Το σχολικό βιβλίο μαθηματικών θετικών σπουδών Γ Λυκείου λύσεις των ασκήσεων

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Μαθηματικά Β΄ μέρος Γ΄ ΓΕΝΙΚΟΥ ΛΥΚΕΙΟΥ Ομάδας Προσανατολισμού Θετικών Σπουδών και Σπουδών Οικονομίας & Πληροφορικής Λύσεις των ασκήσεωνΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΚΔΟΣΕΩΝ «ΔΙΟΦΑΝΤΟΣ»

ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ΄ Τάξης Γενικού Λυκείου Θετική και Τεχνολογική ΚατεύθυνσηΛΥΣΕΙΣ ΤΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Β´ ΜΕΡΟΣ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΡΧΙΚΗΣ ΕΚ∆ΟΣΗΣ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΠΑΝΕΚ∆ΟΣΗΣΗ επανέκδοση του παρόντος βιβλίου πραγματοποιήθηκεαπό το Ινστιτούτο Τεχνολογίας Υπολογιστών & Εκδόσεων«Διόφαντος» μέσω ψηφιακής μακέτας, η οποία δημιουργή-θηκε με χρηματοδότηση από το ΕΣΠΑ / ΕΠ «Εκπαίδευση& Διά Βίου Μάθηση» / Πράξη «ΣΤΗΡΙΖΩ». Οι διορθώσεις πραγματοποιήθηκαν κατόπιν έγκρισης του Δ.Σ. του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Γ΄ Τάξης Γενικού Λυκείου Θετική και Τεχνολογική Κατεύθυνση ΛΥΣΕΙΣ ΤΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ Β´ ΜΕΡΟΣ Ανδρεαδάκης Στυλιανός Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών Κατσαργύρης Βασίλειος Καθηγητής Β/θμιας εκπαίδευσης Μέτης Στέφανος Καθηγητής Β/θμιας εκπαίδευσης Μπρουχούτας Κων/νος Καθηγητής Β/θμιας εκπαίδευσης Παπασταυρίδης Σταύρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αθηνών Πολύζος Γεώργιος Καθηγητής Β/θμιας εκπαίδευσηςΗ συγγραφή και η επιστηµονική επιµέλεια του βιβλίου πραγµατοποιήθηκε υπό την αιγίδα του Παιδαγωγικού ΙνστιτούτουΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΚΔΟΣΕΩΝ «ΔΙΟΦΑΝΤΟΣ»

ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΤΗ Το τεύχος που κρατάς έχει μια ιδιομορφία: σου δίνεται με τη σύσταση ν α μ η τ οδ ι α β ά σ ε ι ς . τουλάχιστο με την έννοια που διαβάζεις ένα άλλο βιβλίο για να κατανοήσειςτο περιεχόμενό του. Πράγματι, οι ασκήσεις που σου δίνει ο καθηγητής σου είναι για να εργαστείς μόνος.Γιατί το να λύσεις μια άσκηση σημαίνει πολλές φορές όχι μόνο ότι έχεις κατανοήσει τηναντίστοιχη θεωρητική ύλη αλλά και ότι ξέρεις να τη χρησιμοποιήσεις για να δημιουργείς,να ανακαλύπτεις ή να επιβεβαιώνεις κάτι καινούργιο. Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία γιασένα τον ίδιο. Δεν μπορεί παρά να έχεις και συ τη φιλοδοξία να λύνεις μόνος χωρίς βοήθειατις ασκήσεις για να νιώθεις τη χαρά αυτής της δημιουργίας, της ανακάλυψης. Πρέπει να ξέρεις ότι όταν δυσκολεύεσαι στη λύση μιας άσκησης, τις πιο πολλές φορέςυπάρχει κάποιο κενό στη γνώση της αντίστοιχης θεωρίας. Πήγαινε πίσω λοιπόν στοδιδακτικό βιβλίο κάθε φορά που χρειάζεται να εντοπίσεις και να συμπληρώσεις τέτοιακενά. Οπωσδήποτε πριν καταπιαστείς με τη λύση των ασκήσεων πρέπει να αισθάνεσαικάτοχος της θεωρίας που διδάχτηκες. Εκτός από την κατανόηση της θεωρίας μπορεί να βοηθηθείς στη λύση μιας άσκησηςαπό τα παραδείγματα και τις εφαρμογές που περιέχει το διδακτικό σου βιβλίο. Αν παρ’όλα αυτά δεν μπορείς να προχωρήσεις, στο τέλος του βιβλίου σου θα βρεις μια σύντομηυπόδειξη που ασφαλώς θα σε διευκολύνει. Στις ελάχιστες περιπτώσεις που έχοντας εξαντλήσει κάθε περιθώριο προσπάθειας δεβρίσκεται η πορεία που οδηγεί στη λύση της άσκησης, τότε και μ ό ν ο τότε μπορείς νακαταφύγεις σ’ αυτό το τεύχος και μάλιστα για να διαβάσεις εκείνο το τμήμα της λύσης πουσου είναι απαραίτητο για να συνεχίσεις μόνος. Ουσιαστικά λοιπόν δεν το ’χεις ανάγκη αυτό το τεύχος. Σου παρέχεται όμως για τουςεξής λόγους:α) Γ ια να μπορείς να συγκρίνεις τις λύσεις που εσύ βρήκες.β) Για να σε προφυλάξει από ανεύθυνα «λυσάρια».γ) Γ ια να απαλλάξει τους γονείς σου από αντίστοιχη οικονομική επιβάρυνση.δ) Για να έχεις εσύ και οι συμμαθητές σου την ίδια συλλογή ασκήσεων που είναι έτσι επιλεγμένες, ώστε να εξασφαλίζουν την εμπέδωση της ύλης.ε) Γ ια να εργάζεσαι χωρίς το άγχος να εξασφαλίσεις οπωσδήποτε για κάθε μάθημα τις λύσεις των ασκήσεων. Το τεύχος που κρατάς είναι λοιπόν φίλος. Να του συμπεριφέρεσαι όπως σ’ έναν φίλοπου έχει δει πριν από σένα την ταινία που πρόκειται να δεις μη του επιτρέψεις να σουαποκαλύψει την «υπόθεση» πριν δεις και συ το έργο. Μετά μπορείτε, να συζητήσετε. Ησύγκριση των συμπερασμάτων θα είναι ενδιαφέρουσα και προπαντός επωφελής. (Από το Τμήμα Μ.Ε. του Π.Ι.)

Β΄ ΜΕΡΟΣΑΝΑΛΥΣΗ



ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1 ΟΡΙΟ – ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΥΝΑΡΤΗΣΗΣ1.1 και 1.2 Α΄ ΟΜΑΔΑΣ1. i) Η συνάρτηση f ορίζεται, όταν x2 – 3x + 2 ≠ 0. Το τριώνυμο x2 – 3x + 2 έχει ρίζες: x = 1 ή x = 2. Επομένως το πεδίο ορισμού της f είναι το σύνολο A = R – {1,2}. ii) Η συνάρτηση f ορίζεται, όταν x −1 ≥ 0 και 2 − x ≥ 0 , δηλαδή όταν x ≥ 1 και x ≤ 2. Επομένως το πεδίο ορισμού της f είναι το σύνολο A =[1,2]. iii) Η συνάρτηση f ορίζεται, όταν 1− x2 ≥ 0 και x ≠ 0. Η ανίσωση 1− x2 ≥ 0 αληθεύει, όταν x2 ≤ 1 , δηλαδή όταν −1 ≤ x ≤ 1. Επομένως το πεδίο ορισμού της f είναι το σύνολο Α = [−1, 0) ∪ (0,1]. iv) Η συνάρτηση f ορίζεται, όταν 1− ex > 0 ⇔ ex < 1 ⇔ x < 0. Άρα το πεδίο ορισμού της f είναι το σύνολο Α = (−∞, 0).2. i) Η γραφική παράσταση της συνάρτησης f βρίσκεται πάνω από τον άξονα των x για εκείνα τα x ∈R για τα οποία ισχύει f (x) > 0 ⇔ x2 − 4x + 3 > 0 ⇔ x ∈ (−∞,1) ή x ∈ (3, +∞) ii) Ο μοίως έχουμε: 1+ x > 0 ⇔ (1+ x)(1− x) > 0 ⇔ −1 < x < 1. 1− x iii) Ομοίως είναι ex −1 > 0 ⇔ ex > 1 ⇔ ex > e0 ⇔ x > 0.3. i) Η γραφική παράσταση της f βρίσκεται πάνω από τη γραφική παράσταση της g για εκείνα τα x ∈R για τα οποία ισχύει f (x) > g(x) ⇔ x3 + 2x +1 > x +1 ⇔ x3 + x > 0 ⇔ x(x2 +1) > 0 ⇔ x > 0. ii) Ομοίως: f (x) > g(x) ⇔ x3 + x − 2 > x2 + x − 2 ⇔ x3 − x2 > 0 ⇔ x2 (x −1) > 0 ⇔ x > 1. 7

1.1 και 1.24. α) Α(45) = 2,89∙45+ 70,64 = 200,69 cm β) Γ(45) = 2,75∙45+71,48 = 195,23 cm.5. Τ ο τετράγωνο έχει περίμετρο x, οπότε η πλευρά του είναι x και το εμβαδό του x2 . 4 16Το ισόπλευρο τρίγωνο έχει περίμετρο 20 – x, οπότε η πλευρά του είναι 20 − x 3 3  20 − x 2και το εμβαδό του 4  3  .Επομένως Ε = Ετετρ + Ετριγ = x2 + 3 (20 − x)2 με x ∈ (0, 20). 16 366. i) Είναι f (x) = x +1 = 0, x < 0 . x 2, x > 0Η γραφική παράσταση της f φαίνεται στοδιπλανό σχήμα.Το σύνολο των τιμών της f είναι το f(A) ={0,2}ii) Είναι f (x) = x x = −x2 , x<0.  x≥0  x2 ,Η γραφική παράσταση της f φαίνεται στοδιπλανό σχήμα. Το σύνολο των τιμών τηςf είναι το f(Α) = R.iii) H γραφική παράσταση της f δίνεται στο διπλανό σχήμα. Το σύνολο των τιμών της f είναι το f ( Α) = [2, +∞). 8

1.1 και 1.2iv) Είναι f (x) = − ln x, 0 < x <1 .  1≤ x  ln x,Η γραφική παράσταση της f δίνεται στοδιπλανό σχήμα.Το σύνολο των τιμών της f είναι το f ( Α) = [0, +∞).7. i) Η συνάρτηση f έχει πεδίο ορισμού το σύνολο A = R, ενώ η g το Β = [0, +∞). Είναι Α ≠ Β και επομένως οι συναρτήσεις f και g δεν είναι ίσες. Για κάθε x ≥ 0 έχουμε ( )f (x) = x2 = x = 2 x = g(x).Άρα οι συναρτήσεις f, g είναι ίσες στο διάστημα [0, +∞).ii) Οι συναρτήσεις f, g έχουν πεδίο ορισμού το R*. Για κάθε x ∈ R* έχουμε: x 2 −1 ( x −1)( x +1) x −1 f (x) = x 2 + x = x ( x +1) = x = g(x). Επομένως f = g.iii) Η συνάρτηση f έχει πεδίο ορισμού το Α = [0,1) ∪ (1, +∞). Για κάθε x ∈ Α, έχουμε ( ) ( )f (x) = x −1 = (x −1) x +1 (x −1) x +1 = = x +1. ( )( )x −1 x −1 x +1 x −1Η συνάρτηση g έχει πεδίο ορισμού το Β = [0, +∞). Επομένως οι συναρτήσεις fκαι g έχουν διαφορετικά πεδία ορισμού, οπότε δεν είναι ίσες. Είναι όμως f(x)= g(x) για κάθε x ∈[0,1) ∪ (1, +∞). Άρα οι f, g είναι ίσες στο [0,1) ∪ (1, +∞).8. Η συνάρτηση f ορίζεται στο Α = R *, ενώ η g στο Β = R – {1}. Επομένως, για κάθε x ∈R −{0,1} έχουμε: ( f + g)(x) = f (x) + g(x) = x +1 + x = 1− x2 + x2 = 1 x 1− x x(1− x) x(1 − x)( f − g)(x) = f (x) − g(x) = x +1 − x = 1− x2 − x2 = 1 − 2x2 x 1− x x(1− x) x(1 − x) 9

1.1 και 1.2 ( f ⋅ g)(x) = f (x)g(x) = x +1 ⋅ x = 1 + x x 1− x 1− x x +1 2  f  (x) = f (x) = x = 1 −x ,  g  g(x) x x2   1− xαφού για κάθε x ∈ R −{0,1} είναι g(x) ≠ 0.9. Ο ι δύο συναρτήσεις έχουν κοινό πεδίο ορισμού το Α = (0, +∞), οπότε για κάθε x ∈ Α έχουμε: ( f + g)(x) = f (x) + g(x) = 2 x ( f − g)(x) = f (x) − g(x) = 2 x ( f ⋅ g)(x) = f (x)g(x) = x − 1 = x2 − 1, xxενώ, για κάθε x ∈ Α′ με g(x) ≠ 0, δηλαδή με x ≠ l ισχύει:  f  ( x) = f (x) = x+ 1 = x+1 .  g  g(x) x− x −1   x 1 x10. i) Η f έχει πεδίο ορισμού το σύνολο D = R, ενώ η g το Dg = [0, +∞). Για να f ορίζεται η παράσταση g(f(x)) πρέπει ( x ∈ Df και f (x) ∈ Dg) ⇔ (x ∈ R και x2 ≥ 0) ⇔ x ∈ R. Επομένως, η g  f ορίζεται για κάθε x ∈ R και έχει τύπο: (g= f )(x) g=( f (x)) g(=x2 ) =x2 x . ii) Η f έχει πεδίο ορισμού το σύνολο D = R, ενώ η g το D = [–1,1]. fg Για να ορίζεται η παράσταση g( f (x)) πρέπει: (x ∈ Df και f (x) ∈ Dg) ⇔ (x ∈ R και f (x) ∈[−1,1] ) ⇔ ηµx ∈[−1,1] ⇔ x ∈ R. 10

1.1 και 1.2 Επομένως, η g  f ορίζεται για κάθε x ∈ R και έχει τύποiii) Ομοίως η f έχει πεδίο ορισμού το σύνολο D = R και η g το f R.Για να ορίζεται η παράσταση g( f(x)) πρέπει:( x∈ Df και f (x) ∈ Dg ) ⇔ (x ∈ R και π ≠ κπ + π , κ ∈  ) ⇔ x ∈ R. 42Επομένως, η g  f ορίζεται για κάθε x ∈ R και έχει τύπο (g  f )( x) = g( f ( x)) = g  π  = εϕ π =1.  4  411. Η f έχει πεδίο ορισμού το D = R και η g το Dg = [2, +∞). Για να ορίζεται η fπαράσταση g(f(x)) πρέπει: (x ∈ Df και (x2 +1) ∈ Dg) ⇔ (x ∈ R και x2 +1 ≥ 2) ⇔ x2 −1 ≥ 0 ⇔ x ≥ 1 ή x ≤ −1 ⇔ x ∈ (−∞, −1] ∪[1, +∞) = Α1.Επομένως, η g  f έχει πεδίο ορισμού το σύνολο Α , και τύπο: 1 (g  f )(x) = g( f (x)) = g(x2 +1) = x2 − 1.Για να ορίζεται η παράσταση f(g(x)) πρέπει( x ∈ Dg και g(x) ∈ Df ) ⇔ ( x ≥ 2 και x − 2 ∈ R) ⇔ x ∈[2, +∞) = Β1.Επομένως, η f  g έχει πεδίο ορισμού το σύνολο Β1 και τύπο 2 x −2 +1= x −2+1= x −1 .( ) ( )( f  g)(x) = f (g(x)) = f x−2 = 11

1.1 και 1.212. i) Η συνάρτηση f(x) = ημ(x2 + 1) είναι σύνθεση της h(x) = x2 + 1 με τη g(x) = ημx. ii) Η συνάρτηση f(x) = 2ημ23x + 1 είναι σύνθεση των συναρτήσεων h(x) = 3x, g(x) = ημx και φ(x) = 2x2 + 1. iii) Η συνάρτηση f(x) = ln(e2x – 1) είναι σύνθεση των συναρτήσεων h(x) = 2x, g(x) = ex – l και φ(x) = lnx. iv) Η συνάρτηση f(x) = ημ23x είναι σύνθεση των συναρτήσεων h(x) = 3x, g(x) = ημx και φ(x) = x2.1.1 και 2.2 Β΄ ΟΜΑΔΑΣ1. i) Η ευθεία που διέρχεται από τα σημεία Α(1,0) και Β(0,1) έχει συντελεστή κατεύθυνσης λ = 1 = −1, οπότε η εξίσωσή της είναι: −1 y − 0 = (−1)(x −1) ⇔ y = −x +1.Η ευθεία που διέρχεται από τα σημεία Γ(2,0) και Δ(l,1) έχει συντελεστήκατεύθυνσης λ = 1 = 1 = −1, οπότε η εξίσωσή της είναι: 1− 2 −1 y − 0 = (−1)(x − 2) ⇔ y = −x + 2.Επομένως το σχήμα μας είναι η γραφική παράσταση της συνάρτησης f (x) = − x + 1, 0≤ x<1 − x + 2, 1≤ x<2ii) H ευθεία που διέρχεται από τα σημεία Ο(0,0) και A(1,2) έχει λ = 2 και εξίσωσηy = 2x.Η ευθεία που διέρχεται από τα σημεία A(1,2) και Β(2,0) έχει λ = −2 = −2 και 1εξίσωση y − 0 = −2(x − 2) ⇔ y = −2x + 4.Επομένως το σχήμα μας είναι η γραφική παράσταση της συνάρτησης f (x) =  2x, 4, 0≤ x ≤1 −2x + 1< x≤2iii) Ομοίως έχουμε f ( x) = 1, x ∈[0,1) ∪[2, 3) . 0, x ∈[1, 2) ∪[3, 4) 12

1.1 και 1.22. Τ ο εμβαδόν των δύο βάσεων είναι 2πx2, ενώ το εμβαδόν της παράπλευρηςεπιφάνειας είναι 2πxh, όπου h το ύψος του κυλίνδρου. Έχουμε V = π x h = 628,οπότε h = 628  200 και το εμβαδόν της παράπλευρης επιφάνειας γίνεται: π x2 x22π x 200 = 400π . Επομένως, το κόστος Κ(x) είναι: x2 x Κ (x) = 2π x2 ⋅ 4 + 400π ⋅1, 25 = 8π x2 + 500π με x > 0. xxΤο εμβαδόν των βάσεων του κουτιού είναι π∙52∙2 = 50π, ενώ το κόστος τους είναι50∙π∙4 = 200π (δραχμ.).Το εμβαδόν της παράπλευρης επιφάνειας είναι 2π∙5∙8 = 80π, ενώ το κόστος τηςείναι 80π∙1,25 = 100π.Επομένως το συνολικό κόστος είναι 300π ≅ 942 λεπτά = 9,42 ευρώ.3. ● Αν 0 < x ≤ 1, τότε: Τα τρίγωνα ΑΜΝ και ΑBE είναι όμοια, οπότε x = (ΜΝ ) ⇔ x = (ΜΝ ) (ΑΒ ) (ΒΕ ) 1 2 ⇔ (ΜΝ ) = 2x.Επομένως, το εμβαδόν του γραμμοσκιασμένουχωρίου, δίνεται από τον τύπο Ε (x) = 1 x ⋅ (ΜΝ ) = 1 x ⋅ 2x = x2, 22 με 0 < x ≤ 1.● Αν 1 ≤ x ≤ 3, τότε το εμβαδόν του γραμ-μοσκιασμένου χωρίου είναι ίσο μεΕ (x) = 1 1⋅ 2 + (x −1)2 2 = 1+ 2x − 2 = 2x −1, με 1 < x ≤ 3.Άρα  x2, 0< x≤1 2 x − 1, 1< x≤3 Ε( ) = 13

1.1 και 1.24. Από τα όμοια τρίγωνα ΑΒΓ και ΑΝΜ, έχουμε: ΒΓ = Α∆ ⇔ 10 = 5 ⇔ 2(5 − x) = ΜΝ . ΜΝ ΑΕ ΜΝ 5 − xΕπομένως,Ε = Ε (x) = ΜΝ ⋅ ΚΝ = 2(5 − x)x = −2x2 + 10x, 0 < x < 5 καιP = P(x) = 2ΜΝ + 2ΚΝ = 2 ⋅ 2(5 − x) + 2 ⋅ x = 20 − 2x, 0 < x < 5.5. i) ● Αν x < −1, τότε f (x) = −x −1− x +1 = −x ● Αν −1 ≤ x < 1, τότε 2 ● Αν 1 ≤ x, τότε Άρα f (x) = x +1− x +1 = 1 2 f (x) = x +1+ x −1 = x. 2 − x, x < −1 f ( x) = 1, − 1 ≤ x < 1.  x, x ≥ 1Η γραφική παράσταση της f δίνεται στοδιπλανό σχήμα.Από τη γραφική παράσταση της fφαίνεται ότι το σύνολο τιμών της fείναι το σύνολο [1, +∞).ii) Έχουμεf ( x) = ηµx, x ∈[0,π ]. 0, x ∈ (π , 2π ]Η γραφική παράσταση της f δίνεταιστο διπλανό σχήμα. Το σύνολο τιμώντης f είναι το [0,1]. 14

1.1 και 1.26. i) Έχουμε: f(g(x)) = x2 + 2x + 2, δηλαδή f (x + l) = x2 + 2x + 2. Αν θέσουμε ω = x + 1 ή, ισοδύναμα, x = ω – 1, τότε f (ω) = (ω −1)2 + 2(ω −1) + 2 = ω2 − 2ω +1+ 2ω − 2 + 2 = ω2 +1. Επομένως f(x) = x2 + 1.ii)  f (g(x)) = 1+ x2 , δηλαδή f (−x2 ) = 1+ x2 . Θέτουμε ω = – x2, οπότε f (ω) = 1− ω , ω ≤ 0. Επομένως μια από τις ζητούμενες συναρτήσεις είναι η f (x) = 1− x , x ≤ 0.iii) g( f (x)) = συνx ⇔ 1− f 2 (x) = συνx ⇔ 1− f 2 (x) = συν2 x ⇔ f 2 (x) = 1− συν2 x ⇔ f 2 (x) = ηµ2 x ⇔ f (x) = ηµx .Μια τέτοια συνάρτηση είναι π.χ. η συνάρτηση , ή η συνάρτησηf(x) = ημx ή η συνάρτηση f(x) = – ημx κ.τ.λ.7. Οι συναρτήσεις f και g ορίζονται στο R. — Για να ορίζεται η παράσταση f(g(x)) πρέπει: (x ∈ R και g(x) ∈R) ⇔ x ∈ R.— Επομένως ορίζεται η ( f  g)(x) και είναι ( f g)(x) = f (g(x)) = f (α x + 2) = α x + 2 +1 = αx + 3.— Για να ορίζεται η παράσταση g(f(x)) πρέπει: (x ∈ R και f (x) ∈R) ⇔ x ∈ R.Επομένως ορίζεται η (g  f )(x) και είναι (g f )(x) = g( f (x)) = g(x +1) = α (x +1) + 2 = αx + (α + 2).Θέλουμε να είναι f  g = g  f , που ισχύει μόνο όταν (αx + 3 = αx + α + 2, για κάθε x ∈ R) ⇔ α + 2 = 3 ⇔ α = 1.8. Η συνάρτηση f ορίζεται στο D = R\{α}, ενώ η g στο Dg = [0, +∞). fα) Για να ορίζεται η f( f(x)) θα πρέπει: ( x∈ Df και f (x) ∈ Df ) ⇔ ( x ≠α και α x + β ≠ α) x −α ( )⇔ x ≠ a και β ≠ −α 2 ⇔ x ∈ Df . 15

1.1 και 1.2Επομένως, η f  f έχει πεδίο ορισμού το R\{α} και τύπο ααx+β +β α 2 x + αβ + β x −αβ x(α 2 + β ) x −α αx+ β −αx+α2 α2 +βf ( f (x)) = αx+ β −α = = = x. x −αβ) Για να ορίζεται η g(g(x)) θα πρέπει:(x ∈ Dg και x − 2 x +1∈ Dg) ⇔ (x ≥ 0 και x − 2 x +1 ≥ 0) ( )2 ⇔ (x ≥ 0 και x −1 ≥ 0) ⇔ x ≥ 0 ⇔ x ∈ Dg .Επομένως η g  g έχει πεδίο ορισμού το [0, +∞) και τύπο 2  x −1 2 −12 = 2  x −1 −1 =( ) ( ) ( )g(g(x)) = g(x) −1 =  ( ) ( )2 2 = 1− x −1 = − x = x , αφού 0 ≤ x ≤ 1.9. i) Έχουμε:  2 t + 4 = 10  t +4 +( ) ( ) ( )Ν (t) =10 2 2 t+8 t+ t + 20 = 10 2 t+9 t + 20 .ii) Έχουμε:( ) ( )10 2 t + 9 t + 20 = 120 ⇔ 2 t + 9 t + 20 = 12 ( )⇔ 2 t + 9 t + 20 = 144 ⇔ t + 9 t + 20 = 72 ⇔ t + 9 t − 52 = 0 ⇔ t = 4 ή ( t = −13, απορ.) ⇔ t = 16 .Επομένως μετά από 16 χρόνια τα αυτοκίνητα θα είναι 120.000. 16

1.31.3 Α΄ ΟΜΑΔΑΣ1. i) Η συνάρτηση f (x) = 1− x έχει πεδίο ορισμού το ∆ = (−∞,1]. Έστω x1, x2 ∈ ∆ με x1 < x2. Τότε έχουμε διαδοχικά: −x1 > −x2 1− x1 > 1− x2 1− x1 > 1− x2 f (x1) > f (x2 ).Άρα η f είναι γνησίως φθίνουσα στο (−∞,1].ii) Η συνάρτηση f (x) = 2 ln(x − 2) −1 έχει πεδίο ορισμού το ∆ = (2, +∞) . Έστω x1, x2 ∈ ∆ με x1 < x2 . Τότε έχουμε διαδοχικά: x1 − 2 < x2 − 2 ln(x1 − 2) < ln(x2 − 2) ln(x1 − 2) −1 < ln(x2 − 2) −1 f (x1) < f (x2 ).Άρα η f είναι γνησίως αύξουσα στο (2, +∞).iii) Η συνάρτηση f (x) = 3e1−x +1 έχει πεδίο ορισμού το R. Έστω x1, x2 ∈ R με x1 < x2. Τότε έχουμε διαδοχικά: −x1 > −x2 1− x1 > 1− x2 e > e1−x11− x2 3e1−x1 > 3e1−x2 3e1−x1 + 1 > 3e1−x2 + 1 f (x1) > f (x2 ).Άρα η f είναι γνησίως φθίνουσα στο R.iv) H συνάρτηση f (x) = (x −1)2 −1 έχει πεδίο ορισμού το ∆ = (−∞,1]. Έστω x1, x2 ∈ ∆ με x1 < x2 . Τότε έχουμε διαδοχικά: 17

1.3 x1 −1 < x2 −1 ≤ 0 (x1 −1)2 > (x2 −1)2 (x1 −1)2 −1 > (x2 −1)2 −1 f (x1) > f (x2 ). Άρα η f είναι γνησίως φθίνουσα στο (−∞,1].2. i) Η f έχει πεδίο ορισμού το R. Έστω x1, x2 ∈ R με f (x1) = f (x2 ) . Τότε έχουμε διαδοχικά: 3x1 − 2 = 3x2 − 2 3x1 = 3x2 x1 = x2. Άρα η f είναι 1−1 στο R. Για να βρούμε την αντίστροφη της f , θέτουμε y = f(x) και λύνουμε ως προς x. Έχουμε, λοιπόν: f (x) = y ⇔ 3x − 2 = y ⇔ 3x = y + 2 ⇔ x = y + 2. 3 Επομένως f −1( y) = y + 2 , οπότε η αντίστροφη της f είναι η συνάρτηση 3 f −1(x) = x + 2 . 3 ii) Η συνάρτηση f(x) = x2 + 1, δεν έχει αντίστροφη, γιατί δεν είναι 1–1, αφού f(1) = f(–1), με 1 ≠ –1. iii) Έ χουμε f(1) = f(2) = 1 με 1 ≠ 2. Άρα η f δεν είναι 1–1 στο R. Συνεπώς δεν έχει αντίστροφη. iv) Η συνάρτηση f (x) = 3 1− x έχει πεδίο ορισμού το ∆ = (−∞,1]. Έστω x1, x2 ∈ ∆ με f (x1) = f (x2 ). Τότε, έχουμε διαδοχικά: 3 1− x1 = 3 1− x2 1− x1 = 1− x2 −x1 = −x2 x1 = x2. 18

1.3Άρα η f είναι 1–1 στο R.Για να βρούμε την αντίστροφη θέτουμε y = f(x) και λύνουμε ως προς x. Έτσιέχουμε: f (x) = y ⇔ 3 1− x = y ⇔ 1− x = y3 , y ≥ 0 ⇔ x =1− y3 , y ≥ 0.Επομένως f −1( y) = 1− y3, y ≥ 0, οπότε η αντίστροφη της f είναι η f −1(x) = 1− x3,x ≥ 0.v) Η συνάρτηση f(x) = ln(l – x) έχει πεδίο ορισμού το (−∞,1) = ∆. Έστω x1, x2 ∈ ∆ με f (x1) = f (x2 ). Τότε έχουμε διαδοχικά ln(1− x1) = ln(1− x2 ) 1− x1 = 1− x2 −x1 = −x2 x1 = x2 . Άρα η f είναι 1–1 στο Δ. Για να βρούμε την αντίστροφη της f θέτουμε y = f(x) και λύνουμε ως προς x. Έτσι έχουμε: f (x) = y ⇔ ln(1− x) = y ⇔ 1− x = ey ⇔ x = 1− eyΕπομένως f −1( y) = 1− ey , y ∈R, οπότε η αντίστροφη της f είναι ηf −1(x) = 1− ex , x ∈R.vi) Η συνάρτηση f(x) = e–x + 1 έχει πεδίο ορισμού το R.Έστω x1, x2 ∈ R με f (x1) = f (x2 ) . Τότε έχουμε διαδοχικά: e−x1 + 1 = e−x2 + 1 e− x1 = e− x2 x1 = x2Άρα η f είναι 1–1 στο R. 19

1.3Για να βρούμε την αντίστροφη της f θέτουμε y = f(x) και λύνουμε ως προςx. Έχουμε λοιπόν: f (x) = y ⇔ e−x +1 = y ⇔ y −1 = e−x ⇔ ln( y −1) = −x, y > 1 ⇔ x = − ln( y −1), y > 1Επομένως f −1( y) = − ln( y −1), y > 1, οπότε η αντίστροφη της f είναι ηf −1(x) = − ln(x −1), x > 1.vii) Η συνάρτηση f (x) = ex −1 έχει πεδίο ορισμού το R. ex +1Έστω x1, x2 ∈R με f (x1) = f (x2 ) . Τότε έχουμε διαδοχικά: e x1 −1 = e x2 −1 e x1 +1 e x2 +1 ex1 + x2 − ex2 + ex1 −1 = ex1 + x2 − ex1 + ex 2 −1 2ex1 = 2ex 2 x1 = x2.Άρα η f είναι 1–1 στο R.Για να βρούμε την αντίστροφη της f θέτουμε y = f(x), οπότε έχουμε: f (x) = y ⇔ ex −1 = y ex +1 ⇔ ex −1 = yex + y ⇔ ex − yex = y +1 ⇔ ex (1− y) = y +1 ⇔ ex = 1+ y , με 1+ y > 0. 1− y 1− y ⇔ x = ln 1+ y , με −1 < y < 1 . 1− y 20

1.3 Επομένως f −1( y) = ln 1+ y , y ∈ (−1,1), οπότε η αντίστροφη της f είναι η 1− y f −1(x) = ln 1+ x , x ∈ (−1,1). 1− x viii) Η f δεν είναι 1–1, γιατί f(0) = f(2) = 0 με 2 ≠ 0. Άρα η f δεν αντιστρέφεται.3. Οι συναρτήσεις f, φ και ψ αντιστρέφονται, αφού οι παράλληλες προς τον άξονα των x τέμνουν τις γραφικές τους παραστάσεις το πολύ σ’ ένα σημείο. Αντίθετα η g δεν αντιστρέφεται. Οι γραφικές παραστάσεις των αντίστροφων των παραπάνω συναρτήσεων φαίνονται στα σχήματα.4. i) Η f είναι γνησίως αύξουσα στο Δ, οπότε για κάθε x1, x2 ∈ ∆ με x1 < x2 έχουμε διαδοχικά: f (x1) < f (x2 ) − f (x1) > − f (x2 ) (− f )(x1) > (− f )(x2 ). Επομένως η – f είναι γνησίως φθίνουσα στο Δ. ii) Έ στω x1, x2 ∈ ∆ με x1 < x2. Επειδή οι f, g είναι γνησίως αύξουσες στο Δ θα ισχύει f (x1) < f (x2 ) και g(x1) < g(x2 ), 21

1.4οπότε θα έχουμε f (x1) + g(x1) < f (x2 ) + g(x2 ),ή, ισοδύναμα, ( f + g)(x1) < ( f + g)(x2 ).Άρα, η f + g είναι γνησίως αύξουσα στο Δ.iii) Έστω x1, x2 ∈ ∆ με x1 < x2 . Επειδή οι f, g είναι γνησίως αύξουσες στο Δ, θα ισχύει f (x1) < f (x2 ) και g(x1) < g(x2 ) και επειδή, επιπλέον, είναι f (x1) ≥ 0 και g(x1) ≥ 0, θα έχουμε f (x1)g(x1) < f (x2 )g(x2 ), οπότε ( fg)(x1) < ( fg)(x2 ). Άρα η fg είναι γνησίως αύξουσα στο Δ.1.4 Α΄ ΟΜΑΔΑΣ1. Από τα σχήματα βρίσκουμε ότι:i) lim f (x) = 0 και f (3) = 2 x→3ii) lim f (x) = 2 και f (2) = 4 x→2iii) ● lim f (x) = 2 και lim f (x) = 1, οπότε η f δεν έχει όριο στο 1, ενώ είναι x →1− x →1+f(1) = 1.● lim f (x) = 0 και lim f (x) = 1, οπότε η f δεν έχει όριο στο 2.x → 2− x → 2+Επιπλέον, η f δεν ορίζεται στο 2.iv) ● lim f (x) = 0 και lim f (x) = 1, οπότε η f δεν έχει όριο στο 1, ενώ είναιx →1− x →1+f (1) = 1.● lim f (x) = 1 και lim f (x) = 2 , οπότε η f δεν έχει όριο στο 2, ενώ είναιx → 2− x → 2+ f(2) = 2.● lim f (x) = lim f (x) = 2 , ενώ η f δεν ορίζεται στο 3. x→3 x →3− 22

1.42. i) Η συνάρτηση f έχει πεδίο ορισμού το R – {2} και γράφεται f (x) = (x − 2)(x − 3) = x − 3. x−2 Από τη γραφική παράσταση της f (διπλανό σχήμα) βρίσκουμε: lim f (x) = −1. x→2 ii) Ο μοίως από τη γραφική παράσταση της f (διπλανό σχήμα) βρίσκουμε: lim f (x) = 1 x →1iii) Ομοίως από τη γραφική παράσταση της f (διπλανό σχήμα) βρίσκουμεlim f (x) = 1 και lim f (x) = 0, οπότε, ηx →1− x →1+f δεν έχει όριο στο x = 1. 0iv) H συνάρτηση f στο πεδίο ορισμού της R – {0} γράφεται f (x) = x + x =  x + 1, x>0 x  x − 1, x<0 οπότε από τη γραφική παράσταση της f C f(διπλανό σχήμα) βρίσκουμε: lim f (x) = −1 και lim f (x) = 1. x → 0− x → 0+Επομένως, η f δεν έχει όριο στο x = 0. 0 23

1.43. i) H f στο πεδίο ορισμού της R – {–1,1} γράφεται: f (x) = x(x2 −1) + 3(x2 −1) = (x2 −1)(x + 3) = x + 3. x2 −1 x2 −1 Από τη γραφική παράσταση της f που φαίνεται στο διπλανό σχήμα βρίσκουμε: lim f (x) = 2 και lim f (x) = 4. x → −1 x →1ii) Η f στο πεδίο ορισμού της R− 1  γράφεται:  3   f (x) = (x +1) (3x −1)2 = (x +1) 3x −1 , 3x −1 3x −1 οπότε f (x) = −(x +1), αν x < 1  αν x > 3  1  x +1, 3 Από τη γραφική παράσταση της f που φαίνεται στο διπλανό σχήμα βρίσκουμε: lim f (x) = − 4 και lim f (x) = 4 . x→1− 3 x→1+ 3 33 Επομένως, η f δεν έχει όριο στο x0 = 1. 34. i) Είναι αληθής, αφού lim f (x) = lim f (x) = 2. x → −2 x → −2+ii) Δεν είναι αληθής, αφού lim f (x) = 2. x →1+iii) Δεν είναι αληθής, αφού lim f (x) = 1 και lim f (x) = 2 , που σημαίνει ότι η 1.x→1− x →1+ f δεν έχει όριο στο x = 0 24

1.5iv) Αληθής, αφού lim f (x) = lim f (x) = 3. x → 2− x → 2+ν) Δεν είναι αληθής, αφού lim f (x) = 3. x→3vi) Αληθής, αφού lim f (x) = lim f (x) = 3. x → 4− x → 4+5. Το lim f (x) υπάρχει, αν και μόνο αν x→ x0 lim f (x) = lim f (x) ⇔ λ 2 − 6 = λ ⇔ λ = 3 ή λ = −2. x→ x0− x→ x0+1.5 Α΄ ΟΜΑΔΑΣ1. i) Έχουμε lim(x5 − 4x3 − 2x + 5) = 05 − 4 ⋅ 03 − 2 ⋅ 0 + 5 = 5 x→0ii) lim(x10 − 2x3 + x −1) = 110 − 2 ⋅13 +1−1 = −1 x →1iii) lim (x8 + 2x + 3)20 =  lim ( x8 + 2x + 3)  20 = 220   x → −1 x → −1iv) lim ( x − 5)3 x2 − 2x − 3  = lim(x − 5)3 lim x2 − 2x −3 = (−2)3 ⋅ 0 = 0 x→3 x→3 x→3v) lim x4 + 2x −5 = lim( x 4 + 2x − 5) = −2 = −1 x →1 x→1 x + 3 lim(x + 3) 42 x →1 ( )x2 − 3x + x − 2 lim x2 − 3x + x − 2 = 2 =2vi) lim = x→0 1 x→0 x2 + x +1 + x +1) lim( x 2 x→0vii) lim 3 (x + 2)2 = 3 lim(x + 2)2 = 3 32 = 3 9. x →1 x →1 ( )x2 + x + x2 + 4xviii) lim 2 − 2 = lim x2 + x+2−2 = 0 = 0. x →1 + 3 + 4x + 3) 8 x →1 lim( x 2 x →12. Έχουμε:i) lim g(x) = lim[3( f (x))2 − 5] = 3⋅ 42 − 5 = 43. x→2 x→2ii) lim g(x) = lim 2 f (x) −11 = −3 = 3. 16 +1 17 x→2 x→2 lim( f (x))2 +1 x→2 25

1.5iii) lim g(x) = lim( f (x) + 2) lim( f (x) − 3) = (4 + 2)(4 − 3) = 6 .x→2 x→2 x→23. i) Για x = 2 μηδενίζονται και οι δύο όροι του κλάσματος. Για x ≠ 2 έχουμε: f (x) = x4 −16 = (x2 − 4)(x2 + 4) = (x + 2)(x2 + 4) x3 − 8 (x − 2)(x2 + 2x + 4) x2 + 2x + 4Επομένως, lim f (x) = lim (x + 2)(x2 + 4) = 4⋅8 = 8 . x2 + 2x + 4 12 3 x→2 x→2ii) Ομοίως για x ≠ 1 έχουμε: f (x) = 2x2 − 3x +1 = (2x −1)(x −1) = 2x −1 x2 −1 (x −1)(x +1) x +1οπότε lim f (x) = lim 2x −1 = 1 . x→1 x→1 x + 1 2iii) Ομοίως για x ≠ 1έχουμε: 1− 1 1− 1 1 x. x x x +1 f (x) = 1 = = = 1 − 1  1 1  1 1− x2 x  + x  1 + xΕπομένως, lim f (x) = lim x = 1 . x→1 x→1 x + 1 2iv) Ομοίως για x ≠ 0 έχουμε: f (x) = (x + 3)3 − 27 = (x + 3 − 3)[(x + 3)2 + (x + 3) ⋅ 3 + 9] xx = (x + 3)2 + 3(x + 3) + 9 . Επομένως, lim f (x) = lim[(x + 3)2 + 3(x + 3) + 9] = 27 .4. Έχουμε: x→0 x→0i) lim 3 − x = lim 3 − x = lim 3− x = lim 1 = 1 x x→9 x 3− x→9 3 + x 6( ) ( )( )x→9 9 − x 2 x→9 32 − 3+ x 26

1.5( )( )ii) lim1− ( ) ( )x→0 1− x2 1− 1− x2 1+ 1− x2 = lim 1− (1− x2 ) x2 x2 1+ 1− x2 xx→0 2 1 + 1 − x2 = lim x→0 = lim 1 = 1 x→0 1+ 1− x2 2( )( )( )iii) lim x + 2 − 2 = lim ( )( )( )x→2 x2 + 5 − 3 x→2 x+2−2 x + 2 + 2 x2 + 5 + 3 x2 + 5 + 3 x2 + 5 −3 x + 2 + 2 ( )(x − 2) x2 + 5 + 3 ( )= lim x→2 (x2 − 4) x + 2 + 2 x2 + 5 + 3 = 6 = 3 ( )= lim x→2 (x + 2) x + 2 + 2 16 8( ) ( )iv)lim x −2 = lim x −2 = lim x −2 −5x + 4 (x −1)(x − 4)x→4 x2 x→4 x→4 ( x −1)  2 − 22    x x −2 ( )( )= lim x→4 (x −1) x + 2 x − 2 ( )= lim 1 = 1 . x→4 (x −1) x + 2 125. i) Για x < 1 είναι f (x) = x2, οπότε lim f (x) = 1. x →1− Για x > 1 είναι f(x) = 5x, οπότε lim f (x) = 5. x →1+ Επομένως δεν υπάρχει όριο της f στο 1.ii) Για x < – 1 είναι f (x) = −2x, οπότε lim f (x) = 2. x → −1− Για x > – 1 είναι f (x) = x2 +1, οπότε lim f (x) = 2. x → −1+ Επομένως lim f (x) = 2. x → −1 27

1.56. Έχουμε:i) lim ηµ3x = 3lim ηµ3x = 3⋅1 = 3 x→0 x x→0 3xii) lim εϕx = lim  ηµx ⋅ 1  = lim ηµx ⋅ lim 1 = 1⋅1 = 1 x→0 x  x συνx  x x→0 συνx x→0 x→0  ηµ4x   iii) lim εϕ4x = lim  ηµ4 x ⋅ 1 x  = 2 lim  4x ⋅ 1  = 2⋅1⋅1 = 2 ηµ2x  ηµ2 x συν4  ηµ2x συν4x  11 x→0 x→0   x→0  2xiv) lim  x − ηµx  = lim 1 − ηµx  = 1− lim ηµx = 1−1 = 0  x  x  x→0 x x→0 x→0v) lim ηµx = lim ηµx ⋅ lim 1 = 1⋅1 = 1 x3 + x x x→0 x2 +1 x→0 x→0( )vi) lim ηµ5x ηµ5x 5x + 4 + 2 = lim x→0 5x + 4 − 2 x→0 5x + 4 − 4 ( )= lim ηµ5x ⋅ lim 5x + 4 + 2 = 1⋅ 4 = 4. x→0 5x x→07. i) Έχουμε, lim ηµ2 x = lim 1− συν2 x = lim (1− συνx)(1+ συνx) = lim(1− συνx) = 2. x→π 1 + συνx x→π 1 + συνx x→π (1+ συνx) x →πii) Έχουμε, lim 1− συν2 x = lim ηµ2 x = lim ηµx = 0 x→0 ηµ2x x→0 2ηµxσυνx x→0 2συνxiii) Έχουμε, lim ηµx = lim ηµx = lim 1 = 1 . x→0 ηµ2x x→0 2ηµx συνx x→0 2συνx 28. i) Ε ίναι, lim(1− x2 ) = 1 και lim(1+ x2 ) = 1, οπότε από το θεώρημα της παρεμβολής x→0 x→0 είναι lim f (x) = 1. x→0ii) Ομοίως, lim(1 − x4 ) =1 και lim 1 x =1, οπότε lim f (x) = 1. συν2 x→0 x→0 x→0 28

1.59. Είναι: lim f (x) = 10 ⇔ lim f (x) = lim f (x) = 10 x→3 x →3− x →3+ ⇔ lim (2α x + β ) = lim (α x + 3β ) = 10 x →3− x →3+ ⇔ 6α + β = 3α + 3β = 10 ⇔ 6α +β = 10 3α + 3β = 10 ⇔α = 4 και β = 2. 31.5 Β΄ ΟΜΑΔΑΣ1. i) Για x = 2 μηδενίζονται και οι δύο όροι του κλάσματος. Με το σχήμα του Horner βρίσκουμε x3 − x2 − x − 2 = (x − 2)(x2 + x +1), οπότε lim x3 − x2 − x − 2 = lim (x − 2)(x2 + x +1) = lim x2 + x +1 = 7 x3 − 8 (x − 2)(x2 + 2x + 4) x2 + 2x + 4 12 x→2 x→2 x→2ii) lim xν +1 − (ν +1)x +ν = lim xν +1 −ν x − x +ν = lim x(xν −1) −ν (x −1)x→1 x −1 x→1 x −1 x→1 x −1 = lim (x −1)[x(xν −1 + xν −2 + ... + x +1) −ν ] x→1 x −1 = lim[x(xν −1 + xν −2 + ... + x +1) −ν ] = ν −ν = 0 x →1iii) Θέτουμε x = t, οπότε lim x −1 −2 = lim t t2 −1 2 = lim (t (t −1)(t + 1) 2) (Σχήμα Horner) x→1 x x+ x 3+ t− −1)(t2 + t + t →1 t →1 = lim t2 t +1 2 = 2 = 1 . +t+ 4 2 t →12. i) Έχουμε: f (x) = x2 +10x + 25 = (x + 5)2 = −1, αν x < −5 , x+5 x+5  αν x > −5  1, 29

1.5οπότε lim f (x) = −1 και lim f (x) = 1. x → −5− x → −5+Επομένως δεν υπάρχει όριο της f στο 5.ii) Για x < 5 είναι: f (x) = x − 5 + x2 − 4x − 5 = −(x − 5) + x2 − 4x + 5 = x2 − 5x = x . x−5 x−5 x−5Επομένως lim f (x) = lim x = 5. x →5− x →5−iii) Για x > 5 είναι:f (x) = x −5 + x2 − 4x −5 x −5 + x2 − 4x −5 = x2 − 3x −10 = x + 2 = x−5 x−5 x−5Επομένως lim f (x) = lim (x + 2) = 7. x →5+ x →5+iv) Θέτουμε x = t , οπότε έχουμε lim x2 − x = lim t4 − t = lim t(t −1)(t2 + t +1) x→1 x −1 t→1 t −1 t→1 t −1 = lim t(t2 + t +1) = 3. t →13. i) Είναι α = 1 και β = εϕθ = ηµθ , οπότε συνθ συνθ lim (α −β) = lim  1 − ηµθ  = lim 1− ηµθ  συνθ συνθ  θ →π συνθ θ →π θ →π 22 2 = lim 1− ηµ2θ = lim συνθ = 0. θ →π συνθ (1+ ηµθ ) θ →π 1+ ηµθ 22ii) lim(α 2 − β 2 ) = lim(1) = 1θ →π θ →π 22iii) lim β = lim(ηµθ ) = 1.αθ →π θ →π 224. i) Θ έτουμε g(x) = 4 f (x) + 2 − 4x, οπότε f (x) = 1 g(x) + x − 1 . Επειδή 42lim g(x) = −10 , έχουμεx →1 30

1.6 lim f (x) = lim  1 g(x) + x − 1  = 1 (−10) +1− 1 = −2.  4 2  4 2 x →1 x →1 ii) Θέτουμε g(x) = f (x) , οπότε f (x) = (x −1)g(x), x ≠ 1. x −1 Επειδή lim g(x) = 1, έχουμε x →1 lim f (x) = lim(x −1) ⋅ lim g(x) = 0 ⋅1 = 0. x →1 x→1 x→11.6 Α΄ ΟΜΑΔΑΣ1. i) Ε πειδή lim( x 4 + 3x2 ) = 0 και x4 + 3x2 >0 για x ≠ 0, είναι lim x4 1 = +∞. + 3x2 x→0 x→0 Επειδή, επιπλέον, lim(x + 5) = 5, έχουμε x→0 lim x+5 = lim ( x + 5) ⋅ x4 1 = +∞ x4 + 3x2 + 3x2  x→0 x→0 ii) Επειδή lim 4(x −1)4 = 0 και 4(x −1)4 > 0 κοντά στο 1, είναι lim ( x 1 = +∞. − 1) 4 x →1 x →1 Επειδή, επιπλέον, lim(2x − 3) = −1 < 0, έχουμε x →1 lim 2x −3 4 = lim (2 x − 3) ⋅ 4( x 1 1)4  = −∞. 4(x −1)  −  x →1 x →1  iii) Η f στο πεδίο ορισμού της R – {0} γράφεται f (x) =  2 , αν x < 0,  x 0, αν x > 0 οπότε έχουμε lim f (x) = lim 2 = −∞, ενώ lim f (x) = 0 . x → 0− xx → 0− x → 0+ Επομένως δεν υπάρχει όριο της f στο x = 0. 02. i) Η f στο πεδίο ορισμού της R – {–1,1} γράφεται: f ( x) = 1 3 x − 1 4 = 3(x +1) − 4 = 3x − 1 . − − x2 1− x2 1− x 2 Επειδή x = 1 περιοριζόμαστε στο υποσύνολο (0,1) ∪ (1, +∞) του πεδίου ορισμού 0 της f . 31

1.6● Αν x ∈ (0,1) έχουμε 1− x2 >0 και lim(1− x2 ) = 0, οπότε lim 1 1 2 = +∞. −x x →1− x →1−Επιπλέον είναι lim(3x −1) = 2 > 0 , οπότε έχουμε x →1− lim 3x −1 = lim (3x −1) ⋅ 1 1 2  = +∞. 1− x2 −x  x →1− x →1−● Αν x ∈ (1, +∞) έχουμε 1− x2 <0 και lim(1− x2 ) = 0, οπότε lim 1 1 2 = −∞. −x x →1+ x →1+Επιπλέον είναι lim(3x −1) = 2 > 0, οπότε x →1+ lim 3x −1 = lim (3x −1) ⋅ 1 1 2  = −∞. 1− x2 −x  x →1+ x →1+Επομένως, δεν υπάρχει όριο της f στο x = 1. 0ii) Η f στο πεδίο ορισμού της R – {0} γράφεται: f (x) =  x2 + 3x − 2 , x < 0  x2 −x2 − 2 , x > 0   + 3x  x2● Αν x < 0 έχουμε −x2 < 0, lim (−x2 ) = 0 και lim (x2 + 3x − 2) = −2 < 0 , x → 0− x → 0− 1οπότε lim −x2 = −∞ και άρα x → 0− lim f (x) = lim ( x 2 + 3x − 2) ⋅ 1 2  = +∞. −x  x → 0− x → 0−● Αν x > 0 έχουμε x2 > 0, lim x2 = 0 και lim (x2 + 3x − 2) = −2 < 0 , οπότε x → 0+ x → 0+ 1lim x2 = +∞ και άραx → 0+ lim f (x) = lim ( x 2 + 3x − 2) ⋅ 1 = −∞. x2  x → 0+ x → 0+Επομένως, δεν υπάρχει όριο της f στο x = 0. 0iii) Η f στο πεδίο ορισμού της R – {0} γράφεται: f (x) = x2 1 + 1  = x2  x3 +1 = x3 +1. x3    x  x3 ● Αν x < 0 έχουμε x < 0, lim x = 0 και lim (x3 +1) = 1 > 0, οπότε lim 1 = −∞ x → 0− x → 0− xx → 0−και άρα 32

1.6 lim f (x) = lim ( x3 + 1) ⋅ 1  = −∞. x  x → 0− x → 0−● Αν x > 0 έχουμε x > 0, lim x = 0 και lim (x3 +1) = 1 > 0, οπότε lim 1 = +∞ x → 0+ x → 0+ xx → 0+και άρα ( x3 1  lim f (x) = lim + 1) ⋅ x  = +∞. x → 0+ x → 0+Επομένως, δεν υπάρχει όριο της f στο x = 0. 01.6 Β΄ ΟΜΑΔΑΣ1. Έχουμε: f (x) = −9 = −9 ( ) ( )x x − 2x − 4 x + 8 x x − 2 − 4 x − 2 ( ) ( )= −9 = 1 2⋅ −9 . (x − 4) x − 2 x −2 x +2Το πεδίο ορισμού της f είναι το σύνολο Α = [0, 4) ∪ (4, +∞). 22 1 = +∞.( ) ( ) ( )Για x ∈ Α είναι x −2 x − 2 > 0 και lim x − 2 = 0, οπότε lim x→4 x→4Επιπλέον είναι lim −9 = − 9 , οπότε x→4 x + 2 4  )1 2 ⋅ −9   x+  f (x) = lim  x −2  −∞. (lim 2  = x→4 x→4 2. i) Έχουμε lim συνx = 0 και συνx > 0 για x ∈  0, π  , οπότε lim 1 = +∞ .  2  συνx x→π − x→π − 22Επιπλέον είναι lim (ηµx) = 1 , οπότε x→π − 2 lim (εϕx) = lim  ηµx ⋅ 1  = +∞.  συνx  x→π − x→π − 22Ομοίως, lim (συνx) = 0 και συνx < 0 για x ∈  π ,π  , οπότε lim 1 = −∞.  2  συνx x→π + x→π + 22Επιπλέον είναι lim (ηµx) = 1, οπότε x→π + 2 33

1.6 lim (εϕx) = lim ηµx ⋅ 1  = −∞. συνx  x→π + x→π + 22Επομένως, η f(x) = εφx δεν έχει όριο στο π . 2 π lim 1 = +∞.ii) Έ χουμε lim (ηµx) = 0 και ημx > 0 για x ∈  0, 2 , οπότε x→0+ ηµx x → 0+ Επιπλέον είναι lim (συνx) = 1, οπότε x → 0+ lim σϕx = lim συνx ⋅ 1  = +∞. ηµx  x → 0+ x → 0+Ομοίως, lim (ηµx) = 0 και ημx < 0 για x ∈  − π , 0 , οπότε lim 1 = −∞ .  2 x→0− ηµx x → 0−Επιπλέον είναι lim (συνx) = 1, οπότε x → 0− lim (σϕx) = lim συνx ⋅ 1  = −∞ . ηµx  x → 0− x → 0−Επομένως, η f(x) = σφx δεν έχει όριο στο 0.3. Έχουμε lim(x2 −1) = 0 και lim[(λ −1)x2 + x − 2] = λ − 2. x→1 x→1— Αν λ – 2 > 0 δηλαδή αν λ > 2, τότε lim f (x) = +∞ και lim f (x) = −∞ , οπότε x →1+ x →1−δεν υπάρχει όριο της f στο 1.— Αν λ – 2 < 0 δηλαδή αν λ < 2, τότε lim f (x) = −∞ και lim f (x) = +∞ , οπότε x →1+ x →1−δεν υπάρχει όριο της f στο 1.— Αν λ = 2, τότε f (x) = x2 + x−2 = (x −1)(x + 2) = x + 2, με x ≠ 1, οπότε x2 −1 (x −1)(x +1) x +1lim f (x) = 3 ∈R.x→1 2Επομένως το lim f (x) υπάρχει στο R μόνο αν λ = 2. x →1Ομοίως, έχουμε: lim x = 0 και lim(x2 + 2x + µ) = µ. x→0 x→0— Αν μ > 0, τότε lim g(x) = +∞ και lim g(x) = −∞, οπότε δεν υπάρχει όριο x → 0+ x → 0−της g στο 0. 34

1.7— Αν μ < 0, τότε lim g(x) = −∞ και lim g(x) = +∞, οπότε δεν υπάρχει όριο x → 0+ x → 0−της g στο 0.— Αν μ = 0, τότε g(x) = x2 + 2x = x+ 2 με x ≠ 0, οπότε lim g(x) = 2 ∈R. x x→0Επομένως, το lim g(x) υπάρχει στο R μόνο αν μ = 0. x→04. i) Θέτουμε g(x) = x − 4. Επειδή lim g(x) = +∞ , είναι g(x) ≠ 0 κοντά στο 1. f (x) x →1 Επομένως f (x) = x − 4 , κοντά στο 1. g(x) Επειδή lim(x − 4) = −3 < 0 και lim g(x) = +∞ έχουμε: x→1 x→1 lim f (x) = lim x−4 = lim ( x − 4) 1  = 0. g(x)  g(x)  x →1 x →1 x →1 ii) Θέτουμε g(x) = f (x) , οπότε f(x) = (x + 2)g(x) κοντά στο 1. Επειδή x+2 lim(x + 2) = 3 > 0 και lim g(x) = −∞, έχουμε: x →1 x →1 lim f (x) = lim[(x + 2)g(x)] = −∞ x →1 x →1iii) Θέτουμε g(x) = f(x)(3x2 – 2), οπότε f (x) = g(x) κοντά στο 1. 3x2 − 2 Επειδή lim g(x) = +∞ και lim 3 x 1 2 = 1 > 0, έχουμε: 2− x →1 x →1 lim f (x) = lim  g ( x) ⋅ 1  = +∞ .  3x2 − 2  x →1 x →11.7 Α΄ ΟΜΑΔΑΣ1. i) lim (−10x3 + 2x − 5) = lim (−10x3 ) = −10 lim x3 = −∞ x → +∞ x → +∞ x → +∞ii) lim (5x3 − 2x +1) = lim (5x3 ) = 5 lim x3 = −∞ x → −∞ x → −∞ x → −∞iii) lim 5 = lim 5 =0 x3 + 8 x3 x → −∞ x → −∞iv) lim x4 − 5x3 + 2x −1 = lim x4 = lim x = +∞ x3 − 3x +2 x3 x → +∞ x → +∞ x → +∞ 35

1.7v) lim 2x3 + x −1 = lim  2 x3  = 1 4x3 − x2 +2  4 x3  2 x → +∞ x → +∞  vi) lim x+2 3 = lim x = lim 1 =0 x10 + x + x10 x9 x → +∞ x → +∞ x → +∞vii) lim  x x 1 − x 5 2  = lim x2 + 2x − 5x2 − 5 = lim −4x2 + 2x − 5  2+ +  (x2 +1)(x + 2) x3 + 2x2 + x + 2 x → +∞ x → +∞ x → +∞ = lim −4 x 2 = lim −4 =0 x3 xx → +∞ x → +∞viii)  x2 + 5 − x2 + 3  = lim 2 x 2+ 2 x + 10 = lim 2x2 = 2. lim  x x+2  x2 + 2 x x2 x → +∞  x → +∞ x → +∞2. i) Ε πειδή Δ = 4 – 4∙4∙3 < 0 το πεδίο ορισμού της f (x) = 4x2 − 2x + 3 είναι το R. Περιοριζόμαστε στο διάστημα (0, +∞) όπου η f γράφεται: f (x) = 4x2 − 2x + 3 = x2  4 − 2 + 3  = x 4 − 2 + 3 =x 4 − 2 + 3 .  x x2  x x2 x x2Επομένως lim f (x) = lim  x 4− 2 + 3  = +∞.  x x2  x → +∞ x → +∞ii) Ο ι ρίζες του τριωνύμου x2 + 10x + 9 είναι –9 και –1, οπότε το πεδίο ορισμού της f (x) = x2 +10x + 9 είναι Α = (−∞, −9] ∪[−1, +∞). Περιοριζόμαστε στο διάστημα (−∞, −9] όπου η f γράφεται: f (x) = x2 +10x + 9 x2 1 + 10 + 9  x x2  =x 1+ 10 + 9 = −x 1+ 10 + 9 . x x2 x x2 Επομένως lim f (x) = lim  − x 1+ 10 + 9  = +∞.  x x2  x → −∞ x → −∞iii) Το πεδίο ορισμού της f (x) = x2 +1 + x2 − 3x + 2 είναι Α = (−∞,1] ∪[2, +∞). Περιοριζόμαστε στο διάστημα [2, +∞) όπου η f γράφεται: 36

1.7 f (x) = x 1+ 1 + x 1− 3 + 2  1+ 1 + 1− 3 + 2 Επομένως x2 x x2 = x  x2 x x2 . lim f (x) = lim  1+ 1 + 1− 3 + 2  =  x  x2 x x2  +∞ . x → +∞ x → +∞ iv) To πεδίο ορισμού είναι το σύνολο Α = (−∞, ρ1 ] ∪ [ ρ 2 , +∞) , όπου ρ, ρ οι ρίζες 1 2της εξίσωσης (x + α)(x + β) = 0, που είναι οι αριθμοί – α, – β. Άρα, η f ορίζεταισε διάστημα της μορφής (−∞,γ ) με γ < 0. Περιοριζόμαστε στο διάστημα αυτό,οπότε έχουμε: f (x) = x2 + (α + β )x + αβ − x = x 1+ α + β + αβ −x x x2  1+ α +β + αβ  = −x  x x2 +1 .Επομένως (x)  1+ α +β αβ  lim f = lim − x  x + x2 +1 = +∞.  x → −∞ x → −∞v) Τ ο πεδίο ορισμού της f (x) = 2x −1− 4x2 − 4x + 3 είναι το R. Περιοριζόμαστε στο διάστημα (0, +∞), οπότε η f(x) γράφεται: f (x) = (2x −1)2 − (4x2 − 4x + 3) = −2 2x −1+ 4x2 − 4x + 3 2x −1+ 4x2 − 4x + 3 = −2 = −2 . 4 3  1 4 3  2x −1− x 4 − x + x2 x 2 − x − 4 − x + x2   Επομένως lim f (x) = lim  1  lim −2  x  x → +∞ x → +∞ x → +∞ 1 4 3 x x2 2− x − 4 − + = 0 ⋅ −2 = 0. 2−0− 4−0+0 37

1.73. i) Τ ο πεδίο ορισμού της f (x) = x2 +1 είναι το R*. Περιοριζόμαστε στο xδιάστημα (0, +∞), οπότε x2 1 + 1  x 1+ 1 x 1+ 1 1 x2  x2 = x2 x2 f (x) = = = 1+ . x xxΕπομένως lim f (x) = 1. x → +∞ii) To πεδίο ορισμού της f (x) = x2 +1 − x είναι το R. Περιοριζόμαστε στο διάστημα (0, +∞) , οπότε f (x) = ( )( )x2 +1 − x x2 +1 + x = x2 +1− x2 x2 +1 + x x2 1 + 1  + x x2  =1= 1 . 1  1  x 1+ x2 +x x  1+ x2 + 1 Επομένως lim f (x) = 0. x2 +1 είναι το R*. Περιοριζόμαστε στο διάστη- x → +∞ xiii) Τ ο πεδίο ορισμού της f (x) = μα (−∞, 0) , οπότε x2 1+ 1  −x 1+ 1 1 x2  x2 x2 f (x) = = =− 1+ . x xΕπομένως lim f (x) = −1. x → −∞iv) Το πεδίο ορισμού της f (x) = x2 +1 + x είναι το R. Περιοριζόμαστε στο διάστημα (−∞, 0), οπότε f (x) = ( )( )x2 +1 + x x2 +1 − x = 1 x2 +1 − x x2 1 + 1  − x x2  38

1.7 =1= 1 . 1  1  −x 1+ x2 −x −x  1+ x2 + 1 Επομένως lim f (x) = 0. x2 +1 είναι Α = (−∞, −1) ∪ (1, +∞). x → −∞ x2 −1ν) Τ ο πεδίο ορισμού της f (x) = x − x−Περιοριζόμαστε στο διάστημα (1, +∞), οπότεf (x) = ( )( )( ) ( )x − x2 +1 x + x2 +1 x + x2 −1 (−1) x + x2 −1 = ( )( )( ) ( )x − x2 −1 x + x2 −1 x + x2 +1 1⋅ x + x2 +1 x+x 1− 1  1− 1  1+ 1− 1 =− x2 = − x 1+ x2  − x2 = . 1  1  1 x+x 1+ x2 x 1+ 1+ x2  1+ 1+ x2Επομένως,  1− 1   1+ x2  lim f (x) = lim  −  = − 1 +1 = −1. x → +∞ x → +∞ 1+ 1+ 1  1+1  x2 vi) T o πεδίο ορισμού της f (x) = x x2 + 2x + 2 − x2 είναι το R . Περιοριζόμαστεστο διάστημα (0, +∞), οπότε( ) ( ( )( ) )f (x) = x x2 + 2x + 2 − x = x x2 + 2x + 2 − x x2 + 2x + 2 + x x2 + 2x + 2 + x 2x + 2 x  2 + 2  2+ 2  x  =x x =x =x . x2 + 2x + 2 + x  1+ 2 + 2  1+ 2 + 2 x  x x2 + 1 x x2 +1Επομένως, lim f (x) = +∞. x → +∞ 39

1.71.7 Β΄ ΟΜΑΔΑΣ1.i) Περιοριζόμαστε στο διάστημα (−∞, 0), οπότεf (x) = x 1+ 1 + µx = −x 1+ 1  1+ 1  x2 x2 + µ x = −x  x2 − µ .Επειδή  1  x2 − µ  = 1− µ, έχουμε τις εξής περιπτώσεις:lim (−x) = +∞ και lim  1+x → −∞ x → −∞— Αν 1 – μ > 0 δηλαδή μ < 1, τότε lim f (x) = +∞ x → −∞— Αν 1 – μ < 0 δηλαδή μ > 1, τότε lim f (x) = −∞ x → −∞— Αν μ = 1, τότε f (x) = x2 +1 + x, οπότε ( )( )x2 +1 + x x2 +1 − x ( )lim f (x) = lim x2 +1 + x = lim x → −∞ x → −∞ x → −∞ x2 +1 − x = lim 1 = lim 1 x → −∞ 1+ x2 − x x → −∞ 1 1+ x2 −x −x     = lim 1 = lim  1 ⋅ 1  = 0 ⋅ 1 = 0. x → −∞  1  x→−∞  − x 1 + 1 2 x2 + 1  x2 (−x)  1+ 1+ii) Έστω f (x) = (µ −1)x3 + 2x2 + 3 µx2 − 5x + 6— Αν μ = 1, τότε f (x) = 2x2 + 3 , οπότε x2 − 5x + 6 lim f (x) = lim 2x2 + 3 = lim 2x2 =2 x2 − 5x + 6 x2 x → +∞ x → +∞ x → +∞— Αν μ = 0, τότε f (x) = −x3 + 2x2 + 3, οπότε −5x + 6 lim −x3 + 2x2 + 3 = lim −x3 = lim x2 = +∞. x→+∞ −5x + 6 x→+∞ −5x 5x→+∞ 40

1.7— Αν μ ≠ 0, 1, τότεlim f (x) = lim (µ −1)x3 µ x2x → +∞ x → +∞ = lim (µ −1) x = +∞, αν µ ∈ (−∞, 0) ∪ (1, +∞) . µ −∞, αν µ ∈ (0,1) x → +∞2. Περιοριζόμαστε στο (0, +∞), οπότε:f (x) = x2 + 5x +10 − λ x = x2 1 + 5 + 10  − λ x = x  1+ 5 + 10 − λ  x x2   x x2 .Επειδή  5 10  x x2  lim x = +∞ και lim  1+ + −λ =1− λ. x → +∞ x → +∞Έχουμε τις εξής περιπτώσεις:— Αν 1 – λ > 0 δηλαδή λ < 1, τότε lim f (x) = +∞ x → +∞— Αν 1 – λ < 0 δηλαδή λ > 1, τότε lim f (x) = −∞ x → +∞— Αν τέλος λ = 1, τότε: f (x) = x2 + 5x +10 − x = 5x +10 x2 + 5x +10 + x x  5 + 10  5 + 10  x  x = = .  5 10  5 10οπότε x  1+ x + x2 + 1 1+ x + x2 +1 lim f (x) = 5 + 0 = 5 ∈R. x → +∞ 1+1 2 Ώστε το lim f (x) υπάρχει στο R μόνο αν λ = 1. x → +∞3. Είναι f (x) = x2 +1 −α x + β = x2 +1−α x2 + β x −α x + β x +1 x +1 = (1−α )x2 + (β −α )x +1+ β x +1— Αν α ≠ 1, τότε lim f (x) = lim (1− α )x2 = lim (1−α )x = +∞, αν α < 1. x → +∞ x −∞, αν α >1 x → +∞ x → +∞ 41

1.7— Αν α = 1 και α ≠ β, τότε lim f (x) = lim (β −α )x = β −α ≠ 0 . x → +∞ x → +∞ x— Αν α = β = 1, τότε lim f (x) = lim 1+1 = 0. x→+∞ x + 1 x → +∞Ώστε lim f (x) = 0 ⇔ α = β = 1. x → +∞ x2 − 5x + x4. i) T o πεδίο ορισμού της f (x) = x2 − 3x + 2 είναι το R – {1, 2}. Περιοριζόμαστε στο διάστημα (−∞, 0), οπότε f (x) = x2 −5x + x = x2 − 4x . x2 − 3x + 2 x2 − 3x + 2Επομένως x2 x2 lim f (x) = lim =1 x → −∞ x → −∞ii) T o πεδίο ορισμού της f (x) = x2 +1 + 5 − x είναι το R. Περιοριζόμαστε στο x + 4 + 3x2(−∞, 0), οπότε x 1+ 1 +5− x −x 1+ 1 +5− x f (x) = x2 = x2 x+ x 4 +3 x−x 4 +3 x2 x2  1+ 1 − 5  1+ 1 − 5 +1 = −x  x2 x + 1 x2 x . =  4  4 −x  x2 + 3 −1 x2 +3 −1Επομένως 1 5 x2 x 1+ − + 1 lim f (x) = lim 4 x → −∞ x → −∞ x2 +3 −1 ( )= 1+1 = 2 2 3 +1 = = 3 +1. 3 −1 3 −1 2 42

1.8 iii) Περιοριζόμαστε στο διάστημα (1, +∞), οπότε f (x) = x2 − x = x(x −1) = x. x −1 x −1 Επομένως lim f (x) = lim x = +∞. x → +∞ x → +∞1.8 Α΄ ΟΜΑΔΑΣ1. i) Η f δεν είναι συνεχής στο x = 1, αφού 0 2 = lim f (x) ≠ lim f (x) = −1 x →1− x →1+ Στα υπόλοιπα σημεία του πεδίου ορισμού της, όπως φαίνεται από το σχήμα, η f είναι συνεχής. ii) Η f δεν είναι συνεχής στο 1, αφού lim f (x) = 2 ≠ f (1) = 3. Στα υπόλοιπα x →1 σημεία του πεδίου ορισμού της, όπως φαίνεται από το σχήμα, η f είναι συνεχής.2. i) Ε ίναι: lim f (x) = lim (x2 + 4) = 8, lim f (x) = lim x3 = 8 και f (2) = 8, οπότε x→2− x→2− x → 2+ x → 2+ lim f (x) = f (2). x→2 Επομένως η f είναι συνεχής στο x = 2. 0 ii) Είναι: lim f (x) = lim(x2 +1) = 2, lim f (x) = lim 3 + x = 2 και f (1) = 2, οπότε x →1− x →1− x →1+ x →1+ lim f (x) = f (1). x →1 Επομένως η f είναι συνεχής στο 1. iii) Για x ≠ – 2 ισχύει f (x) = x2 + x − 2 = (x −1)(x + 2) = (x −1), x+2 x+2 οπότε lim f (x) = lim (x −1) = −3 = f (−2). x → −2 x → −2 Επομένως η f είναι συνεχής στο x = – 2. 03. i) Η f(x) γράφεται f (x) = 22xx,2 , x < −1 ≤ 1. −1≤ x  2 , x >1   x 43

1.8Στο διάστημα (–1,1) η f είναι συνεχής ως πολυωνυμική συνάρτηση ενώ σταδιαστήματα (−∞, −1) και (1, +∞) η f είναι συνεχής ως ρητή συνάρτηση.Στο x = – 1 έχουμε: 0lim f (x) = lim 2 = −2, lim f (x) = lim 2x2 = 2 και f (−1) = 2.x → −1− xx → −1− x → −1+ x → −1+Επομένως η f δεν είναι συνεχής στο– 1. Στο x = 1 έχουμε:lim f (x) = lim 2x2 = 2,x →1− x →1−lim f (x) = lim 2 = 2 και f (1) = 2.x →1+ xx →1+Επομενως η f δεν είναι συνεχής στο 1.Η γραφική παράσταση της f φαίνεταιστο διπλανό σχήμα.ii) Για x ≠ 2 έχουμεf (x) = x2 − 5x + 6 = (x − 2)(x − 3) = x − 3, x−2 x−2οπότε η f είναι συνεχής σε καθένα από ταδιαστήματα (−∞, 2) και (2, +∞), ως πολυ-ωνυμική συνάρτηση.Για x = 2 ισχύει lim f (x) = lim(x − 3) = −1 ≠ f (2) = 5, x→2 x→2οπότε η f δεν είναι συνεχής στο x = 2. Ηγραφική παράσταση της f φαίνεται στοδιπλανό σχήμα.iii) Στο διάστημα (−∞,1) η f είναι συνεχής ωςπολυωνυμική. Στο διάστημα (1, +∞) η f είναισυνεχής ως λογαριθμική.Στο x = 1 έχουμε: 0lim f (x) = lim x = 1,x →1− x →1−lim f (x) = lim (ln x) = 0 και f (1) = 0.x →1+ x →1+Επομένως η f δεν είναι συνεχής στο x = 1. 0Η γραφική παράσταση της f φαίνεται στο διπλανό σχήμα. 44

1.8iv) Σ το διάστημα (−∞, 0) η f έχει τύπο f (x) = ex και είναι συνεχής. Στο διάστημα (0, +∞) η f έχει τύπο f (x) = −x2 +1 και είναι συνεχής ωςπολυωνυμική.Στο x = 0 έχουμε: 0 lim f (x) = lim ex = 1, x → 0− x → 0− lim f (x) = lim (−x2 +1) = 1 x → 0+ x → 0+ και f (0) = 1.Επομένως η f είναι συνεχής στο x = 0. 0Η γραφική παράσταση της f φαίνεταιστο διπλανό σχήμα.4. i) Σ το διάστημα (−∞,1) η f είναι συνεχής ως πολυωνυμική. Στο διάστημα (1, +∞)η f είναι συνεχής ως πηλίκο συνεχών συναρτήσεων.Στο x = 1 έχουμε: 0 lim f (x) = lim(2x2 − 3) = −1, x →1− x →1− ( ) ( )lim f (x) = lim x −1 (x −1) x +1 x +1 = 2 = lim = lim x →1+ x −1x→1+ x →1+ x −1 x →1+ και f (1) = −1.Επομένως η f δεν είναι συνεχής στο x = 1. 0ii) Στο διάστημα (−∞, 0) η f είναι συνεχής ως πηλίκο συνεχών συναρτήσεων.Στο διάστημα (0, +∞) η f είναι συνεχής.Στο x = 0 έχουμε: 0 lim f (x) = lim ηµx = 1, lim f (x) = lim συνx = 1 και f (0) = 1. x → 0− xx → 0− x → 0+ x → 0+Επομένως η f είναι συνεχής και στο x = 0. 05. i) H f είναι συνεχής ως σύνθεση των συνεχών συναρτήσεων y = ημu και u = συνx. ii) H f είναι συνεχής ως σύνθεση των συνεχών συναρτήσεων y = lnu και u = x2 + x +1. 45

1.8iii) H f είναι συνεχής ως σύνθεση των συνεχών συναρτήσεων y = ημu καιu = x 1 1 . 2+iv) H f είναι συνεχής ως σύνθεση των συνεχών συναρτήσεων y = eu και u = ημx.ν) Η f είναι συνεχής ως σύνθεση των συνεχών συναρτήσεων y = lnu και u = lnx.6. Η συνάρτηση f (x) = ηµx − x +1 είναι συνεχής στο [0,π] και ισχύει f (1) f (π ) = 1(1− π ) < 0, δηλαδή πληρεί τις συνθήκες του θεωρήματος του Bolzano. Επομένως, η εξίσωση f(x) = 0, δηλαδή η εξίσωση ημx – x + 1 = 0, έχει μια, τουλάχιστον, ρίζα στο (0,π).7. i) Π αρατηρούμε ότι: f(0) = – 1 και f(1) = 1, οπότε η f(x) = x3 + x – l στο [0,1] πληρεί τις συνθήκες του θεωρήματος του Bolzano. Επομένως, η εξίσωση f(x) = 0, δηλαδή η εξίσωση x3 + x – 1 = 0 , έχει μια, τουλάχιστον, ρίζα στο (0,1). Άρα, ένας από τους ζητούμενους ακεραίους είναι ο α = 0. ii) Ομοίως, ένας από τους ζητούμενους ακέραιους είναι ο α = – 1 iii) Ομοίως, ο α = – 1 iv) Ομοίως, ο α = 1.8. Θεωρούμε τη συνάρτηση f (x) = α (x − µ)(x −ν ) + β (x − λ)(x −ν ) + γ (x − λ)(x − µ).Η f είναι συνεχής στο [λ, μ] και ισχύει f (λ) f (µ) < 0, αφού f (λ) = α (λ − µ)(λ −ν ) > 0 και f (µ) = β(µ − λ)(µ −ν ) < 0.Επομένως, σύμφωνα με το θεώρημα του Bolzano υπάρχει ένα, τουλάχιστον,x1 ∈ (λ, µ) τέτοιο, ώστε f(x1) = 0. ∈ (µ,ν ) τέτοιο ώστε f(x ) = 0.Ανάλογα βρίσκουμε ότι υπάρχει ένα, τουλάχιστον, 2 x2Επειδή η f είναι δευτεροβάθμιο τριώνυμο, δεν έχει άλλες ρίζες.9. i) Έχουμε: f (x) = x3 + 2x2 − x − 2 = x2 (x + 2) − (x + 2) = (x + 2)(x2 −1) = (x + 2)(x +1)(x −1),οπότε f (x) = 0 ⇔ x = −2 ή x = – 1 ή x = 1. 46

1.8Ο παρακάτω πίνακας δείχνει το πρόσημο της f σε κάθε διάστημα.Διάστημα (−∞, −2) (−2, −1) (−1,1) (1, +∞)Επιλεγμένος –3 −3 0 2 αριθμός x 2 0f(x) – 8 5 – 2 12 8Πρόσημο της f – + – +ii) Έχουμε f (x) = x2 (x2 − 9) = x2 (x − 3)(x + 3), οπότε f (x) = 0 ⇔ x = 0 (διπλή) ή x = 3 ή x = – 3.Ο παρακάτω πίνακας δείχνει το πρόσημο της f σε κάθε διάστημα. Διάστημα (−∞, −3) (−3, 0) (0, 3) (3, +∞) –4 –1 1 4 Επιλεγμένος 112 –8 –8 112 αριθμός x + – – + 0 f (x0)Πρόσημο της fiii) Έχουμε: εϕx = 3 ⇔ x = − 2π ή x = π , αφού x ∈ (−π ,π ). 33Ο παρακάτω πίνακας δίνει το πρόσημo της f σε κάθε διάστημα. Διάστημα  −π , − 2π   − 2π , − π   − π , π   π , π   π , π   3   3 2   2 3   3 2   2 Επιλεγμένος αριθμός x − 3π − 7π 0 5π 3π 4 12 12 4 0 2 −1− 3 −3 2 −1− 3 f (x0) –Πρόσημο της f – + + – 47

1.8iv) Υ πολογίζουμε τις ρίζες της f(x) = 0 στο [0,2π] έχουμε ηµx + συνx = 0 ⇔ ηµx = −συνx ⇔ εϕx = −1 ⇔ x = 3π ή x = 7π . 44 Ο παρακάτω πίνακας δίνει το πρόσημο της f(x) = ημx + συνx σε κάθε διάστημα: Διάστημα 0, 3π   3π , 7π   7π , 2π  4   4 4   4  Επιλεγμένος αριθμός x 0 π 2π 0 1 –1 1 + – + f(x ) 0Πρόσημο της f10. i) Η συνάρτηση f(x) = lnx – l είναι γνησίως αύξουσα και συνεχής στο [1,e]. Επομένως το σύνολο τιμών της είναι το διάστημα [f(1), f(e)] = [–1,0].ii) Η συνάρτηση f(x) = – x + 2 είναι γνησίως φθίνουσα και συνεχής στο (0,2).Επομένως, το σύνολο τιμών της είναι το διάστημα (0,2), αφού lim f (x) = 0 x→2και lim f (x) = 2. x→0iii) Η συνάρτηση f(x) = 2ημx + 1 είναι γνησίως αύξουσα και συνεχής στο 0, π . 6(Αφού η συνάρτηση του g(x) = ημx είναι γνησίως αύξουσα στο πρώτοτεταρτημόριο). Επομένως, το σύνολο τιμών της είναι το διάστημα [1,2), αφού f(0) = 1 και lim f (x) = 2. x→π 6iv) H συνάρτηση f(x) = ex + 1 είναι γνησίως αύξουσα και συνεχής στο (−∞, 0].Επομένως, το σύνολο τιμών της είναι το διάστημα (1,2], αφού lim f (x) = 1 x → +∞και f(0) = 2. 48

1.81.8 Β΄ ΟΜΑΔΑΣ1. Η f είναι συνεχής στο x = 2, αν και μόνο αν 0 lim f (x) = lim f (x) = f (2) ⇔ lim (x2 − κ 2 ) = lim (κ x + 5) = 4 − κ 2 x → 2− x → 2+ x → 2− x → 2+ ⇔ 4 − κ 2 = 2κ + 5 ⇔ κ 2 + 2κ +1 = 0 ⇔ κ = −1.2. Η f είναι συνεχής στο x = 1, αν και μόνο αν 0 lim f (x) = lim f (x) = f (1) ⇔ lim(α 2 x2 + β x −12) = lim(α x + β ) = 5 x →1− x →1+ x →1− x →1+ ⇔ α 2 + β −12 = α + β = 5. Από την επίλυση του τελευταίου συστήματος βρίσκουμε (α = 4, β = 1) ή (α = – 3, β = 8).3. i) Η συνάρτηση f είναι συνεχής στο x = 0. Συνεπώς, 0 f (0) = lim f (x) = lim συνx −1 = lim συν2 x −1 = lim −ηµ2 x x→0 x→0 x x→0 x(συνx +1) x→0 x(1+ συνx) = lim (−ηµx)  ηµx  1+ 1  = 0 ⋅1⋅ 1 = 0.  x  συνx  2 x→0 ii) Επειδή η g είναι συνεχής στο 0 θα ισχύει g(0) = lim g(x) = lim g(x). x → 0+ x → 0− Επομένως, αρκεί να υπολογίσουμε το lim g(x). x → 0+ Για x > 0 έχουμε διαδοχικά: xg(x) − ηµx ≤ x2 −x2 ≤ xg(x) − ηµx ≤ x2 −x2 + ηµx ≤ xg(x) ≤ x2 + ηµx −x + ηµx ≤ g(x) ≤ x + ηµx . xx Αλλά  ηµx   ηµx   x   x  lim − x + = 1 και lim x + = 1, x → 0+ x → 0+ 49