SMEI III Guidelines for Law Approximation [SQ]

UDHËZIMEPËR PROCESIN E PËRAFRIMIT TË LEGJISLACIONIT ADAM ŁAZOWSKI CEZAR HERMA JULIJA BRSAKOSKA BAZERKOSKA AIDA GUGU BUSHATI Shtator 2016

Copyright © SMEI3Kopertina: Studio grafikeDesigner: Vlash PapaPërpunimi grafik: Greta KonomiShtypur në Shtypshkronjën “Guttenberg”Tiranë, 2016Adresa: Rruga “Ibrahim Rugova\",Pall. 28, Ap. 29. Tiranë.Tel. - fax.: 00355 4 2249 944E-mail: [email protected]: www.botimedudaj.com

Rreth Projektit SMEI III Projekti “Mbështetje për Procesin e Integrimit Europian” (faza III SMEI 3) ështëprojekt i asistencës teknike, dhe fokusohet në menaxhimin e çështjeve horizontaletë integrimit europian të Shqipërisë. Ky është projekt i tretë radhazi që i ofrohetqeverisë shqiptare nëpërmjet Ministrisë së Integrimit Europian. Këto projekte janëtë zakonshme për vendet kandidate dhe potenciale kandidate për në BashkiminEuropian dhe shërbejnë për të forcuar funksionet e disa institucioneve kryesoretë ngarkuara për koordinimin e procesit të integrimit europian. Projekti SMEI 3mbulon në një masë të caktuar çështjet horizontale të menaxhimit të procesit tëintegrimit, veçanërisht ofron mbështetje për përafrimin e legjislacionit, rritjen ekapaciteteve nëpërmjet trajnimeve, përmirësimin e bashkëpunimit institucionaldhe ndër-institucional në kuadër të menaxhimit të procesit të integrimit dhesë fundmi por jo më pak e rëndësishme informimin e publikut për procesin eintegrimit Europian. Këto janë shtyllat kryesore të projektit SMEI 3 në kuadërtë të cilave janë formuluar dhe rezultatet e pritshme. Qëllimi kryesor i projektit është që të mundësojë arritjen e progresit të nevojshëmnë procesin e integrimit europian, nga qeveria shqiptare bazuar në një strategjiafatgjatë për aderimin në BE. Projekti SMEI 3 financohet nga IPA 2010, Programi Kombëtar për Shqipërinëdhe zbatohet në bashkëpunim dhe i udhëhequr nga Fineurop Support (Italy), nëbashkëpunim me Kolegjin e Europës (Belgjikë), East West Consulting (Belgjikë),Eurecna (Itali). Kontrata me delegacionin e BE është nënshkruar në 23 Dhjetor2011. Projekti ka filluar aktivitetin e tij më 30 Janar 2012.

Fushat kryesore të mbështetura nga projekti për asistencë teknike SMEI 3 janë:forcimi i procesit të përafrimit të legjislacionit (Komponenti 1), rritje e kapacitetevedhe menaxhimit institucional dhe ndër-institucional për integrimin Europian(Komponenti 2) dhe informimi i publikut për procesin e integrimit europian(zbatimi i strategjisë së komunikimit të integrimit europian – Komponenti 3).

PËRMBAJTJARreth Projektit SMEI III .............................................................................. 3Hyrje........................................................................................................... 7Kreu 1: Përafrimi i legjislacionit1. Baza ligjore për përafrimin e legjislacionit më atë të BE-së .................. 92. Çfarë është përafrimi ? ..................................................................... 112.1. Kërkesat e përgjitshme për përafrimin e legjislacionit më atë të BE-së 142. 2. Cili është afati për përafrimin e legjislacionit? ................................... 163. Planifikimi për procesin e përafrimit të legjislacionit ........................ 163.1. Grupi ndër-institucional i punës për integrimin europian ................. 203.2. Plani kombëtar për integrimin europian ........................................... 223.3. Struktura e Planit Kombëtar për Integrimin Europian....................... 24Kapitulli 2: Burimet e legjislacionit të BE-së dhe metodat e tyre të zbatimit1. Legjislacioni parësor ........................................................................ 282. Parimet e përgjithshme të legjislacionit të BE-së................................ 293. Marrëveshjet Ndërkombëtare .......................................................... 324. Legjislacioni dytësor (sekondar) ....................................................... 335. Mjetet dhe teknikat e përafrimit ....................................................... 436. Ku dhe si të kërkohet për legjislacionin e BE-së? ............................... 527. Fletorja zyrtare e Bashkimit Europian .............................................. 55Kapitulli 3: Zgjedhja e aktit ligjor të përshtashëm për përafrimin e legjislacionit1. Burimet dhe hirearkia e akteve ligjore shqiptare ............................... 572. Përafrimi i legjislacionit: Hap pas hapi ............................................. 67



Hyrje Qëllimi i këtij manuali është që të njohë politikbërësit dhe hartuesit e ligjit tëcilët janë familjar me sistemin e brendshëm ligjor, me disa teknika bazë të procesittë përafrimit të legjislacionit. Synimi kryesor është që të ndihmojë Shqipërinë nëfazën e para-anëtarësimit, në procesin e përafrimit të legjislacionit me atë të BE-së. Për sa i përket implementimit të së drejtës europiane, vendet anëtarebashkëpunojnë me njeri tjetrin dhe me Komisionin. Ndërkohë, vendet në fazëne para-anëtarësimit pavarësisht se janë në një situatë më pak të favorshme, mundtë përfitojnë nga eksperienca e vendeve anëtare të BE-së për të minimizuarkostot dhe pengesat si edhe për të rritur përfitimet dhe efiçensën gjatë zbatimittë legjislacionit europian. Për pasojë sugjerohet që Shqipëria të përfitojë ngaeksperienca e vendeve anëtare sidomos në sektorët më të vështirë (p.sh bujqësiadhe siguria ushqimore, mjedisi, liberalizimi i transportit, telekomunikacioni dhesektori i energjisë). Në këtë drejtim ky manual synon të jap disa udhëzime të qarta jo vetëmpër procesin e përafrimit në kuptimin e hartimit të ligjeve në përputhje melegjislacionin europian por edhe për procesin e planifikimit dhe zbatimit tëlegjislacionit. Përpara se të hartojnë legjislacionin politikbërësit dhe hartuesit eligjit duhet të planifikojnë: subjektin, kompetencat, kohën, dhe pas hartimit ështëi domosdoshëm draftimi i një plan-zbatimi për ligjin. Manuali ndahet në tre krerë kryesorë. Kreu i parë ka të bëjë me procesin eplanifikimit të përafrimit të legjislacionit, sfidat dhe metodat e përdorura. Kreu idytë u jep përdoruesve informacion mbi burimet e së drejtës europiane dhe metodate zbatimit të kësaj së drejte. Kreu i tretë fokusohet në përgjigjen e pyetjes se kushështë instrumenti i duhur për përafrimin e legjislacionit shqiptar me atë të BE-së. 7



KREU 1: PËRAFRIMI I LEGJISLACIONIT 1. Baza ligjore për përafrimin e legjislacionit më atë të BE-së Marrëveshja e Stabilizim Asocimit (MSA) midis Shqipërisë nga njëra anë dheKomunitetit Europian dhe vendeve anëtare nga ana tjetër është nënshkruar nëqershor të vitit 2006 dhe ka hyrë në fuqi në prill të vitit 2009. MSA synon të japmbështetje për forcimin e demokracisë dhe shtetit të së drejtës, për tranzicionindrejt një ekonomie tregu dhe krijimin e zonës së tregtisë të lirë midis Shqipërisëdhe BE-së. Marrëveshja i kushton një rëndësi të veçantë forcimit të shtetit të sëdrejtës dhe forcimit të institucioneve në përgjithësi dhe specifikisht institucioneveligjzbatuese. Qëllimi kryesor është forcimi i pavarësisë dhe efiçensës veçanërishttë pushtetit gjyqësor, si edhe përmirësimi i funksionimit të policisë dhe agjencivetë tjera ligjzbatuese, lufta kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar. Shqipëria ka depozituar kërkesën për anëtarësim në BE më 28 prill 2009.Komisioni, në vijim të kërkesës së Këshillit, paraqiti Opinionin e tij në lidhjeme kërkesën për anëtarësim të Shqipërisë në nëntor të vitit 2010. Në opinionine tij, Komisioni vlerësoi se përpara hapjes zyrtarisht të negociatave, Shqipëriaduhet të arrijë nivelin e duhur të përmbushjes së kushteve për anëtarësim dheveçanërisht plotësimin e 12 kritereve kyçe të listuara në Opinion. Komisioni Europian në tetor të vitit 2012 rekomandoi që Shqipërisë ti jepetstatusi i vendit kandidat me kusht plotësimin e disa kritereve kryesore të cilat janë:reforma në administratën publike, reforma në drejtësi dhe rishikimi i rregulloressë kuvendit. Në raportin e progresit të vitit 2013, Komisioni rekomandoi edhe njëherë seShqipëria mund të marrë statusin e vendit kandidat dhe se hapja e negociatave dotë rekomandohet pasi ajo të plotësoje 5 prioritete kyçe. Këto prioritete janë: reformanë administratën publike; pavarësia, efiçenca dhe përgjegjësia e institucioneve tëdrejtësisë, lufta kundër korrupsionit, lufta kundër krimit të organizuar dhe mbrojtja 9

e të drejtave të njeriut (përfshirë të drejtat e Romëve, politikat e antidiskriminimitsi edhe zbatimin e të drejtave pronësore). Këshilli Europian i dha Shqipërisë në 27 qershor 2014 statusin e venditkandidat i cili është një sinjal të rëndësishëm politik për Shqipërinë dhe qytetarëtshqiptar i cili dëshmon se vendi është duke avancuar në kuadër të procesit tëintegrimit Europian. Shqipëria si një vend që aspiron të bëhet shtet anëtare i BE-së ka detyriminqë të pranojë tërësisht legjislacionin europian. Preambula e MSA konfirmonangazhimin e Shqipërisë për të përafruar legjislacionin e saj me atë të BE-së nësektorë caktuar, dhe ta zbatojë atë në mënyrë efiçente. Procesi i përafrimit tëlegjislacionit shqiptar me acquis communautaire është një nga detyrimet kryesoreqë burojnë nga MSA. Ky proces kërkon që ligjet shqiptare të hartohen në përputhje metë drejtën e BE-së, pra duke ruajtur parimet dhe standardet europiane në përmbajtjene tyre. Sipas MSA-së procesi i përafrimit të legjislacionit me atë të BE-së do të zhvillohet në dyfaza për një periudhë 10 vjeçare (nenet 6 dhe 70 të MSA). Gjatë fazës së parë ( pesëviteve të para) përafrimi do të përqendrohet tek elementët bazë të acquis së tregut tëbrendshëm, në legjislacionin që lidhet me 4 liritë komunitare, si edhe legjislacioninqë ka të bëjë me fusha të rëndësishme si konkurrenca, ndihma shtetërore, pronësiaintelektuale, prokurimi publik, standardizimi dhe çertifikimi, shërbimet financiare,transporti tregtar dhe detar, legjislacioni për shoqëritë tregtare, kontabilitetin,mbrojtjen e konsumatorit, mbrojtjen e të dhënave personale, shëndeti, sigurianë punë dhe shanset e barabarta, duke i kushtuar rëndësi standardeve që lidhenme mbrojtjen e mjedisit, sigurisë si edhe aspekteve sociale. Gjatë fazës së dytë(5 vjeçari i dytë), Shqipëria do të përqendrohet në pjesën e mbetur të acquis. Nëfund të pesë vjeçarit të parë Këshilli i Stabilizim Asocimit do të vlerësojë progresine bërë nga Shqipëria dhe do të vendos nëse progresi është i mjaftueshëm për tëkaluar në fazën tjetër dhe për të siguruar asocim të plotë. Progresi i zbatimit të MSA-së vlerësohet rregullisht nga Komisioni Europianme anë të raporteve të progresit vjetor për Shqipërinë. Neni 70 i MSA duhet të konsiderohet si një detyrim për të transpozuarlegjislacionin europian në maksimumin e mundshëm si një detyrim sine qua nonpër anëtarësimin në BE. Kjo është arsyeja pse MSA-ja kërkon që në çdo rast10

procesi i përafrimit të mos quhet i plotë vetëm me përafrimin formal të ligjevepor edhe me zbatimin e tyre. Traktati i ardhshëm i pranimit do të zgjerojë fushën e zbatimit të legjislacionittë BE-së në Shqipëri. Gjatë negociatave për anëtarësim një vend kandidat, nëraste shumë të rralla, mund të kërkojë periudha tranzitore, për detyrimet epërhershme. Këto periudha tranzitore mund të kërkohen në fusha ku zbatimi iplotë i legjislacionit europian në datën e anëtarësimit do të jetë shumë i vështirëpër arsye se mund të sjell pasoja ekonomike, sociale dhe politike për vendin. 2. Çfarë është përafrimi ? Përafrimi i legjislacionit është detyrim parësor për anëtarësimin në BE.Vendet që duan të bëhen anëtare të BE-së duhet të përafrojnë ligjet e tyre dheprocedurat me qëllim që ta bëjnë efektiv legjislacionin europian të parashikuarnë acquis communautaire. Së pari vendet përmes zgjedhjes së mekanizmit më të përshtatshëm përreflektimin e detyrimeve të Bashkimit Europian duhet të ndryshojnë legjislacionin,rregullat dhe procedurat, me qëllim që të përafrojnë plotësisht ligjet e BE-së. Kyproces njihet si procesi i transpozimit, ku vendet kanë diskrecion për të zgjedhuraktin më të përshtatshëm kombëtar për përafrimin e legjislacionit europian. Më pas vendi duhet të garantojë institucione dhe buxhet të mjaftueshëm përtë zbatuar ligjet dhe rregulloret proces i njohur si implementimi apo zbatimipraktik i legjislacionit europian. Së fundmi me qëllim që të zbatojë plotësisht dhe në mënyrën e duhurlegjislacionin e BE, vendi duhet që ofrojë mekanizma për kontrollin dhe vendosjene penaliteteve përkatëse në lidhje me zbatimin e këtij legjislacioni. Procesi i përafrimit gjatë fazës së para-anëtarësimit është një mundësi e mirëqë vendi të organizojë institucionet, mirë përcaktoj procedurat dhe të trajnojëstafin për procesin e përditshëm, kompetencat e pushtetit ligjbërës, zbatimin dhesanksionimin e ligjit në BE. Në një kuptim më të gjerë përafrimi i legjislacionitdo të thotë trasnpozim i ligjit të BE-së në legjislacionin kombëtar, zbatimi i 11

dispozitave të legjislacionit kombëtar nga autoritet publike dhe gjykatat apoagjencitë e zbatimit të ligjit. Sa më afër të jetë legjislacioni i vendit kandidat me legjislacionin Europianaq më i favorizuar do të jetë ai për fillimin e negocimit. Një analizë e detajuare diferencave e kombinuar me një analizë të vlerësimit të kostove (RIA) ështëkusht sine qua non për përgatitjen e negociatave dhe ruajtjen e interesit kombëtargjatë zhvillimit të tyre. Këto analiza duhen kryer përpara negociatave dhe duhen shoqëruar meargumente dhe justifikime objektive për nevojën e periudhave transitore, pasinë të kundërt vendi rrezikon që të mos implementojë detyrimet e ardhura ngapërafrimi, të cilat janë të vështira për ekonominë apo fusha të tjera të politikaveshtetërore. Në disa raste Shqipëria mund të vendosë që të mbaj në fuqi për arsyespecifike disa dispozita të brendshme të cilat nuk janë të harmonizuara me ligjete BE-së. Ky është një vendim i cili duhet të merret në mënyrë të kujdesshme dheme konsensus politik por jo si pasojë e neglizhencës.LEGJISLACIONI KONTROLLI I LEGJISLACIONI KOMBËTAR PËRPUTHSHMËRISË EUROPIAN VLERËSIMI I PASOJAVE PROBLEMET E HARMONIZIMIT - Kostot financiare - Kostot sociale - Ndjeshmëria politike RËNDËSIA E FILLIMIN E NEGOCIATAVE - Përmbajtja e pozicioneve negociuese - Kërkesa për periudha12 tranzicioni

Shembull nga negociatat për anëtarësimin e Polonisë Sipas legjislacionit polak në fuqi në vitin 1999 “Për transportin rrugor”, maksimumi i lejueshëm i ngarkesës ishte përgjithësisht 80 kN (dhe 100 kN vetëm në 6% të të gjithë rrjetit rrugor të Polonisë), ndërkohë që Direktiva e Këshillit të BE 96/53/ KE lejonte një kufi prej 115 kN. Rrjeti rrugor i Polonisë me vështirësi mund të mbante deri më 80 kN si peshë limit, dhe kjo evidentohej nga degradimi i saj. Pavarësisht se filluan punimet për përmirësimin e situatës, ishte e pamundur që rrjeti automobilistik të rikonstruktohej në kohë për procesin e negociatave. Investimet e mëdha që nevojiteshin dhe kostot e tyre financiare e detyruan Poloninë që të aplikonte për një periudhë të gjatë tranzitore, në mënyrë që të siguronte një sistem automobilistik që pranonte edhe pesha deri në 115 kN. Gjatë negociatave për anëtarësim, si fillim u ra dakord për një fazë tranzitore prej 10 vjetësh deri më 10 dhjetor 2010 për të filluar zbatimin e plotë të Direktivës 96/53/ KE në Poloni. Së dyti për disa makina të rënda u lejua përdorimi i infrastrukturës tranzitore lirisht dhe në disa seksione të rrugës përkundrejt një tarife speciale. Nga ana tjetër Shqipëria ka detyrimin që nga 2009 që të sigurojë që legjislacioniekzistues dhe legjislacioni i ardhshëm do të hartohet gradualisht në përputhjeme acquis communitaire. (neni 70 i MSA). Pas anëtarësimit në BE Shqipëria si një vend anëtar i BE-së: o Do të jetë e detyruar që të zbatojë dhe përdor legjislacionin e BE-së në mënyrë efiçente; duhet të marrë të gjitha masat e nevojshme për të garantuar përmbushjen e detyrimeve që veçanërisht vijnë nga: • Legjislacioni i BE-së, zbatimi i të cilit kërkon transpozimin në akte ligjore të një natyre të përgjithshme; • Detyrimi për të shfuqizuar legjislacionin e brendshëm që bie ndesh me të drejtën e BE-së; • Detyrimi për ti dhënë prioritet legjislacionit të BE-së përkundrejt legjislacionit të brendshëm, që bie ndesh me të dhe për ta interpretuar legjislacionin kombëtar nga gjykatat kombëtare dhe agjencitë e tjera ligjzbatuese duke marrë ne konsideratë parimin e (interpretimit “pro-Europian” të ligjit) 13

o Do të jetë përgjegjëse ndaj individëve për çdo dëm të shkaktuar si pasojë e shkeljeve të legjislacionit të BE-së (nga nxjerrja e akteve administrative, gjyqësore apo me dështimin për të vepruar) o Ndaj saj mund të ngrihet padi për mos respektim të legjislacionit të BE-së nga Komisioni Europian dhe Gjykata e Drejtësisë dhe Gjykata mund të vendosi sanksione financiare përkundrejt Shqipërisë. (Nenet. 258-260 TFBE). Dispozitat e legjislacionit europian do të kenë efekt të drejtpërdrejtë në sistemin ligjor shqiptar edhe në qoftë se legjislacioni vendas nuk do të jetë i harmonizuar me acquis e BE-së. 2.1. Kërkesat e përgjithshme për përafrimin e legjislacionit më atë të BE-së Përafrimi i legjislacionit të brendshëm me legjislacionin e BE-së është (ose duhettë jetë) një element integral i procesit legjislativ që kryhet si në nivel qeverie ashtuedhe në nivel parlamenti. Gjatë planifikimit, hartimit, dhe marrjes së vendimevepër legjislacionin kombëtar duhet të merren në konsideratë detyrimet e përafrimitqë burojnë nga nenin 70 i MSA-së si edhe detyrimet politike. Përafrimi i legjislacionit mund të përfshijë një apo më shumë akte të cilatmund të ndryshojnë për arsye të brendshme. Gjatë këtij procesi duhen mbajturparasysh se edhe konfliktet midis ligjeve dhe pavarësisht se kjo nuk lidhet me ligjine BE-së drejtpërdrejtë e ngadalësojnë procesin e hartimit të legjislacionit dhe përpasojë procesin e përafrimit. Për pasojë rekomandohet që për arsye efiçente tëmos preken ligjet sensitive të një natyre të brendshme gjatë procesit të përafrimit. Sipas nenit 70 të MSA, fushat me prioritet për përafrim janë: • elementët thelbësore të acquis së Tregut të Brendshëm, • konkurrenca, • të drejtat e pronësisë intelektuale, industriale dhe tregtare, • prokurimi publik, • standardizimi dhe certifikimi, • shërbimi financiar, • transporti detar dhe tokësor,14

• legjislacioni i shoqërive tregtare, • kontabiliteti, • mbrojtja e konsumatorëve, • mbrojtja e të dhënave personale, • shëndeti dhe siguria në punë dhe shanset e barabarta Ekspertët kombëtarë (hartuesit e ligjit) apo grupet e ekspertëve përgjegjëspër hartimin e legjislacionit kombëtar duhet të jenë të familjarizuar jo vetëm melegjislacionin e brendshëm, atë ndërkombëtar, procedurën legjislative, praktikëndhe politikat kombëtare por edhe me: • Legjislacionin e BE-së të detyrueshëm për Shqipërinë bazuar në marrëveshjet BE- Shqipëri, • Kërkesat e përafrimit të legjislacionit që burojnë nga detyrimet ligjore dhe politike (p.sh MSA dhe rekomandimet e institucioneve të MSA-së), nga rekomandimet e BE-së (p.sh Raportet e progresit vjetor të Komisionit Europian, Partneriteti Europian), • Projektligjet e BE-së (projekt direktivat, rregulloret dhe vendimet) të cilat mund të miratohen së shpejti nga institucionet europiane, • Shembuj të metodave të zbatimit të përdorura në vendet anëtare të BE-së, • Legjislacioni i Bashkimit Europian që do të jetë i detyrueshëm për Shqipërinë kur ajo të jetë anëtare e BE-së. Transpozimi i plotë i disa akteve të BE-së me karakter horizontal, sidomosi direktivave, duhet të përfshijë kontrollin dhe në qoftë se është e nevojshmendryshimin e akteve të shumta të brendshme ligjore. Për shembull, për të zbatuardirektivën e shërbimeve duhen eliminuar nga sistemi ligjor kombëtar të gjithakufizimet që nuk janë në përputhje me të, në ofrimin e shërbimeve nga qytetarëtdhe ndërmarrjet e BE-së. Shembull tjetër është direktiva për njohjen e kualifikimeveqë kërkon futjen e rregullave për njohjen e kualifikimeve në të gjitha aktet ligjoretë brendshme që rregullojnë profesionet e lira. Procesi i përafrimit të legjislacionit me atë BE-së është një proces gjithëpërfshirës,i vazhdueshëm dhe afatgjatë dhe kërkon njohuri të plota të dy legjislacioneve,atij të brendshmit dhe europian. Ministria koordinuese dhe të gjitha ministritë e 15

linjës duhet të zhvillojnë / forcojnë kapacitetet e tyre përkatëse administrative.Gjithashtu duhet të analizohet një mundësi e hartimit të planeve të përshtatshmepër rekrutimin e personelit të ri dhe trajnimin e stafit ekzistues. Administrataqeveritare do të mbështetet në këto kapacitete gjatë procesit të shqyrtimit, negocimitpër anëtarësimit dhe përgatitjeve përfundimtare për anëtarësim Një vend kandidat duhet të krijojë dhe përditësojë një bazë të dhënash të akteveligjore të brendshme, të harmonizuara me legjislacionin e Bashkimit Europiandhe për qëllime të negociatave për anëtarësim, identifikimin e problemeve tëharmonizimit. 2.2. Cili është afati për përafrimin e legjislacionit? Sipas nenit 70 të MSA, përafrimi i legjislacionit do të nis në datën e nënshkrimittë marrëveshjes, dhe do të shtrihet gradualisht në të gjitha elementët e acquis sëBE për një periudhë 10 vjeçare, pasi marrëveshja të ketë hyrë në fuqi. Legjislacionikombëtar, rregulloret dhe procedurat administrative të cilat janë të nevojshmepër ti dhënë efekt legjislacionit ekzistues të BE-së duhet të miratohen deri nëdatën e anëtarësimit. 3. Planifikimi për procesin e përafrimit të legjislacionit Përafrimi i legjislacionit është ushtrimi kryesor në kuadër të anëtarësimit, pasiShqipërisë i duhet të përafrojë legjislacionin e saj me rreth 20 000 akte të BE.Me qëllim që përafrimi i legjislacionit të jetë një proces i suksesshëm ai kërkonshumë koordinim, vetdisiplinë dhe planifikim. Planifikimi i të gjithë procesit ështëthelbësor. Qëllimi kryesor i hartimit të planit të përafrimit është shpërndarja eacquis sipas kapitujve që do të përdoren për negociata dhe afateve të cilat duhettë jenë realiste. Procesi i planifikimit duhet t’ju përgjigjet pyetjeve për subjektin, kompetencënspecifike dhe afatet. Gjithashtu duhet përcaktuar se kush e koordinon të gjithëprocesin. Së pari, ndarja e aquis midis ministrive të linjës ka një rëndësi të veçantë.Megjithatë, duke qenë se e drejta e BE-së është dinamike dhe ajo ndryshon16

vazhdimisht, plani duhet ndryshuar dhe përditësuar sipas zhvillimeve nëlegjislacionin europian. Plani duhet të parashikojë afate dhe përgjegjësi të qarta,veçanërisht në rastet kur ka mbivendosje të kompetencave midis ministrive. Shembuj: Acquis e BE-së parashikuar në kapitullin nr. 19 – “Politikat Sociale dhe Punësimi Social” duhet ndarë me kujdes midis ministrive përkatëse të linjës. Ky kapitull mbulon shumë fusha të ligjit kështu që shumë ministri duhet të përfshihen në përafrim. Përgjegjësia kryesore bie mbi Ministrinë e çështjeve Sociale dhe Rinisë, por përafrimi përfshin edhe Ministrinë e Arsimit dhe Sportit, Ministrinë e Shëndetësisë, Ministrinë e Zhvillimit Urban, Ministrinë e Brendshme, Ministrinë e Financës, Ministrinë e Zhvillimit Ekonomisë, Tregtisë, Sipërmarrjes dhe Turizmit; Ministrinë e Energjisë dhe Industrisë, Ministrinë e Transportit dhe Infrastrukturës, Ministrinë e Kulturës. Gjatë ndarjes së acquis midis ministrive të ndryshme të linjës, është shumëe rëndësishme që të merren në konsideratë fushat e ndryshme të legjislacioniteuropian që mbulon secila ministri linje. Shembull: Gjatë shpërndarjes së acquis së BE-së hartuesit e legjislacionit shqiptar duhet të jenë shumë të kujdesshëm për të mos ngatërruar fushat e ndryshme të legjislacionit europian. Për shembull acquis e BE-së në fushën e emigracionit, vizave, azilit, të mos ngatërrohet me legjislacionin në fushën e lëvizjes së lirë të personave pasi kanë baza të ndryshme ligjore. Legjislacioni në këtë fushë ka qëllime të ndryshme dhe ato zbatohen kryesisht për qytetarët europianë. Në varësi të kapitujve të ndryshëm, hartuesit e legjislacionit duhet të marrinnë konsideratë së pari aktet bazë në fushën përkatëse dhe më pas të gjitha aktete tjera teknike dhe më të detajuara. 17

Shembull: Brenda fushës së “Politikave të përbashkëta të bujqësisë” e cila është në kompetencat e BE-së dhe që rregullohet vetëm nga Rregulloret, ekziston një rregullore bazë - Rregullorja (BE) Nr. 1306/2013 “Mbi financimin, menaxhimin, dhe monitorimin e politikës së përbashkët bujqësore” e cila vendos bazat për Fondin Europian për Zhvillim Rural dhe Bujqësor. Çështjet lidhur me zhvillimin rural rregullohen edhe nga Rregullorja (BE) Nr. 1305/2013 “Mbi mbështetjen e zhvillimit rural nga Fondi Bujqësor Europian për Zhvillimin Rural”. Për më tepër duhen marrë në konsideratë edhe dispozitat transitore të parashikuara në Rregulloren (BE) Nr. 1310/2013 që parashikon dispozita transitore mbi zhvillimin rural nga Fondi Bujqësor Europian për zhvillimin rural. Gjatë përafrimit të legjislacionit duhet bërë e qartë se çfarë pjesë e legjislacionittë BE-së duhet përafruar në Shqipëri dhe se cila pjesë e legjislacionit vlen vetëmpër vendet anëtare dhe Shqipëria duhet të presë për momentin e anëtarësimit. Shembull: Rregullorja (BE) Nr. 1219/2012 “Mbi vendosjen e marrëveshjeve tranzitore për marrëveshjet bilaterale të investimit midis vendeve anëtare dhe vendeve të treta” është jo e përshtatshme për Shqipërinë, për sa kohë që vetë Shqipëria është një vend i tretë dhe jo një vend anëtar i Bashkimit Europian. Hartuesit e legjislacionit shqiptar duhet të identifikojnë legjislacionin e BE-së që i referohet vetëm vendeve anëtare, i cili duhet përjashtuar nga procesi i planifikimit në këtë fazë. Hartuesit e legjislacioni shqiptar duhet ti kushtojnë vëmendje ndryshimevetë vazhdueshme të legjislacionit europian dhe reformave të ndryshme që mundtë sjellin ndryshime në legjislacion.18

Shembull: Si pasojë e reformave në Politikën e Përbashkët të Peshkimit, dhe themelimit të fondit të ri të politikës detare dhe të peshkimit për periudhën 2014-2020: Fondi Europian Detar dhe i Peshkimit (EMFF), shprehet se shumë nga rregulloret në këtë fushë do të shfuqizohen në të ardhmen. Një shembull tjetër është dhe Rregullorja e Komisionit (KE) Nr. 2065/2001 që përcakton rregulla të detajuara për zbatimin e Rregullores së Këshillit (KE) Nr 104/2000 lidhur me informimin e konsumatorëve për politikat e peshkimit dhe produkteve të akuakulturës do të shfuqizohet me 31 dhjetor 2014. Kështu që nuk është e nevojshme që Shqipëria të përafrojë këtë rregullore. Kur hartuesit e legjislacionit shqiptar nisin procesin e përafrimit të legjislacionitme pjesë të legjislacionit të BE-së, ata duhet të marrin në konsideratë tekstin eaktit dhe pjesë të tjera të lidhura me të. Mund të ndodhë që një ligj shqiptar tëduhet të përfshijë më shumë se një ligj dytësor të BE-së të cilat mund të jenë tëndërlidhura. Për më tepër duhen marrë në konsideratë edhe masat zbatuese. Shembull: Direktiva 2006/112/KE për sistemin e përbashkët të TVSH përmban rregulla mbi TVSH të cilat, në disa raste janë subjekt i interpretimit nga vendet anëtare të BE-së. Duhen kontrolluar njëkohësisht si ndryshimet në direktivën 2006/112/KE ashtu edhe masat zbatuese. Për shembull, Rregullorja zbatuese e Këshillit (BE) Nr 282/2011 e cila parashikon masa zbatuese për Direktivën 2006/112/KE për sistemin e përbashkët të TVSH-së duhet të marrë në konsideratë në mënyrë që të zbatohet në mënyrë korrekte sistemi TVSH përpara anëtarësimit. Në të kundërt zbatimi i TVSH nuk do të jetë plotësisht në përputhje me kërkesat e legjislacionit të BE. Pika e fundit që duhet marrë në konsideratë gjatë planifikimit për përafrimin elegjislacionit është se kur do të bëhet përafrimi i pjesëve të veçanta të legjislacionittë BE-së në legjislacionin shqiptar. Procesi i transpozimit të legjislacionit europiannë atë shqiptar do të varet shumë nga burimet dhe kapacitet që janë në dispozicionpër zbatimin e tij. 19

Shembull: Eksperienca e fundit nga anëtarësimi i Kroacisë në BE tregon se si dhe gjatë raundeve të fundit të anëtarësimit, vendet kandidate kanë periudha afatgjata tranzitore. Një nga fushat në të cilat vendi mori periudhë tranzitore është fusha e mjedisit. Disa nga periudhat tranzitore mbeten të tilla edhe 10 vjet pas anëtarësimit. Duke marrë në konsideratë kompleksitetin dhe ndikimin ekonomik që transpozimi i acquis së BE mund të ketë në këtë fushë; ky fakt nuk duhet të përbëjë ndonjë çudi. Periudha e tranzitore për Kroacinë përfshin legjislacionin horizontal në fushën e mjedisit, si edhe cilësinë e ajrit, menaxhimin e mbetjeve, cilësinë e ujit, parandalimin e integruar të ndotjeve, kontrollin dhe kimikatet. 3.1. Grupi ndër-institucional i punës për integrimin europian Me qëllim që të përmirësohet menaxhimi i koordinimit të procesit të integrimiteuropian, Kryeministri nxori dy urdhra në fillim të 2014 – I pari “Për përbërjendhe funksionimin e Grupit ndër-institucional të punës për integrimin europian”dhe i dyti “Për përgatitjen dhe rishikimin e planit kombëtar të Integrimit Europian2014-2020”. Urdhri i Kryeministrit nr. 107 i 28.02.2014 “Për ngritjen, përbërjen dhefunksionimin e grupit ndër-institucional për integrimin europian” riorganizoiGrupet ndër-institucionale (GNP) ekzistuese për çdo kapitull të acquis. Këtyregrupeve pune iu janë ri-shikuar kompetencat të cilat përfshijnë dhe përgatitjendhe përditësimin e Planit Kombëtar për Integrimin Europian.20

Fusha e veprimit të Grupeve ndër-institucionale të punës:√ Sigurojnë bashkëpunimin ndërinstitucional dhe komunikimin në nivel teknik me qëllim zbatimin e detyrimeve të marra në kuadër të dokumenteve politikë të lidhur me procesin e integrimit europian;√ Mbikëqyrin zbatimin e Marrëveshjes së Stabilizim-Asociimit (MSA);√ Kontribuojnë në përgatitjen e takimeve të Komitetit të MSA-së dhe Nënkomiteteve si edhe ndjekin dhe zbatojnë rekomandimet që jepen në këto takime;√ Së bashku me Ministrinë e Integrimit Europian, koordinojnë rishikimet vjetore të Planit Kombëtar për Integrimin Europian 2014-2020 në kapitujt përkatës si edhe garantojnë konsistencën e Planit Kombëtar me planin vjetor të punës të Qeverisë si edhe me Strategjinë Kombëtare për Zhvillim dhe Integrim (2014- 2020) si edhe strategji të tjera kombëtare/sektoriale;√ Koordinojnë dhe mbikëqyrin procesin e përafrimit të legjislacionit, duke përfshirë respektimin e afateve të përcaktuara në Planin Kombëtar për Integrim Europian 2014- 2020;√ Koordinojnë dhe garantojnë shpërndarje në kohë të acquis të BE-së ndërmjet ministrive të linjës dhe autoriteteve të tjera përgjegjëse, si edhe shërbejnë si forum për zgjidhjen e debateve ndërministrore mbi shpërndarjen e acquis;√ Monitorojnë periodikisht zhvillimet në lidhje me legjislacionin e BE-së, duke përfshirë propozimet për legjislacion të ri, legjislacionin e miratuar rishtas si edhe jurisprudencën e Gjykatës së Drejtësisë të Bashkimit Europian;√ Informojnë rregullisht stafin përkatës në ministritë e linjës, shërbimet e ekspertëve pranë parlamentit si edhe autoritetet e tjera përgjegjëse për ndryshimet më të fundit në acquis të BE-së;√ Analizojnë periodikisht kapacitetet institucionale në fushat relevante dhe bëjnë rekomandimet përkatëse;√ Përcaktojnë prioritetet dhe monitorojnë zbatimin e planit për përkthimin e acquis të BE-së;√ Identifikojnë prioritetet strategjike dhe nevojat në lidhje me procesin e integrimit europian për të formuluar propozime për asistencë nga BE-ja dhe donatorë të tjerë, në bashkëpunim të ngushtë me Ministrinë e Integrimit Europian dhe departamentin përgjegjës pranë Këshillit të Ministrave, si edhe hartojnë dhe i japin rekomandime Komitetit të Koordinimit Ndërinstitucional për Integrimin Europian (KNIE). 21

Secili grup kryesohet nga Zëvendësministri i ministrisë kryesore për kapitullinpërkatës dhe koordinohet nga drejtori i Njësisë së Integrimit Europian të asajministrie. Grupet Ndërinstitucionale të Punës për Integrimin Europian përbëhennga përfaqësues të Kryeministrisë, ministrive të linjës, institucioneve të tyre tëvarësisë dhe institucioneve publike sipas fushës së acquis të BE-së. Pavarësishtnga kapitulli i acquis, përfaqësuesit e Ministrisë së Integrimit Europian dhe tëMinistrisë së Financave marrin pjesë në mbledhjet e të gjitha GNP-ve. Urdhri Nr. 107 parashikon se GNP-të për Integrimin Europian duhet tëmbajnë takime të rregullta mujore që të analizojnë zhvillimet dhe të vendosinpër kursin e veprimit. Grupet e punës mund të takohen edhe jashtë radhe (adhoc), nëse është nevoja. Sekretariati i GNP përbëhet nga anëtarët e institucionit kryesor për çdo kapitulltë acquis. Përgjegjësitë e Sekretariatit të GNP përfshijnë asistencë teknike dherrjedhjen e informacionit brenda GNP-së. 3.2. Plani kombëtar për integrimin europian Urdhri nr. 108 i 28.02.2014 “Për hartimin dhe rishikimin e Planit Kombëtarpër Integrimin Europian 2014-2020” parashikon bazën ligjore për përgatitjen ePlanit Kombëtar për Integrimin Evropian (PKIE). Përgatitja e Planit u lançuanë takimin e Komitetit ndër-ministror për Integrimin Europian (KNIE) të datës3 Mars 2014. Në 6 Mars, Ministria e Integrimit Europian mblodhi KomitetinNdër-institucional për Integrimin Europian (KKNIE) për të parashikuar udhëzimetë detajuara dhe afatet për hartimin dhe rishikimin e PKIE. Qeveria Shqiptare miratoi Planin Kombëtar të Integrimit Europian 2014-2020, i cili është baza për planifikimin e procesit të integrimit europian. Ai do tëshërbejë si një instrument për koordinimin e gjithë aktiviteteve të qeverisë gjatëprocesit të anëtarësimit ai edhe për matjen e progresit. Plani është përditësuarnë 2015 dhe në 2016. Përgatitja e PKEI 2014-2020 dhe përditësimi vjetor koordinohet nga Ministria eIntegrimit Europian në bashkëpunim me GNP-të. Ministria e Integrimit Evropianpërgatit udhëzimet dhe metodologjinë për përgatitjen dhe rishikimin e planit.22

PKEI zëvendësoi Planin Kombëtar për zbatimin e MSA. PKEI është më igjerë se Plani Kombëtar për zbatimin e MSA pasi merr në konsideratë të gjithëacquis dhe të gjitha reformat e nevojshme për plotësimin e kritereve për anëtarësim.Plani është një instrument i shkëlqyer gjatë fazës screening dhe do të jetë mjetikryesor që do të përdoret kur të nisin negociatat. PKIE përcakton objektivat strategjikë, nevojat për zhvillim si edhe politikat,reformat, masat që duhen për të realizuar këto objektiva. Plani Kombëtar mundtë shërbejë si një pikë nisje për planifikimin buxhetor si edhe për identifikimine mangësive që mund të mbulohen nga IPA dhe ndihma e huaj në përgjithësi. Plani Kombëtar është baza për monitorimin e realizueshmërisë së detyravenë terma afatesh dhe përmbajtjeje. Duke qenë se plani përmban të dhëna përtë gjithë aktet ligjore të publikuara, në përputhje me databazën korresponduesetë acquis, krijon mundësinë për të vëzhguar nivelin e zbatimit nga institucionetpërgjegjëse në çdo kohë. Përgatitja e Planit Kombëtar për Integrimin Europian shkon përtej një ushtrimi të thjeshtë të përafrimit të legjislacionit teknik. Disa aspekte të rëndësishme të Planit duhet të merren parasysh: √ PKIE përcakton prioritetet kombëtare nëpërmjet objektivave të zhvillimit dhe atyre strategjike; √ PKIE formulon politikat, reformat dhe masat e nevojshme për zbatimin e këtyre objektivave; √ Jep një plan të hollësishëm apo gjithëpërfshirës për përafrimin e legjislacionit; √ PKIE ndihmon në identifikimin e nevojave për ngritjen e kapaciteteve të institucioneve të përfshira √ Me një plan gjithëpërfshirës, është më e lehtë të përcaktohet nevoja për financime nga donatorët. Prioritetet e specifikuara në Planin Kombëtar janë identifikuar mbi bazën enjë numri burimesh dhe këto burime do të përdoren për të përditësuar planin,duke përfshirë Planin Vjetor Legjislativ të Qeverisë, MSA-në, Planin e Zbatimittë MSA-së, Partneriteti Europian, vlerësimi i progresit të Shqipërisë në Raportine Komisionit Europian. 23

Pesë prioritetet për hapjen e negociatave janë: √ Të vazhdohet zbatimi i reformës së administratës publike me fokus në nxitjen e profesionalizmit dhe depolitizimin e administratës publike; √ Të merren masa të mëtejshme për përforcimin e pavarësisë, efiçiencës dhe përgjegjshmërisë së institucioneve gjyqësore; √ Të bëhen përpjekje të mëtejshme në luftën kundër korrupsionit, duke përfshirë krijimin e një historiku solid të hetimeve proaktive, ndjekjeve penale dhe dënimeve; √ Të bëhen përpjekje të mëtejshme në luftën kundër krimit të organizuar, duke përfshirë krijimin e një historiku solid të hetimeve proaktive, ndjekjeve penale dhe dënimeve; √ Të merren masa efektive për përforcimin e mbrojtjes së të drejtave të njeriut, dhe të politikave antidiskriminuese, si dhe në zbatimin e të drejtave të pronës. Gjithashtu, Shqipëria duhet të sjellë në përputhje me standardet e BE-sëinstitucionet e veta, kapacitetet menaxhuese dhe sistemet administrative egjyqësore. Kjo do të kontribuojë në zbatimin efektiv të legjislacionit të BE-së. Njëpjesë shumë e rëndësishme e procesit të përafrimit që do të monitorohet ngushtënga Komisioni Europian është zbatimi i legjislacionit në fuqi. Një theks i veçantëështë vënë në strukturat administrative për zbatimin e legjislacionit, përkatësishtduke ngritur institucione të reja ose duke reformuar institucionet ekzistuese dheduke siguruar një numër të mjaftueshëm të punonjësve të trajnuar. 3.3. Struktura e Planit Kombëtar për Integrimin Europian Plani Kombëtar për Integrimin Europian përbëhet nga tre pjesë kryesore: i)hyrje dhe menaxhim i procesit të integrimit Europian; ii) kriteret politike dheekonomike; dhe iii) plani për përafrimin me acquis e BE-së 2014 - 2016. Pjesa e tretë, që i referohet planifikimit afatshkurtër dhe afatmesëm tëprocesit të përafrimit, është pjesa më teknike, por në të njëjtën kohë edhe pjesamë gjithëpërfshirëse dhe e rëndësishme e planit. Ai përbëhet nga 33 nën-kapitujqë reflektojnë çdo kapitull të negociatave të anëtarësimit mbi bazën e të cilëve24

do të monitorohet Shqipëria. Nën-kapitujt përbëhen nga një hyrje e shkurtër qëreflekton përmbajtjen e kapitullit, situatën në Shqipëri në një fushë të caktuar dhelistën e nën-çështjeve në rastet e kapitujve të komplikuar. Në vijim, pjesa e dytëparaqet një pamje të situatës aktuale. Kjo pjesë jep një përmbledhje të kërkesavetë MSA dhe acquis të BE-së, arritjet kryesore legjislative dhe institucionet kryesorepërgjegjëse për këtë kapitull të veçantë. Pjesa e dytë gjithashtu përmban njëtregues të alokimeve financiare për atë kapitull, që është një parametër shumëi rëndësishëm që përcakton ritmin e planifikimit dhe zbatimin e Planit. Pjesa etretë është e rëndësishme dhe duhet konsideruar me shumë kujdes, duke qenëse është pjesa që përmbledh prioritetet kryesore për vendet në rajon. Ështëveçanërisht e rëndësishme gjatë procesit të planifikimit të theksohen të dyja,prioritetet afatshkurtra dhe ato afatgjata, për kapituj të ndryshëm. Pjesa më e hollësishme për çdo nën-kapitull i referohet planit të veprimit, përplanifikimin afatshkurtër – viti në të cilin Plani përditësohet – dhe planifikiminafatmesëm - për dy vitet e ardhshme. Plani përbëhet kryesisht nga dy grupetabelash që matin progresin, pra atë çfarë është arritur deri tani. Siç shihet nga ajo më poshtë, tabela e parë reflekton kuadrin e politikaveaktuale në fushën përkatëse. Duhet të japë informacion mbi strategjitë ekzistuese,planet e veprimit apo dokumentet politike, cili është institucioni drejtues qëadopton dhe zbaton këto politika dhe periudha e referencës që adresojnë. Nëvijim, duhet të krijohet inventari i masave ligjore ekzistuese. Në këtë tabelë, pikae fillimit është legjislacioni i BE-së. Një pamje e legjislacionit shqiptar të miratuar,institucionet drejtuese dhe niveli i përafrimit jepet sipas pjesës së parë të tabelës.Duke qenë se Plani përdoret për të paraqitur progres, duhet të reflektojë niveline përafrimit me ligjin e BE-së. Si rrjedhojë, është e parëndësishme të vendoset nëPlan legjislacioni kombëtar që nuk ka të bëjë me procesin e përafrimit ligjor meBE-në. Së fundi, data e miratimit dhe data e hyrjes në fuqi janë të rëndësishmepër të dhënë një pamje të qartë të progresit të bërë. Këto data duhet të jepen sipaskëtij formati: data.muaji.viti. 25

Tabela për kapitujKuadri Ekzistues i PolitikaveTitulli (Strategjia ose PV ose Institucioni Udhëheqës Periudha e ReferencësPublikime)Lista e Masave Ligjore EkzistueseAcquis Legjislacioni Institucioni Niveli i Përafrimit (I Data e Miratimit Hyrja në fuqi plotë/i pjesshëm/ (Legjislacioni (Legjislacionie BE Shqiptar Udhëheqës nuk ka përafrim) Shqiptar) Shqiptar) Dyshja e dytë e tabelave i referohet procesit të planifikimit. Ndarja mes politikësdhe kuadrit ligjor është sërish e pranishme. Në këtë mënyrë, është më e lehtë përhartuesit e ligjit shqiptar të dallojnë strategjitë, planet e veprimit dhe dokumentete politikave që japin udhëzime të përgjithshme nga masat ligjore që përdoren përtranspozimin e legjislacionit të BE. Sërish, edhe në tabelën për masat ligjore tëplanifikuara, pika fillestare është legjislacioni i BE-së. Ka një diferencë të qartëmes planifikimit afatshkurtër që i referohet vitit aktual ku bëhet përditësimi dheplanifikimit afatmesëm që i referohet dy viteve në vijim. Ajo që duhet theksuarnë këtë pjesë është që duke qenë se procesi i përkthimit të legjislacionit të BEnë shqip dhe legjislacionit shqiptar në anglisht është thelbësor për vazhdimine procesit të anëtarësimit, dhe në vijim të negociatave, ekziston një pjesë mëvete e tabelës që merr në konsideratë këtë informacion të veçantë. Plani mundtë përdoret për procesin e planifikimit të ritmit të përkthimit të legjislacionit.26

Sipas Planit, përkthimi mund të përqendrohet në pjesë të legjislacionit që do tëpërafrohen më shpejt se pjesët e tjera.Kuadri i Politikave te Planifikuara (planifikim + zbatim)Titulli (Strategjia ose PV ose Institucioni Periudha e Data e Hyrja në fuqi Publikime) Udhëheqës Referencës MiratimitMasat Ligjore të PlanifikuaraAcquis Statusi Legjislacioni Statusi i Institucioni Niveli i synuar Data e Hyrja e BE i për- Shqiptar përkthimit Udhëheqës i Përafrimit Planifikuar në kthimit (ligjet dhe në Anglisht dhe Pikat e (i plotë/i e Miratimit fuqi aktet nën Kontaktit në ligjore) (po/jo) pjesshëm/nuk Shqip ka përafrim) (po/jo) AFAT-SHKURTËR 2014 AFAT-MESËM (2015-2016) 27

KAPITULLI 2: BURIMET E LEGJISLACIONIT TË BE-SË DHE METODAT E TYRE TË ZBATIMIT 1. LEGJISLACIONI PARËSOR Legjislacioni primar i BE-së përbëhet nga: • Traktatet që krijuan Komunitetet Evropiane dhe Bashkimin Evropian (tani: Traktati i Bashkimit Europian, Traktati për funksionimin e BE-së dhe Traktati për krijimin e Komunitetit Europian të Energjisë Atomike); • Traktatet që rishikojnë traktatet ekzistuese (Akti Unik Europian, Traktati i Maastrichtit, Traktati i Amsterdamit, Traktati i Lisbonës); • Traktatet e aderimit; • Karta e të Drejtave Themelore; • Disa traktate të tjera të lidhura nga vendet anëtare (p.sh. traktate buxhetore, Traktati Greenland); • Protokolle dhe anekse të të gjithave më sipër. Gjithë aktet e tjera të legjislacionit të BE-së duhet të jenë në përputhje metraktatet. Statusi ligjor dhe rëndësia e këtyre akteve i bën ato ekuivalente me ligjinkushtetues në rendin ligjor kombëtar. Dispozita të Traktatit që vendosin detyrime dhe akordojnë të drejta për individët(person privat, sipërmarrje, partner social, etj) dhe disa parime të përgjithshme tëlegjislacionit të BE-së duhet të merren parasysh gjatë harmonizimit të legjislacionitkombëtar të një vendi para-aderimit me atë të Bashkimit Europian. Për shembull,parimi i mosdiskriminimit mbi bazën e gjinisë duhet të zbatohet përpara aderimitnë BE, por zbatimi i parimit të mosdiskriminimit mbi bazën e nënshtetësisë nukështë i detyrueshëm para aderimit. Në disa raste përjashtimore, Marrëveshjae Stabilizim Asociimit shtrin në mënyrë të qartë disa dispozita të Traktatit tëBE-së mbi Shqipërinë (p.sh. Neni 71 për rregullat e Konkurrencës dhe NdihmësShtetërore).28

Pas aderimit në BE Disa dispozita të traktatit që u imponojnë detyrime ose të drejta individëve mund të kenë një efekt të drejtpërdrejtë. Kjo do të thotë që gjykatat kombëtare dhe administrata publike janë të detyruara ti aplikojnë edhe nëse ata nuk janë transpozuar në legjislacionin kombëtar. Shembuj: Neni 110 TFBE (ish - Neni 90 TKE) Asnjë vend anëtar nuk do ti imponojë, direkt ose indirekt, produkteve të vendeve të tjera anëtare ndonjë tatim të çfarëdo lloji më të madh se tatimi direkt ose indirekt i vënë mbi produkte të brendshme të ngjashme. Neni 45 TFBE (ish- Neni 39 TKE) 1. Garantimi i lëvizjes së lirë së punonjësve brenda Bashkimit Europian Kjo liri e lëvizjes do të sjellë heqjen e çdo diskriminimi të bazuar mbi kombësinë ndërmjet punonjësve të vendeve anëtare sa i përket punësimit, pagesës dhe kushteve të tjera të punësimit. Neni 18 (ish Neni 12 TKE) Brenda fushës së zbatimit të Traktateve, dhe pa cënuar asnjë dispozitë të veçantë që përmbahen në Traktate, çdo diskriminim mbi bazën e kombësisë është i ndaluar. 2. Parimet e përgjithshme të legjislacionit të BE-së Parimet e përgjithshme të legjislacionit të BE-së i kanë rrënjët e tyre në rendinligjor kombëtarë të Vendeve Anëtare, si dhe në legjislacionin e Bashkimit Europian.Disa parime të përgjithshme jepen në traktate (p.sh. parimi i proporcionalitetitdhe parimi i mos-diskriminimit mbi baza kombësie), disa të tjera rezultojnë ngajurisprudenca e Gjykatës së Drejtësisë së BE-së (p.sh. parimi i përgjegjësisë i njëvendi anëtar për shkeljen e ligjit të BE-së dhe parimi i mosdiskriminimit mbi bazëne moshës). Koncepti i parimeve të përgjithshme të BE-së nuk është krejtësisht iqartë dhe kemi mendime të ndryshme të shprehura nga qarqet akademike, prandajështë thuajse e pamundur të bëhet një listë ezauruese e tyre. Disa parime të përgjithshme të legjislacionit të BE-së mund të zbatohen nganjë vend para aderimit në mënyrë vullnetare (p.sh. parimi i mosdiskriminimitmbi bazën e moshës). Por natyra e disa parimeve të tjera të përgjithshme e bën 29

të pamundur aplikimin e tyre në fazën e para-aderimit (parimi i përgjegjshmërisësë një vendi anëtar për shkelje të legjislacionit të BE-së dhe parimi i prioritetit tëlegjislacionit të BE-së). Manuali trajton dy parime thelbësore të legjislacionit të BE-së – parimi iepërsisë dhe parimi i efektit të drejtpërdrejtë. Këto dy parime janë të zbatueshëmvetëm në vendet anëtare. Legjislacioni i BE-së nuk ka një efekt të drejtpërdrejtëdhe nuk ka epërsi mbi legjislacionin kombëtar të vendeve kandidate. Megjithatë,këto parime duhet të merren parasysh duke qenë se ata do zbatohen në Shqipëripas anëtarësimit në BE. Gjithashtu, hartuesit e legjislacionit shqiptar duhet tënjihen me këto parime në mënyrë që të kenë një kuptim më të mirë të gjuhës sëpërdorur në Rregulloret dhe Direktivat e BE-së, si dhe në praktikat gjyqësore tëGjykatës së Drejtësisë. Parimi i epërsisë Sipas jurisprudencës së Gjykatës Europiane të Drejtësisë, epërsia e legjislacionittë BE-së është një ndër parimet themelore të legjislacionit. Parimi i epërsisëdo të thotë që legjislacioni i BE-së merr përparësi mbi legjislacionin vendastë Vendeve Anëtare. Ky parim orienton sjelljen e Vendet Anëtare në rastet ekonflikteve midis legjislacionit të tyre të brendshëm dhe legjislacionit të BE-së.Në traktat nuk ka dispozita që merren posaçërisht me epërsinë. Deklarata nr. 17 eaneksuar në Traktatet Themeluese i referohet ekzistencës së parimit të epërsisë nëjurisprudencën e Gjykatës Europiane të Drejtësisë dhe riafirmon rëndësinë e tij. Parimi i epërsisë nuk është parashikuar shprehimisht në Traktate, por ështëkonsoliduar nga Gjykata e Drejtësisë në çështjen Costa v. Enel. Gjykata kërkoiqë legjislacioni që miratohet nga institucionet europiane të integrohet në sistemetligjore të Vendeve Anëtare, rrjedhimisht legjislacioni europian ka prioritet ndajlegjislacionit kombëtar. Nisur nga fakti që legjislacioni europian është mbizotëruesmbi atë kombëtar, parimi i epërsisë garanton që qytetarët të jenë të mbrojtur nëmënyrë të njëtrajtshme nga ligji Europian i siguruar në të gjitha territoret e BE-së. Gjithashtu, parimi i epërsisë zbatohet për të gjitha aktet e BE-së që kanë forcëdetyruese. Rrjedhimisht, Vendet Anëtare mund të mos e zbatojnë një rregullorekombëtare që është në konflikt me legjiclacionin e BE-së. Ky parim garanton30

epërsinë e legjislacionit europian mbi atë vendas. Për sa i përket parimit të efektitdirekt, Gjykata e Drejtësisë është përgjegjëse për garantimin e zbatimit të parimittë precedentit. Epërsia absolute e legjislacionit europian nevojitet për të garantuar një standardligjor koherent brenda Bashkimit Europian. Kur miratohet një ligj europian,rregullat mund të zbatohen në gjykatat kombëtare, edhe kur kjo përfshin ndërhyrjennë rregullat e hartuara nga institucionet ligjbërëse vendase. Krijimi i një rendi të ri ligjor të legjislacionit europian dhe epërsia e tij do tëthotë që institucionet e BE-së mund të hartojnë rregulla që kanë impakt në rendinligjor të Vendeve Anëtare. Sipas Gjykatës së Drejtësisë, epërsia e legjislacionit tëBE-së është absolute dhe shtrihet në legjislacionin e brendshëm, përfshirë edhekushtetutat e Vendeve Anëtare. Efekt direkt i legjislacionit evropian Krahas parimit të epërsisë, një nga parimet themelore të Bashkimit Europianështë edhe impakti i drejtpërdrejtë i legjislacionit europian. Parimi i efektit tëdrejtpërdrejtë garanton zbatimin dhe efektivitetin e legjislacionit të BashkimitEuropian në Vendet Anëtare. Parimi i impaktit të drejtpërdrejtë i mundësonindividëve ti bazojnë kërkesat e tyre edhe në ligjin europian përpara gjykatavekombëtare. Kjo mund të bëhet pavarësisht nëse ekziston legjislacioni vendas apo jo. Si në rastin e parimit të epërsisë, ky parim u konsolidua nga Gjykata e Drejtësisënë gjykimin Van Gend en Loos duke arsyetuar që legjislacioni europian nuk sjellvetëm detyrime për Vendet Anëtare, por edhe i jep të drejta individëve. Gjykatapërcaktoi disa kushte për aktin ligjor të adoptuar nga institucionet europianeqë duhet të vihet menjëherë në zbatim. Gjithashtu, impakti i drejtpërdrejtënuk i referohet vetëm marrëdhënieve mes një individi dhe një Vendi Anëtarapo marrëdhënieve mes individëve. Në këtë drejtim, ka dy aspekte sa i përketimpaktit të drejtpërdrejtë: vertikal dhe horizontal. Marrëdhëniet mes individëvedhe Vendeve Anëtare ndikohen nga efekti vertikal i drejtpërdrejtë, që do të thotëqë individi mund të kërkojë aplikimin e një dispozite të legjislacionit të BE-së nëShtetin e tij. Gjithashtu, për sa i përket marrëdhënieve mes individëve dhe njëVendi Anëtar, ata ndikohen edhe nga impakti i drejtpërdrejtë horizontal. 31

Për sa i përket legjislacionit parësor europian, parimi i efektit të drejtpërdrejtësiç përcaktohet në gjykimin e Van Gend en Loos parashikoi kushtin që detyrimettë jenë konkrete, të qarta, të pakushtëzuara dhe që të mos kërkojnë zbatimin emasave të tjera. Në rastin e akteve të legjislacionit sekondar, zbatimi i drejtpërdrejtëvaret nga lloji i aktit. Ndërkohë që rregulloret kanë gjithmonë impakt direkt, dukeqenë se janë direkt të zbatueshme në Vendet Anëtare. Në disa raste Gjykata eDrejtësisë njeh efektin e drejtpërdrejtë të direktivave në mënyrë që të mbrojë tëdrejtat e individëve. Kur dispozitat e direktivës janë të pakushtëzuara, të qarta e koncize, mundtë kenë impakt të drejtpërdrejtë. Megjithatë, impakti vertikal i drejtpërdrejtë dhevlefshmëria e direktivës ndodh vetëm kur Vendet Anëtare nuk e kanë transpozuardirektivën brenda afatit. Vendimet mund të kenë impakt të drejtpërdrejtë kuri referohen një Vendi Anëtar dhe Gjykata e Drejtësisë njeh vetëm efektin edrejtpërdrejtë vertikal. Opinionet dhe rekomandimet nuk kanë fuqi ligjoredetyruese dhe si rrjedhojë nuk japin efekt të drejtpërdrejtë. 3. Marrëveshjet Ndërkombëtare Bashkimi Europian dhe Komiteti i Euroatom-it janë palë në disa marrëveshjendërkombëtare. Duke u bazuar në temat e mbuluara, ata nënshkruhen ngaBashkimi Europian ose së bashku me vendet anëtare nga njëra anë dhe një paletë tretë nga ana tjetër. Marrëveshjet janë pjesë e acquis së BE-së dhe kanë fuqidetyruese mbi vendet anëtare dhe Bashkimin Europian. Sipas rregullit, një vend gjatë fazës së para-anëtarësimit nuk i kërkohet tëharmonizojë legjislacionin e tij me marrëveshjet e nënshkruara nga BE-ja dheVendet Anëtare me vende të treta ose institucione ndërkombëtare. Nga ana tjetër,një vend gjatë fazës së para-anëtarësimit pritet ti bashkohet disa konventavendërkombëtare (që konsiderohen si kushte për anëtarësim).32

Pas anëtarësimit në BE Një vend anëtar: • Detyrohet të përshtatë legjislacionin e vet me marrëveshjet e nënshkruara nga BE-ja me vendet e treta dhe organizmat ndërkombëtarë (p.sh marrëveshje tregtare) • Aderon automatikisht në marrëveshje të nënshkruara nga Vendet Anëtare të BE-së mes tyre (p.sh. konventa mbi eliminimin e taksimit të dyfishtë) • Detyrohet të aderojë në “marrëveshje të përziera” të nënshkruara së bashku nga BE-ja dhe vendet anëtare me shtete të treta dhe institucione ndërkombëtare (p.sh. marrëveshje asociimi, marrëveshje bashkëpunimi dhe partneriteti, marrëveshje për mbrojtjen e të dhënave) dhe të përshtatë legjislacionin sipas tyre • Duhet të aderojë në disa marrëveshje ndërkombëtare të nënshkruara nga Vendet Anëtare të BE-së direkt lidhur me kompetenca dhe qëllime të BE-së (p.sh. disa marrëveshje lidhur me peshkimin) • Detyrohet të përshtatë marrëveshjet ndërkombëtare të nënshkruara para anëtarësimit me detyrimet që burojnë nga legjislacioni i BE-së, që në disa raste do të thotë (p.sh marrëveshjet e tregtisë së lirë) një detyrim për tu tërhequr nga disa marrëveshje (parashikohen periudha tranzitore të arsyeshme). Dispozitat e marrëveshjeve ndërkombëtare të BE-së mund të kenë një impakt direkt në sistemet ligjore të vendeve anëtare, sipas disa kushteve të specifikuara nga Gjykata e Drejtësisë1 (Çështja C-265/03 Igor Simutenkov v. Ministerio de Educación y Cultura, ECR [2005] I-2579). 4. Legjislacioni dytësor (sekondar) Kategoritë e legjislacionit dytësor listohen në Nenin 288 TFBE (rregullore,direktiva, vendime) dhe Nenin 25 TEU (vendimet PBJS). Direktivat, rregulloretdhe vendimet miratohen nga Këshilli i BE-së, Parlamenti Evropian dhe KomisioniEvropian (si dhe në raste të rralla nga Banka Qendrore Europiane dhe KëshilliEuropian) sipas procedurave të ndryshme që jepen në Traktate. Ata mund tëmiratohen vetëm brenda shtrirjes së kompetencave të institucioneve të BE-së,dhënë atyre nga Vendet Anëtare. Për qëllime të harmonizimit dhe përafrimit, njëdirektivë legjislative, e deleguar ose zbatuese, e miratuar sipas cilësdo procedure,ka të njëjtat karakteristika dhe efekte ligjore. 33

Legjislacioni dytësor në fushën e Lirisë, Sigurisë dhe Drejtësisë duhetpërmendur gjithashtu. Përpara hyrjes në fuqi të Traktatit të Lisbonës, kishimnjë katalog të veçantë për legjislacionin dytësor (sekondar) (ish-Neni 34 TBE përBashkëpunimin Policor dhe Gjyqësor në Çështjet kriminalistike – i njohur edhesi “Shtylla e tretë e BE-së”). Situata nuk është më e tillë duke qenë se Traktati iLisbonës e shtriu katalogun e burimeve të legjislacionit sekondar edhe në këtëfushë; megjithatë, legjislacioni para Traktatit të Lisbonës qëndron në fuqi për sakohë që nuk amendohet, shfuqizohet ose zëvendësohet me instrumente të reja.Kështu, disa nga vendimet kuadër dhe konventat para Lisbonës qëndrojnë në fuqi. Rregulloret Rregulloret unifikojnë gjithë legjislacionin e vendeve anëtare. Ata zbatohenplotësisht dhe japin një impakt të drejtpërdrejtë në sistemet ligjore kombëtare.Që nga data e publikimit të tyre në gazetën zyrtare të publikimeve të BE-së, atoshërbejnë si bazë ligjore për paditë/ankimet individuale, si kundër vendeve anëtaredhe kundër individëve. Kështu, ato zëvendësojnë ose duhet të zëvendësojnë,dispozitat kombëtare që kanë të njëjtën fushë zbatimi. Një vend anëtar nuk lejohettë nxjerrë ligje në fushën e mbuluar nga një rregullore, me përjashtim të rastevekur një rregullore parashikon, në raste të rralla, një detyrim zbatimi. Duke qenë se rregulloret zbatohen direkt në territoret e vendeve anëtare, njëvend gjatë fazës së para-anëtarësimit duhet të harmonizojë ligjin e tij me rregulloretpërkatëse sikur të ishin direktiva. Duke qenë se rregulloret janë të shkruara në njëmënyrë të përshtatshme për zbatim të drejtpërdrejtë, dispozitat e tyre, në shumicëne rasteve, mund të kopjohen në ligjet kombëtare (duke respektuar konceptet dherrethanat ligjore kombëtare). Rregulloret nuk përcaktojnë institucionet kombëtare përgjegjëse për aplikimete tyre, kështu që një vend kandidat (si dhe Vendet Anëtare) duhet të përcaktojëautoritetet kombëtare përkatëse dhe të krijojë procedurat përkatëse, nëse ështëe nevojshme.34

Pas anëtarësimit në BE Vendet anëtare duhet të transpozojnë ose të kopjojnë rregulloret në legjislacionin kombëtar. Ligjet kombëtare të një shteti kandidat që transpozojnë rregulloret e BE-së në legjislacionin kombëtar do të shfuqizohen ditën e anëtarësimit, pasi rregulloret do të bëhen të aplikueshme drejtpërdrejtë. Një databazë e posaçme me të gjitha llojet e dispozitave mund të jetë shumë e dobishme gjatë fazës së fundit të përgatitjeve legjislative përpara aderimit në BE. Zbatimi direkt i rregulloreve në sistemet ligjore të vendeve anëtare do të thotë që gjykata dhe administratat publike të tyre janë të lidhura drejtpërdrejtë me dispozitat e rregulloreve dhe duhet të zbatohen ashtu si do zbatoheshin ligjet kombëtare. Vendet anëtare detyrohen të përshtatin legjislacionin kombëtar për të lehtësuar zbatimin direkt dhe të plotë të rregulloreve të BE-së, dmth : • Të identifikohen institucionet vendase që janë autorizuar për të zbatuar një rregullore dhe për të parashikuar procedurat e nevojshme; • Të futen sanksionet e nevojshme; • Të eliminohen nga ligjet kombëtare, dispozita dhe praktika që bien ndesh me rregulloret; • Të eliminohen nga ligjet kombëtare, dispozitat që kanë të njëjtën fushë zbatimi si rregulloret. Direktivat Direktivat harmonizojnë ligjin e vendeve anëtare por nuk zëvendësojnëligjet kombëtare. Një direktivë është detyruese mbi vendet anëtare sa i përketobjektivave që synohen të arrihen por vendet anëtare vendosin se si ky objektivdo të transpozohet në sistemet e tyre ligjore. Hapësira për manovrim nga vendetanëtare varet nga niveli i detajimit të dispozitave të një direktive dhe nga metodae harmonizimit që kërkohet në dispozitat e një direktive specifike. Ekzistojnë gjithashtu të ashtuquajturat direktiva kuadër (p.sh. Direktiva 2009/28/KE mbi promovimin e përdorimit të burimeve të rinovueshme të energjisë), por shumicae direktivave e harmonizojnë ligjin e vendeve anëtare në një mënyrë krejtësishtteknike (p.sh. Direktiva 2009/81/EC e Parlamentit Evropian dhe e Këshillit të 13Korrikut 2009 mbi koordinimin e procedurave për dhënien e disa kontratave të punës, 35

kontratave të furnizimit dhe kontratave të shërbimit duke kontraktuar autoritetet aponjësitë në fushën e sigurisë dhe mbrojtjes). Disa direktiva dhe/ose dispozitat e tyre që përbëjnë të ashtuquajturin“harmonizim minimal” parashikojnë një grup rregullash të përbashkëta minimaleqë duhet të zbatohen, por lejojnë ligjvënësin kombëtar të vendos standarde mëtë larta dhe të tjera masa për të arritur objektivat e synuar me kusht që të jenëtë përputhshëm me direktivën, dhe në përgjithësi, me ligjin e BE-së. Rezultati harmonizimit minimal është fakti që divergjencat midis ligjeve kombëtarevazhdojnë të ekzistojnë. Shembull: Direktiva 1999/44/EC e Parlamentit Europian dhe e Këshillit të 25 Majit 1999 mbi disa aspekte të shitjes së mallrave të konsumit dhe garancive lidhur me këtë. Neni 1 1. Synimi i kësaj direktive është harmonizimi i ligjeve, rregulloreve dhe dispozitave administrative të Vendeve Anëtare mbi disa aspekte të shitjes së mallrave të konsumit dhe garancive të lidhura në mënyrë që të garantohet një nivel minimal i standardit të mbrojtjes së konsumatorit në kontekstin e tregut të brendshëm. Neni 8 2. Vendet Anëtare mund të miratojnë ose të mbajnë në fuqi disa dispozita më të rrepta në përputhje me Traktatin në fushën e mbuluar nga kjo Direktivë, për të siguruar një nivel më të lartë të mbrojtjes së konsumatorit. Në rastin e harmonizimit të plotë (harmonizim maksimal), legjislacionikombëtar duhet të reflektojë qartë dispozitat e direktivës. Vendet anëtare mundtë devijojnë nga dispozitat e një harmonizimi të plotë vetëm nëse direktiva elejon në mënyrë të hapur.36

Shembull: Direktiva 2011/83/BE e Parlamentit Evropian dhe e Këshillit të 25 tetorit 2011 mbi të drejtat e konsumatorit: (2) Kjo Direktivë duhet të parashikojë rregullat standarde për aspektet e përbashkëta të kontratave të lidhura, duke u larguar nga qasja e harmonizimit minimal në direktivat e mëparshme dhe duke lejuar ndërkohë vendet anëtare të mbajnë apo miratojnë rregulla kombëtare për disa aspekte të tilla. (7) Një harmonizim i plotë i aspekteve rregulluese duhet të rrisë në mënyrë të konsiderueshme sigurinë ligjore për të dy palët, konsumatorët dhe tregtarët (...) Efekti i një harmonizimi të tillë duhet të eliminojë barrierat që lindin nga fragmentimi i rregullave dhe të plotësojë tregun e brendshëm në këtë fushë. Këto barriera mund të eliminohen vetëm duke ngritur rregulla uniformë në nivel të Bashkimit Europian. Gjithashtu, konsumatorët duhet të gëzojnë një nivel të lartë mbrojtjeje në gjithë BE-në. Neni 4 Vendet anëtare nuk do të ruajnë apo të paraqesin, në ligjin e tyre kombëtar, dispozita që dallojnë nga ato të përcaktuara në këtë Direktivë, duke përfshirë dispozitat më shumë apo më pak të rrepta, për të garantuar një nivel të ndryshëm të mbrojtjes së konsumatorit, përveçse në rastet kur parashikohet ndryshe në Direktivë. Në shumë raste, direktivat përmbajnë dispozita fakultative ose lista me masa ngatë cilat një hartues legjislacioni vendas duhet të zgjedhë një ose më shumë masa. 37

Shembull: Direktiva 2009/29/KE e Parlamentit Europian dhe e Këshillit të 23 prillit 2009 që ndryshon Direktivën 2003/87/KE në mënyrë që të përmirësojë dhe të zgjerojë skemën për kompensim ndaj produkteve që emetojnë gazin serë Komunitetit Neni 10 3. (...) Të paktën 50% e të ardhurave nga tregtimi i këtyre substancave duhet të përdoren për një ose më shumë raste, si më poshtë: (a) të pakësohen ememetimet e gazit serë (…) (b) të zhvillohen energji të rinovueshme (…) (c) masa për të evituar shpyllëzimin dhe për të rritur pyllëzimin në vendet në zhvillim (…) (d) sekuestrim i pylltarisë në Komunitet; (e) të inkurajohet kalimi në mënyra transporti me emetim të ulët dhe publike; (f) të financohet hulumtimi dhe zhvillimi (R&D) në efiçencën e energjisë dhe teknologjitë e pastra në sektorët që mbulon kjo Direktivë; (h) të mbulohen shpenzimet administrative të menaxhimit të skemës së Komunitetit. Nëse harmonizimi i ligjeve kombëtare i shtruar në një Direktivë të BE-së nukështë i mjaftueshëm dhe qëllimet e synuara nuk mund të arrihen, KomisioniEuropian propozon vazhdimisht të zëvendësojë direktivën e harmonizimitminimal me një direktivë harmonizimi të plotë ose me një rregullore detyruese. Parime të përgjithshme të zbatimit të direktivës: • Direktivat duhet të transpozohen në masa kombëtare ligjërisht detyruese (jo thjesht në rregull jo detyrues ose praktika administrative – parimi i sigurisë ligjore), në një ose disa akte ligjore kombëtare. Zgjedhja e masave të brendshme për zbatimin e një direktive varet nga sistemi i burimeve ligjore në secilin shtet. Në rastin e direktivave të rishikuara shpesh (sidomos direktiva zbatuese ose të deleguara), legjislacioni i deleguar përdoret gjerësisht në Vendet Anëtare të BE-së dhe duhet marrë parasysh.38

• Dispozitat e direktivave duhet të transpozohen duke respektuar konceptet ligjore kombëtare dhe traditat (metoda ‘copy-paste’ duhet evituar përveçse në rastet kur direktiva është shumë teknike), por termat dhe përkufizimet që kanë një kuptim autonom dhe të unifikuar në ligjin e BE-së duhet të zbatohen saktë. • Direktivat duhet të transpozohen para datës së dhënë për secilën. Periudha mesatare për transpozimin është 1-2 vite.1 • Direktivat i adresohen vendeve anëtare. Sipas rregullit, ata nuk përcaktojnë detyrime apo të drejta për individët. • Të gjitha autoritetet kombëtare (qendrore, rajonale apo lokale) janë të detyruara të zbatojnë direktivat me efiçencë. Vendet kandidate janë të detyruara të harmonizojnë disa fusha të legjislacionitkombëtar me ligjin e BE-së (siç detyrohet Shqipëria nga Neni 70 i MSA-së) dhei transpozojnë direktivat në të njëjtën mënyrë si vendet anëtare. Shembull: Në përputhje me Nenin 76 të MSA-së, Shqipëria ka detyrim të “garantojë (...) harmonizimin e legjislacionit të mbrojtjes së konsumatorit në Shqipëri me atë që është në fuqi në Komunitet”. Ky detyrim përfshin transpozimin e të gjithë direktivave të mbi mbrojtjen e konsumatorit të BE-së në legjislacionin shqiptar. E njëjta gjë vlen me mbrojtjen e të dhënave personale (neni 77 i MSA-së).1. Në rastin 102/79 Komisioni vs. Belgjika (ECR [1980] 1473), Gjykata e Drejtësisë përcaktoi senjë praktikë administrative a thjeshtë nuk do të mjaftojë. Në një gjykim të mëpasshëm, në rastin239/85 Komisioni vs Belgjika (ECR [1985] 3645), Gjykata Europiane e Drejtësisë konfirmoi setranspozimi nga një rregullore do të përbëjë një shkelje të Nenit 288 TFBE. Në rastin C-144/99,Komisioni vs. Hollanda (ECR [2001] I-3541), Gjykata e Drejtësisë përcaktoi se për arsye tëtranspozimit, nuk do të konsiderohet i mjaftueshwm nëse qëllimet e një direktive arrihen dukereduktuar pabarazitë mes ligjit kombëtar dhe direktivave, sipas interpretimit të gjykatës. 39

Pas anëtarësimit në BE • Vendet anëtare do të heq dorë edhe para përfundimit të periudhës së transpozimit, nga çdo masë që mund të pengojë arritjen e objektivave të direktivës. • Mungesa e transpozimit në kohë si dhe transpozimi i paplotë përbën një shkelje të ligjit të BE-së. Kjo mund të përbëjë kundravajtje bazuar në Nenet 258, 259, 260 TFBE dhe në imponimin e penaliteteve financiare. • Nëse një vend anëtar nuk e ka transpozuar një direktivë në kohë ose në mënyrë të rregullt, disa nga dispozitat e saj mund të kenë efekt direkt nën juridiksionin e këtij vendi anëtar dhe mund të lejojë kërkesat individuale. • Sa i përket gjithë dispozitave të tjera të legjislacionit të BE-së, dispozitat e direktivave që kanë një efekt direkt kanë prioritet zbatimi mbi ligjin kombëtar kontradiktor. • Aktet ligjore kombëtare duhet të tregojnë direktivat në bazë të së cilave po zbatohen dhe datën e publikimit të tyre (P. sh: “Ky ligj transpozon (në sistemin ligjor të brendshëm/ në sistemin ligjor kombëtar) Direktiva e Këshillit 91/308/ EC e 10 Qershorit 1991 mbi (…), publikuar në Gazetën Zyrtare të Komunitetit Europiane nr. L 108, Prill 24, 2002”) • Transpozimi i plotë i secilës direktivë duhet ti njoftohet Komisionit Evropian nëpërmjet një databaze të posaçme elektronike. Vendimet Shumica e vendimeve të institucioneve të BE-së kanë zbatueshmëri individuale.Ata janë drejtpërdrejtë detyruese ndaj atyre të cilëve u adresohen (dmth. VendeveAnëtare specifike dhe individëve). Vendimet përdoren gjerësisht në fushat ekonkurrencës dhe ndihmës shtetërore2 dhe në menaxhimin e buxhetit të BE-së.Në këtë mënyrë, institucionet e BE-së mund ti kërkojnë një vendi anëtar apo njëindividi të kryejnë apo të mos e kryejnë një veprim, ose mund të japin të drejta apotë imponojnë detyrime mbi ato. Vendet anëtare janë të detyruara ti zbatojnë atonë sistemet ligjore kombëtare. Në raste të rralla, vendimet duhet të transpozohennë një mënyrë të ngjashme me transpozimin e direktivave.2. Gjobat për shkelje të Neneve 101 ose 102 TFBE imponohen nga vendimet e KomisionitEuropian, adresuar ndërmarrjeve të veçanta. Një shembull tjetër janë vendimet e KomisionitEuropian që kërkojnë rikuperimin e ndihmës shtetërore që është dhënë në kundërshtim meNenin 107 TFBE.40

Pas anëtarësimit në BE Mos-zbatimi i një vendimi mund të përbëjnë shkeljeje bazuar në nenet 258, 259, 260 TFBE dhe në imponimin e një dënimi financiar (gjobë). Gjithashtu, mund të shërbej si bazë për ankesa individuale. Rregullat jo detyruese (ligji i butë) Rregullat jo detyruese janë masa jo-detyruese, por ata mund të influencojnëinterpretimin e ligjit të BE-së dhe duhet të merren parasysh kur të zbatohetlegjislacioni europian. Institucionet e BE-së (kryesisht Komisioni Europian dheKëshilli) miratojnë lloje të ndryshme të masave të rregullave jo detyruese, sirekomandime, opinione, komunikime, udhëzime dhe kode sjelljeje. Disa rekomandimedhe udhëzime hartohen për promovimin dhe shpërndarjen e praktikave më tëmira të vendeve anëtare në zbatimin e ligjit të BE. 41

Shembuj: Udhëzuesit për implementimin e direktivave për habitatet dhe zogjtë në zonat bregdetare apo grykëderdhje, me vëmendje të veçantë tek zhvillimi dhe pastrimi i porteve, Komisioni Europian, Janar 2011 Rekomandim i Komisionit i datës 12 Korrik 2004 mbi transpozimin e Direktivave në ligj kombëtar duke afektuar tregun e brendshëm (2005/309/EC). Gjykata e Drejtësisë ka parashikuar që disa rekomandime nuk mund tëinjorohen nga institucionet vendase që interpretojnë ligjin e BE-së.3 Rregullatjodetyruese të Komisionit Europian që interpretojnë konkurrencën dhe ndihmënshtetërore kanë rëndësi të veçantë. Gjykimet e Gjykatës së Drejtësisë të Bashkimit Europian Gjykimet e Gjykatës së Drejtësisë të Bashkimit Europian (që përfshin Gjykatëne Drejtësisë, Gjykatën e Përgjithshme dhe gjykatat e specializuara) nuk kanëstatusin e precedentit në kuptimin e common law. Megjithatë, ata luajnë një rolshumë të rëndësishëm në zbatimin e përditshëm të ligjit BE. Shumë parime tërëndësishme të ligjit të BE-së si epërsia, efekti i drejtpërdrejtë apo detyrimi i shtetitjanë zhvilluar nga jurisprudenca e gjykatës. Disa gjykime të Gjykatës zhvillojnënë mënyrë të konsiderueshme dispozitat e ligjit të BE-së, ndërsa të tjera sqarojnëmënyrën se si duhet të zbatohen ato. Statusi ligjor i parimeve të parashikuara nga jurisprudenca e konsoliduare Gjykatës së Drejtësisë, konsiderohet më shumë si pjesë e legjislacionit tëdetyrueshëm në BE-së se sa e legjislacionit dytësor. Marrja në konsideratë ejurisprudencës së GJED-së është një kusht për hartuesit e legjislacionit gjatëdraftimit të legjislacionit të ri në përputhje më atë të BE-së.3. Çështja C-322/88 Grimaldi (ECR [1989] 4407).42

Pas anëtarësimit në BE • Gjykata e Drejtësisë e BE-së është institucioni me autoritetin absolut për interpretim të ligjit të BE-së. • Mos marrja parasysh e gjykimeve të GJED-së krijon mundësinë për fillimin e një procesi gjyqësor nga Komisionit Europian kundrejt vendit anëtar. Gjithë gjykimet e GJED janë të aksesueshme në website: http://curia.europa.eu/juris/recherche.jsf ?language=en 5. Mjetet dhe teknikat e përafrimit Draftimi i akteve ligjore për përafrimin e legjislacionit kombëtar me atë tëBE-së nuk ndryshon shumë nga hartimi i zakonshëm legjislativ. Megjithatë, kadisa kërkesa, karakteristika dhe mjete që një jurist vendas duhet të ketë në mendjedhe ti zbatojë kur harton akte ligjore që referojnë ligjin e BE-së ose harmonizojnëligjislacionin vendas me atë të BE-së. Memorandum shpjegues / relacioni i projekt ligjit Një relacion shpjegues, krahas të tjerëve ratio legis, duhet të tregojë qartëdetyrimet për harmonizim (për shembull ato detyrime që rezultojnë nga MSA-ja)dhe të tregojë aktet ligjore të BE-së të zbatuara ose të marra parasysh. Në relacion mund të përfshihet informacion mbi dispozitat ose grupet edispozitave që duhet të shfuqizohen deri në datën e anëtarësimit të vendit në BE.Kjo mund të përcaktohet edhe në tabelat e përputhshmërisë. Tabelat e përputhshmërisë Tabela e përputhshmërisë është janë mjete të aplikuara gjerësisht në vendetanëtare, që ndihmojnë në transpozimin e ligjit të BE-së tërësisht dhe saktësisht;gjithashtu lehtësojnë shqyrtimin e zbatimit, planifikimin dhe raportimin. Që nga 43

fillimi i negociatave të anëtarësimit, Komisioni Europian do të kërkojë tabelate përputhshmërisë të detajuara për të gjitha direktivat (në anglisht). Një model ispecifikuar i tabelave të përputhshmërisë duhet të përdoret nga të gjitha ministritëdhe ti aneksohet çdo projektligji që zbaton legjislacionin e BE-së. Hartuesi përgjegjës për aktin ligjor duhet të plotësojë tabelën e përputhshmërisëgradualisht që nga fillimi i punës. Gjithashtu duhet të ketë hartuar një tabelëpërputhshmërie të veçantë për çdo direktivë dhe – në periudhën para aderimit –për çdo rregullore të BE-së, që ka nevojë të transpozohet. Duke qenë se një aktligjor i BE-së mund të zbatohet në disa akte kombëtare, një tabelë përputhshmërieaneksuar projektligjit, duhet të tregojë të gjitha këto (aktet e planifikuara dhe atotë miratuara). Pas miratimit të të gjitha akteve zbatuese, ministria e linjës përgjegjëse duhet tëpërgatisë versionin përfundimtar të tabelës së përputhshmërisë (në anglisht dhe nëshqip) dhe ajo duhet të ruhet nga një autoritet i caktuar për planifikim e hartimevetë ligjeve në të ardhmen dhe për arsye raportimi. Tabelat e përputhshmërisë tëpërditësuara janë mjeti bazë që tregojnë nivelin e përputhshmërisë të legjislacionitkombëtar me atë të BE-së. Përdorimi i saktë i këtij mjeti thjeshton shumë transpozimin dhe rrit mundësinëe vlerësimit të boshllëqeve midis ligjit shqiptar dhe atij të BE-së. Tabelat epërputhshmërisë do të tregojnë qartë dispozitat e ligjit të BE-së, zbatimi i të cilaveshtyhet deri në ditën e anëtarësimit ose deri në një datë të mëvonshme. Kështu,tabelat e përputhshmërisë lejojnë identifikimin e hershëm të problemeve gjatënegociatave të anëtarësimit dhe thjeshtojnë përgatitjen e dokumenteve të negocimit. Tabelat e përputhshmërisë gjithashtu ndihmojnë në identifikimin e objektivave tëarta (p.sh. standarde më të larta, më shumë detyrime ndaj bizneseve / qytetarëve)gjatë zbatimit të ligjit të BE-së dhe gjatë marrjes së vendimeve, në nivelin politik,pavarësisht nëse janë të justifikuara ose jo. Kështu, tabelat e përputhshmërisë dotë tregojnë dispozitat e projektit që nuk kërkohen nga ligji i BE-së por propozohenpër arsye kombëtare. Kjo përbën rëndësi të veçantë për projektligjet që kombinojnëdispozita që zbatojnë ligjet të BE-së me dispozitat që zbatojnë thjesht politikakombëtare.44

Tabelat e përputhshmërisë duhet ti prezantohen parlamentit së bashku me tëgjithë projektligjet që zbatojnë ligjin e BE-së. Ata ndihmojnë shërbimet parlamentaredhe anëtarët e parlamentit të identifikojnë kufizimet e ndryshimeve në parlamentnë zbatimin e legjislacionit të BE-së gjatë përmbushjes së detyrimeve të fazës sëpara-anëtarësimit të Shqipërisë. Pas anëtarësimi në BE Përgatitja e tabelave të përputhshmërisë për disa direktiva dhe dërgimi i tyre në Komisionin Europian do të kërkohet dhe do të jetë e detyrueshme për të gjithë vendet anëtare. Kjo do të jepet qartë në preambulë ose në dispozitat finale të direktivës përkatëse. Shembull: Direktiva e Këshillit 2008/118/KE e 16 Dhjetor 2008 sa i përket masave të përgjithshme për akcizën dhe Direktiva shfuqizuese 92/12/EEC (OJ L 009, 14.1.2009, fq. 12) “Neni 48 1. Vendet anëtare do miratojnë dhe publikojnë, jo më vonë se 1 janar 2010, ligjet, rregulloret dhe dispozitat administrative të nevojshme për tu përputhur me këtë direktivë, me efekt që me 1 prill 2010. Ata do ti komunikojnë Komisionit tekstin e këtyre ligjeve, rregulloreve dhe dispozitave administrative së bashku me një tabelë që tregon lidhjen mes tyre dhe kësaj Direktive.” Direktiva 2014/49/EU e Parlamentit Evropian dhe e Këshillit të 16 Prill 2014 mbi skemat e garancisë së depozitave: “(53) Në përputhje me Deklaratën e Përbashkët Politike të Vendeve Anëtare dhe të Komisionit mbi dokumentet shpjeguese, Vendet Anëtare kanë marrë përsipër të shoqërojnë njoftimin e masave të tyre transpozimit, në rastet e justifikuara, me një ose më shumë dokumente që shpjegojnë marrëdhënien mes komponentëve të një direktive dhe pjesët korresponduese të instrumenteve kombëtarë të transpozimit. Referuar kësaj Direktive, hartuesi i legjislacionit konsideron të nevojshëm justifikimin për dhënien e këtyre dokumenteve.” Një tjetër çështje po aq e rëndësishme është përkthimi i acquis të BE në shqipdhe përkthimi i legjislacionit shqiptar në anglisht. Përkthimi i acquis të BE bëhet për 45

të bërë më të lehtë procesin e përafrimit dhe ndihmon në krijimin e terminologjisësë duhur. Përkthimi i legjislacionit shqiptar në anglisht është i rëndësishëm përshkak të nevojës që ka Komisioni Europian për të vlerësuar progresin bazuar nëpolitikat dhe aktet ligjore të miratuara. Tabela e përputhshmërisë duhet të bëhetnë anglisht dhe shqip, në mënyrë që të përshpejtohet procesi i përkthimit. Modeli i tabelës së përputhshmërisë më poshtë tregon të gjithë detajet qëduhet të përmbajë një tabelë.Tabela e përputhshmërisëSHEMBULL[Emri i aktit ligjor të BE-së]Acquis e BE Legjislacioni Shqiptar(Shkruani 0.1 Akti Ligjor Shqiptaremrin e plotëtë aktit ligjor 0.2 Akti Ligjor Shqiptartë BE-së dhereferencën e 0.3publikimit) F- Harmonizim i plotë 12Neni Teksti P- Harmonizim i pjesshëm N- nuk ka harmonizim 34 5 67 Përputhshmëria Shënime Referimi Neni Përmbajtja 1. Referim tek dispozitat ligjore përkatëse të BE-së 2. Teksti i dispozitave ligjore përkatëse të BE-së 3. Referim i legjislacionit shqiptar (përdor 0.1/0.2 etj) 4. Referim tek dispozitat ligjore shqiptare 5. Teksti i dispozitës përkatëse të legjislacionit shqiptar 6. Vlerësimi i përputhshmërisë ( F-harmonizim i plotë, P-harmonizim i pjesshëm, N- nuk ka harmonizim) 7. Shënime46

Vlerësimi i impaktit rregullator (Regulatory Impact Assessment (RIA)) Hartimi i akteve që zbatojnë legjislacionin e BE-së duhet të paraprihet nga njëvlerësim i plotë i impaktit. RIA nuk kërkohet nga legjislacioni i BE-së ose ngandonjë detyrim tjetër para-aderimit, por duhet të realizohet gjatë përafrimit të ligjittë BE-së për interesat kombëtare, ashtu siç praktikohet në rastin e legjislacionitkombëtar. Në kontekstin e ligjit të BE-së, RIA përbën bazën për seleksionimin e opsionitmë të mirë për transpozimin e ligjit të BE-së. RIA më e thjeshtë duhet të identifikojëimpaktet e rregullores sipas karakterit: • Ekonomik (p.sh. biznes i vogël, konkurrencë) • Financiar (shpenzime publike, në nivel qendror, rajonal dhe lokal) • Social (p.sh. të drejtat e njeriut, akses në profesione ose shërbime, barazi) • Mjedisor RIA duhet të tregojë kostot e përllogaritura dhe përfitimet nga zbatimi i njëakti ligjor për grupet kryesore që janë brenda fushës së zbatimit si dhe kostote financës publike dhe barrën administrative. Kështu, RIA mundëson edheidentifikimin e probleme ekonomike, financiare, shoqërore ose të tjera problemeqë justifikojnë vonesat në përafrim. Bazuar në RIA, një vend kandidat mund tëkonsiderojë kërkesën për periudha tranzitore gjatë negociatave për anëtarësim. RIA mund të realizohet me metoda të ndryshme, bazuar në sektorin që dotë rregullohet dhe në projekt-aktin ligjor, por pyetjet lidhur me metodologjinë eRIA-s bien jashtë fushëveprimit të këtyre udhëzimeve. Në shumë raste, përgatitjae një RIA komplekse kërkon ekspertizë specifike, madje edhe shkencore. Opinionet dhe pajtueshmëria Opinioni mbi pajtueshmërinë e të gjithë projektligjeve dhe akteve nënligjore meligjin e BE-së që dalin nga Ministria e Integrimit Europian është një komponenti detyrueshëm i procedurës legjislative (Vendimi Nr. 584 i 28 gushtit 2003 “Mbimiratimin e rregullave të Këshillit të Ministrave”). Projekt-akti duhet ti dërgohetdrejtorisë juridike të MIE së bashku me tabelën e përputhshmërisë, relacionin 47

shpjegues dhe të tjera akte përgatitore. Në rast të ndryshimeve të rënda në draft,në fazat e mëvonshme të procesit legjislativ, duhet ti ridërgohet MIE për njëopinion të përditësuar. E njëjta gjë duhet të bëhet dhe në fazën parlamentare nërast dyshimesh mbi përputhjen e amendimeve të deputetëve me ligjin e BE-së. Vlera kryesore e shtuar e opinionit të MIE është e dyanshme. Së pari, edhe nëseministria përgjegjëse është e njohur me kapitujt përkatës të ligjit të BE-së, analizaligjore e ndjekur nga MIE merr parasysh edhe të tjera fusha të legjislacionit të BE-së, parimet e tij të përgjithshme dhe rregullat horizontale dhe çështjen ligjore tëGJED që mund të jetë e rëndësishme për projekt-aktin ligjor. Së dyti, një opinioni pavarur mbi pajtueshmërinë lejon marrjen e vendimeve mbi mbajtjen në fuqiose futjen e dispozitave që nuk janë në përputhje me ligjin e BE-së. Vendimete këtij lloji mundet në disa raste të jenë të domosdoshme për arsye ekonomike,sociale ose politike. Niveli i lartë politik duhet ti marrë me kujdes këto vendime. Gold – plating dhe mbirregullimi Shembull: Direktiva e Këshillit 2010/18/BE e 8 Marsit 2010 që zbaton Marrëveshjen Kuadër të rishikuar mbi lejen prindërore e përfunduar nga BUSINESSEUROPE, UEAPME, CEEP dhe ETUC dhe që shfuqizon Direktivën 96/34/KE. “Klauzola 8: Dispozitat përfundimtare 1. Vendet Anëtare mund të aplikojnë ose prezantojnë dispozita më të favorshme se ato të përcaktuara në këtë marrëveshje.” Direktiva 2010/41/BE e Parlamentit Europian dhe e Këshillit të 7 Korrik 2010 “Mbi zbatimin e parimit të trajtimit të barabartë mes meshkujve dhe femrave të përfshirë në aktivitet në kapacitet të vet punësuarit dhe që shfuqizon Direktivën e Këshillit 86/613/EEC. “(23) Kjo Direktivë parashikon kërkesat minimale, duke i dhënë vendeve anëtare mundësinë e futjes ose ruajtjes së dispozitave më të favorshme”.48

Përafrimi i ligjit në faza Për të lehtësuar futjen e detyrimeve të reja që lindin nga ligji i BE-së,legjislacioni kombëtar i përafruar mund të hyjë në fuqi në faza, para datës sëanëtarësimit, gjatë datës së anëtarësimit ose edhe më vonë, nëse bihet dakordgjatë negociatave të anëtarësimit. Kjo është shumë e rëndësishme për fushat qëpërballen me detyrime të reja të kushtueshme për sipërmarrjet dhe qytetarët (ligjii mjedisit, ligji për sigurinë ushqimore, mbrojtja e konsumatorit), ose ku biznesete një vendi që anëtarësohet nuk janë në gjendje të konkurrojnë me sipërmarrjete BE-së (p.sh. liberalizimi hap pas hapi i sektorëve të transportit, energjisë dhetelekomunikacionit). Në disa raste, mund të bihet dakord dhe për periudhatranzitore prej disa vitesh. Rëndësia e preambulave të akteve të BE-së, të relacioneve shpjeguese dhe të ligjit të butë përkatës Para dhe gjatë hartimit të legjislacionit, hartuesi kombëtar duhet të familjarizohetme dokumentet që shoqërojnë aktin ligjor të BE-së dhe që lehtësojnë zbatimine tij. Mes këtyre, theksi duhet të vendoset te parathëniet, relacionet shpjeguesedhe rekomandimet nga institucionet e BE-së që përshkruajnë zbatimin e tyre. Në ligjin e BE-së “Parathënie” do të thotë gjithçka midis titullit dhe përmbajtjessë aktit konkretisht citimet, recitalet dhe mënyrat solemne që paraprijnë dhendjekin ato. Për arsye transpozimi, një hartues kombëtar duhet të përqendrohetnë recitalet që deklarojnë arsyet për aktin (deklarata e arsyeve fillon me fjalën“Duke pasur parasysh –Rrethanat:”). Ata nuk përmbajnë dispozita normative, pordeklarojnë pikat relevante të fakteve dhe ligjit që justifikon miratimin e masavetë përcaktuara në dispozitiv. Një analizë e preambulës thjeshton procesin e identifikimit të qëllimeve përaktet ligjore të BE-së dhe të masave kryesore për arritjen e tyre. Parathëniet e aktevetë BE-së duhet të merren parasysh në fillim të hartimit ligjor kur përcaktohenqëllimet dhe parimet kryesore të një akti ligjor kombëtar. 49

Radha e recitaleve, sipas rregullit, i korrespondon asaj të dispozitave normativetë një akti, dhe qëllimi i tyre është të shpjegojnë arsyet për miratimin e dispozitivit.Duhet bërë kujdes veçanërisht me argumentimin e derogimeve, dhe përjashtimetnga parimet e përgjithshme. Në shumicën e rasteve, Memorandumet sqaruese përgatiten nga KomisioniEuropian dhe i bashkëlidhen projekt-direktivave, rregulloreve dhe vendimeve qëi dorëzohen Parlamentit Europian dhe Këshillit. Relacionet sqaruese: • Tregojnë qëllimin e përgjithshëm dhe qëllimet të detajuara e aktit ligjor të BE-së; • Tregojnë bazën ligjore dhe kompetencat e BE për miratimin e aktit; • Përshkruajnë arsyet për aktivitetin ligjor në nivel të BE-së në një fushë të caktuar (probleme që duhen zgjidhur dhe arsyet pse nuk zgjidhen dot nga vetë Vendet Anëtare – i ashtuquajturi testi i parimit të subsidiaritetit); • Përmbledhin rezultatet e ligjeve të mëparshme të BE-së, nëse ka, dhe eksperiencën e vendeve anëtare me zbatimin e tyre; • Përmbledhin procesin që çon në miratimin e aktit ligjor (letrat e bardha dhe të gjelbra të Komisioni Europian, konsultimet e tij me aktorët dhe ekspertët, etj.) Relacionet sqaruese janë gjithmonë bashkëlidhur draft-akteve ligjore të BE-së(dokumentet COM) të publikuara në seritë C të Gazetës Zyrtare të BE-së. Njëhartues kombëtar do të marrë parasysh që relacionet sqaruese lidhen me draftetdhe jo me versionet finale të rregulloreve, direktivave dhe vendimeve, që mund tëamendohem në mënyrë të konsiderueshme gjatë procesit të legjislacionit të BE-së. Pas miratimit të akteve ligjore të BE-së, Komisioni Europian (në raste të rralla,edhe institucione të tjera të BE-së) publikojnë shpesh dokumente të ligjit të butëmbi zbatimin e tyre në vendet anëtare. Kjo gjë është me zakonshme në rastet edirektivave. Këto lloj rekomandimesh dhe komunikimesh synojnë të lehtësojnëzbatimin e saktë të direktivave të BE-së. Nga ana tjetër, raportet e publikuara ngaKomisioni Evropian disa vite pas miratimit të direktivës përshkruajnë mënyrat ezbatimit të tyre në Vendet Anëtare, problemet përkatëse dhe zgjidhje. Ata shpeshparaqesin pikësynime që mund të merren parasysh nga autoritetet kombëtare kurmarrin vendime kyçe mbi zbatimin e direktivave të rëndësishme.50