คู่มือ COPD A4

คม่ ู ือประเมินตนเองสาหรบั ผปู้ ่ วยโรคปอดอดุ กน้ั เร้อื รงั โรงพยาบาลเขาวง Respiratory Working Group

โรคปอดอุดก้ันเร้อื รัง โรคปอดอดุ ก้ันเร้ือรังคอื อะไร?? โรคปอดอุดก้ันเร้ือรงั หรือ COPD ( ซี-โอ-พ-ี ดี ) เป็นโรคไมต่ ิดต่อ เกิดจากการอกั เสบเร้ือรงั ในหลอดลม ผปู้ ุวยจะมอี าการเหน่ือยงา่ ย ไอเรอื้ รัง หรอื มีเสมหะมาก อาจพบร่วมกบั ภาวะบางอยา่ งไดบ้ อ่ ย เช่น โรคเสน้ เลอื ดหัวใจตบี กระดกู บาง เราจึงควรเรมิ่ การรกั ษา ตัง้ แตก่ อ่ นที่ จะมอี าการมาก โรคปอดอดุ กนั้ เร้อื รังเกดิ ได้อยา่ งไร สาเหตุหลกั เกิดจากการสบู บหุ รี่ กระตุน้ ใหห้ ลอดลมเกดิ การอักเสบ เรื้อรัง มกี ารสรา้ งเสมหะมากขน้ึ หรือผนังหลอดลมหนาขน้ึ (ทาใหร้ ู หลอดลมตีบแคบลง) และมกี ารทาลายของผนงั ถุงลม เกิดภาวะถงุ ลมโปุงพอง สง่ ผลใหส้ มรรถภาพปอดเส่ือมลง 1

เมือ่ สงสัยว่าเปน็ โรคปอดอุดกนั้ เรื้อรงั จะไดร้ บั การตรวจอยา่ งไร เมือ่ แพทยส์ งสยั ภาวะนี้ แพทย์จะส่งตรวจ สไปโรเมตรยี ์ หรือการเปาุ ปอดเพอื่ ตรวจหา ภาวะหลอดลมอุดกั้น รวมถึงตรวจภาพ เอกซเรยป์ อด เพ่ือหาความผดิ ปกตอิ ื่นๆ ท่ี อาจจะทาให้มอี าการคลา้ ยๆกบั โรคปอดอดุ ก้ันเรือ้ รงั โรคปอดอุดกน้ั เรือ้ รงั รกั ษาอย่างไร การรักษาโรคปอดอดุ กน้ั เรอื้ รงั มที ั้งการใช้ยาและ การรกั ษาเสรมิ แบบไม่ตอ้ งใช้ยา ซงึ่ ตอ้ งทาไปควบคกู่ นั 2

การรักษาด้วยยา มกั เปน็ ยาชนิดพน่ สดู แบง่ เปน็ 1. ยาบรรเทาอาการ เช่นยาขยายหลอดลมชนิดออกฤทธิ์เรว็ แต่มักมีฤทธิ์อยูไ่ มน่ าน ใช้เพอ่ื บรรเทาอาการเปน็ ครัง้ คราว เท่านน้ั ควรพกติดตวั เสมอ 2. ยาควบคมุ อาการ เช่น ยาขยายหลอดลมชนิดออกฤทธ์ยิ าว หรอื ยาขยายหลอดลมผสมกบั ยาสเตยี รอยด์ ผปู้ ุวยตอ้ งใช้ ยาควบคมุ อาการอยา่ งสมา่ เสมอ แม้อาการจะปกตดิ กี ็ตาม เพือ่ ลดการอกั เสบภายในหลอดลม หรือปูองกันไมใ่ ห้เกดิ การกาเริบของโรค การรกั ษาเสรมิ ไดแ้ ก่ 1. แนะนาเลิกบหุ รี่เด็ดขาด 2. การทากายภาพบาบดั ฟน้ื ฟปู อด เชน่ การออกกาลัง เพือ่ ฟ้ืนฟูปอด ฝึกการหายใจ หรอื ฝึกไอ เปน็ ต้น 3. การฉดี วัคซนี ไข้หวดั ใหญเ่ ป็นประจาทกุ ปี 3

ค่มู ือประเมินตนเองสาหรบั ผูป้ ่วยโรคปอดอุดกน้ั เรือ้ รงั การตดิ ตามอาการ 1. ท่านไปพบแพทยต์ ามนัดอยา่ งสม่าเสมอหรือไม่  ใช่  ไม่ใช่ (โปรดดคู าแนะนาจากทางด้านขวามือ) การเป่าปอด (การตรวจสไปโรเมตรยี )์ 2. ท่านเคยได้รับการเปุาปอดโดยใช้เครือ่ งสไปโรเมตรยี ์หรอื ไม่  เคย  ไมเ่ คย (โปรดดูคาแนะนาจากทางขวามือ) 4

คาแนะนาการดูแลตนเองในผู้ป่วยโรคปอดอดุ กน้ั เรือ้ รงั ทา่ นควรไปพบแพทย์เพอ่ื ตดิ ตามอาการตามแพทยน์ ดั อย่างสมา่ เสมอ เพื่อให้แพทยป์ ระเมนิ การดาเนินของโรคและปรับเปล่ยี นแผนการรักษา การเปาุ ปอด (การตรวจสไปโรเมตรยี )์ คอื การวัดปรมิ าตรอากาศที่ หายใจเขา้ และออกเพอื่ ตรวจหาภาวะหลอดลมอดุ กัน้ และประเมนิ ความรุนแรงของโรค ผปู้ ุวยควรได้รับการตรวจอย่างนอ้ ย 1 ครงั้ เพอื่ ยนื ยัน การวินจิ ฉยั โรคปอดอุดกน้ั เร้ือรังและเพอ่ื วางแผนการรักษา 5

คูม่ ือประเมินตนเองสาหรบั ผ้ปู ว่ ยโรคปอดอดุ กนั้ เรื้อรงั ปัจจยั ที่มีผลตอ่ โรคปอดอดุ กน้ั เรื้อรัง 3. ทา่ นยงั สูบบุหรี่หรอื ไม่  สูบ (โปรดดคู าแนะนาจากทางดา้ นขวามือ)  ไม่สูบ (ข้ามข้อ 4) 4. ทา่ นเคยไดร้ ับคาแนะนาใหเ้ ลกิ บุหรี่หรอื ไม่  เคย  ไมเ่ คย (โปรดดคู าแนะนาจากทางดา้ นขวามือ) 5. สภาพแวดลอ้ มในชีวิตประจาวันของทา่ นพบเจอมลภาวะทางอากาศ (ฝุน/ควนั /ธปู ) หรือมีคนสูบบุหร่รี อบกาย ใช่หรือไม่  ใช่ (โปรดดคู าแนะนาจากทางดา้ นขวามือ)  ไม่ใช่ 6

คาแนะนาการดูแลตนเองในผู้ป่วยโรคปอดอดุ กนั้ เรือ้ รัง บุหรสี่ ง่ ผลใหส้ มรรถภาพของปอดลดลงอยา่ งรวดเรว็ และทา ให้มีการกาเรบิ ของโรคได้ง่าย จงึ ควรหลีกเลยี่ งบุหรต่ี ลอดชีวิต มลภาวะทางอากาศและฝุนละอองกระตนุ้ ให้เกิดการกาเริบของโรค ได้ ควรหลีกเล่ียงการสูดควนั บุหร่ีและการอยูใ่ นพน้ื ท่ีมลภาวะสูง 7

ค่มู ือประเมินตนเองสาหรับผูป้ ว่ ยโรคปอดอุดกั้นเรื้อรงั การใชย้ าพน่ สดู 6. ทา่ นเคยได้รับคาแนะนาวิธีการใช้ยาพน่ สดู ท่ีถูกตอ้ งหรือไม่  เคย  ไม่เคย (โปรดดูคาแนะนาจากทางขวามือ) กายภาพบาบดั เพือ่ ฟ้นื ฟสู มรรถภาพปอด (Pulmonary Rehabilitation) 7. ท่านเคยได้รบั คาแนะนาเรือ่ งการทากายภาพบาบัดเพื่อฟื้นฟสู มรรถภาพ ปอด ดว้ ยวิธตี ่างๆหรือไม่  เคย  ไมเ่ คย (โปรดดูคาแนะนาจากทางขวามอื ) 8

คาแนะนาการดูแลตนเองในผปู้ ว่ ยโรคปอดอดุ กัน้ เรื้อรงั ตอ้ งไดร้ ับการแนะนาการใช้ยาอยา่ งถูกตอ้ ง จากบคุ ลากร ทางการแพทย์ หากใช้ยาไม่ถูกตอ้ งจะทาใหไ้ ม่ได้รบั ยาอย่าง เตม็ ที่ ทาใหก้ ารรักษาไม่มปี ระสิทธิภาพ สดู ยาถกู ยาเขา้ ปอด สดู ยาผดิ ยาไมเ่ ขา้ ปอด กายภาพบาบดั เพอื่ ฟนื้ ฟสู มรรถภาพปอด ช่วยให้ สมรรถภาพปอดดขี ึ้น ทาให้ผปู้ ุวยเหนอื่ ยลดลง การ กาเรบิ ของโรคลดลง ความสามารถในการออกกาลงั กาย เพมิ่ ขึ้น คณุ ภาพชีวติ ดีขึ้น กรณุ าติดต่อสถานพยาบาล ใกลบ้ า้ นเพือ่ ไดร้ ับคาแนะนา ฝึกการหายใจ 9

คมู่ ือประเมินตนเองสาหรบั ผู้ป่วยโรคปอดอุดกั้นเรือ้ รัง การดูแลตวั เอง 8. ทา่ นทราบวธิ สี งั เกตอาการกาเรบิ ของโรคหรอื ไม่  ทราบ  ไม่ทราบ (โปรดดคู าแนะนาจากทางดา้ นขวามือ) 9. ทา่ นทราบวิธกี ารปฏิบัตติ วั เมื่อเกดิ อาการกาเริบหรอื ไม่  ทราบ  ไมท่ ราบ (โปรดดคู าแนะนาจากทางดา้ นขวามือ) 10. ท่านพกยาพน่ สูดบรรเทาอาการตดิ ตัวเสมอหรือไม่  ใช่  ไม่ใช่ (โปรดดูคาแนะนาจากทางดา้ นขวามือ) 11. ทา่ นได้รับการฉดี วคั ซนี ไขห้ วดั ใหญท่ กุ ปีหรือไม่  ใช่  ไม่ใช่ (โปรดดูคาแนะนาจากทางดา้ นขวามอื ) 10

คาแนะนาการดแู ลตนเองในผู้ปว่ ยโรคปอดอดุ กน้ั เรื้อรงั การกาเรบิ ของโรค คือ ภาวะท่มี ีอาการทาง ระบบหายใจแยล่ งกว่าปกตอิ ย่างฉับพลันและ มีผลให้ตอ้ งปรบั เปล่ยี นยา เชน่  หอบเหนื่อยมากขนึ้  ไอมากขน้ึ  เสมหะมากข้ึนหรือเสมหะเปลี่ยนสี หากเกดิ อาการกาเริบข้ึนควรใชย้ าขยาย หลอดลมพน่ บรรเทาอาการ ดืม่ นา้ มากๆและ พกั ผ่อนให้เพียงพอ หากอาการยงั ไม่ดีข้ึน ต้อง ไปพบแพทย์เพือ่ หาสาเหตุและรักษา ควรพกยาขยายหลอดลม เพ่ือบรรเทา อาการ (ยาพน่ ฉกุ เฉิน) ติดตัวเสมอ วคั ซนี ไข้หวดั ใหญ่ช่วยลดการ กาเรบิ ของโรคได้ ควรฉดี ทกุ ปี 11

บันทึกช่วยจา ………..………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… ………………………………………………………………………………………………………………………………………………………… …………………………………………………………………………………………………………………………………………………………