การนวดพื้นฐานขา 20ม.ค.63

กษา นวดพนื ฐานขา และเปดป ะตูลม พท.ป.ศุภักษร แกษวกษิ่ง พท.ป.สทุ ธาพ วงศกษาฬสินธุ

วตั ถปุ ระสงค 1. เพอ่ื ใหนักศกึ ษามคี วามรูความเขาใจ เก่ียวกับทฤษฎี การนวดพ้ืนฐานขาและเปดิ ประตลู ม 2. เพอ่ื ใหนักศกึ ษาสามารถนาเอาทฤษฎไี ปฝึกปฏิบตั กิ ารนวดพ้นื ฐานขา ไดอย่างถกู ตอง แม่นยา และมปี ระสิทธิภาพต่อไป

ประโยชน การนวดพ้นื ฐานขา เปนข้นั ตอนแรกกอ่ นกดจุดสัญญาณในการนวด แบบราชสานัก ช่วยทาใหกลามเนอ้ื และเสนเอ็นคลายตัว ใชในการรกั ษาโรค และอาการ ไดแก่ 1. อาการปวดหลงั สะโพก ขา 2. อาการปวดขอเข่า 3. อาการปวดขอเทา 4. ความผดิ ปกติทใ่ี นชอ่ งเชิงกราน เช่น ปวดประจาเดือน มดลูกเคลื่อน เสอ่ื มสมรรถภาพทางเพศ 5. ความผดิ ปกตเิ กี่ยวกบั ทอง เชน่ ดานลม ทองผูก

ขอควรระวัง 1. ในกรณที ีม่ กี ระดูกแตก หัก ราว ของกระดกู ไม่ควรนวด 2. ในกรณีท่ีมกี ารฉีกขาดของมดั กลามเนอื้ บริเวณขาท่อนบน ไมค่ วรนวด 3. ดานขางของกระดูกหนาแขงดานในและดานนอก ไมค่ วรกดแรง เพราะมี เสนประสาททใ่ี ชในการกระดกขอเทาขึน้ -ลง

การนวดพืน้ ฐานขา คือการนวดในแนวเสนพื้นฐานเปนการนวดเพื่อคลายกลามเนื้อก่อนการลงจุด สญั ญาณหรือจุดกระตนุ เพ่ือสง่ เลอื ดและกระแสประสาทไปเล้ยี งยังส่วนตา่ งๆ ประกอบดวย - ขาท่อนบน(เริ่มจากสะโพกไปจนถึงหัวเข่า) - ขาทอ่ นลา่ ง(เร่มิ จากหวั เขา่ ถงึ ขอเทา) - หลังเทา และรอยพบั ขาหนีบ ขาทอ่ นบน ขาท่อนล่าง

การนวดพื้นฐานขา ทา่ นวด ผนู วด : นั่งพับเพยี บ ผูปว่ ย : นอนหงาย

การนวดพนื้ ฐานขา การวางมอื และนิ้ว คว่ามือ หงายมอื

การนวดพน้ื ฐานขา ขนาดของแรงท่ีใชกด ควรเริม่ ใชแรงเบาๆ แลวค่อยเพมิ่ ขึน้ ตามลาดับใหใชหลกั การแตง่ รสมือ และพิจารณาจาก อายุและสุขภาพของผถู ูกนวด ในลักษณะการกดอาศัยการแตง่ รสมือ คอื หน่วง - เนน- น่งิ หนว่ ง เปนการลงนา้ หนักเบา เพือ่ กระตุนใหกลามเน้อื รูตวั ไมเ่ กรง็ รับการนวด เนน ลงนา้ หนักเพิ่มขึน้ บนตาแหนง่ ทต่ี องการกด นิ่ง กดน่งิ พรอมกาหนดลมหายใจสั้นยาวตามตองการ

การนวดพ้นื ฐานขา ระยะเวลาทใ่ี ชนวด คาบนอย คอื การหายใจเขาออกปกติ 1 ครัง้ ส่วนใหญ่ใชกบั การนวด คาบใหญ่ พืน้ ฐานตา่ งๆ ประมาณ 10-15 วนิ าที คือ การหายใจเขาลึก หายใจออกยาว 1 คร้งั ส่วนใหญใ่ ชกบั การ นวดรักษาโรค และการเปิดประตูลม ประมาณ 30-45 วินาที

การนวดพืน้ ฐานขา ประกอบดวย : การนวดจดุ นาคบาท 2 จดุ การนวดแนวเสนที่ 1-4 การนวดคลายหลงั เทา 4 เสน และการเปดิ ประตูลมเปนขน้ั ตอนสดุ ทาย แนวเสนที่ 2 จุดน1าค2บาท แนวเสนท่ี 1 แนวเสนท่ี 3 แนวเสนที่ 4

ตาแหน่งจุดนาคบาท จุดนาคบาท 1 : อยูบ่ นจดุ ตัดระหว่างเสนตามแนวดง่ิ ท่ลี ากจากขอบดานนอกของสะบา (A) ประมาณ 2 นว้ิ มอื กบั เสนแนวขวางท่อี ยู่ต่ากว่าขอบล่างของสะบาเข่า (B) หา่ งประมาณ 2 นิ้วมอื จดุ นาคบาท 2 : อยู่ต่อจากจุดนาคบาท 1 (A) (B) 1 2 จดุ นาคบาท

การนวดจดุ นาคบาท ผูนวดวางนิ้วหัวแม่มือ วางมือควา่ (ขางเดียวกบั ที่นง่ั ขางผูปว่ ย) ชิดกระดูกสันหนาแขง ใตลูกสะบา ห่างประมาณ 2 น้ิวมือ โดยวางน้ิวหัวแม่มือเฉียง 45 องศากับกระดูกสันหนาแขง แลวจึงเลื่อน น้วิ หัวแม่มอื กดทีจ่ ดุ นาคบาท 2 ระยะเวลาของการนวดใชคาบนอย จดุ นาคบาท 1 จุดนาคบาท 2

ตาแหนง่ แนวเสนท่ี 1 แนวเสนที่ 1 : เรม่ิ จากจดุ ล่างของจดุ นาคบาท 2 ห่างประมาณ 1 น้วิ มือ(1a) ชิดสนั หนาแขง จนถงึ จดุ ทอ่ี ยเู่ หนอื สว่ นบนของตาต่มุ ดานนอก หา่ งประมาณ 1 นิว้ มอื (1b) 1a 1b

การนวดแนวเสนที่ 1 ผูนวดนัง่ พบั เพียบในระดบั เข่าของผปู ว่ ย วางน้วิ หวั แมม่ ือคู่ ลกั ษณะหงายมือ บริเวณดานหนาและล่าง จากจุดนาคบาท 2 ประมาณอย่างละ 1 นิ้วมือ และอยู่ชิดกับสันหนาแขงดานหนา ไปจนถึงส่วนบน เหนือตาตุ่มดานนอก 1 น้ิวมือของผูนวด ระยะเวลาของการนวดแต่ละจุดใชคาบนอย

ตาแหน่งแนวเสนที่ 2 แนวเสนท่ี 2 : เรม่ิ จากจุดท่อี ยเู่ หนือขอบสะบาเข่าดานนอก หา่ งประมาณ 2 นิ้วมอื (2a) ไปจนถึงหวั ตะคาก(2b) 2b 2a

การนวดแนวเสนที่ 2 ผูนวดน่งั พบั เพียบในระดบั เข่าของผูปว่ ย วางนวิ้ หวั แมม่ อื คู่ ในลกั ษณะหงายมอื เริ่มนวดจากจดุ ท่อี ยู่ เหนอื ขอบสะบาเขา่ หา่ งประมาณ 2 นว้ิ มอื นวดไลเ่ รยี งนวิ้ ต่อไปจนชดิ หวั ตะคาก ระยะเวลาของการ นวด แต่ละจุดใชคาบนอย

ตาแหน่งแนวเสนที่ 3 แนวเสนท่ี 3 : เริ่มตนจากจุดลา่ ง ของจุดสุดทายของแนวเสนท่ี 2 หา่ งประมาณ 1 ฝา่ มือ(3a) ไปจนถึงจดุ สดุ ทายท่จี ดุ ตัดระหว่างเสนแนวดงิ่ จากขอบสะบาดานนอก ห่างประมาณ 3 น้ิวมือ กับ แนวขวางเหนอื ขอบสะบาดานบน หา่ งประมาณ 2 นิ้วมือ(3b) 3a 3b

การนวดแนวเสนท่ี 3 ผูนวดนั่งพับเพียบระดับเดียวกับสะโพกของผูป่วย วางน้ิวหัวแม่มือนิ้วคู่ ในลักษณะคว่ามือ เร่ิมตนจุดที่อยู่ ดานล่าง ต่อจากจุดสุดทายของแนวเสนที่ 2 ห่างประมาณ 1 ฝ่ามือ นวดไล่เรียงนิ้วต่อไปจนถึงจุดสุดทายที่ จดุ ตดั ระหวา่ งเสนแนวด่งิ จากขอบสะบาดานนอก หา่ งประมาณ 3 นว้ิ มอื กับแนวขวางเหนอื ขอบสะบาดานบน ห่างประมาณ 2 นิ้วมือ

ตาแหน่งแนวเสนที่ 4 แนวเสนที่ 4 : เรม่ิ ตนจากจดุ ท่ีอยู่ลา่ งตอ่ หัวของกระดกู น่อง ไล่ลงไปตามแนวของกระดกู น้ี ไป จนถงึ สุดสุดทาย เหนอื ตาตุ่มดานนอก หา่ งประมาณ 1 น้ิวมือ 4a 4b

การนวดแนวเสนท่ี 4 ผูนวดน่งั พบั เพยี บระดับขาทอ่ นล่างของผูปว่ ย วางนว้ิ หัวแม่มือคู่ ในลักษณะควา่ มือ จุดเร่ิมตน อยู่ดานล่างต่อหัวกระดูกของกระดูกนอ่ ง นวดไลเ่ รียงน้วิ ต่อไปจนถึงจดุ สุดทายท่อี ยู่เหนือตาตมุ่ ดานนอก หา่ งประมาณ 1 น้วิ มอื

แนวเสนคลายหลงั เทา แนวเสนคลายหลังเทา : มี 4 แนวเสน เสนแรกเริ่มที่โคนกระดกู ฝา่ เทาชน้ิ ที่ 5 ลากผา่ นขึ้นไป โคนกระดูกฝ่าเทาชน้ิ ที่ 1 คลายหลังเทาอกี 3 เสน ขนานกับเสนแรก ห่างกันเสนละประมาณ 1 นว้ิ มอื 1234

การนวดเสนคลายหลงั เทา ผูนวดหันหนาเขาหาผูป่วย ระดับหนาแขงของผูป่วย วางนิ้วหัวแม่มือในลักษณะคว่ามือ ที่โคน กระดกู ฝ่าเทาชน้ิ ท่ี 5 รดี ผา่ นหลังเทาไปยังโคนกระดกู ฝ่าเทาชน้ิ ท่ี 1 อกี 3 เสน ขนานกับเสนแรกห่าง กันอยา่ งละ 1 นว้ิ มอื ไปยงั ปลายเทา แต่ละจุดใชเวลาประมาณ 2-3 วินาที แลวแบะปลายเทาผูป่วย ออก เพื่อเตรียมเปดิ ประตูลม คลายหลงั เทา แบะปลายเทา

จุดเปดิ ประตลู ม จดุ ที่ลากเฉยี ง 45 องศา จากหวั ตะคาก อย่บู นรอยพับขาหนบี (Femoral artery) B A

จุดเปิดประตลู ม ผูนวดนงั่ คุกเขา่ ระดบั สะโพกผูป่วย หันหนาไปทางศรี ษะของผปู ่วย ใชมือ(ขางเดียวกับท่ีนั่งขางผูป่วย) วางปลายน้ิวกอยแตะที่หัวตะคาก และสนมือเฉียงทามุม 45 องศา กับหัวตะคาก จุดนี้จะกดนาน 45 วินาที หรือเรยี กว่า คาบใหญ่

ขอควรระวังจดุ เปดิ ประตูลม 1. ไมค่ วรลงนา้ หนักมากเกนิ ไปในการเปดิ ประตลู ม เพราะบรเิ วณน้ี มหี ลอดเลอื ดแดงใหญ่ทไ่ี ปเล้ียงส่วนขา 2. ในกรณีคนไขมปี ญหาเกย่ี วกับขอตอ่ ของสะโพก เชน่ ขอสะโพก เคล่ือนหรืออกั เสบ ไมค่ วรกดแรง

เอกสารอางองิ มลนิธิการ พทย ผน ทยพฒั นา. คมู่ อื อบรมการนวดไทย. พมิ พครังท 4. กรง ทพฯ: รงพมิ พสาม จรญิ พานชิ ย; 2544. มลนธิ ฟิ นฟสง สรมิ การ พทย ทย ดิมฯ อายร วทวิทยาลัย. หัตถเวชกรรมไทย(นวดแบบราชสานกั ). กรง ทพฯ: มลนิธฟิ นฟสง สริมการ พทย ทย ดมิ ฯ อายร วทวิทยาลยั ; 2555. อภิชาต ลมิ ตยิ ะ ยธนิ ละคณะ. คูม่ อื การนวดไทยแบบราชสานัก. กรง ทพฯ: พ ค มกซด ซน; มปป.