Το τετράδιο εργασιών Α Δημοτικού

Xρωματικά σύμβολα Aριθμός Tίτλος κεφαλαίου κεφαλαίουKάθε κεφάλαιο, ανάλογα με τηθεματική περιοχή στην οποία Σύμβολο-κλειδί για το 4 14/12/2012 11:08 πµ Page 1αναφέρεται, έχει ένα χρώμα. είδος της εργασίαςOι περιοχές είναι οι εξής: που ακολουθεί * Oι αριθμοί από Aριθμοί ∆ιαβάζω το Πράξεις Γεωμετρία 241 Mετρήσεις Προβλήματα Eπανάληψη Eικονίδια (σύμβολα-κλειδιά) Βάζω σε κύκλο τόσα παιχν Στην επάνω αριστερή γωνία κάθε δραστηριότητας 2 υπάρχει ένα από τα ακόλουθα σύμβολα: 4 3 O Πυθαγόρας που σκέφτεται 5 - Σύμβολο σκέψης: Eμφανίζεται σε δραστηριότητες νοερών υπολογισμών. Συµπληρώνω την εικόνα µε τα µή H μέλισσα - Σύμβολο εργατικότητας: 16 1. ∆είχνουµε τις καρτέλες Eμφανίζεται σε δραστηριότητες εφαρμογής και εμπέδωσης. Aριθμός σελίδας O σκύλος ιχνηλάτης - Σύμβολο ανακάλυψης: Eμφανίζεται στις δραστηριότητες που εισάγουν τους μαθητές στη νέα γνώση. O ελέφαντας - Σύμβολο μνήμης: Eμφανίζεται στις δραστηριότητες επανάληψης. Oμάδα μαθητών - Σύμβολο ομαδικότητας: Eμφανίζεται σε δραστηριότητες που είναι δυνατό να γίνουν σε ομάδες.4

Aριθμός δραστηριότηταςό το 1 έως το 5 14/12/2012 11:12 πµ Page 17ους αριθµούς. 5 Πόσες είναι οι κουκκίδες;13 Μετρώ τα µπαλόνια που κρατά κάθε παιδί και συνδέω την εικόνα µε τον αντίστοιχο αριθµό.νίδια όσα δηλώνει ο αριθµός. 24 35ήλα και τις κουκκίδες που λείπουν. Βρίσκω πόσα είναι τα δάχτυλα και τα κυβάκια 17 και τα συνδέω µε τους αντίστοιχους αριθµούς. 2 5 3 2 5 4ς µε τους αριθµούς, τους οποίους διαβάζουν οι µαθητές. 3 Διδακτικοί στόχοι 5 του κεφαλαίου 4. ∆είχνουµε τις καρτέλες µε τις κουκκίδες και οι µαθητές βρίσκουν πόσες είναι. Σημείωση για τον δάσκαλο στους νοερούς υπολογισμούς

Πυθαγόρας ο Σάμιος (περίπου 600 π.Χ.) O Πυθαγόρας ήταν ένας σπουδαίος μαθηματικός της αρχαιότητας που γεννήθηκε στη Σάμο. Ίδρυσε μια σχολή, τη σχολή των Πυθαγορείων, οι οποίοι μελετούσαν τη φιλοσοφία, τα μαθηματικά και τις επιστήμες. Είχε δασκάλους μεγάλους σοφούς της αρχαιότητας και ταξίδεψε στην Ασία και την Αίγυπτο όπου μελέτησε την αιγυπτιακή φιλοσοφία, τα μαθηματικά, την αστρονομία και την ιατρική. O Πυθαγόρας έμεινε γνωστός ως ο άνθρωπος που έβλεπε παντού αριθμούς. O Πυθαγόρας H Kορίνα6

Υπατία η Αλεξανδρινή (370-415 μ.Χ.)Η Υπατία ήταν η πρώτη γυναίκα μαθηματικός στην Ιστορία.Γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια.Ήταν κόρη του φιλόσοφου Θέωνα, διευθυντή του Πανεπιστημίουτης Αλεξάνδρειας. Για τον λόγο αυτό είχε την τύχη να αποκτήσεισπάνια μόρφωση, σε μια εποχή που η θέση της γυναίκαςστην κοινωνία ήταν πολύ διαφορετική από ό,τι σήμερα. Συνέχισετις σπουδές της στην Αθήνα και τη Ρώμη εντυπωσιάζοντας όλουςόσοι τη συναναστρέφονταν με το πνεύμα, τη σεμνότητα,την ομορφιά και την ευγλωττία της. Επιστρέφοντας στηνΑλεξάνδρεια πολύ σύντομα αναδείχθηκε σε μεγάλη δασκάλατης φιλοσοφίας και των μαθηματικών. H Yπατία O Mελέτης H ΊλνταH Bάσω 7

Xρωματικά σύμβολα Eπανάληψη Aριθμοί Πράξεις Γεωμετρία Mετρήσεις Προβλήματα Δομή του βιβλίου 4-5 Oι ήρωες του βιβλίου 6-7 Περιεχόμενα 8-98

A΄ ΠερίοδοςΑριθμοί: Οι αριθμοί μέχρι το 20 – Τα σύμβολα της B΄ Περίοδος σύγκρισης – Τακτικοί αριθμοί.Πράξεις: Προσθέσεις με αριθμούς μέχρι το 10. Αριθμοί: Οι αριθμοί μέχρι το 50 – ΣύστημαΓεωμετρία: Προσανατολισμός στον χώρο – Πράξεις: αρίθμησης, μονάδες και δεκάδες. Γεωμετρικά σχήματα. Αφαιρέσεις με αριθμούς μέχρι το 10 –Μετρήσεις: Σύγκριση συνεχών μεγεθών – Γεωμετρία: Αθροίσματα με πολλούς όρους – Τα νομίσματα μέχρι το 10. Μετρήσεις: Προσθέσεις με υπέρβαση της δεκάδας. Χάραξη γραμμών – Κίνηση σε τετραγωνι-Eνότητα 3η: σμένο χαρτί – Γεωμετρικά σχήματα. Μοτίβα – Ο χρόνος.ΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΜΕΧΡΙ ΤΟ 20– ΑΘΡΟΙΣΜΑΤΑ ΜΕΧΡΙ ΤΟ 10 – ΝΟΜΙΣΜΑΤΑ Eνότητα 4η:17 Κεφάλαιο 17ο: ΑΦΑΙΡΕΣΗ – ΧΑΡΑΞΗ ΓΡΑΜΜΩΝ – ΜΟΤΙΒΑ Οι αριθμοί από το 10 μέχρι το 20 . . . . . . . . . . . . . . 10-11 25 Κεφάλαιο 25ο:18 Κεφάλαιο 18ο: Οι αριθμοί μέχρι το 50 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24-25 Αθροίσματα μέχρι το 10 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12-13 26 Κεφάλαιο 26ο:19 Κεφάλαιο 19ο: Χάραξη γραμμών . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26-27 Tακτικοί αριθμοί – Τα διπλά αθροίσματα . . . . . . . . 14-15 27 Κεφάλαιο 27ο:20 Κεφάλαιο 20ό: Μοτίβα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28-29 Τα νομίσματα μέχρι το 10 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16-17 28 Κεφάλαιο 28ο:21 Κεφάλαιο 21ο: Αφαίρεση με αφαιρετέο μικρό αριθμό . . . . . . . . . . 30-31 Προσθετική ανάλυση αριθμών από το 6 μέχρι το 10 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18-19 29 Κεφάλαιο 29ο: Διάκριση των συμβόλων «+» και «–» . . . . . . . . . . 32-3322 Κεφάλαιο 22ο: Προβλήματα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20-21 30 Κεφάλαιο 30ό: Αφαίρεση με αφαιρετέο μεγάλο αριθμό . . . . . . . . . 34-3523 Κεφάλαιο 23ο: Επαναληπτικό μάθημα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22-23 31 Κεφάλαιο 31ο: Το συμπλήρωμα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36-37 32 Κεφάλαιο 32ο: Επαναληπτικό μάθημα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38-39 9

174552626373724848359O594ι6α0ρ60ι5θ7μο7ί6α8π28ό79το391800μ40έ9χρ5ι τ0ο620 2 3224 254 7 8 9 00 0 2 23 3 455667278238934902450356467Δ57ι8αβ6ά89ζω79τ0ου80ς α2ρ9ιθ3μ0ού4ς. 5 6 7 82202932304244255223222233044055260627272832834929453564675078689729 82 93 4 250026237242283522222323204240252252202622622372237224282242832529225294362202360250722272682282279223983203420925030262272 20 2 22Kάθε μαθητής θα έχει μία τσάντα; 0 23434 450506 67207283839429402503564675786089 72902802 93204 5 6 7 8 9 20 220 242 23 34 2232322442225224524626232437274224823852254226222652722746282228732284 22522264272322 0 23434 450506 67207283839429402503564675786089 72902802 93204 5 6 07 8 29 230 423456789022 33 44 55 66 77 88 99 002 3 4 5 6 7 8 9 0Μετρώ και βάζω σε κύκλο τον σωστό αριθμό. 030323222302430240204024422323525553524242262624665262352227275262673437337338867272542449898487885265025205989959579662609022607860276070222897878729292988822299222 2000223 24223522643327548625597620867297820298 29 3 22200 2242222323243322454262555726268672297872022988 29 3 222220 2224422223233222444222555 222666 222777 222888290 0 2 32 43 54 65 67 87 98209 201. Oι μαθητές διαβάζουν τους αριθμούς που βρίσκονται σε κάθε πλαίσιο.10 0 0 2 32 43 54 65 76 87 98209 20 0 2 3 4 5 6 7 8 9 20

22 224 243 2243 ενότ0ητα 3 02 3 24 35 η ηηΗ μία καραμέλα κοστίζει 1 λεπτό. 2345671 λεπτό 234567O Πυθαγόρας: 0 2234 20 2 22 23 24• Χρειάζεται λεπτά για να αγοράσεενι ότητα τις πράσινες καραμέλες. 4• Xρειάζεται λεπτά για να αγοράσε0ι 2 3 45 6τις κόκκινες καραμέλες.• Χρειάζεται 22 24 23 24 2λεπτά για να αγοράσειόλες τις καραμέλες. 0 23456 Συμπληρώνω τις λέξεις και τους αριθμούς που λείπουν.4 5 6 7 82 93 04 5 6 7 8 9 0 δέκα34567 890234567 890 ενότητα 52 2 3 4 5 6 07 8 92 2 3 4 5 6 7 8 92 22 223 234 μ24η5δέ25ν2602627 2728222289332394042055266277288299300 2 3 4 5 6 7 8 9 02 3 4 5 6 7 8 9 03 4 5 607 80 29 2202334455 606 77 882992203 4 5 6 7 8 9 1123 24 2205 226222227243282243 225422026522726222822723922843025 26 27 28 29 3

18 20 2 22 23 24 25 26 27 28 29 30 22 24 Α0 θρο2ίσ3μα4τα5 μ6έχ7 ρ8ι τ9ο2010 0 23 22 24 23 24 25 26 27 28 0 O2Πέ3τρ4ος5είχ6ε 7 α8υτ9οκ2ι0νητάκια. Αγόρασε ακόμα. Πόσα αυτοκινητάκια έχει τώρα; 2345 ... + ... = ... 234 02 Oι κασετίνες έχουν μέσα μολύβια. 20 2 2 Πόσα είναι όλα τα μολύβια μαζί; 5 5 + 4 = ... 42 3 24 35 46 57 68 79 80 9 0 0 232 3 4253647586970+8 39 =0... 3 22 24 230 202 32425364758697 8 9 0 2320 2 2202 23 224 22352246225722682279238029 30 Υπολογίζω τα αθροίσματα.0 250 3+ 4225=3.6..4 75686+9 3270=8 .9..20 5 + 4 = ...22 24292+232142=42...23528246+225272=26.8..27 268+ 4 = ... 0 12 20 3 4253 64 75 869 270 8 9 20

ενότ0ητα0 3 2 23 34 45 η ηη 22 24 23 24Υπολογίζω αθροίσματα μέχρι το 10. 2 03 42 53 4657 Πόσα είναι όλα; 234567 Υπολογίζω και γράφω τα αθροίσματα. 0 2234 20 2 22 23 2 ... + ... = ... ...................ε.ν0.ό..τ.η..τ.α.2.4.. 3 4 5 6 4 6 22 24 23 24 2 ............................... ....................0........2... 3 4 5 62 3 4 5 6 7 8 9 0Υπολογίζω και συμπληρώνω τα αθροίσματα.4 +2223=34..5.4657 +68 397=0.8.. 960+ 3 = ...2 ++200482==20202..2..3..22224232325235224426++332325247253444==6382452..6759..55..4260827666752973287876++8ε2ν29ό26998τ87η==τ30α2905..98.... 0 02 39008 + 22=3...4 5 46 +0758=292.2.3.02435246+57 =68 .79.. 08 920 20 22 223 2243254 256 2677288 20 2 3 4 5 6 7 8 9 203. Η δασκάλα προτείνει ένα άθροισμα μέχρι το 10.22 24 23 24 25 2620272 2282 23 24 25 26 27Oι μαθητές υπολογίζουν νοερά το άθροισμα και το γράφουν με τη χρήση συμβόλων μέσα στο πλαίσιο. 130 222 3244 52306274 282539 22406 5276 278 8 9 20

19 Tακτικοί αριθμοί – 2222 2244 Τα διπλά αθροίσματα 0 00 2 223 33 Προφορική αρίθμηση των τακτικών αριθμών. 22 24 23 1OS 2OS ... 10OS 0 23 Το φιδάκι 2345Σχεδίασε το αντικείμενο στο Η Υπατία έφτασε 2345οποίο έφτασε ο Πυθαγόρας. στο 0 22 20 2 22 Τι αριθμό πέτυχε με τα ζάρια;Γράφω τον αριθμό της θέσης στην οποία βρίσκεται κάθε εικ0όνα. 2 3 42O 22 24 23 2 0 234 Ενώνω με μια γραμμή το σωστό άθροισμα. 1+1 2+2 3+3 4+4 5+5 234567890 1 2 3 4 2 35 4 56 6 7 8 89 0 9 10 1. Ζητούμε από τους μαθητές να απαγγείλουν τους τακτικούς αριθμούς μέχρι το 10.0 2 2 3 4 5 6 7 8 914 20 2 22 23 24 25 26 27 28 29 3

Διπλά αθροίσματα η ηηεν0ότ0ητα23 23 34 45 56 22 24 23 24 2 0 23456 Το μισό 234567Βάζω σε κύκλο τα μισά. Γράφω πόσα είναι τα μισά. 2345678 0 22345 20 2 22 23 24 2 2 ενότητα 4 0 23456 7 22 24 23 24 25 0 23456 7 2 3 4 5 6 7 8 9Βάζω σε κύκλο τα διπλά αθροίσματα.3 + 1= 4 2 + 2 = 4 6+2 ==5288020632εν36ό742τ++2η52τ231α8265==337962448052956021+ 1= 2 2 + 3 = 52 53+431 + 4 = 5 4 + 4 = 8 52+ 35 4= 1506 7 +8 29=094. Η δασκάλα προτείνει διπλά αθροίσματα μέχρι το 10. 0 02 2 23 34 45 56 67 78 89920 2 22 23 24 25 26 27 28Oι μαθητές υπολογίζουν νοερά τα αθροίσματα και τα γράφουν με τη χρήση συμβόλων μέσα στα πλαίσια. 15 22 24 23 24 25 26 2

20 Τα νομίσματα μέχρι το 10 22 24 Ποιος μπορεί να αγοράσει το αρκουδάκι; 0 23 8€ 2345 Η Υπατία έχει ... ΕΥΡΩ. 234 02 20 2 2O Νίκος έχει ... ΕΥΡΩ. Η Κορίνα έχει ... ΕΥΡΩ. 0 23 Το αρκουδάκι μπορεί να το αγοράσει ............ 22 24 23 0 23 Η Υπατία έχει 9 ΕΥΡΩ. Βάζω σε κύκλο το πορτοφόλι της.16

ενό0τητ0α 3 2 23 34 45 η ηη 22 24 23 24Υπολογίζω αθροίσματα μέχρι το 10. 0 2345Βάζω σε κύκλο το πορτοφόλι που θα πάρει ο Πυθαγόρας.2 3 4 5 6 7O Πυθαγόρας θέλει ναανταλλάξει τα νομίσματά του 234567με νομίσματα του ενός 0 2234λεπτού. ενότ2η0τα24 22 23 24 0 23456 22 24 23 24 2 0 23456 Η Nόπη έχει 6 €. O Θανάσης έχει 10 €. Σχεδιάζω τα νομίσματα Σχεδιάζω τα νομίσματασε ΕΥΡΩ που μπορεί να έχει. σε ΕΥΡΩ που μπεονρόετίηντααέ5χει.3. Η δασκάλα προτείνει αθροίσματα μέχρι το 10. Oι μαθητές υπολογίζουν νοερά 17 κάθε φορά το άθροισμα και το γράφουν με τη χρήση συμβόλων μέσα στο πλαίσιο.

21 Προσθετική ανάλυση αριθμών 22 24 από το 6 μέχρι το 10 0 0 2 23 3 Yπολογίζω τα διπλά αθροίσματα. 22 24 23 0 23 H Eλένη θέλει να τοποθετήσει τα βιβλία σε δύο ράφια στη βιβλιοθήκη της αδελφής της. Aν έχει 6 βιβλία, με πόσους 6+0=6 διαφορετικούς τρόπους 5 + 1= 6 μπορεί να τα τοποθετήσει στα ράφια; ... + ... = ... + ... = ... + ... = ... + ... = 234567890 ... + ... = 2 3Aν4 έ5χε6ι 7 β8ιβ9λί0α, με πόσους Aν έχει 8 βιβλία, με πόσους 0 δια2φ2ορ3ετ4ικ5ού6ς7τρ8όπ9ους διαφορετικούς τρόπους μπορεί να τα τοποθετήσει2 3 4 25 36 47 58 69 70 8 9 020 μ2πο22ρε2ί3ν2α4τ2α5 2τ6οπ27οθ2ε8τή29σε3ι0 2 3 4 5 6 72839405 6 7 8 9 020 32 43 54 5 6627738 +89420905 0=6 7 8 9 0 στα ράφια; στα ράφια; 8+0=8 202 24 223 2240223563246+42257152286=6377488599 620 73 48 59 6 7 8+ 91 0= 8 200 22 32425206307.2.84.922+20 522..2.36=2447522586022679283720292832.94..3+50 .6..7= 8 9 20.2.. +22..2.3=24 252026227228232.92.4.3+205..2.6=27 28 29 30 ... + ... = ... + ... =0 2 3 04 5 2.6..37+48..59. 2=60 7 8 9 20 ... + ... =22 24 0 2224442..2....5322++3324..6..225..442==7622552270822286629224227703223884 5 .6..7+8..9. 2=0 28 ..2....5++2..6....2==7 0 2 2232 5 26 37 48 59 260 7 8 9 20 24 22 3 04 0 2 3 4 5 6 70 8 92203 4 5 6 7 8 9 2018 1. Προτείνουμε στους μαθητές αθροίσματα της μορφής ν + ν, δηλαδή 1 + 1, 2 + 2, 3 + 3, 4 + 4 και 5 + 5.

22 24 23 2 ενότητ0α 3 2 3 4 η ηηAναλύω με διαφορετικούς τρόπους τον αριθμό 9 σε άθροισμα. 0+9 23456 1+ 8 23456 0 223 9 20 2 22 23 ενότητα 4 0 2345 22 24 23 24 0 2345 Yπολογίζω τα αθροίσματα. 5 + 2 = ... 4 + 4 = ... 5 + 5 = ... 4 + 3 = ... 4 + 6 = ... 8 +εν2ότη=τα5...4 5 667+ 28=9...0 5 + 32=3...4 55 +647= 8... 9 04 5 6 7 +8 39 0= ... 3 + 6 =2...3 4 25 +6 7 =8 .9.. 022345 6789 0 2 2 3 4 5 6 7198

22 Προβλήματα 234 00 223 20 2 2Πόσες καρέκλες θα χρειαστούμε ακόμα για να καθίσουν 10 καλεσμένοι; 100 2 3 22 24 23 0 23 Δέκα νάνοι μένουν σε δύο σπιτάκια.Βρίσκω όλους τους τρόπους με τους οποίους είναι δυνατόν να μοιραστούν στα δύο σπιτάκια. 0+ = 10 + = 10 + = 10 + = 10 + = 10 + = 10 + = 10 + = 10 + = 10 + = 10 + = 1020

22 24 23 η ηη ενότητα03 2 3 4 23456 Πόσες πεταλούδες πρέπει να πετάξουναπό το κόκκινο στο κίτρινο λουλούδι, έτσι ώστε τα δύο λουλούδια 2 3 4 5 6να έχουν τον ίδιο αριθμό πεταλούδων; 0 223 20 2 22 23 0 2345 ενό2τη2τα 424 23 24 0 2345 Φτιάχνω ένα δικό μου πρόβλημα και το λύνω. ενότητα 5 21

22 2423 0 0 2 23 3 Eπαναληπτικό μάθημαΥπολογίζω αθροίσματα με τον αριθμό 5. 2232 244 523 0 23 2345 0 22 Τα 10 πουλιά θα καθίσουν στα δύο δέντρα.20 2 22Με πόσους διαφορετικούς τρόπους μπορούν να καθίσουν; Συμπληρώνω τα αθροίσματα: 0 + 10 = 10 ... + ... = ... ... + ... = 10 ... + ..0. = ... 2 3 4 ... + ... = ... ... + ... = ... ... + ... = ... ... + 2...2= ...24 23 2 ... + ... = ... ... + ... = ... ... + ... = ... 0 234 Οι σοκολάτες Κάθε σοκολάτα έχει 10 κομμάτια.Πόσα κομμάτια σοκολάτας υπάρχουν σε κάθε περίπτωση;13 1. Προτείνουμε στους μαθητές αθροίσματα της μορφής 5 + ν, δηλαδή 5 + 1, 5 + 2, 5 + 3, 5 + 4 και 5 + 5.22

ε0νό0τητα2323 34 45 56η ηη 22 24 23 24 2Προφορική αρίθμηση των τακτικών αριθμών. 1OS 2OS ... 100OS 2 3 4 5 6Ποιος μπορεί να αγοράσει το παιχνίδι; 2345679€ 2 3 4 5 6 7 8 ε2ν00ότη2τα24222233 4 5 24 2Η Μαρία έχει ... ΕΥΡΩ O Χα0σάν έχε2ι ...3ΕΥ4ΡΩ.5 6 7Η Άρτεμη έχει ... ΕΥΡΩ. 22 24 23 24 25Το παιχνίδι μπορεί να το αγο0ράσει ..2........3........4.... 5 6 7234567890 Υπολογίζω και συμπληρώνω τα αθροίσματα.3 + 32 =3 .4..5 6 7 +8 93 0= ... 5 +εν5ότη=τα.5..5 + 02 = .2.. 2 344+546=7...8 9 8 + 2 = ... 20 2 22 23 24 25 26 27 28 29 306 + 4 = ... 5 + 3 = ... 4 + 5 = ...4. Ζητούμε από τους μαθητές να απαγγείλουν τους τακτικούς αριθμούς μέχρι το 10. 230 2 3 4 5 6 7 8 9 20

22 2425 Oι αριθμοί μέχρι το 50 0 0 2 23 3 2345 22 24 232 3 4 5Βρίσκω τον προηγούμενο και τον επόμενο αριθμό καθώς και τη δεκάδα. 00 2232 20 30 40 20 2 22 Συμπληρώνω τους αριθμούς. 2345610 δέκα ένδεκα δώδεκαδεκατρία δεκατέσσερα 02 3 24 35 64δεκαέξι δεκαεπτά δεκαπέντε 220 242 2332 δεκαο2κτ0ώ 2 22 23 δεκαεννέα είκοσι 0 234234567890 0 2 3 45Γράφω τους αριθμούς για να συμπληρωθούν οι σειρές.22 2 32 2345455 662778 9809 0 4822 24 23 242020 3264225222633372448529560267 287 9 29 0 425 3 4 5 280 22345 67 89 3020 2 2Π2αρ2α3τηρ2ώ4κα2ι5συ2νε6χίζ2ω7. 28 29 305 100 125 3 4... 5 6... 7 8... 9 20... ... ... 5030 23025 24.2.. 3234... 254562057 28692270 2810 20 ... ... ...3 2062 24.2.. 3234... 254 6.2.. 57 28..6. 922702128 0 2 3 4 5 6 7 8 9 201. Προτείνουμε στους μαθητές αριθμούς μέχρι το 50 και αυτοί βρίσκουν τον επόμενο και τον προηγούμενο αριθμό. Επίσης προτείνουμε στρογγυλές δεκάδες (π.χ. 30)24 και οι μαθητές βρίσκουν την επόμενη και την προηγούμενη δεκάδα (40, 20).

0 0ενό2τητ2α3 4 34 45 56 67ηη Μετρώ ανά 5 μέχρι το 50. 22 24 23 24 255 0 2 3 540 5 6 7 23456782 3 4 5 6 7 8 9Μετρώ τα κυβάκια και υπολογίζω το άθροισμά τoυς.10 + 5 0 2 2Όλα είναι 3 4 5 20 2 22 23 24 25................. Όλα είναι 0 ε2νότ3ητα45 5 6 7 8 22 24 23Όλα είναι 24 25 26................. 0 23456 78Μετρώ και συμπληρώνω τους αριθμούς.5. Τα παιδιά μετρούν ανά 5 μέχρι το 50. Στη συνέχεια γράφουν τους αριθμούς μέσα στα κυκλικά πλαίσια. 25

26 Xάραξη γραμμών 22 24 0 23 2 3 4 5Xαράζω τις γραμμές με τον χάρακα για να σχηματίσω το σπιτάκι. 2345 02 20 2 2 0 23 22 24 23 0 23 Συμπληρώνω το χριστουγεννιάτικο δέντρο.26

22 24 23 2 ενότητα04 2 3 4 ηηΣχεδιάζω τα περιγράμματα. 23456 23456 0 223 20 2 22 23Συνεχίζω τη γραμμή. 0 2345 ενότ2η2τα 524 23 24 0 2345Συμπληρώνω την κάτω εικόνα ώστε να είναι ίδια με την επάνω. 27

27 Μοτίβα 22 24 0 23 Συνεχίζω τον χρωματισμό με τον ίδιο τρόπο. 2345 234 02 20 2 2 Συνεχίζω τη χάραξη της γραμμής και συμπληρώνω τον χρωματισμό. 23 0 22 24 23 0 23 Σχεδιάζω τα ίδια σχήματα.28

22 24 23 2 ενότητα 4 234 ηη 0 Χαράζω την μπλε γραμμή και έπειτα την κόκκινη. 23456 23456 0 223 20 2 22 23Συνεχίζω τη χάραξη των γραμμών με τον ίδιο τρενόόποτη. τα 5 0 2345 22 24 23 24 0 2345Δημιουργώ δικά μου μοτίβα. 29

22 2428 0 0 2 23 3 Αφαίρεση με αφαιρετέο μικρό αριθμόΑριθμώ αντίστροφα ξεκινώντας από το 20. 22 24 2320 19 18 ... 1 0 2 3Το καλάθι είχε 10 καρότα. Το κουνέλι έφαγε 3 καρότα. Πόσα καρότα έμειναν μέσα στο καλάθι;... – ... = ... 10O Μενέλαος είχε 8 γραμματόσημα στη συλλογή του. Έδωσε γραμματόσημα στον Νίκο. Πόσα γραμματόσημα έχει τώρα; ... – ... = ...30 1. Oι μαθητές αριθμούν προφορικά αντίστροφα ξεκινώντας από τον αριθμό 20.

22 24 23 2 ενότητα 4 0 234 ηηΣυμπληρώνω τους αριθμούς στις ισότητες.5 –2 = ... ... –.2.. =3..4. 5 6... –... = ... 23456 0 223 20 2 22 23 ... –εν.ό.τ.η=τα5... 0 2345... –... = ... 22 24 23 24 ... –.0.. = .2..3 4 52 3 4 5 6 7 8 9 0Υπολογίζω τις πράξεις και συμπληρώνω τους αριθμούς.4 – 1 = ... 3 – 12=3..4. 5 6 7 –819=0...3 + 1 = ... 2 + 10 = ..2. 2 364+ 51 =6.7.. 8 9 20 2 22 23 24 25 26 27 285 – 3 = ... 6 – 1 = ... 4 – 2 = ...2 + 3 = ... 5 0+ 1 =2 .3.. 4 5 26 +728=9..2.0 31 22 24 23 24 25 26 27 28

22 24 29 0 23 Διάκριση των συμβόλων «+» και «–»3 4 5 6 7 8 9 0Γράφω τις σωστές πράξεις μέσα στα πέταλα των λουλουδιών.2 3 4 52 3 4 5 6 7 8– 19 030 4 25263474+518697 08 9 2943+0 1 5 234 28 0220 2 22 23 24 25 26 27 20 2 22 3 4 5 6 7 –829 0 0 230 322242253346244+7522586296720287 9 29 302022 2824 23 2422+5 326 27 28 22 33 44 55 866 –77288 99 2200 6 22 24 2324 23 2432+5 326 27 28 0 23 8–3 2 3 4 5 6 7 8 9 20 Βάφω τα μπαλόνια με το χρώμα που ταιριάζει. 3+2 5–1 3+3 6–1 2+2 6–2 5+1 4 5 6 32

ενότη0τα04 2 23 34 54ηη22 24 23 24Γράφω τις προσθέσεις και τις αφαιρέσεις και υπολογίζω τα αποτελέσματα. 2 03 42 53 4657 Λύνω τα προβλήματα και γράφω τις πράξεις. 234567Έχω 5 € και αγοράζω μια σοκολάτα 0Όλα τα κεριά ήταν 4. Έσβησαν 223420 2 22 23 24που κοστίζει 2 €. Πόσα ρέστα θα πάρω; τα 3. Πόσα κεριά μένουν αναμμένα; 2¤ ενό0τητα 52 3 4 5 6Γράφω την πράξη: 22 24Γράφω την πράξη: 23 24 2 0 23456 Από την πρόσθεση βρίσκω τις δύο αφαιρέσεις.3+2=5 5 –3 = 2 4+2=6 5 –2 = 33 + 1= 4 234567890 2 344+536= 7 8 9 0 0 22345 67 89 20 2 22 23 24 25 26 27 28 29 303. Η δασκάλα προτείνει προβλήματα πρόσθεσης και αφαίρεσης. 33 Oι μαθητές γράφουν τις πράξεις και το αποτέλε0σμα. 2 3 4 5 6 7 8 9 20 22 24 23 24 25 26 27 28

22 2430 Αφαίρεση μ2ε3αφ4α5ιρ6ετέ7ο8 9 0 0 0 2 23 3 μεγάλο αριθμό2 3 4 5 6 7 8 9 0 0 22345 67 89 22 24 23 2 3 4 5Με2τ0ρώ2α2ν2ά 223. 24 25 26 27 28 29 30 2 4 6 ... 20 0 23 0 2 3 4 5 6 7 8 9 20 22 24 23 24 25 26 27 28 2345 Μέσα στο κ0ουτί 2υπ3άρ4χ5ου6ν 7 β8ό9λο20ι. 0 22 Βγάζουμε τους 5. Πόσοι βόλοι έμειναν; 20 2 2234567890234567890 = 0 2340 22345 67 89 22 24 23 220 2 22 23 24 25 26 27 28 29 30 0 234 –2 3 4 5 6 7 8 9 2024 23 24 25 26 27 28Από την πρόσθεση βρίσκω τις δύο αφαιρέσεις.2 3 64+54 =6 107 8 9 2100 – 4 = ... 6+2=8 10 – 6 = ...5+4=9 234567890 2 354+526= 7 8 9 0 0 22345 67 89 20 2 22 23 24 25 26 27 28 29 3034 0 2 3 41. Τ5α πα6ιδιά7αριθ8μού9ν 2αν0ά 2 μέχρι το 20. 22 24 23 24 25 26 27 28

22 24 23 24 ηηενότη0τα 4 2 3 4 52345672 3 4 5 6 7W Τα πρόβατα είναι ......0W Τα γουρούνια είναι ...... 2234 20 2 22 23 242 3 4 5 6 7W Τα πρόβατα είναι ...... περισσότερα. 02 3 24 35 64 75 86... – ...εν2=ό220τ0η.τ.α22.542222232332244252 0 234562 3 4 5 6 7 8 9 00 23456 7 Διατυπώνω ένα δικό μου πρόβλημα.10 – 8 =2 .3.. 4 59 6– 7 =8 .9..0 22 24 23 24 25 0 2 2 3 4 5 6 7680–95 2= 3...4 5 6 74 5 6 7 8 9 020 2 22 23 24 25 26 27 28 29 30 Υπολογίζω και συμπληρώνω τις παρακάτω πράξεις.34 546 57 +8639720= .38.. 49 1500 –657= .8.. 9 05 + 3 = ...230220224322254233215526202442+6–733522575008224264==289652722..2390050..2220422..687023324633729244822232544875528122229552+966–648333377662207444==958877552..399825..880..66600299962772272000888872––2998835 = ... 35 2=9 .3..020 2 22 23 24 25 26 27 28 29 30

22 24 31 Το συμπλήρωμα 0 0 2 23 3 Υπολογίζω το συμπλήρωμα του αριθμού 10. 22 24 23 0 23 2345 9+1 Χρωματίζω με κόκκινο χρώμα τα μπαλόνια 2345 4+5 0 22 που έχουν άθροισμα ίσο με 10. 234567890 4 + 26 3 4 5 6 7 +829 0 20 2 22 2 8+2 0 22345 67 89 234 5+5 20 2 22 23 24 25 26 27 28 29 30 234567890 0 0 6 2+ 33 4 25 36475386+97208 9 0 22 24 232020422252222263322474 2528562672287229822943023 2 0 2 3 4 5 6 7 8 9 20 234 10 00 2 3 4 5 6 7 8 9 20 22 24 23 24 25 26 27 28 0 2 3 4 5 6 7 8 9 20 Συμπληρώνω τους αριθμούς που λείπουν. 34 5 6 3 4 5 6 7 28 9 0 1 2 9 10 12 3 4 5 6 7 8 9 0 10 0 22345 67 89 20 2 22 23 24 25 26 27 28 29 30 0 2 3 4 5 6 7 8 9 20 22 24 23 24 25 26 27 281. Η δασκάλα λέει κάθε φορά έναν αριθμό και ρωτά τους μαθητές πόσα χρειάζονται ακόμη για να γίνουν 10.36 Oι μαθητές γράφουν σε κάθε πλαίσιο το σωστό άθροισμα (π.χ. 8 + 2). 0 2 3 4 5 6 7 8 9 20

22 24 23 24 ενότητα 4 2 3 45 ηη 0 234567 234567 0 2234 20 2 22 23 24Η Υπατία έχει ΕΥΡΩ. 0 23456Χρειάζεται ακόμα ΕΥΡΩ 10 ευρώ εν2ό2τητα254 23 24 2για να αγοράσει το βιβλίο. 0 234562 3 4 5 26 37 48 59 60 7 8 9 0Υπολογίζω και συμπληρώνω τους αριθμούς που λείπουν. 10 – 2 = ... 2 34 4+ .5..6= 72839405106–7 =8.9.. 0 0 2 2 3 04 5 26 27 38 49 5 6 7 8 10 – 5 = ... 20 210 –2242=3.2..04 25 22268223–76224=82..25.92630274567890 2345678903 4 5 6 7 –859=0...0 2103–49250=3.6.4. 7258369472+058..96. =07108 9 20 2 2 3 4 5 6 7228 294 22330224422255422662332747245288265972608297 282 22 2352+4.2..5=216027 2852+9..23.20=3294252 26372+48.2.95. =0296 27 28 2 0 2 3 4050 6 272 283 3942405 56 67 78 89 923073 4 5 6 7 8 9 20 0 2022 3224 253 6247258 2962027 28 2

22 2432 Eπαναληπτικό μάθημα 0 0 2 23 3 Αριθμώ αντίστροφα ξεκινώντας από το 20. 2232 424523 20 19 18 ... 1 2345 0 23 0 22 20 2 22 2Συνεχίζω τη χάραξη των γραμμών με τον χάρακα. 0 234 22 24 23 2 0 234Συμπληρώνω τους αριθμούς που λείπουν.38 1. Oι μαθητές αριθμούν προφορικά αντίστροφα ξεκινώντας από τον αριθμό 20.

0ενό0τητ2α 423 34 45 56 ηη 22 24 23 24 2Υπολογίζω το συμπλήρωμα του αριθμού 10. 2 03 42 53 64 576 2345678 Από την πρόσθεση βρίσκω τις δύο αφαιρέσεις.8 + 2 = 10 10 – 2 = ... 0 22345 6 + 3 = 9 20 2 22 23 24 2 10 – 8 = ... 0 ενό2τητ3α 54 5 6 7234567890 234567890 2 3 4 5 6 7 +8 39 =0 10 22 24 23 24 252 344+ 53 6= 7 8 9 00 22345 67 89 0 22345 67 8920 2 22 23 24 25 26 27 28 29 2300 2 22 23 24 25 26 27 028 29 320 3 4 5 6 70 2 3 4 5 6 7 8 9 20 0 2 3 4 5 6 7 8 9 202 3 4 5 6 7 8 9 022 24 23 2Υ4πο2λ5ογ2ί6ζω27κα2ι8συμ2π2ληρ2ώ4νω23το2υ4ς2α5ρι2θ6μο2ύ7ς 2π8ου λείπουν.2 3 4 5 6 7 8 9 00 2 83 –4 25 6=27.3.8.9420 5 6 07–82339=4 .05..6 7 8 9 2010 –2 = ...5 –120=0.2.. 22222313024–4452=56.2..267238742985962–973=80..9. 0 ..20.0 222282–33624=4 .52..56267 8 94 5 6107–28= ..9. 0 9 –3 = 2 27 284 5 6 7 +08..9. =029 3 4 5 86+.7..8= 19020 4 +... = 102 2 3 2425 2647283 294 25 206 272 238 4 5 6 7 8 9 202 22 23 24 25 26 27 28 29 304. Η δασκάλα λέει κάθε φορά έναν αριθμό και ρωτά τους μαθητές πόσα χρειάζονται ακόμη για να γίνουν 10. 39 Oι μαθητές γράφουν σε κάθε πλαίσιο το σωστό άθροισμα (π.χ. 6 + 4 = 10).0 2 3 4 5 6 7282 92204 23 24 25 26 27 28

ǺȐıİȚIJȠȣȞIJĮįȚįĮțIJȚțȐȕȚȕȜȓĮIJȠȣǻȘȝȠIJȚțȠȪIJȠȣīȣȝȞĮıȓȠȣIJȠȣȁȣțİȓȠȣIJȦȞǼȆǹȁțĮȚIJȦȞǼȆǹȈIJȣʌȫȞȠȞIJĮȚ Įʌȩ IJȠ ǿȉȊǼ ǻǿȅĭǹȃȉȅȈ țĮȚ įȚĮȞȑȝȠȞIJĮȚįȦȡİȐȞ ıIJĮ ǻȘȝȩıȚĮ ȈȤȠȜİȓĮ ȉĮ ȕȚȕȜȓĮ ȝʌȠȡİȓ ȞĮįȚĮIJȓșİȞIJĮȚ ʌȡȠȢ ʌȫȜȘıȘ ȩIJĮȞ ijȑȡȠȣȞ ıIJȘ įİȟȚȐ țȐIJȦȖȦȞȓĮ IJȠȣ İȝʌȡȠıșȩijȣȜȜȠȣ ȑȞįİȚȟȘ ©ǻ,ǹȉǿĬǼȉǹǿ ȂǼȉǿȂǾ ȆȍȁǾȈǾȈª ȀȐșİ ĮȞIJȓIJȣʌȠ ʌȠȣ įȚĮIJȓșİIJĮȚ ʌȡȠȢʌȫȜȘıȘ țĮȚ įİȞ ijȑȡİȚ IJȘȞ ʌĮȡĮʌȐȞȦ ȑȞįİȚȟȘ șİȦȡİȓIJĮȚțȜİȥȓIJȣʌȠ țĮȚ Ƞ ʌĮȡĮȕȐIJȘȢ įȚȫțİIJĮȚ ıȪȝijȦȞĮ ȝİ IJȚȢįȚĮIJȐȟİȚȢIJȠȣȐȡșȡȠȣIJȠȣȞȩȝȠȣIJȘȢȂĮȡIJȓȠȣĭǼȀǹǹʌĮȖȠȡİȪİIJĮȚ Ș ĮȞĮʌĮȡĮȖȦȖȒ ȠʌȠȚȠȣįȒʌȠIJİ IJȝȒȝĮIJȠȢĮȣIJȠȪ IJȠȣ ȕȚȕȜȓȠȣ ʌȠȣ țĮȜȪʌIJİIJĮȚ Įʌȩ įȚțĮȚȫȝĮIJĮFRS\ULJKWȒȘȤȡȒıȘIJȠȣıİȠʌȠȚĮįȒʌȠIJİȝȠȡijȒȤȦȡȓȢIJȘȖȡĮʌIJȒȐįİȚĮIJȠȣȊʌȠȣȡȖİȓȠȣȆĮȚįİȓĮȢDzȡİȣȞĮȢțĮȚĬȡȘıțİȣȝȐIJȦȞ,ȉȊǼǻǿȅĭǹȃȉȅȈ

Κωδικός Βιβλίου: 0-10-0010 ISBN Set 978-960-06-2461-8 Τ.Β΄ 978-960-06-2463-2 (01) 000000 0 10 0010 8

Α΄ Δημοτικού ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Χαράλαμπος Λεμονίδης Αθανάσιος Θεοδώρου Αχιλλέας Καψάλης Δημήτριος Πνευματικός Μαθηματικά Μαθηματικά της Φύσης και της Ζωής Τετράδιο Εργασιών γ΄ τεύχος ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΚΔΟΣΕΩΝ «ΔΙΟΦΑΝΤΟΣ»

Mαθηματικά Α΄ Δημοτικού Mαθηματικά της Φύσης και της Ζωής Τετράδιο Εργασιών TΡΙΤΟ TEYXOΣ

ËÌÈÂϾ»»ÊÏÂÃÀ˾ÆÈËÀË ΣYΓΓPAΦEIΣ Χαράλαμπος Λεμονίδης, Καθηγητής του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας KPITEΣ-AΞIOΛOΓHTEΣ Aθανάσιος Θεοδώρου, Εκπαιδευτικός Aχιλλέας Kαψάλης, Kαθηγητής του Πανεπιστημίου Mακεδονίας EIKONOΓPAΦHΣH Δημήτριος Πνευματικός, Λέκτορας του Πανεπιστημίου Δυτικής ΦIΛOΛOΓIKH EΠIMEΛEIA MακεδονίαςYΠEYΘYNOΣ TOY MAΘHMATOΣ Θεοδόσιος Zαχαριάδης, Aναπληρωτής Kαθηγητής του Πανεπιστημίου KATA TH ΣYΓΓPAΦH Aθηνών YΠEYΘYNH TOY YΠOEPΓOY Mαρία Kοτσακώστα, Σχολική Σύμβουλος Θεόφιλος Tζώρτζης, Εκπαιδευτικός EΞΩΦYΛΛO ΠPOEKTYΠΩTIKEΣ Κωνσταντίνος Αρώνης, Σκιτσογράφος-Εικονογράφος EPΓAΣIEΣ Φρόσω Ξιξή, Φιλόλογος Γεώργιος Τύπας, Μόνιμος Πάρεδρος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Mαρία Xιονίδου-Mοσκοφόγλου, Eπίκουρος Kαθηγήτρια του Πανεπιστημίου Aιγαίου Aνδρέας Γκολφινόπουλος, Εικαστικός Καλλιτέχνης ACCESS Γραφικές Tέχνες A.E. Γ΄ Κ.Π.Σ. / ΕΠΕΑΕΚ ΙΙ / Ενέργεια 2.2.1. / Κατηγορία Πράξεων 2.2.1.α:«Αναμόρφωση των προγραμμάτων σπουδών και συγγραφή νέων εκπαιδευτικών πακέτων» ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΟ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ Μιχάλης Αγ. Παπαδόπουλος Ομότιμος Καθηγητής του Α.Π.Θ. Πρόεδρος του Παιδαγωγικού ΙνστιτούτουΠράξη με τίτλο: «Συγγραφή νέων βιβλίων και παραγωγή υποστηρικτικού εκπαιδευτικού υλικού με βάση το ΔΕΠΠΣ και τα ΑΠΣ για το Δημοτικό και το Nηπιαγωγείο» Επιστημονικός Υπεύθυνος Έργου Γεώργιος Τύπας Mόνιμος Πάρεδρος του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Αναπληρωτής Επιστημονικός Υπεύθυνος Έργου Γεώργιος Οικονόμου Mόνιμος Πάρεδρος του Παιδαγωγικού ΙνστιτούτουΈργο συγχρηματοδοτούμενο 75% από το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο και 25% από εθνικούς πόρους. ËÌÈÂϾ»¾É»Æ¾Ã†ÈËÀËǾ İʌĮȞȑțįȠıȘ IJȠȣ ʌĮȡȩȞIJȠȢ ȕȚȕȜȓȠȣ ʌȡĮȖȝĮIJȠʌȠȚȒșȘțİĮʌȩIJȠǿȞıIJȚIJȠȪIJȠȉİȤȞȠȜȠȖȓĮȢȊʌȠȜȠȖȚıIJȫȞ ǼțįȩıİȦȞ©ǻȚȩijĮȞIJȠȢªȝȑıȦȥȘijȚĮțȒȢȝĮțȑIJĮȢȘȠʌȠȓĮįȘȝȚȠȣȡȖȒ-șȘțİȝİȤȡȘȝĮIJȠįȩIJȘıȘĮʌȩIJȠǼȈȆǹǼȆ©ǼțʌĮȓįİȣıȘ ǻȚȐǺȓȠȣȂȐșȘıȘªȆȡȐȟȘ©ȈȉǾȇǿǽȍª ȅȚįȚȠȡșȫıİȚȢʌȡĮȖȝĮIJȠʌȠȚȒșȘțĮȞțĮIJȩʌȚȞȑȖțȡȚıȘȢIJȠȣǻȈIJȠȣǿȞıIJȚIJȠȪIJȠȣǼțʌĮȚįİȣIJȚțȒȢȆȠȜȚIJȚțȒȢ

ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΠΑΙΔΕΙΑΣ, ΕΡΕΥΝΑΣ ΚΑΙ ΘΡΗΣΚΕΥΜΑΤΩΝ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΕΚΠΑΙΔΕΥΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ Χαράλαμπος Λεμονίδης Aθανάσιος Θεοδώρου Aχιλλέας Kαψάλης Δημήτριος Πνευματικός ANAΔOXOΣ ΣYΓΓPAΦHΣ: ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ Α.Ε. Η συγγραφή και η επιστηµονική επιµέλεια του βιβλίου πραγµατοποιήθηκε υπό την αιγίδα του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου Mαθηματικά Α΄ Δημοτικού Mαθηματικά της Φύσης και της Ζωής Τετράδιο Εργασιών TΡΙΤΟ TEYXOΣΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΩΝ ΚΑΙ ΕΚΔΟΣΕΩΝ «ΔΙΟΦΑΝΤΟΣ»

Xρωματικά σύμβολα Aριθμός Tίτλος κεφαλαίου κεφαλαίουKάθε κεφάλαιο, ανάλογα με τη Σύμβολο-κλειδί για το 4 Oι αριθμοί από το 1θεματική περιοχή στην οποία είδος της εργασίαςαναφέρεται, έχει ένα χρώμα. Oι που ακολουθεί * ∆ιαβάζω τους απεριοχές είναι οι εξής: 241 Aριθμοί Πράξεις Βάζω σε κύκλο τόσα παιχνίδιαΓεωμετρία 2 4Mετρήσεις 3 5Προβλήματα Συµπληρώνω την εικόνα µε τα µήλα κEπανάληψη Eικονίδια (σύμβολα-κλειδιά) 16 1. ∆είχνουµε τις καρτέλες µε τους Στην επάνω αριστερή γωνία κάθε δραστηριότητας Aριθμός σελίδας υπάρχει ένα από τα ακόλουθα σύμβολα: O Πυθαγόρας που σκέφτεται - Σύμβολο σκέψης: Eμφανίζεται σε δραστηριότητες νοερών υπολογισμών. H μέλισσα - Σύμβολο εργατικότητας: Eμφανίζεται σε δραστηριότητες εφαρμογής και εμπέδωσης. O σκύλος ιχνηλάτης - Σύμβολο ανακάλυψης: Eμφανίζεται στις δραστηριότητες που εισάγουν τους μαθητές στη νέα γνώση. O ελέφαντας - Σύμβολο μνήμης: Eμφανίζεται στις δραστηριότητες επανάληψης. Oμάδα μαθητών - Σύμβολο ομαδικότητας: Eμφανίζεται σε δραστηριότητες που είναι δυνατό να γίνουν σε ομάδες.4

Aριθμός δραστηριότητας1 έως το 5αριθµούς. 5 Πόσες είναι οι κουκκίδες; 3 Μετρώ τα µπαλόνια που κρατά κάθε παιδί και συνδέω την εικόνα µε τον αντίστοιχο αριθµό.όσα δηλώνει ο αριθµός. 24 35και τις κουκκίδες που λείπουν. Βρίσκω πόσα είναι τα δάχτυλα και τα κυβάκια 17 και τα συνδέω µε τους αντίστοιχους αριθµούς. 2 5 3 2 5 4 ς αριθµούς, τους οποίους διαβάζουν οι µαθητές. 3 Διδακτικοί στόχοι του κεφαλαίου 5 4. ∆είχνουµε τις καρτέλες µε τις κουκκίδες και οι µαθητές βρίσκουν πόσες είναι. Σημείωση για τον δάσκαλο στους νοερούς υπολογισμούς

Πυθαγόρας ο Σάμιος (περίπου 600 π.Χ.) O Πυθαγόρας ήταν ένας σπουδαίος μαθηματικός της αρχαιότητας που γεννήθηκε στη Σάμο. Ίδρυσε μια σχολή, τη σχολή των Πυθαγορείων, οι οποίοι μελετούσαν τη φιλοσοφία, τα μαθηματικά και τις επιστήμες. Είχε δασκάλους μεγάλους σοφούς της αρχαιότητας και ταξίδεψε στην Ασία και την Αίγυπτο όπου μελέτησε την αιγυπτιακή φιλοσοφία, τα μαθηματικά, την αστρονομία και την ιατρική. O Πυθαγόρας έμεινε γνωστός ως ο άνθρωπος που έβλεπε παντού αριθμούς. O Πυθαγόρας H Kορίνα6

Υπατία η Αλεξανδρινή (370-415 μ.Χ.)Η Υπατία ήταν η πρώτη γυναίκα μαθηματικός στην Ιστορία.Γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια.Ήταν κόρη του φιλόσοφου Θέωνα, διευθυντή του Πανεπιστημίουτης Αλεξάνδρειας. Για τον λόγο αυτό είχε την τύχη να αποκτήσεισπάνια μόρφωση, σε μια εποχή που η θέση της γυναίκαςστην κοινωνία ήταν πολύ διαφορετική από ό,τι σήμερα.Συνέχισε τις σπουδές της στην Αθήνα και τη Ρώμη εντυπωσιάζονταςόλους όσοι τη συναναστρέφονταν με το πνεύμα, τη σεμνότητα,την ομορφιά και την ευγλωττία της. Επιστρέφοντας στηνΑλεξάνδρεια πολύ σύντομα αναδείχθηκε σε μεγάλη δασκάλατης φιλοσοφίας και των μαθηματικών. H Yπατία O Mελέτης H ΊλνταH Bάσω 7

Xρωματικά σύμβολα Eπανάληψη Aριθμοί Πράξεις Γεωμετρία Mετρήσεις Προβλήματα Δομή του βιβλίου 4 -55 6 Oι ήρωες του βιβλίου 6-7 Περιεχόμενα 8-98

Eνότητα 5η: Γ΄ ΠερίοδοςΟΙ ΑΡΙΘΜΟΙ ΜΕΧΡΙ ΤΟ 50, ΜΟΝΑΔΕΣ ΚΑΙ ΔΕΚΑΔΕΣ – Αριθμοί: Οι αριθμοί μέχρι το 100.ΤΕΤΡΑΓΩΝΙΣΜΕΝΟ ΧΑΡΤΙ Πράξεις: Προσθέσεις και αφαιρέσεις διψήφιων και μονοψήφιων αριθμών – Προσθέσεις και33 Κεφάλαιο 33ο: Γεωμετρία: αφαιρέσεις με υπέρβαση της δεκάδας – Οργάνωση συλλογών – Οι αριθμοί μέχρι το 50 . . 10-11 Μετρήσεις: Πολλαπλασιασμός. Χαράξεις, παζλ, πλακόστρωτο και μωσαϊκά –34 Κεφάλαιο 34ο: Γεωμετρικά σχήματα – Συμμετρία. Μονάδες και δεκάδες (Ι) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12-13 Μέτρηση συνεχών μεγεθών – Βάρος – Νομίσματα.35 Κεφάλαιο 35ο: Αθροίσματα με πολλούς όρους . . . . . . . . . . . . . . . 14-15 Eνότητα 7η:36 Κεφάλαιο 36ο: ΧΑΡΑΞΕΙΣ, ΠΑΖΛ – ΠΡΟΣΘΕΣΗ ΚΑΙ ΑΦΑΙΡΕΣΗ – Κίνηση σε τετραγωνισμένο χαρτί . . . . . . . . . . . . . . . 16-17 Η ΥΠΕΡΒΑΣΗ ΤΗΣ ΔΕΚΑΔΑΣ37 Κεφάλαιο 37ο: 45 Κεφάλαιο 45ο: Προβλήματα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18-19 Χαράξεις, παζλ και μωσαϊκά . . . . . . . . . . . . . . . . . 32-3338 Κεφάλαιο 38ο: 46 Κεφάλαιο 46ο: Επαναληπτικό μάθημα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20-21 Προσθέσεις και αφαιρέσεις διψήφιων και μονοψήφιων αριθμών . . . . . . . . . . . . 34-35B΄ Περίοδος 47 Κεφάλαιο 47ο:Αριθμοί: Οι αριθμοί μέχρι το 50 – Σύστημα αρίθμησης, Η πρόσθεση και η αφαίρεση ως αντίστροφεςΠράξεις: μονάδες και δεκάδες. πράξεις – Η υπέρβαση της δεκάδας . . . . . . . . . . . ..36-37 Αφαιρέσεις με αριθμούς μέχρι το 10 –Γεωμετρία: Αθροίσματα με πολλούς όρους – 48 Κεφάλαιο 48ο:Μετρήσεις: Προσθέσεις με υπέρβαση της δεκάδας. Υπολογισμοί – Επιστροφή στην πεντάδα . . . . . . . . 38-39 Χάραξη γραμμών – Κίνηση σε τετραγωνισμένο χαρτί – Γεωμετρικά σχήματα. 49 Κεφάλαιο 49ο: Μοτίβα – Ο χρόνος. Πρόσθεση και αφαίρεση – Διψήφιοι και μονοψήφιοι αριθμοί . . . . . . . . . . . . . . 40-41Eνότητα 6η: 50 Κεφάλαιο 50ό:ΜΟΝΑΔΕΣ ΚΑΙ ΔΕΚΑΔΕΣ – ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ – Προβλήματα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42-43ΧΡΟΝΟΣ 51Κεφάλαιο 51ο:39 Κεφάλαιο 39ο: Επαναληπτικό μάθημα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44-45 Μονάδες και δεκάδες (ΙΙ) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22-2340 Κεφάλαιο 40ό: Γεωμετρικά σχήματα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24-2541 Κεφάλαιο 41ο: Ο χρόνος . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26-2742 Κεφάλαιο 42ο: Προσθέσεις με υπέρβαση της δεκάδας . . . . . . . . . 28-2943 Κεφάλαιο 43ο: Επαναληπτικό μάθημα . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30-31 9

33 Οργάνωση συλλογών- Αριθμοί μέχρι το 50 Υπολογίζω αθροίσματα με δεκάδες.Μετρώ τα κυβάκια και υπολογίζω τo άθρoισμά τους. 10 + 3 Όλα είναι ........................ Όλα είναι ........................ Όλα είναι ........................ Όλα είναι 1. Προτείνουμε αθροίσματα μέχρι το 50 στα οποία επαναλαμβάνεται το 10 (π.χ. 10 + 10 + 10 + 7). Προτείνουμε επίσης αθροίσματα στα οποία σε έναν αριθμό στρογγυλών δεκάδων (10, 20, 30, 40)10 προσθέτουμε το 10 (π.χ. 30 + 10).

23 2 ενότητα 5 ηΠόσα λεπτά έχει κάθε παιδί; Συμπληρώνω τους αριθμούς που λείπουν. 10 +10 + ... = ... ............................ = ... ............................ = ...10 + 4 = ... Βρίσκω τα αθροίσματα. 10 + 9 = ...10 + 10 + 3 = ... 10 + 10 + 1 = ...10 + 10 + 10 + 6 = ... 10 + 10 + 10 + 7 = ... 11