ทักษะการเรียนรู้ ทร31001-บทที่4 การคิดเป็น

171111111422222223333333444444455555556666666รห7777777ะนด8888888งับั 9999999สม0000000อื ธั 1111111เยร2222222มยี ศ3333333นกึส4444444ษา5555555รา6666666ะตท7777777อกั น8888888ษปะ9999999กล0000000าาร1111111ยเร2222222ยี 3333333น4444444ร5555555ู ร6666666า7777777ยว8888888ชิ 9999999า0000000ท1111111กั ษ2222222ะก1111111า2222222ร3333333เร4444444ยี 5555555นร6666666ู 7777777(ท8888888ร9999999.30000000111111110222222203333333144444445555555 สงิ่ ทอี่ ยากใหม ใี นหมบู า นยางยวน กลมุ แกนนำทเี่ ขา รว มเวทเี สวนา บอกวา อยากใหค นในบา นยางยวนหนั มาทำขา วอนิ ทรยี  กนิ ขา วอนิ ทรยี  เพราะจะทำใหส ขุ ภาพของคนในชมุ ชนดขี น้ึ ทกุ อยา งทท่ี ำสง่ิ ทดี่ ี ๆ คนในชมุ ชนตอ ง ไดร บั สงิ่ นน้ั กอ นทคี่ นทอี่ ยนู อกชมุ ชน มขี า วอนิ ทรยี  มผี กั ปลอดสารพษิ มปี ลาจากธรรมชาติ ปลอด สารเคมี คนในชมุ ชนตอ งไดก นิ กอ นทจ่ี ะสง ขายโรงพยาบาล เพราะหากไมเ รมิ่ กนิ ทชี่ มุ ชนแตไ ปกนิ ท่ี โรงพยาบาลกเ็ หมอื นกบั ไมไ ดด แู ลสขุ ภาพของคนในชมุ ชน สารสนเทศการจดั การความรดู ว ยการรวมกลมุ ปฏบิ ตั กิ าร สารสนเทศการจัดการความรูดวยการรวมกลุมปฏิบัติการ หมายถึงการรวบรวมขอมูลที่ เปนประโยชนตอการพัฒนางาน พัฒนาคน หรือพัฒนากลุม ซึ่งอาจจัดทำเปนเอกสารคลังความรู ของกลมุ หรอื เผยแพรผ า นทางเวบ็ ไซด เพอื่ แบง ปน แลกเปลยี่ นความรู และนำมาใชป ระโยชนใ น การทำงาน ตวั อยา งของสารสนเทศจากการรวมกลมุ ปฏบิ ตั กิ าร ไดแ ก 1. บันทึกเร่ืองเลา เปนเอกสารท่ีรวบรวมเรื่องเลา ท่ีแสดงใหเห็นถึงวิธีการทำงานให ประสบผลสำเรจ็ อาจแยกเปน เรอ่ื ง ๆ เพอื่ ใหผ ทู ส่ี นใจเฉพาะเรอื่ งไดศ กึ ษา 2. บนั ทกึ ารถอดบทเรยี นหรอื การถอดองคค วามรู เปน การทบทวน สรปุ ผลการทำงานที่ จดั ทำเปน เอกสาร อาจจดั ทำเปน บนั ทกึ ระหวา งการทำงาน และหลงั จากทำงานเสรจ็ แลว เพอ่ื ใหเ หน็ วธิ กี ารแกป ญ หาในระหวา งการทำงาน และผลสำเรจ็ จากการทำงาน 3. วีซีดีเรื่องสั้น เปนการจัดทำฐานขอมูลความรูที่สอดคลองกับสังคมปจจุบัน ท่ีมีการ ใชเคร่ืองอิเล็กทรอนิกสอยางแพรหลาย การทำวีซีดีเปนเรื่องสั้น เปนการเผยแพรใหบุคคลไดเรียนรู และนำไปใชใ นการแกป ญ หา หรอื พฒั นางานในโอกาสตอ ไป 4. คูมือการปฏิบัติงาน การจัดการความรูท่ีประสบผลสำเร็จจะทำใหเห็นแนวทางของ การทำงานทช่ี ดั เจน การจดั ทำเปน คมู อื เพอ่ื การปฏบิ ตั งิ าน จะทำใหง านมมี าตรฐาน และผเู ขยี วขอ ง สามารถนำไปพฒั นางานได 5. อินเตอรเน็ต ปจจุบันมีการใชอินเตอรเน็ตกันอยางแพรหลาย และมีการสื่อสารแลก เปลี่ยนความรูผานทางอินเตอรเน็ตในเว็บไซดตาง ๆ มีการบันทึกความรูทั้งในรูปแบบของเว็บบล็อก เว็บบอรด และรูปแบบอ่ืน ๆ อินเตอรเน็ตจึงเปนแหลงเก็บขอมูลจำนวนมากในปจจุบัน เพราะคน สามารถเขา ถงึ ขอ มลู ไดอ ยา งรวดเรว็ ทกุ ที่ ทกุ เวลา

111111222222ห333333น444444งั 555555ส666666อื 777777เร888888ยี 999999นส000000า111111ร222222ะท333333กั 444444ษะ555555ก666666าร777777เร888888ยี 999999น000000ร111111ู ร222222า333333ย444444วชิ555555า666666ทร777777กั ะษด888888ะบัก999999มา000000รธั 111111เยร222222มยี 111111ศนกึร222222ษู333333(าท444444ตร555555อ.3666666น1ป7777770ล8888880า999999ย1000000111111222222333333144444475 ‰ กจิ กรรม 1. การจัดการความรูดวยตนเองตองอาศัยทักษะอะไรบาง และผูเรียนมีวิธีการจัดการความรูดวย ตนเองอยา งไร ยกตวั อยา ง .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... 2. องคค วามรทู ผ่ี เู รยี นไดร บั จากการจดั การความรดู ว ยตนเองคอื อะไร (แยกเปน ขอ ๆ) .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... ..........................................................................................................................................................................

171111111622222223333333444444455555556666666รห7777777ะนด8888888งับั 9999999สม0000000อื ธั 1111111เยร2222222มยี ศ3333333นกึส4444444ษา5555555รา6666666ะตท7777777อกั น8888888ษปะ9999999กล0000000าาร1111111ยเร2222222ยี 3333333น4444444ร5555555ู ร6666666า7777777ยว8888888ชิ 9999999า0000000ท1111111กั ษ2222222ะก1111111า2222222ร3333333เร4444444ยี 5555555นร6666666ู 7777777(ท8888888ร9999999.30000000111111110222222203333333144444445555555 3. ใหผ เู รยี นเขยี นเรอ่ื งเลา แหง ความสำเรจ็ และรวมกลมุ กบั เพอ่ื นทม่ี เี รอ่ื งเลา ลกั ษณะคลา ยกนั ผลดั กนั เลา เรอ่ื ง สกดั ความรจู ากเรอื่ งเลา ของเพอ่ื น ตามแบบฟอรม น้ี แบบฟอรมการบันทึกขุมคงามรูจากเร่ืองเลา ชอ่ื เรอ่ื ง ......................................................................................................................................................... ชอื่ ผเู ลา ......................................................................................................................................................... 1 เนอ้ื เรอ่ื งยอ ......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... 2. การบนั ทกึ ขมุ ความรจู ากเรอื่ งเลา 2.1 ปญ หา ......................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... 2.2 วธิ แี กป ญ หา (ขมุ ความร)ู .................................................................................................. .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... ..........................................................................................................................................................................

111111222222ห333333น444444งั 555555ส666666อื 777777เร888888ยี 999999นส000000า111111ร222222ะท333333กั 444444ษะ555555ก666666าร777777เร888888ยี 999999น000000ร111111ู ร222222า333333ย444444วชิ555555า666666ทร777777กั ะษด888888ะบัก999999มา000000รธั 111111เยร222222มยี 111111ศนกึร222222ษู333333(าท444444ตร555555อ.3666666น1ป7777770ล8888880า999999ย1000000111111222222333333144444477 2.3 ผลทเี่ กดิ ขน้ึ ............................................................................................................................ .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... 2.4 ความรสู กึ ของผเู ลา / ผเู ลา ไดเ รยี นรอู ะไรบา ง จากการทำงานน้ี .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... 3. แกน ความรู ......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... ......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... ..........................................................................................................................................................................

171111111822222223333333444444455555556666666รห7777777ะนด8888888งับั 9999999สม0000000อื ธั 1111111เยร2222222มยี ศ3333333นกึส4444444ษา5555555รา6666666ะตท7777777อกั น8888888ษปะ9999999กล0000000าาร1111111ยเร2222222ยี 3333333น4444444ร5555555ู ร6666666า7777777ยว8888888ชิ 9999999า0000000ท1111111กั ษ2222222ะก1111111า2222222ร3333333เร4444444ยี 5555555นร6666666ู 7777777(ท8888888ร9999999.30000000111111110222222203333333144444445555555 4. ใหผ เู รยี นจบั กลมุ 3-5 คน ไปถอดองคค วามรแู หลง เรยี นรใู นชมุ ชน และนำมาสรปุ เปน องคค วามรู โดยเรยี บเรยี งเขยี นเปน เรยี งความ คลา ยตวั อยา ง “การถอดองคค วามรชู มุ ชนอนิ ทรยี บ า นยางยวน” สรปุ องคค วามรกู ลมุ .................................................................................................................................. ทอ่ี ยแู หลง เรยี นรู .................................................................................................................................. ชอ่ื ผถู อดองคค วามรู 1. ............................................................................................................................ 2. ............................................................................................................................ 3. ............................................................................................................................ 4. ............................................................................................................................ 5 ............................................................................................................................ ประเดน็ การถอดองคค วามรู 1. สภาพบรบิ ทแหลง เรยี นรู 2. กระบวนบรหิ ารจดั การแหลง เรยี นรู 3. การสบื ทอดภมู ปิ ญ ญา 4. ปญ หาอปุ สรรค และแนวทางการพฒั นาแหลง เรยี นรู

111111222222ห333333น444444งั 555555ส666666อื 777777เร888888ยี 999999นส000000า111111ร222222ะท333333กั 444444ษะ555555ก666666าร777777เร888888ยี 999999น000000ร111111ู ร222222า333333ย444444วชิ555555า666666ทร777777กั ะษด888888ะบัก999999มา000000รธั 111111เยร222222มยี 111111ศนกึร222222ษู333333(าท444444ตร555555อ.3666666น1ป7777770ล8888880า999999ย1000000111111222222333333144444479 แบบทดสอบหลังเรียน11111111111112222222222222333333333333344444444444445555555555555666666666666677777777777778888888888888999999999999900000000000001111111111111222222222222233333333333334444444444444555555555555566666666666667777777777777888888888888899999999999990000000000000111111111111122222222222223333333333333444444444444455555555555556666666666666777777777777788888888888889999999999999000000000000011111111111112222222222222111111111111122222222222223333333333333444444444444455555555555556666666666666777777777777788888888888889999999999999000000000000011111111111112222222222222 แบบทดสอบเรื่องการจัดการความรู คำชแี้ จง จงกาบาท x เลอื กขอ ทท่ี า นคดิ วา ถกู ตอ งทสี่ ดุ 1. การจดั การความรเู รยี กสนั้ ๆ วา อะไร ก. MK ข. KM ค. LO ง. QA 2. เปา หมายของการจดั การความรคู อื อะไร ก. พฒั นาคน ข. พฒั นางาน ค. พฒั นาองคก ร ง. ถกู ทกุ ขอ 3. ขอ ใดถกู ตอ งมากทสี่ ดุ ก. การจดั การความรหู ากไมท ำ จะไมร ู ข. การจดั การความรู คอื การจดั การความรขู องผเู ชยี่ วชาญ ค. การจดั การความรู ถอื เปน เปา หมายของการทำงาน ง. การจดั การความรู คอื การจดั การความรทู ม่ี ใี นเอกสาร ตำรา มาจดั ใหเ ปน ระบบ 5. ขนั้ สงู สดุ ของการเรยี นรคู อื อะไร ก. ปญ ญา ข. สารสนเทศ ค. ขอ มลู ง. ความรู

181111111022222223333333444444455555556666666รห7777777ะนด8888888งับั 9999999สม0000000อื ธั 1111111เยร2222222มยี ศ3333333นกึส4444444ษา5555555รา6666666ะตท7777777อกั น8888888ษปะ9999999กล0000000าาร1111111ยเร2222222ยี 3333333น4444444ร5555555ู ร6666666า7777777ยว8888888ชิ 9999999า0000000ท1111111กั ษ2222222ะก1111111า2222222ร3333333เร4444444ยี 5555555นร6666666ู 7777777(ท8888888ร9999999.30000000111111110222222203333333144444445555555 5. ชมุ ชนนกั ปฏบิ ตั ิ (CoP) คอื อะไร ก. การจดั การความรู ข. เปา หมายของการจดั การความรู ค. วธิ กี ารหนงึ่ ของการจดั การความรู ง. แนวปฏบิ ตั ขิ องการจดั การความรู 6. รปู แบบของการจดั การความรตู ามโมเดลปลาทู สว น “ทอ งปลา” หมายถงึ อะไร ก. การกำหนดเปา หมาย ข. การแลกเปลยี่ นเรยี นรู ค. การจดั เกบ็ เปน คลงั ความรู ง. ความรทู ชี่ ดั แจง 7. ผทู ท่ี ำหนา ทกี่ ระตนุ ใหเ กดิ การแลกเปลย่ี นเรยี นรคู อื ใคร ก. คณุ เออื้ ข. คณุ อำนวย ค. คณุ กจิ ง. คณุ ลขิ ติ 8. สารสนเทศเพอื่ เผยแพรค วามรใู นปจ จบุ นั มอี ะไรบา ง ก. เอกสาร ข. วซี ดี ี ค. เวบ็ ไซด ง. ถกู ทกุ ขอ 9. การจดั การความรดู ว ยตนเองกบั ชมุ ชนแหง การเรยี นรมู คี วามเกย่ี วขอ งกนั หรอื ไม อยา งไร ก. เกยี่ วขอ งกนั เพราะการจดั การความรใู นบคุ คลหลาย ๆ คน รวมกนั เปน ชมุ ชน เรยี กวา เปน ชมุ ชนแหง การเรยี นรู ข. เกย่ี วขอ งกนั เพราะการจดั การความรใู หก บั ตนเองกเ็ หมอื นกบั จดั การความรใู ห ชมุ ชนดว ย ค. ไมเ กย่ี วขอ งกนั เพราะจดั การความรดู ว ยตนเองเปน ปจ เจกบคุ คล สว นชมุ ชนแหง การเรยี นรเู ปน เรอื่ งของชมุ ชน ง. ไมเ กย่ี วขอ งกนั เพราะชมุ ชนแหง การเรยี นรเู ปน การเรยี นรเู ฉพาะกลมุ เฉลย : 1) ข 2) ง 3) ก 4) ก 5) ค 6) ข 7) ข 8) ง 9) ก 10) ง

111111222222ห333333น444444งั 555555ส666666อื 777777เร888888ยี 999999นส000000า111111ร222222ะท333333กั 444444ษะ555555ก666666าร777777เร888888ยี 999999น000000ร111111ู ร222222า333333ย444444วชิ555555า666666ทร777777กั ะษด888888ะบัก999999มา000000รธั 111111เยร222222มยี 111111ศนกึร222222ษู333333(าท444444ตร555555อ.3666666น1ป7777770ล8888880า999999ย1000000111111222222333333144444481 แบบประเมนิ ตนเองหลงั เรยี น บทสะทอ นทไี่ ดจ ากการเรยี นรู 1. สงิ่ ทท่ี า นประทบั ใจในการเรยี นรรู ายวชิ าการจดั การความรู .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... 2. ปญ หา / อปุ สรรคทพ่ี บในการเรยี นรรู ายวชิ าการจดั การความรู .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... 3. ขอ เสนอแนะเพมิ่ เตมิ .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... ..........................................................................................................................................................................

182 บทที่ 4 คิดเปน สาระสําคญั ทบทวนทําความเขาใจกับความเชื่อพื้นฐานของคนคิดเปนทางการศึกษาผูใหญและการ เช่ือมโยงไปสกู ารเรยี นรูเรื่องของการคิดเปน ปรัชญาคิดเปน การคิดแกปญหาแบบคนคิดเปน ศึกษาวิเคราะห ถึงลักษณะของขอมูล การคิดเปนและกระบวนการวเิ คราะหสังเคราะห ขอมูลการคิดเปน ทงั้ 3 ประการ คือ ขอมูลทางวิชาการ ขอมูลเกี่ยวกับตนเอง และขอมูลทางสภาวะแวดลอมทางสังคม โดยเนนท่ขี อมลู ดาน คณุ ธรรมจริยธรรม ซง่ึ เปนจุดเนน สาํ คัญของการคดิ การตัดสนิ ใจ แกปญหาของคนคิดเปน ผลการเรียนรูท ่ีคาดหวงั 1. อธิบายถึงความเชื่อพื้นฐานทางการศึกษาผูใหญข องคนคิดเปน และการเช่ือมโยงไปสกู าร เรยี นรูเ รื่องการคดิ เปน ปรัชญาคิดเปน การคิดแกปญหา อยางเปนระบบ แบบคนคิดเปนได 2. วิเคราะหจําแนกลักษณะของขอมูลการคิดเปนทงั้ 3 ดาน ที่นํามาใชประกอบการคิดและ การตัดสินใจ ทั้งขอมูลดานวิชาการ ขอ มลู เกยี่ วกับตนเอง ขอมูลเกยี่ วกบั สงั คมและสภาวะแวดลอม โดยเนนท่ี ขอมูลดานคุณธรรมจริยธรรมที่เกี่ยวของกับบุคคล ครอบครัว และชุมชน ที่เปนจุดเนนสําคัญของคนคิด เปน ได 3. ฝกปฏบิ ัตกิ ารคดิ การแกปญ หาอยา งเปนระบบ การคดิ เปน ทง้ั จากกรณีตัวอยา งและหรอื สถานการณจริงในชุมชน โดยนําขอมูลดานคุณธรรมจริยธรรม ซึ่งเปนสวนหนึ่งของขอมูลทางสังคมและ สภาวะแวดลอมมาประกอบการคิดการพัฒนาได ขอบขา ยเนอ้ื หา 1. ความเชื่อพื้นฐานทางการศึกษาผูใหญกับกระบวนการคิดเปน การเชื่อมโยงสปู รัชญาคดิ เปน และการคดิ การตดั สนิ ใจแกป ญ หาอยางเปนระบบแบบคนคิดเปน 2. ระบบขอมูล การจาํ แนกลกั ษณะของขอ มลู การเก็บขอมูล การวิเคราะห สังเคราะห ขอมูล ท้ังดานวิชาการ ดา นตนเอง และสังคมสภาวะแวดลอ ม โดยเนน ไปที่ขอมูลดา นคุณธรรมจริยธรรมท่เี กี่ยวของ กับบุคคล ครอบครัวและชุมชน เพื่อนํามาใชประกอบการตัดสินใจแกปญหาตามแบบอยางของคนคิดเปน 3. กรณีตัวอยาง และสถานการณจ ริงในการฝก ปฏิบัติเพ่ือการคิด การแกปญหาแบบคนคิดเปน

183 ขอ แนะนําการจัดการเรียนรู 1. คิดเปน เปนวิชาที่เนนใหผูเ รียนไดเรียนรูดวยการคิด การวิเคราะห และแสวงหาคําตอบดวยการ ใชกระบวนการทีห่ ลากหลายเปดกวาง เปนอิสระมากกวาการเรียนรูท ี่เนนเนือ้ หาใหทองจํา หรือมีคําตอบ สาํ เร็จรปู ใหโดยผเู รยี นไมต อ งคดิ ไมต อ งวิเคราะหเหตแุ ละผลเสยี กอน 2. ขอแนะนําวา กระบวรการเรียนรูใ นระดับมัธยมศึกษาตอนปลายนัน้ ผูเรียนสวนใหญผานการ เรียนมาจากหลักสูตร กศน. ระดับมัธยมศึกษาตอนตนมากอน คุน เคยกับกระบวนการกลุม การสานเสวนา หรือการอภิปรายถกแถลงมากอน พอจะใชการอธิบายเสริมการอภิปรายไดบาง แตถึงกระนัน้ ก็ควรจะใช กระบวนการกลุม การอภิปราย เพือ่ ใหเปนการฝกทักษะการคิดการวิเคราะหขอมูลอยูเ ปนประจําจนเกิดเปน นิสัย สามารถนํากระบวนการดังกลาวนี้ไปประยุกตใชกับการเรียนรูใ นรายวิชาอื่นๆ ในลักษณะเดียวกันได ดว ย ในเวลาเดยี วกนั กจ็ ะเปน การชว ยเพอ่ื นๆ ผูเรยี นบางคนทีย่ ังไมเคยมีประสบการณในการคิดการวิเคราะห มากอ นไดเรยี นรูดว ยความเขา ใจดียิ่งขึ้น 3. เนื่องจากเปนวิชาที่ประสงคจะใหผูเ รียนไดฝกการคิดการวิเคราะห เพือ่ แสวงหาคําตอบดวย ตนเองมากกวาทองจําเพือ่ หาความรูแ บบเดิม ครูและผูเ รียนจึงควรจะตองปฏิบัติตามกระบวนการทีแ่ นะนํา โดยไมขามขั้นตอนจะชวยใหก ารเรยี นรเู กดิ ข้นึ อยางมปี ระสิทธิภาพ

184 เรอ่ื งที่ 1 ทบทวนความเช่อื พ้นื ฐานทางการศกึ ษาผใู หญของคนคดิ เปน และการเชื่อมโยงไปสูปรัชญาคิดเปน การแกปญหาอยางเปนระบบของคนคิดเปน ในชวี ติ ประจําวนั ทกุ คนตองเคยพบกับปญหาตางๆ ไมวาจะเปน ปญ หาการเรยี น การงาน การเงนิ หรือแมแ ตการเลน กีฬาหรอื ปญหาอื่นๆ เชน ปญหาขัดแยงของเด็ก หรือปญหาการแตงตัวไปงาน ตางๆ เปนตน เม่ือเกดิ ปญหากเ็ กิดทุกข แตละคนก็จะมีวแี กไขปญหา หรือแกทกุ ขดวยวธิ ีการทแี่ ตกตางกนั ไป ซงึ่ แตละคน แตล ะวิธีการอาจเหมอื นหรือตา งกัน และอาจใหผลลัพธท่ีเหมอื นกนั หรอื ตางกันก็ได ทง้ั นีข้ น้ึ อยู กับพื้นฐานความเชื่อ ความรู ความสามารถและประสบการณข องบคุ คลนนั้ หรืออาจจะข้นึ อยกู บั ทฤษฎแี ละ หลักการของความเชื่อที่ตางกัน เหลานั้น “คิดเปน ” เปน กระบวนการคิดและตดั สนิ ใจแกป ญหาวธิ หี นง่ึ ของคนทาํ งาน กศน.ที่ทา น อาจารย ดร.โกวิท วรพิพฒั น อดตี อธิบดกี รมการศึกษานอกโรงเรยี นและอดตี ปลดั กระทรวงศกึ ษาธิการได นําเสนอไวเปนทิศทางและหลักการสําคัญในการดําเนินงานโครงการการศึกษาผูใหญและการศึกษานอก โรงเรียนในสมัยนั้น และใชเปนปญหาสองนําทางในการจัดการศึกษานอกระบบและการศึกษาตามอัธยาศัย ในระยะตอ มาดว ย “คดิ เปน” ตั้งอยบู นความเชื่อพน้ื ฐานทางการศึกษาผูใหญทเ่ี ปนหลักความจริงของมนุษยท่ีวา คนเรามีความหลากหลายแตกตางกัน แตทุกคนตองการความสุขเปนเปาหมายสูงสุด คน กศน.เช่ือวาปญหา หรอื ความทกุ ขเ ปนเรื่องธรรมชาติทเี่ กิดข้นึ ไดก ็สามารถแกไขได ความทกุ ขหรือปญหาเปน สง่ิ ทเี่ กดิ ข้ึนกับคน มากนอย หนักเบา ตางกันออกไป เมื่อเกิดปญหาหรือความทุกขคนเราก็ตองพยายามหาทางแกปญหาหรือ คลี่คลายความทุกขใหหมดไปใหความสุขกลับคืนมา ความสุขของมนุษยจะเกิดขึ้นไดตอเมื่อมนุษยกับสภาวะ แวดลอมท่ีเปนวิถชี ีวติ ของตนสามารถปรับตัวกับสภาวะแวดลอมใหกลมกลนื กันไดนี้ มนุษยตอ งรูจกั แสวงหาขอ มูลที่หลากหลายและเพียงพออยางนอย 3 ดา นดวยกัน คอื ขอมูลดา นวิชาการ ขอมลู เกยี่ วกับ ตนเอง และขอมูลเกี่ยวกับสภาวะแวดลอมทางสังคม ชุมชน นํามาวิเคราะหศึกษารายละเอียดอยางรอบคอบ และสงั เคราะหเพ่อื หาทางเลือกทดี่ ที ีส่ ดุ นํามาใชแกปญ หา ความเชอ่ื พน้ื ฐานของคนคดิ เปน หรอื ความเช่ือพน้ื ฐานทางการศกึ ษาผใู หญคอื อะไร? เพือ่ ใหผูเรยี นมีความเขา ใจและเขาถงึ “คดิ เปน” ไดอ ยา งลกึ ซ้งึ และชดั เจน ผูเรียนท่ีเคยเรียน เร่ือง “คดิ เปน” มากอนในระดับประถมศึกษาหรือระดับมัธยมศึกษาตอนตน ขอใหขามไปอานตอและรวม กจิ กรรมกระบวนการ ต้ังแต เรือ่ งที่ 2 ของบทน้ีเปน ตนไป สาํ หรบั ผเู รียนทยี่ งั ไมเ คยเรยี นเรอื่ ง “คิดเปน” มากอนในระดับประถมศึกษาและมัธยมศึกษา ตอนตน ขอใหรวมกันทําความเขาใจเรื่องความเชื่อพื้นฐานของคนคิดเปนหรือความเชือ่ พืน้ ฐานทางการศึกษา

185 ผูใหญเสียกอ น ทง้ั นเ้ี พราะกระบวนการ “คิดเปน” เนนการทําความเขาใจดวยกระบวนการคิดและสรางความ เขาใจดวยตนเองเปนหลัก ใหใชกรณีตัวอยางในแบบเรียนคิดเปน ระดับประถมศึกษาเปนเอกสาร ประกอบการสนทนาและรว มสรปุ แนวคดิ ดงั ตอ ไปน้ี ความเชอ่ื พน้ื ฐานทางการศึกษาผูใ หญ ปฐมบทของปรชั ญา “คิดเปน” ครั้งหนึ่ง ดร.โกวิท วรพิพัฒน อดีตปลัดกระทรวงศึกษาธิการ ซึง่ เคยเปนอธิบดีกรมการ ศึกษานอกโรงเรียนมากอนเคยเลาใหฟงวามีเพื่อนฝรั่งถามทานวา ทําไมคนไทยบางคนจนก็จน อยูก ระตอบ เกาๆทํางานก็หนัก หาเชากินค่ํา แตเม่ือกลับบานยังมีแกใจน่งั เปา ขลยุ ตง้ั วงสนทนา สนุกสนาน เฮฮากับเพื่อน บานหรือโขกหมากรุกกับเพื่อน ไดอยางเบิกบานใจ ตกเย็นก็นั่งกินขาวคลุกน้ําพริก คลุกน้าํ ปลากับลูกเมีย อยางมีความสุขได ทานอาจารยตอบไปวา เพราะเขาคิดเปน เขาจึงมีความสุข มีความพอเพียง ไมทุกข ไม เดือดรอนทุรนทุรายเหมือนคนอื่นๆ เทานั้นแหละ คําถามก็ตามมาเปนหางวาว เชน ก็เจา “คิดเปน” มันคือ อะไร อยูทีไ่ หน หนาตาเปนอยางไร หาไดอยางไร หายากไหม ทําอยางไรจึงจะคิดเปน ตองไปเรียนจากพระ อาจารยท ศิ าปาโมกขห รอื เปลา คาเรียนแพงไหม มีคายกครูไหม ใครเปนครูอาจารยหรือศาสดา ฯลฯ ดูเหมือนวา “คดิ เปน” ของทานอาจารยจ ะเปนคําไทยงา ยๆ ธรรมดาๆ แตก็ออกจะลกึ ลา้ํ ชวนใหใ ฝห าคาํ ตอบยิง่ นกั “ คดิ เปน ” คอื อะไรใครรูบา ง มีทิศทางมาจากไหนใครเคยเห็น จะเรยี นราํ่ ทําอยา งไรใหคิดเปน ไมล อ เลน ใครตอบได ขอบใจเอย

186 รอรูป ประมาณป พ.ศ.2513 เปนตนมา ทานอาจารย ดร.โกวิท วรพิพฒั น และคณะไดนําแนวคิด เร่ือง “คิดเปน” มาเปนเปาหมายสําคัญในการจัดการศึกษาผูใหญหลายโครงการ เชน โครงการการศึกษา ผใู หญแ บบเบ็ดเสร็จ โครงการรณรงคเ พ่ือการรูหนังสือแหงชาติ โครงการการศึกษาประชาชนและการศึกษา ผูใหญขัน้ ตอ เนื่องเปน ตน*ตอมาทานยายไปเปนอธิบดีกรมวิชาการ ทานก็นําคิดเปนไปเปนแนวทางจัด การศึกษาสาํ หรับเดก็ ในโรงเรียนจนเปน ท่ียอมรับมากขนึ้ เพื่อใหการทําความเขาใจกับการคิดเปนงายขึ้น พอที่จะใหคนที่จะมามีสวนรวมในกระบวนการเรียนการสอนตามโครงการดังกลาวเขาใจและสามารถดําเนิน กิจกรรมการเรียนรใู หสอดคลอ งกับหลักการ “คิดเปน” ได จึงมกี ารนาํ เสนอแนวคิดเร่ือง ความเชอื่ พนื้ ฐานทาง การศึกษาผใู หญข ึน้ เปนครัง้ แรก โดยใชกระบวนการคิดเปน ในการทําความเขาใจกับความเชื่อพื้นฐานทาง การศึกษาผใู หญใหก บั ผทู ี่จะจดั กระบวนการเรยี นการสอนตามโครงการดังกลาวในรูปแบบของการ ฝกอบรม** ดวยการฝก อบรมผูรวมโครงการการศกึ ษาผใู หญแ บบเบด็ เสรจ็ และโครงการการศกึ ษาผูใ หญข้ัน ตอเนื่องระดับ 3-4-5 เปน ที่รูจ ักฮือฮากนั มากในสมัยน้ันผูเ ขารับการอบรมยังคงรําลกึ ถึงและนํามาใช ประโยชนจ นทกุ วนั น้ี เราจะมาทําความรูจักกับความเชื่อพื้นฐานทางการศึกษาผูใหญที่เปนปฐมบทของการคิดเปนกันบางดีไหม * นับเปนวิธีการทางการศกึ ษาทีส่ มัยใหมมากยังไมมีหนว ยงานไหนคเยทาํ มากอน ** ที่ใหวทิ ยากรท่ีเปนผจู ัดอบรมและผเู ขารับการอบรมมีสวนเรียนรูไปพรอ มๆ กันดวย กระบวนการอภปิ รายถกแถลงใน รปู กระบวนการกลุม มีการวเิ คราะหก รณีตวั อยางหลายเรื่อง ท่กี ําหนดขน้ึ นาํ เหตผุ ล และขอ คดิ เหน็ ของกลมุ มาสรุป สงั เคราะหอ อกมาเปน ความเชอ่ื พน้ื ฐานทางการศกึ ษาผใู หญ (สมัยนัน้ ) หรอื กศน. (สมยั ตอ มา) ผลสรปุ ของการอภิปรายถก แถลงไมว า จะเปนกลุมไหนกจ็ ะไดอ อกมาเปน ทิศทางเดียวกนั เพราะเปนสจั ธรรมทีเ่ ปนความจรงิ ในชวี ิต

187 การเรียนรูเร่ืองความเชือ่ พื้นฐานทางการศึกษาผูใ หญใหเขาใจไดดีผูเรียนตองทําความเขาใจดวยการรวม กิจกรรม การคิดวิเคราะหเรื่องราวตางๆ เปนขั้นเปนตอนตามลําดับ และสรุปความคิดเปนขั้นเปนตอนตามไป ดวย โดยไมตองกังวลวาคําตอบหรือความคิดที่ไดจะผิดหรือถูกเพียงใด เพราะจะไมมีคําตอบใดถูกทั้งหมด และไมมีคําตอบใดผิดทั้งหมด เมื่อไดรวมกิจกรรมครบตามกําหนดแลว ผูเรียนจะรวมกันสรุปแนวคิดเรื่อง ความเชื่อพื้นฐานทางการศึกษาผใู หญไ ด ดว ยตนเอง ตอไปนี้เราจะมาเรียนรูเรื่องความเชื่อพื้นฐานทางการศึกษาผูใ หญ เพื่อนําไปสูก ารสรางความเขาใจ เรือ่ งการคิดเปนรวมกันเริม่ ดวยการรวมกิจกรรมตางๆเปนขัน้ เปนตอนไป ตั้งแตกิจกรรมที่ 1 - 5 โดยจะมีครู รว มกจิ กรรมดว ย

188 กิจกรรมที่ 1 ครแู ละผเู รยี นนั่งสบายๆ อยูกนั เปนกลมุ ครูแจกใบงานท่ี 1 ทเี่ ปน กรณีตัวอยางเร่ือง “หลาย ชวี ติ ” ใหผ ูเรียนทุกคน ครูอธิบายใหผ ูเ รยี นทราบวา ครจู ะอานกรณีตวั อยา งใหฟ ง 2 เท่ียวชาๆ ใครที่พออานได บางก็อานตามไปดวย ใครที่อานยังไมคลองก็ฟงครูอานและคิดตามไปดวย เมื่อครูอานจบแลวก็จะพูดคุยกับ ผเู รยี นเชงิ ทบทวนถงึ เน้อื หาในกรณีตัวอยางเรอ่ื ง “หลายชวี ติ ” เพ่ือจะใหแ นใจวา ผเู รยี นทุกคนเขา ใจเนอ้ื หา ของกรณีตัวอยางตรงกันจากนั้นครูจึงอานประเด็น ซึ่งเปนคําถามปลายเปด (คําถามที่ไมมีคําตอบสําเร็จรูป) ที่ กาํ กบั มากบั กรณีตัวอยา งใหผ ูเรียนฟง ใบงานท่ี 1 กรณตี ัวอยา ง เร่ือง “หลายชีวติ ” หลายชวี ติ พระมหาสมชัย เปนพระนักเทศน มีประสบการณการเทศนมหาชาติกัณฑมทั รที ีม่ ชี ่อื เสียงเปน ที่ แพรหลายในหลายที่หลายภาคของไทย วดั หลายแหง ตองจองทานไปเทศนใหงานของวัดนั้นๆ เพราะญาติ โยมขอรอง และพระนักเทศนทั้งหลายก็นิยมเทศนรวมกับทานมหาสมชัยตั้งใจไววาอยากเดินทางไปเทศนที่ วดั ไทยในอเมริกาสักครั้งในชีวติ เพราะไมเคยไปตางประเทศเลย เจเกียว เปนนกั ธรุ กิจชน้ั นํา มีกจิ การหลายอยางในความดแู ล เชน กจิ การเสื้อผา สําเร็จรปู กจิ การ จาํ หนา ยสนิ คา โอท็อป กิจการสง ออกสนิ คาอาหารกระปอง กิจการจาํ หนา ยสินคา ทางอินเทอรเน็ต แตเจเกยี ว ไมม ลี ูกสบื สกลุ เลย ตัง้ ความหวงั ไวว าขอมีลกู สักคน แตก็ไมเ คยสมหวังเลย ลงุ แปน เปนเกษตรกรอาวุโส อายเุ กนิ 60 ปแลว แตยังแข็งแรง มีฐานะดี ชอบทํางานทกุ อยา ง ไมอยู นิ่ง ทํางานสวนตัว งานสังคม งานชวยเหลือคนอื่น และงานบํารุงศาสนา ลุงแปนแอบมีความหวังลึกๆ อยาก ไดป รญิ ญากติ ติมศกั ดิ์ จากมหาวทิ ยาลยั ราชภัฏสักแหง เพอื่ เก็บไวเปนความภูมิใจของตนเอง และวงศตระกูล เด็กหญงิ นวลเพญ็ เปนเดก็ หญิงจนๆ ตางจงั หวัดหางไกล ไมเคยเหน็ กรงุ เทพ ไมเคยเขาเมือง ไมเคยออกจาก หมบู านไปไกลๆ เลย ด.ญ. นวลเพ็ญคิดวาถามีโอกาสไปเที่ยวกรุงเทพสักครั้งคงจะดีใจและมีความสุขมาก ท่สี ดุ ทดิ แหวง บวชเปน เณรต้ังแตเลก็ เมื่ออายคุ รบบวชก็บวชเปนพระ เพิ่งสึกออกมาชวยพอทํานา ทิด แหวงตั้งความหวังไววาเขาอยากแตงงานกับหญิงสาวสาย ร่ํารวยสักคน จะไดมีชีวิตที่สุขสบาย ไมตองทํางาน หนกั เหมือนทเ่ี ปนอยูในปจ จุบัน ประเดน็ กรณีตัวอยางเรือ่ ง “หลายชวี ติ ” บอกอะไรบางเกี่ยวกบั ชวี ิตมนุษย

189 ครแู บงกลมุ ผูเ รียนออกเปน 2-3 กลมุ ยอ ย ใหผ เู รียนเลอื กประธานกลมุ และเลขานุการกลุม เพือ่ เปน ผูน าํ อภิปรายและผจู ดบนั ทึกผลการอภิปรายของกลุมและนําผลการอภปิ รายของกลมุ เสนอตอทีป่ ระชมุ ใหญ จากนน้ั ใหผ เู รยี นแตล ะกลุมอภิปรายถกแถลงเพื่อหาคําตอบตามประเด็นที่กําหนดให ครูติดตามสังเกต เหตุผลของกลุมหากขอมลู ยงั ไมเพยี งพอ ครูอาจชแี้ นะใหอภปิ รายเพม่ิ เตมิ ในสวนของขอมูลที่ยังขาดอยูได เลขานกุ ารกลุมบนั ทกึ ผลการพิจารณาหาคําตอบตามประเด็นทีก่ าํ หนด ใหเปน คาํ ตอบสน้ั ๆ ไดใ จความเทา นั้น และนําคําตอบนั้นไปรายงานในทป่ี ระชุมกลุมใหญ* * ในการประชุมกลุม ใหญ ผแู ทนกลมุ ยอ ยนําเสนอรายงาน ครบู นั ทึกขอคิดเห็นของกลมุ ยอยไวท่ี กระดาษปรฟู ซึ่งเตรยี มจดั ไวกอ นแลว เม่ือทุกกลมุ รายงานแลว ครนู ําอภิปรายในกลุมใหญถ ึงคําตอบของ กลุม ซี่งจะหลอมรวมบูรณาการคําตอบของกลุมยอยออกมาเปนคําตอบประเด็นอภิปรายของกรณีตัวอยาง “หลายชวี ติ ” ของกลมุ ใหญ จากนน้ั ครนู าํ สรปุ คาํ ตอบท่ไี ดเปน ขอ เขยี นทสี่ มบูรณข ึ้น และนําคาํ ตอบน้ันบันทกึ ในกระดาษปรฟู ติดไวใ หเ ห็นชดั เจน ตวั อยา งขอสรปุ ของกรณตี ัวอยาง เรอ่ื ง ตัวอยาง “หลายชวี ติ ” ปรากฏดงั ในกรอบดา น ขอสรปุ ผลการอภิปรายจากกรณตี วั อยางเรอื่ ง ขวามือ ตวั อยาง ขอสรุปนอี้ าจใกลเคียง กับขอสรุปของทานก็ได “หลายชวี ติ ” -------------- คนแตละคนมีความแตกตางกัน มีวิถีการดําเนินชีวิตที่ ไมเหมือนกัน แตทุกคนมีความตองการที่คลายกัน คือ ตองการประสบความสําเร็จ ซึ่งถาบรรลุตามตองการของ ตน คนน้ันกจ็ ะมคี วามสุข กรณีตวั อยา งเรอื่ ง “หลายชวี ติ ” เรม่ิ เปด ตัวออกมาเปนเรื่องแรก ผเู รยี นจะตองตดิ ตามตอไป ดว ยการทํากิจกรรมท่ี 2 ที่ 3 ที่ 4 ถงึ ท่ี 5 ตามลําดับ จึงจะพบคําตอบวา “ความเช่ือพ้นื ฐานทางการศึกษาผูใ หญ คืออะไรแน และจะเปนปฐมบทของ “การคิดเปน”อยา งไร พกั สกั ครูก อนนะ ** หากมีผเู รียนไมมากนกั ครอู าจไมตอ งแบงกลุมยอ ย ใหผ ูเรียนทกุ คนรวมอภปิ รายถกแถลง หรอื สนทนาแลกเปลีย่ น ความคดิ กนั ในกลมุ ใหญเ ลย โดยมีประธานหรือหวั หนา กลมุ เปนผนู ํา และมเี ลขานกุ ารกลุมใหญเ ปน ผูบนั ทึก (ครอู าจเปน ผูชว ยบนั ทึกได)

190 กิจกรรมที่ 2 ครูและผูเรียนนงั่ สบายๆ อยูกันเปนกลมุ ครูแจกใบงานที่ 2 ที่เปนกรณีตวั อยา ง เร่ือง “แปะ ฮง” ครูดําเนนิ กิจกรรมเชน เดยี วกบั การดาํ เนินงานในกจิ กรรมท่ี 1 ใบงานท่ี 2 กรณีตัวอยางเรอ่ื ง แปะฮง แปแะ ปฮะงฮง ทานขุนพิชิตพลพาย เปนคหบดีมีชือ่ เสียงมากในดานความเมตตากรุณาทานเปนคนทีพ่ รอมไปดวย ทรัพยสมบัติ ขาทาสบริวาร เกยี รติยศ ช่อื เสยี ง และสขุ กายสบายใจ ตาแปะฮง เปนชายจนี ชราตัวคนเดยี ว ขายเตา ฮวย อาศยั อยูทห่ี อ งแถวเล็กๆ หลังบานขุนพิชิต แปะฮงขายเตาฮวยเสร็จกลับบานตอนเย็นตกค่าํ หลักจากอาบน้ําอาบทากินขาวเสร็จก็นัง่ สี ซอเพลดิ เพลนิ ทกุ วนั ไป วันหนึง่ ทานขุนคิดวา แปะฮงดูมีความสุขดี แตถาไดมีเงินมากขึน้ คงจะมีความสุขอยางสมบูรณมาก ขนึ้ ทานขุนจงึ เอาเงินหนงึ่ แสนบาทไปใหแปะฮง จากนั้นมาเปนเวลาอาทิตยหนึง่ เต็มๆ ทานขุนไมไดยินเสียง ซอจากบานแปะฮงอีกเลย ทานขุนรูส ึกเหมือนขาดอะไรไปอยางหนึง่ เย็นวันทีแ่ ปดแปะฮงก็มาพบทานขุน พรอมกับนาํ เงินทีย่ งั เหลืออกี หลายหม่นื มาคืน แปะ ฮงบอกทา นขนุ วา “ผมเอาเงินมาคืนทานครับ ผสมเหนือ่ ยเหลือเกิน มีเงินมากก็ตองทํางานมากขึน้ ตองคอย ระวังรักษาเงินทอง เตาฮวยก็ไมไดขาย ตองไปลงทุนทางอื่นเพื่อใหรวยมากขึน้ อีกลงทุนแลวก็กลัวขาดทุน เหนอ่ื ยเหลือเกนิ ผมไมอ ยากไดเงนิ แสนแลว ครบั ” คืนนั้นทานขุนก็หายใจโลงอก เมื่อไดยินเสียงซอจากบานแปะฮง แทรกเขามากับสายลม ประเดน็ ในเรอ่ื งความสุขของคนในเรื่องนี้ ทา นไดแ นวคดิ อะไรบา ง? แนวทางการทํากิจกรรม 1. เลขานุการกลุมบนั ทกึ ความเห็นของกลมุ ที่รวมกนั อภปิ ราย ความเห็นอาจมีหลายคําตอบได 2. อาจเปรยี บเทยี บความเห็นหรอื คาํ ตอบของกลุม ผูเรยี นกับตัวอยา งขอสรุปทีน่ าํ เสนอวาใกลเ คียงกนั หรอื ไม เพียงใด 3. เลือกขอ คดิ หรือคําตอบของกลุม ที่คดิ วา ดที ่สี ุดไว 1 คําตอบ 4. คาํ ตอบท่กี ลุมคิดวาดีทีส่ ุด เลือกบันทึกไวคอื

191 ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ตัวอยาง ขอสรุปของกรณีตัวอยาง ตัวอยา ง เร่ือง “แปะ ฮง” ปรากฏในกรอบดา น ขอสรุปผลการอภปิ รายจากกรณีตวั อยา งเรอื่ ง ขวามือ ตัวอยางขอ สรุปน้อี าจ “แปะ ฮง” ใกลเคียงกับขอสรุปของทานก็ได ----------- เมือ่ คนมีความแตกตา งกัน แตทุกคนตางก็ตองการ ความสุข ดังนั้น ความสุขของแตละคนก็อาจไม เหมอื นกนั ตางกันไปตามสภาวะของแตละบุคคลที่ แตกตา งกนั ดวย

192 กิจกรรมท่ี 3 ครแู ละผูเรยี นนั่งสบายๆ อยูก ันเปนกลุม ครแู จกใบงานท่ี 3 ทีเ่ ปนกรณีตวั อยา ง เร่ือง “ธญั ญวดี” ครู ดาํ เนนิ กิจกรรมเชนเดียวกับการดําเนินงานในกิจกรรมที่ 2 ใบงานที่ 3 กรณตี วั อยางเรื่อง “ธัญญวดี” ธัญญวดี ธญั ญวดไี ดรบั การบรรจุเปน ครใู นโรงเรยี นมัธยมท่ตี า งจงั หวัด พอเปนครไู ด 1 ป กม็ อี ันเปน ตองยายเขามาอยูในกรุงเทพมหานคร โรงเรียนที่ธัญญวดียายเขามาทําการสอนเปนโรงเรียนมัธยม เชน เดยี วกัน แตม ีการสอนการศึกษาผูใหญ ระดับท่ี 3-4 และ 5 ในตอนเย็นอีกดว ย มาเมอื่ เทอมท่ีแลว ธญั ญวดี ไดรับการชักชวนจากผูอํานวยการใหสอนการศกึ ษาผูใหญในตอนเยน็ ธัญญวดี เห็นวา ตัวเองไมม ภี าระอะไร กเ็ ลยตกลงโดยไมตองคิดถึงเรื่องอน่ื ซ้ํายังจะมรี ายไดเพม่ิ ขึ้นอีกดวย แตธญั ญวดีจะคิดผดิ หรือเปลาไมทราบ เร่ิมตน จากเสียงกระแนะกระแหนจากครเู กาบางคน วา มาอยยู งั ไมทันไรกไ็ ดสอนภาคคํ่า สว นครูเกาที่สอนภาคคา่ํ ก็เลอื กสอนเฉพาะชั่วโมงตน ๆ โดยอา งวา เขามี ภารกิจที่บา น ธัญญวดยี งั สาว ยังโสด ไมมีภาระอะไรตองสอนชวั่ โมงทา ยๆ ทําใหธ ัญญวดีตองกลับบา นดึก ทกุ วัน ถึงบานกเ็ หนื่อย อาบน้ําแลวหลบั เปน ตายทกุ วัน การสอนของครูภาคคํา่ สวนใหญไ มค อยคาํ นงึ ถงึ ผูเรยี น เขาจะรบี สอนใหหมดไปช่ัวโมง หนึง่ ๆ เทา นั้น เทคนคิ การสอนที่ไดร ับการอบรมมา เขาไมนาํ พา ทาํ งานแบบขอไปที เชาชามเยน็ ชาม ธัญญวดี เห็นแลวกค็ ดิ วา คงจะรวมสังฆกรรมไมไ ด จงึ พยายามทุม เทกาํ ลงั กายกําลังใจและเวลา ทาํ ทกุ ๆ วถิ ที างเพ่ือหวัง จะใหครูเหลา น้นั ไดเอาเยย่ี งอยางของตนบางแตกไ็ มไ ดผ ลทกุ อยา งเหมอื นเดิม ธัญญวดีแทบหมดกําลงั ใจไมมี ความสุขเลย คิดจะยา ยหนไี ปอยูท ีอ่ ่นื มาฉกุ คิดวาที่ไหนๆ คงเหมือนๆกัน คนเราจะใหเหมือนกนั หมดทุกคน ไปไมไ ด ประเดน็ ถา ทา นเปน ธัญญวดี ทาํ อยา งไรจึงจะอยูในสังคมน้ันไดอยางมีความสุข

193 แนวทางการทํากิจกรรม 1. เลขานุการกลุมบันทึกความเห็นของกลุมที่รวมกันอภิปราย ความเห็นอาจมีหลายคําตอบได 2. เปรยี บเทียบคําตอบหรือความเห็นของกลมุ ผูเ รยี นกับตัวอยา งขอสรุปที่นาํ เสนอไววาใกลเคียงกัน หรือไม เพยี งใด 3. เลือกขอคิดหรือคําตอบของกลุมที่คิดวาดที ี่สดุ ไว 1 คําตอบ 4. คําตอบที่กลมุ คดิ วาดีทส่ี ดุ เลอื กบนั ทึกไวค อื ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ตัวอยางขอสรุปของกรณีตัวอยาง ตวั อยาง เร่ือง “ธญั ญวดี” จากความเห็นของ ขอ สรปุ ผลการอภิปรายจากกรณีตวั อยางเรอื่ ง ผูเรยี นหลายกลุมท่ีเคยเสนอไว “ธญั ญวดี” ดังปรากฏในกรอบดานขวามือ ------------------------------- ตัวอยางขอสรุปนี้อาจใกลเคียง การที่คนเราจะมีชีวิตอยไู ดอ ยางเปน สขุ นั้น ตอง รูจ กั ปรบั ตัวเองใหเ ขา กบั สถานการณ สิ่งแวดลอม กับขอสรุปของกลุมของทานก็ได หรือปรบั สถานการณส ่ิงแวดลอ มใหเ ขา กบั ตนเอง หรือปรับทั้งสองทางใหเขาหากันไดอยางผสม กลมกลืนก็จะเกิดความสุขได

194 ใบงานที่ 4 กรณตี วั อยา งเร่ือง “วนุ ” วนุ หมูบานดอนทรายมูลทีเ่ คยสงบเงียบมาแตกาลกอน กลับคึกคักดวยผูค นทีอ่ พยพเขาไปอยูเ พิม่ กันมากขึน้ ๆ ทกุ วนั ทงั้ นเี้ ปนเพราะการคน พบพลอยในหมูบา น มกี ารตอ ไฟฟา ทําใหส วางไสว ถนนลาดยางอยา งดี รถรา วิ่งดูขวักไขวไปหมด สิง่ ทีไ่ มเคยเกิดขึ้นมากอนก็เกิดขึน้ เชน เมื่อวานเจาจุกลูกผูใ หญจาง ถูกรถจาก กรุงเทพฯ ทับตายขณะวิ่งไลย ิงนก เม่ือเดอื นกอน น.ส.เหรียญเงิน เทพีสงกรานตปนี้ ถูกไฟฟาดูดขณะรีดผา อยู ซองผูห ญิงเกิดขึน้ เปนดอกเห็ด เพื่อตอนรับผูค นทีม่ าทําธุรกิจ ทีร่ ายก็คือเปนทีเ่ ที่ยวของผูช ายในหมูบ านนี้ ไปดว ย ทําใหผ วั เมยี ตีกันแทบไมเ วน แตล ะวนั ครูสิงหแกนัง่ ดูเหตุการณตาง ๆทีเ่ กิดขึน้ แลว ไดแตนัง่ ปลงอนิจจัง “เออ ไอพวกน้ีเคยสอนจ้าํ จี้จ้าํ ไชมา ตัง้ แตหัวเทากําปน เดีย๋ วนีด้ ูมันขัดหูขัดตากันไปหมด จะสอนมันอยางเดิมคงจะไปไมรอดแลว เราจะทําอยางไร ดี” ประเด็น 1. ทาํ ไมจึงเกิดปญหาตา ง ๆ เหลานีข้ น้ึ ในหมูบานดอนทรายมูล 2. ถาทานเปนคนในหมูบานทรายมูล ทานจะแกปญหาอยางไร 3. ทานคิดวา การเรียนรูที่เหมาะสมกับสภาพของชุมชนเชนนี้ ควรเปนอยางไร แนวทางการทํากิจกรรม 1. บันทึกความเห็นของกลมุ ผูเรยี นท่ีรว มกันอภิปรายถกแถลง ความคดิ เห็นอาจมหี ลายขอ 2. เปรียบเทียบความคิดเห็นที่กลมุ ผูเรียนเสนอกับตัวอยา งขอคดิ เห็นทเ่ี สนอไววาใกลเคียงกนั หรอื ไม เพียงใด 3. เลือกคําตอบหรือขอคิดทกี่ ลุมผเู รียนเลือกไวว าดีทสี่ ุด บันทกึ ไว 1 คําตอบ 4. คําตอบที่เลือกไวค อื ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. .............................................................................................................................................................

195 ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ............................................................................................................................................................. ตัวอยางขอสรุปของกรณี ตวั อยาง ตวั อยาง เรื่อง “วุน” จาก ขอสรปุ ผลการอภปิ รายจากกรณตี วั อยางเร่ือง ความเหน็ ของผเู รยี นหลาย “วนุ ” กลุมหลายคนที่เคยเสนอไว ดังที่ปรากฏในกรอบดาน สังคมปจจุบันมีการเปลี่ยนแปลงอยางรวดเร็ว ความ ขวามือตวั อยางขอสรปุ นีอ้ าจ เจริญทางวัตถุและเทคโนโลยีวิ่งเขาสูชุมชนอยาง รวดเรว็ และรนุ แรงตลอดเวลา จนคนในชุมชนตงั้ รบั ใกลเคียงกับขอสรุปของกลุม ไมทัน ปรับตัวไมไดจึงเกดิ ปญหาทหี่ ลากหลายท้ังดาน ของทานก็ได เศรษฐกิจ สังคม การเมือง การปกครอง การศึกษา อาชีพ ความมั่นคง และความปลอดภัยของคนใน ชมุ ชน การจดั การเรยี นการสอนในปจ จบุ ันจะใชวธิ ี สอนโดยการบอกการอธิบายของครูใหผูเรียนจําได เทานั้นคงไมเ พียงพอแตตอ งใหผ ูเ รียนรูจกั คิด รูจักการ แกปญหาที่ตองไดขอมูลที่หลากหลายมาประกอบการ คิดแกปญหาใหสอดคลองกับความเชื่อ ความจําเปน ของตนเอง และความตองการของชุมชนดวย

196 กจิ กรรมท่ี 5 ครแู ละผูเรยี นนงั่ สบายๆ อยกู ันเปน กลุม ครูแจกใบงานท่ี 5 ทเ่ี ปนกรณีตัวอยา ง เรื่อง “สูไ หม” ครูเปดเทปท่อี ัดเสยี ง กรณีตัวอยางเรื่อง “สูไหม” ใหผเู รียนฟง พรอ มๆ กัน ถาไมมีเทปครตู องอา นใหฟ งแบบ ละครวิทยุ เพ่ือสรา งบรรยากาศใหตืน่ เตน ตามเน้ือหาในกรณตี ัวอยา ง เมอื่ ครอู า นจบแลวกจ็ ะพดู คุยกับผูเรียน ในเชิงทบทวนถงึ เน้ือหาและเหตุการณใ นกรณีตัวอยา งเร่ือง “สูไหม” เพ่ือใหแนใ จวา ผูเรียนทกุ คนเขาใจถงึ เหตกุ ารณในเนอ้ื เรื่องของกรณีตัวอยา งตรงกนั ไมตกหลน จากนนั้ ครูจงึ เสนอประเด็นกํากบั กรณตี ัวอยางให ผูเรยี นนําไปอภิปรายถกแถลง เพื่อหาคําตอบในกลมุ ยอ ย ใบงานท่ี 5 กรณีตวั อยางเรอื่ ง “สูไหม” “สูไ หม” ผมตกใจสะดงุ ต่ืนขึ้นเมื่อเกดิ เสยี งเอะอะ พอลืมตาข้ึนมา เห็นทุกคนยืนกันเกือบหมดรถ “ทุกคนนัง่ ลงอยูน ิง่ ๆ อยาเคลือ่ นไหวไมงัน้ ยิงตายหมด” เสียงตวาดลั่นออกมาจากปากของเจาชายหนาเหีย้ ม คอสั้นที่ ยืนอยูหนา รถ กําลังใชปน จอ อยูท่ีคอของคนขับ ผมรูท ันทีวารถทัวรที่ผมโดยสารคันนีถ้ ูกเลนงามโดยเจาพวกวายรายแน หันไปดูดานหลัง เห็นไอ วายรายอกี คนหน่ึงถือปนจังกาอยู ผมใชมอื อันสนั่ เทาลวงลงไปในกระเปา กางเกง คลํา .38 เหาไฟของผมซึง่ ซื้อออกมาจากรานเม่ือบายนี้เอง นึกในใจวา “โธเพิง่ ซื้อเอามายังไมทันยิงเลย เพียงใสลูกเต็มเทานัน้ เองก็จะ ถกู คนอน่ื เอาไปเสียแลว ” เสียงเจาตาพองหนารถตะโกนขูบ อกคนขับรถ “หยุดรถเดีย๋ วนี้ มึงอยากตายโหงหรือไง” ผมนึกใน ใจวา เดีย๋ วพอรถหยุดมันคงตองใหเราลงจากรถแลวกวาดกันเกลีย้ งตัว แตผมตองแปลกใจแทนทีร่ ถจะหยุด มันกลบั ยงิ่ เรว็ ขนึ้ ทุกที ทุกที ย่ิงไปกวานนั้ รถกลับสา ยไปมาเสียดวย ไอพวกมหาโจรเซไปเซมา แตเจาตาพอ ยังไมลดละ แมจะเซออกไปมนั ก็กลับวิ่งไปยนื ประชดิ คนขบั อกี พรอมตะโกนอยูตลอดเวลา “หยุดโวย หยุด ไอน ่ี กลู งไปไดละมงึ จะเหยยี บใหคาสน ทเี ดียว” รถคงตะบึงไปตอ คนขับบาเลือดเสยี แลว ผมไมแ นใ จวาเขาคดิ อยา งไร ขณะนั้นผมกวาดสายตาเห็น ผูช ายท่นี ั่งถัดไปทางมาน่ังดานซาย เปนตํารวจยศจากําลังจองเขม็งไปทีไ่ อวายรายและถัดไปอีกเปนชายผม สัน้ เกรียนอีก 2 คน ใสกางเกงสีกากี และสีขี้มา ผมเขาใจวาคงจะเปนตํารวจหรือทหารแน กําลังเอามือ ลวงกระเปากางเกงอยูทั้งสองคน บรรยากาศตอนนั้นชางเครียดจริง ๆ ไหนจะกลัวปลน ถูกยิง ไหนจะกลัวรถคว่าํ ทุกคนเกร็งไปหมด ทุกสง่ิ ทุกอยางถงึ จุดวิกฤตแลว

197 ประเด็น 1. ถา คณุ อยใู นเหตกุ ารณอยางผม คณุ จะตัดสินใจอยางไร 2. กอ นทคี่ ณุ จะตัดสินใจ คณุ คิดถึงอะไรบา ง แนวทางการทาํ กจิ กรรม ครแู บง กลุม ผูเรียนออกเปน 2 – 3 กลุมยอย ใหผูเ รียนเลือกประธานกลุมและเลขานุการกลุม เพือ่ เปน ผูนําและผูจดบันทึกผลการอภิปรายของกลุมตามลําดับ และนําผลการอภิปรายทีบ่ ันทึกไวไปเสนอตอที่ ประชุมใหญ จากนัน้ ใหผูเรียนทุกกลุม อภิปรายถกแถลงเพือ่ หาคําตอบตามประเด็นทีก่ ําหนดให ครูติดตาม สังเกต การใชเหตุผลของแตละกลุม หากขอมูลยังไมเพียงพอ ครูอาจชีแ้ นะใหอภิปรายเพิม่ เติมได เลขานุการ กลุมบันทึกผลการพิจารณาหาคําตอบตามประเด็นทีก่ ําหนด และนําคําตอบนัน้ ไปรายงานในทีป่ ระชุมกลุม ใหญ (หากมีผูเ รียนไมมาก ครูอาจใหมีการสนทนาหรืออภิปรายถกแถลงกันในกลุม ใหญเลย โดยไมตอง แบง กลุมยอยกไ็ ด) ตัวอยางขอสรุปของกรณี ตัวอยาง ตวั อยาง เร่ือง “สไู หม” จาก ขอ สรุปผลการอภปิ รายจากกรณตี ัวอยา งเรื่อง ความเหน็ ของผูเรียนหลายกลุม หลายคนที่เคยเสนอไว ดังที่ “สไู หม” ปรากฏในกรอบดานขวามือ ปญหาในสังคมปจจุบันซับซอนและเปลี่ยนแปลงรวดเร็ว ตัวอยางขอสรุปนี้อาจจะ การเรยี นรูโดยการฟง การจาํ จากการสอนการอธิบายของครู ใกลเ คยี งกับขอ สรุปของกลมุ อยา งเดยี วคงไมพ อที่จะแกป ญ หาไดอยางย่งั ยนื ทันตอ ของทานก็ได เหตุการณการสอนใหผ เู รียนรจู กั คิดเอง โดยใชข อ มลู ท่ี หลากหลายอยางนอย 3 ประการ คือ ขอมลู ที่เกี่ยวขอ งกับหลกั วิชาการ ขอ มูลเกยี่ วกบั ตนเอง และขอ มลู เกย่ี วกับสังคม สิ่งแวดลอม มาประกอบในการคิด การตัดสินใจอยางพอเพียงก็ จะทาํ ใหการคดิ การตดั สนิ ใจเพือ่ แกป ญหานน้ั มคี วามมน่ั ใจ และถกู ตองมากข้ึน

198 เมือ่ ผูเ รียนไดรวมทํากิจกรรม ความเชือ่ พืน้ ฐานทางการศึกษาผูใ หญ ครบทัง้ 5 กิจกรรมแลว ครูนํา กระดาษบรูฟทสี่ รุปกรณีตวั อยางทงั้ 5 กิจกรรมแลว ครูนํากระดาษบรูฟ ทีส่ รุปกรณีตัวอยางทัง้ 5 แผนติดผนัง ไว เชิญทุกคนเขารวมประชุมกลุม ใหญแลวใหผูเรียนบางคนอาสาสมัครสรุปความเชือ่ พืน้ ฐานทางการศึกษา ผใู หญใ หเพ่อื นฟง จากน้นั ครูสรุปสดุ ทายดวยบทสรุปตัวอยางดังนี้ ความเชือ่ พืน้ ฐานทางการศึกษาผูใ หญ เชือ่ วาคนทุกคนมีพืน้ ฐานที่แตกตางกัน ความตองการก็ไม เหมือนกันแตทุกคนก็มีจุดมุงหมายปลายทางของตนที่จะกาวไปสูความสําเร็จ ซึ่งถาบรรลุถึงสิ่งนั้นไดเขาก็จะ มคี วามสุข ดงั นัน้ ความสขุ เหลานจี้ งึ เปนเรื่องตางจิตตางใจที่กําหนดตามสภาวะของตนอยางไรก็ตามการจะมี ความสุขอยูไดในสังคม จําเปนตองปรับตัวเอง และสังคมใหผสมกลมกลืนกันจนเกิดความพอดีแกเอกัตภาพ และบางครั้งหากเปนการตัดสินใจทีไ่ ดกระทําดีที่สุดตามกําลังของตัวเองแลว ก็จะมีความพอใจกับการ ตัดสินใจนั้น อีกประการหนึง่ ในสังคมทีม่ ีการเปลีย่ นแปลงอยางรวดเร็วนี้ การทีจ่ ะปรับตัวเองและ สิ่งแวดลอมใหเกิดความพอดีนั้น จําเปนตองรูจักการคิด การแกปญหา การเรียนการสอนทีจ่ ะใหคนรูจ ัก แกป ญ หาไดนน้ั การสอนโดยการบอกอยา งเดยี วคงไมไ ดป ระโยชนม ากนกั การสอนใหรูจักคิด รูจ ักวิเคราะห จึงเปนวิธีที่ควรนํามาใชกระบวนการคิด การแกปญหามีหลากหลายวิธีแตกตางกันไป แตกระบวนการคิด การแกปญหาที่ตองใชขอมูลประกอบการคิด การวิเคราะหอยางนอย 3 ประการ คือขอมูลทางวิชาการ ขอมูล เกย่ี วกบั ตัวเอง และขอ มูลเก่ยี วกับสงั คมและส่ิงแวดลอ ม ซงึ่ เมือ่ นําผลการคิดนี้ไปปฏบิ ตั แิ ลว พอใจ มีความสุข ก็จะเรียกการคิดเชนนนั้ วา คิดเปน บทสรปุ เราไดเรียนรูถ ึงความเชือ่ พืน้ ฐานทางการศึกษาผูใ หญ โดยการทํากิจกรรมรวมกันทัง้ 5 กิจกรรมแลว ดงั บทสรปุ ทีไ่ ดรวมกนั เสนอไวแลว ความเช่อื พื้นฐานที่สรุปไวน้ีคือ ความเชือ่ พืน้ ฐานทีเ่ ปนความจริงในชีวิต ของคนที่ กศน. นํามาเปนหลักใหคนทํางาน กศน. ตลอดจนผูเรียนไดตระหนักและเขาใจแลวนําไปใชในการ ดํารงชีวิตเพื่อการคิด การแกปญหา การทํางานรวมกับคนอื่น การบริหารจัดการในฐานะเปนนายเปนผูนํา หรือผูตาม ในฐานะผูสอน ผูเรียนในฐานะเปนสมาชิกในครอบครัว สมาชิกในชุมชนและสังคม เพือ่ ใหรูจ ัก ตัวเอง รูจ ักผูอ ืน่ รูจ ักสภาวะสิ่งแวดลอม การคิดการตัดสินใจตาง ๆ ที่คํานึงถึงขอมูลทีเ่ พียงพออยางนอย ประกอบดวยขอมูล 3 ดาน คือ ขอมูลทางวิชาการ ขอมูลเกีย่ วกับตนเองและขอมูลเกีย่ วกับสังคม สิ่งแวดลอม ดวยความใจกวาง มีอิสระ ยอมรับฟงความคิดเห็นของผูอื่นไมเอาแตใจตนเอง จะไดมีสติ รอบคอบ ละเอียดถี่ ถวน ไมผิดพลาดจนเกินไป เราถือวาความเชื่อพื้นฐานทางการศึกษาผูใหญ ดังกลาวนี้ คือ พืน้ ฐานเบื้องตน ของการนําไปสูการคิดเปน หรือเรียกตามภาษานักวิชาการวา ปฐมบทของกระบวนการคิดเปน

199 เรือ่ งที่ 2 คดิ เปนและกระบวนการคิดเปน 2.1 แนวคิดและทิศทางของการคิดเปน “คิดเปน ” เปน คาํ ไทยสั้น ๆ งาย ๆ ทีด่ ร.โกวทิ วรพิพฒั น ใชเพ่อื อธิบายถงึ คณุ ลักษณะที่พึงประสงคของคนใน การดํารงชีวิตอยูใ นสังคมที่มีการเปลีย่ นแปลงอยางรวดเร็ว รุนแรง และซับซอน ไดอยางปกติสุข “คิดเปน” มาจากความเชือ่ พื้นฐานเบื้องตนที่วาคนมีความแตกตางกันเปนธรรมดา แตทุกคนมีความตองการสูงสุด เหมือนกันคือความสุขในชีวิต คนจะมีความสุขไดก็ตอเมือ่ มีการปรับตัวเองและสังคม สิง่ แวดลอมใหเขาหา กันอยางผสมกลมกลืนจนเกิดความพอดี นําไปสูค วามพอใจและมีความสุข อยางไรก็ตามสังคมสิง่ แวดลอม ไมไดหยุดนิ่ง แตจะมีการเปลี่ยนแปลงอยางรวดเร็วและรุนแรงอยูต ลอดเวลากอใหเกิดปญหา เกิดความทุกข ความไมสบายกายไมสบายใจขึน้ ไดเสมอ กระบวนการปรับตนเองกับสังคมสิง่ แวดลอมใหผสมกลมกลืนจึง ตองดําเนินไปอยางตอเนื่องและทันการ คนทีจ่ ะทําไดเชนนีต้ องรูจักคิด รูจักใชสติปญญา รูจ ักตัวเองและ ธรรมชาติสังคมสิ่งแวดลอมเปนอยางดี สามารถแสวงหาขอมูลที่เกี่ยวของอยางหลากหลายและพอเพียง อยาง นอย 3 ประการ คือ ขอมูลทางวิชาการ ขอมูลทางสังคมสิง่ แวดลอม และขอมูลทีเ่ กี่ยวของกับตนเองมาเปน หลักในการวิเคราะหปญหาเพื่อเลือกแนวทางการตัดสินใจทีด่ ีที่สุดในการแกปญหา หรือสภาพการณที่เผชิญ อยูอ ยางรอบคอบ จนมีความพอใจแลวก็พรอมจะรับผิดชอบการตัดสินใจนัน้ อยางสมเหตุสมผล เกิดความ พอดีความสมดุลในชีวิตอยางสันติสุข เรียกไดวา “คนคิดเปน” กระบวนการ คิดเปน อาจสรุปไดดังนี้

200 “คิดเปน” ปญ หา กระบวนการคดิ เปน ความสุข ขอ มลู ท่ีตอ งนํามาพจิ ารณา ตนเอง สงั คม วชิ าการ ไมพ อใจ พอใจ การวิเคราะหและสังเคราะห ขอมูล ทห่ี ลากหลายและพอเพยี ง อยา งละเอยี ดรอบคอบ ประเ ิมนผล ประเ ิมนผล ลงมือปฎิบัติ การตดั สินใจ ลงมือปฏิบตั ิ เลอื กแนวทางปฏบิ ตั ิ

201 ทานอาจารย ดร.โกวิท วรพิพัฒน เคยกลาวไววา “คิดเปน” เปนคําเฉพาะทีห่ มายรวมทุกอยางไวใน ตัวแลว เปนคําทีบ่ ูรณาการเอาการคิด การกระทํา การแกปญหา ความเหมาะสม ความพอดี ความเชื่อ วัฒนธรรมประเพณี คุณธรรมจริยธรรม มารวมไวในคําวา “คิดเปน” หมดแลว นัน่ คือ ตองคิดเปน คิดชอบ ทําเปน ทําชอบ แกปญหาไดอยางมีคุณธรรมและความรับผิดชอบ ไมใชเพียงแคคิดอยางเดียว เพราะเรือ่ ง ดังกลาวเปนขอมูลที่ตองนํามาประกอบการคิด การวิเคราะหอยางพอเพียงอยูแลว กระบวนการเรียนรูตามทิศทางของ “คิดเปน” น้ี ผูเรียนสําคัญท่ีสุด ผูสอนเปนผูจัดโอกาส จัด กระบวนการ จัดระบบขอมูล และแหลงการเรียนรู รวมทัง้ การกระตุน ใหกระบวนการคิด การวิเคราะหไดใช ขอมูลอยางหลากหลาย ลึกซึง้ และพอเพียง นอกจากนัน้ “คิดเปน” ยังครอบคลุมไปถึงการหลอหลอมจิต วิญญาณของคนทํางาน กศน. ทีป่ ลูกฝงกันมาจากพีส่ ูน องนับสิบ ๆ ป เปนตนวา การเคารพคุณคาของความ เปนมนุษยของคนอยางเทาเทียมกัน การทําตัวเปนสามัญเรียบงาย ไมมีมุม ไมมีเหลี่ยม ไมมีอัตตา ใหเกียรติ ผูอ ืน่ ดวยความจริงใจ มองในดีมีเสีย ในเสียมีดี ในขาวมีดํา ในดํามีขาว ไมมีอะไรทีข่ าวไปทัง้ หมด และไมมี อะไรท่ีดาํ ไปทั้งหมด ทัง้ น้ีตอ งมองในสวนดขี องผอู ื่นไวเ สมอ จากแผนภมู ดิ งั กลา วนี้ จะเหน็ วา คดิ เปนหรือกระบวนการคิดเปนน้ันจะตองประกอบดวยองคประกอบตาง ๆ ดงั ตอ ไปนี้ 1. เปน กระบวนการเรียนรูท่ีประกอบดวยการคิด การวิเคราะห และสังเคราะหขอมูลประเภทตาง ๆ ไมใชการเรียนรูจากหนังสือหรือลอกเลียนจากตําราหรือรับฟงการสอนการบอกเลาของครูแตเพียงอยางเดียว 2. ขอมูลที่นํามาประกอบการคิด การวิเคราะหตาง ๆ ตองหลากหลาย เพียงพอ ครอบคลุม อยางนอย 3 ดา น คอื ขอ มลู ทางวิชาการ ขอ มูลเกยี่ วกับตนเอง และขอ มูลเกีย่ วกบั สังคมส่ิงแวดลอ ม 3. ผูเรียนเปนคนสําคัญในการเรียนรู ครูเปนผูจ ัดโอกาสและอํานวยความสะดวกในการจัดการ เรยี นรู 4. เรียนรูจากวิถีชีวิต จากธรรมชาติและภูมิปญญา จากประสบการณและการปฏิบัติจริง ซึง่ เปน สว นหนึง่ ของการเรียนรตู ลอดชวี ติ 5. กระบวนการเรียนรูเ ปนระบบเปดกวาง รับฟงความคิดของผูอ ืน่ และยอมรับความเปนมนุษยที่ ศรัทธาในความแตกตางระหวางบุคคล ดังนั้นเทคนิคกระบวนการทีน่ ํามาใชในการเรียนรูจ ึงมักจะเปนวิธีการ สานเสวนา การอภปิ รายถกแถลง กลุมสัมพนั ธเพื่อกลุมสนทนา 6. กระบวนการคิดเปนนัน้ เมือ่ มีการตัดสินใจ ลงมือปฏิบัติแลวจะเกิดความพอใจ มีความสุข แตถา ลงมือปฏบิ ัติแลวยงั ไมพอใจก็จะมีสติไมทุรนทุราย ไมเดอื ดเน้อื รอนใจ แตจ ะกลบั ยอนไปหาสาเหตุแหงความ ไมสําเร็จ ไมพึงพอใจกับการตัดสินใจดังกลาว แลวแสวงหาขอมูลเพิ่มเติม เพือ่ หาทางเลือกในการแกปญหา แลว ทบทวนการตดั สนิ ใจใหมจ นกวา จะพอใจกบั การแกป ญ หานน้ั

202 ทานมีความเขาใจเรื่องคิดเปนมากนอยเพียงใด ครูใหคะแนนผูเรียนแตละคนดวยเครื่องหมาย  เขา ใจดีมาก เขา ใจดพี อควร 2.2 คดิ เปนและการเช่อื มโยงสูปรชั ญาคิดเปน พจนานุกรมไทยฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. 2543 ใหนิยามคําวา ปรัชญา ไววา วิชาวาดวยหลักแหงความรู และหลกั แหง ความจรงิ คดิ เปน คอื ลักษณะอันพงึ ประสงคท ชี่ วยใหคนสามารถดํารงชีวิตอยูในสังคมที่เปลี่ยนแปลงอยูตลอดเวลาได อยางสันติสุข เพราะคนคิดเปนเชือ่ มัน่ ในหลักแหงความเปนจริงของมนุษยทีย่ อมรับในความแตกตางของ บุคคล รูจักปรับตัวเองและสังคมใหผสมกลมกลืนจนเกิดความพอดีและพอเพียง และเชือ่ มัน่ ในการตัดสินใจ แกปญหาทีใ่ ชขอมูลประกอบการคิด การวิเคราะหอยางนอย 3 ประการ จนเกิดความพอใจกับการตัดสินใจ นั้นก็จะเปนการแกปญหาที่ประสบความสุข ถายังไมพอใจก็จะกลับไปศึกษาวิเคราะหขอมูลใหมที่เพียงพอ และทันเหตุการณจนกวาจะพอใจกับการตัดสินใจของตนเอง คนที่จะทําไดเชนนีต้ องรูจ ักคิด รูจ ักใช สติปญญา รูจักตัวเอง รูจ ักธรรมชาติ สังคมสิ่งแวดลอมเปนอยางดี มีความรอบรูท ีจ่ ะแสวงหาขอมูลมา ประกอบการคิด การวิเคราะหของตนเองได คิดเปน นอกจากจะเปนความเชื่อในหลักความเปนจริงตามธรรมชาติของมนุษยดังกลาวแลว คิดเปน ยังเปนหลักการและแนวคิดสําคัญในการจัดดําเนินโครงการตาง ๆทางการศึกษาผูใ หญ การศึกษานอก โรงเรียนตัง้ แตในอดีตทีผ่ านมาถึงปจจุบัน โดยเฉพาะในเรือ่ งของความเปนธรรมชาติ ความเรียบงายที่ หลากหลาย มีขอมูลใหพิจารณาทั้งดานบวกและดานลบ มีประเด็นใหคิด วิเคราะห แสวงหาเหตุผลในการหา คําตอบที่เหมาะสมใหกับตนเองและชุมชน คดิ เปน นอกจากจะเปนหลักในการดําเนินโครงการการศึกษาผูใ หญ การศึกษานอกโรงเรียนแลว ยัง เปนหลักคิดและแนวทางในการดําเนินชีวิตประจําวันของคนทํางานการศึกษานอกโรงเรียนและบุคคลทัว่ ไป เปนตนวา การเคารพในคุณคาของความเปนมนุษยของคนอยางเทาเทียมกัน การทําตัวเปนคนเรียบงาย ไมมี อตั ตายึดเหนีย่ วจนไมร บั ฟงความคิดของผอู ืน่ รวมทัง้ การมีทกั ษะการเรียนรูเพ่อื การเรียนรตู ลอดชวี ติ ดว ย จากการที่คิดเปน เปนทัง้ ความเชือ่ ในหลักความเปนจริงของมนุษย เปนทัง้ หลักการ แนวคิด และทิศ ทางการดําเนินกิจกรรมและโครงการตาง ๆ ของ กศน. และเปนพื้นฐานที่สําคัญในวิถีการดําเนินชีวิตของ บุคคลทั่วไป รวมทั้งเปนการสงเสริมใหมีทักษะการเรียนรูเ พือ่ การเรียนรูต ลอดชีวิตในอนาคต คิดเปนจึงเปน ที่ยอมรับและกาํ หนดใหเ ปน “ปรชั ญาคดิ เปน ” หรอื ปรัชญาการศึกษานอกโรงเรียนท่ีเหมาะสมกับความเปน กศน. เปนอยางยิง่

203 2.3 กระบวนการและข้นั ตอนการแกปญ หาของคนคดิ เปน คนคิดเปนเชื่อวาทุกขหรือปญหาเปนความจริงตามธรรมชาติที่เกิดขึ้นไดก็สามารถแกไขได ถารูจ ัก แสวงหาขอมูลที่หลากหลายและพอเพียงอยางนอย 3 ดาน คือ ขอมูลทางวิชาการ ขอมูลเกี่ยวกับสภาวะ แวดลอ มทางสงั คมในวถิ ชี วี ติ วิถีวัฒนธรรมประเพณี วิถีคุณธรรมจริยธรรม และขอมูลทีเ่ กี่ยวกับตนเอง รูจ ัก ตนเองอยางถองแท ซึง่ ครอบคลุมถึงการพึง่ พาตนเองและความพอเพียง พอประมาณมาวิเคราะหและ สังเคราะหประกอบการคิดและการตัดสินใจแกปญหา คนคิดเปนจะเผชิญกับทุกขหรือปญหาอยางรูเทาทัน มี สติไตรตรองอยางละเอียดรอบคอบในการเลือกวิธีการแกปญหาและตัดสินใจแกปญหาตามวิธีการทีเ่ ลือก แลววาดีทีส่ ุด ก็จะมีความพอใจและเต็มใจรับผิดชอบกับผลการตัดสินใจเชนนัน้ อยางไรก็ตาม สังคมในยุค โลกาภิวัตนเปนสังคมแหงการเปลีย่ นแปลงทีร่ วดเร็วและรุนแรง ปญหาก็เปลีย่ นแปลงอยูต ลอดเวลา ทุกขก็ เกิดขึ้น ดํารงอยู และดับไป หรือเปลี่ยนโฉมหนาไปตามกาลสมัย กระบวนทัศนในการดับทุกขก็ตองพัฒนา รูปแบบใหทันตอการเปลีย่ นแปลงเหลานั้นอยูตลอดเวลาใหเหมาะสมกับสถานการณที่เปลี่ยนแปลงไปดวย กระบวนการดบั ทกุ ขห รอื แกป ญ หากจ็ ะหมนุ เวยี นมาจนกวา จะพอใจอกี เปน เชนนีอ้ ยอู ยางตอ เนือ่ งตลอดชีวติ กระบวนการและขน้ั ตอนการแกป ญ หาแบบคนคดิ เปน อาจแบง ไดด งั น้ี 1. ขัน้ ทําความเขาใจกับทุกขและปญหา คนคิดเปนเชื่อวาทุกขหรือปญหาเปนเรื่องธรรมชาติที่ เกดิ ขน้ึ กแ็ กไ ขไดด ว ยกระบวนการแกป ญ หา “ปญหา” ตามพจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน หมายถึง ขอสงสัย ความสงสัย สิง่ เขาใจยาก สิง่ ทีต่ นไมรูห รือคําถาม อันไดแกโจทยในแบบฝกหัด หรือขอสอบเพื่อประเมินผล เปนตน ปญหาจะหมาย รวมถึง ปญหาสวนตัว ปญหาครอบครัว ปญหาเพื่อนรวมงาน ปญหาจากผูบังคับบัญชา ปญหาจากสภาวะ ส่งิ แวดลอ มและอ่นื ๆ ปญหาเกดิ ขน้ึ ได 2 ทาง คือ 1) ปญ หาทีเ่ กิดจากปจจัยภายนอก เชน เมื่อเศรษฐกจิ ทรงตัวหรือซบเซา ทําใหรายไดของเราลด นอยลง คนในสังคมมีการดิ้นรนแกงแยงกัน การเอาตัวรอด การลักขโมย จี้ ปลน ฆาตกรรม สงผลกระทบตอ ความเปนอยูและความปลอดภัยในชีวิตและทรพั ยส ิน ปญหาหลายเรือ่ งสืบเนื่องมาจากสุขภาพอนามัย ภัยจาก สิง่ เสพติดหรือปรากฏการณธ รรมชาติ เปนตน 2) ปญหาทีเ่ กิดจากปจจัยภายใน คือปญหาจากตัวมนุษยเอง คือปญหาทีเ่ กิดจากกิเลสในจิตใจ ของมนุษย ซึ่งมี 3 เรือ่ งสําคัญคือ โลภะ ไดแกความอยากได อยากมี อยากเปน มากขึ้นกวาเดิม มีการดิ้นรน แสวงหาตอไปอยางไมมีที่สิ้นสุด ไมมีความพอเพียง เมื่อแสวงหาดวยวิธีสุจริตไมได ก็ใชวิธีการทุจริต ทําให เกิดความไมสงบ ไมสบายกาย ไมสบายใจ ไมมีที่สิ้นสุด โทสะ ไดแกความโกรธ ความอาฆาตพยาบาทคนอื่น ความคิดประทุษรา ยคนอนื่ โมหะ ไดแ ก ความไมรู หรอื รูไมจรงิ หลงเชอ่ื คําโกหก หลอกลวง ชักชวนใหหลง กระทาํ สิ่งท่ไี มถ ูกตอ ง ทาํ เรื่องเสยี หาย หลงผิดเปนชอบ เหน็ กงจกั รเปน ดอกบัว เปน ตน 2. ขัน้ หาสาเหตุของปญหา ซึ่งเปนขัน้ ตอนหนึ่งของกระบวนการแกปญหาเปนขัน้ ตอนที่จะ วิเคราะหขอมูลตาง ๆ ทีอ่ าจเปนสาเหตุของปญหา เปนตัวตนตอของปญหาทั้งที่เปนตนเหตุโดยตรง และที่

204 เปนสาเหตุทางออม ทัง้ นีต้ องวิเคราะหจากสาเหตุทีห่ ลากหลายและมีความเปนไปไดหลาย ๆ ทาง การ วิเคราะหหาสาเหตุของปญหาอาจทําไดงาย ๆ ใน 2 วธิ ีคอื 1) การวิเคราะหขอมูล โดยการนําเอาขอมูลที่หลากหลายดานตาง ๆ มาแยกแยะและจัดกลุม ของ ขอ มูลสําคญั ๆ เชน ขอมูลดา นเศรษฐกจิ วฒั นธรรม สภาวะแวดลอม วทิ ยาการใหม ๆ นโยบายและทิศทางใน การบริหารจัดการ ปจจัยทางดานเทคโนโลยี ฯลฯ ขอมูลทีน่ ํามาวิเคราะหนีเ้ มือ่ จําแนกแลว สาเหตุของปญหา อาจมาจากขอมูลอยางนอย 3 ประการ คือ - สาเหตุสําคัญมาจากตนเอง จากพื้นฐานของชีวิตตนเองและครอบครัว ความไมสมดุลของ การงานอาชีพที่พึงปรารถนา ความขัดของที่เกิดจากโรคภัยของตนเอง ความโลภ โกรธ หลง ในใจของตนเอง ความคับของใจในการรักษาคุณธรรม จริยธรรมของตนเอง ฯลฯ - สาเหตุสําคัญมาจากสังคม ชุมชนและสภาวะแวดลอม ความไมพึงพอใจตอพฤติกรรม ไม พึงปรารถนาของเพือ่ นบาน การขาดแหลงเงินทุนในการประกอบอาชีพ ชุมชนมีการทะเลาะเบาะแวง ขาด ความสามัคคี ฯลฯ - สาเหตุสําคัญมาจากการขาดแหลงขอมูล แหลงความรูความเคลื่อนไหวที่เปนปจจุบันของ วิชาการและเทคโนโลยีที่เกี่ยวของ ขาดภูมิปญญาที่จะชวยเติมขอมูลทางปญญาในการบริหารจัดการ ฯลฯ 2) การวิเคราะหสถานการณ โดยการนําเอาสภาพเหตุการณตาง ๆ มาพัฒนาหาคําตอบ โดย พยายามหาคําตอบในลกั ษณะตอ ไปนีใ้ หมากที่สดุ คือ อะไร ทไ่ี หน เมอื่ ไร เพยี งใด ตัวอยางเชน วิธีการอะไรท่กี อ ใหเ กดิ สภาพเหตุการณเชนน้ี ส่ิงแวดลอมอะไรทก่ี อใหเกิดสภาพเหตุการณเชนนี้ บคุ คลใดท่ีกอใหเ กิดสภาพเหตกุ ารณเ ชน นี้ ผลเสียหายเกิดขน้ึ มาไดอ ยา งไร ทาํ ไมจึงมีสาเหตเุ ชน นเ้ี กิดข้ึน ฯลฯ จากนัน้ จึงกระทําการจัดลําดับความสําคัญของสาเหตุตาง ๆ คือหาพลังของสาเหตุทีก่ อใหเกิด ปญ หา ท้ังนเ้ี นอื่ งจาก - ปญ หาแตละปญหาอาจเปนผลเนื่องมาจากสาเหตุหลายประการ - ทุกสาเหตุยอมมีอันดับความสําคัญ หรือพลังของสาเหตุที่กอใหเกิดปญหาในอันดับ แตกตา งกนั - ทรัพยากรมีจํากัด ไมวาจะเปน บุคลากร เงิน เวลา วัสดุ ดังนัน้ จึงตองพิจารณาจัดสรรการ ใชทรัพยากรใหตรงกับพลัง ท่กี อปญหาสูงสุด 3. ขั้นวิเคราะหเสนอทางเลือกของปญหา เปนขั้นตอนที่ตองศึกษาหาขอมูลที่เกี่ยวของอยาง หลากหลายและทัว่ ถึง เพียงพอทัง้ ขอมูลดานบวกและดานลบอยางนอย 3 กลุม ขอมูล คือ ขอมูลทางวิชาการ

205 ขอมูลเกีย่ วกับตนเอง และขอมูลทีเ่ กีย่ วของกับสังคมสิง่ แวดลอม แลวสังเคราะหขอมูลเหลานัน้ ขึ้นมาเปน ทางเลือกในการแกไขปญหาหลาย ๆ ทางที่มีความเปนไปได 4. ขั้นการตัดสินใจ เลือกทางเลือกในการแกปญหาที่ดีทีส่ ุดจากทางเลือกทั้งหมดทีม่ ีอยู เปน ทางเลือกทีไ่ ดวิเคราะหและสังเคราะหจากขอมูลทั้ง 3 ดาน ดังกลาวแลวอยางพรอมสมบูรณแลว บางครั้ง ทางเลือกที่ดีที่สุดอาจเปนทางเลือกทีไ่ ดจากการพิจารณาองคประกอบทีด่ ีที่สุดของแตละทางเลือก นํามา ผสมผสานกนั ก็ได 5. ขัน้ นําผลการตัดสินใจไปสูก ารปฏิบัติ เมือ่ ไดตัดสินใจดวยเหตุผลและไตรตรองขอมูลอยาง รอบคอบ พอเพียงและครบถวนทั้ง 3 ประการแลว นับวาทางเลอื กที่ตัดสินใจน้ันเปน ทางเลือกท่ดี ีท่ีสุดแลว 6. ขั้นติดตามประเมินผล เมือ่ ตัดสินใจดําเนินการตามทางเลือกที่ดีทีส่ ุดแลว พบวามีความพอใจ ก็จะมีความสุข แตถานําไปปฏิบัติแลวยังไมพอใจ ไมสบายใจ ยังขัดของเปนทุกขอยู ก็ตองกลับไปศึกษา คนควาหาขอมูลเพิ่มเติมดานใดดานหนึง่ หรือทัง้ 3 ดานทีย่ ังขาดตกบกพรองอยู จนกวาจะมีขอมูลทีเ่ พียงพอ ทําใหก ารตัดสนิ ใจคร้ังนั้นเกดิ ความพอใจ และมคี วามสขุ กับการแกปญ หาน้ัน อยางไรก็ตาม สังคมในยุคโลกาภิวัฒนเปนสังคมแหงการเปลี่ยนแปลงที่รวดเร็วและรุนแรง ปญหาก็ เปลยี่ นแปลงอยูตลอดเวลา ทุกขก็เกิดข้ึน ดํารงอยู และดับไป หรือเปล่ียนโฉมหนาไปตามกาลสมัย กระบวนทัศน ในการดับทุกขก็ตองพัฒนารูปแบบใหทันตอการเปล่ียนแปลงเหลาน้ันอยูตลอดเวลาใหเหมาะสมกับสถานการณ ท่ีเปล่ียนแปลงไปดวย กระบวนการดับทุกขหรือแกปญหาก็จะหมุนเวียนมาจนกวาจะพอใจอีกเปนเชนน้ีอยูอยาง ตอ เน่ืองตลอดชวี ิต

1. ปญหา กระบวนการและข้นั ตอนการแกป ญ หาของคนคดิ เปน 206 6. ประเมนิ ผล กระบวนการแกป ญ หา ความสขุ (ยงั ไมพ อใจ) 2. วิเคราะหห าสาเหตขุ องปญ หาจากขอมูลทหี่ ลากหลายและพอเพยี ง อยา งนอ ย 3 ประการ ตนเอง สงั คมสง่ิ แวดลอ ม วชิ าการ 3. วเิ คราะหห าทางเลอื กในการแกป ญ หาจากขอ มลู ทห่ี ลากหลาย 6. ประเมนิ ผล อยา งนอ ย 3 ประการ (พอใจ) ขอ มูลเกย่ี วกับ ขอ มลู ดา น ตนเอง สงั คม ขอมูลดาน สิง่ แวดลอ ม วชิ าการ 5. ปฏิบตั ิ 4. ตดั สินใจเลือกวธิ ีการแกป ญ หาท่ดี ที ่ีสดุ 5. ปฏิบตั ิ

207 ตวั อยางกระบวนการและขนั้ ตอนการคดิ แกป ญหาแบบคนคิดเปน กรณีศกึ ษาเรอ่ื ง การตดิ ยาเสพตดิ ของเยาวชน ปญ หา นายสามารถ เปนเยาวชนอาศัยอยูกับเพื่อน ๆ ชานเมืองกรุงเทพ มีอาชีพเปนชางกอสราง ซึ่งเปนชาง ชาวบานในหมูบาน รับจางตอเติมซอมแซมเล็ก ๆ นอย ๆ ในหมูบาน บางครั้งก็รับเปนคนงานรับจางรายวัน ของบริษัทรับเหมาทํางานไม งานปูน ทั่วไป ไมมีงานอยูเปนประจําเปนหลักแหลง รายไดไมแนนอน เคลื่อนยายไปตามแหลง งานพรอม ๆ กับเพือ่ นคนงานอน่ื ๆ พน้ื เพเดิมพอ แมเ ปนเกษตรกรอยตู างจังหวดั ยากจนมีลูกหลายคน นายสามารถจึงตองมาเปนคนงานกอสรางเพื่อหาเงินสงไปใหพอแม แตปรากฏวาลําพัง การเล้ียงตัวเองก็ไมคอยจะพออยแู ลว คา ครองชีพในกรงุ เทพฯ กส็ ูง คา ใชจ า ยก็มากกวา อยตู า งจงั หวัด ชวี ิตก็ โดดเดีย่ วมีแตเ พ่อื น ๆ วยั เดียวกนั ไมม ผี ใู หญคอยดูแล สามารถเรยี นจบแคประถมศึกษาจากตางจังหวัด แลว ไมไ ดเรียนตอ ไมไ ดรบั การแนะนาํ หรือไดรับความรูเพิ่มเตมิ หลังจากออกจากโรงเรียนแลว เพือ่ น ๆ รวมงาน ก็จะมีลกั ษณะเดียวกันแทบทุกคน ผูรบั เหมาซึ่งเปนคนจางงานก็ไมเคยสนใจความเปนอยูของคนงาน แตก็ จายคาจางตามแรงงานไมเอาเปรียบคนงาน เมื่องานมีนอยลง สามารถทํางานบอยขึ้น คบเพื่อนเที่ยวเตรมาก ขน้ึ เร่มิ ดมื่ เหลา และติดยาเสพตดิ ตามเพือ่ น ๆ ในทสี่ ุด การทาํ ความเขา ใจกับปญหา ประการแรก คิดมีสติ เพื่อพิจารณาปญหาใหชัดเจนและสรางความมั่นใจวาสามารถแกปญหาได จากนั้นจึงพิจารณาความล้ําลึกและซับซอนของปญหาการติดยาของนายสามารถ เพื่อแยกแยะความหนักเบา ของการติดยา และมองชองทางในการเขาถึงปญหารวมทั้งเขาถึงความเชื่อมโยงของสภาวะแวดลอมของการ ติดยาของสามารถวา เกย่ี วขอ งกบั เรอื่ งอะไรบาง อยางไรในเบื้องตน การหาสาเหตขุ องปญหา ขั้นนี้เปนการศึกษาสาเหตุของการติดยาของสามารถ ซึ่งจะตองศึกษาจากขอมูลที่หลากหลายทั้งจาก เรื่องสวนตัวของสามารถของในเรื่องประวัติครอบครัว ความเปนมา สถานะความเปนอยู เศรษฐกิจสังคม การทํามาหากนิ นสิ ัย ความประพฤติ การพบเพื่อน ความอดทน ฯลฯ เพื่อดวู า เรื่องสวนตวั ของสามารถเรื่อง ใดจะเปนตัวนําไปสูปญหาการติดยาของสามารถบาง ตองศึกษาขอมูลจากสภาวะแวดลอมที่จะทําใหสามารถ ประสบปญหาติดยา เชน การคบเพื่อน การเสพสุรา ลักษณะของการทํางานที่ตองเรรอนไปตลอดเวลา แหลง ความรูหรือภูมิปญญาที่จะเปนประโยชนในการเรียนรู แหลงมั่วสุราทั้งการซื้อการขาย การเสพยาในชุมชน ฯลฯ รวมทั้งขอมูลที่เกี่ยวกับความรูเรื่องยาเสพติดและอันตรายจากการเสพยา ความใสใจของชุมชนในเรื่อง การรณรงคขัดกัน ภัยจากยาเสพติด การเขาถึงเอกสารและส่อื ประชาสัมพันธแ ละประสิทธิภาพของสื่อ ปองกันสิ่งเสพติดของประชาชนในชุมชน ฯลฯ ขอมูลเหลานี้ตองนํามาวิเคราะหอยางหลากหลาย เพื่อ สังเคราะหหาสาเหตุของปญหาติดยาของสามารถ

208 ขนั้ วิเคราะหหาทางเลอื กในการแกไขปญหา เปนขั้นตอนที่จะตองนําเอาสาเหตุตาง ๆ ที่ทําใหสามารถติดยาที่วิเคราะหไดจากขอมูลทั้ง 3 ดา นของ สามารถมาสังเคราะห สรุปเปนทางเลือกในการแกไขปญหาหลาย ๆทางเลือกที่มีความเปนไปได เชน ไปบวช เพ่ือหนใี หพ นจากสังคมตดิ ยาเสพตดิ ในชมุ ชน เลิกคบเพือ่ นท่ีตดิ ยาโดยสน้ิ เชิง เปลี่ยนอาชพี ไปทํางานทเี่ ปน หลกั แหลง ไมเ รรอน ศึกษาหาความรูการประกอบอาชีพใหมท หี่ า งไกลจากยาเสพติด ปรกึ ษาผูรแู ละ หนว ยงานทีช่ ว ยเหลือผตู ิดยาเพื่อเลิกเสพยาและฝกอาชีพใหม เพื่อใหม ีรายได กลับบา นตางจังหวัดเพื่อไป บําบัดการติดยาและอยูกับครอบครัว ฯลฯ ขนั้ การตดั สนิ ใจ เลือกทางแกปญหาทด่ี ที ่สี ุด เปนขั้นตอนที่สามารถเองจะตองตัดสินใจ เลือกทางแกปญหาการติดยาของตนเองที่คิดวาดีที่สุด เหมาะสมกับตนเอง สามารถปฏิบัติไดดวยความพอใจ เชน เลิกเที่ยวเตรกับเพื่อนที่เสพยาแลวไปปรึกษากับ ผูรูขอเขาโครงการบําบัดการติดยาของหนวยงานในชุมชน และเขารับการฟนฟูสขุ ภาพควบคกู ับการฝกอาชพี ทีม่ ีรายไดเ สริมเพ่ิมข้นึ เปนตน ข้นั นําผลการตัดสินใจไปสกู ารปฏบิ ัติ ขั้นตอนนี้สามารถจะตองเขารับการบําบัดการติดยา ซึ่งมีขั้นตอนและวิธีการโดยเฉพาะ สามารถตอง อดทนรับการบําบัดใหครบถวนตามวิธีการ และตองมีความตั้งใจแนวแนที่จะเลกิ ติดยา สญั ญากบั ตนเองวา จะ ไมหวนกลับมาเสพยาอีก ตองเขารับการดูแลรักษาฟนฟูสุขภาพทั้งรางกายและจิตใจ รวมทั้งเขาศึกษาอาชีพ ใหมจากศูนยฝกอาชีพเพื่อจะไดมีชองทางในการทํามาหากินหลังจากบําบัดการติดยาแลว ขัน้ ติดตามประเมนิ ผล ขัน้ นเ้ี ปน การประเมินตนเองของสามารถวาการตัดสินใจของตนเองที่จะเลิกเสพยา และตั้งใจจะเปน คนดีมีอาชีพเสริมที่จะเปนชองทางในการทํามาหากินมีรายได ไมตองเปนทุกขแลวหันไปเสพยาอีกนั้น ทําได หรือไมใ นทางปฏบิ ัติ พอใจและสบายใจที่จะเขารับการบําบดั และฟน ฟสู ุขภาพหรอื ไม ต้งั ใจฝก อาชพี เสริม เพียงใด ถา พอใจและสบายใจกจ็ ดั วา แกป ญหาได แตถ า ลงมอื ปฏิบัติแลวยงั ไมส บายใจ ยงั ทรุ นทุราย ยังไม สงบสุข ก็ตองยอนกลับไปดขู อ มลู ทั้ง 3 ดา นอีกครัง้ วายังไมไ ดศ ึกษาขอมูลดานใดอยางพอเพยี งหรือไม จากนั้นจึงศึกษาหาขอมูลนั้น ๆ จากแหลงขอมูลเพิ่มเติม แลวนํามาคิดวิเคราะห สังเคราะห หาทางเลอื กใหม เพื่อการตัดสินใจแกปญหาตอไป จนกวาจะพบทางเลือกแกปญหาไดอยางพอใจ

209 ใบงานท่ี 1 ใหผูเรยี นสาํ รวจตนเอง วาเคยประสบปญ หาสาํ คญั อะไรบางทีห่ นกั ใจทส่ี ดุ เลอื กมา 1 ปญหาแลว ตอบคําถาม โดยการบันทกึ สั้น ๆ ในแตละขอทีก่ ําหนดให 1. ช่ือปญ หา ........................................................................................................................................ 2. ลักษณะของปญ หา  ปญหาการเรียน  ปญหาการงาน  ปญหากับครอบครัว  ปญหาสังคม  อน่ื ๆ (ระบุ) 3. สาเหตุ หรือที่มาของปญหา ................................................................................................................. .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... 4. อธบิ ายผลเสีย หรือผลกระทบท่ีเกิดขึ้นจากปญหาดงั กลา ว .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... 5. ปญหาน้ันไดม กี ารแกไ ขเปนท่พี อใจหรือไม แกไ ขอยางไร .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... .......................................................................................................................................................................... ..........................................................................................................................................................................

210 ใบงานท่ี 2 1. ใหผ ูเรียนไปสนทนา หรือสมั ภาษณเพอื่ น ๆ หรือคนใกลเคียง อยา งไมเ ปน ทางการสกั 3-4 คนใน หวั ขอเร่ืองตอไปนี้ แลวบนั ทึกขอ มลู ไว 1) ปญ หาครง้ั ใหญสุดที่เคยประสบในชีวิตที่ผานมาคืออะไร 2) สาเหตุทเ่ี กดิ ปญหานัน้ คอื อะไร 3) ปญหานั้นมีการแกไขที่สําเร็จดวยความพอใจหรือไม ใชขอมูลอะไรในการแกไขปญหาบางหรือไม อยางไร 4) มีวธิ กี ารแกไ ขปญหาอยา งไร มีขั้นตอนในการแกไขปญหาอยางไรบาง 5) ถา เกดิ ปญหาลกั ษณะน้นั ขน้ึ อีก จะใชวธิ ีในการแกปญหาแบบเดมิ หรือจะมีวธิ ีใหม หรือมีขัน้ ตอน ใหมอยางไรหรือไม 6) ใหเปรียบเทียบปญหา สาเหตุของปญหา และกระบวนการแกปญหาของเพื่อน หรือบุคคลใกลเคียง ดังกลาววามีอะไรบางที่เหมือนกัน และมีอะไรบางที่ตางกัน 7) ทานจะสรุปแนวคิดในการแกปญหา จากประสบการณท่ีไดรับคร้ังนีอ้ ยางไรบาง อธบิ ายสนั้ ๆ ใบงานท่ี 3 บา นของทานอยใู นแหลง ชุมชนใกลว ัดทีม่ เี ยาวชนม่วั สมุ ดวยการซ้ือขายและเสพยาเสพตดิ มีคดี ลกั เล็กขโมยนอ ยไปจนถึงปลน จ้ี ขม ขนื และฆาตกรรม เปน ปญ หาท่ีเปนอยเู ปนประจาํ แตยังไมเ คยไมเ กดิ ขึ้นกับทาน และครอบครัวของทาน ประเดน็ 1. ทานคิดวาปญหานี้เปนปญหาของทานหรือไม เพราะอะไร 2. ทานคิดวาปญหานี้เกิดขึ้นจากอะไร มีทางเลือกในการแกปญหาอยางไรบาง ขอใหเรียงลําดับ ความเปนไปไดของทางเลือกเหลานั้นที่จะนําไปแกไข 3. แหลงขอมูลอะไรบางที่ควรนํามาพิจารณา เพื่อใชประกอบการคดิ แกป ญ หา 4. ใหทานบนั ทึกคาํ ตอบของทกุ ขอ สงใหครูพจิ ารณา

211 เรอื่ งที่ 3 ลกั ษณะของขอ มูลและการเปรยี บเทยี บขอ มูล ดา นวชิ าการ ตนเอง และสงั คม สง่ิ แวดลอ ม และทักษะเบื้องตน การวิเคราะห สงั เคราะหข อ มูลทัง้ สามดา น เพือ่ ประกอบการตัดสินใจแกป ญ หาแบบคนคิดเปน ผูเ รียนไดเรียนรูถ ึง “การคิดเปน” และการเชือ่ มโยงสู “ปรัชญาคิดเปน” และไดตรวจสอบความคิด กับเพื่อนในกลุมดวยการทํากิจกรรมรวมกันบางแลว พฤติกรรมสําคัญของการคิดเปนอยางหนึ่ง คือการใช ขอมูลทีห่ ลากหลายและพอเพียงเพือ่ ประกอบการคิดและตัดสินใจ โดยเฉพาะขอมูลที่เกีย่ วของกับวิชาการ ตนเอง และสังคมส่งิ แวดลอ ม ขอ มูลคืออะไร ขอมูล คือ ขาวสารรายละเอียดตางๆ ทีเ่ กิดขึน้ ภายในองคการหรือสิ่งแวดลอมทางกายภาพ กอนที่จะ มีการจัดระบบใหเปนรูปแบบที่คนสามารถเขาใจ และนําไปใชได เปนขอเท็จจริงหรือตัวแทนของขอเท็จจริง ของสิ่งที่เราสนใจทีม่ ีอยูใ นชีวิตประจําวัน ขอเท็จจริงทีเ่ กีย่ วกับเหตุการณทีเ่ กิดขึ้นอยางตอเนือ่ ง เชน จํานวน ผูป วยทีต่ ิดเชือ้ เอดสในหมูบ าน ราคาพืชผักผลไมตางๆ ขอเท็จจริงที่เปนสัญลักษณ ตัวเลขจํานวนลูกคา ตัว เลขที่เกี่ยวกับจํานวนช่ัวโมงที่ทํางานในแตละสัปดาห ตัวเลขที่เกีย่ วกับสินคาคงคลังเพือ่ รายการสั่งของ ตัว เลขท่เี ปนนาํ้ หนกั และสว นสูงของคน หรอื ตัวเลขทเ่ี ปน รายไดประจาํ เดือน ตัวเลขท่ีเปนคะแนนการสอบ เปน ตน ขอมูลเปนขอความหรือรายละเอียดซึ่งอาจอยูในรูปแบบตางๆ เชน รูปภาพ เสียง วีดีโอ คําอธิบายพื้นฐาน หรือเหตกุ ารณท ่ีเกีย่ วของกับสงิ่ ตา งๆ เปนตน ขอมลู (Data) กบั สารสนเทศ (Information) ขอมูล และ สารสนเทศมีความหมายทีแ่ ตกตางกัน แตมีความคลายคลึงและสัมพันธเกี่ยวของกันอยู มาก ขอมูล หมายถึง ขอมูลดิบที่เปนขอเท็จจริง หรือเหตุการณตางๆ ทีเ่ กิดขึน้ ในชีวิตประจําวันที่เก็บ รวบรวมมาจากแหลงตางๆ อาจเปนตัวเลข ตัวอักษร หรือสัญลักษณ รูปภาพ และเสียง ถือวาเปนขอมูลระดับ ปฏิบัติการ ขอมูลทีด่ ีจะตองมีความถูกตองแมนยําและเปนปจจุบัน เชน ปริมาณ ระยะทาง ชือ่ ทีอ่ ยู เบอร โทรศัพท คะแนนการสอบ บันทึก รายงาน ฯลฯ สารสนเทศ คือ ขอมูลทีน่ ํามาผานกระบวนการประมวลผล วิเคราะหจนสามารถนําไปใชในการ ตัดสนิ ใจตอ ไปไดท นั ที ตัวอยาง ขอแตกตางระหวางขอมูลและสารสนเทศ ขอมูล : ผเู รียนศูนย กศน.อาํ เภอ ก. มจี าํ นวน 30,000 คน มีครผู สู อนจํานวน 30 คน สารสนเทศ : อตั ราสว นครผู สู อนตอ ผูเรยี นศูนย กศน.อาํ เภอ ก. เทากับ 30,000/30 = 1,000

212 ลักษณะของขอมลู ขอมูลเมื่อจําแนกตามลักษณะแลวสามารถแบงออกได 2 ชนิด คือ 1. ขอ มลู เชิงคุณภาพ (Qualitative Data) หมายถึง ขอมูลที่เปนนามธรรมไมสามารถบอกไดวา มีคา มากหรือนอยเพียงใด แตจะสามารถบอกไดวาดีหรือไมดี หรือบอกลักษณะความเปนกลุมของขอมูล เชน เพศ ศาสนา สีผม คณุ ภาพสินคา ความพงึ พอใจ ฯลฯ 2. ขอมูลเชิงปริมาณ (Quantitative Data) หมายถึง ขอมูลทีส่ ามารถวัดคาไดวามีมากหรือนอย ซึ่ง สามารถวัดคา ออกมาเปนตวั เลขได เชน คะแนนสอบ อณุ หภมู ิ สวนสงู นา้ํ หนัก ปริมาณตางๆ ฯลฯ ประเภทของขอมลู ขอมูลเมื่อจําแนกตามแหลงที่มาแลว สามารถแบงออกไดเปน 2 ชนดิ คอื 1. ขอมูลปฐมภูมิ (Primary Data) หมายถึง ขอมูลทีผ่ ูใชเปนผูเ ก็บรวบรวมขอมูลขึน้ เอง เชน การ เกบ็ จากแบบสอบถาม การทดลองในหองทดลอง 2. ขอมูลทุติยภูมิ (Secondary Data) หมายถึง ขอมูลทีผ่ ูใชนํามาจากหนวยงานอื่น หรือผูอ ืน่ ทีไ่ ด ทําการเก็บรวบรวมมาแลวในอดีต เชน รายงานประจําปของหนวยงานตางๆ ขอมูลทองถิน่ ซึง่ แตละ อบต. เปนผูรวบรวมไว ฯลฯ คณุ สมบตั ิทเี่ หมาะสมของขอ มูล 1. ความถูกตอง หากมีการเก็บรวบรวมขอมูลแลวขอมูลเหลานัน้ เชือ่ ถือไมไดจะทําใหเกิดผลเสีย อยางมาก ผูใ ชไมกลาอางอิงหรือนําเอาไปใชประโยชน ซึง่ เปนเหตุใหการตัดสินใจของผูบ ริหารขาดความ แมนยํา และมีโอกาสผิดพลาดได โครงสรางขอมูลทีอ่ อกแบบตองคํานึงถึงกรรมวิธีการดําเนินงานเพื่อใหได ความถูกตองแมนยํามากทีส่ ุด โดยปกติความผิดพลาดของสารสนเทศสวนใหญมาจากขอมูลทีไ่ มมีความ ถูกตอง ซึ่งอาจมีสาเหตุมาจากคนหรือเครื่องจักร การออกแบบระบบจึงตองคํานึงถึงในเรื่องนี้ 2. ความรวดเร็วและเปนปจจบุ ัน การไดมาของขอมูลจําเปนตองใหทันตอความตองการของผูใช มี การตอบสนองตอผูใ ชไดเร็ว ตีความหมายสารสนเทศไดทันตอเหตุการณหรือความตองการ มีการออกแบบ ระบบการเรียกคืน และรายงานตามความตองการของผูใช 3. ความสมบูรณ ความสมบูรณของสารสนเทศขึน้ กับการรวบรวมขอมูลและวิธีการทางปฏิบัติ ดวย ในการดําเนินการจัดทําสารสนเทศตองสํารวจและสอบถามความตองการการใชขอมูลเพือ่ ใหไดขอมูลที่ มีความสมบูรณในระดับหนึ่งที่เหมาะสม 4. ความชัดเจนและกะทัดรัด การจัดเก็บขอมูลจํานวนมากจะตองใชพืน้ ทีใ่ นการจัดเก็บขอมูลมาก จึงจําเปนตองออกแบบโครงสรางขอมูลใหกะทัดรัดสื่อความหมายได มีการใชรหัสหรือยื่นยอขอมูลให เหมาะสมเพือ่ ทจี่ ะจัดเกบ็ เขาไวในระบบคอมพิวเตอร

213 5. ความสอดคลอง ความตองการเปนเรื่องที่สําคัญ ดังนั้น จึงตองมีการสํารวจเพื่อหาความตองการ ของหนวยงานและองคการ ดูสภาพการใชขอมูล ความลึกหรือความกวางของขอบเขตของขอมูลที่สอดคลอง กับความตองการ การจดั การขอมูลเพ่ือใหเ กิดประโยชนกับการใชงาน การทําขอมูลใหเปนสารสนเทศทีจ่ ะเปนประโยชนตอการใชงาน จําเปนตองอาศัยเทคโนโลยีเขามา ชว ยในการดาํ เนนิ การตามขน้ั ตอนดงั น้ี 1. การเก็บรวบรวมขอมูล เปนเรือ่ งของการเก็บรวบรวมขอมูลซึง่ มีจํานวนมาก และตองเก็บใหได อยางทันเวลา เชน ขอมูลการลงทะเบียนเรียนของนักเรียน ขอมูลประวัติบุคลากร ปจจุบันมีเทคโนโลยีชวยใน การจัดเก็บอยูเ ปนจํานวนมาก เชน การปอนขอมูลเขาเครือ่ งคอมพิวเตอร การอานขอมูลจากรหัสแทง การ ตรวจใบลงทะเบียนที่มีการฝนดินสอในตําแหนงตางๆ เปนวิธีการเก็บรวบรวมขอมูลเชนกัน 2. การตรวจสอบขอมูล เมื่อมีการเก็บรวบรวมขอมูลแลวจําเปนตองมีการตรวจสอบขอมูล เพื่อ ตรวจสอบความถูกตองขอมูลที่เก็บเขาในระบบตองมีความเชือ่ ถือได หากพบทีผ่ ิดพลาดตองแกไข การ ตรวจสอบขอมูลมีหลายวิธี เชน การใชผูปอนขอมูลสองคนปอนขอมูลชุดเดียวกันเขาคอมพิวเตอรแลว เปรียบเทียบกัน 3. การประมวลขอ มูล การดําเนินการประมวลขอมูลใหกลายเปนสารสนเทศ อาจประกอบดวยกิจกรรมดังตอไปนี้ - การจัดแบงกลุมขอมูล ขอมูลทีจ่ ะตองมีการแบงแยกกลุม เพื่อเตรียมไวสําหรับการใชงาน การแบงแยกกลุมมีวิธีการทีช่ ัดเจน เชน ขอมูลในโรงเรียนมีการแบงแฟมประวัตินักเรียน และแฟม ลงทะเบียน สมุดโทรศัพทหนาเหลืองมีการแบงหมวดสินคาและบริการเพื่อความสะดวกในการคนหา - การจัดเรียงขอมูล เมือ่ จัดแบงกลุม เปนแฟมแลว ควรมีการจัดเรียงขอมูลตามลําดับตัวเลข หรือตวั อักษร เพื่อใหเรยี กใชง านไดง า ยประหยัดเวลา ตัวอยางการจัดเรียงขอมูล เชน การจัดเรียงบัตรขอมูลผู แตงหนังสือในตูบ ัตรรายการของหองสมุดตามลําดับตัวอักษร การจัดเรียงชือ่ คนในสมุดรายนามผูใ ช โทรศัพท ทําใหคนหาไดงาย - การสรุปผล บางครั้งขอมูลที่จัดเก็บมีเปนจํานวนมาก จําเปนตองมีการสรุปผลหรือสราง รายงานยอ เพือ่ นําไปใชประโยชน ขอมูลทีส่ รุปไดนีอ้ าจสื่อความหมายไดดีกวา เชน สถิติจํานวนนักเรียน แยกตามชั้นเรียนแตละชน้ั - การคํานวณ ขอมูลที่เก็บมีเปนจํานวนมาก ขอมูลบางสวนเปนขอมูลตัวเลขทีส่ ามารถนําไป คํานวณเพือ่ หาผลลัพธบางอยางได ดังนัน้ การสรางสารสนเทศจากขอมูลจึงอาศัยการคํานวณขอมูลที่เก็บไว ดว ย

214 4. การดแู ลรกั ษาสารสนเทศเพ่อื การใชง าน - การเก็บรักษาขอ มลู การเก็บรักษาขอมูล หมายถึง การนําขอมูลมาบันทึกเก็บไวในสื่อบันทึก ตา งๆ เชน แผน บันทึกขอ มูล นอกจากนีย้ ังรวมถึงการดูแล และทําสําเนาขอมูลเพ่ือใหใชงานตอไปในอนาคต ได - การคนหาขอมูล ขอมูลที่จัดเก็บไวมีจุดประสงคที่จะเรียกใชงานตอไป การคนหาขอมูล จะตองคนไดถูกตองแมนยํา รวดเร็ว จึงมีการนําคอมพิวเตอรเขามามีสวนชวยในการทํางาน ทําใหเรียกคน กระทาํ ไดท นั เวลา - การทําสําเนาขอมูล การทําสําเนาเพื่อทีจ่ ะนําขอมูลเก็บรักษาไว หรือนําไปแจกจายใน ภายหลงั จงึ ควรจัดเกบ็ ขอมลู ใหงายตอการทําสําเนา หรือนําไปใชอีกครั้งไดโ ดยงาย - การสือ่ สาร ขอมูลตองกระจายหรือสงตอไปยังผูใ ชงานที่หางไกลไดงาย การสื่อสารขอมูล จึงเปนเรื่องสําคัญและมีบทบาทที่สําคัญยิ่งที่จะทําใหการสงขาวสารไปยังผูใชทาํ ไดร วดเรว็ และทนั เวลา 5. เทคนิคการรวบรวมขอมูล ผูเรียนสามารถรวบรวมขอมูลตางๆ เชน ตาดู (สังเกต) หูฟง (สนใจ ตอบรบั ) ปากถาม (กระตุน ซักถาม ชวนคุย) สมองคิดจํา (เชื่อมโยง สมเหตุสมผล) และมือจด (สรุป บันทึก) เพื่อจับประเด็นและสามารถทําการรวบรวมขอมูลไดดวยวิธีการทางวิชาการตางๆ พอสังเขป ดังนี้ 1. การสังเกต ไดแก การคนหาขอมูลดวยตนเองโดนตรง เชน การสังเกตพฤติกรรมหรือเหตุการณ ตางๆ ในชีวิตประจําวัน สามารถเก็บรวบรวมขอมูลโดยใชทีมงานหรือไปสังเกตดวยตนเอง 2. การสัมภาษณ ไดแก การรวบรวมขอมูลจากบุคคลอื่นๆ โดยผูถ ามใชคําพูดในการถามและ ผูตอบใหคาํ พูดในการตอบจากครอบครวั ญาติ พ่ีนอง เพ่ือนบาน ซึ่งสามารเก็บรวบรวมขอ มลู ดวยตนเอง 3. การตอบแบบสอบถาม ไดแก แบบรายการคําถามทีใ่ หผูอ ืน่ ตอบคําถามตามทีผ่ ูถ ามตองการการ สอบถามทางโทรศัพท สามารถใหตอบและจัดรับสงทางไปรษณีย 4. การศึกษาเอกสารหรือแหลงทีเ่ ก็บขอมูล ไดแก ขอมูลจากหนังสือพิมพ วารสาร คอมพิวเตอร เทปบันทึกภาพ เทปบันทึกเสียง ขอมูลสารสนเทศ ทางอีเมล ทางเว็บไซต เพื่อใชเปนหลักฐาน 5. การทดสอบ/ทดลอง และการสํารวจ ไดแก การทดสอบเรื่องตางๆ ทําการทดลองกับสิ่งของและ การสํารวจขอมูลรานคาในบริเวณใกลเคียง เชน อาหาร เครือ่ งดื่ม หรือสินคาอะไรขายดีทีส่ ุดในหมูบ านหรือ ไปถงึ สถานท่จี ริงๆ เปน ตน การบันทกึ ขอมูล เมือ่ ไดมีการศึกษา จัดเก็บ และรวบรวมขอมูลอยางหลากหลาย ก็ตองมีการบันทึกขอมูลเหลานัน้ ไว เพื่อการวิเคราะหและสังเคราะหตอไป การบันทึกขอมูลทีม่ ีประสิทธิภาพนัน้ เทคนิคการเรียงความ ตีความ ยอความ สรุปความ ที่ไดศึกษาจากสาระวิชาภาษาไทย และสาระวิชาอื่นๆ มาแลว สามารถนําทักษะเหลานั้น มาประยุกตใชได และยังสามารถนําไปบันทึกผลการวิเคราะห สังเคราะหขอมูล การจัดกระทําขอมูลเปน สารสนเทศไดอ กี ดว ย หากมีขอมูลจํานวนมากตองบันทึก หลักการยอความเปนเทคนิคที่ควรฝกฝนและนําไป ปฏบิ ัติดงั นี้

215 1. อานขอความที่จะยอใหเขาใจ หาใจความสําคัญของแตละยอหนาและใจความรองที่สําคัญๆ 2. นําใจความสําคัญและใจความรองมาเรียบเรียงดวยสํานวนของตนเอง 3. ถาขอความที่อา นไมมชี ือ่ เร่ืองตองตง้ั ชอ่ื ข้ึนเอง กรณีตวั เลขหรือจาํ นวนตอ งระบหุ นว ยชัดเจน 4. ขอความรอยกรอง ตองเปลี่ยนเปนรอยแกวในความยอ ขอมลู เพือ่ การคดิ เปน การคิดการตัดสินใจแกปญหาตามแนวทางของ “การคิดเปน” นัน้ กระบวนการสําคัญ คือ การใช ขอมลู อยา งนอ ย 3 ปะการมาประกอบการคิดการตัดสินใจ ขอ มลู 3 ประการดังกลาวไดแก ขอมูลดานวิชาการ ขอ มูลเกยี่ วกับตนเอง และขอมูลเกย่ี วกบั สงั คมและส่ิงแวดลอม ลักษณะของขอมูลทั้ง 3 ประการดังกลาวอาจ สรุปเปนตัวอยา งไดดังตอ ไปน้ี ขอ มูลเก่ียวตนเอง พื้นฐานของชีวิต ขอมูลภายในครัวเรือน อาชีพ ญาติพีน่ อง ครอบครัว ความสัมพันธ ทัศนคติ ทัศนะ ที่เกีย่ วของ ความสามารถสวนบุคคล ความเชือ่ นิสัยใจคอ อารมณ บุคลิกภาพ คุณธรรม และพฤติกรรม สภาพภายในภายนอกของตนเอง เปนตน ขอมลู ทางวชิ าการ หลักวิชาการดานตางๆ ที่เกี่ยวของกับปญหาทัง้ ทีศ่ ึกษาจากทฤษฎี เอกสาร ตําราของทุกศาสตร ทุก สาขาวิชา ทีเ่ รียนรูจ ากนักปราชญ ผูร ู ภูมิปญญา จากธรรมชาติ ผลงานวิจัย กฎหมาย ระเบียบขอบังคับ เทคโนโลยีสารสนเทศ ธรรมะ ขอมูลทางอาหารและยา และการวินิจฉัยของแพทย ขอมูลทางการเกษตร ฯลฯ ขอ มลู ทางสงั คมส่งิ แวดลอ ม ขอมูลทัว่ ไปเกี่ยวกับเศรษฐกิจและสังคม วัฒนธรรมจารีตประเพณี ขอมูลพืน้ ฐานบริบททางสังคม ชุมชน การปกครอง อนามัย กิจกรรมของชุมชน สภาพการบริโภคทรัพยากรธรรมชาติ โรงเรีอน บาน วัด มัสยดิ แหลงเรียนรู ขอมลู เก่ยี วกับบคุ คลทีเ่ กี่ยวของรอบๆ ขาง การวิเคราะหแ ละสังเคราะหขอมูลเพ่อื นาํ มาใชประกอบการตัดสนิ ใจ การวเิ คราะหขอมลู การวิเคราะหขอมูล หมายถึง การแยกแยะขอมูลหรือสวนประกอบของขอมูลออกเปนสวนยอยๆ ศึกษารายละเอียดของขอมูลแตละเรือ่ งเพือ่ ตรวจสอบขอมูลใหไดมากทีส่ ุด โดยเฉพาะขอมูลการคิดเปนทัง้ 3 ประการวา แตละดานมีขอมูลอะไรบาง เปนการหาคําตอบวา ใคร ทําอะไร ที่ไหน อยางไร ฯลฯ การวิเคราะห ขอมูลจะมีการศึกษาและตรวจสอบขอมูลรอบดานทั้งดานบวกและดานลบ ดูความหลากหลายและพอเพียง เพื่อใหไดขอมูลทีแ่ มนยํา เทีย่ งตรง เชื่อถือได สมเหตุสมผล การวิเคราะหขอมูลมีประโยชนตรงทีท่ ําใหเรา สามารถเขาใจเรือ่ งราวปรากฏการณตางๆ ทีแ่ ทจริง ชวยใหมีการแสวงหาขอมูลหลากหลาย โดยไมเชือ่ คํา บอกเลาหรือคํากลาวอางของใครงายๆ เปนการมองขอมูลหลากหลายมิติ เกิดมุมมองเชิงลึกและกวาง เพียงพอ ครบถวน

216 การสงั เคราะหขอมลู เปนการนําขอมูลทีเ่ กี่ยวของ ถูกตอง ใกลเคียง กลุมเดียวกันมารวบรวม จัดกลุม จัดระบบเปนกลุม ใหญๆ ในเชิงบูรณาการโดยเฉพาะนําขอมูลการคิดเปนทั้ง 3 ดาน คือ ขอมูลทางวิชาการ ขอมูลเกี่ยวกับตนเอง และขอมูลทีเ่ กี่ยวกับสงั คมส่ิงแวดลอม ที่วิเคราะหแมนยํา เทีย่ งตรง หลากหลายและพอเพียงทัง้ ดานบวกและ ลบไวแลวมาจัดกลุม ทางเลือกในการแกปญหาทีเ่ ปนขอมูลเชิงบูรณาการ ขอมูลทั้ง 3 ดาน หลายๆ ทางเลือก โดยแตละทางเลือกจะมีขอมูลทัง้ 3 ดานมาสังเคราะหรวมเขาไวดวยกันเพื่อใหเปนทางเลือกในการตัดสินใจ เลือกทางเลือกที่เหมาะสมเปนที่ยอมรับและพอใจที่สุดนํามาแกปญหาตอไป