LK-005หนังสือสืบพระพุทธศาสนาอยุธยา

บทสรุป 235 บรรณานุกรม ๑. คัมภีร์ทางพระพุทธศาสนา มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. พระไตรปิฎกฉบับภาษาไทย ๔๕ เล่ม. กรุงเทพฯ : มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๔๓. มหามกุฏราชวิทยาลัย. พระไตรปิฎกและอรรถกถาแปล ๙๑ เล่ม. กรุงเทพฯ: มหามกุฏราชวิทยาลัย, ๒๕๕๒. ๒. ประเภทพงศาวดาร จดหมายเหตุระยะทางราชทูตลังการเข้ามาของคณะสงฆ์ที่กรุงศรีอยุธยา. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์พระจันทร์, ๒๔๗๓. จดหมายเหตุการณ์เดินทางสู่ประเทศสยาม คร้ังที่ ๑ และจดหมายเหตุการณ์เดิน ทางคร้ังท่ี ๒ ของบาทหลวงตาชาร์ด. สันต์ ท. โกมลบุตร แปล. นนทบุรี: ศรีปัญญา, ๒๕๕๑. จดหมายเหตุ ลา ลูแบร์ ราชอาณาจักรสยาม. สันต์ ท. โกมลบุตร แปล. นนทบุรี: ศรีปัญญา, ๒๕๕๗. ประชุมพงศาวดารภาคท่ี ๓๘ เรื่อง จดหมายเหตุของคณะบาดหลวงฝรั่งเศส. พิมพ์ในงานปลงศพ คุณหญิงทรงสุรเดช (ปริก บุนนาค). พระนคร: โรงพิมพ์ จันทรคาร, ๒๔๖๙. พระราชพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ฉบับพันจันทนุมาศ (เจิม). นนทบุรี: ส�ำนักพิมพ์ ศรีปัญญา, ๒๕๕๓. พระราชพงศาวดารกรุงเก่า (ตามต้นฉบับของกรมราชบัณฑิต). พิมพ์ในงาน พระราชทานเพลิงศพ มหาเสวกเอก เจ้าพระยาศรีพิพัฒน์รัตนราชโกษาธิบดี. ๑๐ สิงหาคม ๒๕๐๑. พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว, พระราชพงศาวดารฉบับพระราชหัตถเลขา ภาค ๑-๓. สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าภาณุรังษีสว่างวงศ์ กรมพระยา

236 สืบพระพุทธศาสนาจากพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ภาณุพันธุวงศ์วรเดช พิมพ์ข้ึนเป็นส่วนพระกุศลทานมัยในงานพระศพพระเจ้า บรมวงศ์เธอ กรมหลวงวรเสฐสุดา, ๒๔๕๕. พระเจนจีนอักษร (สุดใจ ตัณฑากาศ) ผู้แปล. จดหมายเหตเุ รอื่ งพระราชไมตรรี ะหวา่ งกรงุ สยามกบั กรงุ จนี . พระนคร: โสภณพพิ รรฒ ธนากร, ๒๔๗๖. ๓. หนังสือทั่วไป กรรณิกา จรรย์แสง, ผู้แปล. บันทึกการเดินทางของอ็องรี มูโอต์. กรุงเทพฯ: ส�ำนัก พิมพ์มติชน, ๒๕๕๘. กิตติ โล่เพชรรัตน์. มรดกอยุธยา. กรุงเทพฯ: ก้าวแรก, ๒๕๕๗. กรมพระยาด�ำรงราชานุภาพ. ต�ำนานคณะสงฆ์. พระนคร: โสภณพิพรรฒธนากร, ๒๔๖๖. เจษฎา ทองรุ่งโรจน์. พจนานุกรมปรัชญา. กรุงเทพฯ: โบแดง, ๒๕๔๗. เจ้าฟ้าธรรมธิเบศ. พระมาลัยค�ำหลวง. กรุงเทพฯ: กรมศิลปากร, ๒๕๐๙. นิโกลาส์ แชรแวส. ประวัติศาสตร์ธรรมชาติและการเมืองแห่งราชอาณาจักรสยาม. สันต์ ท. โกมลบุตร ผู้แปล. พิมพ์คร้ังท่ี ๒. นนทบุรี: ส�ำนักพิมพ์ศรีปัญญา, ๒๕๕๐. น. ณ ปากนำ�้ . หา้ เดอื นกลางซากอฐิ ปนู ทอ่ี ยธุ ยา. กรงุ เทพฯ: เมอื งโบราณ, ๒๕๕๘. ปวัตร นวะมะรัตน. อยุธยาที่ไม่คุ้นเคย. กรุงเทพฯ: ศิลปวัฒนธรรม, ๒๕๕๗. บัญชา พงษ์พาณิชย์ และคณะ. จากอินเดียถึงไทย: รอยทางพระพุทธศาสนาแรก ๆ. กรุงเทพฯ: มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๕๙. พระพนรัตน์. จุลยุทธการวงศ์. กรุงเทพฯ: มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๓๕. มลู นธิ สิ มเดจ็ พระเทพรตั นราชสดุ า. นามานกุ รมพระมหากษตั รยิ ไ์ ทย. กรงุ เทพฯ: มลู นธิ ิ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา, ๒๕๔๔.

บทสรุป 237 ระพีพรรณ ใจภักดี. คู่มือชมศิลปะและสถาปัตยกรรมพระนครศรีอยุธยา. กรุงเทพฯ: ส�ำนักพิมพ์แสงแดดเพ่ือเด็ก, ๒๕๔๘. ราชบัณฑิตยสถาน. พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ.๒๕๔๕. กรุงเทพฯ: ราชบัณฑิตยสถาน, ๒๕๕๖. ล�ำจุน ฮวบเจริญ. เกร็ดพงศาวดารสยาม. พิมพ์ครั้งท่ี ๒. กรุงเทพฯ: ดวงกมล, ๒๕๕๕. แสงเพชร, เกร็ดประวัติศาสตร์บนแผ่นดินอยุธยา. กรุงเทพฯ: ไทยควอลิต้ีบุ๊คส์ (๒๐๐๖), ๒๕๕๖. สุภางค์ จันทวานิช. ทฤษฎีสังคมวิทยา. กรุงเทพฯ: ส�ำนักพิมพ์จุฬาลงกรณ์ มหาวิทยาลัย, ๒๕๕๔. องค์การศึกษา. ศาสนพิธีเล่ม ๑. กรุงเทพฯ : มหามกุฏราชวิทยาลัย, ๒๕๐๓. __________. ศาสนพิธีเล่ม ๒. กรุงเทพฯ : มหามกุฏราชวิทยาลัย, ๒๕๐๕. Teun A Van Dijk. Ideology: A Multidisplinary Approach. New Delhi: S AGE Publishers, 1998. William Geddie, (ed.). Chambers’s Twenthieth Century Dictionary. New Delhi: Allied Publishers, 1970. ง. วิทยานิพนธ์ พระครูศรีปัญญาวิกรม, (บุญเรือง ปญฺญาวชิโร/เจนทร). “การศึกษาเชิงวิเคราะห์ สัญลักษณ์ทางพระพุทธศาสนาในสังคมไทย”, วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรดุษฎี บัณฑิต. บัณฑิตวิทยาลัย:มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๕๗. จ. ออน์ไลน์ วัดมเหยงคณ์, [ออนไลน์]: http://www.watmaheyong.org/index.php/th/ mhy-about [๑๑ พฤศจิกายน ๒๕๕๘]

238 สืบพระพุทธศาสนาจากพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา

บทสรุป 239 ภาคผนวก

240 สืบพระพุทธศาสนาจากพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ล�ำดับ ช่ือวัด ความส�ำคัญ/เหตุการณ์ท่ีเกี่ยวข้อง ๑ วัดพุทไธสวรรค์ ๑. เดมิ เปน็ ตำ� หนกั เวยี งเหลก็ พระเจา้ อทู่ องสถาปนา เป็นพระอาราม เม่ือ พ.ศ.๑๘๙๖ ๒. เป็นสถานท่ีตั้งทัพของพระเจ้ากรุงอังวะ เม่ือยก ทัพมาขอช้างเผือก ๒ วัดป่าแก้ว เดิมเป็นสถานที่ปลงพระศพเจ้าแก้วไทย ซ่ึงเป็น อหิวาตกโรค พระเจ้าอู่ทองทรงสถาปนาเจดีย์เป็น พระอาราม เม่ือ พ.ศ.๑๙๐๖ ๓ วัดพระราม พ.ศ.๑๙๑๒ สร้างวัดพระราม ส�ำเร็จโทษพระศรีเสาวภาคท่ีวัดพระราม ปี พ.ศ. ๒๑๑๑ ๔ วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ ๑. สมเด็จพระบรมราชาธิราชที่ ๑ ทรงสถาปนาเม่ือ พ.ศ.๑๙๑๗ ปล.น่าจะมี ๒ วัด อยู่ที่อยุธยา ๒. พ.ศ.๑๙๖๔ สมเด็จพระบรมราชาธิราชเจ้า วัดหน่ึง ลพบุรีวัดหนึ่ง เม่ือคราวเสด็จตีเมืองนครหลวงได้ ทรงน�ำรูปพระโค รูปสิงห์สัตว์มาไว้เพ่ือบูชา ๓. พ.ศ.๒๐๐๗ สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถทรง จดั ใหม้ กี ารฉลองพระมหาธาตเุ ปน็ ระยะเวลา ๑๕ วนั ๔. พ.ศ.๒๐๙๕ ได้รับการบูรณะจากสมเด็จ พระมหาจักรพรรดิราชาธิราช ๕ วัดโคกพระยา ๑. สมเด็จพระราเมศวรใช้เป็นสถานที่ส�ำเร็จโทษเจ้า ทองลัน ๒. ขุนวรวงศาธิราช และแม่อยู่หัวศรีสุดาจันทร์ ได้น�ำเอาพระยอดฟ้า ซ่ึงเป็นพระโอรส ไปส�ำเร็จโทษ พ.ศ.๒๐๗๒ ก่อนจะสถาปนาตนเองเป็นกษัตริย์ ๓. พระพิมลธรรม ยึดอ�ำนาจ และได้จับพระศรีเสาว ภาคส�ำเร็จโทษ จากนั้นก็ขึ้นครองราชย์เป็นพระเจ้า ทรงธรรม เป็นรัชกาลที่ ๒๑ แห่งกรุงศรีอยุธยา ๔. เป็นท่ีส�ำเร็จโทษพระพันปีศรีสินผู้เป็นอนุชาของ สมเด็จพระเชษฐาธิราช ซ่ึงก่อกบฏ ๕. เป็นสถานที่ส�ำเร็จโทษเจ้าฟ้าชัย กษัตริย์กรุง ศรีอยุธยาล�ำดับที่ ๒๕ ๖. เป็นสถานท่ีส�ำเร็จพระศรีสุธรรมราชาธิราช

บทสรุป 241 ๖ วัดมหาธาตุ สมเด็จพระราเมศวรทรงสถาปนาขึ้นปรารภเหตุท่ีได้ ๗ วัดภูเขาทอง เห็นพระบรมสารีริกธาตุแสดงปาฏิหาริย์ให้ปรากฏ ๘ วัดชัยภูมิ สมเด็จพระราเมศวรสถาปนาข้ึนในปี พ.ศ.๑๙๓๐ ๙ วัดพลับพลาชัย เคยเป็นสถานที่ท่ีเจ้ายี่พระยามาต้ังทัพคราจะชิงราช ๑๐ วัดราชบูรณะ สมบัติกับเจ้าอ้ายพระยา เม่ือ พ.ศ.๑๙๖๑ ก่อน จะยกไปประทะทันที่เชิงตะพานป่าถ่าน ๑๑ วัดพระศรีสรรเพ็ชญ์ เคยเป็นสถานท่ีที่เจ้าอ้ายพระยามาต้ังทัพคราจะ ชิงราชสมบัติกับเจ้าย่ีพระยา เมื่อ พ.ศ.๑๙๖๑ เดิมเป็นสถานท่ีถวายพระเพลิงพระศพเจ้าอ้ายพระยา และเจ้ายี่พระยา ในรัชสมัยของสมเด็จพระบรม ราชาธิราช (ที่ ๒) เจ้าสามพระยาจึงให้สถาปนา พระมหาธาตุและพระวิหารให้เป็นอาราม ส่วนสถาน ท่ีทั้งสองพระองค์ถึงแก่พิราลัย ก็ให้ก่อเจดีย์ ๒ องค์ ไว้ท่ีเชิงตะพานป่าถ่าน ๑. พ.ศ.๑๙๖๔ สมเด็จพระบรมราชาธิราชเจ้า เม่ือ คราวเสด็จตีเมืองนครหลวงได้ ทรงน�ำรูปพระโค รูปสิงห์สัตว์มาไว้เพ่ือบูชา โดยส่วนหน่ึงน�ำไป ประดิษฐานไว้ท่ีวัดพระศรีรัตนมหาธาตุ ๒. เดมิ เปน็ วงั สมเดจ็ พระบรมไตรโลกนาถยกขน้ึ เปน็ พระอาราม เมื่อคราวเสด็จข้ึนครองราชย์ ๓. พ.ศ.๒๐๒๒ ในรัชกาลสมเด็จพระรามาธิบดีท่ี ๒ ทรงโปรดให้สร้างพระวิหาร และโปรดให้หล่อ พระศรีสรรเพ็ชญ์ ต่อมา พ.ศ.๒๐๒๖ จึงโปรดให้ มีการฉลองพระศรีสรรเพ็ชญ์ ๔. พ.ศ.๒๑๗๔ พระเจ้าปราสาททองให้สร้าง พระนครหลวง พร้อมกันนั้นก็สถาปนาวัดพระศรี สรรเพ็ชญ์ หลังจากนั้นก็เสด็จไปนมัสการพระพุทธ ปฏิมากรอยู่เนือง ๆ ๕. สถานท่ีเก็บพระอัฐิธาตุสมเด็จพระพุทธเจ้าหลวง

242 สืบพระพุทธศาสนาจากพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ๑๒ วัดมเหยงค์ ๑. สมเด็จพระบรมราชาธิราชเจ้าทรงสร้างข้ึนในปี พ.ศ.๑๙๖๗ ๑๓ วัดมหาธาตุ ๒. ทัพหลวงของพม่า เมือยกทัพมาตีอยุธยาครั้งที่ ๑๔ วัดจุฬามณี ๑ ได้พักแรมท่ีวัดแห่งนี้ พร้อมกับล้อมพระนครไว้ ท้ัง ๔ ด้าน ๑๕ วัดชีเชิง/วัดชีเชียง ๓. พ.ศ. ๒๐๙๙ เม่ือเสียกรุงแก่พม่า พระมหา ๑๖ วัดราชประดิษฐ์ อุปราช และสมเด็จพระมหาธรรมราชาธิราช ได้น�ำ สมเด็จพระมหินทราธิราชไปถวายพระเจ้ากรุงหง ๑๗ วัดแร้ง สาวดี ณ พลับพลาวัดมเหยงค์ ๑. เดิมเป็นสถานท่ีถวายพระเพลิงสมเด็จพระ รามาธิบดี ต่อมาสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถให้ สถาปนาพระมหาธาตุ และพระวิหารให้เป็นอาราม ๒. พ.ศ.๒๑๗๖ พระเจ้าปราสาททองโปรดให้ สถาปนาพระปรางค์วัดมหาธาตุท่ีท�ำลายลงใหม่ แล้ว ทรงท�ำการฉลอง ๑. พ.ศ.๑๙๙๑ สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถทรง สร้างพระวิหารวัดจุฬามณี ๒. ๑๙๙๒ สมเด็จพระบรมไตรโลกนาถเสด็จออก ผนวช และประทับอยู่ท่ีวัดจุฬามณีตลอดระยะเวลา ๘ เดือนท่ีทรงผนวชอยู่ ๓. พระยาราม และพระยาจักรี เคยต้ังทัพหน้า และ ทัพเรือบริเวณน้ี ปรากฏหลักฐานแต่เพียงว่า ในปี พ.ศ.๒๐๒๖ พระชัยราชาธิราชเจ้าทรงให้พูนดินที่วัดชีเชิง/ชีเชียง ๑. เป็นสถานท่ีพระเทียรราชาเสด็จออกผนวชหนีภัย จากราชส�ำนัก ในปี พ.ศ.๒๐๗๐ ๒. เป็นสถานที่เส่ียงเทียนของขุนอินทรเทพ หมื่น ราชเสน่หา หลวงศรียศ ก่อนจะยึดอ�ำนาจคืนจากขุน วรวงศาธิราช ๓. พ.ศ.๒๐๘๗ พระศรีสิน ผู้เป็นน้องพระยอดฟ้า เมื่ออายุได้ ๑๓-๑๔ ก็บวชเป็นสามเณรอยู่ท่ีวัดน้ี เป็นสถานท่ีประหารชีวิตขุนวรวงศาธิราช และแม่อยู่ หัวศรีสุดาจันทร์ โดยตัดศีรษะและเสียบประจาน

บทสรุป 243 ๑๘ วัดวังชัย เดิมเป็นวังมาก่อน สมเด็จพระมหาจักรพรรดิ ๑๙ วัดภูเขาทอง ราชาธิราช ให้สถาปนาพระต�ำนักวังเป็นพระอุโบสถ ๒๐ วัดสามพิหาร และสร้างพระวิหาร อาราม ให้นามว่าวัดวังชัย ๒๑ วัดศพสวรรค์ ๑. มหานาคเดิมบวชอยู่ที่วัดภูเขาทอง ได้ชักชน ชาวบ้านขุดคลอง เพ่ือป้องกันข้าศึกษา เรียกว่า ๒๒ วัดทะมุขราช คลองมหานาค ตราบเท่าปัจจุบัน ๒๓ วัดป่าแก้ว ๒. ไดร้ บั การปฏสิ งั ขรณใ์ นรชั สมยั พระเจา้ อยหู่ วั บรมโกศ เม่ือครั้งพระเจ้ากรุงหงสาวดีได้ยกทัพมาตีกรุง ๒๔ วัดการ้อง ศรีอยุธยา คร้ันออกจากโพธ์ิสามต้นแล้ว ก็เสด็จยืน ช้างอยู่ ณ วัดสามพิหาร ส่งให้มหาอุปราชต้อนพล เข้าหักพระนคร เดมิ เปน็ สถานทถี่ วายพระเพลงิ พระศพพระศรสี รุ โิ ยทยั ซ่ึงถูกเจ้ากรุงหงสาวดีฟันพระศอขาดบนคอช้าง สมเด็จพระมหาจักรพรรดิราชาธิราช จึงรับสั่งให้น�ำ มาถวายพระเพลงิ สถานทถี่ วายพระเพลงิ ใหส้ ถาปนา เป็นเจดีย์แล้วสถาปนาเป็นวัด เป็นสถานท่ีควบคุมพระศรีสิน เม่ือครั้งก่อกบฏ ต่อ มาได้หนีไปขอฤกษ์กับพระวันรัตวัดป่าแก้ว และได้ ท�ำการยึดอ�ำนาจ แต่ไม่ส�ำเร็จ ต่อมาจึงถูกส�ำเร็จโทษ ๑. เป็นท่ีประทับของสมเด็จพระสังฆราช ในช่วงท่ี พระศรีสินก่อการกบฏ พระวันรัตวัดป่าแก้วเป็นผู้ให้ ฤกษ์ยาม จึงถูกน�ำไปประหารชีวิตพร้อมพระศรีสิน ๒. ในช่วงรัชกาลสมเด็จพระนเรศวร สมเด็จพระ นพรัตน์ พร้อมพระราชาคณะ ๒๕ รูป ได้เข้าไปทูล ขอบิณฑบาตชีวิตนายทหารที่ตามเสด็จสมเด็จพระ นเรศวรไม่ทัน ท�ำให้ถูกข้าศึกล้อมอยู่เพียงล�ำพัง พระองค์ ๑. เป็นท่ีต้ังทัพของพระยาตองอู พระยาจิตรกอง ทัพพระยาละเก่ิงเกียกกาย ๒. ตอนพม่าเข้าตีกรุงศรีอยุธยาครั้งท่ี ๒ ก็ต้ัง ทัพอยู่ท่ีวัดการ้อง

244 สืบพระพุทธศาสนาจากพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ๒๕ วัดไชยวัฒนาราม ๑. เป็นที่ต้ังทัพของพระยาตองอู พระยาจิตรกองทัพ พระยาละเกิ่งเกียกกาย ๒๖ วัดโพธาราม ๒. พ.ศ.๒๑๗๓ พระเจ้าปราสาททองให้สถาปนา ๒๗ วัดกุฏิบางกระจะ สร้างพระมหาธาตุเจดีย์ มีพระระเบียงรอบ และมุม ๒๘ วัดเขาพราหมณ์ พระระเบียงน้ัน กระท�ำเป็นทรงเมรุทิพเมรุรายอัน ๒๙ วัดเขาดิน รจนาและกอปรดว้ ยพระอโุ บสถ พระวหิ ารการเปรยี ญ ๓๐ วัดสะพานเกลือ และสรา้ งกฏุ ถิ วายสงฆเ์ ปน็ อนั มา เสรจ็ แลว้ ใหน้ ามชอื่ ๓๑ วัดจันทร์ วัดไชยวัฒนาราม ๓๒ วัดโค ๓. พ.ศ.๒๑๗๙ พระเจา้ ปราสาททองเสดจ็ ไปปฏบิ ตั ิ ๓๓ วัดกระบือ พระสงฆ์ มีสมเด็จพระเจ้าลูกยาเธอตามเสด็จหลาย ๓๔ วัดเผาข้าว พระองค์ ๓๕ วัดโรงฆ้อง ๔. เป็นสมรภูมิรบสมัยเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ ๒ เป็นที่ตั้งทัพปีกซ้ายของพระเจ้าแปร พระยาตานีศรีสุริยต่าน ยกทัพเรือยาหยับ ๒๐๐ ล�ำ มาช่วยราชการสงคราม และทอดเรืออยู่หน้าวัดกุฏิ บางกระจะ ต่อมากลับกบฏจะยึดอ�ำนาจ แต่ไม่ส�ำเร็จ เป็นที่ตั้งทัพของพระยามือไฟ เป็นสถานที่ต้ังค่ายของพระเจ้าหงสาวดี เป็นสถานท่ีต้ังค่ายของพระเจ้าหงสาวดี เป็นสถานที่ต้ังค่ายของพระเจ้าหงสาวดี สมรภูมิรบเมื่อคร้ังเสียกรุงแก่พม่าครั้งท่ี ๑ ทัพของ พระมหาเทพถอยทับไปต้ังหลักอยู่บริเวณน้ี แต่ทาน ก�ำลังไม่ไหว สมรภูมิรบเมื่อครั้งเสียกรุงแก่พม่าครั้งท่ี ๑ ทัพของ พระมหาเทพถอยทับไปต้ังหลักอยู่บริเวณนี้ แต่ทาน ก�ำลังไม่ไหว สมรภูมิรบเมื่อคร้ังเสียกรุงแก่พม่าคร้ังท่ี ๑ ทัพของ พระมหาเทพถอยทับไปตั้งหลักอยู่บริเวณนี้ แต่ทาน ก�ำลังไม่ไหว พระยะละแวกยกทัพช้างมา ๓๐ เชือก พร้อมพล ๕,๐๐๐ มาเข้ามาทางวัดโรงฆ้อง ถึงวัดกุฎีทอง และเข้ามาประชิดถึงวัดหน้าพระเมรุราชิการาม แล้ว ส่งทหารลงเรือไปปล้นเมือง

บทสรุป 245 ๓๖ วัดกุฎีทอง พระยะละแวกยกทัพช้างมา ๓๐ เชือก พร้อมพล ๕,๐๐๐ มาเข้ามาทางวัดโรงฆ้อง ถึงวัดกุฎีทอง ๓๗ วัดหน้าพระเมรุราชิการาม และเข้ามาประชิดถึงวัดหน้าพระเมรุราชิการาม แล้ว ส่งทหารลงเรือไปปล้นเมือง ๓๘ วัดพระมหาธาตุ พระยะละแวกยกทัพช้างมา ๓๐ เชือก พร้อมพล ๓๙ วัดนก ๕,๐๐๐ มาเข้ามาทางวัดโรงฆ้อง ถึงวัดกุฎีทอง ๔๐ วัดฤษีชุม และเข้ามาประชิดถึงวัดหน้าพระเมรุราชิการาม แล้ว ๔๑ วัดใหม่งาม ส่งทหารลงเรือไปปล้นเมือง ๔๒ วัดไผ่ใต้ เปน็ วดั ทส่ี มเดจ็ พระนเรศวรจดั ใหพ้ ระมหาเถรคนั ฉอ่ งอยู่ ๔๓ วัดสระเกษ เป็นวัดท่ีสมเด็จพระนเรศวรจัดให้ญาติโยมของพระ ๔๔ วัดช่องลม มหาเถรคันฉ่องอยู่ ๔๕ วัดพระศรีรัตนมหาธาตุ เปน็ วดั อยใู่ นสโุ ขทยั และเปน็ ทต่ี งั้ ทพั หลวงของสมเดจ็ ๔๖ วัดวรเชษฐาราม พระนเรศวรท�ำพิธีถือน้�ำพิพัฒน์สัตยา เตรียมกอบกู ๔๗ วัดระฆัง เอกราช ๔๘ วัดประดู่โรงธรรม อยู่ที่เมืองสวรรคโลก สมเด็จพระนเรศวรมาตั้งทัพ ๔๙ วัดสุธาวาส หลวงอยู่บริเวณนี้ เมื่อวันศุกร์ เดือน ๘ ข้ึน ๕ ค�่ำ เป็นวัดท่ีพระยาสวรรคโลกหนีไปหลบอยู่เมือครั้ง สมเด็จพระนเรศวรยกทัพไปตี โดยเข้าไปหลบอยู่ใน กุฏิหลังหนึ่ง และทหารได้ตามตัวไปจับมาได้ พระเจ้าเชียงใหม่ยกทัพเรืองล่องมาต้ังค่าย ณ ต�ำบล วัดสระเกษ แล้วต้ังให้เจ้าเมืองพะเยาคุมทัพม้า ๑,๐๐๐ ไปลาดตระเวน และใหด้ กู องทพั กรงุ ทย่ี กมา เคยเป็นสถานที่ที่สมเด็จพระนเรศวร และพระอนุชา ตั้งทัพหลวง ณ วันพุธ เดือน ๗ ขึ้น ๑ ค่�ำ วันน้ีอยู่ที่เมืองพิษณุโลก สมเด็จพระนเรศวร และ สมเดจ็ พระเอกาทศรฐ เสดจ็ นมสั การพระพุทธชนิ ราช หลายครั้ง เป็นวัดท่ีสมเด็จพระเอกาทศรฐ สร้างเป็นอนุสรณ์แด่ สมเด็จพระนเรศวรผู้เป็นเชษฐา เปน็ วดั ทพี่ ระศรสี นิ บวชอยู่ จนไดส้ มณศกั ดทิ์ พี่ ระพมิ ล ธรรม แต่ต่อมาก็ร่วมกับพวกกบฏ จับพระเจ้าแผ่น ส�ำเร็จโทษ พระสงฆ์ ๘ รูปจากวัดประดู่โรงธรรม เคยช่วย พระเจ้าทรงธรรมหนีรอดจากการโจมตีของญ่ีปุ่น พระศรีสุธรรมราชาตั้งบ้านหลวงอยู่ริมวัดสุธาวาส

246 สืบพระพุทธศาสนาจากพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ทรงพระกรณุ าใหส้ รา้ งพระราชวงั เปน็ ทป่ี ระทบั ฤดรู อ้ น ๕๐ วัดเทพจันทร์ ที่ต�ำบลริมวัดเทพจันทร์ โดยถ่ายแบบมาจากปราสาท ๕๑ วัดชุมพลนิกายาราม เจ้ากรุงกัมพูชา ๕๒ วัดฉันทันต์ พ.ศ.๒๑๗๕ พระเจ้าปราสาททองสร้างอารามเคียง ๕๓ วัดพระนอน พระราชนิเวศน์ถวายเป็นสังฆทาน ในวโรกาสท่ีพระ ๕๔ วัดเจ้าพระยาไทย มเหสีประสูติพระราชโอรสคือพระนารายณ์ ๕๕ วัดเดิม สมเด็จพระศรีสุธรรมราชาธิราช เข้าไปกราบทูล ๕๖ วัดบรมพุทธาราม สมเด็จบรมพิตรพระเป็นเจ้าหน้าวัดฉัททันต์ วัดท่ีสมเด็จพระนารายณ์จัดให้เป็นที่ประทับของ ๕๗ วัดพระยาแมน สังฆราชกัมพูชาที่มาขอพึ่งโพธิสมภาร เป็นวัดท่ีอยู่ใกล้กับวัดพระนอน ๕๘ วัดทับช้าง เป็นวัดที่ขุนทองพระไพรไปพบพระสงฆ์ ๓ องค์ โดย ๕๙ วัดค้างคาว พระสงฆ์ได้สรรเสริญพระบารมีของสมเด็จพระ ๖๐ วัดกุฎีสลัก นารายณ์ว่าแผ่ขยายไปท่ัวสารทิศ ๖๑ วัดนางเล้ิง สถาปนาขน้ึ ในสมยั สมเดจ็ พระเพทราชา ดว้ ยทรงเหน็ ๖๑ วัดเจดีย์แดง ว่าท�ำเลที่บ้านป่าตองนั้นเป็นมงคลสถาน คร้ัน สถาปนาแล้วก็นิมนต์พระญาณสมโพธิมาเป็นเจ้า อาวาส เป็นวัดที่สมเด็จพระเพทราชาเคยอุปสมบทอยู่ และ เมื่อทรงมาระลึกนึกคุณของพระอาจารย์ จึงได้ทรง สถาปนาพระอุโบสถ วิหาร การเปรียญ เสนาสนะกุฏิ ขจิตรจนาเป็นสามีทาน แล้วสมโภช ๗ วัน ๗ คืน เป็นวัดท่ีพระเจ้าเสือโปรดสร้างเพื่อเป็นอนุสรณ์สถาน ท่ีพระองค์ประสูติ สมเด็จพระที่น่ังท้ายสระ โปรดให้ปลูกต�ำหนักรับรอง นกั เสดจ็ จากกมั พชู าซงึ่ มาขอพงึ่ โพธสิ มภารใกลก้ บั วดั ค้างคาว เหตุการณ์บ้านเมืองสมัยสมเด็จเจ้าฟ้าอภัย ได้กล่าว ถึงวัดกุฎีสลักว่า วังหลวงให้หลวงชัยบูรณ์ยกทัพคน ๓๐๐ ไปทางชีกุน เล้ียวไปทางวัดกุฎีสลัก เจ้าอยู่หัวบรมโกศส่ังให้ปลูกโรงช้างซึ่งได้มาจาก กมั พชู าไวใ้ กลก้ บั วดั นางเลง้ิ แลว้ ทำ� การสมโภช ๓ วนั สมัยสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวบรมโกศ มีพระบรมราช โองการให้เกณฑ์พล ๑๐,๐๐๐ ไปปราบกัมพูชา ให้ พระยาสุภาวดีเป็นแม่ทับ ยกออกไปต้ังพล ณ วัด เจดีย์แดง

บทสรุป 247 ๖๒ วัดพระยาค�ำ พ.ศ.๒๒๙๘ ทรงโปรดให้มีการฉลองวัด ๖๓ วัดพระนอนจักรศรี เป็นที่ประดิษฐสถานพระพุทธไสยาสน์องค์ใหญ่ และ ๖๔ วัดขุนอินท์ประมูล พระเจ้าอยู่เสด็จไปนมัสการอยู่เนือง ๆ ๖๕ วัดวรโพธ์ิ เป็นวัดอีกวัดหนึ่งท่ีประดิษฐสถานพระพุทธไสยาสน์ ๖๖ วัดราชพลี คู่กับวัดพระนอนจักรศรี ๖๗ วัดกษัตรา ในรัชกาลสมเด็จพระบรมโกศ ลมพัดพระมหาธาตุวัด ๖๘ วัดโพธิ์ทองค�ำหยาด วรโพธ์ิหักลง จึงทรงให้ปฏิสังขรณ์ ๖๙ วัดเขานางบวช เป็นวัดท่ีทหารพม่าใช้เป็นฐานทัพปืนใหญ่ยิงเข้ากรุง ๗๐ วัดบ้านระจัน ศรีอยุธยา ๗๑ วัดสังกวาด เป็นวัดท่ีทหารพม่าใช้เป็นฐานทัพปืนใหญ่ยิงเข้ากรุง ๗๒ วัดโปรดสัตว์ ศรีอยุธยา ๗๓ วัดใหญ่ เป็นวัดท่ีพระอาจารย์ธรรมโชติพ�ำนักอยู่ ๗๔ วัดพิชัย เป็นจุดรวมตัวที่อาจารย์ธรรมโชติรวบรวมชาวบ้าน ๗๕ วัดศรีโพธ์ิ เป็นแนวหน้ารบพม่า ๗๖ วัดแม่นางปล้ืม เป็นสถานท่ีต้ังทัพของพระยาเพชรบุรี ๗๗ วัดคูหาสระ สถานท่ีพม่าใช้เป็นฐานทัพ ๗๘ วัดกุฎีดาว เป็นวัดท่ีพระยาตากตั้งทัพเรือคอยสกัดตีพม่า ๗๙ วัดวรเศลา พระยาตาก หลวงศรเสนี ถอยออกมาต้ังทัพ ๘๑ วัดพระปรางค์ พม่าใช้ตั้งค่ายเมื่อคร้ังบุกกรุงศรีอยุธยา ๘๒ วัดปราไทย พม่าใช้เป็นที่ต้ังค่าย และยิงปืนใหญ่ใส่กรุงศรีอยุธยา ๘๓ วัดบุรบาริม รายนามวัดที่พระมหาธรรมราชาสร้าง ๘๔ วัดรัตนาปราสาท รายนามวัดท่ีพระมหาธรรมราชาสร้าง ๘๕ วัดบรมราชาสัตย์ รายนามวัดท่ีพระมหาธรรมราชาสร้าง ๘๖ วัดชังคะยี รายนามวัดท่ีพระมหาธรรมราชาสร้าง ๘๗ วัดสุมังคลาราม รายนามวัดที่พระมหาธรรมราชาสร้าง ๘๘ วัดราชวงศ์ วัดที่พระราเมศวรสร้าง ๘๙ วัดโพธาราม วัดที่พระราเมศวรสร้าง วัดท่ีพระราเมศวรสร้าง วัดที่พระราเมศวรสร้าง วัดที่พระราเมศวรบูรณะ วัดที่สมเด็จพระเอกาทศรถสร้าง วัดท่ีสมเด็จพระเอกาทศรถสร้าง

248 สืบพระพุทธศาสนาจากพงศาวดารกรุงศรีอยุธยา ประวัติผู้เขียน ชื่อ พระครูศรีปัญญาวิกรม [บุญเรือง ปญฺญาวชิโร/เจนทร] บรรพชา ๗ พฤษภาคม ๒๕๒๖ ณ วัดบ้านหนองใหญ่ อ�ำเภอสตึก จังหวัดบุรีรัมย์ อุปสมบท ๒๔ กุมภาพันธ์ ๒๕๓๔ ณ วัดนาคกลางวรวิหาร กรุงเทพมหานคร การศึกษา น.ธ.เอก ส�ำนักศาสนศึกษาวัดหลวงปรีชากูล จังหวัดปราจีนบุรี ป.ธ.๖ ส�ำนักเรียนวัดนาคกลาง กรุงเทพมหานคร มัธยมศึกษาตอนปลาย [ม.๖] โรงเรียนบาลีเตรียมอุดมศึกษา พธ.บ. [ปรัชญา] มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย พธ.ม. [ปรัชญา] มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย พธ.ด. [พระพุทธศาสนา] มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ผลงานตีพิมพ์/งานวิจัย  หนังสือเรียนพระพุทธศาสนา ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๑ [ส�ำนักพิมพ์ประสานมิตร]  หนังสือเรียนพระพุทธศาสนา ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๒ [ส�ำนักพิมพ์ประสานมิตร]  หนังสือเรียนพระพุทธศาสนา ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๓ [ส�ำนักพิมพ์ประสานมิตร]  หนังสือเรียนพระพุทธศาสนา ช้ันประถมศึกษาปีที่ ๔ [ส�ำนักพิมพ์ประสานมิตร]  หนังสือเรียนพระพุทธศาสนา ชั้นประถมศึกษาปีท่ี ๕ [ส�ำนักพิมพ์ประสานมิตร]  หนังสือเรียนพระพุทธศาสนา ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๖ [ส�ำนักพิมพ์ประสานมิตร]

บทสรุป 249  ต้นไม้แห่งพุทธธรรม [โรงพิมพ์มหาจุฬา ฯ] จ�ำนวน ๕๐๐ เล่ม]  เกร็ดธรรมน�ำชีวิต [โรงพิมพ์มหาจุฬา ฯ] จ�ำนวน ๕๐๐ เล่ม]  ปรัชญาธรรมน�ำชีวิต [โรงพิมพ์มหาจุฬา ฯ] จ�ำนวน ๑,๐๐๐ เล่ม]  ปริทรรศน์แห่งธรรม [โรงพิมพ์สหธรรมิก] จ�ำนวน ๑,๐๐๐ เล่ม]  มนุษยนิยมในปรัชญาขงจ๊ือ [มหาจุฬา ฯ จัดพิมพ์] จ�ำนวน ๑,๐๐๐ เล่ม]  การศึกษาเชิงวิเคราะห์ค�ำว่า “ธรรม” ในคัมภีร์ธรรมบท [สารนิพนธ์ปริญญาเอก]  การศึกษาเชิงวิเคราะห์อุปมาหลักธรรมในคัมภีร์พระพุทธศาสนา [สารนิพนธ์ปริญญาเอก]  การศึกษาเชิงวิเคราะห์ค�ำอนุโมทนาในพระพุทธศาสนา [สารนิพนธ์ปริญญาเอก]  การศึกษาวิเคราะห์สัญลักษณ์ทางพระพุทธศาสนาในสังคมไทย [ดุษฎีนิพนธ์] งานสอน เป็นผู้บรรยายในรายวิชาปรัชญาเบื้องต้น, ปรัชญาอินเดียโบราณ, พุทธปรัชญาเถรวาท ปรัชญาไทย, ปรัชญานิพนธ์, พุทธปรัชญาการศึกษา, ปรัชญาจีน ญ่ีปุ่น เกาหลี ปรัชญากรีกโบราณ, ปรัชญาหลังนวยุค, วิสุทธิมรรคศึกษา, พระพุทธ ศาสนากับปรัชญา, พระพุทธศาสนากับวิทยาศาสตร์, สันติวิธีและสมานฉันท์แนวพุทธ, โลกและสิ่งแวดล้อมศึกษาอิสระทางพระพุทธศาสนา, พระไตรปิฎกศึกษา, พระสุตตันต ปิฎก, พระวินัยปิฎก ปัจจุบัน รก. หัวหน้าสาขาวิชาพระพุทธศาสนา รองผู้อ�ำนวยการฝ่ายวิชาการ วิทยาลัยสงฆ์บุรีรัมย์