃ໃ ຂູ ູ຃ຌ຺ ບາແຘປບງຂຼຌຂ ໄ ງໃ ຄິ ກທໃ າເຈໂ ຎຄ຺ ທາ຋ະທາຈຽທາ຺ໄ  ປກັ ຽ຅າ຺ໄ ຽໜບື ຘໃ ຄິ ຖຌ຺ໄ ຽ຋ຈີ ຋ຌູ ຍູຆາແທໄ ຽ຅າ຺ໄ ຾ຖທໄ ຍໃ ຃ບງ຾ຎຽຎຌັ ບໃ ຌື ເ຅ຑຼຌ຾ຑຄຊະໜບຓ ງຄັ ຆແີ ຈຉໄ ບຍ຃ຸຌ ຽບາ຺ ຈທຄເ຅຾ຂທຌນບໄ ງ ນາກຆທີ ຈິ ຌຍີໄ ໃ ຉຌືໄ ຃າທໃ າ “ກາຍ” ຾ຎທໃ າ ຃າຂບຄກະທີ ກາຍເຌຑາຘາຖາທ຋ໃ ຑີ ໃ ຾ຓໃ ຎະຆາຆຌ຺ ຽບຌີໄ ກຌັ ຌຌັໄ ຾ຓໃ ຌ ຂບຄ຋ໃ ຽີ ຎຌັ ກຍີ ຍາຄໂ ຾ຖະ ຆບໄ ຌຖຼຌກຌັ ຽຎຌັ ຆຌັໄ ໂ ຽຆໃ ຌັ : ກາຍຖາຄ, ກາຍກທໄ ງ, ກາຍຑາໄ ທ, ກາຍໝາກ, ກາຍບບໄ ງຽຎຌັ ຉຌ຺ໄ . ຘໃ ທຌເຌ຃ທາຓໝາງຂບຄກະທຌິ ຌັໄ “ກາຍ” ຾ຓໃ ຌ຃າຘາຑຈັ ຆບໄ ຌກໃ າງກຌັ ຾ຖະ ແຈ຅ໄ ຈັ ຖຼຄຽຎຌັ ຖະຍຼຍ຅ຍ຺ ຄາຓ ຽຆໃ ຌັ : ກາຍຽຆຄີໄ , ກາຍຎໃ ູຘບຌນົາຌ-ນົາຌຘບຌຎໃ ູ, ກາຍຑະຓຸຌ.ີ .. ຌບກ຅າກຌີໄ ຽຑໃ ີຌເຆຽໄ ຂາ຺ໄ ເຌ຃າ຃ໃ ບຄ ນົື ຍຈ຺ ຋ໃ ບຄຂຌຶໄ ເ຅ ຋ໃ ຓີ ຽີ ຌບືໄ ເຌຘກຶ ຘາບຍ຺ ປຓ຺ ຌາໄ ເ຅ປກັ ຆາຈ, ຽທາ຺ໄ ຽຊຄິ ຃ທາຓບຸຈຓ຺ ປຄັ ຓຂີ ບຄຎະຽ຋ຈຆາຈ, ຃ທາຓຘຈັ ຆໃ ື ຍຖຘິ ຸຈ ຾ຖະ ບໃ ຌື ໂ. ຉທ຺ ດໃ າຄ: ດໃ ູຍາໄ ຌຂບໄ ງ ຓໝີ າກ຾ຉຄ຿ຓ ໝາຘຓ຺ໄ ຿ບ ໝາງຓ຺ ໝາກຓີໄ ດໃ ູຍໃ ບຌຌີໄ ໝາກກບກໝາກຂາຓ ຽຎຌັ ຋ຸກງາຓ ໝາກຽຒບື ຄໝາກ຾ຎໃ ຓ ກ຾ກໃ ຓຖາຍ ຾ຓໃ ຌໝາກຽຂບື ຽຏາະ 8 ກາຌທແິ ຅ເຌນບໄ ຄປຼຌ

ຽຎບື ກຽຎຌັ ຌ ຾ຓໃ ຌໝາກຂນີໄ ຈູ ຅ຍັ ຉູຈຎູຈ ໝາກຽຈໃ ບື ຾຃ຓຂບຄ ຓໝີ າກ຅ບຄ ໝາກ຅ຌັ ໝາກກທໄ ງ ຽຓຈັ ບທໄ ງຆທໄ ງ ຽຂາ຺ໄ ຿ຑຈຘາຖີ ນົາງບນີ ົີ ຽຉຓັ ຘທຌຽຉຓັ ແປໃ . ຃າທໃ າ “ກບຌ” ໝາງຽຊຄິ ຃າຽທາ຺ໄ ຋ໃ ຅ີ ຈັ ຽຎຌັ ຖະຍຼຍ ຾ຖະ ຓຊີ ບໄ ງ຃າຽກາະກໃ າງກຌັ , ກບຌເຌກະທີ ຓີ ຃ທາຓໝາງກາຌຎຼຍ຋ຼຍກຍັ ກບຌຽປບື ຌ, ຓຖີ ກັ ຘະຌະ຃ກື ຍັ ຃າທໃ າ “ກບຌຽປບື ຌ” ຾ຓໃ ຌກາຌຽບາ຺ ແຓຓໄ າກໃ າງ ກຌັ ຽຎຌັ ຾ຊທດໃ ູຽ຋ຄິ ນົຄັ ຽປບື ຌ຾ຖທໄ ຽບາ຺ ນງາໄ ຓາຓຸຄ. ກບຌເຌກະທຌີ ຾ີໄ ຓໃ ຌແຈຌໄ າຽຂາ຺ໄ ເຌກາຌ຾ຉໃ ຄກບຌຎະຽຑຈ ຉໃ າຄໂ ຽຆໃ ຌັ : ກບຌບໃ າຌ, ກບຌຂຍັ -ຖາ, ກບຌປາງ, ກບຌ຿ຘກ ຽຆໃ ຄິ ຾ຉໃ ຖະຎະຽຑຈຓນີ ົກັ ກາຌ຾ຉໃ ຄ຋ໃ ຃ີ າໄ ງ຃ກື ຌັ ຾ຖະ ຾ຉກຉໃ າຄກຌັ ແຎ ຾ຉໃ ຓ຃ີ ທາຓຓທຌ, ບບຌຆບຌຽຓໃ ບື ແຈຒໄ ຄັ ຾ຖະ ແຈບໄ ໃ າຌ. ຉທ຺ ດໃ າຄ: ກບຌບໃ າຌ ຾ຓໃ ຌທໃ າປູຍປໃ າຄຽ຅າ຺ໄ ຄາຓ຃ໃ ບຄຍຖຍິ ູຌ ຽກຈີ ດໃ ູເຌຉະກຸຌ ປໃ ຄັ ຓຈີ ແີ ຈໄ ຃ຌັ ທໃ າທ຋ິ ະງາບາ຃ຓ຺ ປາໄ ງ ເຘຆຄີ າຓງາຓຽຍໃ ຄິ ຃ຈື ບກ຋ບຄຍາຌດໃ ູຽ຋ຄິ ຽປໃ ບື ຉຌ຺ໄ ຃ຌ຺ ຍໃ ແຈກໄ ໃ ຌິ ນບຓຈບກຌາ ຃ຌັ ຽຍໃ ຄິ ຃ຌ຺ ຆໃ ທຄເຆໄ ເນຽໄ ຅າ຺ໄ ຽຍໃ ຄິ ງາຓຓຄີ າຌ ຽຍໃ ຄິ ທຄ຺ ທາຌຑຄ຺ ຑຌັ ຽຓໃ ບື ຽປາ຺ ຅ຌ຺ ແປໄ ຽຍໃ ຄິ ຓຈິ ຃ຌ຺ ຃ຼຄເກ ໄ ງາຓຓແີ ຑຍຄັ ຽກຈີ ຽຍໃ ຄິ ຽຓງງາຓຆຍັ ຽຂຌີ ຂາຈຂບໄ ຌ ຅າຄ຅ບໄ ງຍໃ ດໃ ູຊຄ຺ ( ຎຓຶໄ ຑາຘາຖາທ-ທຌັ ຌະ຃ະຈີ 2 ໜາໄ ຋ີ 40-41 ) ຍຈ຺ ກາຍກບຌ ກ຾ຓໃ ຌຍຈ຺ ໜໃ ຄຶ ຋ໃ ີຌບຌດໃ ູເຌຍຈ຺ ທຌັ ຌະກາ ຋ໃ ຎີ ະຈຈິ ຃ຈິ ຾ຉໃ ຄຂຌຶໄ ຉາຓງຸ ກຘະແໝ຾ຉກ ຉໃ າຄກຌັ . ຽຎາ຺ໄ ໝາງກຽຑໃ ບື ດາກຽທາ຺ໄ ຽຊິຄກາຌຽ຃ໃ ບື ຌແນທຂບຄ຃ຌ຺ ຽປາ຺ ຋ໃ ຉີ ຈິ ຑຌັ ກຍັ ຋າຓະຆາຈ, ຘຄັ ຃ຓ຺ ຾ຖະ ບໃ ຌື ໂ. ຾ຓໃ ຌຍຈ຺ ຂຼຌກໃ ຼທກຍັ ຃ຌ຺ ຽປາ຺ ປບຍຈາໄ ຌ ຘໃ ບຄ຾ຘຄຽຊຄິ ກາຌຑທ຺ ຑຌັ ຖະນທໃ າຄ຃ຌ຺ ກຍັ ຃ຌ຺ , ຃ຌ຺ ກຍັ ຘຄັ ຃ຓ຺ , ຃ຌ຺ ກຍັ ຘະຑາຍ຾ທຈຖບໄ ຓ຋າຓະຆາຈ, ຃ຌ຺ ກຍັ ຘຈັ , ຘຈັ ກຍັ ຘຈັ , ຿ຈງກາຌດຓື ຽບາ຺ ກາຌຽ຃ໃ ບື ຌແນທຂບຄຘຈັ ຽຑໃ ບື ຘໃ ບຄ຾ຘຄຽຊຄິ ກາຌຽ຃ໃ ບື ຌແນທຂບຄ຃ຌ຺ ເຌຈາໄ ຌຉໃ າຄໂ ຽຆໃ ຌັ : ກາຌແຎຓາ, ກາຌຌໃ ຸຄຊ,ື ກາຌຽທາ຺ໄ ຅າຎາແຘ, ຌຈິ ແຘເ຅຃, ກາຌຎະຑຈຶ ຾ຖະ ບໃ ຌື ໂ. ໜຄັ ຘຂື ຼຌຂຌຶໄ ຽຑໃ ບື ຘໃ ບຄ຾ຘຄຽຊຄິ ກາຌຈາຖຄ຺ ຆທີ ຈິ ຂບຄ຃ຌ຺ ຽປາ຺ ດໃ າຄປບຍຈາໄ ຌ. ( ຎຓຶໄ ຑາຘາຖາທ 2 ຖະຍຍ຺ 3 ຎ,ີ ຎີ 1 ໜາໄ ຋ີ 87 ). 2. ຋ຘິ ະຈ຋ີ ໃ ກີ ໃ ຼທຂບໄ ຄ ຘຌັ ຋ະກະທີ ຃າທໃ າ “ຘຌັ ຋ະ” ຓ຃ີ ທາຓໝາງທໃ າ ຽຌໃ ບື ຄກຌັ , ຓທຌ. ຃າທໃ າ “ກະທ”ີ ຓ຃ີ ທາຓໝາງທໃ າ ຘະນາົ ຈເຌກາຌ຾ຉໃ ຄກາຍກບຌບຌັ ຓຆີ ທີ ຈິ ຆທີ າ. ຈໃ ຄັ ຌຌັໄ , ຘຌັ ຋ະກະທ຅ີ ໃ ຄຶ ຓ຃ີ ທາຓໝາງທໃ າ ນົກັ ກາຌ຾ຉໃ ຄກບຌ ບຌັ ຽຌໃ ບື ຄກຌັ , ບຌັ ຓທຌ ຾ຖະ ບບຌຆບຌຂບຄຑາຘາຖາທ. ນົື ຽທາ຺ໄ ບກີ ດໃ າຄໜໃ ຄຶ ທໃ າ຾ຓໃ ຌ຃າຘຍັ ຋ໃ ີ ຋ໃ າຌ ຑູຓີ ທຄ຺ 9 ກາຌທແິ ຅ເຌນບໄ ຄປຼຌ

ທ຅ິ ຈິ ຍຌັ ງຈັ ເຆເໄ ຌຎຓຶໄ “ແທງາກບຌຖາທ” ຋ໃ ຑີ ຓີ ເຌຎີ 1967 ຿ຈງຘາຌກັ ຑຓີ ຘກຶ ຘາຘູຌກາຄ, ຆາຽໜບື . ດໃ ູເຌ ຎຓຶໄ ແທງາກບຌຖາທ຋ໃ ເີ ຆເໄ ຌຐໃ າງຖາຆະບາຌາ຅ກັ ຖາທຽຓໃ ບື ກໃ ບຌຽຑໃ ຌີ ຽບຌີໄ ທໃ າ “ຘຌັ ຋ະຖກັ ຘະຌະ” ຋ຄັ ຘບຄຘຍັ ຋ໃ ກີ ໃ າທຓາຌຌັໄ ຖທໄ ຌ຾ຉໃ ຽຎຌັ ຘຍັ ຋ໃແີ ຈຓໄ າ຅າກ ຑາຘາຍາຖີ ຋ໃ ຽີ ທາ຺ໄ ຽຊຄິ ກາຌ຾ຉໃ ຄກບຌຎະຽຑຈຉໃ າຄໂ. ຍາຄຽບກະຘາຌກບະ຋ຍິ າງທໃ າ ຘຌັ ຋ະກະທ຾ີ ຓໃ ຌປູຍກາຌຌາເຆຑໄ າຘາດໃ າຄໜໃ ຄຶ ຌບກ຅າກຽຎຌັ ຑານະຌະ ຉຈິ ຑຌັ ກຍັ ກາຌຘະ຾ຈຄ຾ຌທ຃ຈິ ກຍັ ບາຖຓ຺ ຅ຈິ ຾ຖທໄ ຓຌັ ງຄັ ຉຈິ ຑຌັ ດໃ າຄຘະໜຈິ ຾ໜຌໄ ກຍັ ຘຖິ ະຎະກາຌເຆຑໄ າຘາ ຽຑໃ ບື ຘາໄ ຄ຃ທາຓຘະຽ຋ບື ຌເ຅, ຃ທາຓປູຘໄ ກຶ ຌກຶ ຃ຈິ ຾ຖະ ຘາໄ ຄບຸຈຓ຺ ກາຌ຾ກໃ ຏູບໄ ໃ າຌ. ຃າຘຍັ ຘາຌທຌ຋ໃ ຌີ າເຆຽໄ ຂາ຺ໄ ເຌຘຌັ ຋ະກະທແີ ຈຏໄ ໃ າຌກາຌ຃ຌ຺ໄ ຃ຈິ ປໃ ຌິ ຉບຄ຅າກຏູຎໄ ະຑຌັ ຾ຖະ ຌາຽຂາ຺ໄ ຓາຎະກບຍ ນົື ຘາໄ ຄຽຎຌັ ຍຈ຺ ຍຌ຺ ຑຌືໄ ຊາຌ ນກົັ ກາຌບຌັ ເຈບຌັ ໜໃ ຄຶ ຋ໃ ຾ີ ຌໃ ຌບຌ. ( ຎຓຶໄ ຑາຘາຖາທ 3 ຖະຍຍ຺ 3 ຎ,ີ ຎີ 2 ໜາໄ ຋ີ 39 ). ກບຌຑຌືໄ ຽຓບື ຄຉໃ າຄໂຂບຄຖາທຎະກບຍຓີ: ກບຌຂຍັ , ກບຌຖາ, ກບຌບໃ າຌ, ກບຌຽຆີຄໄ . ຾ຓໃ ຌປູ ຍ ກາຌຘະ຾ຈຄ຾ຍຍປບໄ ຄຑຌືໄ ຽຓບື ຄຎະຽຑຈໜໃ ຄຶ ຂບຄຎະຆາຆຌ຺ ຖາທຍຌັ ຈາຽຏໃ ຺າ ຽຆໃ ຄິ ຓຓີ າ຾ຉໃ ຍູປາຌຌາກາຌ, ຿ຈງ ຏໃ າຌທທິ ຈັ ຂະຍທຌກາຌບບກ຾ປຄຄາຌຽຑໃ ຓີ ຑູຌຏະຖຈິ ຏຌ຺ ນາຖຼໄ ຄກຸຓໄ ຉຌ຺ ຽບຄ ຾ຖະ ກາຌຽ຃ໃ ບື ຌແນທຉໃ ຘູກໄ ຍັ ແຑ ຋າຓະຆາຈ, ຎະຆາຆຌ຺ ຍຌັ ຈາຽຏໃ າ຺ ແຈຑໄ ຍ຺ ຑຍໄ ຌັ ຈາ຋ທິ ຋ຈັ ຋າຓະຆາຈບຌັ ຘທງຘຈ຺ ຄຈ຺ ຄາຓ ຽຆໃ ຌັ : ຑູຏາຎໃ າຈຄ຺ , ຘຈັ ຘາທາຘໃ ິຄ, ນທໄ ງປບຄໜບຄຍຄຶ ຾ຖະ ຾ຓໃ ຌາໄ ຖາ຋າຌ ຾ຖະ ບໃ ຌື ໂ. ຋ຸກຘໃ ຄິ ຋ຸກດໃ າຄຽນໃ ົາ຺ ຌຌັໄ ແຈຘໄ າໄ ຄ຃ທາຓ ບບຌຆບຌ ຾ຖະ ຃ທາຓຽຍກິ ຍາຌຓທຌຆໃ ຌື ບຌັ ນົທຄນົາງ຋ໃ ຘີ ຸຈເນ຾ໄ ກໃ ຽຂາ຺ ຽ຅າ຺ໄ ຿ຈງຘະຽຑາະ຾ຓໃ ຌໝາກຏຌ຺ ຂບຄ ກາຌຽຑໃ ຓີ ຑູຌຏະຖຈິ ຏ຺ຌ ຾ຖະ ຍູຖະຌະຘາໄ ຄຘາຍາໄ ຌຽຓບື ຄ; ຘໃ ຄິ ຈໃ ຄັ ກໃ າທແຈຘໄ າໄ ຄ຃ທາຓຘະຽ຋ບື ຌເ຅ຽຖກິ ຽຆໃ ຄິ ເນໄ ຽຂາ຺ ຽ຅າ຺ໄ . ຈທໄ ງບາຖຓ຺ ຅ຈິ ບຌັ ຘຈ຺ ເຘ ຾ຖະ ຃ທາຓຽຑໃ ຄິ ຑເ຅ເຌໝາກຏຌ຺ ກາຌຽກຍັ ກໃ ຼທ຋ໃ ງີ າຈຓາແຈຌໄ ຌັໄ ຑາເນໄ ຽຂາ຺ ຽ຅າ຺ໄ ຽກຈີ ຘຼຄປບໄ ຄຈທໄ ງ຃ທາຓບບຌຆບຌບບກຓາ ຽຆໃ ຄິ ຓຽີ ຌບືໄ ເຌຽທາ຺ໄ ຽຊຄິ ຃ທາຓຓທຌຆໃ ຌື ຽຍກິ ຍາຌເຌຏຌ຺ ຄາຌ ກາຌບບກ຾ປຄຄາຌຂບຄຉຌ຺ . ຘຼຄປບໄ ຄຘຼຄ຿ປຌຌັໄ ແຈກໄ າງຽຎຌັ ຘຼຄຂຍັ , ຘຼຄຖາ, ຘຼຄຽຆຄີໄ . ຾ຖະ ຽຏໃ າ຺ ກຓຘີ ຼຄຂຍັ , ຘຼຄຖາ ຾ຖະ ຘຼຄຽຆຄີໄ ຽຎຌັ ຂບຄຉຌ຺ ຽບຄ. ຎຈັ ຅ຍຸ ຌັ ຌປີໄ ູຍກາຌຂຍັ , ຖາ, ຽຆຄີໄ ຾ຖະ ກບຌບໃ າຌ ຓ຃ີ ທາຓ຅ະຽຖຌີ ກາໄ ທໜາໄ ນົາງ ຾ຖະ ບຸຈຓ຺ ຘຓ຺ ຍູຌ ຂຌຶໄ ຽຎຌັ ຉຌ຺ໄ ຾ຓໃ ຌຈາໄ ຌຽຌບືໄ ເຌຘາຓາຈຘໃ ບຄ຾ຘຄປບຍຈາໄ ຌ ຾ຖະ ຃ຍ຺ ຊທໄ ຌ, ຑບໄ ຓກຌັ ຌຌັໄ ກງຄັ ປກັ ຘາຓູຌຽຆບືໄ ບຌັ ຈຄີ າຓຂບຄຓຌັ ແທແໄ ຈດໄ ໃ ູຘະຽໝ.ີ ບາຈຽທາ຺ໄ ແຈທໄ ໃ າ຋ຸກໂຎະຽຑຈຂບຄກບຌຂຍັ , ກບຌຖາ, ຘຼຄຽຆີຄໄ ຖທໄ ຌ຾ຉໃ ຎະຈຈິ ຾ຉໃ ຄຉາຓຖກັ ຘະຌະຂບຄກາຍກບຌ, ຽຆໃ ຄິ ຓກີ າຌຘາຏຈັ ກຌັ ດໃ າຄ຃ໃ ບຄ຾຃ທໄ . ງບໄ ຌ຾ຌທຌຌັໄ , ຽຓໃ ບື ຓຘີ ຼຄຂຍັ ຂຌຶໄ ຾ຖທໄ ກຓຍີ ຌັ ງາກາຈຓທຌຆໃ ຌື ດໃ ູເຌຎາຄຍຸຌ, ເຌກາຌບບກ຾ປຄຄາຌ, ຄາຌ຃ຍ຺ ປບຍເຌທຌັ ຉໃ າຄໂ. ກບຌຂຍັ , ກບຌຖາ, ກບຌບໃ າຌ ຾ຖະ ກບຌຽຆຄີໄ ເນ຃ໄ ຸຌ຃ໃ າຉໃ ຽປາ຺ ນາົ ງຈາໄ ຌຽຆໃ ຌັ : - ເນ຃ໄ ທາຓຓທຌຆໃ ຌື ຘະໜຸກຘະໜາຌເ຅ເຌຽທຖາຂຍັ , ຖາ, ບໃ າຌ ຾ຖະ ຽຆຄີໄ ຿ຈງຘະຽຑາະດໃ າຄງໃ ຄິ ຾ຓໃ ຌ ຋າຌບຄຖາຖໃ ບຄ, ຖາຽຉງີໄ . - ເນ຃ໄ ທາຓປູ຋ໄ າຄຈາໄ ຌ຃ະຉ຿ິ ຖກ ຾ຖະ ຃ະຉ຋ິ າ ຽຆໃ ຌັ : ຃ທາຓປູ຋ໄ າຄຈາໄ ຌຎະນທຈັ ຘາຈ, ຑູຓຘາຈ, ກາຌ຋າຓານາກຌິ , ປຈິ ຃ບຄຎະຽຑຌກີ ໃ ຼທກຍັ ຍາຍ, ຍຸຌ, ຃ຸຌ, ຿຋ຈ, ປູກໄ ໃ ຼທກຍັ ຂຓໄ ູຌ຋າຓະຉໃ າຄໂ, ປູຌໄ ຋ິ າຌ ຆາຈກ຺ , ຌ຋ິ າຌຽຖໃ ບື ຄທຌັ ຌະ຃ະຈ,ີ ປູ຃ໄ ທາຓຘທງຘຈ຺ ຄຈ຺ ຄາຓຄຈ຺ ຄາຓຂບຄ຋າຓະຆາຈ ຾ຖະ ບໃ ຌື ໂ. - ເນຎໄ ະຉຑິ າຌ ຾ຖະ ແນທຑຍິ ເຌກາຌ຿ຉຉໄ ບຍ ຾ຖະ ຾ກແໄ ຂຍຌັ ນາເນ຃ໄ ຌ຺ ຓ຃ີ ທາຓຘະນົາຈຘະ ນົຼທ, ປູຘໄ ໃ ຄິ ຋ໃ ຽີ ໝາະຘຓ຺ ຽຑາະທໃ າ ກບຌຂຍັ , ກບຌຖາ, ກບຌບໃ າຌ ຾ຖະ ກບຌຽຆຄີໄ ຉໃ າຄໂຌຌັໄ ຖທໄ ຌ຾ຉໃ ຍຌັ ຅຃ຸ າ ກບຌ, ຏະນງາຑາຘຈິ , ຃າ຃ຓ຺ ແທ຋ໄ ຸກດໃ າຄ. 10 ກາຌທແິ ຅ເຌນບໄ ຄປຼຌ

ງບໄ ຌຑາຖະຍຈ຺ ຍາຈ຃ທາຓໝາງ຃ທາຓຘາ຃ຌັ ຈໃ ຄັ ກໃ າທຌຌັໄ ກບຌຂຍັ , ກບຌຖາ ຾ຖະ ຽຆຄີໄ ຅ໃ ຄຶ ກາງຽຎຌັ ຑາກຘໃ ທຌໜໃ ຄຶ ຋ໃ ຘີ າ຃ຌັ ເຌ຋ຌື ປບຌບຌັ ຎະຽຘຈີ ຂບຄທຌັ ຌະ຃ະຈຑີ ຌືໄ ຽຓບື ຄຖາທ, ຽຎຌັ ກາຌຎະກບຍຘໃ ທຌເນຘໄ າຄ ທຌັ ຌະ຃ະຈຑີ ຌືໄ ຽຓບື ຄບຸຈຓ຺ ຘຓ຺ ຍູຌປຄັ ຓງີ ໃ ຄິ ຂຌຶໄ , ກາງຽຎຌັ ບານາຌ຋າຄຈາໄ ຌ຅ຈິ ເ຅ເນຎໄ ະຆາຆຌ຺ ຍຌັ ຈາຽຏໃ າ຺ , ຑບໄ ຓ ກຌັ ຌຌັໄ ກກາງຽຎຌັ ຋ໃ ຌີ ງິ ຓ຺ ຂບຄຎະຆາຆຌ຺ ບກີ ຈທໄ ງ. (ຎຓຶໄ ຑາຘາຖາທ 3 ຖະຍຍ຺ 3 ຎ,ີ ຎ຋ີ ີ 2 ໜາໄ ຋ີ 67-68 ) ຃າກບຌກ຾ຓໃ ຌທຌັ ຌະ຃ະຈີ຃າປບໄ ງກບຄ຋ໃ ີຓ຃ີ ທາຓບຸຈ຺ຓຘ຺ຓຍູຌ ຾ຖະ ນົາງປູຍ຾ຍຍ ຽຆໃ ຄິ ຾ຓໃ ຌ ຏຌ຺ ຄາຌກາຌຎະຈຈິ ຾ຉໃ ຄຂບຄຎະຆາຆຌ຺ ຖາທຍຌັ ຈາຽຏໃ າ຺ . ຑບໄ ຓກຌັ ຌຌັໄ ຽຂາ຺ ຽ຅າ຺ໄ ງຄັ ແຈຽໄ ຎຌັ ຏູເໄ ຆໄ ຾ຖະ ຎ຺ກຎກັ ປກັ ຘາກາຍກບຌເນງໄ ຌື ງຄ຺ ຃ຄ຺ ດໃ ູກຍັ ທຌັ ຌະ຃ະຈຖີ າທ຅ຌ຺ ປບຈຎຈັ ຅ຍຸ ຌັ . ຘະຌຌັໄ , ບາຈຽທາ຺ໄ ແຈທໄ ໃ າ຃າກບຌຖາທຘະແໝຎຈັ ຅ຍຸ ຌັ ຓ຃ີ ທາຓໝາງ ຾ຖະ ຓຍີ ຈ຺ ຍາຈບຌັ ຘາ຃ຌັ ຉໃ ຃ຌ຺ ຖາທ຋ຸກຽຑຈ຋ຸກແທ. ຃າກບຌເຆຆໄ ໃ ທງເນ຃ໄ ຌ຺ ຽປາ຺ ຽຎຌັ ຃ຌ຺ ກະຉຌັ ງູ, ຘະນົຼທຘະນົາຈ ຾ຖະ ຓ຾ີ ຍຍ຾ຏຌກາຌ ຈາຖຄ຺ ຆີທິຈຊກື ຉບໄ ຄຉາຓປຈິ ຃ບຄຎະຽຑຌຂີ ບຄຖາທຽປາ຺ . ກາຍກບຌຎະ຅ຍຸ ຌັ ແຈຘໄ ຍື ຋ບຈຓາ຅າກກາຍກບຌ ຑຌືໄ ຽຓບື ຄຖາທຈທໄ ງປູຍ຾ຍຍກາຌຂຍັ ຖາ, ຽຌບືໄ ເຌຂບຄກບຌຘໃ ທຌນົາງຘໃ ບຄ຾ຘຄເນຽໄ ນຌັ ຆທີ ຈິ ກາຌຽຎຌັ ດໃ ູ, ຾ຌທ ຃ຈິ ຅ຈິ ເ຅, ຃ທາຓຓໃ ຸຄຓາຈຎາຊະໜາຂບຄຎະຆາຆຌ຺ ຖາທຍຌັ ຈາຽຏໃ າ຺ . ຃າກບຌຎະຽຑຈຉໃ າຄໂຓຑີ າຖະຍຈ຺ ຍາຈເຌ ກາຌຘໃ ບຄ຾ຘຄ຋ຸກຂຄ຺ ຽຂຈທຼກຄາຌ ຾ຖະ ຓຑີ າຖະຍຈ຺ ຍາຈ຿ຈງຘະຽຑາະ, ຽຌບືໄ ເຌຘໃ ບຄ຾ຘຄຂບຄກາຍກບຌ ຎຈັ ຅ຍຸ ຌັ ບຸຈຓ຺ ຘຓ຺ ຍູຌນາົ ງ, ຓຖີ ກັ ຘະຌະກທາໄ ຄຂທາຄຽຖກິ ຽຆໃ ຄິ ຾ຖະ ປບຍຈາໄ ຌ. (ຎຓຶໄ ຑາຘາຖາທ3 ໜາໄ ຋ີ 115 ). ກາຌຘບຌ຾ຍຍເຆຉໄ ທ຺ ດໃ າຄ ຾ຓໃ ຌກາຌຘບຌ຋ໃ ຍີ ໃ ແຈຓໄ ໃ ຸຄຽຊຄິ ຃າຉບຍເຈ຃າຉບຍໜໃ ຄຶ , ຾ຉໃ ຉບໄ ຄກາຌເນຏໄ ູ ໄ ປຼຌຽນຌັ ຃າຉບຍ ຾ຖະ ຽນຈຏຌ຺ ຋ໃ ນີ ົາກນົາງ ຋ໃ ຅ີ ະຆໃ ທງເນກໄ າຌຉຈັ ຘຌິ ເ຅ຂບຄຌກັ ປຼຌຓ຃ີ ທາຓປບຍ຃ບຍ ຂຌຶໄ . 3. ຋ຈິ ຘະຈກີ າຌຘບຌ ທ຋ິ ຘີ ບຌ຿ຈງເຆຉໄ ທ຺ ດໃ າຄ ຃ຂື ະຍທຌກາຌ຋ໃ ຏີ ູຘໄ ບຌເຆເໄ ຌກາຌຆໃ ທງເນຏໄ ູປໄ ຼຌຽກຈີ ກາຌປຼຌປູຉໄ າຓ຅ຈຸ ຎະ ຘຄ຺ ຋ໃ ກີ າຌຈ຺ ແທໄ ຿ຈງເນຏໄ ູປໄ ຼຌຘກຶ ຘາຽຖໃ ບື ຄ຋ໃ ຘີ ຓ຺ ຓຸຈຂຌຶໄ ຅າກ຃ທາຓຽຎຌັ ຅ຄິ ຾ຖະ ຉບຍຎະຽຈຌັ ຃າຊາຓກໃ ຼທ ກຍັ ຽຖໃ ບື ຄຌຌັໄ ຾ຖທໄ ຌາ຃າຉບຍ຾ຖະ ຽນຈຏ຺ຌຂບຄ຃າຉບຍຌຌັໄ ເຆຽໄ ຎັຌຂຓໄ ູຌເຌກາຌບະຑຎິ າງຽຑໃ ບື ເນຏໄ ູປໄ ຼຌ ຽກຈີ ກາຌປຼຌປູຉໄ າຓ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ . ທ຋ິ ຘີ ບຌ຿ຈງເຆຉໄ ທ຺ ດໃ າຄຌີໄ ຽຎຌັ ທ຋ິ ຘີ ບຌ຋ໃ ຓີ ໃ ຸຄຆໃ ທງເນຏໄ ູປໄ ຼຌຽຐກິ ຐຌ຺ ກາຌຎະ ຽຆຌີ ກຍັ ຽນຈກາຌ ຾ຖະ ຾ກແໄ ຂຍຌັ ນາ, ຽຎັຌກາຌຽຎຈີ ຿ບກາຈເນຌໄ ກັ ປຼຌແຈທໄ ຽິ ຃າະ ຾ຖະ ປຼຌປູ຃ໄ ທາຓ຃ຈິ ຂບຄຏູບໄ ໃ ຌື , ຆໃ ທງເນຏໄ ູປໄ ຼຌຓຓີ ຓູ ຓບຄ຋ໃ ກີ ທາໄ ຄຂຌຶໄ . ກາຌຘບຌ຿ຈງເຆຉໄ ທ຺ ດໃ າຄ ຾ຓໃ ຌກາຌຘບຌ຋ໃ ຏີ ູຘໄ ບຌຌາຘະຽໜຉີ ທ຺ ດໃ າຄ຋ໃ ຽີ ໝາຘຓ຺ ກຍັ ຽຌບືໄ ເຌ, ຎະຽຈຌັ ຃າຊາຓເນ຃ໄ ຈິ ຑ຅ິ າຖະຌານາ຃າຉບຍ຋ໃ ກີ ຄ຺ ກຍັ ຍຈ຺ ປຼຌ ຽຑໃ ບື ຅ະຆໃ ທງເນຏໄ ູປໄ ຼຌຽກຈີ ກາຌປຼຌປູຉໄ າຓ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ ຓຖີ ກັ ຘະຌະເກ຃ໄ ຼຄກຍັ ຃ທາຓຽຎຌັ ຅ຄິ ຾ຖທໄ ຏູປໄ ຼຌຘກຶ ຘາຉທ຺ ດໃ າຄຑບໄ ຓ຋ຄັ ບະ຋ຍິ າງຎະຽຈຌັ ຃າຊາຓຽຑໃ ບື ນາ຃າ ຉບຍ ນົຄັ ຅າກຌຌັໄ , ຏູຘໄ ບຌ ຾ຖະ ຏູປໄ ຼຌບະ຋ຍິ າງຍຌັ ນາ, ທ຋ິ ຾ີ ກຍໄ ຌັ ນາຂບຄຏູປໄ ຼຌ ຾ຖະ ຘະນຸົຍກາຌປຼຌ຋ໃ ີ ແຈປໄ ຍັ . ກາຌຘບຌ຾ຍຍຌຽີໄ ຎຌັ ກາຌຘບຌ຋ໃ ຆີ ໃ ທງເນຏໄ ູປໄ ຼຌແຈຑໄ ຈັ ຋ະຌາກາຌ຃ຌ຺ໄ ຃ຈິ ທຽິ ຃າະ, ກາຌ຃ຈິ ດໃ າຄຓທີ ິ ຅າຖະຌາງາຌ ຾ຖະ ກາຌ຃ຈິ ຾ກແໄ ຂຍຌັ ນາ ຆໃ ທງເນຏໄ ູປໄ ຼຌຓຓີ ູຓຓບຄ຋ໃ ກີ ທາໄ ຄຂຌຶໄ , ຽຎຌັ ທ຋ິ ຘີ ບຌ຋ໃ ຆີ ໃ ທງເນຏໄ ູ ໄ ປຼຌແຈຽໄ ຐກິ ຾ກຍໄ ຌັ ນາ຿ຈງຍໃ ຉບໄ ຄຘຼຄກຍັ ຏຌ຺ ຋ໃ ຽີ ກຈີ ຂຌຶໄ ຆໃ ທງເນຽໄ ກຈີ ຃ທາຓຑບໄ ຓ຋ໃ ຅ີ ະ຾ກແໄ ຂຍຌັ ນາຌຌັໄ ເຌ ຘະຊາຌະກາຌ຾຋຅ໄ ຄິ , ຽຎັຌທ຋ິ ຘີ ບຌ຋ໃ ຽີ ປຈັ ເນຏໄ ູປໄ ຼຌຓຘີ ໃ ທຌປໃ ທຓເຌກາຌປຼຌຘູຄ, ຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ກາຌປຼຌປູ຅ໄ າກ ກຌັ ຾ຖະ ກຌັ ຂບຄຌກັ ປຼຌ ຾ຖະ ຽຎຌັ ທ຋ິ ຘີ ບຌ຋ໃ ຈີ ຘີ າຖຍັ ກໃ ຸຓຏູຘໄ ບຌ຋ໃ ຅ີ ະຘໃ ຄ຺ ຃ທາຓປູເໄ ນ຾ໄ ກໃ ຌກັ ປຼຌ. 11 ກາຌທແິ ຅ເຌນບໄ ຄປຼຌ

(ຎຓຶໄ ທ຋ິ ຘີ ບຌຉໃ າຄໂ ໜາໄ ຋5ີ 5-56 ) ທ຋ິ ຘີ ບຌ຾ຍຍງກ຺ ຉທ຺ ດໃ າຄ ຽຎຌັ ທ຋ິ ຘີ ບຌ຿ຈງກາຌ຅ຈັ ຎະຘຍ຺ ກາຌປຼຌປູ຿ໄ ຈງກາຌຌາຘະຽໜຉີ ທ຺ ດໃ າຄ ຉໃ າຄໂ ຋ໃ ຽີ ກຈີ ຂຌຶໄ ເຌຆທີ ຈິ ຎະ຅າທຌັ ຌາຓາຈຈັ ຾ຎຄເນຘໄ ບຈ຃ບຄກຍັ ຽຖໃ ບື ຄ຋ໃ ຅ີ ະຘບຌ ຾ຖທໄ ຘະຽໜຽີ ຎຌັ ຉທ຺ ດໃ າຄ ເນ຾ໄ ກໃ ຏູປໄ ຼຌ ຽຑໃ ບື ເນຏໄ ູປໄ ຼຌແຈຘໄ ກຶ ຘາ, ທຽິ ຃າະ ຾ຖະ ຘະ຾ຈຄ຃ທາຓ຃ຈິ ຽນຌັ ດໃ າຄບຈິ ຘະນົະ ຽຑໃ ບື ຘາໄ ຄ຃ທາຓ ຽຂາ຺ໄ ເ຅ ຾ຖະ ຆໃ ທງຽຐກິ ເນຌໄ ກັ ປຼຌປູ຅ໄ ກັ ຾ກແໄ ຂຍຌັ ນາດໃ າຄຓຽີ ນຈຏຌ຺ ຾ຖະ ປູ຅ໄ ກັ ຉຈັ ຘຌິ ເ຅. ກາຌຘບຌ຾ຍຍ ເຆຉໄ ທ຺ ດໃ າຄ ຏູຘໄ ບຌຉບໄ ຄຉໃ ຌື ຉທ຺ ຾ຖະ ກະຉຖື ຖື ຌ຺ໄ ຉໃ ກາຌຽ຃ໃ ບື ຌແນທ, ປູ຅ໄ ກັ ຘຄັ ຽກຈຌກັ ປຼຌດໃ າຄຓນີ ົກັ ຽກຌ ຾ຖະ ຘາຓາຈຎຍັ ຎຸຄຉທ຺ ດໃ າຄເນຘໄ ບຈ຃ໃ ບຄກຍັ ຽຌບືໄ ເຌ຅ະຖງິ ະ຋າ, ຽໝາະຘຓ຺ ກຍັ ແທ ຾ຖະ ຖະຈຍັ ຑາທະຂບຄຏູປໄ ຼຌ. ກາຌຘບຌ຿ຈງເຆຉໄ ທ຺ ດໃ າຄ ຽຎັຌກາຌທຽິ ຃າະຊາຓ-ຉບຍ຿ຈງກາຌຉຄັໄ ຎະຽຈຌັ ຃າຊາຓ຋ໃ ງີ ກ຺ ຓາຽຎັຌ ຉທ຺ ດໃ າຄ຃ກື ຈິ ຅ະກາ຋ໃ ປີ ທຍປທຓຽບາ຺ ກາຌຍຌັ ຖະງາງ, ກາຌບະຑຎິ າງ, ກາຌ຿ຉທໄ າ຋ີ ຾ຖະ ຍຈ຺ ຍາຈຘຓ຺ ຓຸຈຽຂາ຺ໄ ຓາແທເໄ ຌຂະຍທຌກາຌປຼຌປູ຋ໄ ຄັ ໝຈ຺ ຽຑໃ ບື ຽຎຌັ ກຈິ ຅ະກາ຋ໃ ຏີ ູປໄ ຼຌຓ຿ີ ບກາຈແຈ຾ໄ ຖກຎໃ ຼຌ຃ທາຓ຃ຈິ ຽນຌັ ຽຆໃ ຄິ ກຌັ ຾ຖະ ກຌັ . ຽຑໃ ບື ເນຏໄ ູປໄ ຼຌ຃ຈິ ດໃ າຄຽຎຌັ ຖະຍຍ຺ , ປູ຅ໄ ກັ ປຍັ ຒຄັ ຾ຖະງບຓປຍັ ຃ທາຓ຃ຈິ ຽນຌັ ຂບຄຏູບໄ ໃ ຌື . (ບຌິ ຽຉຽີ ຌຈັ ຽທຍັ ແຆຕ gotoknow.org)  ຂຌັໄ ຉບຌຘາ຃ຌັ ຂບຄກາຌຘບຌ (ຎຓຶໄ ຍຈ຺ ທແິ ຅ ຂບຄ ຋຃ິ ະຌາ ຾ຂຓຓະຌີ ໜາໄ ຋ີ 75-76) 1. ຏູຘໄ ບຌຌາຘະຽໜຉີ ທ຺ ດໃ າຄ 2. ຏູປໄ ຼຌຘກຶ ຘາຉທ຺ ດໃ າຄ 3. ຏູປໄ ຼຌບະຑຎິ າງຎະຽຈຌັ ຃າຊາຓຽຑໃ ບື ນາ຃າຉບຍ 4. ຏູຘໄ ບຌ ຾ຖະ ຏູປໄ ຼຌບະຑຎິ າງ຃າຉບຍ 5. ຏູຘໄ ບຌ ຾ຖະ ຏູປໄ ຼຌ ບະ຋ຍິ າງຍຌັ ນາ, ທ຋ິ ຾ີ ກແໄ ຂຍຌັ ນາຂບຄຏູປໄ ຼຌ ຾ຖະ ຘະນຸົຍກາຌປຼຌ ຋ໃແີ ຈປໄ ຍັ  ຂຌັໄ ຉບຌກາຌຘບຌ຾ຍຍງກ຺ ຉທ຺ ດໃ າຄ: 1). ຂຌັໄ ກຼຓກາຌຘບຌ ກໃ ບຌກາຌຘບຌ ຏູຘໄ ບຌຉບໄ ຄກຼຓຉທ຺ ດໃ າຄເນຑໄ ບໄ ຓ ຉທ຺ ດໃ າຄຉບໄ ຄຓຽີ ຌບືໄ ເຌຘາຖະ, ກາຌຈ຺ ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ ເຌ ກາຌງກ຺ ຉທ຺ ດໃ າຄເນ຅ໄ ະ຾຅ຄໄ ທໃ າຉບໄ ຄກາຌເນຏໄ ູປໄ ຼຌຽກຈີ ຃ທາຓປູ຃ໄ ທາຓຽຂາ຺ໄ ເ຅ບຌັ ເຈ຅າກກາຌງກ຺ ຉທ຺ ດໃ າຄ ຽຑໃ ບື ຅ະຆໃ ທງເນຏໄ ູປໄ ຼຌຽກຈີ ກາຌປຼຌປູ ໄ ຾ຖະ ຓຖີ ກັ ຘະຌະເກ຃ໄ ຼຄກຍັ ຃ທາຓຽຎຌັ ຅ຄິ ກຖະຌ຋ີ ໃ ຌີ າຉທ຺ ດໃ າຄຓາເຆຌໄ ຌັໄ , ຉບໄ ຄຽຎຌັ ຽຖໃ ບື ຄ຋ໃ ດີ ໃ ູເຌຘະຊາຌະກາຌຂຈັ ຾ງຄໄ ຽຆໃ ຄິ ຅ະຆໃ ທງກະຉຸຌໄ ຃ທາຓ຃ຈິ ຂບຄຏູປໄ ຼຌ, ນາກຍໃ ຓຘີ ະຊາຌະ ກາຌ຋ໃ ີຂຈັ ຾ງຄໄ ຏູຘໄ ບຌ຃ທຌເຆຎໄ ະຽຈັຌ຃າຊາຓ຋ໃ ີ຋າໄ ຋າງເນຏໄ ູປໄ ຼຌ຃຺ຌໄ ຃ຈິ ກແຈໄ ຏູຘໄ ບຌບາຈຌາຽຖໃ ບື ຄ຋ໃ ີ ກໃ ຼທຂບໄ ຄກຍັ ຽຌບືໄ ເຌຍຈ຺ ປຼຌຓາຂຼຌຽຎຌັ ຉທ຺ ດໃ າຄ ນົື ບາຈເຆຽໄ ຖໃ ບື ຄ຅າກໜຄັ ຘຑື ຓີ , ຂໃ າທ ຾ຖະ ຽນຈກາຌຖທຓ ຋ຄັ ຘໃ ຉື ໃ າຄໂ ຽຆໃ ຌັ : ຿຋ຖະ຋ຈັ , ຽຖໃ ບື ຄ, ...ຏູຘໄ ບຌຉບໄ ຄກຼຓຎະຽຈຌັ ຃າຊາຓຘາຖຍັ ກາຌບະຑຎິ າງຽຑໃ ບື ຌາແຎຘໃ ູກາຌ ປຼຌປູ຋ໄ ໃ ຉີ ບໄ ຄກາຌ. 2). ຂຌັໄ ຈາຽຌຌີ ກາຌຘບຌ ຏູຘໄ ບຌບາຈຽຎຌັ ຏູຈໄ າຽຌຌີ ກາຌງກ຺ ຉທ຺ ດໃ າຄ ຽຑໃ ບື ຽຎຌັ ກາຌກະຉຸຌໄ ເນຏໄ ູປໄ ຼຌຽກີຈ຃ທາຓຘຌ຺ ເ຅ ຾ຖະ ກະຉຖື ຖື ຌ຺ໄ ຋ໃ ຅ີ ະຽຂາ຺ໄ ປໃ ທຓກຈິ ຅ະກາ. ທ຋ິ ຌີ າຘະຽໜຽີ ປຈັ ແຈນໄ ົາງທ຋ິ ີ ຽຆໃ ຌັ : ກາຌຑຓີ ຽຎຌັ ຂຓໄ ູຌຓາເນຏໄ ູປໄ ຼຌແຈໄ ບໃ າຌ, ກາຌຽຖໃ າ຺ ນົື ບໃ າຌຉທ຺ ດໃ າຄເນຌໄ ກັ ປຼຌແຈປຍັ ຒຄັ ຾ຖະ ກາຌຌາຘະຽໜ຿ີ ຈງກາຌເຆຘໄ ໃ ື ຽຑໃ ບື ເນຌໄ ກັ ປຼຌແຈໄ 12 ກາຌທແິ ຅ເຌນບໄ ຄປຼຌ

ຘຄັ ຽກຈ ຾ຖະ ຉຈິ ຉາຓແຎຑບໄ ຓໂກຌັ . ຏູຘໄ ບຌ຃ທຌ຾ຍໃ ຄຏູປໄ ຼຌບບກຽຎຌັ ກໃ ຸຓງບງ ຾ຖະ ເນຽໄ ທຖາດໃ າຄຑຼຄຑເຌກາຌຘກຶ ຘາຉທ຺ ດໃ າຄ ຾ຖະ ຃ຈິ ນາ຃າຉບຍ ຾ຖທໄ ຅ໃ ຄຶ ປໃ ທຓກຌັ ບະຑຎິ າງຽຎຌັ ກໃ ຸຓ ຾ຖະ ຌາຘະຽໜຏີ ຌ຺ ກາຌບະຑຎິ າງຖະນທໃ າຄກໃ ຸຓ ຽຑໃ ບື ຽຎຌັ ກາຌ຾ຖກຎໃ ຼຌກຌັ . ຏູຘໄ ບຌ຃ທຌ຃າຌຄຶ ທໃ າກາຌຘບຌ຿ຈງເຆຉໄ ທ຺ ດໃ າຄ຾ຓໃ ຌຍໃ ແຈຓໄ ໃ ຸຄ຃າຉບຍເຈ຃າຉບຍໜໃ ຄຶ , ຾ຉໃ ຉບໄ ຄກາຌເນຏໄ ູປໄ ຼຌຽນຌັ ຃າຉບຍ ຾ຖະ ຽນຈຏຌ຺ ຋ໃ ນີ າົ ກນາົ ງ ຽຆໃ ຄິ ຅ະຆໃ ທງເນຏໄ ູປໄ ຼຌຓ຃ີ ທາຓ຃ຈິ ກທາໄ ຄຂຌຶໄ , ຽຍໃ ຄິ ຽນຌັ ຃າຉບຍ ຾ຖະ ຽນຈຏຌ຺ ຍຌັ ນາເຌຓູຓ຋ໃ ນີ ົາກນົາງຂຌຶໄ ຽຑໃ ບື ຅ະຆໃ ທງເນກໄ າຌຉຈັ ຘຌິ ເ຅ຓ຃ີ ທາຓປບຍ຃ບຍ ຂຌຶໄ . 3). ຂຌັໄ ຘະນຸຍົ ຍຈ຺ ປຼຌ ຏູປໄ ຼຌ຋ັຄໝ຺ຈນບໄ ຄປໃ ທຓກັຍຏູ ຘໄ ບຌບະຑິຎາງນາຂຘໄ ະນຸົຍກໃ ຼທກັຍຘາຽນຈຂບຄຍັຌນາ ຾ຖະ ຾ຌທ຋າຄເຌກາຌຉຈັ ຘີຌເ຅຾ກແໄ ຂຍຌັ ນາ ນົຄັ ຅າກຌຌັໄ , ຏູຘໄ ບຌຉບໄ ຄຘະນຸົຍຍຈ຺ ປຼຌ຃ຌື ບີກຽຑໃ ືບເນ຃ໄ ທາຓ ກະ຅າຄ຾຅ຄໄ ຆຈັ ຽ຅ຌ. 4). ຂຌັໄ ຎະຽຓຌີ ຏຌ຺ ຘາຓາຈຎະຽຓຌີ ແຈ຅ໄ າກກາຌຉບຍ຃າຊາຓ, ກາຌຘຄັ ຽກຈ ຾ຖະ ປໃ ທຓຘຌ຺ ຋ະຌາ, ກາຌຖາງຄາຌ, ກາຌ ຽປຈັ ທຼກກໃ ຸຓຂບຄຌກັ ປຼຌ ຾ຖະ ຏູຘໄ ບຌເນຏໄ ູປໄ ຼຌຽປຈັ ຍຈ຺ ຋ຈ຺ ຘບຍນຄົັ ຅າກປຼຌ຾ຖທໄ ຽຆໃ ຄິ ຘະ຾ຈຄເນຽໄ ນຌັ ທໃ າ ຏູປໄ ຼຌຓ຃ີ ທາຓກາໄ ທໜາໄ ເຌກາຌປຼຌຑຼຄເຈ? ແຈປໄ ຼຌປູຖໄ ໃ ຌື ຃ທາຓປູຽໄ ຈຓີ ຽ຋ໃ າ຺ ເຈ? ຿ຈງຎຼຍ຋ຼຍ຃ະ຾ຌຌ຃ຄັໄ ກໃ ບຌກຍັ ຃ຄັໄ ນຄົັ ຋ໃ ແີ ຈ຅ໄ າກ຾ຍຍ຋ຈ຺ ຘບຍ.  ຂຈໄ ຂີ ບຄກາຌຘບຌ຿ຈງເຆຉໄ ທ຺ ດໃ າຄ - ຽຎັຌທ຋ິ ຘີ ບຌ຋ໃ ີຆໃ ທງເນຏໄ ູປໄ ຼຌຑຈັ ຋ະຌາ຋ກັ ຘະກາຌ຃ຈິ ທຽິ ຃າະ, ກາຌ຃ຈິ ດໃ າຄຓທີ ຅ິ າຖະຌາງາຌ ຾ຖະ ກາຌ຃ຈິ ຾ກແໄ ຂຍຌັ ນາ ຆໃ ທງເນຌໄ ກັ ປຼຌຓຓີ ູຓຓບຄ຋ໃ ກີ ທາໄ ຄຂຌຶໄ . - ຽຎຌັ ທ຋ິ ຘີ ບຌ຋ໃ ຆີ ໃ ທງເນຌໄ ກັ ປຼຌແຈຎໄ ະຽຆຌີ ຍຌັ ນາ຋ໃ ຽີ ກຈີ ຂຌຶໄ ເຌຘະຊາຌະກາຌຉທ຺ ຅ຄິ ຾ຖະ ແຈຽໄ ຐກິ ຾ກແໄ ຂຍຌັ ນາ, ຆໃ ທງເນຽໄ ກຈີ ຃ທາຓຑບໄ ຓ຋ໃ ຅ີ ະ຾ກແໄ ຂຍຌັ ນາຽຓໃ ບື ຑຍ຺ ກຍັ ຍຌັ ນາເຌຘະຊາຌະກາຌຉທ຺ ຅ຄິ . - ຽຎຌັ ທ຋ິ ກີ າຌຘບຌ຋ໃ ຏີ ູປໄ ຼຌຓຘີ ໃ ທຌປໃ ທຓເຌກາຌປຼຌຘູຄ, ຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ຎະຉຘິ າຑຌັ ຖະນທໃ າຄຏູປໄ ຼຌ ຾ຖະ ຘໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ກາຌປຼຌປູຽໄ ຆໃ ຄິ ກຌັ ຾ຖະ ກຌັ . - ຽຎຌັ ທ຋ິ ຘີ ບຌ຋ໃແີ ຈຏໄ ຌ຺ ຈນີ ົາງຘາຖຍັ ກໃ ຸຓຏູປໄ ຼຌ຋ໃ ຓີ ຃ີ ທາຓປູ ໄ ຾ຖະ ຎະຘຍ຺ ກາຌນາົ ກນາົ ງຘາຂາ.  ຂ຅ໄ າກຈັ ຂບຄກາຌຘບຌ຿ຈງເຆຉໄ ທ຺ ດໃ າຄ - ນາກຏູປໄ ຼຌຓ຃ີ ທາຓປູ ໄ ຾ຖະ ຎະຘຍ຺ ກາຌຍໃ ຾ຉກຉໃ າຄກຌັ ກາຌປຼຌບາຈຍໃ ກທາໄ ຄຂທາຄຽ຋ໃ າ຺ ຋ໃ ຃ີ ທຌ ຽຑາະຏູ ໄ ປຼຌຓກັ ຓຓີ ຓູ ຓບຄ຃າໄ ງ຃ກື ຌັ . 4. ຍຈ຺ ທແິ ຅຋ໃ ກີ ໃ ຼທຂບໄ ຄ - ຍຸຌ຋ະທີ ຑບໄ ຓຈທໄ ງ຃ະຌະ (2016) ແຈຘໄ ກຶ ຘານທ຺ ຂ:ໄ ຘກຶ ຘາກາຌປຼຌ - ກາຌຘບຌທ຋ິ ຂີ ຼຌຍຈ຺ ຑຌັ ຖະຌາເຌຎຓຶໄ ຾ຍຍປຼຌທຆິ າຑາຘາຖາທຆຌັໄ ຓ1 ຿ຈງຽຌຌັໄ ທ຋ິ ຘີ ບຌ຾ຍຍ຅ຈັ ກໃ ຸຓ. ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ : ຽຑໃ ບື ເນຌໄ ກັ ປຼຌ ຽຂາ຺ໄ ເ຅ກໃ ຼທກຍັ ນົກັ ກາຌ ຾ຖະ ທ຋ິ ຂີ ຼຌຍຈ຺ ຑຌັ ຖະຌາແຈ.ໄ ກໃ ຸຓຽຎາ຺ໄ ໝາງ຾ຓໃ ຌຌກັ ປຼຌ ຆຌັໄ ຓ1 ຅າຌທຌ 36 ຃ຌ຺ ,ງຄິ 17 ຃ຌ຺ ດໃ ຿ູ ປຄປຼຌຓຈັ ຋ະງຓ຺ ຉບຌຉຌ຺ໄ ຍາໄ ຌປາໄ ຄ, ຽຓບື ຄ ງບຈບູ, ຾ຂທຄຏຄ຺ໄ ຘາຖ.ີ ແຈຌໄ າເຆຽໄ ຃ໃ ບື ຄຓຽື ຑໃ ບື ຽກຍັ ຂຓໄ ູຌຓ:ີ ຾ຍຍຘຄັ ຽກຈກາຌຘບຌຂບຄ຃ູ, ຾ຍຍ຋ຈ຺ ຘບຍຏຌ຺ ກາຌປຼຌຂບຄຌກັ ປຼຌ ຾ຖະ ຍຈ຺ ຘບຌ. ຏຌ຺ 13 ກາຌທແິ ຅ເຌນບໄ ຄປຼຌ

ຂບຄກາຌທແິ ຅ຑຍ຺ ທໃ າ: ກາຌຘບຌຂບຄ ຃ູ຿ຈງຘະຽຖໃ ງຖທຓ຾ຖທໄ ດໃ ູເຌຖະຈຍັ ຈ,ີ ຽຆໃ ຄິ ຓ຃ີ ໃ າຽຎຽີ ຆຌັ ຾ຓໃ ຌ 77%, ຘໃ ທຌຏຌ຺ ກາຌປຼຌຂບຄຌກັ ປຼຌດໃ ູ ເຌຖະຈຍັ ຈີ ຽຆໃ ຄິ ຓ຃ີ ໃ າຘະຽຖໃ ງ຾ຓໃ ຌ X =4.47 ຾ຖະ SD =0.50. - ຽຑຈັ ຘາ຃ບຌ ຑບໄ ຓຈທໄ ງ຃ະຌະ (2013) ແຈຘໄ ກຶ ຘານທ຺ ຂ:ໄ ຘກຶ ຘາກາຌປຼຌ - ກາຌຘບຌຍຈ຺ ຽຖໃ ບື ຄ ຌາຄຉຌັ ແຉ ທຆິ າທຌັ ຌະ຃ະຈີ ຆຌັໄ ຓ3 ຿ຈງຽຌຌັໄ ທ຋ິ ຘີ ບຌ ຾ຍຍຽບາ຺ ຌກັ ປຼຌຽຎຌັ ເ຅ກາຄ. ຅ຈຸ ຎະຘຄ຺ : ຽຑໃ ບື ເນໄ ຌກັ ປຼຌຽຂາ຺ໄ ເ຅ຽ຃າ຺ໄ ກາຽຌຈີ ຾ຖະ ຽຌບືໄ ເຌຍຈ຺ ຽຖໃ ບື ຄຌາຄຉຌັ ແຉແຈ.ໄ ກໃ ຸຓຽຎາ຺ໄ ໝາງ຾ຓໃ ຌຌກັ ປຼຌ ຆຌັໄ ຓ3 ຅າຌທຌ 34 ຃ຌ຺ , ງຄິ 15 ຃ຌ຺ , ຋ໃ ຿ີ ປຄປຼຌຓຈັ ຋ະງຓ຺ ຘຓ຺ ຍຸຌຽຓບື ຄຌາ຾ຖ ຾ຂທຄນົທຄຌາໄ ຋າ. ແຈຌໄ າເຆຽໄ ຃ໃ ບື ຄຓຽື ຑໃ ບື ຽກຍັ ກາຂຓໄ ຌູ ຓ:ີ ຾ຍຍຘຄັ ຽກຈກາຌຘບຌຂບຄ຃,ູ ຾ຍຍ຋ຈ຺ ຘບຍຏຌ຺ ກາຌປຼຌຂບຄຌກັ ປຼຌ ຾ຖະ ຍຈ຺ ຘບຌ. ຏຌ຺ ຂບຄກາຌທແິ ຅ຑຍ຺ ທໃ າ: ກາຌຘບຌຂບຄ ຃ູ຿ຈງຘະຽຖໃ ງຖທຓ຾ຖທໄ ດໃ ູເຌຖະຈຍັ ຈ,ີ ຽຆໃ ຄິ ຓ຃ີ ໃ າຽຎີຽຆຌັ ຾ຓໃ ຌ 75%, ຘໃ ທຌຏຌ຺ ກາຌປຼຌຂບຄຌກັ ປຼຌດໃ ູ ເຌຖະຈຍັ ຈີ ຽຆໃ ຄິ ຓ຃ີ ໃ າຘະຽຖໃ ງ຾ຓໃ ຌ X =4.36 ຾ຖະ SD =0.46. 14 ກາຌທແິ ຅ເຌນບໄ ຄປຼຌ

ຍຈ຺ ຋ີ 3 ທ຋ິ ຈີ າຽຌຌີ ກາຌທແິ ຅ 1. ກໃ ຸຓຽຎາ຺ໄ ໝາງ ເຌກາຌຘກຶ ຘາ຃ຄັໄ ຌີໄ ຾ຓໃ ຌຓ຃ີ ູຘບຌ 4 ຋ໃ າຌ ຾ຖະ ຌກັ ປຼຌຆຌັໄ ຓ3/1 ຅າຌທຌ 36 ຃ຌ຺ , ງຄິ 20 ຃ຌ຺ ຋ໃ ຿ີ ປຄປຼຌຓຈັ ຋ະງຓ຺ ຘຓ຺ ຍູຌ຋ໃ ຄ຺ ຎໃ ຸຄ, ຽຓບື ຄນທົ ຄຌ຋ໄ າ, ຾ຂທຄນົທຄຌາໄ ຋າ. ຘກ຺ ປຼຌ 2018-2019. 2. ຽ຃ໃ ບື ຄຓ຋ື ໃ ຌີ າເຆຽໄ ຂາ຺ໄ ເຌກາຌຘກຶ ຘາ ຽ຃ໃ ບື ຄຓ຋ື ໃ ເີ ຆຽໄ ຂາ຺ໄ ເຌກາຌທແິ ຅຃ຄັໄ ຌີໄ ຎະກບຍຓ຃ີ :ື ຾ຍຍ຋ຈ຺ ຘບຍ, ຾ຍຍຘບຍຊາຓ ຾ຖະ ຾ຍຍຘຄັ ຽກຈ. + ຾ຍຍ຋ຈ຺ ຘບຍຌກັ ປຼຌ: ຓ຋ີ ຄັ ໝຈ຺ 14 ຂ,ໄ ເຆກໄ ຍັ ຌກັ ປຼຌ 36 ຃ຌ຺ , ຽຑໃ ບື ຽກຍັ ກາຽບາ຺ ຂຓໄ ູຌ຅າກຌກັ ປຼຌ ຾ຖະ ຌາຽບາ຺ ຂຉຓໄ ູຌຎະກບຍຽຂາ຺ໄ ເຌຍຈ຺ ທແິ ຅ຂບຄຂາໄ ຑະຽ຅າ຺ໄ + ຾ຍຍຘບຍຊາຓ: ຓ຋ີ ຄັ ໝຈ຺ 15 ຂ,ໄ ເຆກໄ ຍັ ຌກັ ປຼຌ ... ຃ຌ຺ , ຽຑໃ ບື ຽກຍັ ກາຽບາ຺ ຂຓໄ ຌູ ຅າກຌກັ ປຼຌ ຾ຖະ ຌາຽບາ຺ ຂຓໄ ູຌຎະກບຍຽຂາ຺ໄ ເຌກາຌຽປຈັ ຍຈ຺ ທແິ ຅ຂບຄຂາໄ ຑະຽ຅າ຺ໄ + ຾ຍຍຘຄັ ຽກຈ຃ູຘບຌ (ຌກັ ທແິ ຅): ຓ຋ີ ຄັ ໝຈ຺ 23 ຂ,ໄ ເຆກໄ ຍັ ຃ູຽກໃ າ຺ ຾ຖະ ຌກັ ທແິ ຅ 3 ຃ຌ຺ , ຽຑໃ ບື ຌາຽບາ຺ ຂໄ ຓູຌຓາຎະກບຍຽຂາ຺ໄ ເຌກາຌຽປຈັ ຍຈ຺ ທແິ ຅ຂບຄຂາໄ ຑະຽ຅າ຺ໄ . ເຌກາຌປທຍປທຍຂຓໄ ູຌ຃ຄັໄ ຌ,ີໄ ຌກັ ທແິ ຅ແຈຈໄ າຽຌຌີ ຉາຓຂຌັໄ ບຌຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ 3. ທ຋ິ ກີ າຌຽກຍັ ກາປທຍປທຓຂຓໄ ຌູ ເຌກາຌປທຍປທຍຂຓໄ ູຌ຃ຄັໄ ຌ,ີໄ ຌກັ ທແິ ຅ແຈຈໄ າຽຌຌີ ຉາຓຂຌັໄ ບຌຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ  ຾ຍຍ຋ຈ຺ ຘບຍກໃ ບຌກາຌຘບຌ: ກໃ ບຌຂຌຶໄ ນບໄ ຄຘບຌ ຂາໄ ຑະຽ຅າ຺ໄ ແຈແໄ ຈຌໄ າຽບາ຺ ຾ຍຍ຋ຈ຺ ຘບຍຌກັ ປຼຌ຋ໃ ີ ກຼຓແທຓໄ າດາງເນຌໄ ກັ ປຼຌ຅າຌທຌ 36 ຃ຌ຺ , ຿ຈງເນຽໄ ທຖາ 30 ຌາ຋,ີ ຾ຖທໄ ຾ຌະຌາເນຌໄ ກັ ປຼຌຂ຋ໄ ໃ ຽີ ນຌັ ທໃ າ ຊກື ຉບໄ ຄ ນົຄັ ຅າກຌຌັໄ , ກຽກຍັ ຽ຃ໃ ບື ຄຓຌື ຌັໄ ແຎກທຈເນ຃ໄ ະ຾ຌຌຉາຓຽກຌ຋ໃ ີກາຌຈ຺ ແທໄ ຽຑໃ ບື ຌາຽບາ຺ ຏຌ຺ ຋ໃ ແີ ຈຓໄ າ ທຽິ ຃າະ.  ຾ຍຍ຋ຈ຺ ຘບຍນົຄັ ກາຌຘບຌ: ນົຄັ ຅າກ຋ໃ ຘີ ບຌ຾ຖທໄ ຌກັ ທແິ ຅ແຈຌໄ າຽບາ຺ ຾ຍຍ຋ຈ຺ ຘບຍ຋ໃ ກີ ຼຓແທຓໄ າ ດາງເນຌໄ ກັ ປຼຌ຃ຌື ບກີ ຽ຋ໃ ບື ໜໃ ຄຶ ເຌ຅າຌທຌ 36 ຃ຌ຺ , ຿ຈງເນຽໄ ທຖາ 20 ຌາ຋ີ ຾ຖທໄ ຾ຌະຌາເນຌໄ ກັ ປຼຌກິ ຽບາ຺ ຂ຋ໄ ໃ ຽີ ນຌັ ທໃ າຊກື ຉບໄ ຄ ນຄົັ ຅າກຌຌັໄ ກຽກຍັ ຽບາ຺ ຾ຍຍ຋ຈ຺ ຘບຍຌຌັໄ ແຎກຍັ ແຎເນ຃ໄ ະ຾ຌຌຉາຓຽກຌ຋ໃ ກີ າຌຈ຺ ແທໄ ຽຑໃ ບື ຌາຽບາ຺ ຏຌ຺ ຋ໃ ແີ ຈຌໄ ຌັໄ ຓາທຽິ ຃າະ.  ຾ຍຍຘຄັ ຽກຈກາຌຘບຌຂບຄ຃ູ (ຌກັ ທແິ ຅): ກໃ ບຌຂຌຶໄ ນບໄ ຄຘບຌຌກັ ທແິ ຅ແຈດໄ າງ຾ຍຍຘຄັ ຽກຈກາຘບຌ ຅າຌທຌ 4 ຘະຍຍັ , ເນ຃ໄ ູຽກໃ າ຺ 1 ຃ຌ຺ ຾ຖະ ເນ຋ໄ ຓິ ຄາຌທແິ ຅ 3 ຃ຌ຺ ຾ຖທໄ ຾ຌະຌາເນຉໄ ກິ ຽບາ຺ ຂ຋ໄ ໃ ຽີ ນຌັ ທໃ າຽໝາະ ຘຓ຺ ຉາຓ຃ທາຓຽຎຌັ ຅ຄິ , ນົຄັ ຅າກຂຌຶໄ ຘບຌ຾ຖທໄ ກແຈຽໄ ກຍັ ຃ຌື ຽຑໃ ບື ຌາຓາທຽິ ຃າະ.  ຾ຍຍຘບຍຍຊາຓຌກັ ປຼຌ: ນຄົັ ຅າກຂຌຶໄ ນບໄ ຄຘບຌ຾ຖທໄ ຌກັ ທແິ ຅ຉແຈຌໄ າຽບາ຺ ຾ຍຍຘບຍຊາຓຌກັ ປຼຌ ຋ໃ ກີ ຼຓແທຌໄ ຌັໄ ຓາດາງເນຌໄ ກັ ປຼຌ຅າຌທຌ 36 ຃ຌ຺ , ຿ຈງເຆຽໄ ທຖາ 20 ຌາ຋ີ ຾ຖທໄ ຾ຌະຌາເນໝໄ າງຽບາ຺ ຂ຋ໄ ໃ ີ ຽນຌັ ທໃ າຊກື ຉບໄ ຄ ຾ຖະ ຽໝາະຘຓ຺ ຋ໃ ຘີ ຸຈ, ນົຄັ ຅າກຌຌັໄ ກຽກຍັ ຃ຌື ຽຑໃ ບື ຌາແຎກທຈເນ຃ໄ ະ຾ຌຌຉາຓຽກຌ຋ໃ ກີ າຌຈ຺ ແທໄ ຽຑໃ ບື ຌາຽບາ຺ ຏຌ຺ ຋ໃແີ ຈຓໄ າທຽິ ຃າະ. 15 ກາຌທແິ ຅ເຌນບໄ ຄປຼຌ

4. ທ຋ິ ກີ າຌທຽິ ຃າະຂຓໄ ູຌ ທ຋ິ ີກາຌທຽິ ຃າະຂຓໄ ູຌ຃ຄັໄ ຌ,ີໄ ຂາໄ ຑະຽ຅າ຺ໄ ແຈກໄ າຌຈ຺ ກາຌທຽິ ຃າະຂຓໄ ູຌ຋າຄຈາໄ ຌຎະຖຓີ າຌ຿ຈງຆບກນາ ຽຎີຽຆຌັ ຾ຖະ ຃ໃ າຘະຽຖໃ ງ ຘາຖຍັ ຽ຃ໃ ບື ຄຓ຾ື ຍຍຘຄັ ຽກຈກາຌຘບຌ ຾ຖະ ຽ຃ໃ ບື ຄຓ຾ື ຍຍຘບຍຊາຓ ຾ຓໃ ຌເຆ຃ໄ ໃ າ ຘະຽຖໃ ງ, ຘໃ ທຌຽ຃ໃ ບື ຄຓ຾ື ຍຍ຋ຈ຺ ຘບຍ຾ຓໃ ຌເຆຽໄ ຎຽີ ຆຌັ .  ຘາຖຍັ ຃ະ຾ຌຌ຋ໃ ແີ ຈ຅ໄ າກ຃ໃ າຘະຽຖໃ ງ຾ຓໃ ຌ຋ຼຍເຘໃ ຽກຌ: ຃ໃ າຘະຽຖໃ ງ 4,51 – 5,00 ຓ຃ີ ໃ າຽ຋ໃ 8຺ າກຍັ ຽກໃ ຄັ ນາົ ງ຋ໃ ຘີ ຸຈ ຃ໃ າຘະຽຖໃ ງ 3,51 – 4,50 ຓ຃ີ ໃ າຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ ຽກໃ ຄັ ຃ໃ າຘະຽຖໃ ງ 2,51 – 3,50 ຓ຃ີ ໃ າຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ ຎາຌກາຄ ຃ໃ າຘະຽຖໃ ງ 1,51 – 2,50 ຓ຃ີ ໃ າຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ ບໃ ບຌ ຃ໃ າຘະຽຖໃ ງ 1,00 – 1,50 ຓ຃ີ ໃ າຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ ບໃ ບຌນາົ ງ  ຘາຖຍັ ຃ະ຾ຌຌ຋ໃ ແີ ຈ຅ໄ າກຽຎຽີ ຆຌັ ຾ຓໃ ຌ຋ຼຍກຍັ ຽກຌ: ຃ະ຾ຌຌ 9,00 – 10,00 ຓ຃ີ ໃ າຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ ຽກໃ ຄັ ນາົ ງ ຃ະ຾ຌຌ 7,00 – 8,00 ຓ຃ີ ໃ າຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ ຽກໃ ຄັ ຃ະ຾ຌຌ 5,00 – 6,99 ຓ຃ີ ໃ າຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ ຎາຌກາຄ ຃ະ຾ຌຌ 3,00 – 4,99 ຓ຃ີ ໃ າຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ ບໃ ບຌ ຃ະ຾ຌຌ 1,00 – 2,99 ຓ຃ີ ໃ າຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ ບໃ ບຌນົາງ 5. ຘະຊຉິ ເິ ຌກາຌທຽິ ຃າຂຓໄ ູຌ ຘະຊຉິ ເິ ຌກາຌທຽິ ຃າະຂຓໄ ຌູ ເຌ຃ຄັໄ ຌແີໄ ຈກໄ າຌຈ຺ ຈໃ ຄັ ຌ:ີໄ - ຘາຖຍັ ກາຌທຽິ ຃າະຂຓໄ ຌູ ຋ໃ ຆີ ບກນາ຃ໃ າຘະຽຖໃ ງແຈຌໄ າເຆຘໄ ູຈ: X=∑ X = ຃າ່ ສະເລຍ່ ∑ = ປຘົ ນວກຂຬຄປຘົ ຃ຘູ ລະຫວາ່ ຄ຃ວາມຖ່ ກນັ ລະດນັ ຃ວາມສາ຃ຘັ N = ຅າຌທຌກໃ ຸຓຉທ຺ ດໃ າຄ຋ຄັ ໝຈ຺ - ຘາຖຍັ ກາຌທຽິ ຃າະຂຓໄ ູຌ຋ໃ ຆີ ບກນາ຃ໃ າຽຎຽີ ຆຌັ ແຈຌໄ າເຆຘໄ ູຈ: P = x 100 P = ຾຋ໃ ຌເນຽໄ ຎຽີ ຆຌັ ( ) F = ຾຋ໃ ຌເນ຃ໄ ທາຓຊໃ ີ N = ຾຋ໃ ຌເນ຅ໄ າຌທຌກໃ ຸຓຉທ຺ ດໃ າຄ຋ຄັ ໝຈ຺ . - ຘາຖຍັ ກາຌທຽິ ຃າະ຋ໃ ຆີ ບກນາ຃ໃ າ SD ແຈຌໄ າເຆຘໄ ູຈ: S.D   ( x  x)2 N 1 16 ກາຌທແິ ຅ເຌນບໄ ຄປຼຌ

S.D: ແມຘ່ ຃າ່ ປຘັ ບຽ່ ຘມາດຖາຘ x: ແມຘ່ ຘາ້ ໜກັ ຂຬຄ຃ະແຘຘ (x  x)2 : ແມຘ່ ປຘົ ນວກຂຬຄ຃ະແຘຘລນົ ໃຫ຃້ ະແຘຘສະເລຍຂຘ້ ກາລຄັ ສຬຄ x : ແມຘ່ ຃ະແຘຘສະເລຍ່ ຂຬຄກມ່ ເບົາ້ ໝາຍທຄັ ໝດົ N : ແມຘ່ ຅າຘວຘກມ່ ເບົ້າໝາຍ 17 ກາຌທແິ ຅ເຌນບໄ ຄປຼຌ

ຍຈ຺ ຋ີ 4 ຏຌ຺ ກາຌທຽິ ຃າະຂຓໄ ຌູ 1. ຏຌ຺ າກຌທຽິ ຃າະຂຓໄ ຌູ ຾ຍຍຘຄັ ຽກຈກາຌຘບຌຂບຄ຃ູ ຉາຉະຖາຄ຋ໃ ີ 1: ຏຌ຺ ກາຌທຽິ ຃າະ຃ທາຓຽຑຄິ ຑເ຅ຉໃ ກາຌຘຄັ ຽກຈກາຌຘບຌ ຖາຈຍັ ຽຌບືໄ ເຌ X SD ກາຌ຾ຎ຃ທາຓໝາງ 1 ຂຌັໄ ກຼຓ຾ຏຌກາຌຘບຌ 0,00 ຈນີ ົາງ 2 0,00 ຈນີ ົາງ ຃ູຓກີ າຌກຼຓ຾ຏຌກາຌຘບຌ, ຘໃ ກື າຌ ຾ຖະ ຉາຖາ 5,00 ຈນີ າົ ງ ຃ກູ ຼຓຍຈ຺ ຘບຌກໃ ບຌຂຌຶໄ ນບໄ ຄ 5,00 ຈນີ າົ ງ I.ຂຌັໄ ຌາ ຈີ ຈນີ ົາງ 1 ຃ຓູ ກີ າຌຘາໄ ຄຍຌັ ງາກາຈດໃ ູເຌນບໄ ຄປຼຌ 5,00 0,00 ຈນີ ົາງ 2 ຃ຓູ ກີ າຌ຅ຈັ ຉຄັໄ ນບໄ ຄ 5,00 0,00 ຈີ 3 ຃ູຓກີ າຌຘະຽໜ຅ີ ຈຸ ຎະຘຄ຺ ຂບຄກາຌຘບຌທແິ ຅຃ຄັໄ ຌີໄ 4,00 0,00 ຈີ ຈີ ເນຌໄ ກັ ປຼຌຽຂາ຺ໄ ເ຅ ຈນີ ົາງ 4 ຃ູ຋ທຌ຃ຌື ຍຈ຺ ປຼຌຽກໃ າ຺ 5,00 0,00 ຈນີ ົາງ 5 ກາຌຘບຌຈາຽຌຌີ ແຎຉາຓຂຌັໄ ຉບຌ 5,00 0,00 ຈີ 6 ຌກັ ປຼຌຓກີ າຌຽບາ຺ ເ຅ເຘໃ ຉໃ ຃ູ ຾ຖະ ຓ຃ີ ທາຓຑບໄ ຓ຋ໃ ີ 4,5 0,70 ຈນີ ົາງ ຅ະປຼຌຍຈ຺ ປຼຌເໝໃ ຈີ II.ຂຌັໄ ຘບຌ ຈນີ ົາງ 1 ຃ູງກ຺ ຉທ຺ ດໃ າຄນາົ ກນາົ ງຉທ຺ ດໃ າຄ 4,00 0,00 ຈີ ຈນີ າົ ງ 2 ຃ບູ ະ຋ຍິ າງຍຈ຺ ປຼຌແຈດໄ ໃ າຄຆຈັ ຽ຅ຌ 4,5 0,70 3 ຃ູຽຎີຈ຿ບກາຈເນຌໄ ັກປຼຌແຈຓໄ ີກາຌຘ຺ຌ຋ະຌາ 5,00 0,00 ຍ຺ຈປຼຌຽຑໃ ືບ຾ຖກຎໃ ຼຌ຃ທາຓປູ ໄ ຾ຖະ ຃ທາຓ ຽຂາ຺ໄ ເ຅ຽຆໃ ຄິ ກຌັ ຾ຖະ ກຌັ 4 ຌັກປຼຌຓີຘໃ ທຌປໃ ທຓເຌກາຌຽປັຈກິຈ຅ະກາ - 5,00 0,00 ຉບຍຍຈ຺ ປຼຌຽຎຌັ ຖາງຍຸກ຃ຌ຺ 4,00 0,00 5 ຌກັ ປຼຌຓ຃ີ ທາຓກາໄ ນາຌ, ກະຉຖື ຖື ຌ຺ໄ ຉໃ ຍຈ຺ ປຼຌ 6 ຃຃ູ ທຍ຃ຸຓນບໄ ຄແຈຈໄ ີ 5,00 0,00 7 ຃ູຌາເຆຘໄ ໃ ືກາຌຘບຌ຾ຍຍຉໃ າຄໂຽຂ຺າໄ ເຌກາຌຘບຌ 4,5 0,70 ຾ຖະ ຽໝາະຘຓ຺ ກຍັ ຍຈ຺ ປຼຌ 8 ກາຌ຅ຈັ ຖາຈັຍຽຌືບໄ ນາຂບຄທິຆາຘບຌຓີ຃ທາຓ 5,00 0,00 ຽໝາະຘຓ຺ 9 ຃ູເຆ຃ໄ າຊາຓນົາກນົາງເຌກາຌຉັຄໄ ຃າຊາຓເນໄ 4,00 0,00 ຌກັ ປຼຌແຈຉໄ ບຍ 10 ຃ູຓກີ າຌງບໄ ຄງຆຓ຺ ຽຆງິ ຌກັ ປຼຌ 5,00 0,00 III.ຂຌັໄ ຘະນຸຍົ 18 ກາຌທແິ ຅ເຌນບໄ ຄປຼຌ

1 ຃ູຓີກາຌຘະນຸົຍຍ຺ຈປຼຌ຃ືຌ຿ຈງຽ ຌັຌໄ ໜັກ຅ຸຈ 4,00 0,00 ຈີ ຘາ຃ັຌຂບຄຍ຺ຈປຼຌ ຾ຖະ ຊາຓຂຂໄ ບຄເ຅ຂບຄ ຌກັ ປຼຌ ຈີ ຈນີ ົາງ 2 ຌກັ ປຼຌຓ຃ີ ທາຓຽຂາ຺ໄ ເ຅ຽຎັຌຽບກະຑາຍກັຌ຋າຄ 4,00 0,00 ຈາໄ ຌຽຌບືໄ ເຌຂບຄຍຈ຺ ປຼຌ IV ຂຌັໄ ທຈັ -ຎະຽຓຌີ ຏຌ຺ 1 ຃ູຉຄັໄ ຃າຊາຓຎະຽຓຌີ ຘບຈ຃ບຄກຍັ ຽຌບືໄ ເຌຍຈ຺ ປຼຌ 5,00 0,00 V.ຂຌັໄ ຉກັ ຽຉບື ຌ-ຓບຍທຼກຍາໄ ຌ 1 ຓບຍທຼກຍາໄ ຌເນຌໄ ກັ ປຼຌ຃ຌ຺ໄ ຃ທາໄ ເຌຍຈ຺ ປຼຌຉໃ 5,00 0,00 ຈນີ ົາງ ແຎ 2 ຃ແູ ຈຘໄ ກຶ ຘາບຍ຺ ປຓ຺ ຾ຌທ຃ຈິ ຂບຄຌກັ ປຼຌ 5,00 0,00 ຈນີ ົາງ ຘະຽຖໃ ງຖທຓ 4,67 0,47 ຅າກຉາຉະຖາຄ຋ໃ ີ 1: ຘະ຾ຈຄເນຽໄ ນຌັ ທໃ າຏຌ຺ ກາຌທຽິ ຃າະ຃ທາຓຽຑໃ ຄິ ຑເ຅ຉໃ ກາຌຘຄັ ຽກຈກາຌຘບຌເຌ຃ຄັໄ ຌີໄ ຽນຌັ ທໃ າຌບຌດໃ ູເຌຖະຈຍັ ຈນີ ົາງ X =4,89 ຾ຖະ SD=0,326 ຽຓໃ ບື ຋ຼຍເຘໃ ຽກຌຉກ຺ ຾ຓໃ ຌດໃ ູເຌຖະຈຍັ ຈີ ນົາງ. ຾ຉໃ ຊາໄ ຑ຅ິ າຖະຌາ຾ຉໃ ຖະຂ຾ໄ ຖທໄ ຽນຌັ ທໃ າ ຂ຋ໄ ໃ ຓີ ຃ີ ໃ າຘະຽຖງ ຾ຖະ ຃ໃ າຏຌັ ຎໃ ຼຌຓາຈຊາຌຘູຄຘຸຈ຾ຓໃ ຌ ຃ູຓີ ກາຌກຼຓ຾ຏຌກາຌຘບຌ, ຘໃ ກື າຌ ຾ຖະ ຉາຖາ, ຃ູກຼຓຍຈ຺ ຘບຌກໃ ບຌຂຌຶໄ ນບໄ ຄ, ຃ູຓກີ າຌຘາໄ ຄຍຌັ ງາກາຈດໃ ູເຌ ນບໄ ຄປຼຌ, ຃ູຓກີ າຌ຅ຈັ ຉຄັໄ ນບໄ ຄ, ຃ູ຋ທຌ຃ຌື ຍຈ຺ ປຼຌຽກໃ າ຺ , ກາຌຘບຌຈາຽຌຌີ ແຎຉາຓຂຌັໄ ຉບຌ, ຃ູຽຎຈີ ຿ບກາຈ ເນຌໄ ກັ ປຼຌແຈຓໄ ກີ າຌຘຌ຺ ຋ະຌາຍຈ຺ ປຼຌຽຑໃ ບື ຾ຖກຎໃ ຼຌ຃ທາຓປູ ໄ ຾ຖະ ຃ທາຓຽຂາ຺ໄ ເ຅ຽຆໃ ຄິ ກຌັ ຾ຖະ ກຌັ , ຃ູ ຃ທຍ຃ຸຓນບໄ ຄແຈຈໄ ,ີ ກາຌ຅ຈັ ຖາຈຍັ ຽຌບືໄ ນາຂບຄທຆິ າຘບຌຓ຃ີ ທາຓຽໝາະຘຓ຺ , ຃ູຓກີ າຌງບໄ ຄງຆຓ຺ ຽຆງິ ຌກັ ປຼຌ , ຃ູຉຄັໄ ຃າຊາຓຎະຽຓຌີ ຘບຈ຃ບຄກຍັ ຽຌບືໄ ເຌຍຈ຺ ປຼຌ, ຓບຍທຼກຍາໄ ຌເນຌໄ ກັ ປຼຌ຃ຌ຺ໄ ຃ທາໄ ເຌຍຈ຺ ປຼຌຉໃ ແຎ, ຃ູ ແຈຘໄ ກຶ ຘາບຍ຺ ປຓ຺ ຾ຌທ຃ຈິ ຂບຄຌກັ ປຼຌ. ຽຆໃ ຄິ ຓ຃ີ າຘະຽຖງ ຾ຖະ ຃ໃ າຏຌັ ຎໃ ຼຌຓາຈຊາຌ຾ຓໃ ຌ X =5,00 ຾ຖະ SD=0,33 ຾ຖະ ຌບໄ ງ຋ໃ ຘີ ຸຈ຾ຓໃ ຌ ຃ູຓກີ າຌຘະຽໜ຅ີ ຈຸ ຎະຘຄ຺ ຂບຄກາຌຘບຌທແິ ຅຃ຄັໄ ຌເີໄ ນຌໄ ກັ ປຼຌຽຂາ຺ໄ ເ຅,຃ູ ງກ຺ ຉທ຺ ດໃ າຄນາົ ກນົາງຉທ຺ ດໃ າຄ, ຌກັ ປຼຌຓ຃ີ ທາຓກາໄ ນາຌ, ກະຉຖື ຖື ຌ຺ໄ ຉໃ ຍຈ຺ ປຼຌ, ຃ູເຆ຃ໄ າຊາຓນົາກນົາງເຌ ກາຌຉຄັໄ ຃າຊາຓເນຌໄ ກັ ປຼຌແຈຉໄ ບຍ,... ຌກັ ປຼຌ. ຽຆໃ ຄິ ຓ຃ີ າຘະຽຖງ ຾ຖະ ຃ໃ າຏຌັ ຎໃ ຼຌຓາຈຊາຌ຾ຓໃ ຌ X =4 ຾ຖະ SD= 0,26. 2. ຏຌ຺ ກາຌທຽິ ຃າະຂຓໄ ຌູ ຾ຍຍຘບຍຊາຓ ຉາຉະຖາຄ຋ີ 2: ຉາຉະຖາຄຏຌ຺ ກາຌທຽິ ຃າະຂຓໄ ູຌ຅າກກາຌຘບຍຊາຓ຃ທາຓຽຑໃ ຄິ ຑເ຅ຉໃ ທ຋ິ ຘີ ບຌຂບຄ ຃ະຌະທແິ ຅ ຘະຑາຍ຋ໃ ທ຺ ແຎຂບຄກາຌປຼຌ - ຖະຈຍັ ຃ທາຓຽຑໃ ຄິ ຑເ຅ ຖະຈຍັ ຃ທາຓ຃ຈິ ຽນຌັ ກາຌຘບຌ ຖ/ຈ 5 4 3 2 1 X SD ຾ຎຏຌ຺ ກາຌຘບຌຂບຄ຃ູກໃ ຼທກຍັ 30 6 4,83 0,38 ຽກໃ ຄັ ນາົ ງ 1 ຑາກຘໃ ທຌຉໃ າຄໂຂບຄກາຍກບຌ ຌກັ ປຼຌຘາຓາຈຽຂາ຺ໄ ເ຅ແຈໄ ກາຌຘບຌຂບຄ຃ູກໃ ຼທກຍັ ຃ທາຓ 28 8 4,77 0,42 ຽກໃ ຄັ ນາົ ງຉ 2 ໝາງຂບຄກາຍກບຌ ຌກັ ປຼຌ ຘາຓາຈຽຂາ຺ໄ ເ຅ແຈໄ 3 ກາຌຘບຌຂບຄ຃ູກໃ ຼທກຍັ ກາຌ 32 4 4,88 0,31 ຽກໃ ຄັ ນາົ ງ 19 ກາຌທແິ ຅ເຌນບໄ ຄປຼຌ

຅າ຾ຌກກາຍກບຌ ຌກັ ປຼຌ ຘາຓາຈຽຂາ຺ໄ ເ຅ແຈໄ ກາຌຘບຌຂບຄ຃ູກໃ ຼທກຍັ ຃ທາຓ 4 ຾ຉກຉໃ າຄຂບຄກາຍ ຾ຖະ ກບຌ 27 5 4 4,63 0,81 ຽກໃ ຄັ ນາົ ງ ຌກັ ປຼຌຘາຓາຈຽຂາ຺ໄ ເ຅ແຈໄ 4,91 0,28 ຽກໃ ຄັ ນາົ ງ 4,83 0,38 ຽກໃ ຄັ ນາົ ງ ກາຌຘບຌຂບຄ຃ູກໃ ຼທກຍັ ຃ທາຓ 4,88 0,31 ຽກໃ ຄັ ນາົ ງ 4,83 0,32 ຽກໃ ຄັ ນາົ ງ 5 ໝາງຂບຄ຃າ ຌກັ ປຼຌຘາຓາຈ 33 3 4,77 0,42 ຽກໃ ຄັ ນົາງ ຽຂາ຺ໄ ເ຅ແຈໄ 4,91 0,28 ຽກໃ ຄັ ນົາງ 4,86 0,35 ຽກໃ ຄັ ນົາງ ກາຌຘບຌຂບຄ຃ູກໃ ຼທກຍັ ຃ທາຓ 4,69 0,62 ຽກໃ ຄັ ນົາງ 4,66 0,60 ຽກໃ ຄັ ນົາງ 6 ໝາງຂບຄທກັ ຌກັ ປຼຌຘາຓາຈ 30 6 4,91 0,28 ຽກໃ ຄັ ນົາງ ຽຂາ຺ໄ ເ຅ແຈໄ 4,83 0,38 ຽກໃ ຄັ ນາົ ງ ກາຌຘບຌຂບຄ຃ູກໃ ຼທກຍັ ຃ທາຓ ກາຌທແິ ຅ເຌນບໄ ຄປຼຌ 7 ໝາງຂບຄຉບຌ ຌກັ ປຼຌຘາຓາຈ 32 4 ຽຂາ຺ໄ ເ຅ແຈໄ ກາຌຘບຌຂບຄ຃ູກໃ ຼທກຍັ ຃ທາຓ 30 6 8 ໝາງຂບຄຽຒບືໄ ຄ ຌກັ ປຼຌຘາຓາຈ ຽຂາ຺ໄ ເ຅ແຈໄ ກາຌຘບຌຂບຄ຃ູກໃ ຼທກຍັ ຃ທາຓ 9 ໝາງຂບຄຍາຈ ຌກັ ປຼຌຘາຓາຈ 28 8 ຽຂາ຺ໄ ເ຅ແຈໄ ກາຌຘບຌຂບຄ຃ກູ ໃ ຼທກຍັ ຃ທາຓ 10 ໝາງຂບຄຍຈ຺ ຌກັ ປຼຌຘາຓາຈ 33 3 ຽຂາ຺ໄ ເ຅ແຈໄ ກາຌຘບຌຂບຄ຃ກູ ໃ ຼທກຍັ 11 ຑາກຘໃ ທຌຉໃ າຄໂຂບຄກາຍກບຌແຈໄ 31 5 ດໃ າຄ຅ະ຾຅ຄໄ ກາຌຘບຌຂບຄ຃ູກໃ ຼທກຍັ ຃ທາຓ 12 ໝາງຂບຄ຃າຍຸຑະຍຈ຺ (ຑາກຘໃ ທຌ 28 5 3 ຽຘຓີ ) ຌກັ ປຼຌຘາຓາຈຽຂາ຺ໄ ເ຅ແຈໄ ກາຌຘບຌຂບຄ຃ູກໃ ຼທກຍັ ຃ທາຓ 13 ໝາງຂບຄ຃າຘບໄ ງ (ຑາກຘໃ ທຌ 27 6 3 ຽຘຓີ ) ຌກັ ປຼຌຘາຓາຈຽຂາ຺ໄ ເ຅ແຈໄ 14 ຃ູເນ຃ໄ ທາຓຘຌ຺ ເ຅ເຌກາຌ 33 3 ບະ຋ຍິ າງຍຈ຺ ປຼຌດໃ າຄ຋ໃ ທ຺ ຽຊຄິ ກາຌຘບຌຂບຄ຃ູກໃ ຼທກຍັ ກາຌງກ຺ 15 ຉທ຺ ດໃ າຄຓາຎຼຍ຋ຼຍກຍັ ຍຈ຺ ປຼຌ 30 6 ຌກັ ປຼຌຘາຓາຈຽຂາ຺ໄ ເ຅ແຈໄ 20

ຘະຽຖງ 455 68 10 4,66 0,45 ຽກໃ ຄັ ນົາງ ຅າກຉາຉະຖາຄ຋ໃ ີ 2: ຿ຈງຖທຓ຾ຖທໄ ດໃ ູເຌຖະຈຍັ ຈນີ ົາງ ຈທໄ ງ຃ໃ າຘະຽຖງ ຾ຖະ ຃ໃ າຏຌັ ຎໃ ຼຌຓາຈຊາຌ ຾ຓໃ ຌ X =4,66 ຾ຖະ SD= 0,45 ຽຓໃ ບື ຘຄັ ຽກຈຽຎຌັ ຂ຾ໄ ຖທໄ ຽນຌັ ທໃ າກາຌຘບຌຂບຄ຃ກູ ໃ ຼທກຍັ ຑາກຘໃ ທຌຉໃ າຄໂ ຂບຄກາຍກບຌ ຌກັ ປຼຌຘາຓາຈຽຂາ຺ໄ ເ຅ແຈ,ໄ ກາຌຘບຌຂບຄ຃ູກໃ ຼທກຍັ ກາຌ຅າ຾ຌກກາຍກບຌ ຌກັ ປຼຌຘາຓາຈ ຽຂາ຺ໄ ເ຅ແຈ,ໄ ກາຌຘບຌຂບຄ຃ກູ ໃ ຼທກຍັ ຃ທາຓໝາງຂບຄກາຍກບຌ ຌກັ ປຼຌຘາຓາຈຽຂາ຺ໄ ເ຅ແຈ,ໄ ກາຌຘບຌຂບຄ຃ູ ກໃ ຼທກຍັ ຃ທາຓ຾ຉກຉໃ າຄຂບຄກາຍ ຾ຖະ ກບຌ ຌກັ ປຼຌຘາຓາຈຽຂາ຺ໄ ເ຅ແຈ.ໄ ...ຊາໄ ຋ຼຍເຘໃ ຽກຌ຾ຓໃ ຌຉກ຺ ດໃ ູເຌ ຖະຈຍັ ຈນີ ົາງ ຾ຖະ ຌບໄ ງຘຸຈ຾ຓໃ ຌ ກາຌຘບຌຂບຄ຃ູກໃ ຼທກຍັ ຃ທາຓ຾ຉກຉໃ າຄຂບຄກາຍ ຾ຖະ ກບຌ ຌກັ ປຼຌ ຘາຓາຈຽຂາ຺ໄ ເ຅ແຈໄ ຎະຽຓຌີ ຃ໃ າຘະຽຖງ ຾ຖະ ຃ໃ າຓາຈຊາຌ຾ຓໃ ຌ X =4,63຾ຖະ SD=0,81 ຊາໄ ຋ຼຍເຘໃ ຽກຌ ຾ຓໃ ຌດໃ ູເຌຖະຈຍັ ຈນີ າົ ງ 3. ຏຌ຺ ກາຌທຽິ ຃າະຂຓໄ ູຌ຾ຍຍ຋ຈ຺ ຘບຍ຃ທາຓປູຂໄ ບຄຌກັ ປຼຌກໃ ບຌກາຌຘບຌຌກັ ປຼຌ. ຉາຉະຖາຄ຋ີ 3: ຏຌ຺ ກາຌທຽິ ຃າະຂຓໄ ູຌ຅າກກາຌ຋ຈ຺ ຘບຍຌກັ ປຼຌກໃ ບຌກາຌຘບຌຌກັ ປຼຌ. ຖ/ຈ ຃ະ຾ຌຌ ຃ທາຓຊໃ ີ (f) ຏຌ຺ ຃ຌູ (fx) ຽຎຽີ ຆຌັ (%) ຾ຎຏຌ຺ 1 10 0 00 29 0 00 38 0 00 4 7 3 21 8,3 56 3 18 8,3 65 10 50 27,8 74 10 40 27,8 83 10 30 27,8 92 0 00 10 1 0 00 ຖທຓ 36 159 100% X 4,41 SD 1,22 ຽຎຽີ ຆຌັ ນຸົຈ຃າຈໝາງ 55,6 ບໃ ບຌ ຽຎຽີ ຆຌັ ແຈ຃ໄ າຈໝາງ 44,4 ຅າກຉາຉະຖາຄ຋ໃ ີ 3: ຘະ຾ຈຄເນຽໄ ນຌັ ທໃ າ຃ທາຓຽຂາ຺ໄ ເ຅ຂບຄຌກັ ປຼຌຉໃ ກຍັ ຾ຍຍ຋ຈ຺ ຘບຍກໃ ບຌຘບຌ ຾ຓໃ ຌຌບຌດໃ ູເຌຖະຈຍັ ບໃ ບຌຽຆໃ ຄິ P= 44,4% , X =4,41 ແລະ SD=1,22 ຽຓໃ ບື ຑ຅ິ າຖະຌາຽຎຌັ ຖາງ ຍຸກ຃ຌ຺ ຽນຌັ ທໃ າຌກັ ປຼຌ຋ໃ ຘີ ບຍແຈ຃ໄ ະ຾ຌຌ 7 ຓີ 3 ຃ຌ຺ ຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ 8,3% ດໃ ູເຌຖະຈຍັ ຽກໃ ຄັ , ຌກັ ປຼຌ຋ໃ ຘີ ບຍແຈໄ ຃ະ຾ຌຌ 6 ຓີ 3 ຃ຌ຺ ຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ 8,3% ຌບຌດໃ ູເຌຖະຈຍັ ຎາຌກາຄ, ຌກັ ປຼຌ຋ໃ ຘີ ບຍແຈ຃ໄ ະ຾ຌຌ 5 ຓີ 10 ຃ຌ຺ ຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ 27,8 % ຌບຌດໃ ູເຌຖະຈຍັ ຎາຌກາຄ, ຌກັ ປຼຌ຋ໃ ຘີ ບຍແຈ຃ໄ ະ຾ຌຌ 4 ຓີ 9 ຃ຌ຺ ຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ 27,8% ຌບຌດໃ ູ 21 ກາຌທແິ ຅ເຌນບໄ ຄປຼຌ

ເຌຖະຈຍັ ບໃ ບຌ, ຌກັ ປຼຌ຋ໃ ຘີ ບຍແຈ຃ໄ ະ຾ຌຌ 3 ຓີ 10 ຃ຌ຺ ຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ 27,8% 8ຌບຌດໃ ູເຌຖະຈຍັ ບໃ ບຌ. 4. ຏຌ຺ ກາຌທຽິ ຃າະຂຓໄ ູຌ຾ຍຍ຋ຈ຺ ຘບຍ຃ທາຓປູຂໄ ບຄຌກັ ປຼຌນົຄັ ກາຌຘບຌຌກັ ປຼຌ. ຉາຉະຖາຄ຋4ີ : ຏຌ຺ ກາຌທຽິ ຃າະຂຓໄ ຌູ ຅າກກາຌ຋ຈ຺ ຘບຍຌກັ ປຼຌນົຄັ ກາຌຘບຌຌກັ ປຼຌ. ຖ/ຈ ຃ະ຾ຌຌ ຃ທາຓຊໃ ີ (F) ຏຌ຺ ຃ູຌ ຽຎຽີ ຆຌັ (%) ຾ຎ຃ທາຓໝາງ 1 10 4 40 11,1 29 4 36 11,1 38 8 64 22,2 47 6 42 16,7 56 9 54 25 65 5 25 13,9 74 0 00 83 0 00 92 0 00 10 1 0 00 ຖທຓ 36 263 100 X 7,30 SD 1,57 ຽກໃ ຄັ ນາົ ງ ຽຎຽີ ຆຌັ ນຸຈົ ຃າຈໝາງ 0 ຽຎຽີ ຆຌັ ແຈ຃ໄ າຈໝາງ 100 ຅າກຉາຉະຖາຄ຋ີ 4: ຘະ຾ຈຄເນຽໄ ນຌັ ທໃ າ຃ທາຓຽຂາ຺ໄ ເ຅ຂບຄຌກັ ປຼຌຉໃ ກຍັ ຾ຍຍ຋ຈ຺ ຘບຍນົຄັ ຾ຓໃ ຌ ຌບຌດໃ ູເຌຖະຈຍັ ຽກໃ ຄັ , X =7,30 ຾ຖະ SD=1,57 ຽຓໃ ບື ຑ຅ິ າຖະຌາຽຎຌັ ຖາງຍຸກ຃ຌ຺ ຽນຌັ ທໃ າຌກັ ປຼຌ຋ໃ ຘີ ບຍ ແຈ຃ໄ ະ຾ຌຌ 10 ຓີ 4 ຃ຌ຺ ຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ 11,1% ດໃ ູເຌຖະຈຍັ ຽກໃ ຄັ ນົາງ, ຌກັ ປຼຌ຋ໃ ຘີ ບຍແຈ຃ໄ ະ຾ຌຌ 9 ຓີ 4 ຃ຌ຺ ຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ 11,1% ຃ຌ຺ ດໃ ູເຌຖະຈຍັ ຽກໃ ຄັ ນົາງ, ຌກັ ປຼຌ຋ໃ ີຘບຍແຈ຃ໄ ະ຾ຌຌ 8 ຓີ 8 ຃ຌ຺ ຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ 22,2% ຌບຌດໃ ູເຌ ຖະຈຍັ ຽກໃ ຄັ , ຌກັ ປຼຌ຋ໃ ຘີ ບຍແຈ຃ໄ ະ຾ຌຌ 7 ຓີ 6 ຃ຌ຺ ຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ 17,6% ຌບຌດໃ ູເຌຖະຈຍັ ຽກໃ ຄັ , ຌກັ ປຼຌ຋ໃ ຘີ ບຍ ແຈ຃ໄ ະ຾ຌຌ 6 ຓີ 9 ຃ຌ຺ ຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ 25% ຌບຌດໃ ູເຌຖະຈຍັ ຎາຌກາຄ ຾ຖະ ຌກັ ປຼຌ຋ໃ ຘີ ບຍແຈ຃ໄ ະ຾ຌຌ 5 ຓີ 5 ຃ຌ຺ ຽ຋ໃ າ຺ ກຍັ 13,9% ຌບຌດໃ ູເຌຖະຈຍັ ຎາຌກາຄ. 5.ຉາຉະຖາຄຘຄັ ຖທຓຏຌ຺ ຂບຄກາຌທຽິ ຃າະຂຓໄ ຌູ ຏຌ຺ ກາຌຘຄັ ຽກຈ ຏຌ຺ ກາຌຘບຍຊາຓ ຏຌ຺ ກາຌ຋ຈ຺ ຘບຍຌກັ ປຼຌ ຂຓໄ ູຌ ກາຌຘບຌຂບຄ຃ູ ຌກັ ປຼຌ ກໃ ບຌກາຌຘບຌ ນົຄັ ກາຌຘບຌ 22 ກາຌທແິ ຅ເຌນບໄ ຄປຼຌ

຃ໃ າຘະຽຖໃ ງ ຃ໃ າຘະຽຖໃ ງ ຃ໃ າຘະຽຖໃ ງ ຃ໃ າຘະຽຖໃ ງ ຏຌ຺ ກາຌທຽິ ຃າະ X  4,67 4,66 4,41 7,30 ຃ໃ າ ຏັຌ ຎໃ ຼ ຌ ຓ າ ຌ ຃ໃ າຽຎີຽຆັຌແຈ຃ໄ າຈ ຃ໃ າ ຽ ຎີ ຽ ຆັຌ ແ ຈໄ ຃ໃ າຏຌັ ຎໃ ຼຌຓາຌ ຊາຌ ໝາງ ຃າຈໝາງ ຊາຌ SD = 0,45 SD = 0,47 P = 44,4 P = 100 ຘະນຸຍົ ກຈິ ຅ະກາກາຌ ຃ທາຓ຃ຈິ ຽນຌັ ຂບຄ ຃ທາຓປູ຃ໄ ທາຓຽຂາ຺ໄ ຃ທາຓປູ຃ໄ ທາຓ ປຼຌ-ກາຌຘບຌ ຌກັ ປຼຌຉໃ ກຍັ ຍຈ຺ ເ຅ຂບຄຌກັ ປຼຌ ຽຂາ຺ໄ ເ຅ຂບຄ ຿ຈງຖທຓ຾ຖທໄ ຿ຈງ຅ຈັ ດໃ ູເຌຖະ ຽນຌັ ທໃ າ຅ຈັ ດໃ ູເຌ ປຼຌ຿ຈງ຅ຈັ ດໃ ູເຌ ຈຍັ ບໃ ບຌ ຌກັ ປຼຌ຿ຈງ ຖະຈຍັ ຈນີ າົ ງ ຖະຈຍັ ຽຑໃ ຄິ ຑເ຅ ນາົ ງ຋ໃ ຘີ ຸຈ ຅ຈັ ດໃ ູເຌຖະ ຈຍັ ຽກໃ ຄັ ນົາງ 23 ກາຌທແິ ຅ເຌນບໄ ຄປຼຌ

ຑາກ຋ີ 5 ຘະນຸຍົ , ບະຑຎິ າງ ຾ຖະ ຂຘໄ ະຽໜ຾ີ ຌະ 1. ຘະນຸົຍຏຌ຺ ກາຌທແິ ຅. 1.1. ຏຌ຺ ກາຌຘຄັ ຽກຈກາຌຘບຌຂບຄ຃ູ ຽປາ຺ ຘາຓາຈຘະນຸົຍແຈ຃ໄ ທາຓຽຑໃ ຄິ ຑເ຅ຉໃ ກາຌຘຄັ ຽກຈກາຌຘບຌຂບຄ຃ູເຌ຃ຄັໄ ຌຽີໄ ນຌັ ທໃ າຌບຌດໃ ູເຌຖະຈຍັ ຈນີ ົາງ ຖທຓ຋ຄັ ໝຈ຺ 5 ຂຌັໄ ຽຆໃ ຄິ X =4,67 ຾ຖະ SD=0,47 ຽຓໃ ບື ຑ຅ິ າຖະຌາ຾ຖທໄ ຃ໃ າຘະຽຖໃ ງຘູຄຘຸຈດໃ ູເຌ ຂຌັໄ ຌາ຾ຓໃ ຌ຃຋ູ ທຌ຃ຌື ຍຈ຺ ປຼຌຽກໃ າ຺ ຽຆໃ ຄິ X =5,00 ຾ຖະ SD=0,00 ດໃ ູເຌຖະຈຍັ ຈນີ ົາງ; ຃ໃ າຘະຽຖໃ ງຘູຄຘຸຈດໃ ູ ເຌຂຌັໄ ຘບຌ຾ຓໃ ຌຓຽີ ບກະຘາຌ ຾ຖະ ຘໃ ກື າຌຘບຌຎະກບຍຽຂາ຺ໄ ຽທຖາຘບຌ຋ໃ ຽີ ໝາະຘຓ຺ ຽຆໃ ຄິ X  5,00 ຾ຖະ SD=0,00 ຌບຌດໃ ູເຌຖະຈຍັ ຈນີ ົາງ; ຃ໃ າຘະຽຖໃ ງຘູຄຘຸຈດໃ ູເຌຂຌັໄ ຘະນຸົຍ຾ຓໃ ຌ຃ູເນຌໄ ກັ ປຼຌຍຌັ ຋ກຶ ຽບາ຺ ຽຌບືໄ ເຌ ຍຈ຺ ປຼຌ, ຃ູແຈຽໄ ຌຌັໄ ຅ຈຸ ຘາ຃ຌັ ຂບຄຍຈ຺ ປຼຌເນຌໄ ກັ ປຼຌ຅ໃ ຅ື າຽຂາ຺ໄ ເ຅ ຾ຖະ ຘາຓາຈຌາເຆແໄ ຈຽໄ ຆໃ ຄິ X = 5,00 ຾ຖະ SD=0,00 ຌບຌດໃ ູເຌຖະຈຍັ ຈນີ ົາງ; ; ຃ໃ າຘະຽຖໃ ງຘູຄຘຸຈດໃ ູເຌຂຌັໄ ທຈັ - ຎະຽຓຌີ ຾ຓໃ ຌຓກີ າຌ຋ຈ຺ ຘບຍ ຽຑໃ ບື ກທຈກາຽຍໃ ຄິ ຃ທາຓຽຂາ຺ໄ ເ຅ຂບຄຌກັ ປຼຌຽຆໃ ຄິ X =5,00 ຾ຖະ SD= 0,00 ຾ຓໃ ຌດໃ ູເຌຖະຈຍັ ຈ;ີ ຃ໃ າຘະ ຽຖໃ ງຘູຄຘຸຈດໃ ູເຌຂຌັໄ ຉກັ ຽຉບື ຌ-ຓບຍທຼກຍາໄ ຌຽຆໃ ຄິ X =5,00 ຾ຖະ SD= 0,00 ຾ຓໃ ຌດໃ ູເຌຖະຈຍັ ຈນີ າົ ງ. 1.2 ຏຌ຺ ກາຌຘບຍຊາຓຌກັ ປຼຌ ຅າກກາຌທຽິ ຃າະ຾ຍຍຘບຍຊາຓຌກັ ປຼຌຽນຌັ ທໃ າ຃ທາຓຽຑໃ ຄິ ຑເ຅ຉໃ ກຍັ ທ຋ິ ຘີ ບຌເຌ຃ຄັໄ ຌ຾ີໄ ຓໃ ຌຌບຌດໃ ູເຌ ຖະຈຍັ ຽຑໃ ຄິ ຑເ຅ນົາງ຋ໃ ຘີ ຸຈ X =4,66຾ຖະ SD= 0,45 ຽຓໃ ບື ຑ຅ິ າຖະຌາ຾ຖທໄ ຽນຌັ ທໃ າ຃ໃ າຘະຽຖໃ ງຘູຄຘຸຈ຾ຓໃ ຌ ກາຌຘບຌຂບຄ຃ູກໃ ຼທກຍັ ຃ທາຓ ໝາງຂບຄຍຈ຺ , ຃ູເນ຃ໄ ທາຓຘຌ຺ ເ຅ເຌກາຌບະ຋ຍິ າງຍຈ຺ ປຼຌດໃ າຄ຋ໃ ທ຺ ຽຊິຄ ຌກັ ປຼຌຘາຓາຈຽຂາ຺ໄ ເ຅ແຈໄ ຽຆໃ ຄີ ຓີ X =4,91 ຾ຖະ SD= 0,28 ຾ຓໃ ຌຌບຌດໃ ູເຌຖະຈຍັ ຽຑໃ ຄິ ຑເ຅ນາົ ງ຋ໃ ຘີ ຸຈ. 1.3. ຏຌ຺ ຂບຄ຾ຍຍ຋ຈ຺ ຘບຍ 1.3.1. ກໃ ບຌກາຌຘບຌ ຏຌ຺ ກາຌທຽິ ຃າະກໃ ບຌກາຌຘບຌ຾ຓໃ ຌດໃ ູເຌຖະຈຍັ ບໃ ບຌຽຆໃ ຄິ ຓ຃ີ ໃ າຽຎຽີ ຆຌັ P= 44,4% ຾ຖະ X = 4,41 ຘາຽນຈຽຌໃ ບື ຄຓາ຅າກທໃ າຌກັ ປຼຌຓຑີ ຌືໄ ຊາຌກາຌປຼຌກໃ ຼທກຍັ ຑາກຘໃ ທຌຉໃ າຄໂຂບຄກາຍກບຌໜບໄ ງ,ຍໃ ຋ຌັ ຽຂາ຺ໄ ເ຅ຽຌບືໄ ເຌຍຈ຺ ປຼຌ, ຂາຈຘໃ ທຌປໃ ທຓເຌກາຌຽປຈັ ກຈິ ຅ະກາ. 1.3.2. ນົຄັ ກາຌຘບຌ ຏຌ຺ ຋ໃ ີແຈປໄ ຍັ ຅າກກາຌທຽິ ຃າະ຾ຍຍ຋ຈ຺ ຘບຍນົຄັ ກາຌຘບຌ຾ຓໃ ຌຉກ຺ ດໃ ູເຌຖະຈຍັ ຽກໃ ຄັ ນົາງຽຆໃ ຄິ ຓ຃ີ ໃ າຽຎີ ຽຆຌັ P= 100% ຾ຖະ ຃ໃ າຘະຽຖໃ ງ X = 7,30 ຊາໄ ຋ຼຍເຘໃ ກໃ ບຌກາຌຘບຌຽນຌັ ທໃ າຌກັ ປຼຌຓ຃ີ ທາຓຽຂາ຺ໄ ເ຅ ນົາງຂຌຶໄ . ຽຌໃ ບື ຄ຅າກທໃ າ ຃ູຓກີ າຌງກ຺ ຉທ຺ ດໃ າຄນົາກນົາງຉທ຺ ດໃ າຄ ຾ຖະ ຅າ຾ຌກ຾ຉໃ ຖະຑາຘໃ ທຌຂບຄກາຍກບຌ ຿ຈງບຄີ ເຘໃ ກາຌງກ຺ ຉທ຺ ດໃ າຄຽຎຌັ ຉຌ຺ໄ ຉ. 2. ບະຑຎິ າງຏຌ຺ ຅າກກາຌຘະນຸົຍຓາຂາໄ ຄຽ຋ຄິ ຘາຓາຈບະຑຎິ າງແຈທໄ ໃ າ: 1). ກາຌຘຄັ ຽກຈກາຌຘບຌຂບຄ຃ູເຌ຃ຄັໄ ຌຽີໄ ນັຌທໃ າຌບຌດໃ ູເຌຖະຈຍັ ຈີນົາງຽຌໃ ບື ຄ຅າກຉທ຺ ຃ູ ຾ຖະ ຌກັ ປຼຌຓກີ າຌປໃ ທຓຓກື ຌັ , ຃ູແຈຓໄ ກີ າຌກະກຼຓຍຈ຺ ຘບຌ ຾ຖະ ຘກຶ ຘາຽຌບືໄ ເຌຍຈ຺ ປຼຌດໃ າຄຖະບຼຈ຅ໃ ຄຶ ຂຌຶໄ ນບໄ ຄຘບຌ, ກາຌບະ຋ຍິ າງຍຈ຺ ປຼຌຂບຄ຃ູ຅ະ຾຅ຄໄ , ຈາຽຌຌີ ກາຌຘບຌແຎຉາຓ຾ຉໃ ຖະຂຌັໄ ຉບຌຂບຄຍຈ຺ ຘບຌ ຾ຖະ ຍຈ຺ ປຼຌ, ຓກີ າຌກະຉຸກຆຸກງູຘໄ ໃ ຄ຺ ຽຘຓີ ເນຌໄ ກັ ປຼຌຓຘີ ໃ ທຌປໃ ທຓນົາງເຌກາຌຎະກບຍ຃າ຃ຈິ ຽນຌັ ດໃ າຄຽຎຌັ 24 ກາຌທແິ ຅ເຌນບໄ ຄປຼຌ

ຂະຍທຌຒ຺ຈຒຌືໄ , ຌກັ ປຼຌຽບຄກຉຄັໄ ເ຅ຒຄັ ກາຌບະ຋ຍິ າງຂບຄ຃ູ ຾ຖະ ຽປຈັ ກຈິ ຅ະກາຉາຓ຋ໃ ີ຃ູຓບຍໝາງເນໄ ຽຎຌັ ດໃ າຄຈ.ີ 2). ຏ຺ຌກາຌປຼຌຂບຄຌກັ ປຼຌ຋ໃ ປີ ຼຌກໃ ຼທກຍັ ຑາກຘໃ ທຌຉໃ າຄໂຂບຄກາຍກບຌ ຿ຈງເຆກໄ າຌຘບຌ ຾ຍຍງກ຺ ຉ຺ທດໃ າຄ຾ຓໃ ຌ ຅ຈັ ດໃ ູເຌຖະຈຍັ ຽກໃ ຄັ ນົາງຽຌໃ ບື ຄ຅າກທໃ າເຌຽທຖາຈາຽຌີຌກາຌຘບຌ຋າຄກໃ ຸຓທແິ ຅ແຈໄ ບະ຋ຍິ າງຍຈ຺ ປຼຌດໃ າຄ຅ະ຾຅ຄໄ ຓ຃ີ ທາຓເກຆໄ ຈິ ຉຈິ ຾຋ຈກຍັ ຌກັ ປຼຌ. 3). ຏຌ຺ ກາຌ຋ຈ຺ ຘບຍກໃ ບຌກາຌຘບຌຂບຄຌກັ ປຼຌ຾ຓໃ ຌຌບຌດໃ ູເຌຖະຈຍັ ບໃ ບຌ ຽຌໃ ບື ຄ຅າກທໃ າຌກັ ປຼຌ ຓຑີ ຌືໄ ຊາຌກາຌປຼຌກໃ ຼທກຍັ ຑຌືໄ ຘຍື ໜບໄ ງ, ຂາຈຘໃ ທຌປໃ ທຓເຌກາຌຽປຈັ ກຈິ ຅ະກາ, ຃ູຘບຌຽບຄກງຄັ ຌາເຆກໄ າຌ ຅ຈັ ກຈິ ຅ະກາກາຌປຼຌ - ກາຌຘບຌ຾ຍຍຽບາ຺ ຃ູຽຎຌັ ເ຅ກາຄ. 4). ຏຌ຺ ກາຌ຋ຈ຺ ຘບຍຌກັ ປຼຌນົຄັ ກາຌຘບຌຘະ຾ຈຄເນຽໄ ນຌັ ທໃ າ຃ທາຓຽຂາ຺ໄ ເ຅ຂບຄຌກັ ປຼຌ຾ຓໃ ຌຌບຌດູ ເຌຖະຈຍັ ຽກໃ ຄັ ຽຌໃ ບື ຄ຅າກທໃ າຌກັ ປຼຌ຾ຉໃ ຖະ຃ຌ຺ ແຈຓໄ ຘີ ໃ ທຌປໃ ທຓເຌກາຌປຼຌນົາງຂຌຶໄ ,ຌກັ ປຼຌ຋ຸກ຃ຌ຺ ຓ຿ີ ບກາຈ ຘະ຾ຈຄ຃ທາຓ຃ຈິ ຃ທາຓຽນຌັ ຂບຄຉຌ຺ ດໃ າຄຽຉຓັ ຋ີ ຑບໄ ຓ຋ຄັ ແຈ຾ໄ ຖກຎໃ ຼຌ຃ທາຓປູຌໄ າໝໃ ຽູ ຑໃ ບື ຌ ຽປຈັ ເນຓໄ ຃ີ ທາຓ ນາໄ ທນຌັ ຎະກບຍ຃ທາຓ຃ຈິ ຃ທາຓຽນຌັ ເຌກາຌຉບຍ຃າຊາຓແຈຽໄ ຎຌັ ດໃ າຄຈີ ຾ຖະ ຑບໄ ຓ຋ຄັ ຽບາ຺ ເ຅ເຘໃ ຘກຶ ຘາ ຃ຌ຺ໄ ຃ທາໄ ປໃ າປຼຌ. 3. ຂຘໄ ະຽໜ຾ີ ຌະ 3.1. ຘະຽໜຉີ ໃ ຏູ຋ໄ ໃ ຅ີ ະຌາຏຌ຺ ກາຌທແິ ຅ແຎເຆໄ - ຘະຽໜເີ ນຏໄ ູ຋ໄ ໃ ີ຅ະຘບຌຍຈ຺ ຋ີ 17 ຑາກຘໃ ທຌຉໃ າຄໂຂບຄກາຍກບຌ ຃ທຌເຆທໄ ຋ິ ກີ າຌຘບຌ຾ຍຍງກ຺ ຉທ຺ ດໃ າຄ ຽຂາ຺ໄ ເຌກາຌປຼຌ - ກາຌຘບຌເນນໄ ົາງຂຌຶໄ ຽຑໃ ບື ເນຌໄ ກັ ປຼຌແຈຓໄ ຘີ ໃ ທຌປໃ ທຓເຌຂະຍທຌກາຌປຼຌ - ກາຌຘບຌຂບຄ຃.ູ - ເຌກາຌ຅ຈັ ກຈິ ຅ະກາກາຌປຼຌ - ກາຌຘບຌ຃ູ຃ທຌຘໃ ຄ຺ ຽຘໃ ຓີ ເນຌໄ ກັ ປຼຌແຈປໄ ຼຌຉາຓ຃ທາຓຘາຓາຈ, ຃ທາຓຊະຌຈັ , ຃ທາຓຘຌ຺ ເ຅ ຾ຖະ ຽຎຈີ ຿ບກາຈເນຌໄ ກັ ປຼຌແຈເໄ ຆ຃ໄ ທາຓ຃ຈິ ຂບຄຉຌ຺ ເນນໄ ົາງ຋ໃ ຘີ ຸຈ. 3.2. ຂຘໄ ະຽໜຉີ ໃ ຏູ຋ໄ ໃ ຽີ ປຈັ ຍຈ຺ ທແິ ຅ເຌຉໃ ໜາໄ - ເຌກາຌຘກຶ ຘາຈໃ ຄັ ກໃ າທງຄັ ຘາຓາຈຘຍື ຉໃ ແຈ຿ໄ ຈງຽຑໃ ຓີ ຅າຌທຌກໃ ຸຓຽຎາ຺ໄ ໝາງ຅າກນາົ ງໂ຿ປຄປຼຌຽຑໃ ບື ຽຎຌັ ຂຓໄ ູຌ຋ໃ ຆີ ຈັ ຽ຅ຌງໃ ຄິ ຂຌຶໄ ຘາຖຍັ ກາຌຑຈັ ຋ະຌາເຌຂຄ຺ ຽຂຈກທໄ າຄບບກກໃ ທາຌ.ີໄ - ຃ທຌຓກີ າຌ຃ຌ຺ໄ ຃ທໄ ານາຎຈັ ແ຅ຉໃ າຄໂ຋ໃ ຽີ ຎຌັ ຘາຽນຈຂບຄຍຌັ ນາ຋ໃແີ ຈ຅ໄ າກກາຌທຽິ ຃າະຈໃ ຄັ ຋ໃ ກີ ໃ າທຓາຂາໄ ຄ ຽ຋ຄິ . 25 ກາຌທແິ ຅ເຌນບໄ ຄປຼຌ

ເອກະສານອາ້ ຄອຄິ 1. ປມຶ້ ພາສາລາວ ລະບບົ 8+3 ຮຽບຮຽຄໂຈງ ກາສີ ເມກ຅ອນ, ມະໄລທອຄ ພອ້ ມຈວ້ ງ຃ະນະ(ໜາ້ ທີ 1) ປີ 2008. 2. ປມຶ້ ທສິ ະຈພີ າສາ ລະບບົ 3 ປ,ີ ປທີ ີ 2, (ໜາ້ ທີ 39, 67,68) ຮຽບຮຽຄໂຈງ ທ່ ານ ພມົ ມີ ວນັ ນະສ,ີ ທ່ ານ ບວົ ຅ນັ ວໄິ ລ຅ຈິ ແລະ ທ່ ານ ອານຸໄທ ສຸວນັ ຈວນ. ປີ 2010. 3. ປມຶ້ ພາສາລາວ 2 ຮຽບຮຽຄໂຈງ ທ່ ານ ຃າເມຄິ ຈວຄທອຄ ພອ້ ມຈວ້ ງ຃ະນະ(ໜາ້ ທີ 1) ປີ 2018. 4. ປມຶ້ ພາສາລາວ-ວນັ ນະ຃ະຈ2ີ ຮຽບຮຽຄໂຈງ ທ່ ານ ພວຄສີ ບຸນມາເພຈັ ພອ້ ມຈວ້ ງ຃ະນະ(ໜາ້ ທີ 25, 40, 41) ປີ 2015. 5. ປມຶ້ ທຈິ ສະຈພີ າສາ ລະບບົ 3 ປ,ີ ປທີ ີ 1(ໜາ້ ທີ 87) ຮຽບຮຽຄໂຈງ ທ່ ານ ພວຄສີ ບຸນມາເພຈັ ພອ້ ມຈວ້ ງ ຃ະນະ ປີ 2015. 6. ປມຶ້ ພາສາລາວ 3 ປທີ ີ 2 (ໜາ້ ທີ 115) ຮຽບຮຽຄໂຈງ ທ່ ານ ພມົ ມີ ວນັ ນະສ,ີ ທ່ ານ ບວົ ຅ນັ ວໄິ ລ຅ຈິ ແລະ ທ່ ານ ອຸໄທ ສຸວນັ ຈວນ ປີ 2010. 7. ວທິ ສີ ອນຉ່ າຄໆ(ອນິ ເຉເີ ນຈັ ເວບັ ໄຆຣ Gotoknow.org) 8. ປມຶ້ ບຈົ ວໄິ ຅ຂອຄ ທ຃ິ ະນາ ແຂມມະນີ (ໜາ້ ທີ 75-76) 27

ເອກະສານຊອ້ ນທາ້ ຍ

຾ຍຍສຬຍຊາຓຌກັ ອຼຌ 1. ຃າຆ຾ໄ ຅ຄ. ກາຌສຬຍຊາຓຂຓໄ ຌູ , ຽກຍັ ກາຂຓໄ ຌູ ຃ຄັໄ ຌ຾ໄ ຓໃ ຌຽຬາ຺ ແຎວແິ ຅ ກາຌອຼຌ-ກາຌສຬຌຽຑໃ ຬຆຬກຫາ ວ຋ິ ຾ກແໄ ຂ. ສະຌຌັໄ , ກາຌເຫຂໄ ຓໄ ູຌ຅ະຍໃ ຓຏຌ຺ ກະ຋ຍ຺ ຫງຄັ ຉໃ ຏູເໄ ຫຂໄ ຓໄ ຌູ ຽລງ. ຅ໃ ຄ຺ ໝາງ ( ) ລຄ຺ ເສໃ ຍໃ ຬຌຈາໄ ຌຫຄົັ ຂ຃ໄ ວາຓ຋ໃ ຽຫຌັ ວໃ າຊກຉຬໄ ຄ຋ໃ ສຸຈ. ຽຆໃ ຄິ ຓຽກຌຈໃ ຄັ ຌ:ໄ 5 ໝາງຽຊຄິ ຓ຃ວາຓຽຂາ຺ໄ ເ຅ຫົາງ຋ໃ ສຸຈ 4 ໝາງຽຊຄິ ຓ຃ວາຓຽຂາ຺ໄ ເ຅ຫາົ ງ 3 ໝາງຽຊຄິ ຓ຃ວາຓຽຂາ຺ໄ ເ຅ຎາຌກາຄ 2 ໝາງຽຊຄິ ຓ຃ວາຓຽຂາ຺ໄ ເ຅ໜຬໄ ງ 1 ໝາງຽຊຄິ ຓ຃ວາຓຽຂາ຺ໄ ເ຅ໜຬໄ ງ຋ໃ ສຸຈ 2. ຽຌຬໄ ເຌ຾ຍຍສຬຍຊາຓ ລ/ຈ ຽຌຬໄ ເຌລາງກາຌ຾ຍຍສຬຍຊາຓ ລະຈຍັ ຃ວາຓຽຂາ຺ໄ ເ຅ 5432 1 1 ກາຌສຬຌຂຬຄ຃ກູ ໃ ຼວກຍັ ຑາກສໃ ວຌຉໃ າຄໂຂຬຄກາຍກຬຌ ຌກັ ອຼຌສາຓາຈຽຂາ຺ໄ ເ຅ແຈໄ 2 ກາຌສຬຌຂຬຄ຃ູກໃ ຼວກຍັ ຃ວາຓໝາງຂຬຄກາຍກຬຌ ຌກັ ອຼຌ ສາຓາຈຽຂາ຺ໄ ເ຅ແຈໄ 3 ກາຌສຬຌຂຬຄ຃ກູ ໃ ຼວກຍັ ກາຌ຅າ຾ຌກກາຍກຬຌ ຌກັ ອຼຌ ສາຓາຈຽຂາ຺ໄ ເ຅ແຈໄ 4 ກາຌສຬຌຂຬຄ຃ູກໃ ຼວກຍັ ຃ວາຓ຾ຉກຉໃ າຄຂຬຄກາຍ ຾ລະ ກຬຌ ຌກັ ອຼຌສາຓາຈຽຂາ຺ໄ ເ຅ແຈໄ 5 ກາຌສຬຌຂຬຄ຃ູກໃ ຼວກຍັ ຃ວາຓໝາງຂຬຄ຃າ ຌກັ ອຼຌສາຓາຈ ຽຂາ຺ໄ ເ຅ແຈໄ 6 ກາຌສຬຌຂຬຄ຃ູກໃ ຼວກຍັ ຃ວາຓໝາງຂຬຄວກັ ຌກັ ອຼຌສາຓາຈ ຽຂາ຺ໄ ເ຅ແຈໄ 7 ກາຌສຬຌຂຬຄ຃ູກໃ ຼວກຍັ ຃ວາຓໝາງຂຬຄຉຬຌ ຌກັ ອຼຌ ສາຓາຈຽຂາ຺ໄ ເ຅ແຈໄ ກາຌສຬຌຂຬຄ຃ູກໃ ຼວກຍັ ຃ວາຓໝາງຂຬຄຽຒຬໄ ຄ ຌກັ ອຼຌ 8 ສາຓາຈຽຂາ຺ໄ ເ຅ແຈໄ 9 ກາຌສຬຌຂຬຄ຃ູກໃ ຼວກຍັ ຃ວາຓໝາງຂຬຄຍາຈ ຌກັ ອຼຌ ສາຓາຈຽຂາ຺ໄ ເ຅ແຈໄ 10 ກາຌສຬຌຂຬຄ຃ູກໃ ຼວກຍັ ຃ວາຓໝາງຂຬຄຍຈ຺ ຌກັ ອຼຌສາຓາຈ ຽຂາ຺ໄ ເ຅ແຈໄ 11 ກາຌສຬຌຂຬຄ຃ູກໃ ຼວກຍັ ຑາກສໃ ວຌຉໃ າຄໂຂຬຄກາຍກຬຌແຈດໄ ໃ າຄ

຅ະ຾຅ຄໄ 12 ກາຌສຬຌຂຬຄ຃ູກໃ ຼວກຍັ ຃ວາຓໝາງຂຬຄ຃າຍຸຑະຍຈ຺ (ຑາກສໃ ວຌຽສຓ) ຌກັ ອຼຌສາຓາຈຽຂາ຺ໄ ເ຅ແຈໄ 13 ກາຌສຬຌຂຬຄ຃ກູ ໃ ຼວກຍັ ຃ວາຓໝາງຂຬຄ຃າສຬໄ ງ (ຑາກສໃ ວຌ ຽສຓ) ຌກັ ອຼຌສາຓາຈຽຂາ຺ໄ ເ຅ແຈໄ 14 ຃ູແຈຬໄ ະ຋ຍິ າງຍຈ຺ ອຼຌດໃ າຄ຋ໃ ວ຺ ຽຊຄິ 15 ກາຌສຬຌຂຬຄ຃ູກໃ ຼວກຍັ ກາຌງກ຺ ຉວ຺ ດໃ າຄຓາຎຼຍ຋ຼຍກຍັ ຍຈ຺ ອຼຌ ຌກັ ອຼຌສາຓາຈຽຂາ຺ໄ ເ຅ແຈໄ

຾ຍຍ຋ຈ຺ ສຬຍ຃ວາຓອູຂໄ ຬຄຌກັ ອຼຌ  ຃າຆ຾ໄ ຅ຄ ກາຌ຋ຈ຺ ສຬຍ, ກາຌຽກຍັ ກາຂຓໄ ຌູ ຓ຅ຈຸ ຎະສຄ຺ ຽຑໃ ຬຌາຽຬາ຺ ແຎວແິ ຅ເຌຑາກຎະຉຍິ ຈັ ກາຌອຼຌ - ກາຌ ສຬຌ ຽຑໃ ຬຆຬກຫາວ຋ິ ຋ໃ ຽຫຌັ ວໃ າຽໝາະສຓ຺ ເຌກາຌຎຍັ ຎຸຄ ຾ລະ ຾ກແໄ ຂກາຌອຼຌ - ກາຌສຬຌ຋ໃ ຈ຋ໃ ສຸຈ. ສະຌຌັໄ , ຏູເໄ ຫຂໄ ຓໄ ູຌ຅ະຍໃ ຓຏຌ຺ ຽສງຫາງຉໃ ຐໃ າງເຈ຋ຄັ ຌຌັໄ .  ຅ໃ ຄ຺ ຬໃ າຌ ຾ລະ ຑ຅ິ າລະຌາ຾ລວໄ ໝາງ (  ) ຽຬາ຺ ຃າຉຬຍ຋ໃ ຽຫຌັ ວໃ າຊກຉຬໄ ຄ ຾ລະ ຽໝາະສຓ຺ ຋ໃ ສຸຈ. 1. ກາຍ ຾ຓໃ ຌຫງຄັ ? ກ. ກາຍ ຾ຓໃ ຌກຬຌຎະຽຑຈໜໃ ຄ ຋ໃ ຓກາຌສາຏຈັ ຽກາະກໃ າງກຌັ ຽຎຌັ ຾ຊວ. ຂ. ກາຍ ຾ຓໃ ຌກຬຌຎະຽຑຈໜໃ ຄ ຽຆໃ ຄິ ຓກາຌສາຑຈັ ຆຬໄ ຌຉໃ ກຌັ ແຎຽລຬໄ ງໂ ຾ຉໃ ຉຌ຺ໄ ຅ຌ຺ ຅ຍ຺ ຍຈ຺ . ຃. ກາຍ ຾ຓໃ ຌກຬຌຎະຽຑຈໜໃໃ ຄ ຽຆໃ ຄິ ຎະກຬຍຓ: ຃າ, ຉຬຌ, ວກັ , ຽຒຬໄ ຄ, ຍາຈ ຾ລະ ຍຈ຺ . ຄ. ຊກໝຈ຺ . 2. ກຬຌ ຾ຓໃ ຌຫງຄັ ? ກ. ກຬຌ ຾ຓໃ ຌຍຈ຺ ຎະຽຑຈໜໃ ຄ ຋ໃ ຓກາຌສາຏຈັ ຽກາະກໃ າງກຌັ ຽຎຌັ ຾ຊວ. ຂ. ກຬຌ ຾ຓໃ ຌວຌັ ຌະ຃ະຈຎະຽຑຈ຃າອຬໄ ງກຬຄ຋ໃ ຓ຃າຽວາ຺ໄ ຅ຈັ ຽຎຌັ ລະຍຼຍ ຾ລະ ຓຊຬໄ ງ຃າຽກາະ ກໃ າງກຌັ . ຃. ຏຈິ ໝຈ຺ . ຄ. ຊກໝຈ຺ 3. ກາຍ ຾ລະ ກຬຌ຾ຉກຉໃ າຄກຌັ ຾ຌວເຈ? ກ. ກາຍຓຫກົັ ຃າຎະ຅າຍໃ ຬຌ ສໃ ວຌກຬຌຍໃ ຓຫກົັ ຃າຎະ຅າຍໃ ຬຌ. ຂ. ກາຍຍໃ ຓຫກົັ ຃າຎະ຅າຍໃ ຬຌ ສໃ ວຌກຬຌຓຫົກັ ຃າຎະ຅າຍໃ ຬຌ. ຃. ກາຍຍໃ ຓກາຌສາຑຈັ ກຌັ ສໃ ວຌວໃ າກຬຌຓກາຌສາຑຈັ ກຌັ ຄ. ກາຍຍໃ ຓກາຌກາຌຈ຺ ຃າ ສໃ ວຌກຬຌ຾ຓໃ ຌຓກາຌກາຌຈ຺ ຃າ. 4. ຑາກສໃ ວຌຂຬຄກາຍກຬຌໝາງຽຊຄິ ຫງຄັ ? ກ. ໝາງຽຊຄິ ຫກົັ ຃າຎະ຅າຍໃ ຬຌ. ຂ. ໝາງຽຊຄິ ໝໃ ຃ູ າເຌກາຍກຬຌ. ຃. ໝາງຽຊຄິ ຬຄ຺ ຎະກຬຍຉໃ າຄໂເຌກາຍກຬຌ. ຄ. ຏຈິ ໝຈ຺ 5. ຑາກສໃ ວຌຫກົັ ຂຬຄກາຍກຬຌຎະກຬຍຓຫງຄັ ຾ຈໃ ? ກ. ຫກົັ ຃າຎະ຅າຍໃ ຬຌ, ຉຬຌ, ວກັ , ຽຒຬໄ ຄ, ຍາຈ ຾ລະ ຍຈ຺ . ຂ. ຃າຽຎຌັ , ຃າຉາງ, ຃າຽຬກ, ຃າ຿຋ ຾ລະ ຃າກາຄ. ຃. ຃າ, ຉຬຌ, ວກັ , ຽຒຬໄ ຄ, ຍາຈ ຾ລະ ຍຈ຺ . ຄ. ຃າ, ວກັ , ຽຒຬໄ ຄ, ຍາຈ ຾ລະ ຍຈ຺ .

6. ຑາກສໃ ວຌຉໃ າຄໂຂຬຄກາຍກຬຌຓ຅ກັ ຑາກສໃ ວຌ? ຃. 6ຑາກສໃ ວຌ, ຄ. 8ຑາກສໃ ວຌ. ກ. 4ຑາກສໃ ວຌ, ຂ. 5ຑາກສໃ ວຌ, 7. ຃າເຌກາຍກຬຌຓ຋ຄັ ໝຈ຺ ຅ກັ ຎະຽຑຈ? ກ. 4ຎະຽຑຈ, ຂ. 5ຎະຽຑຈ, ຃. 6ຎະຽຑຈ, ຄ. 7ຎະຽຑຈ. 8. ຎະຽຑຈຂຬຄ຃າເຌກາຍກຬຌຎະກຬຍຓ຃: ກ. ຃າຽຎຌັ ຾ລະ ຃າຉາງ ຂ. ຃າຑະງາຄຈຼວ ຾ລະ ຃າຫົາງຑະງາຄ ຃. ຃າ, ຃າຽຎຌັ , ຃າຉາງ, ຃າຽຬກ, ຃າ຿຋ ຾ລະ ຃າກາຄ. ຄ. ຃າຽຎຌັ , ຃າຉາງ, ຃າຽຬກ, ຃າ຿຋ ຾ລະ ຃າກາຄ 9. ຃າຽຎຌັ ຎະກຬຍຓ 2 ຑາກສໃ ວຌ຃: ກ. ຃າ຋ໃ ຎະກຬຍຈວໄ ງຉວ຺ ສະກຈ຺ ຽຎຌັ ຾ລະ ຃າ຋ໃ ຎະກຬຍຈວໄ ງສະຫົະສຼຄສຌັໄ . ຂ. ຃າ຋ໃ ຎະກຬຍຈວໄ ງສະຫະົ ສຼຄສຌັໄ ຾ລະ ຃າ຋ໃ ຎະກຬຍຈວໄ ງຉວ຺ ສະກຈ຺ ຉາງ. ຃. ຃າ຋ໃ ຎະກຬຍຈວໄ ງສະຫົະສຼຄງາວ ຾ລະ ຃າ຋ໃ ຎະກຬຍຈວໄ ງຉວ຺ ສະກຈ຺ ຉາງ. ຄ. ຃າ຋ໃ ຎະກຬຍຈວໄ ງສະຫົະສຼຄງາວ ຾ລະ ຃າ຋ໃ ຎະກຬຍຈວໄ ງຉວ຺ ສະກຈ຺ ຽຎຌັ . 10. ຃າຉາງຎະກຬຍຓ 2 ຑາກສໃ ວຌ຃: ກ. ຃າ຋ໃ ຎະກຬຍຈວໄ ງສະຫະົ ສຼຄສຌັໄ ຾ລະ ຃າ຋ໃ ຎະກຬຍຈວໄ ງຉວ຺ ສະກຈ຺ ຉາງ. ຂ. ຃າ຋ໃ ຎະກຬຍຈວໄ ງສະຫະົ ສຼຄສຌັໄ ຾ລະ ຃າ຋ໃ ຎະກຬຍຈວໄ ງຉວ຺ ສະກຈ຺ ຽຎຌັ . ຃. ຃າ຋ໃ ຎະກຬຍຈວໄ ງສະຫົະສຼຄງາວ ຾ລະ ຃າ຋ໃ ຎະກຬຍຈວໄ ງຉວ຺ ສະກຈ຺ ຉາງ. ຄ. ຃າ຋ໃ ຎະກຬຍຈວໄ ງສະຫົະສຼຄງາວ ຾ລະ ຃າ຋ໃ ຎະກຬຍຈວໄ ງຉວ຺ ສະກຈ຺ ຽຎຌັ . 11. ຃າ຿຋ ຾ຓໃ ຌ຃າ຾ຌວເຈ? ກ. ຾ຓໃ ຌ຃າ຋ໃ ຎະກຬຍຈວໄ ງວຌັ ຌະງຸຈຽຬກ. ຂ. ຾ຓໃ ຌ຃າ຋ໃ ຎະກຬຍຈວໄ ງວຌັ ຌະງຸຈ຿຋. ຃. ຾ຓໃ ຌ຃າ຋ໃ ຍໃ ຓວຌັ ຌະງຸຈ. ຄ. ຏຈິ ໝຈ຺ . 12. ຃າຽຬກ ຾ຓໃ ຌ຃າ຾ຌວເຈ? ຂ. ຾ຓໃ ຌ຃າ຋ໃ ຎະກຬຍຈວໄ ງວຌັ ຌະງຸຈ຿຋. ກ. ຾ຓໃ ຌ຃າ຋ໃ ຍໃ ຓວຌັ ຌະງຸຈ, ຄ. ຏຈິ ໝຈ຺ ຃. ຾ຓໃ ຌ຃າ຋ໃ ຎະກຬຍຈວໄ ງວຌັ ຌະງຸຈຽຬກ, 13. ເຌຍຈ຺ ກຬຌຍາຈໜໃ ຄຎະກຬຍຓ຅ກັ ວກັ ? ກ. 2ວກັ , ຂ. 4ວກັ , ຃. 5ວກັ , ຄ. 6ວກັ 14.ເຌຍຈ຺ ກຬຌຍາຈໜໃ ຄຎະກຬຍຓ 2 ຽຒຬໄ ຄ຃: ກ. ຽຒຬໄ ຄໜາໄ ຾ລະ ຽຒຬໄ ຄຫຄົັ . ຂ. ຽຒຬໄ ຄກກ຺ ຾ລະ ຽຒຬໄ ຄຎາງ. ຃. ຽຒຬໄ ຄໜາໄ ຾ລະ ຽຒຬໄ ຄຎາງ. ຄ. ຽຒຬໄ ຄກກ຺ ຾ລະ ຽຒຬໄ ຄຫົຄັ .

຾ຍຍສຄັ ຽກຈກາຌສຬຌຂຬຄ຃ູ  ຅ຈຸ ຎະສຄ຺ ຽຑໃ ຬສຄັ ຽກຈຑຈຉກິ າກາຌ຅ຈັ ກາຌອຼຌ-ກາຌສຬຌຂຬຄ຃ູ ກຍັ ຌກັ ອຼຌກໃ ຼວກຍັ ກາຌຌາເຆວໄ ຋ິ ສຬຌ ຾ຍຍງກ຺ ຉວ຺ ດໃ າຄຽຂາ຺ໄ ເຌກາຌສຈິ ສຬຌຂຬຄ຃ູ.  ຽກຌກາຌຎະຽຓຌ ລະຈຍັ 5 ໝາງຽຊຄິ ຽຫຌັ ຈຫາົ ງ ລະຈຍັ 4 ໝາງຽຊຄິ ຽຫຌັ ຈ ລະຈຍັ 3 ໝາງຽຊຄິ ຽຫຌັ ຈຎາຌກາຄ ລະຈຍັ 2 ໝາງຽຊຄິ ຽຫຌັ ຈໜຬໄ ງ ລະຈຍັ 1 ໝາງຽຊຄິ ຽຫຌັ ຈໜຬໄ ງ຋ສຸຈ ລ/ຈ ຽຌຬໄ ເຌກາຌຎະຽຓຌ 5 ລະຈຍັ ຃ວາຓ຃ຈິ ຽຫຌັ  ຂຌັໄ ກຼຓ຾ຏຌກາຌສຬຌ 4 3 21 1 ຃ູຓກາຌກຼຓ຾ຏຌກາຌສຬຌ, ສໃ ກາຌ ຾ລະ ຉາລາ 2 ຃ກູ ຼຓຍຈ຺ ສຬຌກໃ ຬຌຂຌໄ ຫຬໄ ຄ I.ຂຌັໄ ຌາ 3 ຃ຓູ ກາຌສາໄ ຄຍຌັ ງາກາຈດໃ ູເຌຫຬໄ ຄອຼຌ 4 ຃ຓູ ກາຌ຅ຈັ ຉຄັໄ ຫຬໄ ຄ 5 ຃ູຓກາຌສະຽໜ຅ຸຈຎະສ຺ຄຂຬຄກາຌສຬຌວແິ ຅຃ັຄໄ ຌເໄ ຫໄ ຌກັ ອຼຌຽຂາ຺ໄ ເ຅ 6 ຃ູ຋ວຌ຃ຌຍຈ຺ ອຼຌຽກໃ າ຺ 7 ກາຌສຬຌຈາຽຌຌແຎຉາຓຂຌັໄ ຉຬຌ 8 ຌກັ ອຼຌຓກາຌຽຬ຺າເ຅ເສໃ ຉໃ ຃ູ ຾ລະ ຓ຃ວາຓຑຬໄ ຓ຋ໃ ຅ະ ອຼຌຍຈ຺ ອຼຌເໝໃ II.ຂຌັໄ ສຬຌ 9 ຃ູງກ຺ ຉວ຺ ດໃ າຄຫາົ ກຫົາງຉວ຺ ດໃ າຄ 10 ຃ຬູ ະ຋ຍິ າງຍຈ຺ ອຼຌແຈດໄ ໃ າຄຆຈັ ຽ຅ຌ 11 ຃ູຽຎຈ຿ຬກາຈເຫຌໄ ກັ ອຼຌແຈຓໄ ກາຌສຌ຺ ຋ະຌາຍຈ຺ ອຼຌຽຑໃ ຬ ຾ລກຎໃ ຼຌ຃ວາຓອູ ໄ ຾ລະ ຃ວາຓຽຂາ຺ໄ ເ຅ຽຆໃ ຄິ ກຌັ ຾ລະ ກຌັ 12 ຌັກອຼຌຓ ສໃ ວຌອໃ ວຓ ເຌກາຌຽ ອັຈກິຈ຅ະກາ - ຉຬຍ ຍຈ຺ ອຼຌຽຎຌັ ລາງຍຸກ຃ຌ຺ 13 ຌກັ ອຼຌຓ຃ວາຓກາໄ ຫາຌ, ກະຉລລຌ຺ໄ ຉໃ ຍຈ຺ ອຼຌ 14 ຃ູ຃ວຍ຃ຸຓຫຬໄ ຄແຈຈໄ 15 ຃ູຌາເຆສໄ ໃ ກາຌສຬຌ຾ຍຍຉໃ າຄໂຽຂາ຺ໄ ເຌກາຌສຬຌ ຾ລະ ຽໝ າະສຓ຺ ກຍັ ຍຈ຺ ອຼຌ

16 ກາຌ຅ຈັ ລາຈຍັ ຽຌຬໄ ຫາຂຬຄວຆິ າສຬຌຓ຃ວາຓ ຽໝາະ ສຓ຺ 17 ຃ູເຆ຃ໄ າຊາຓຫົາກຫົາງເຌກາຌຉຄັໄ ຃າຊາຓເຫຌໄ ກັ ອຼຌແຈໄ ຉຬຍ 18 ຃ຓູ ກາຌງຬໄ ຄງຆຓ຺ ຽຆງິ ຌກັ ອຼຌ III.ຂຌັໄ ສະຫຸຍົ 19 ຃ູຓກາຌສະຫຸົຍຍຈ຺ ອຼຌ຃ຌ຿ຈງຽຌຌັໄ ໜກັ ຅ຈຸ ສາ຃ັຌຂຬຄ ຍຈ຺ ອຼຌ ຾ລະ ຊາຓຂຂໄ ຬຄເ຅ຂຬຄຌກັ ອຼຌ 20 ຌກັ ອຼຌຓ຃ວາຓຽຂາ຺ໄ ເ຅ຽຎັຌຽຬກະຑາຍກຌັ ຋າຄຈາໄ ຌຽຌຬໄ ເຌຂຬຄຍຈ຺ ອຼຌ IV ຂຌັໄ ວຈັ -ຎະຽຓຌຏຌ຺ 21 ຃ູຉຄັໄ ຃າຊາຓຎະຽຓຌສຬຈ຃ຬຄກຍັ ຽຌຬໄ ເຌຍຈ຺ ອຼຌ V.ຂຌັໄ ຉກັ ຽຉຬຌ-ຓຬຍວຼກຍາໄ ຌ 22 ຓຬຍວຼກຍາໄ ຌເຫຌໄ ກັ ອຼຌ຃ຌ຺ໄ ຃ວາໄ ເຌຍຈ຺ ອຼຌຉໃ ແຎ 23 ຃ູແຈສໄ ກສາຬຍ຺ ອຓ຺ ຾ຌວ຃ຈິ ຂຬຄຌກັ ອຼຌ