ວິຊາທັກສະຊີວິດ-ແລະ-ຄຸນນະພາບຊີວິດ

ກະຊວງສກຶ ສາທກິ ານ ແລະ ກລິ າ ກມົ ສາ້ ງຄູ ວິທະຍາໄລຄູຫຼວງພະບາງ ວທິ ະຍາໄລຄູຫວຼ ງພະບາງ ສາ້ ງວຊິ າຊບີ ຄສູ ູ່ ູຄວາມເປັນເລດີ ປະເສດີ ດວ້ ຍຄຸນນະທາໍ ສູ່ ງົ ເສມີ ວດັ ທະນະທາໍ ທູ່ ເີ ປັນເອກະລກັ ພດັ ທະນາສູ່ ງິ ແວດລອ້ ມ ສາ້ ງຄວາມພອ້ ມກາ້ ວສູ່ ູສາກນົ ເອກະສານປະກອບການສອນ ທກັ ສະຊວີ ດິ ແລະ ຄຸນນະ ພາບຊວີ ດິ ເດກັ ກູ່ ອນໄວຮຽນ ສາຍຄູ ອະນບຸ ານ ລະບບົ 12+4 ນາງ ບຸ ນຫຼາຍ ພັນທອງ ປີ 2018

ກະຊວງສກຶ ສາທກິ ານ ແລະ ກລິ າ ກມົ ສາ້ ງຄູ ວິທະຍາໄລຄູຫຼວງພະບາງ ວທິ ະຍາໄລຄູຫວຼ ງພະບາງ ສາ້ ງວຊິ າຊບີ ຄສູ ູ່ ູຄວາມເປັນເລດີ ປະເສດີ ດວ້ ຍຄຸນນະທາໍ ສູ່ ງົ ເສມີ ວດັ ທະນະທາໍ ທູ່ ເີ ປັນເອກະລກັ ພດັ ທະນາສູ່ ງິ ແວດລອ້ ມ ສາ້ ງຄວາມພອ້ ມກາ້ ວສູ່ ູສາກນົ ເອກະສານປະກອບການສອນ ວຊິ າ: ເສມີ ສາ້ ງທກັ ສະຊວີ ດິ ແລະ ຄຸນນະພາບຊວີ ດິ ເດກັ ກູ່ ອນໄວຮຽນ ຮຽບຮຽງໂດຍ: ຊສ ນາງ ບຸນຫຼາຍ ພນັ ທອງ ກວດແກໂ້ ດຍ: ທູ່ ານ ປ.ໂທ ນາງ ອູ່ ອນຈນັ ເພດັ ສະໝອນ ທູ່ ານ ປ.ຕີ ນາງ ລດັ ດາວອນ ໄຊຍະສະຫວນັ ທູ່ ານ ປ.ຕີ ນາງ ວລິ ະມ໋ອກ ອຸດມົ ສກັ ປີ 2018

ຄໍານໍາ ເພູ່ ອເປັນການປັບປຸງຄຸນນະພາບການຮຽນການສອນຂອງຄູ ແລະ ພດັ ທະນາວຊິ າຊບີ ຄໃູ ຫດ້ ຂີ ນຶ້ ເທູ່ ອລະກາ້ ວ ປຶ້ມ ວຊິ າ ເສມີ ສາ້ ງທກັ ສະຊວີ ດິ ແລະ ຄຸນນະພາບຊວີ ດິ ນຮີ້ ຽບຮຽງຂນຶ້ ມາເພູ່ ອເປັນເອກະສານປະກອບການສອນ ແລະ ເປັນທດິ ທາງໃນການສກຶ ສາໃຫແ້ ກູ່ ນກັ ສກຶ ສາຄູ ສາຍຄູອະນບຸ ານ ທູ່ ເີ ນນັ້ ເຖງິ ອຸດມົ ການ, ຄຸນນະທໍາ ແລະ ຈດິ ວນິ ຍານຂອງຄວາມເປັນຄູ ໃຫແ້ ກູ່ ນກັ ສກຶ ສາທຸກຄນົ ມທີ ກັ ສະວຊິ າຊບີ ຄວາມເປັນຄູໜກັ ແໜນ້ , ເຂາົ້ ໃຈພັດທະນາ ການຂອງເດກັ ແລະ ເຂາົ້ ໃຈຫກຼັ ການໃນການສອນວຊິ າ ເສມີ ສາ້ ງທກັ ສະຊວີ ດິ ແລະ ຄຸນນະພາບຊວີ ດິ ຂອງເດກັ ກໍຄ ການດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ນນັ້ ເອງ ເພູ່ ອນໍາເອາົ ຄວາມຮູວ້ ຊິ າສະເພາະທູ່ ໄີ ດຮ້ ຽນມານນັ້ ໄປສອນໃຫແ້ ທດເໝາະກບັ ຊນັ້ ທູ່ ຕີ ນົ ເອງ ສອນ. ປຶມ້ ຫວົ ນແີ້ ມູ່ ນໄດຄ້ ດັ ຈອ້ ນເອາົ ເນອ້ ໃນທູ່ ສີ າໍ ຄນັ ໂດຍສະເພາະແມູ່ ນການຈດັ ກດິ ຈະກາໍ ການຮຽນ-ການສອນ, ການວາງຈດຸ ປະສງົ ຂອງໜູ່ ວຍການສອນ, ການແຕູ່ ງບດົ ສອນ ທກັ ສະຊວີ ດິ ໃຫກ້ ບັ ເດກັ ຊນັ້ ອະນຸບານ. ຂາ້ ພະເຈາົ້ ຫວງັ ຢູ່ າງຍູ່ ງິ ວູ່ າຖາ້ ຄູ - ອາຈານ ທູ່ ານໃດ ຫາກພບົ ເຫນັ ບນັ ຫາໃດທູ່ ບີ ູ່ ເໍ ໝາະສມົ ຫຼ ບູ່ ໍສອດຄູ່ ອງ, ບູ່ ໍ ທນັ ສະພາບການກະລຸນາປະກອບຄາໍ ເຫນັ ຂອງທູ່ ານ ເພູ່ ອຊູ່ ວຍປັບປຸງປຶ້ມເຫຼມັ້ ນໃີ້ ຫສ້ ມົ ບູນຂນຶ້ ກວູ່ າໃນອານາຄດົ .

ສາລະບານ ບົດທີ ໜາ້ ບົດທີ 1 ເສມີ ສາ້ ງທກັ ສະຊວີ ດິ ເດກັ ກູ່ ອນໄວຮຽນ.............................................................................1 1. ຄວາມໝາຍຂອງທກັ ສະຊວີ ດິ ເດກັ ກູ່ ອນໄວຮຽນ...............................................................1 2. ຄວາມສາໍ ຄນັ ຂອງທກັ ສະຊວີ ດິ ................................................................................1-2 3. ການພດັ ທະນາທກັ ສະຊວີ ດິ ຂອງຄູລຽ້ ງເດກັ -ອະນບຸ ານ...................................................3-4 4. ອງົ ປະກອບຂອງທກັ ສະຊວີ ດິ ຂອງເດກັ ກູ່ ອນໄວຮຽນ........................................................5 5. ວທິ ກີ ານສາ້ ງທກັ ສະຊວີ ດິ ....................................................................................5-6 6. ເນອ້ ໃນການພດັ ທະນາທກັ ສະຊວີ ດິ ..........................................................................7-9 ບົດທີ 2 ປັ ດໃຈທູ່ ມີ ຜີ ນົ ຕູ່ ໍການປູ່ ຽນແປງທດັ ສະນະໃນການສອນ ເດກັ ກູ່ ອນໄວຮຽນ..................................10 1. ຄວາມໝາຍຂອງການປູ່ ຽນແປງທດັ ສະນະໃນການສອນເດກັ ກູ່ ອນໄວຮຽນ..............................10 2. ຈດຸ ປະສງົ ຂອງການປູ່ ຽນແປງທດັ ສະນະໃນການສອນ....................................................... 10 3. ສາເຫດຂອງການປູ່ ຽນແປງທດັ ສະນະການສອນ......................................................... .11-13 ບົດທີ 3 ການພວົ ພນັ ການຮຽນຮໃູ ້ ນໂຮງຮຽນລຽ້ ງເດກັ -ອະນຸບານກບົ ສູນການສກຶ ສາຊຸມຊນົ ........................14 1. ຄວາມໝາຍຂອງການພວົ ພນັ ...................................................................................14 2. ຈດຸ ປະສງົ ໃນການພວົ ພນັ ກບັ ສູນການສກຶ ສາຊຸມຊນົ .........................................................15 3. ຮູບແບບຂອງການພວົ ພນັ .......................................................................................15 4. ວທິ ກີ ານໃນການພວົ ພນັ ໃນໂຮງຮຽນລຽ້ ງເດກັ -ອະນບຸ ານ ກບັ ສູນການສກຶ ສາຊຸມຊນົ ...................16 ບດົ ທີ 4 ການໝນູ ໃຊພ້ ູມປັນຍາທອ້ ງຖູ່ ນິ ໃນການພດັ ທະນາທກັ ສະຊວີ ດິ ເດກັ ..........................................17 1. ຄວາມໝາຍຂອງພູມປັນຍາທອ້ ງຖູ່ ນິ ...........................................................................17 2. ຄວາມສາໍ ຄນັ ຂອງພູມປັນຍາທອ້ ງຖູ່ ນິ .....................................................................17-18 3. ປະເພດຂອງພູມປັນຍາທອ້ ງຖູ່ ິນ...........................................................................19-20 4. ວທິ ກີ ານໝນູ ໃຊພ້ ູມປັນຍາທອ້ ງຖູ່ ນິ ໃນການພດັ ທະນາທກັ ສະຊວີ ດິ ເດກັ ກູ່ ອນໄວຮຽນ............21-26 ບດົ ທີ 5 ຄວາມສາໍ ພນັ ຂອງຄູ, ຄອບຄວົ ແລະ ຊຸ ມຊນົ ໃນການພດັ ທະນາທກັ ສະຊວີ ເິ ດກັ ............................27 1. ຄວາມໝາຍ, ຄວາມສໍາຄນັ ຂອງຄູ, ຄອບຄວົ ແລະ ຊຸມຊນົ ໃນການພດັ ທະນາທກັ ສະຊວີ ເິ ດກັ ........27 2. ຈດຸ ປະສງົ ຂອງການສາ້ ງການພວົ ພນັ ກບັ ຊຸ ມຊນົ ..............................................................27 3. ບດົ ບາດ ແລະ ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບຂອງຄໃູ ນການເຮດັ ວຽກຮູ່ ວມກບັ ຊຸ ມຊນົ ............................28 4. ບດົ ບາດຂອງຜູປ້ ົກຄອງ ແລະ ຊຸມຊນົ ຫຼ ຄະນະພດັ ທະນາການສກຶ ສາຂນັ້ ບາ້ ນ....................28-30 ບົດທີ 6 ບດົ ວໄິ ຈທູ່ ກີ ູ່ ຽວຂອງກບັ ທກັ ສະຊວີ ດິ ແລະ ຄຸນນະພາບຊວີ ດິ ເດກັ ກູ່ ອນໄວຮຽນ............................31 1. ອູ່ ານບດົ ວໄິ ຈທູ່ ກີ ູ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ທກັ ສະຊວີ ດິ ...............................................................31-34

ບດົ ທີ 1 ການເສີມສາ້ ງທກັ ສະຊວີ ດິ ເດກັ ກູ່ ອນໄວຮຽນ 1. ຄວາມໝາຍຂອງທກັ ສະຊີວດິ ເດກັ ກູ່ ອນໄວຮຽນ ທກັ ສະຊວີ ດິ (life skill) ໝາຍເຖິງ ຄຸນນະພາບໃນການມພີ ດຶ ຕກິ າໍ ໃນການປັບຕວົ ທູ່ ດີ ີ ເຊູ່ ງິ ຊູ່ ວຍໃຫມ້ ະນດຸ ເຮາົ ສາມາດຮບັ ມກບັ ຄວາມຈໍາເປັນ, ຄວາມຕອ້ ງການ ແລະ ບນັ ຫາຂອງຊວີ ດິ ຫຼ ເວາົ້ ອກີ ຢູ່ າງໜູ່ ງຶ ຄສະມດັ ຖະພາບທາງ ຈດິ ໃຈ ແລະ ສງັ ຄມົ ເພູ່ ອໃຊແ້ ກໄ້ ຂບນັ ຫາໃນຊວີ ດິ ປະຈໍາວນັ . ທກັ ສະຊວີ ດິ ໝາຍເຖິງ ຄວາມສາມາດທາງສງັ ຄມົ ທູ່ ຈີ ະຊູ່ ວຍໃຫບ້ ຸກຄນົ ນນັ້ ສາມາດປະເຊນີ ກບັ ສະຖານນະການ ຕູ່ າງໆໄດ ້ ໃນຊວີ ດິ ປະຈໍາວນັ ໄດຢ້ ູ່ າງມປີ ະສດິ ທພິ າບ ແລະ ມຄີ ວາມສາມາດທູ່ ຈີ ະປັບຕວົ ໄດໃ້ ນອານາຄດົ , ທັກສະ ຊວີ ດິ ຈະມສີ ູ່ ວນຊູ່ ວຍໃຫໄ້ ວໜູ່ ຸມ ສາມາດນໍາເອາົ ຄວາມຮູໃ້ ນເລູ່ ອງຕູ່ າງໆ ມາເຊູ່ ອມໂຍງກັບທດັ ສະນະຄະຕິ ຜູ່ ານ ການຄນົ້ ຄດິ ວເິ ຄາະເຖິງຜນົ ທູ່ ຈີ ະເກດີ ຂນຶ້ ແລະ ປະຕິບັດໃນສູ່ ິງທູ່ ີຈະເໝາະສມົ ໄດເ້ ຊູ່ ິງຈໍາເປັ ນຢູ່ າງຫຼວງຫຼາຍໃນ ເບູ່ ງິ ແຍງສຸ ຂະພາບ, ການປ້ອງກນັ ບນັ ຫາຕູ່ າງໆ ເຊູ່ ນັ ປ້ອງກນັ ການຕດິ ເຊອ້ ເອດໄອວ,ີ ຢາເສບຕດິ , ການຖພາດວ້ ຍບູ່ ໍ ພອ້ ມ, ຄວາມປອດໄພ, ຄຸນນະທາໍ ...ເຊູ່ ງິ ເຮດັ ໃຫເ້ ດກັ ສາມາດຢູ່ ູໃນສງັ ຄມົ ໄດມ້ ຢີ ູ່ າງມຄີ ວາມສຸກ ແລະ ສາມາດຮບັ ມ ກບັ ບນັ ຫາ ແລະ ຄວາມປູ່ ຽນແປງດາ້ ນຕູ່ າງໆ ໄດ.້ ສະຫຸຼບແລວ້ ຈາກຄວາມໝາຍທູ່ ມີ ຜີ ູໃ້ ຫຄ້ ວາມໝາຍກູ່ ຽວກບັ ທກັ ສະຊວີ ດິ ໄວຫ້ ຼາກຫຼາຍ ຈູ່ ງຶ ສາມາດສະຫຸບຼ ໄດວ້ ູ່ າ ທກັ ສະຊວີ ດິ ຄທກັ ສະທາງສງັ ຄມົ ທູ່ ຈີ ະຊູ່ ວຍໃຫເ້ ດກັ ສາມາດຢູ່ ູໃນສງັ ຄມົ ໄດຢ້ ູ່ າງມຄີ ວາມສຸກ ແລະ ສາມາດຮບັ ມກບັ ບນັ ຫາ ແລະ ຄວາມປູ່ ຽນແປງຕູ່ າງໆ ໄດເ້ ຊູ່ ງິ ວູ່ າ ການເສມີ ສາ້ ງທກັ ສະຊວີ ດິ ໃຫກ້ ບັ ເດກັ ນນັ້ ພູ່ ໍແມູ່ ສາມາເສີມສາ້ ງທັກ ສະຊວີ ດິ ໃຫລ້ ກູ ຕງັ້ ແຕູ່ ຍງັ ເດກັ ນອ້ ຍໄດ ້ ດວ້ ຍຄວາມຮກັ ຄວາມອບົ ອູຸ່ນ ແລະ ໃຫຄ້ ວາມໄວວາງໃຈມກີ ານສູ່ ສານທູ່ ດີ ຕີ ູ່ ໍ ກນັ ຕູ່ າງຄນົ ຕູ່ າງໄວວ້ າງໃຈປຶກສາຫາລມກີ ານຍອມຮບັ , ຟັງຄວາມຄດິ ເຫນັ , ມເີ ຫດຜນົ ຄວບຄຸມຕນົ ເອງໄດທ້ າງດາ້ ນ ອາລມົ ແລະ ພດຶ ຕກິ ໍາ, ຜູປ້ ົກຄອງເອງກໍຕອ້ ງຍອມຮບັ ຄວາມສາມາດຂອງເດກັ ໃນແຕູ່ ລະດາ້ ນ ແລະ ຄູ່ ອຍສະໜບັ ສະ ໜູນເດກັ ເທູ່ ອລະໜອ້ ຍກູ່ ອນ ເພູ່ ອໃຫເ້ ດກັ ມຄີ ວາມຊນິ ເຄຍີ . 2. ຄວາມສໍາຄນັ ຂອງທກັ ສະຊີວດິ ທກັ ສະຊວີ ດິ ມຄີ ວາມສາໍ ຄນັ ຫາຼ ຍຕູ່ ໍບຸ ກຄນົ , ຄອບຄວົ ແລະ ສງັ ຄມົ ເນູ່ ອງຈາກທກັ ສະຊວີ ດິ ມຄີ ວາມສາໍ ພນັ ກບັ ຄຸນນະພາບຊວີ ດິ ແລະ ການແກໄ້ ຂບນັ ຫາເຊູ່ ງິ ສູ່ ງົ ຜນົ ຕູ່ ກໍ ານດໍາລງົ ຊວີ ດິ ຂອງປະຊາກອນ. ທກັ ສະຊວີ ດິ ເປັນສູ່ ງິ ທູ່ ຈີ າໍ ເປັນທູ່ ຕີ ອ້ ງໃຊໃ້ ນການດາໍ ເນນີ ຊວີ ດິ ປະຈາໍ ວນັ ຜູທ້ ູ່ ມີ ທີ ັກສະດາ້ ນນັນ້ ໆ ຈະສະແດງ ຄວາມສາມດອອກມາຈນົ ເປັນນໄິ ສໄດຢ້ ູ່ າງຊດັ ເຈນ ແລະ ຈະສູ່ ງົ ຜນົ ໃຫປ້ ະສບົ ຄວາມສໍາເລດັ ໃນການດໍາລົງຊວີ ິດໄດ ້ ຢູ່ າງວູ່ ອງໄວໃນທາງກງົ ກນັ ຂາ້ ມຖາ້ ບຸກຄນົ ທູ່ ມີ ຄີ ວາມບກົ ຜູ່ ອງໃນທກັ ສະຊວີ ດິ ຈະບູ່ ສໍ າມາດພດັ ທະນາ ຫຼ ເຕີມເຕມັ ຄວາມສາມາດຂອງຕນົ (ສກັ ກາຍະພາບ) ຫາກບູ່ ໍມກີ ານຮຽນຮູເ້ ພູ່ ອພດັ ທະນາຕນົ ເອງ. ສະຫຸຼບລວມແລວ້ ທກັ ສະຊວີ ດິ ມຄີ ວາມສໍາຄນັ ຕູ່ ກໍ ານແກໄ້ ຂບນັ ຫາຕູ່ າງໆ ໃນຊວີ ດິ ປະຈໍາວັນ, ທູ່ ີເກດີ ຂຶນ້ ກບັ ການດໍາລງົ ຊວີ ດິ ຂອງຄນົ ໃນສງັ ຄມົ ປັດຈບຸ ນັ ບູ່ ໍວູ່ າຈະເປັນບນັ ຫາຂອງບຸກຄນົ ຫຼ ຄອບຄວົ ກໍຕາມເຊູ່ ິງໂດຍທູ່ ົວໄປ ແລວ້ ທກັ ສະຊວີ ດິ ແມູ່ ນມຄີ ວາມສໍາຄນັ ຕູ່ ຫໍ ຼາຍເລູ່ ອງຕູ່ ໄໍ ປນ:ີ້ 1. ບນັ ຫາສຸຂະພາບຈດິ ອງົ ການອານາໄມໂລກໄດລ້ ະບຸໄວວ້ ູ່ າ ທກັ ສະຊວີ ດິ ເປັນເຄູ່ ອງມໜູ່ ງຶ ໃນການສາ້ ງພູມ ຄຸມ້ ກນັ ໃຫສ້ ຸຂະພາບຈດິ ມຄີ ວາມແຂງແຮງຢູ່ ໄູ ດໂ້ ດຍບູ່ ໍເກດີ ບນັ ຫາ ຍອ້ ນສະພາບແວດລອ້ ມ ແລະ ບນັ ຫາທູ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ 1

ໃນສງັ ຄມົ ຢູ່ າງຫຼວງຫຼາຍທູ່ ສີ າມາດສູ່ ງົ ຜນົ ກະທບົ ຕູ່ ໍບຸກຄນົ ໄດ,້ ແຕູ່ ຖາ້ ມທີ ກັ ສະຊວີ ດິ ບຸກຄນົ ຕອ້ ງມຄີ ວາມເຂາົ້ ໃຈ ບນັ ຫາ ແລະ ສາມາດວເິ ຄາະບນັ ຫາ, ແກໄ້ ຂບນັ ຫາຕູ່ າງໆ ໃຫລ້ ຸລູ່ ວງໄປໄດ.້ 2. ບນັ ຫາສານເສບຕດິ ເປັນບນັ ຫາທູ່ ສີ ບເນູ່ ອງມາຈາກອາດຊະຍາກາໍ ພາຍໃນ ແລະ ພາຍນອກປະເທດທູ່ ມີ ນັ ໄດແ້ ຜູ່ ກະຈາຍຢູ່ ູໃນຊຸມຊນົ ແລະ ບາ້ ນ ເນູ່ ອງຈາກຫວງັ ລາຍໄດຈ້ າກການຄາ້ -ຂາຍຢາເສບຕດິ ເຊູ່ ງິ ແຜູ່ ລະບາດຢູ່ າງ ກວ້ າງຂວາງເຖງິ ຈະມກີ ານປາບປາມຫຼາຍປານໃດກໍບູ່ ໍໝົດສິນ້ ໄປຈັກເທູ່ ອ. ເພາະສະນນັ້ , ທກັ ສະຊີວດິ ຈູ່ ງຶ ເປັນ ຫນົ ທາງໜູ່ ງຶ ທູ່ ຈີ ະຊູ່ ວຍໃຫບ້ ຸ ກຄນົ ມກີ ານໄຈແ້ ຍກ, ແກໄ້ ຂ, ຫຼກີ ລູ່ ຽງ, ປົກປ້ອງຕນົ ເອງ ແລະ ຄອບຄວົ ຈາກການແຜູ່ ລະບາດຂອງສານເສບຕດິ . 3. ບນັ ຫາການມເີ ພດສາໍ ພນັ ການມເີ ພດສໍາພນັ ທູ່ ບີ ູ່ ຖໍ ກຕອ້ ງ ແລະ ບູ່ ໍເໝາະສມົ ເຊູ່ ນັ ການມເີ ພດສາໍ ພນັ ໃນລະ ຫວູ່ າງທູ່ ຍີ ງັ ຮຽນຢູ່ ູ, ມເີ ພດສາໍ ພນັ ແບບບູ່ ໍເລອກໜາ້ (ຮກັ ໃນການຮູ່ ວມເພດ) ເປັນຕນົ້ ຖພາໂດຍບູ່ ໍພອ້ ມ, ເຮັດໃຫ ້ ເກດີ ບນັ ຫາອູ່ ນໆ ເຊູ່ ນັ ເອາົ ລກູ ອອກ, ເປັນໂລກເອດ, ບນັ ຫາຄອບຄວົ , ບນັ ຫາການຮຽນ, ບນັ ຫາສຸຂະພາບຈດິ ບນັ ຫາທູ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ແລວ້ ຍາກທູ່ ຈີ ະແກໄ້ ຂ ທກັ ສະຊວີ ດິ ຈະຊູ່ ວຍໃຫບ້ ຸກຄນົ ມຄີ ວາມເຂາົ້ ໃຈເລູ່ ອງຂອງເພດສໍາພນັ ແລະ ຮູ ້ ວູ່ າຈະປອ້ ງກນັ , ຫກຼີ ລູ່ ຽງ, ຫາທາງອອກໃຫກ້ ບັ ຕນົ ເອງໄດເ້ ມູ່ອປະເຊນີ ກບັ ບນັ ຫາດູ່ງັ ກູ່ າວ. 4. ບນັ ຫາການໃຊຄ້ ວາມຮຸນແຮງໃນການແກໄ້ ຂບນັ ຫາ ບນັ ຫານມີ້ ກັ ຈະເກດີ ຈາກການໃຊອ້ າລມົ ແລະ ຄວາມ ຮູສ້ ກຶ , ພກັ ພວກ ຫຼາຍກວູ່ າການໃຊເ້ ຫດຜນົ ເຊູ່ ງິ ເຮດັ ໃຫຂ້ າດສະຕໃິ ນການຢັງ້ ຄດິ ທູ່ ຈີ ະນໍາຕນົ ເອງໄປສູ່ ູການກໍເຫດ ວວິ າດ ໂດຍໃຊຄ້ ວາມຮຸນແຮງ, ເຮດັ ໃຫເ້ ສຍອານາຄດົ , ໂອກາດ, ເຮດັ ໃຫພ້ ູ່ ໍ-ແມູ່ ເສຍໃຈ ເຊູ່ ງິ ວູ່ າການແກໄ້ ຂບນັ ຫາ ສາມາດເຮດັ ໄດບ້ ູ່ ວໍ ູ່ າຈະເປັນລະຫວູ່ າງບຸ ກຄົນ ຫຼ ລະຫວູ່ າງປະເທດ ເຊູ່ ງິ ຄູ່ ູກໍລະນຄີ້ ວນໃຊເ້ ຫດຜນົ ແລະ ຜນົ ປະໂຫຍດຂອງຄນົ ສູ່ ວນຫຼາຍເປັນຫກຼັ ການສໍາຄນັ ເຊູ່ ງິ ຜູທ້ ູ່ ມີ ທີ ກັ ສະຊວີ ດິ ສາມາດນາໍ ຫກຼັ ການດູ່ ງັ ກູ່ າວມາຕດັ ສນິ ແກ ້ ໄຂບນັ ຫາໄດ.້ 5. ບນັ ຫາຄອບຄວົ ສູ່ ວນໃຫຍູ່ ຈະເກດີ ຈາກການປະຮາ້ ງຂອງຜວົ -ເມຍເຮດັ ໃຫຄ້ ອບຄວົ ມສີ ະພາບແຕກແຍກ ເຊູ່ ງິ ສູ່ ງົ ຜນົ ກະທບົ ຕູ່ ໍລູກ ບູ່ ວໍ ູ່ າຈະຢູ່ ູກບັ ພູ່ ໍ ຫຼ ແມູ່ ກໍຕາມ, ແຕູ່ ກໍລະນບີ້ າງຄນົ ຍງັ ຖກປະລະໃຫຢ້ ູ່ ູກບັ ຢາດຕພິ ູ່ ນີ ອ້ ງ ເຊູ່ ິງ ກູ່ ໃໍ ຫລ້ ູກຂາດຄວາມອບົ ອູ່ ຸນ, ຂາດການອບົ ຮມົ ທາງດາ້ ນສງັ ຄມົ ແລະ ເຮດັ ໃຫເ້ ດກັ ຮູສ້ ກຶ ມປີ ົມດອ້ ຍ ເຊູ່ ງິ ໃນປັດຈບຸ ນັ ນບີ້ ນັ ຫາສງັ ຄມົ ແມູ່ ນມຫີ ຼາຍ, ດູ່ ງັ ນນັ້ ເດກັ ແລະ ເຍາົ ວະຊນົ ຕອ້ ງມພີ ູມຄຸມ້ ກນັ ຕນົ ເອງ ບູ່ ໍວູ່ າຈະມບີ ນັ ຫາຄອບຄວົ ຫຼ ບູ່ ໍກໍຕາມ ເຊູ່ ງິ ວູ່ າທກັ ສະຊວີ ດິ ຈະຊູ່ ວຍໃຫເ້ ດກັ ແລະ ເຍາົ ວະຊນົ ເຂາົ້ ໃຈ ສາມາດເລອກທາງທູ່ ດີ ໃີ ຫກ້ ບັ ຕນົ ເອງໄດ.້ 6. ບນັ ຫາສງັ ຄມົ ເຊູ່ ງິ ເກດີ ຈາກການປູ່ ຽນແປງຄວາມນຍິ ມົ ຊມົ ຊອບ, ວດັ ທະນະທາໍ , ປະເພນ,ີ ລະບບົ ເສດຖະ ກດິ -ການເມອງ, ການປົກຄອງ ແລະ ການສູ່ ສານ, ການຄມົ ມະນາຄມົ ທູ່ ສີ ູ່ ງົ ຜນົ ຕູ່ ຄໍ ວາມຄດິ , ການຕດັ ສນິ ໃຈ ແລະ ການສະແດງອອກ ຫຼ ພດຶ ຕກິ າໍ ຂອງບຸກຄນົ ໂດຍມກີ ານສູ່ ສານຕູ່ າງໆ ເປັນຜູສ້ າ້ ງອດິ ທພິ ນົ ຕູ່ ໍບຸກຄນົ ລຸນ້ ໃໝູ່ ຫາຼ ຍທູ່ ສີ ຸດ , ຖາ້ ບຸກຄນົ ລຸນ້ ໃໝູ່ ນບີ້ ູ່ ມໍ ທີ ກັ ສະຊວີ ດິ ກໍບູ່ ໍສາມາດປັບປູ່ ຽນຕນົ ເອງ ໄປໃນທາງທູ່ ເີ ໝາະສມົ ເຊູ່ ງິ ອາດສະແດງອອກ ຫຼ ມກີ ານກະທາໍ ທູ່ ເີ ປັນບນັ ຫາສງັ ຄມົ ເຊູ່ ນັ ການເລາະຫນຼິ້ ກນິ ຟູມເຟອຍ, ເປັນຂລີ້ ກັ ຂະໂມຍ ໃນຮູບແບບຕູ່ າງໆ, ການ ຂາຍປະເວນ.ີ ດູ່ ງັ ນນັ້ , ທກັ ສະຊວີ ດິ ຈູ່ ງຶ ມຄີ ວາມສໍາຄນັ ຫຼາຍ ຕູ່ ກໍ ບັ ເຍາົ ວະຊນົ ຄນົ ລຸນ້ ໃໝູ່ ໃນການເລອກເສັນ້ ທາງທູ່ ີ ຖກຕອ້ ງ ແລະ ເໝາະສມົ ໃຫຕ້ ນົ ເອງ. 7. ບນັ ຫາການພດັ ທະນາຕນົ ເອງ ເນູ່ ອງຈາກສງັ ຄມົ ມກີ ານປູ່ ຽນແປງໄປຢູ່ າງໄວວາ ເກດີ ມນີ ະວດັ ຕະກາໍ ໃໝູ່ ໆ ທູ່ ຕີ ອ້ ງໄດຮ້ ຽນຮູຢ້ ູ່ າງຫວຼ ງຫຼາຍ. ດູ່ ງັ ນນັ້ , ເຍາົ ວະຊນົ ຕອ້ ງໄດຕ້ ດັ ສນິ ໃຈເລອກແນວທາງໃນການພດັ ທະນາຕນົ ເອງໄປ 2

ໃນທາງໃດເຊູ່ ນັ ໃນດາ້ ນການສູ່ ສານ, ດາ້ ນສລິ ະປະວດັ ທະນະທາໍ ຫຼ ວຊີ າຊບີ ໃດ, ຈະສກຶ ສາຫາຄວາມຮູໄ້ ດແ້ ນວໃດ ເພູ່ ອພດັ ທະນາຄວາມສາມາດໃຫເ້ ປັນທູ່ ຍີ ອມຮບັ ຂອງຕນົ ເອງ, ຄອບຄວົ ແລະ ບຸ ກຄນົ ອູ່ ນໆ. ເຊູ່ ງິ ທກັ ສະຊວີ ດິ ຈະ ຊູ່ ວຍໃຫຮ້ ູຈ້ ກັ ຕນົ ເອງ, ຮູຄ້ ວາມຕອ້ ງການ ແລະ ຄວາມສາມາດທູ່ ແີ ທຈ້ ງິ ຂອງຕນົ ເອງ ເພູ່ ອນາໍ ໄປສູ່ ູການພດັ ທະນາຕນົ ເອງຢູ່ າງຖກຕອ້ ງ ແລະ ສໍາເລດັ ຕາມເປົ້າໝາຍຂອງຕນົ ເອງ. 8. ບນັ ຫາສຸຂະພາບຮູ່ າງກາຍ ໄວລຸນ້ ເປັນໄວທູ່ ມີ ກີ ານປູ່ ຽນແປງທາງດາ້ ນຮູ່ າງກາຍ ແລະ ຈດິ ໃຈເພາະເປັນໄວ ທູ່ ປີ ູ່ ຽນຈາກເດກັ ໄປສູ່ ູການເປັນຜູໃ້ ຫຍູ່ ເຊູ່ ງິ ເຮດັ ໃຫມ້ ຄີ ວາມກງັ ວນົ ໃຈດາ້ ນສຸຂະພາບຮູ່ າງກາຍຫຼາຍດາ້ ນ, ທງັ ຮູບຮູ່ າງ ໜາ້ ຕາ, ຜວີ ພນັ , ສຽງ ເປັນຕນົ້ ເຊູ່ ງິ ທກັ ສະຊວີ ດິ ຈະຊູ່ ວຍໃຫໄ້ ວລຸນ້ ເຂາົ້ ໃຈຄວາມປູ່ ຽນແປງຂອງຮູ່ າງກາຍ ແລະ ຄວາມຕອ້ ງການທາງດາ້ ນຈດິ ໃຈຄວບຄູ່ ກູ ນັ ເຊູ່ ງິ ເຮດັ ໃຫໄ້ ວລຸນ້ ມກີ ານປັບຕວົ ດວ້ ຍຕນົ ເອງຢູ່ າງຖກຕອ້ ງ, ເໝາະສົມ ແລະ ປອດໄພ. ເຊູ່ ງິ ວູ່ າ ເດກັ ເອງກໍຖວູ່ າ ມຄີ ວາມຈໍາເປັນຫຼາຍທູ່ ຈີ ະຕອ້ ງໄດມ້ ກີ ານຮຽນຮູກ້ ູ່ ຽວກບັ ທກັ ສະຊວີ ດິ ຂນັ້ ພນ້ ຖານ ເພູ່ ອໃຫເ້ ດກັ ເອງສາມາດຢູ່ ູລອດໄດໃ້ ນສງັ ຄມົ ແລະ ສາມາດແກໄ້ ຂບນັ ຫາເລກັ ນອ້ ຍໄດດ້ ວ້ ຍຕນົ ເອງ ເພູ່ ອເປັນການ ເຝິກຝົນຕວົ ເດກັ ເອງໄປແຕູ່ ນອ້ ຍໆ. ດູ່ ງັ ນນັ້ , ທກັ ສະຊວີ ດິ ສາໍ ລບັ ເດກັ ຈູ່ ງຶ ມຄີ ວາມສໍາຄນັ ຫຼາຍທູ່ ີຄູຈະໄດຈ້ ັດແຊກ ຊອ້ ນໃຫກ້ ບັ ເດກັ ເພູ່ ອໃຫເ້ ດກັ ສາມາດຈດັ ການກບັ ເລູ່ ອງງູ່າຍໆ ໃນຊວີ ດິ ປະຈໍາວນັ ຂອງຕນົ ເອງໄດ.້ 3. ການພດັ ທະນາທກັ ສະຊວີ ິດ ຂອງຄລູ ຽ້ ງເດກັ -ອະນຸບານ ຄວາມຄາດຫວງັ ວູ່ າຈະສາມາດພດັ ທະນາຊວີ ດິ ຂອງເດກັ ທຸກຄນົ ໃຫສ້ າມາດແກໄ້ ຂບນັ ຫາໃນຊວີ ດິ ປະຈໍາວນັ ທູ່ ີ ເກດີ ຂນຶ້ ດວ້ ຍຕນົ ເອງ ແລະ ສາມາດຮກັ ສາຕວົ ເອງໃຫ ້ ຢູ່ ູໃນສງັ ຄມົ ທູ່ ປີ ູ່ ຽນແປງຢູ່ າງວູ່ ອງໄວນໄີ້ ດຢ້ ູ່ າງມຄີ ຸນນະພາບ ແລະ ບນັ ຍາກາດທູ່ ອີ ບົ ອູຸ່ນ, ປະຕບິ ດັ ວຽກງານໃຫໄ້ ດເ້ ຫນັ ຄວາມຕງັ້ໃຈຕວົ ຈງິ ຂອງຄທູ ູ່ ຊີ ູ່ ວຍກນັ ລະດມົ ພະລງັ ຄວາມ ຄດິ ໃນການອອກແບບກດິ ຈະກາໍ ໄດຢ້ ູ່ າງຫາຼ ກຫຼາຍຈນົ ກາຍເປັນຫກຼັ ສູດ ເພູ່ ອພດັ ທະນາຊີວດິ ຢູ່ າງສົມບູນ ແລະ ມີ ຄວາມເໝາະສມົ ກບັ ເດກັ ໃນທຸກລະດບັ ສູ່ າໍ ອາຍຸ, ຊນັ້ ຮຽນ ທູ່ ຈີ ະນໍາມາຈດັ ການຮຽນ-ການສອນ ຕາມຈດຸ ໝາຍ ແລະ ມາດຕະຖານໂຄງສາ້ ງຫກຼັ ສູດການສກຶ ສາຂນັ້ ພນ້ ຖານໃຫມ້ ຄີ ຸນນະພາບທູ່ ດີ ຂີ ນຶ້ ເລອ້ ຍໆ. ເມູ່ອເວາົ້ ເຖິງທກັ ສະຊວີ ດິ ແລວ້ ຄເູ ອງອາດຈະຮູສ້ ກຶ ວູ່ າ ມນັ ຫູ່ າງໄກຄວາມເປັນຈິງຫຼາຍ ຈາກການໃຊໜ້ ັງສ ຮູບ ພາບ ແລະ ການພດັ ທະນາເດກັ ກູ່ ອນໄວຮຽນ ທູ່ ດີ າໍ ເນນີ ການປະຕບິ ດັ ຜູ່ ານມາ ແຕູ່ ທູ່ ຈີ ງິ ແລວ້ ການພັດທະນາກູ່ ຽວ ກບັ ທກັ ສະຊວີ ດິ ໃຫກ້ ບັ ເດກັ ນນັ້ ມຄີ ວາມຄາ້ ຍຄ ແລະ ໃກຄ້ ຽງກນັ ຫຼາຍ ເຊູ່ ງິ ຄູເອງຕອ້ ງໄດສ້ າ້ ງຄວາມເຂາົ້ ໃຈດວ້ ຍ ຕນົ ເອງສາກູ່ ອນກູ່ ຽວກບັ ທກັ ສະຊວີ ດິ ແລວ້ ຈູ່ ງຶ ເບູ່ ງິ ຄວາມເໝາະສມົ ໃນການສາ້ ງທກັ ສະຊວີ ິດທູ່ ເີ ໝາະສມົ ແລະ ເປັນປະໂຫຍດໃຫກ້ ບັ ເດກັ ເຊູ່ ງິ ຄູອາດຈະໃຊຮ້ ູບແບບ ໜງັ ສຮູບພາບ ແລະ ການບນັ ທກຶ ເຊູ່ ງິ ເປັນເຄູ່ ອງມໜູ່ ງຶ ທູ່ ເີ ຮດັ ໃຫມ້ ະນຸດສາມາດດໍາລງົ ຊວີ ດິ ເພູ່ ອທງັ ເປັນການສບທອດປະເພນ,ີ ວດັ ທະນະທາໍ ທອ້ ງຖູ່ ິນ ເຊູ່ ງິ ການໃຊທ້ ກັ ສະຊວີ ດິ ກໍເພູ່ ອໃຫມ້ ະນຸດເຮາົ ຢູ່ ູລອດ ແລະ ປອດໄພໃນສງັ ຄມົ . ເຊູ່ ງິ ເຮາົ ຈະເຫນັ ວູ່ າ ເດກັ ກູ່ ອນໄວຮຽນທຸກຄນົ ຈະຕອ້ ງໄດ ້ ຜູ່ ານການເຝິກຝົນ ແລະ ພດັ ທະນາທກັ ສະທາງດາ້ ນຕູ່ າງໆ ເຊູ່ ນັ ທກັ ສະທາງດາ້ ນຮູ່ າງກູ່ າຍ ເຊູ່ ິງທຸ ກຄນົ ຈະຕອ້ ງໄດ ້ ເຝິກຝົນຮູ່ າງກາຍ ແລະ ກາ້ ມເນອ້ ໃຫເ້ ຕບີ ໃຫຍູ່ ແຂງແຮງ, ທກັ ສະທາງດາ້ ນອາລົມ ແລະ ຈິດໃຈ ໃຫຮ້ ູຈ້ ັກ ແລະ ສາມາດຄວບຄຸມອາລມົ ໄດຕ້ າມສມົ ຄວນ, ເຊູ່ ງິ ລວມເຖງິ ການພດັ ທະນາຈດິ ໃຈໃຫດ້ ງີ າມ ແລະ ກາ້ ຫານ, ທກັ ສະທາງ ດາ້ ນສງັ ຄມົ ເພູ່ ອໃຫຢ້ ູ່ ູຮູ່ ວມກບັ ຜູອ້ ູ່ ນໄດຢ້ ູ່ າງມຄີ ວາມສຸກ ແລະ ທກັ ສະທາງສະຕປິ ັນຍາ ຫຼ ການຮຽນຮູ.້ ການພດັ ທະນາທກັ ສະຊວີ ດິ ໃຫກ້ ບັ ເດກັ ນນັ້ ຄູອາດຈະເລູ່ ມີ ຈາກ ການອູ່ ານໜງັ ສທູ່ ມີ ຮີ ູບພາບປະກອບໃຫເ້ ດກັ ຟັງ ເຊູ່ ງິ ໃນຄະນະທູ່ ຄີ ອູ ູ່ ານໜງັ ສຢູ່ ູນນັ້ ເດກັ ຈະໄລູ່ ສາຍຕາເບູ່ ງິ ຕາມພາບ ເດກັ ຈະຈນິ ຕະນາການວູ່ າຕນົ ເອງເຂົາ້ ໄປຢູ່ ູ 3

ໃນໂລກຂອງໜງັ ສເຊູ່ ນັ ດຽວກບັ ຕວົ ລະຄອນທູ່ ພີ ວກເຂາົ ມກັ ແລະ ພອ້ ມທູ່ ຈີ ະເກບັ ກູ່ ຽວປະສບົ ການຈາກຕົວ ລະຄອນໃນໂລກຂອງໜງັ ສ ອອກມາໃຊໃ້ ນໂລກຊວີ ດິ ຈງິ ເຊູ່ ນັ ເດກັ ມກັ ໃຊຄ້ ໍາເວາົ້ ທູ່ ຮີ ຽນແບບຕວົ ລະຄອນ ທູ່ໄີ ດຟ້ ັງ ຈາກໜງັ ສ (ນທິ ານ), ແຕມ້ ຮູບຮຽນແບບ, ຂຽນໜງັ ສແບບດຽວກບັ ທູ່ ເີ ຄຍີ ເຫນັ , ຮຽນແບບກບັ ພດຶ ຕິກໍາຂອງຕົວ ລະຄອນທູ່ ປີ ະທບັ ໃຈ, ມຄີ ວາມຮູສ້ ກຶ , ມອີ າລມົ ໄປຕາມຕວົ ລະຄອນໃນໜງັ ສ ສູ່ ງິ ທູ່ ເີ ກດີ ໃນຂະນະທູ່ ຟີ ັງ ຫຼ ຟັງຈົບ ແລວ້ ຫາກມຜີ ູໃ້ ຫຍູ່ , ຄູແນະນາໍ ສູ່ ງົ ເສມີ ຢູ່ າງໃກຊ້ ດິ ເຊູ່ ງິ ເປັນການສູ່ ງົ ເສມີ ທກັ ສະຊວີ ດິ ໃຫເ້ ດກັ ອກີ ດາ້ ນໜູ່ ງຶ . ນອກຈາກການຟັງ, ຄດິ , ຕດິ ຕາມ ແລວ້ ຄູ ຫຼ ຜູໃ້ ຫຍູ່ ຄວນມກີ ານສູ່ ງົ ເສມີ ການພດັ ທະນາທກັ ສະຊວີ ດິ ໃຫກ້ ບັ ເດກັ ນນັ້ ມຫີ ຼາຍວທິ ີ ດວ້ ຍການພາເດກັ ປະຕບິ ດັ ກດິ ຈະກາໍ ເຊູ່ ນັ ກດິ ຈະກໍາສລິ ະປະ, ງານປະດດິ ເຄູ່ ອງຫຼນິ້ , ການປັ້ນ, ການຊວນເດກັ ເຮດັ ເຂາົ້ ໜມົ , ປຸງແຕູ່ ງອາຫານຕາມແບບຕວົ ລະຄອນ ເຊູ່ ງິ ຄຕູ ອ້ ງມຂີ ະບວນການໃນການປະຕບິ ດັ ຢູ່ າງ ຊດັ ເຈນຈະໄດຮ້ ບັ ຜນົ ດີ ເຊູ່ ງິ ໃນປະຈບຸ ນັ ເດກັ ໃຊຊ້ ວີ ດິ ຢູ່ ູທາມກາງຄວາມສະດວກສະບາຍໃນທຸກຢູ່ າງ, ທຸກເລູ່ ອງ ບູ່ ໍ ວູ່ າຈະເປັນເດກັ ໃນເມອງ ຫຼ ຊນົ ນະບດົ ພວກເຂາົ ຈະມຜີ ູທ້ ູ່ ອີ າໍ ນວຍຄວາມສະດວກໃຫທ້ ຸກຢູ່ າງໃນຊວີ ດິ ປະຈໍາວັນບູ່ ໍ ວູ່ າຈະເປັນພູ່ ໍ-ແມູ່ , ປູ່ ູຍູ່ າ ແລະ ຍາດຕພິ ູ່ ນີ ອ້ ງຕູ່ າງ ຈນົ ວູ່ າເດກັ ບູ່ ໍສາມດປະຕບິ ດັ ຫຍງັ ໄດດ້ ວ້ ຍຕນົ ເອງເລຍີ ທັງ້ ທູ່ ີພໍຈະ ສາມາດຊູ່ ວຍຕນົ ເອງໄດເ້ ຊູ່ ນັ ນູ່ ຸງເຄູ່ ອງດວ້ ຍຕນົ ເອງບູ່ ໄໍ ດ,້ ອາບນາໍ້ ດວ້ ຍຕນົ ເອງບູ່ ໄໍ ດ.້ ..ເຊູ່ ງິ ນນັ້ ໝາຍເຖິງ ເດກັ ຂາດ ທກັ ສະຊວີ ດິ ໃນການລງົ ມປະຕບິ ດັ ຕວົ ຈງິ . ເມູ່ ອເຮາົ ເບູ່ ງິ ຂາ້ ມບນັ ຫາດູ່ ງັ ກູ່ າວນແີ້ ລວ້ ເຮາົ ມກັ ຈະເບູ່ ງິ ວູ່ າມນັ ບູ່ ໍແມູ່ ນເລູ່ ອງໃຫຍູ່ ບູ່ ແໍ ມູ່ ນສູ່ ງິ ຈາໍ ເປັນເມູ່ອເດກັ ໃຫຍູ່ ຂນຶ້ ເດກັ ຈະສາມາດເຮດັ ໄດເ້ ອງ ມນັ ເປັນຄວາມຈງິ ຫຼ ບູ່ ໍ ? ເປັນຫຍງັ ? ຫາຼ ຍຄອບຄວົ ຈູ່ ງຶ ຍອມເສຍເງນິ ຫຼາຍ ແສນເພູ່ ອເປັນຄູ່ າຮຽນສາໍ ລບັ ໂຮງຮຽນອະນບຸ ານໃຫກ້ ບັ ລູກເພູ່ ອໄດເ້ ຝິກທກັ ສະດາ້ ນຕູ່ າງໆ ແລະ ບາງຄອບຄວົ ກູ່ ໍສູ່ ງົ ລູກທູ່ ໃີ ຫຍູ່ ແດູ່ ໄປເຂາົ້ ຄາ້ ຍ (ສູນວດັ ທະນະທໍາເດກັ ) ເພູ່ ອຈະໄດເ້ ຝິກການ ປຸງແຕູ່ ງອາຫານ (ຈນໄຂູ່ , ແກງຜກັ , ໜູ່ ຶງ ເຂາົ້ ), ພບັ ເສອ້ ຜາ້ , ມຽ້ ນບູ່ ອນນອນ, ລາ້ ງຖວ້ ຍ, ລາ້ ງບູ່ ວງ, ກວດເຮອນ, ຖູພນ້ , ຈດັ ການເງນິ ຂອງຕວົ ເອງ, ຢູ່ ູຮູ່ ວມ ກບັ ໝູ່ ູເພູ່ ອນ, ແກໄ້ ຂບນັ ຫາໃນສະຖານະການທູ່ ຫີ ຍຸງ້ ຍາກໄດ ້ ແລະ ອກີ ຫາຼ ຍຢູ່ າງທູ່ ຕີ ອ້ ງໄດເ້ ຮດັ ໃນຊວີ ດິ ປະຈໍາວັນ ແຕູ່ ຖາ້ ເດກັ ຢູ່ ູບາ້ ນລາ້ ໆ ຈະບູ່ໄໍ ດເ້ ຮດັ ຫຍງັ ເລຍີ , ການເຝິກທກັ ສະຊວີ ິດໃຫກ້ ບັ ເດັກໂດຍສະເພາະ ແມູ່ ນຕອ້ ງໃຊ ້ ສະຖານະການຈງິ ເພູ່ ອເຝິກໃຫເ້ ດກັ ໄດໃ້ ຊຊ້ ວີ ດິ ຢູ່ າງມຄີ ຸນນະພາບ, ທກັ ສະຊວີ ດິ ບູ່ໄໍ ດໝ້ າຍຄວາມວູ່ າ ເພູ່ ອໃຫເ້ ດກັ ສາມາດເຮດັ ວຽກບາ້ ນການເຮອນໄດເ້ ທູ່າົ ນນັ້ ແຕູ່ ເພູ່ ອຊູ່ ວຍໃຫເ້ ດກັ ມຊີ ວີ ດິ ທູ່ ດີ ,ີ ສາມາດຢູ່ ູຮູ່ ວມກບັ ຜູອ້ ູ່ ນ, ມອີ າລມົ ເບກີ ບານມູ່ ວນຊູ່ ນ, ສາມາດປັບຕວົ ໄດ ້ ແລະ ຊູ່ ວຍເຫຼອຜູອ້ ູ່ ນໄດຕ້ າມຄວາມເໝາະສມົ ຂອງຕນົ . ສະຫຸບຼ ໂດຍລວມແລວ້ ການທູ່ ຄີ ຈູ ະເຝິກທກັ ສະຊວີ ດິ ໃຫກ້ ບັ ເດກັ ໄດນ້ ນັ້ ຄເູ ອງຕອ້ ງໄດມ້ ຄີ ວາມເຂາົ້ ໃຈ ແລະ ມຮີ ູບແບບວທິ ກີ ານໃນການຈດັ ກດິ ຈະກາໍ ເປັນຂນັ້ ຕອນຢູ່ າງຄກັ ແນູ່ ຈູ່ ງຶ ຈະໄດຮ້ ບັ ຜນົ ດເີ ຊູ່ ງິ ໃນການເຝິກທກັ ສະຊວີ ດິ ໃຫກ້ ບັ ເດກັ ນນັ້ ແມູ່ ນຕອ້ ງໄດເ້ ນນັ້ ໃສູ່ ພດັ ທະນາການ 4 ດາ້ ນຂອງເດກັ ເຊູ່ ນັ ທກັ ສະທາງດາ້ ນຮູ່ າງກູ່ າຍ (ເຊູ່ ິງທຸ ກຄົນ ຈະຕອ້ ງໄດເ້ ຝິກຝົນຮູ່ າງກາຍ ແລະ ກາ້ ມເນອ້ ໃຫເ້ ຕບີ ໃຫຍູ່ ແຂງແຮງ), ທກັ ສະທາງດາ້ ນອາລມົ ແລະ ຈິດໃຈ (ໃຫ ້ ຮູຈ້ ກັ ແລະ ສາມາດຄວບຄຸ ມອາລມົ ໄດຕ້ າມສົມຄວນ, ເຊູ່ ງິ ລວມເຖິງການພດັ ທະນາຈດິ ໃຈໃຫດ້ ີງາມ ແລະ ກາ້ ຫານ), ທກັ ສະທາງດາ້ ນສງັ ຄມົ (ເພູ່ ອໃຫຢ້ ູ່ ູຮູ່ ວມກບັ ຜູອ້ ູ່ ນໄດຢ້ ູ່ າງມຄີ ວາມສຸ ກ) ແລະ ທກັ ສະທາງສະຕປິ ັນຍາ ຫຼ ການຮຽນຮູ.້ 4. ອົງປະກອບຂອງທກັ ສະຊວີ ດິ ຂອງເດກັ ກູ່ ອນໄວຮຽນ ນອກຈາກທກັ ສະໃນດາ້ ນການລງົ ມປະຕບິ ດັ ແລວ້ ເດກັ ຍງັ ຕອ້ ງເຝິກຝົນ ແລະ ຮຽນຮູທ້ ກັ ສະຊວີ ດິ ຫາຼ ຍດາ້ ນອກີ ຕູ່ ມເຊູ່ ນັ ວູ່ າ: 4

4.1. ທກັ ສະການຕດັ ສນິ ໃຈ (Decision Making) ເປັນຄວາມສາມາດໃນການຕດັ ສນິ ໃຈກູ່ ຽວກບັ ເລູ່ ອງ ຕູ່ າງໆ ໃນຊວີ ດິ ປະຈາໍ ວນັ ໄດຢ້ ູ່ າງມລີ ະບບົ ແລະ ສາ້ ງສນັ . 4.2. ທກັ ສະການແກໄ້ ຂບນັ ຫາ (Problem Solving) ເປັນຄວາມສາມາດໃນການຈດັ ການກບັ ບນັ ຫາທູ່ ີ ຈະເກດີ ຂນຶ້ ໃນຊວີ ດິ ປະຈໍາວນັ ໄດຢ້ ູ່ າງມລີ ະບບົ , ບູ່ ເໍ ກດີ ຄວາມຕງຶ ຄຽດທາງຮູ່ າງກາຍ ແລະ ຈດິ ໃຈ. 4.3. ທກັ ສະຄວາມຄດິ ສາ້ ງສນັ (Creative thinking) ເປັນຄວາມສາມາດທູ່ ມີ ໃີ ນການຄນົ້ ຄດິ ທູ່ ຈີ ະເປັນ ສູ່ ວນຊູ່ ວຍໃນການຕດັ ສນິ ໃຈ ແລະ ແກໄ້ ຂບນັ ຫາໂດຍການຄດິ ສາ້ ງສນັ . 4.4. ທກັ ສະການຄດິ ວເິ ຄາະ (Critcal thinking) ເປັນຄວາມສາມາດໃນການໄຈແ້ ຍກຂມໍ້ ນູ ຕູ່ າງໆ ເຊູ່ ນັ ຮບັ ຮູບ້ ນັ ຫາ, ສາເຫດຂອງບນັ ຫາ ແລະ ປະເມນີ ບນັ ຫາ ຫຼ ສະຖານະການທູ່ ຢີ ູ່ ູຮອບຕວົ ທູ່ ມີ ຜີ ົນຕູ່ ໍການດໍາລົງຊີວິດ ແລະ ສາມາດເລອກທາງອອກໃຫກ້ ບັ ຕນົ ເອງໄດເ້ ໝາະສມົ . 4.5. ທກັ ສະການສູ່ ສານທູ່ ມີ ປີ ະສດິ ທພິ າບ (Effective communication) ເປັນຄວາມສາມາດໃນການ ໃຊຄ້ າໍ ເວາົ້ ແລະ ທູ່ າທາງເພູ່ ອສະແດງອອກເຖິງຄວາມຮູສ້ ກຶ ນກຶ ຄດິ ຂອງຕນົ ເອງໄດຢ້ ູ່ າງເໝາະສົມ ແລະ ຖກຕອ້ ງ ຕາມອາລມົ ຈດິ ໃຈ ທູ່ ຕີ ອ້ ງການໃຫເ້ ປັນເຊູ່ ນັ ໄຫ,້ ດໃີ ຈ, ມູ່ ວນຊູ່ ນ, ເສາົ້ .... 4.6. ທກັ ສະດາ້ ນການມມີ ະນຸດສໍາພນັ (Interpersonal relationship) ເປັນຄວາມສາມາດໃນການ ຈດັ ສາ້ ງຄວາມສາໍ ພນັ ທູ່ ດີ ລີ ະຫວູ່ າງກນັ , ເຂາົ້ ໃຈມມູ ມອງ, ອາລມົ , ຄວາມຮູສ້ ກຶ ຂອງຜູອ້ ູ່ ນ ໂດຍການໃຊພ້ າສາເວາົ້ ແລະ ພາສາກາຍ ໄດຖ້ ກຕອ້ ງເໝາະສມົ ແລະ ສາມາດຮກັ ສາມດິ ຕະພາບໄວໄດຍ້ າວນານ. 4.7. ທກັ ສະການຮູຈ້ ກັ ຕນົ ເອງ (Self awareness) ເປັນຄວາມສາມາດໃນການຄນົ້ ຫາ, ຮູຈ້ ກັ ແລະ ເຂາົ້ ໃຈໃນຕນົ ເອງເຊູ່ ນັ ຮູຂ້ ດໍ້ ,ີ ຂໍເ້ ສຍຂອງຕນົ ເອງ, ຮູຄ້ ວາມຕອ້ ງການ ແລະ ສູ່ ງິ ທູ່ ບີ ູ່ ໍຕອ້ ງການ, ມຄີ ວາມຮບັ ຜດິ ຊອບ ແລະ ພູມໃຈໃນຕນົ ເອງ. 4.8. ທກັ ສະຄວາມເຫນັ ໃຈຜູອ້ ູ່ ນ (Empathy) ເປັນຄວາມສາມາດໃນການເຂາົ້ ໃຈຄວາມຄາ້ ຍຄ ແລະ ຄວາມແຕກຕູ່ າງລະຫວູ່ າງບຸ ກຄນົ ອູ່ ນ, ເຂາົ້ ໃຈຄວາມຮູສ້ ກຶ ແລະ ຄວາມຕອ້ ງການຂອງຄນົ ອູ່ ນ, ມຄີ ວາມພາກພູມໃຈ ໃຫກ້ ບັ ບຸ ກຄນົ ອູ່ ນ. 4.9. ທກັ ສະການຄວບຄຸມອາລມົ (Coping with emotion) ເປັນຄວາມສາມາດໃນການຮບັ ຮູອ້ າລມົ ຂອງຕນົ ເອງ ແລະ ຜູອ້ ູ່ ນ, ຮູວ້ ທິ ຈີ ດັ ການກບັ ອາລມົ ໃຈຮາ້ ຍ, ຄວາມໂສກເສາົ້ , ຮູວ້ ທິ ກີ ານຫຼກີ ລູ່ ຽງ ແລະ ປັບປູ່ ຽນ ພດຶ ຕກິ ໍາ ທູ່ ສີ ູ່ ງົ ຜນົ ຕູ່ ຮໍ ູ່ າງກາຍ ແລະ ຈດິ ໃຈໄດຢ້ ູ່ າງເໝາະສມົ . 4.10. ທກັ ສະການຈດັ ການກບັ ຄວາມຄຽດ (Coping with stress) ເປັນຄວາມສາມາດໃນການຮບັ ຮູ ້ ເຖງິ ສາເຫດຂອງການເກດີ ຄວາມຄຽດ, ຮູວ້ ທິ ຜີ ູ່ ອນຄາຍ ແລະ ຫກຼີ ລູ່ ຽງການກໍໃຫເ້ ກດີ ຄວາມຄຽດຂອງຕນົ ເອງ. 5. ວິທກີ ານໃນການສາ້ ງທກັ ສະຊວີ ດິ ທກັ ສະຊວີ ດິ ປະກອບມຄີ : 5.1. ທກັ ສະຊວີ ດິ ທູ່ ວົ ໄປ ທກັ ສະຊວີ ດິ ທູ່ ວົ ໄປ ເປັນທກັ ສະທູ່ ໃີ ຊໂ້ ດຍທູ່ ວົ ໄປໃນຊວີ ດິ ປະຈາໍ ວນັ ຂອງບຸກຄນົ ຕູ່ າງໆ ທູ່ ສີ າມາດແກໄ້ ຂ ບນັ ຫາໃນຊວີ ດິ ປະຈາໍ ວນັ ໄດເ້ ຊູ່ ນັ ການດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ , ການຕດັ ສນິ ໃຈ, ການແກໄ້ ຂບນັ , ການຄດິ ສາ້ ງສນັ , ການວເິ ຄາະ ການສູ່ ສານກບັ ຄນົ ອູ່ ນ, ດາ້ ນການມມີ ະນຸດສໍາພນັ , ການຄວບຄຸມອາລົມ, ການຄວບຄຸມຄວາມເຄູ່ ັງຄຽດ ແລະ ອູ່ ນໆ. 5

5.2.ທກັ ສະຊວີ ດິ ສະເພາະ ທກັ ສະຊວີ ດິ ສະເພາະ ເປັນທກັ ສະທູ່ ໃີ ຊສ້ ະເພາະທາງດາ້ ນໃດດາ້ ນໜູ່ ງຶ ໂດຍສະເພາະຜູທ້ ູ່ ມີ ຄີ ວາມບກົ ຜູ່ ອງ ເປັນບາງດາ້ ນເທູ່ າົ ນນັ້ ເຊູ່ ນັ ດາ້ ນສງັ ຄມົ , ດາ້ ນອາລມົ , ດາ້ ນອາຊບີ , ດາ້ ນການໃຊຊ້ ວີ ດິ ປະຈາໍ ວນັ ແລະ ອູ່ ນໆ. ເຊູ່ ງິ ໃນວທິ ກີ ານສາ້ ງທກັ ສະຊວີ ດິ ໃຫກ້ ບັ ເດກັ ນນັ້ ມຫີ າຼ ຍວທິ ີ ທູ່ ຄີ ູ ຫຼ ຜູໃ້ ຫຍູ່ ສາມາດສາ້ ງໃຫເ້ ດກັ ໄດ ້ ທູ່ ບີ ູ່ ໍ ສາມາດຍກົ ມາໃຫເ້ ຫນັ ໄດໝ້ ດົ ອາດຈະມພີ ຽງບາງຫກຼັ ການເຊູ່ ນັ :  ຄູ ຫຼ ພູ່ ໍແມູ່ ຕອ້ ງໄດມ້ ອບຄວາມອບົ ອູຸ່ນ ແລະ ໃຫຄ້ ວາມໄວວ້ າງໃຈໃຫເ້ ກດີ ຄວາມຜູກພນັ ທູ່ ດີ ຕີ ູ່ ໍ ກນັ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ຄວາມພອ້ ມໃນການຮບັ ຟງັ ເພູ່ ອຮຽນຮູເ້ ຊູ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ ..  ຄູ ແລະ ເດກັ ຕອ້ ງມກີ ານສູ່ ສານທູ່ ດີ ຕີ ູ່ ກໍ ນັ ຕາງຄນົ ຕາງໄວວ້ າງໃຈ, ປຶກສາຫາລ ຫຼ ເລູ່ າົ ເຫດການ ຕູ່ າງໆ ທູ່ ປີ ະສບົ ມາໃຫຟ້ ງັ , ມກີ ານຍອມຮບັ ຄວາມຄດິ ເຫນັ ໂດຍໃຫເ້ ດກັ ສະແດງຄວາມຄດິ ເຫນັ ຫຼ ຂຂໍ້ ດັ ແຍູ່ ງທູ່ ດີ ີ ໄດ ້ ໃນບນັ ຍາກາດທູ່ ເີ ປັນກນັ ເອງ.  ຄູ ຫຼ ຜູໃ້ ຫຍູ່ ຕອ້ ງມຄີ ວາມໝນັ້ ຄງົ , ອດົ ທນົ , ມຫີ ຼກັ ການ, ມກີ ານຜູ່ ອນສນັ້ , ຜູ່ ອນຍາວ (ໂຍະຍານ) ແລະ ມເີ ຫດຜນົ ທູ່ ດີ ໃີ ຫກ້ ບັ ເດກັ .  ຄູ ຫຼ ພູ່ ໍແມູ່ ຕອ້ ງຄວບຄຸມອາລມົ ແລະ ພດຶ ຕກິ າໍ ໄດດ້ .ີ  ຄູ ຫຼ ພູ່ ແໍ ມູ່ ມລີ ກັ ສະນະຍອມຮບັ ຄວາມສາມາດຂອງເດກັ ເອງ, ເຂາົ້ ໃຈ ແລະ ສະໜບັ ສະໜູນໃນ ຄວາມສາມາດດາ້ ນອູ່ ນໆ ຂອງເດກັ ດວ້ ຍຄວາມເຕມັ ໃຈ. ໃນຖານະທູ່ ເີ ຮາົ ເປັນຄູ ຫຼ ຜູໃ້ ຫຍູ່ ກວູ່ າເດກັ ມນັ ຍູ່ ງິ ຈະເປັນໜາ້ ທູ່ ີ ທູ່ ເີ ຮາົ ຈະຕອ້ ງໄດສ້ ອນເດກັ , ຊແີ້ ນະ ແລະ ໃຫກ້ າໍ ລງັ ໃຈເດກັ , ເຊູ່ ງິ ວູ່ າຖາ້ ຄເູ ຮດັ ໜາ້ ທູ່ ຂີ ອງຕນົ ຢູ່ າງຄບົ ຖວ້ ນສມົ ບູນແບບແລວ້ ເດກັ ກູ່ ຈໍ ະຕະເລນີ ເຕບີ ໂຕເປັນຜູ ້ ໃຫຍູ່ ທູ່ ດີ ີ ແລະ ມຄີ ວາມຮບັ ຜດິ ຊອບຕູ່ ສໍ ງັ ຄມົ . ການສອນເດກັ ກູ່ ຽວກບັ ທກັ ສະຊວີ ດິ ປະຈໍາວນັ ເຊູ່ ງິ ຈະລວມເຖິງ ຄວາມເຊູ່ ອ ແລະ ວຖິ ກີ ານດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ເປັນສູ່ ງິ ສໍາຄນັ ເພາະຈະຊູ່ ວຍພດັ ທະນາເດກັ ໃຫມ້ ຄີ ວາມສຸ ກກບັ ສູ່ ງິ ແວດລອ້ ມ ແລະ ບຸກຄນົ ອອ້ ມຂາ້ ງ. ການສອນກູ່ ຽວກບັ ຄວາມເຊູ່ ອ ແລະ ວຖິ ກີ ານດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ເຊູ່ ນັ : - ສອນໃຫເ້ ດກັ ຮູຈ້ ກັ ພໃໍ ຈ ແລະ ມຄີ ວາມສຸກກບັ ສູ່ ງິ ທູ່ ມີ ຢີ ູ່ ູ. - ສອນໃຫເ້ ດກັ ຮູຈ້ ກັ ຄໍາວູ່ າ ຂໂໍ ທດ, ຂອບໃຈ, ມມີ າລະຍາດ, ຮູຈ້ ກັ ນບົ ໄຫວ້ ແລະ ເຄາົ ລບົ ຜູໃ້ ຫຍູ່ ກວູ່ າ ເປັນປະຈໍາ. - ສອນໃຫເ້ ດກັ ຮູຈ້ ກັ ການຍມີ້ ເພູ່ ອຕອບຮບັ ການສາ້ ງມດິ ຕະພາບ. - ສອນໃຫເ້ ດກັ ເວາົ້ ແລະ ສະແດງອອກແບບກງົ ໄປກງົ ມາ. - ສອນໃຫເ້ ດກັ ຮູຈ້ ກັ ຄວາມຜດິ ພາດ ແລະ ຮຽນຮູຈ້ າກຄວາມຜດິ ພາດນນັ້ . - ສອນໃຫເ້ ດກັ ບູ່ ຕໍ ດັ ສນິ ຜູອ້ ູ່ ນທູ່ ພີ າຍນອກ ຫຼ ນນິ ທາຄນົ ອູ່ ນ. - ສອນໃຫເ້ ດກັ ເຄາົ ລບົ ໃນສດິ ຂອງບຸກຄນົ ອູ່ ນ, ມເີ ມດຕາຕູ່ ຄໍ ນົ , ສດັ ແລະ ສູ່ ງິ ມຊີ ວີ ດິ ຕູ່ າງໆ. - ສອນໃຫເ້ ດກັ ຮກັ ສາກດົ ລະບຽບ, ກະຕກິ າ, ເຊູ່ ອຟັງກດົ ໝາຍບາ້ ນເມອງ ແລະ ເປັນຜູປ້ ະຕບິ ດັ ຈງິ ຫຼາຍ ກວູ່ າການເວາົ້ . - ສອນໃຫເ້ ດກັ ບູ່ ເໍ ອາົ ປຽບຜູອ້ ູ່ ນ ແລະ ສະແດງຄວາມມນີ ໍາ້ ໃຈຕູ່ ໍຜູອ້ ູ່ ນຢູ່ າງຈງິ ຈງັ . - ສອນໃຫເ້ ດກັ ຮູຈ້ ກັ ການຕກັ ບາດ, ເຂາົ້ ວດັ ຕາມສາດສະໜາ. 6

ການສອນທກັ ສະຊວີ ດິ ດາ້ ນການໃຊຊ້ ວີ ດິ ປະຈາໍ ວນັ ເຊູ່ ນັ : - ສອນໃຫເ້ ດກັ ຮູຈ້ ກັ ການໃຊຈ້ ູ່ າຍໃນຕະຫຼາດ ສາມາດອູ່ ານວນັ ເດອນປີໝດົ ອາຍຸຂອງສນິ້ ຄາ້ , ອູ່ ານສູ່ ວນ ປະກອບວູ່ າມປີ ະໂຫຍດ ຫຼ ບູ່ .ໍ - ສອນໃຫຮ້ ູກ້ ານໃຊຈ້ ູ່ າຍເງນິ ເວາົ້ ເຖິງການວາງແຜນໃຊຈ້ ູ່ າຍເງນິ ວູ່ າຈະຊຫ້ ຍງັ , ເຮດັ ຫຍງັ ກນິ , ການປຽບ ທຽບລາຄາສູ່ ງິ ຂອງຕູ່ າງທູ່ ຊີ ມ້ າ ແລະ ມເີ ງນິ ເທູ່ າົ ໃດ, ຈະຊເ້ ທູ່ າົ ໃດ ເພູ່ ອໃຫມ້ ເີ ງນິ ພຽງພໃໍ ຊ.້ - ສອນໃຫສ້ າມາດຊກັ ເຄູ່ ອງ ສາມາດແຍກຊະນດິ ເສອ້ ຜາ້ , ແຍກສ,ີ ວທິ ກີ ານຊກັ ເຄູ່ ອງ ແຕູ່ ລະຊະນດິ ເຊູ່ ງິ ອາດຈະລວມເຖິງການລດີ ເຄູ່ ອງພອ້ ມ. - ສອນການອູ່ ານແຜນທູ່ ີ ແລະ ເຂມັ້ ທດິ ສາມາດບອກໄດທ້ ດິ ແຕູ່ ລະທດິ . - ສອນການປູກພດ ຜກັ ສູ່ ວນຄວົ ປະເພດຕູ່ າງໆ ທູ່ ມີ ພີ າຍໃນທອ້ ງຖູ່ ິນເຊູ່ ນັ ໝາກເຂອ, ໝາກເພດັ ,ຜກັ ບູ່ ວົ - ສອນການສງັ ເກດໝາຍເລກປະຈໍາທາງ ຮຽນອູ່ ານປາ້ ຍຕູ່ າງໆ ທູ່ ມີ ປີ ະຈາໍ ທາງວູ່ າປາ້ ຍນນັ້ ໝາຍເຖງິ ຫຍງັ . - ສອນໃຫເ້ ດກັ ຮູຈ້ ກັ ການເຂາົ້ ຫອ້ ງສະໝຸດ ອູ່ ານໜງັ ສໃນຫອ້ ງສະໝຸດ ແທນການຊໜ້ ງັ ສລາຄາແພງ. - ສອນໃຫເ້ ດກັ ຮຽນປະດດິ ເຄູ່ ອງຫຼນິ້ ແບບງູ່າຍໆ ຕຸກກະຕາເຈຍ້ ຫຼ ເຄູ່ ອງທູ່ ເີ ຮດັ ດວ້ ຍເຈຍ້ . - ສອນໃຫເ້ ດກັ ລອຍນໍາ້ ການຮູຈ້ ງັ ຫວະການຫາຍໃຈໃນນາໍ້ ແລະ ການລອຍຕວົ ໃນນາໍ້ ສູ່ ງິ ເຫູ່ ຼາົ ນຈີ້ າໍ ເປັນ ຫຼາຍສາໍ ລບັ ເດກັ . - ສອນໃຫເ້ ດກັ ສາມາດເບູ່ ງິ ແຍງຕວົ ເອງ ຮູຫ້ ກຼີ ລູ່ ຽງສູ່ ງິ ທູ່ ຈີ ະເຮດັ ໃຫຕ້ ນົ ເອງເຈບັ ຫຼ ຮອ້ ນຫາຼ ຍໃຫດ້ ູ່ ມນາໍ້ . - ສອນໃຫເ້ ດກັ ຮູຈ້ ກັ ອານາໄມບາ້ ນເຮອນ ອານາໄມ, ປັດກວດ, ມຽ້ ນ ເຄູ່ ອງຫຼນິ້ ແລະ ສູ່ ງິ ເປອ້ ນພາຍໃນ ເຮອນ ແລະ ຫອ້ ງຂອງຕນົ ເອງ. - ສອນໃຫເ້ ດກັ ຮູສ້ ອມແຊມເຄູ່ ອງຫຼນິ້ ຂອງຕນົ ຫຼ ເຄູ່ ອງໃຊໃ້ ນເຮອນ. ສະຫຸຼບແລວ້ ເດກັ ບູ່ ໍຄູ່ ອຍມເີ ວລາຢູ່ ູກບັ ຄອບຄວົ ຫຼາຍ, ແຕູ່ ສູ່ ວນໃຫຍູ່ ຈະໃຊເ້ ວລາຢູ່ ູທູ່ໂີ ຮງຮຽນນາໍ ຄຫູ າຼ ຍ ກວູ່ າ. ເພາະສະນນັ້ , ຄຕູ ອ້ ງໄດເ້ ຮດັ ໃຫເ້ ດກັ ຮູສ້ ກຶ ເໝອນກບັ ວູ່ າເປັນຄອບຄວົ ຂອງເດກັ ເອງ ເຊູ່ ງິ ສູ່ ງິ ທູ່ ກີ ູ່ າວມາຂາ້ ງເທງິ ນເີ້ ປັນສູ່ ງິ ທູ່ ສີ ໍາຄນັ ຫຼາຍ ແລະ ພເິ ສດເປັນການສາ້ ງຄວາມສໍາພນັ ທູ່ ອີ ບົ ອູຸ່ນເຊູ່ ງິ ໃນອານາຄດົ ເດກັ ຈະຕອ້ ງໄດເ້ ລອກທາງ ເດນີ ຊວີ ດິ ດວ້ ຍຕນົ ເອງ. ແຕູ່ ໃນຖານະທູ່ ຄີ ູມໜີ າ້ ທູ່ ສີ ອນທກັ ສະການດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ທູ່ ເີ ປັນປະໂຫຍດໃຫແ້ ກູ່ ເດກັ ເພູ່ ອນໍາ ໃຊໃ້ ນອານາຄດົ ໄດຄ້ ຕູ ອ້ ງໄດເ້ ອາົ ໃຈໃສູ່ ແລະ ມແີ ບບແຜນວທິ ສີ ອນຢູ່ າງຄກັ ແນູ່ ເພູ່ ອໃຫເ້ ດກັ ໄດຜ້ ນົ ປະໂຫຍດສູງສຸ ດ ຈາກການຮຽນນນັ້ . ແຕູ່ ມນັ ກໍບູ່ ໍແມູ່ ນໜາ້ ທູ່ ຂີ ອງຄພູ ຽງຢູ່ າງດຽວມນັ ຕອ້ ງແມູ່ ນໜາ້ ທູ່ ຂີ ອງພູ່ ໍແມູ່ ອີກດວ້ ຍທູ່ ສີ າມາດ ຊູ່ ວຍເສມີ ສາ້ ງທກັ ສະຊວີ ດິ ໃຫກ້ ບັ ເດກັ ເພູ່ ອສາ້ ງຄວາມຜູກພນັ ທູ່ ດີ ໃີ ຫກ້ ບັ ຄອບຄວົ ອກີ ດວ້ ຍ. 6. ເນອ້ ໃນການພດັ ທະນາທກັ ສະຊີວດິ ການພດັ ທະນາທກັ ສະຊວີ ດິ ເປັນເລູ່ ອງທູ່ ຈີ ໍາເປັນຫາຼ ຍໃນສງັ ຄມົ ປະຈບຸ ນັ ນີ້ ເພາະເດກັ ໃນສະໄໝນີແ້ ມູ່ ນເກດີ ມາ ພອ້ ມຄວາມສະບາຍ ແລະ ຖາ້ ບູ່ ໄໍ ດຮ້ ບັ ການເສມີ ສາ້ ງພດັ ທະນາເດກັ ຈະບູ່ ສໍ າມາດເຮດັ ຫຍງັ ໄດ,້ ບູ່ ເໍ ປັນເພາະວູ່ າມຜີ ູທ້ ູ່ ີ ເຮດັ ໃຫທ້ ຸກຢູ່ າງແລວ້ . ດູ່ ງັ ນນັ້ , ເນອ້ ໃນຂອງທກັ ສະຊວີ ດິ ທູ່ ຈີ ະນໍາມາສອນເດັກຕອ້ ງໃຫມ້ ຄີ ວາມສອດຄູ່ ອງ ແລະ ເໝາະສມົ ຕາມດາ້ ນຕູ່ າງທູ່ ເີ ຫນັ ວູ່ າຈາໍ ເປັນເຊູ່ ນັ 6.1. ດາ້ ນສຸຂະອະນາໄມ ໝາຍເຖິງ ພາວະຂອງການດໍາຊວີ ດິ ທູ່ ມີ ຄີ ວາມສມົ ບູນທງັ ຮູ່ າງກາຍ ແລະ ຈດິ ໃຈລວມທງັ ການຢູ່ ູຮູ່ ວມກນັ ທາງສງັ ຄມົ ໄດດ້ ວ້ ຍດເີ ຊູ່ ງິ ມກີ ານອະນາໄມ ຫຼ ຮກັ ຄວາມສະອາດເປັນເລູ່ ອງສໍາຄນັ ເຊູ່ ງິ ກູ່ ຽວກບັ ບນັ ຫານເີ້ ດກັ ເອງຍງັ 7

ບູ່ ສໍ າມາດຈດັ ການດວ້ ຍຕນົ ເອງໄດເ້ ທູ່ ອ. ສະນນັ້ , ຄູຕອ້ ງໄດເ້ ອາົ ໃຈໃສູ່ ໃຫຄ້ ໍາແນະນາໍ ແລະ ຊູ່ ວຍໃນການອານາໄມໃນ ບາງຄງັ້ , ບາງຂນັ້ ຕອນ ເຊູ່ ງິ ການສກຶ ສາກູ່ ຽວກບັ ການອານາໄມນແີ້ ມູ່ ນເດກັ ຈະຕອ້ ງໄດເ້ ຮດັ ເປັນປະຈາໍ ທຸກໆ ວນັ ເຊູ່ ນັ : - ຕອ້ ງຮູຮ້ ກັ ສາອານາໄມສະຖານທູ່ ຢີ ູ່ ູອາໄສ ໃຫສ້ ະອາດງາມຕາຢູ່ ູສະເໝ.ີ - ການຮກັ ສານາໄມຮູ່ າງກາຍເຊູ່ ນັ ອາບນາໍ້ , ຖູແຂວ້ , ສະຜມົ , ລາ້ ງຕນີ -ມ, ກນົ້ ... ດວ້ ຍຕນົ ເອງ. - ການຮກັ ສາອານາໄມເຄູ່ ອງນູ່ ຸງດວ້ ຍຕນົ ເອງ. - ສາມາດອານາໄມເຄູ່ ອງໃຊໃ້ ນເຮອນໄດເ້ ຊູ່ ນັ ຖວ້ ຍ, ບູ່ ວງ, ໝ.ໍ້ .. 6.2.ດາ້ ນຄວາມປອດໄພ ໝາຍເຖິງ ສະພາບທູ່ ບີ ູ່ ໍເປັນອນັ ຕະລາຍ, ບູ່ ຢໍ ູ່ ູໃນສະພາບທູ່ ສີ ູ່ ຽງຕູ່ ກໍ ານເກດີ ອຸບດັ ຕເິ ຫດ ຫຼ ບູ່ ໍຕດິ ເຊອ້ ພະ ຍາດໂດຍບູ່ ໍກໃໍ ຫເ້ ກດີ ສູ່ ງິ ຕູ່ າງເຫູ່ ຼາົ ນເີ້ ຊູ່ ນັ ວູ່ າ  ການບາດເຈບັ , ພກິ ານ ຫຼ ເຖິງແກູ່ ຊວີ ດິ .  ການເຈບັ ປູ່ ວຍ ຫຼ ຕດິ ໂລກພະຍາດຕູ່ າງໆ.  ສບັ ສນິ ເສຍຫາຍ ແລະ ເສຍເວລາ. ດວ້ ຍເຫດນີ້ ຄວາມປອດໄພຈູ່ ງຶ ເປັນປັດໃຈພນ້ ຖານໃນການເພູ່ ມີ ຄວາມປອດໄໃຫກ້ ບັ ເດກັ ແລະ ການເພູ່ ມີ ຄວາມປອດໄພນນັ້ ຕອ້ ງໃຫສ້ ອດແຊກເຂາົ້ ໃນທຸກການປະຕບິ ດັ ກດິ ຈະກາໍ ຂອງເດັກ ເຊູ່ ິງຄູຕອ້ ງມວີ ທິ ກີ ານຈດັ ການ ຄວາມປອດໄພ ແລະ ດາໍ ເນນີ ການຈດັ ຄວາມປອດໄພຢູ່ າງເໝາະສມົ ແລະ ສອດຄູ່ ອງກບັ ຂໍກ້ ໍານດົ ທູ່ ຕີ ກົ ລງົ ກບັ ເດກັ , ສາ້ ງໃຫເ້ ດກັ ຮູແ້ ກໄ້ ຂ ແລະ ຫກຼີ ລູ່ ຽງສູ່ ງິ ທູ່ ຈີ ະເກດີ ອນັ ຕະລາຍແກູ່ ຕນົ ເອງ. 6.3.ດາ້ ນຊບັ ພະຍາກອນທາໍ ມະຊາດ ແລະ ສູ່ ງິ ແວດລອ້ ມ ເປັນສູ່ ງິ ທູ່ ມີ ຄີ ວາມສາໍ ພນັ ຢູ່ າງໃກຊ້ ດິ ກບັ ຄນົ ເຮາົ , ເຊູ່ ງິ ຊບັ ພະຍາກອນທໍາມະຊາດຕອ້ ງເນັນ້ ໃສູ່ ສູ່ ງິ ທູ່ ເີ ປັນ ປະໂຫຍດແກູ່ ມະນຸດຫຼາຍກວູ່ າສູ່ ິງອູ່ ນ ເພາະວູ່ າຊບັ ພະຍາກອນທໍາມະຊາດເປັນສູ່ ິງແວດລອ້ ມທງັ ໝດົ , ແ ຕູ່ ສູ່ ງິ ແວດລອ້ ມບູ່ ໄໍ ດເ້ ປັນຊບັ ພະຍາກອນທໍາມະຊາດທງັ ໝດົ . ເຊູ່ ງິ ຄູຕອ້ ງໄດສ້ ກຶ ສາໃຫຮ້ ູຈ້ ກັ ກບັ ຊບັ ພະຍາກອນທໍາມະ ຊາດ ແລະ ສູ່ ງິ ແວດລອ້ ມ, ໃຫເ້ ດກັ ຮູວ້ ູ່ າສູ່ ງິ ດູ່ ງັ ກູ່ າວນມີ້ ຄີ ວາມສໍາຄນັ ກບັ ມະນຸດເຮາົ ຫາຼ ຍປານໃດ, ເພູ່ ອຈດັ ໃຫເ້ ດກັ ຮູຈ້ ກັ ການປົກປັກຮກັ ສາຊບັ ພະຍາກອນທາໍ ມະຊາດ ແລະ ຮກັ ສາສະພາບແວລອ້ ມໃຫສ້ ະອາດງາມຕາ, ເປັນຕາໜາ້ ຢູ່ ູນໍາໃຊຢ້ ູ່ າງປະຫຍດັ , ມກີ ານບາໍ ລຸງຮກັ ສາ ຊອ້ ມແຊມ້ ບູ່ ໃໍ ຫຂ້ າດທູ່ ສີ າມາດນາໍ ໃຊໄ້ ດຕ້ ະຫອຼ ດ. 6.4.ດາ້ ນຄຸນນະທໍາຈະລຍິ ະທໍາ, ຄູ່ ານຍິ ມົ ແລະ ຄຸນລກັ ສະນະທູ່ ຕີ ອ້ ງການ ຄຸນນະທາໍ ໝາຍເຖິງ ຄວາມຮູສ້ ກຶ ນກຶ ຄດິ ຫຼ ສະພາບຂອງຈດິ ໃຈທູ່ ເີ ປັນກຸສນົ ເຊູ່ ງິ ວູ່ າຄຸນນະທໍາເປັນພນ້ ຖານ ຂອງການສະແດງອອກໃນກດິ ຈະກໍາໃດໜູ່ ງຶ ທູ່ ມີ ປີ ະໂຫຍດຕູ່ ໍຕນົ ເອງເຊູ່ ງິ ວູ່ າຄູນນະທໍາຈະເກີດຂຶນ້ ເມູ່ ອຈິດໃຈຮູຈ້ ກັ ຄວາມຈງິ , ຄວາມດີ ແລະ ຄວາມງາມທູ່ ຄີ ນົ ເຮາົ ສະແດງອອກມາໃນສງັ ຄມົ . ຈາລຍິ ະທໍາໝາຍເຖງິ ການປະພດຶ , ການປະຕບິ ດັ ສູ່ ງິ ທູ່ ດີ ງີ າມອອກມາມຄີ ວາມເອອ້ ເຟອ້ ເພູ່ ອແຜູ່ ຊູ່ ວຍເຫອຼ ເຊູ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ , ທູ່ ເີ ປັນການປະພດຶ ທາງຮູ່ າງກາຍ, ວາຈາ ແລະ ຈດິ ໃຈທູ່ ດີ ງີ າມເປັນປະໂຫຍດຕູ່ ໍຕນົ ເອງ ແລະ ຜູ ້ ອູ່ ນ. ຄູ່ ານຍິ ມົ ແມູ່ ນຄວາມນຍິ ມົ ຊມົ ຊອບຂອງຄນົ ເຮາົ ທູ່ ມີ ຕີ ູ່ ເໍ ປົ້າໝາຍທູ່ ເີ ຮາົ ຕອ້ ງການ ມນັ ແມູ່ ນປະກດົ ການຂອງ ສງັ ຄມົ ທູ່ ສີ າມາດດງຶ ດດູ ຄວາມສນົ ໃຈຂອງບຸກຄນົ ໃນສງັ ຄມົ ເຊູ່ ງິ ອາດຈະເປັນຜະລດິ ຕະພນັ ຕູ່ າງໆ, ອາຫານ, ເຄູ່ ອງໃຊ ້ 8

ຕູ່ າງໆ ເຊູ່ ງິ ແຕູ່ ລະບຸ ກຄນົ ນນັ້ ຈະມຄີ ູ່ ານຍິ ມົ ຕູ່ າງກນັ . ເມູ່ ອເວາົ້ ເຖິງສງັ ຄມົ ໃນປະຈບຸ ນັ ນແີ້ ລວ້ ມນັ ເປັນສງັ ຄມົ ແຫູ່ ງຄວາມສວີ ໄິ ລ. ເພາະສະນນັ້ , ແລວ້ ເດກັ ຈະຕອ້ ງ ໄດເ້ ຝິກຕນົ ເອງໃຫກ້ າຍເປັນຄນົ ທູ່ມີ ຄີ ຸນນະທາໍ , ຈາລຍິ ະທາໍ ແລະ ສາມາດຈາໍ ແນກຄູ່ ານຍິ ມົ ທູ່ ເີ ໝາະສມົ ກບັ ຕນົ ເອງ ໄດໃ້ ນສງັ ຄມົ ເພາະໃນຕູ່ ໍໜາ້ ບຸ ກຄນົ ຈະມຄີ ວາມເຫນັ ແກູ່ ຕວົ ເປນັ ສູ່ ວນໃຫຍູ່ ເພາະສງັ ຄມົ ພາໄປ ຖາ້ ບູ່ ໍມສີ ູ່ ງິ ເລູ່ າົ ນນັ້ ເດກັ ກໍຈະຍູ່ ງິ ເຫນັ ແກູ່ ຕວົ ຫຼາຍຂນຶ້ ບູ່ ໍມຈີ ດິ ໃຈເອອ້ ເຟອ້ ເພູ່ ອແຜູ່ ຜູອ້ ູ່ ນ, ການເຫັນໃຈ ແລະ ຊູ່ ວຍເຫຼອຜູອ້ ູ່ ນກໍຈະບູ່ ໍມີ ສະນນັ້ ເຮາົ ຈະຕອ້ ງໄດປ້ ູກຝັງຈດິ ສໍານກຶ ເລູ່ ອງນໃີ້ ຫກ້ ບັ ເດກັ ແຕູ່ ນອ້ ຍໄປ. ວຽກບາ້ ນ 1. ການພດັ ທະນາທກັ ສະຊວີ ດິ ຄລູ ຽ້ ງເດກັ -ອະນບຸ ານ ມຄີ ແນວໃດແດູ່ ? 2. ຄຄູ ວນມກີ ານພດັ ທະນາທກັ ສະຊວີ ດິ ໃຫເ້ ດກັ ຮູບແບບໃດແດູ່ ? 9

ບດົ ທີ 2 ປັດໃຈທູ່ ີມີຜນົ ຕູ່ ໍການປູ່ ຽນແປງທດັ ສະນະໃນການສອນ ເດກັ ກູ່ ອນໄວຮຽນ 1. ຄວາມໝາຍ ຂອງການປູ່ ຽນແປງທດັ ສະນະໃນການສອນເດັກກູ່ ອນໄວຮຽນ ການປູ່ ຽນແປງ ໝາຍເຖງິ ການແປສະພາບສູ່ ງິ ຕູ່ າງໆ ໃຫຕ້ ູ່ າງໄປຈາກຮູບເດມີ ເຊູ່ ງິ ການປູ່ ຽນແປງນນັ້ ແຕູ່ ລະທູ່ ານ ກໍໃຫນ້ ຍິ າມໄວຕ້ ູ່ າງກນັ ເຊູ່ ງິ ຈະມກີ ານປູ່ ຽນແປງຂອງພດ, ສດັ ແລະ ຄນົ . ທູ່ ມີ ຮີ ູບແບບ ແລະ ຂະບວນການ ທູ່ ມີ ີ ຄວາມແຕກຕູ່ າງກນັ . ການການປູ່ ຽນແປງມຫີ າຼ ຍລກັ ສະນະເຊູ່ນັ ມກີ ານປູ່ ຽນແປງພາຍນອກ ແລະ ພາຍໃນທູ່ ມີ ຂີ ະບວນການແຕກຕູ່ າງ ກນັ . ການຮຽນ-ການສອນໃນປັດຈບຸ ນັ ນກີ້ ານຮຽນການສອນອາດຈະມຫີ າຼ ຍຮູບແບບທູ່ ຄີ ູສາມາດນໍາມາສອນໃຫກ້ ບັ ເດກັ . ເພາະສະນນັ້ , ໃນການປູ່ ຽນແປງທດັ ສະນະການສອນຂອງຄູນນັ້ ເປັນການປູ່ ຽນແປງພດຶ ຕກິ ໍາການຮຽນຮູຂ້ ອງ ເດກັ ກໍຄຂະບວນການທູ່ ປີ ູ່ ຽນແປງພດຶ ຕກິ ໍາໃນການສອນຂອງຄູເຊູ່ ງິ ເປັນອງົ ປະກອບສໍາຄນັ ຂອງການຮຽນຮູ.້ ການພດັ ທະນາການຂອງເດກັ ໃນໄວຕູ່ າງໆ ນນັ້ ລວ້ ນມຄີ ວາມແຕກຕູ່ າງກນັ ທູ່ ມີ ລີ ກັ ສະນະສະເພາະຂອງເດກັ ແຕູ່ ລະ ໄວເຊູ່ ງິ ຄູຕອ້ ງໄດເ້ ຂາົ້ ໃຈ ແລະ ປັບປູ່ ຽນທດັ ສະນະການສອນໃຫສ້ ອດຄູ່ ອງກບັ ຄວາມຕອ້ ງການຂອງເດກັ ໂດຍຄູຄວນ ເນນັ້ ໃສູ່ ພດັ ທະນາການຮຽນຮູ ້ 5 ດາ້ ນເປັນຫກຼັ ເຊູ່ ນັ ພດັ ທະນາການດາ້ ນຮູ່ າງກາຍ, ພດັ ທະນາການດາ້ ນອາລມົ ຈດິ ໃຈ , ພດັ ທະນາການດາ້ ນສງັ ຄມົ , ພດັ ທະນາການດາ້ ນສະຕປິ ັນຍາ ແລະ ພາສາ. ສະຫຸຼບໂດຍລວມແລວ້ ການປູ່ ຽນແປງທດັ ສະນະໃນການສອນເດກັ ກູ່ ອນໄວຮຽນ ເປັນການປູ່ ຽນແປງແນວຄດິ ໃນ ການຖູ່ າຍຖອດຄວາມຮູ ້ ໃຫກ້ ບັ ເດກັ ເຊູ່ ນັ ວູ່ າ ໃນເມູ່ອກູ່ ອນການຮຽນ-ການສອນ ແມູ່ ນເອາົ ຄເູ ປັນໃຈກາງ, ສູ່ ງິ ໃດທູ່ ີ ເປິເປອ້ ນ, ແມູ່ ນຄຈູ ະເປັນຜູເ້ ຮດັ ໃຫເ້ ບູ່ ງິ ຢູ່ າງດຽວເດກັ ຈະບູ່ ໍໄດຈ້ ບັ ໄດບ້ າຍ, ລງົ ມປະຕິບດັ ໂດຍຕົນເອງ ຈູ່ ງຶ ເຮດັ ໃຫກ້ ານຮຽນຮູຂ້ ອງເດກັ ບູ່ ເໍ ປີດກວ້ າງ ເດກັ ສູ່ ວນໃຫຍູ່ ເຮດັ ຫຍງັ ດວ້ ຍຕນົ ເອງບູ່ ເໍ ປັນ. ດູ່ ງັ ນນັ້ , ການຮຽນຮູ ້ ຄ ການ ປູ່ ຽນແປງພດຶ ຕກິ າໍ ເຊູ່ ງິ ເປັນຜນົ ເນູ່ ອງມາຈາກປະສບົ ການ ທູ່ ຄີ ນົ ເຮາົ ມກີ ານພວົ ພນັ ກບັ ສູ່ ງິ ແວດລອ້ ມ ເຊູ່ ງິ ວຽກທູ່ ີສໍາ ຄນັ ຂອງຄູ ກໍຄການຊູ່ ວຍໃຫເ້ ດກັ ແຕູ່ ລະຄນົ ເກດີ ການຮຽນຮູ ້ ຫຼ ມຄີ ວາມຮູ ້ ແລະ ທກັ ສະດາ້ ນຕູ່ າງໆ ທູ່ ຫີ ຼກັ ສູດໄດ ້ ວາງໄວ,້ ຄູມໜີ າ້ ຈດັ ປະສບົ ການໃນຫອ້ ງຮຽນໃຫເ້ ດກັ ເພູ່ ອຊູ່ ວຍໃຫເ້ ດກັ ມກີ ານປູ່ ຽນແປງພດຶ ຕກິ ໍາຕາມຈດຸ ປະສົງ ຂອງຫວົ ຂໃໍ້ ນການຮຽນ. ເພາະສະນນັ້ , ຖາ້ ຢາກໃຫເ້ ດັກມກີ ານປູ່ ຽນແປງແບບນນັ້ ຄູຕອ້ ງໄດມ້ ກີ ານປູ່ ຽນແປງ ທດັ ສະນະຂອງຕນົ ຕູ່ ກໍ ບັ ການສູ່ ງົ ຄວາມຮູໃ້ ຫກ້ ບັ ເດກັ ແຊກຊອ້ ນທກັ ສະຊວີ ດິ ທູ່ ຈີ ໍາເປັນໃຫກ້ ບັ ເດກັ ໃຫເ້ ດກັ ໄດຮ້ ຽນ ຢູ່ າງອດິ ສະຫະຼ . 2. ຈຸດປະສົງຂອງການປູ່ ຽນແປງທດັ ສະນະໃນການສອນເດັກກູ່ ອນໄວຮຽນ - ເພູ່ ອເຮດັ ໃຫຄ້ ູມກີ ານພດັ ທະນາຮູບແບບການສອນຂອງຄຢູ ູ່ ູເລອ້ ຍໆ. - ເພູ່ ອເຮດັ ການສອນມຄີ ຸນນະພາບ ແລະ ສອດຄູ່ ອງກບັ ຄວາມຕອ້ ງການຂອງເດກັ . - ເພູ່ ອເຮດັ ໃຫເ້ ດກັ ມພີ ດັ ທະນາການ 4 ດາ້ ນດຂີ ນຶ້ ຕາມໄວອາຍຸ. - ເພູ່ ອໃຫເ້ ດກັ ໄດຮ້ ບັ ປະສບົ ການທູ່ ດີ ີ ທູ່ ເີ ອອ້ ອາໍ ນວຍຕູ່ ຄໍ ວາມຕອ້ ງການຂອງເດກັ . - ເພູ່ ອເຮດັ ໃຫລ້ ະດບັ ພດັ ທະນາການຂອງເດກັ ມກີ ານພດັ ທະນາການຕາມລໍາດບັ ຢູ່ າງຕູ່ ໍເນູ່ ອງ. - ເພູ່ ອເຮດັ ໃຫເ້ ດກັ ມຄີ ວາມມູ່ ວນຊູ່ ນຕູ່ ໍກບັ ການຮຽນຮູ.້ 10

- ເພູ່ ອໃຫເ້ ດກັ ສາມາດດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ຢູ່ ູໃນສງັ ຄມົ ໄດຢ້ ູ່ າງມຄີ ວາມສຸກ ແລະ ປອດໄພ. 3. ສາເຫດຂອງການປູ່ ຽນແປງທດັ ສະນະການສອນ ການປູ່ ຽນແປງທດັ ສະນະໃນການສອນກມໍ ຫີ າຼ ຍສາເຫດເຊູ່ ນັ : 3.1. ດາ້ ນການສກຶ ສາ ການສກຶ ສາໃນເມູ່ອກູ່ ອນໄດຈ້ າໍ ກດັ ຮດັ ແຄບບູ່ ເໍ ປດີ ກວ້ າງລງົ ເລກີ ສູ່ ູປະຊາຊນົ ບນັ ດາເຜູ່ າົ , ເຮດັ ໃຫປ້ ະຊາຊນົ ໃນໄລຍະນນັ້ ມລີ ະດບັ ຄວາມຮບັ ຮູຕ້ ູ່ າໍ , ສູ່ ວນຫາຼ ຍແມູ່ ນບູ່ ໍຮູໜ້ ງັ ສ. ມາເຖິງປະຈບຸ ນັ ນີ້ ວຽກງານການສກຶ ສາໄດຮ້ ບັ ການຜນັ ຂະຫຍາຍ ແລະ ເປີດກວ້ າງໄປໃນທູ່ ວົ ປະເທດ, ແຕູ່ ລະຕວົ ເມອງລງົ ຮອດທອ້ ງຖູ່ ິນ, ເຮດັ ໃຫປ້ ະຊາຊນົ ທຸກຊນົ ຊາດຊນົ ເຜູ່ າົ ໄດຮ້ ູ່ າໍ ຮຽນ ພອ້ ມກນັ ນນັ້ ການຜັນຂະຫຍາຍ ທດິ ທາງການສກຶ ສາກໄໍ ດບ້ ນັ ລຸຜນົ ສໍາເລດັ ອນັ ໃຫຍູ່ ຫຼວງຫຼາຍປະການຄ: ໄດລ້ ບົ ລາ້ ງຄວາມບູ່ ໍຮູໜ້ ັງສໃຫປ້ ະຊາຊົນ ຊາວຜູອ້ ອກແຮງງານໂດຍພນ້ ຖານ. ມາໃນໄລຍະນກີ້ ານສກຶ ສາໄດຮ້ ບັ ການຂະຫຍາຍຕວົ ຢູ່ າງວູ່ ອງໄວພ້ ອ້ ມກັນນັນ້ ກໍ ໄດຍ້ ກົ ລະດບັ ຂອງພະນກັ ງານ ແລະ ກາໍ ມະກອນໃຫສ້ ູງຂນຶ້ ຍອ້ ນວູ່ າສງັ ຄມົ ໄດຮ້ ຽກຮອ້ ງໃຫມ້ ຊີ ບັ ພະຍາກອນມະນຸດ ທູ່ ເີ ກູ່ ງັ ແລະ ຫາ້ ວຫນັ . ເຊູ່ ງິ ທາງພກັ -ລດັ ໄດມ້ ມີ ະຕໃິ ນການປູ່ ຽນແປງໃໝູ່ ໃນຂງົ ເຂດຂອງການສກຶ ສາຢູ່ າງຮບີ ດູ່ ວນ ເພູ່ ອໃຫທ້ ູ່ ວງ ທນັ ກບັ ສະພາບສງັ ຄມົ ເຊູ່ ນັ : - ການປະຕບິ ດັ ການສກຶ ສາຂນັ້ ປະຖມົ ແບບບງັ ຄບັ . - ການຂະຫຍາຍການສກຶ ສາໃຫມ້ ແີ ທດເໝາະກບັ ຄວາມສາມາດຕວົ ຈງິ ທາງດາ້ ນການເງນິ ແລະ ການຄຸມ້ ຄອງ. - ການກໍສາ້ ງພະນກັ ງານບູ່ ແໍ ມູ່ ນເພູ່ ອສງັ ກດັ ລດັ ເທູ່ າົ ນນັ້ ແຕູ່ ເພູ່ ອຕອບສະໜອງຄວາມຕອ້ ງການໃຫພ້ າກ ສູ່ ວນເສດຖະກດິ ແລະ ສງັ ຄມົ . - ຍກົ ຄຸນນະພາບການສກຶ ສາແຫູ່ ງຊາດໃຫຫ້ ຍບັ ມູ່ ກໍ ບັ ມາດຖານສາກນົ . - ຊຸກຍູກ້ ານສາ້ ງຕງັ້ ໂຮງຮຽນເອກະຊນົ ຂນຶ້ ໃນຕວົ ເມອງຕູ່ າງໆ. - ຈດຸ ໝາຍການສກຶ ສາແມູ່ ນສາ້ ງໃຫຄ້ ນົ ມຄີ ວາມຮູ.້ - ພດັ ທະນາຊບັ ພະຍາກອນມະນຸດໃຫມ້ ຄີ ວາມຮູ,້ ມວີ ຊິ າຊບີ ແລະ ເປັນພນົ ລະເມອງດຂີ ອງຊາດ. ຍອ້ ນການສກຶ ສາໄດຮ້ ບັ ການຂະຫຍາຍຕວົ ຢູ່ າງວູ່ ອງໄວຄແນວນນັ້ ຈູ່ ງຶ ໄດຮ້ ຽກຮອ້ ງໃຫຄ້ ູຕອ້ ງໄດມ້ ກີ ານປູ່ ຽນ ແປງທດັ ສະນະໃນການສອນຢູ່ າງຮບີ ດູ່ ວນເພູ່ ອທນັ ກບັ ສະພາບການ ໂດຍສະເພາະແມູ່ ນເດກັ ກູ່ ອນໄວ ເພູ່ ອເປັນການ ປູກຝັງການຮຽນຮູທ້ ູ່ ມີ ປີ ະສດິ ທພິ າບໃຫເ້ ດກັ ຕງັ້ ແຕູ່ ຍງັ ນອ້ ຍຍອ້ ນເດກັ ໃນສະໄໝໃໝູ່ ນີ້ ການຮຽນຮູແ້ ມູ່ ນວູ່ ອງໄວ ສາມາດຮຽນຮໄູ ້ ດຫ້ າຼ ຍວທິ ີ ສະນັນ້ ຄູຕອ້ ງໄດມ້ ກີ ານພັດທະນາທກັ ສະການສອນເດັກໃຫສ້ ອດຄູ່ ອງກບັ ຄວາມ ຕອ້ ງການຂອງເດກັ ເພູ່ ອໃຫເ້ ດກັ ໄດຮ້ ບັ ປະສບົ ການໃນການຮຽນຢູ່ າງເຕມັ ທູ່ ີ ເພູ່ ອໃຫເ້ ດກັ ກາຍເປັນໜູ່ ໍແໜງທູ່ ດີ ຂີ ອງ ຊາດໃນອາຄດົ ໄດ.້ 3.2. ດາ້ ນສງັ ຄມົ ສງັ ຄມົ ຫຼ ກູ່ ຸມຄນົ ຈະຄງົ ຢູ່ ູໄດເ້ ມູ່ອສະມາຊກິ ມທີ ດັ ສະນະຄະຕິ, ຄູ່ ານິຍົມ ແລະ ການກະທໍາໃນທາງທູ່ ີ ສອດຄູ່ ອງກບັ ກດົ ເກນຂອງກູ່ ຸມຄນົ ໃດໜູ່ ງຶ ເຖງິ ແມູ່ ນວູ່ າໃນຕວົ ຈງິ ບູ່ ໍແມູ່ ນສະມາຊກິ ທຸກຄນົ ຈະເຕມັ ໃຈປະຕບິ ັດຕາມ ກດົ ຄວາມຮຽກຮອ້ ງຂອງຄນົ ໃນສງັ ຄມົ ແຕູ່ ລະຂນັ້ ແຕູ່ ຕອ້ ງການໃຫສ້ ງັ ຄມົ ຍອມຮບັ ຈູ່ ງຶ ໄດຍ້ ອມປະຕບິ ດັ ຕາມປາກດົ 11

ການດູ່ ງັ ກູ່ າວນເີ້ ນູ່ ອງມາຈາກອດິ ທພິ ນົ ຂອງສງັ ຄມົ ນນັ້ ຫຼ ການປູ່ ຽນຄວາມຄດິ ຄນົ ອູ່ ນເພູ່ ອຜນົ ປະໂຫຍດບາງສູ່ ງິ ບາງ ຢູ່ າງແກູ່ ຕນົ ເອງ. ການປູ່ ຽນແປງທາງດາ້ ນສງັ ຄມົ ໝາຍເຖງິ ການປູ່ ຽນແປງບນັ ດາການພົວພນັ ທາງສັງຄມົ ການປູ່ ຽນແປງ ບນັ ດາຮູບການພວົ ພນັ ລະຫວູ່ າງມະນດຸ ດວ້ ຍກນັ ເປັນການປູ່ ຽນແປງທູ່ ເີ ຫນັ ດວ້ ຍສາຍຕາໃນລກັ ສະນະຕູ່ າງໆ ຂອງ ວທິ ກີ ານດໍາລງົ ຊວີ ດິ . ນອກຈາກນ,ີ້ ການປູ່ ຽນແປງທາງສງັ ຄມົ ບູ່ ໍໄດເ້ ກດີ ຈາກເຫດດຽວກນັ ເພາະມຫີ າຼ ຍປັດໃຈທູ່ ເີ ຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ການປູ່ ຽນແປງເຊູ່ ນັ ອຸດຄະຕ,ິ ເຕກັ ໂນໂລຢີ, ສາດສະໜາ, ເສດຖະກດິ ແລະ ອູ່ ນໆ. ມາຮອດປະຈບຸ ນັ ນີ້ ການແກໄ້ ຂນະໂຍບາຍທາງສງັ ຄມົ ກາຍເປັນບນັ ຫາພນ້ ຖານຂອງລະບອປະຊາທປິ ະໄຕ ພອ້ ມນນັ້ ພກັ ກໄໍ ດມ້ ນີ ະໂຍບາຍກູ່ ຽວກບັ ວຽກງານສງັ ຄມົ ເຊູ່ ນັ ການສກຶ ສາ, ສາທາລະນະສຸກ ແລະ ວດັ ທະນະທາໍ . ໃນສງັ ຄມົ ປະຈບຸ ນັ ມກີ ານພດັ ທະນາຂນຶ້ ຫຼາຍຖາ້ ທຽບໃສູ່ ເມູ່ອກູ່ ອນ ມກີ ານປູ່ ຽນແປງຫຼາຍດາ້ ນທາງດາ້ ນກາ ນໍາໃຊເ້ ຄູ່ ອງທູ່ ທີ ນັ ສະໄໝ ການຮຽນ-ການສອນກໍມກີ ານປູ່ ຽນແປງໄປຕາມໆ ກນັ , ການຮຽນຮູເ້ ຮາົ ກສໍ າມາດຮຽນຮູ ້ ໄດງ້ ູ່າຍຈາກເຄູ່ ອງມທູ່ ທີ ນັ ສະໄໝເຊູ່ ນັ ວູ່ າ ໂທລະສັບ, ວທິ ະຍຸ , ໂທລະພາບ, ຊີດີ...ເຊູ່ ິງວູ່ າການສຶກສາເປັນກາ ພດັ ທະນາຊບັ ພະຍາກອນມະນຸດ ເຊູ່ ງິ ເປັນທນຶ ທາງສງັ ຄມົ ທູ່ ເີ ປັນປັດໃຈສາໍ ຄນັ ທູ່ ສີ ຸ ດ ໃນຂະບວນການພດັ ທະນາ ເສດຖະກດິ ຂອງປະເທດ. ດູ່ ງັ ນນັ້ , ສງັ ຄມົ ໄດມ້ ກີ ານປູ່ ຽນແປງໄປເລຍີ ໆ ຕາມຍຸກສະໄໝ ແລະ ຕາມກູ່ ຸມຄນົ ໃນສງັ ຄມົ ຈູ່ ຶງຮຽກຮອ້ ງ ໃຫຄ້ ູຕອ້ ງໄດມ້ ກີ ານປູ່ ຽນແປງທດັ ສະນະການສອນເດກັ ກູ່ ອນໄວຮຽນ ເພູ່ ອໃຫສ້ ອດຄູ່ ອງ ແລະ ທັນກັບສະພາບ ຄວາມຕອ້ ງການຂອງສງັ ຄມົ ທູ່ ເີ ດກັ ຈະໄດນ້ າໍ ຄວາມຮູ ທ້ ູ່ ີຮຽນມາໄປໝູນໃຊໃ້ ຫຖ້ ກຕອ້ ງກັບຄວາມເປັນຈງິ ຂອງ ສງັ ຄມົ ໃນຕູ່ ໜໍ າ້ . 3.3. ດາ້ ນເສດຖະກດິ ມາເຖິງປະຈບຸ ນັ ສະພາບທາງດາ້ ນເສດຖະກດິ ໄດມ້ ກີ ານປູ່ ຽນແປງ ແລະ ຂະຫຍາຍຕົວດີຂນຶ້ ເຖິງວູ່ າຈະມີ ບາງອນັ ຍງັ ສບັ ສນົ ຢູ່ ູກໍຕາມແຕູ່ ຮູບການທາງດາ້ ນເສດຖະກດິ ແລະ ຊວີ ດິ ການເປັນຢູ່ ູຂອງປະຊາຊນົ ພາຍໃນປະເທດກໍ ມກີ ານປູ່ ຽນແປງໃໝູ່ ໄດຫ້ ນັ ການຜະລດິ ເອກະເທດ, ເອກະຊນົ ກະແຈກກະຈາຍໃນເມູ່ອກູ່ ອນຫນັ ໄປສູ່ ູການຜະລິດ ແບບລວມໝູ່ ູເທູ່ ອລະກາ້ ວ ແລະ ໄດເ້ ປີດກວ້ າງໃຫເ້ ອກະຊນົ ມສີ ູ່ ວນຮູ່ ວມໃນການສາ້ ງໂຮງຮຽນຕູ່ າງໆ ຕາມ ມາດຖານທູ່ ພີ ກັ ແລະ ລດັ ໄດກ້ າໍ ນດົ ໄວ,້ ເປີດກວ້ າງການພວົ ພນັ ກບັ ຕູ່ າງປະເທດ ຈູ່ ງຶ ຕອ້ ງການຜູທ້ ູ່ ມີ ຄີ ວາມຮູຄ້ ວາມ ສາມາດ ຫຼ ອກີ ຢູ່ າງໜູ່ ງຶ ກໍເກດີ ມກີ ານລງົ ທນຶ ກູ່ ຽວກບັ ການສກຶ ສາຫນັ ມາເປັນທຸ ລະກິດສູ່ ວນຕວົ ສະນັນ້ ຜູລ້ ງົ ທນຶ ທງັ ຫຼາຍຈູ່ ງຶ ມກີ ານແຂູ່ ງຂນັ ກນັ ເພູ່ ອເຮດັ ໃຫໂ້ ຮງຮຽນຂອງຕົນເອງເປັ ນທູ່ ີຍອມຮັບໃນສງັ ຄມົ ຈູ່ ຶງມກີ ານປັ ບປູ່ ຽນ ທດັ ສະນະໃນການສອນໃໝູ່ ຢູ່ ູເລອ້ ຍໆ ເພູ່ ອເຮດັ ໃຫຜ້ ູຮ້ ຽນມຄີ ວາມຮູຄ້ ວາມສາມາດ ແລະ ເປັນການດງຶ ດດູ ຜູບ້ ໍລໂິ ພກ ຍອ້ ນວູ່ າ - ການສກຶ ສາມກີ ານພວົ ພນັ ທາງດາ້ ນການຄາ້ ແລະ ການບລໍ ກິ ານ. - ມກີ ານລງົ ທນຶ ແລວ້ ຈູ່ ງມກີ ານຜະລດິ . - ມກີ ານແລກປູ່ ຽນຂມໍ້ ູນຂູ່ າວສານ ແລະ ແລກປູ່ ຽນບດົ ຮຽນກນັ . - ມກີ ານແລກປູ່ ຽນວດັ ທະນະທໍານາໍ ກນັ . - ສູ່ ງົ ເສມີ ການຮູ່ ວມມທາງດາ້ ນວຊິ າການຕູ່ າງໆ. ສະຫຸບຼ ລວມແລວ້ ໃນການຈດັ ການຮຽນ-ການສອນແມູ່ ນຄູຈະຕອ້ ງໄດນ້ ໍາເອາົ ເສດຖະກດິ ພາຍໃນທອ້ ງຖູ່ ນິ 12

ມາສອນໃຫກ້ ບັ ເດກັ ພາຍໃນທອ້ ງຖູ່ ິນຮບັ ຮູເ້ ຊູ່ ນັ ວທິ ກີ ານລຽ້ ງສດັ , ວທິ ກີ ານປູກຕນົ້ ໄມກ້ ນິ ໝາກ, ວທິ ກີ ານເຮດັ ນາ ທູ່ ເີ ຄຍີ ປະຕບິ ດັ ໃນທອ້ ງຖູ່ ິນ ເພູ່ ອເປັນການເສມີ ປະສດິ ທພິ າບຂອງການສກຶ ສາ ແລະ ຍງັ ຄງົ ຮກັ ສາເສດຖະກິດແບບ ພນ້ ບາ້ ນໄວໃ້ ຫຄ້ ນົ ລຸນ້ ຫງຼັ ໄດສ້ ບທອດຕູ່ໄໍ ປ. ນອກຈາກສູ່ ງິ ທູ່ ກີ ູ່ າວມາຂາ້ ງເທງິ ນນັ້ ເຮາົ ຍງັ ເຫນັ ໄດວ້ ູ່ າການສກຶ ສາໄດມ້ ີ ການຕິດພັນກບັ ວຽກງານເສດຖະກິດຕົວຈິງຢູ່ ູພາຍໃນປະເທດ ຢູ່ າງສະໜິດແໜນ້ , ເພາະວູ່ າການພດັ ທະນ າ ເສດຖະກດິ ໃຫມ້ ກີ ານຂະຫຍາຍຕວົ ໄດວ້ ູ່ ອງໄວນັນ້ ມນັ ຮຽກຮອ້ ງໃຫມ້ ກີ ານພັດທະນາທາງດາ້ ນພນ້ ຖານວດັ ຖຸ ເຕກັ ນກິ ຮບັ ໃຊກ້ ານຜະລດິ ໃຫທ້ ນັ ສະໄໝ ແລະ ທາງດາ້ ນກໍາລງັ ແຮງ ທູ່ ສີ ໍາຄນັ ແມູ່ ນຊບັ ພະຍາກອນມະນຸດຕອ້ ງມີ ຄວາມຮູຄ້ ວາມສາມາດ. 3.4. ດາ້ ນວດັ ທະນະທາໍ ວດັ ທະນະທາໍ ມກີ ານປູ່ ຽນແປງໄປຕາມການປູ່ ຽນແປງຂອງສງັ ຄມົ , ການປູ່ ຽນແປງຈະໄວຂຶນ້ ກູ່ ວານີແ້ ມູ່ ນ ຂນຶ້ ຢູ່ ູກບັ ຫາຼ ຍປັດໃຈເຊູ່ ນັ ລະດບັ ການສກຶ ສາຂອງປະຊາຊນົ ໃນສງັ ຄມົ , ການສູ່ ສານ, ຄວາມຄດິ ສາ້ ງສນັ ຂອງຄົນໃນ ສງັ ຄມົ ທູ່ ນີ າໍ ເອາົ ມາປັບໃຊ ້ ຈູ່ ງຶ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ການປູ່ ຽນແປງ. ຄວາມຕອ້ ງການວດັ ທະນະທາໍ ສງັ ຄມົ ມກີ ານເຕບີ ໃຫຍູ່ ຂນຶ້ ວດັ ທະນະທໍາໃໝູ່ ກໍຖກຄົນ້ ພົບເຊູ່ ັນ ການແຕູ່ ງ ກາຍຍຸກສະໄໝເກູ່ າົ ແລະ ການແຕູ່ ງກາຍໃນຍຸກສະໄໝໃໝູ່ ສະແດງເຖິງການປູ່ ຽນແປງຕາມວດັ ທະນະທໍາຍຸກໃໝູ່ . ການປູ່ ຽນແປງຄວາມຕອ້ ງການຂອງມະນດຸ ສູງຂນຶ້ ປະດດິ ສາ້ ງໃໝູ່ ແລະ ວທິ ໃີ ໝູ່ ໃນການເຮດັ ສູ່ ງິ ຕູ່ າງໆ ໃນ ການປູ່ ຽນແປງວດັ ທະນະທາໍ . ການປູ່ ຽນແປງສະພາບແວດລອ້ ມທາງສງັ ຄມົ ທາງສງັ ຄມົ , ການເພູ່ ມີ ຂນຶ້ ຂອງປະຊາກອນກູ່ ໍມກີ ານແຂູ່ ງຂັນ ສູງຂນຶ້ ແລະ ມກີ ານແລກປູ່ ຽນວດັ ທະນະທໍາຈາກສງັ ຄມົ ອູ່ ນນຍີ້ ອ້ ນຄວາມກາ້ ວໜາ້ ໃນການສູ່ ສານ. ການພດັ ທະນາຄວາມຮູໃ້ ໝູ່ ແລະ ເທກັ ໂນໂລຢີເຮດັ ໃຫກ້ ານປູ່ ຽນແປງທດັ ສະນະຄວາມເຊູ່ ອ, ປະເພນີ ແບບໃໝູ່ ແລະ ມກີ ານປູ່ ຽນແປງຍອ້ ນຄວາມຕອ້ ງການອໍານາດໃນສງັ ຄມົ . ຍອ້ ນເຫດຜນົ ນເີ້ ມູ່ອວດັ ທະນະທໍາໄດມ້ ກີ ານປູ່ ຽນແປງໄປ ໂດຍຖກແຊກຊອ້ ນຈາກວດັ ທະນະທໍາຂອງ ສງັ ຄມົ ອູ່ ນ ຫຼ ຊາດອູ່ ນຈູ່ ງຶ ເຮດັ ໃຫຜ້ ູທ້ ູ່ ເີ ກດີ ໃໝູ່ ໃຫຍູ່ ລຸນ້ ບູ່ ໍໄດຮ້ ູກ້ ູ່ ຽວກບັ ວດັ ທະນະທາໍ ທູ່ ດີ ງີ າມຂອງບນັ ພະບຸ ລຸ ດໃນ ສະໄໝກູ່ ອນ ມນັ ຈູ່ ງຶ ໄດຮ້ ຽກຮອ້ ງໃຫກ້ ານສຶກສາຈະຕອ້ ງໄດເ້ ຂົາ້ ມາກູ່ ຽວຂອ້ ງໂດຍການນໍາເອາົ ວດັ ທະນະທໍາ, ຮດີ ຄອງປະເພນເີ ຫູ່ ຼາົ ນນັ້ ມາແຊກຊອ້ ນເຂາົ້ ໃນການສກຶ ສາ ເພູ່ ອເປັນການຮກັ ສາວດັ ທະນະທໍາປະຈໍາຊາດໄວຢ້ ູ່ າງຍາວ ນານໃຫກ້ ບັ ຄນົ ລຸນ້ ໃໝູ່ ໄດສ້ ບທອດ. ວຽກບາ້ ນ 1. ໃຫແ້ ຕູ່ ລະຄນົ ທູ່ ຢີ ູ່ ູຕາມກູ່ ຸມຂອງໃຜລາວຍກົ ຕວົ ຢູ່ າງມາປະກອບສາເຫດທູ່ ກີ ູ່ ມຸ ຕນົ ເອງໄດຜ້ ູລ້ ະ 1 ຢູ່ າງບູ່ ໍ ໃຫຊ້ າໍ້ ກນັ 13

ບດົ ທີ 3 ການພວົ ພນັ ການຮຽນຮູ ້ໃນໂຮງຮຽນລຽ້ ງເດກັ -ອະນຸບານ ກບັ ສູນການສສຶ າຊຸ ມຊນົ 1. ຄວາມໝາຍຂອງການພວົ ພນັ ການພວົ ພນັ ໝາຍເຖງິ ຄວາມຜູກພນັ ກູ່ ຽວຂອ້ ງກນັ ຫຼ ໄປມາຫາສູ່ ູກນັ ລະຫວູ່ າງບຸກຄນົ ໃນສງັ ຄມົ ທູ່ ມີ ຫີ າຼ ຍກວູ່ າ 1 ຄນົ ຂນຶ້ ໄປ ແລະ ບຸກຄນົ ຕູ່ າງໆ ໃນສັງຄມົ ຕອ້ ງມກີ ານພົວພນັ ເຊູ່ ງິ ກັນ ແລະ ກັນເພູ່ ອແລກປູ່ ຽນຮຽນຮູນ້ ໍາກນັ , ໄປມາຫາສູ່ ູກນັ , ປະພດຶ ຕູ່ ໍກນັ ຢູ່ າງດ.ີ ການພວົ ພນັ ການຮຽນຮູຂ້ ອງເດກັ ແລະ ສູນການສກຶ ສາຊຸມຊນົ ໝາຍເຖິງ ການຮຽນຂອງເດັກຈະຕອ້ ງມສີ ູ່ ວນ ກູ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ຊຸ ມຊນົ ເພາະບາງເລູ່ ອງຄູອາດຈະບູ່ ສໍ າມາດສອນໄດສ້ ອດຄູ່ ອງກບັ ຈດິ ໃຈເດັກເພາະທໍາມະຊາດຂອງ ແຕູ່ ລະຄນົ ແຕກຕູ່ າງກນັ ເຊູ່ ງິ ວູ່ າຄອູ າດຈະນາໍ ເອາົ ວທິ ກີ ານດໍາລງົ ຊວີ ດິ ໃນຊຸມຊນົ ນນັ້ ມາແຊກຊອ້ ນໃນການຮຽນຮູຂ້ ອງ ເດກັ ຫຼ ເດກັ ອາດຈະຮຽນຈາກສູນການສກຶ ສາຂອງຊຸມຊນົ ເພູ່ ມີ ຕູ່ ມ ເພູ່ ອໃຫເ້ ດກັ ສາມາດດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ຢູ່ ູໃນຊຸມຊນົ ນນັ້ ໄດເ້ ຊູ່ ນັ : ການຂາ້ ມທາງ, ການຖີມ້ ຂເີ້ ຫຍອ້ , ການດງັ ໄຟ ແລະ ອູ່ ນໆ. ເວາົ້ ລວມແລວ້ ການພວົ ພນັ ກນັ ມຄີ ວາມສາໍ ຄນັ ຕູ່ ຕໍ ວົ ບຸກຄນົ ເອງ ແລະ ສງັ ຄມົ ໂດຍລວມແລວ້ 4 ດາ້ ນຄ: 1. ດາ້ ນການດາໍ ເນນີ ຊວີ ດິ ການພວົ ພນັ ກບັ ບຸ ກຄນົ ອູ່ ນເຮດັ ໃຫຮ້ ູສ້ ກຶ ບູ່ ໂໍ ດດດູ່ ຽວ ແຕູ່ ເຮດັ ໃຫເ້ ຮາົ ຮູສ້ ຶກອົບອູ່ ຸ ນ, ໝນັ້ ໃຈ, ຮູສ້ ກຶ ປອດໄພ ເຮດັ ໃຫເ້ ຮາົ ໄດຮ້ ບັ ຄວາມຮກັ ແລະ ການຍອມຮບັ ໃນສງັ ຄົມເຊູ່ ິງເປັນພນ້ ຖານໃນ ການດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ຂອງມະນດຸ . 2. ດາ້ ນການບໍລຫິ ານໃນອງົ ການ ແລະ ການຈດັ ຕງັ້ ຕູ່ າງໆ ເປັນປັດໃຈທູ່ ສີ າໍ ຄນັ ທູ່ ສີ ຸ ດກໍຄຄນົ ເຊູ່ ງິ ເປັນຜູທ້ ູ່ ີເຮດັ ໃຫກ້ ດິ ຈະກໍາຕູ່ າງໆ ປະສບົ ຜນົ ສໍາເລດັ ຫຼ ບູ່ ນໍ ນັ້ ກໍຄຜູທ້ ູ່ ມີ າຕດິ ຕູ່ ກໍ ູ່ ຽວຂອ້ ງກນັ ນນັ້ ຕອ້ ງໄດມ້ ກີ ານພວົ ພນັ ກນັ ນບັ ແຕູ່ ຜູບ້ ລໍ ຫິ ານ, ຜູປ້ ະຕບິ ດັ ງານ ແລະ ຜູທ້ ູ່ ຕີ ດິ ຕູ່ ໍຈາໍ ເປັນຕອ້ ງໃຊຫ້ ຼກັ ການໃນການພວົ ພນັ ກນັ ເພູ່ ອປະສານ ງານກນັ ໃຫບ້ ນັ ລຸຕາມຈດຸ ປະສງົ ທູ່ ຢີ າກໄດຮ້ ູ່ ວມກນັ . 3. ດາ້ ນເສດຖະກດິ ໃນການປະຕບິ ດັ ກດິ ໃນອຸດສາຫະກໍາໃດໆ ກໍຕາມ ຄນົ ເປັນປັດໃຈການຜະລດິ ທູ່ ສີ ໍາຄນັ ຫກຼັ ຂອງການພວົ ພນັ ເປັນການສາ້ ງແຮງຈງູ ໃຈໃຫກ້ ບັ ພະນກັ ງານ ເພູ່ ອໃຫເ້ ກດີ ຄວາມກະຕລ້ ລ້ ນົ້ ໃນການທໍາງານ ແລະ ເກດີ ປະສດິ ທພິ າບສູງສຸດ ເຊູ່ ງິ ເສດຖະກດິ ລະຫວູ່ າງປະເທດຕອ້ ງໄດໃ້ ຊຫ້ ຼກັ ການພວົ ພນັ ຕດິ ຕູ່ ໍປະສານ ງານເຊູ່ ນັ ກນັ . 4. ດາ້ ນການເມອງ ການພວົ ພນັ ມຄີ ວາມສາໍ ຄນັ ຫາຼ ຍໃນລະດບັ ທອ້ ງຖູ່ ນິ , ລະດບັ ປະເທດ ແລະ ລະດບັ ຊາດເປັນ ສູ່ ງິ ທູ່ ຊີ ູ່ ວຍສາ້ ງຄວາມສາໍ ພນັ ອນັ ດລີ ະຫວູ່ າງປະຊາຊນົ ກບັ ຜູນ້ ໍາພກັ ລດັ ແລະ ອົງການຈດັ ຕງັ້ ຕູ່ າງໆ ແລະ ລະຫວູ່ າງປະເທດໃກຄ້ ຽງ.  ສູ ນການສກຶ ສາຊຸ ມຊນົ ໝາຍເຖິງຫຍງັ ? ສູນການສກຶ ສາຊຸ ມຊນົ ເປັນສະຖານທູ່ ຜີ ູກພນັ ລະຫວູ່ າງຄນົ ໃນຊຸ ມຊົນກັບຕົວເອງເປັ ນສໍາຄັນ ໂດຍສະ ໜອງຄວາມຮູໃ້ ຫກ້ ບັ ຜູທ້ ູ່ ຕີ ອ້ ງການຮຽນຮູກ້ ູ່ ຽວກບັ ຄວາມຮູຄ້ ວາມສາມາດກູ່ ຽວກບັ ພູມປັນຍາທອ້ ງຖູ່ ິນ, ວດັ ທະນະ ທໍາ, ວຖິ ຊີ ວີ ດິ (ການດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ), ແຫູ່ ງຼ ຂໍມ້ ູນຂູ່ າວສານຕູ່ າງໆ ທູ່ ມີ ປີ ະໂຫຍດຕູ່ ໍການພັດທະນາອາຊີບ, ຄອບຄົວ ແລະ ການດໍາລງົ ຊວີ ດິ . 14

2. ຈດຸ ປະສງົ ໃນການພວົ ພນັ ກບັ ສູນການສກຶ ສາຊຸມຊນົ  ເປັນຫຍງັ ຕອ້ ງພວົ ພນັ ກບັ ສູນການສກຶ ສາຊຸມຊນົ ? ໃນສງັ ຄມົ ການດໍາລງົ ຊວີ ດິ ແລະ ປະກອບອາຊບີ ລວ້ ນແຕູ່ ອາໄສຄວາມຮູເ້ ປັນສໍາຄັນ ເຊູ່ ິງການຮຽນຮູ ນ້ ນັ້ ສາມາດຮຽນໄດຈ້ າກຫາຼ ຍແຫູ່ ງເຊູ່ ນັ ວທິ ະຍຸ , ໂທລະທດັ , ໜງັ ສພມີ ...ເຊູ່ ງິ ວູ່ າຫາກຍງັ ຍດຶ ຖການຮຽນຮູແ້ ບບເກູ່ ົາ ອາດຈະຊາ້ ເກນີ ໄປ ແລະ ບູ່ ໍເປັນປະໂຫຍດຕູ່ ໍການດໍາລົງຊວີ ດິ ຫຼ ບູ່ ໍສອດຄູ່ ອງກບັ ຄວາມຊໍານານຂອງຕົນເອງ. ເພາະສະນນັ້ , ເຮາົ ຕອ້ ງມກີ ານພວົ ພນັ ກບັ ສູນການສກຶ ສາຊຸ ມຊນົ ເພາະໃນບາງເລູ່ ອງຄູສອນເອງຕອ້ ງໄດອ້ າໄສຊຸ ມຊນົ ເປັນຜູສ້ ອນເດກັ ຈູ່ ງຶ ມຄີ ວາມເຂາົ້ ໃຈໄດດ້ ກີ ູ່ ວາ ແລະ ສອດຄູ່ ອງກບັ ການນາໍ ໄປໃຊໃ້ ນຊວີ ດິ ປະຈໍາວນັ ໄດ.້ ເພູ່ ອເຕາົ້ ໂຮມເອາົ ຄວາມຮູທ້ ູ່ ຫີ ຼາກຫາຼ ຍ ຈາກຫາຼ ຍບູ່ ອນທູ່ ຢີ ູ່ ູກະແຈກກະຈາຍມາເຕາົ້ ໂຮມໄວ ້ ເພູ່ ອໃຫຄ້ ວາມ ສະດວກຕູ່ ກໍ ານສກຶ ສາຂອງເດກັ . ເພູ່ ອກໍສາ້ ງໃຫຊ້ ຸມຊນົ ແລະ ໂຮງຮຽນມກີ ານເຂມັ້ ແຂງທາງດາ້ ນການສກຶ ສາທູ່ຫີ າຼ ກຫາຼ ຍແບບ ແລະ ທຸກຄນົ ໃນຊຸມຊນົ ມສີ ູ່ ວນຮູ່ ວມໃນການສກຶ ສາຄວາມຮູທ້ ອ້ ງຖູ່ ິນ ທູ່ ບີ ູ່ ມໍ ໃີ ນຕາໍ ລາສອນໃຫເ້ ດກັ ໄດສ້ ກຶ ສາຮຽນຮໄູ ້ ປຄວບຄູ່ ກູ ນັ ເພູ່ ອໃຫແ້ ທດເໝາະກບັ ຄວາມຮຽກຮອ້ ງຕອ້ ງການຂອງການດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ຂອງເດກັ ທູ່ ຈີ ະສາມາດດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ໃນສງັ ຄມົ ໄດຢ້ ູ່ າງປອດໄພ. ເພູ່ ອເຕາົ້ ໂຮມຄວາມສາມກັ ຄລີ ະຫວູ່ າງບຸກຄນົ ຕູ່ າງໆ ພາຍໃນບາ້ ນ ກບັ ໂຮງຮຽນ ແລະ ເປັນບູ່ ອນເຜຍີ ແຜູ່ ວດັ ທະນະທາໍ , ຮດິີ ຄອງປະເພນອີ ນັ ດງີ າມທູ່ ເີ ປັນເອກະລກັ ຂອງທອ້ ງຖູ່ ນິ , ຂອງແຕູ່ ລະເຜູ່ າົ ໃຫກ້ ບັ ເດກັ ທູ່ ໄີ ດຮ້ ບັ ການ ສກຶ ສາຈາກສູນການສກຶ ສາຊຸ ມຊນົ . 3. ຮູ ບແບບຂອງການພວົ ພນັ ການພວົ ພນັ • ຄອບຄວົ ພາຍໃນ • ໂຮງຮຽນ • ປະເທດ ການພວົ ພນັ • ຄອບຄວົ ອູ່ ນ ພາຍນອກ • ໝູ່ ເູ ພູ່ ອນ • ຄນົ ໃນສງັ ຄມົ ການພວົ ພນັ ພາຍໃນ: ເປັນການພວົ ພັນໃນລັກສະນະຂອງບຸ ກຄົນທູ່ ີມສີ າຍພົວພັນກັນຢູ່ າງແໜນ້ ເຊູ່ ັນ ຄອບຄວົ , ພູ່ ໍແມູ່ -ລກູ , ຄພູ າຍໃນໂຮງຮຽນ, ຄູກບັ ເດກັ ໃນຫອ້ ງ.... ການພວົ ພນັ ພາຍນອກ: ເປັນການພວົ ພນັ ໃນລກັ ສະຂອງບຸກຄນົ ອູ່ ນທູ່ ມີ ສີ າຍພວົ ພນັ ຕາມສງັ ຄມົ ເຊູ່ ນັ ຄອບ 15

ຄວົ ເຮາົ ກບັ ຄອບຄວົ ອູ່ ນ, ໂຮງຮຽນໜູ່ ງຶ ກບັ ອກີ ໂຮງຮຽນອູ່ ນ, ສໍານກັ ງານນກີ້ ບັ ສໍານກັ ງານອູ່ ນ... ໃນການພວົ ພນັ ນກີ້ ໍມຫີ ຼາຍຮູບແບບທູ່ ແີ ຕກຕູ່ າງກນັ ໃນສງັ ຄມົ ເຊູ່ ງິ ວູ່ າການຢູ່ ູຮູ່ ວມກນັ ໃນສງັ ຄມົ ຈະຕອ້ ງໄດມ້ ີ ການພວົ ພນັ ກນັ ຊູ່ ວຍເຫອຼ ເຊູ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ ທູ່ ສີ ະແດງອອກທາງການໃຊພ້ າສາ ແລະ ທູ່ າທາງຕູ່ າງໆ ຈູ່ ງຶ ເຮດັ ໃຫບ້ ນັ ລຸ ຕາມເປົາ້ ໝາຍທູ່ ວີ າງໄວໄ້ ດເ້ ປັນຢູ່ າງດ.ີ ຫກຼັ ການໃນການພວົ ພນັ ກນັ ມຢີ ູ່ ູ 7 ປະການດູ່ ງັ ນ:ີ້ 1. ການສູ່ ສານ ການເຮດັ ວຽກຮູ່ ວມກບັ ຄນົ ອູ່ ນຕອ້ ງໄດມ້ ກີ ານສູ່ສານກນັ . 2. ການຮູເ້ ທູ່ າົ ທນັ ຕນົ ເອງ ເປັນການຮູຈ້ ກັ ອາລມົ ຕນົ ເອງ ແລະ ຄວບຄຸມອາລມົ ຕນົ ເອງໄດ.້ 3. ການຍອມຮບັ ຕນົ ເອງ ເປັນພນ້ ຖານໃນການພວົ ພນັ ກບັ ຄນົ ອູ່ ນ ເຊູ່ ງິ ມແີ ນວໂນມ້ ທູ່ ຈີ ະຍອມຮບັ ຄວາມ ປູ່ ຽນແປງ, ຄວາມແຕກຕູ່ າງໄດ.້ 4. ການຈງູ ໃຈ ເປັນສູ່ ງິ ກະຕຸ ນ້ ໃນການເຮດັ ວຽກ ໃຫໄ້ ດດ້ .ີ 5. ຄວາມໄວໃ້ ຈ ເປັນຄວາມສໍາພນັ ທດີ ລີ ະຫວູ່ າງບຸກຄນົ ເພາະຄວາມສໍາພນັ ທດີ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ກໍເມູ່ ອມຄີ ວາມ ໄວໃ້ ຈກນັ ແລະ ກນັ . 6. ການເປີດເຜຍີ ຕນົ ເອງ ຈະເປັນການສາ້ ງຄວາມໄວໃ້ ຈໃຫກ້ ນັ ຫາຼ ຍຂນຶ້ ໃນກາພວົ ພນັ ກນັ . 7. ການຈດັ ການຄວາມຂດັ ແຍງ້ ເປັນການແກໄ້ ຂບ້ ນັ ຫາໄດຢ້ ູ່ າງຊດັ ເຈນ ເຊູ່ ງິ ເປັ ນການລດົ ການປະທະກັນ ທາງດາ້ ນອາລມົ ເຮດັ ໃຫກ້ ານຮູ່ ວມມມປີ ະສດິ ທພິ າບ. ສະຫຸບຼ ແລວ້ ຮູບແບບການພວົ ພນັ ມີ3 ລກັ ສະນະຄ: 1. ການພວົ ພນັ ລະຫວູ່ າງຄນົ ກບັ ຄນົ 2. ການພວົ ພນັ ລະຫວູ່ າງຄນົ ກບັ ທໍາມະຊາດ, ສດັ 3. ການພວົ ພນັ ລະຫວູ່ າງຄນົ ກບັ ຄວາມເຊູ່ ອ 4. ວິທໃີ ນການພວົ ພນັ ການຮຽນຮູໃ້ ນໂຮງຮຽນລຽ້ ງເດກັ -ອະນບຸ ານ ກັບສູນການສກຶ ສາຊຸມຊນົ  ພບົ ປະຊແີ້ ຈງຈດຸ ປະສງົ ໃນການຮຽນຮູຂ້ ອງເດກັ ກບັ ຄະນະຈດັ ຕງັ້ ພາຍໃນບາ້ ນ.  ຈດັ ຕງັ້ ສະມາຄມົ ພູ່ ແໍ ມູ່ , ຜູປ້ ົກຄອງ.  ເຜຍີ ແຜູ່ ແລະ ຊແີ້ ຈງໃຫຊ້ ຸ ມຊນົ ເຂາົ້ ໃຈກູ່ ຽວກບັ ການຮຽນ ແລະ ຊຸມຊນົ .  ຈດັ ໃຫມ້ ກີ ດິ ຈະກໍາການຮຽນຮູ,້ ການສອນ ແລະ ແລກປູ່ ຽນປະສບົ ການຂອງພູມປັນຍາທອ້ ງຖູ່ ິນກັບການ ຮຽນຮູດ້ າ້ ນຕູ່ າງໆ ຂອງເດກັ .  ລວບລວມພູມປັນຍາທອ້ ງຖູ່ ິນມາຈດັ ເປັນໝວດ ເພູ່ ອຈດັ ການຮຽນຮູໃ້ ຫກ້ ບັ ເດກັ .  ມກີ ານທບົ ທວນກູ່ ຽວກບັ ວຽກງານຕູ່ າງໆ ທູ່ ມີ ກີ ານພວົ ພນັ ກບັ ສູນສກຶ ສາຊຸມຊນົ .  ປັບປຸງລະບບົ ກນົ ໄກກູ່ ຽວກບັ ວຽກງານຕູ່ າງໆ. ໝາຍເຫດ ວທິ ໃີ ນການພວົ ພນັ ນກີ້ ໍຂນຶ້ ກບັ ຄວາມສະດວກຂອງບຸ ກຄນົ ຕູ່ າງໆທູ່ ີສາມາດວາງແຜນວທິ ກີ ານຕາມຄວາມ ສະດວກ ແລະ ເໝາະສມົ ທູ່ ສີ າມາດຈດັ ໄດ.້ ວຽກບາ້ ນ 1. ຖາ້ ຕນົ ເອງໄດສ້ ອນໃນໂຮງຮຽນໃນເຂດບາ້ ນຂອງຕນົ ເອງ ຈະມວີ ທິ ກີ ານໃນການພວົ ພນັ ກບັ ຊຸມຊນົ ? 16

ບດົ ທີ 4 ການໝນູ ໃຊພ້ ມູ ປນັ ຍາທອ້ ງຖູ່ ນິ ໃນການພດັ ທະນາທກັ ສະຊວີ ດິ ແລະ ຄຸນນະພາບຊີວດິ ເດກັ ກູ່ ອນໄວຮຽນ 1. ຄວາມໝາຍຂອງພູມປັນຍາ (ຄວາມຮູ)້ ທອ້ ງຖູ່ ນິ ພູມປັນຍາທອ້ ງຖູ່ ນິ ຫຼ ເວາົ້ ອກີ ຢູ່ າງໜູ່ ງຶ ຄພູມປັນຍາຊາວບາ້ ນໃນທອ້ ງຖູ່ ິນທູ່ ໝີ າຍເຖງິ ຄວາມຮູ,້ ຄວາມສາມາດ ຂອງຊາວບາ້ ນທູ່ໄີ ດມ້ າຈາກປະສບົ ການ, ຄວາມສະຫາຼ ດຂອງຊາວບາ້ ນທູ່ ສີ ະສມົ ມາແຕູ່ ບນັ ພະບູລຸດສບທອດກນັ ມາ ລຸນ້ ຕູ່ ໍລຸນ້ ເຊູ່ ງິ ລະຫວູ່ າງການສບທອດມກີ ານປັບປູ່ ຽນ (ປະຍຸກໃຫມ້ ກີ ານປູ່ ຽນແປງຈາກເດມີ ) ຈນົ ເກດີ ເປັນຄວາມ ຮູໃ້ ໝູ່ ຕາມສະພາບຂອງສງັ ຄມົ , ວດັ ທະນະທໍາ ແລະ ສູ່ ງິ ແວດລອ້ ມ. ພູມປັນຍາ ເປັນຄວາມຮູທ້ ູ່ ປີ ະກອບໄປດວ້ ຍຄຸນນະທໍາ ເຊູ່ ງິ ສອດຄູ່ ອງກບັ ວທິ ຊີ ວີ ດິ ແຕູ່ ບູຮານ, ເຊູ່ ິງຊີວິດ ຂອງຊາວບາ້ ນບູ່ໄໍ ດແ້ ບູ່ ງອອກເປັນຫາຼ ຍສູ່ ວນ ແຕູ່ ທຸກຢູ່ າງຫາກມຄີ ວາມສາໍ ພນັ ເຊູ່ ນັ ການຊອກຢູ່ ູຫາກນິ , ການຢູ່ ູຮູ່ ວມ ກນັ ໃນຊຸ ມຊນົ , ການນບັ ຖສາດສະໜາ, ພທິ ກີ ໍາ ແລະ ປະເພນຕີ ູ່ າງໆ. ຄວາມຮູເ້ ປັນຄຸນນະທາໍ ເມູ່ອຜູຄ້ ນົ ໃຊຄ້ ວາມຮູ ້ ນນັ້ ເພູ່ ອສາ້ ງຄວາມສາໍ ພນັ ທູ່ ດີ ລີ ະຫວູ່ າງຄນົ ກບັ ຄນົ , ຄນົ ກບັ ທໍາມະຊາດ ແລະ ຄນົ ກບັ ສູ່ ງິ ເໜອທໍາມະຊາດ. ຄວາມສໍາພນັ ທູ່ ດີ ີ ເປັນຄວາມສໍາພນັ ທູ່ ມີ ສີ ມົ ດູນ ທູ່ ເີ ຄາົ ລບົ ເຊູ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ , ບູ່ ໍທໍາຮາ້ ຍກນັ ແລະ ກັນ, ເຮດັ ໃຫທ້ ຸກຝູ່ າຍທຸກສູ່ ວນຢູ່ ູຮູ່ ວມກນັ ໄດຢ້ ູ່ າງສນັ ຕິ ຊຸມຊນົ ໃນພນ້ ເມອງຈູ່ ງຶ ມກີ ດົ ເກນຂອງການຢູ່ ູຮູ່ ວມກນັ , ມຜີ ູເ້ ຖົາ້ ຜູແ້ ກູ່ ເປັນຜູນ້ າໍ ເຜູ່ າົ , ຄອຍໃຫຄ້ າໍ ແນະນາໍ ຕກັ ເຕອນ, ຕດັ ສນິ ແລະ ລງົ ໂທດຫາກມບີ ຸກຄນົ ໃດ ລະເມດີ ກດົ ທູ່ ວີ າງໄວ, ຊາວບາ້ ນສູ່ ວນໃຫຍູ່ ແມູ່ ນເຄາົ ລບົ ທໍາມະຊາດອອ້ ມຮອບຕວົ ເຊູ່ນັ ດນິ , ນາໍ້ , ປູ່ າ, ພູເຂາົ , ເຂາົ້ , ແດດ, ລມົ , ຝົນ, ໂລກ ແລະ ຈກັ ກະວານ, ຊາວບາ້ ນເຄາົ ລບົ ຜູຫ້ ກຼັ ຜູໃ້ ຫຍູ່ , ພູ່ ໍ-ແມູ່ , ປູ່ ູຍູ່ າ-ຕາຍາຍທງັ້ ທູ່ ມີ ຊີ ວີ ດິ ຢູ່ ູ ແລະ ລູ່ ວງລັບໄປແລວ້ ກໍ ຕາມ. ສະຫຸຼບລວມແລວ້ : ພູມປັນຍາທອງ້ ຖູ່ ນິ ໝາຍເຖງິ ຄວາມຮູ,້ ຄວາມສາມາດ, ທກັ ສະ, ປະສົບການ ແລະ ຄວາມເຊູ່ ອທູ່ໄີ ດ ້ ປະຕບິ ດັ ມາຫາຼ ຍເຊູ່ ນັ ຄນົ ໂດຍຜູ່ ານວວິ ດັ ທະນາການຕງັ້ ແຕູ່ ອາດດີ ຈນົ ເຖິງປະຈບຸ ນັ ເຊູ່ງິ ກູ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ການດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ການປັບຕວົ ການແກໄ້ ຂຫາຂອງຄນົ ໃນຊຸ ມຊນົ . ນອກຈາກນນັ້ , ຄວາມຮູທ້ ອ້ ງຖູ່ ນິ ຍງັ ສະແດງເຖງິ ຄວາມເປັນເຜູ່ າົ , ຄວາມເປັນວດັ ທະນະທາໍ -ຮດີ ຄອງປະເພນີ ອນັ ສະເພາະຂອງບຸ ກຄນົ , ກູ່ ຸມຄນົ , ຊຸມຊນົ ແລະ ທອ້ ງຖູ່ ິນ. ພູມປັນຍາທອ້ ງຖູ່ ນິ ໄດຖ້ ກຖູ່ າຍທອດ ໂດຍສງັ ເກດ, ຄນົ້ ຄດິ ຕກຶ ຕອງ, ປະຕບິ ດັ ແລະ ສບທອດຕາມວຖິ ີ ຊວີ ດິ ຂອງຄນົ ໃນຊຸ ມຊນົ . 2. ຄວາມສໍາຄນັ ຂອງພູມປັນຍາທອ້ ງຖູ່ ິນ ພູມປັນຍາທອ້ ງຖູ່ ນິ ມຄີ ວາມສາໍ ຄນັ ຫາຼ ຍຕູ່ ສໍ ງັ ຄມົ ແລະ ການດໍາລງົ ຊວີ ດິ ເຊູ່ ງິ ເພູ່ ນິ ໄດໃ້ ຫຄ້ ວາມສໍາຄນັ ໄວດ້ ູ່ ງັ ນ:ີ້ 2.1. ໃຫຄ້ ວາມຮູ ້ ແລະ ຄວາມຮອບຮູ ້ ພູມປັນຍາບູ່ ໍແມູ່ ນສູ່ ງິ ທູ່ ເີ ກດີ ຂນຶ້ ບດຶ ດຽວແລວ້ ກໍຫາຍໄປ ແຕູ່ ເປັນລະ ບບົ ຄວາມຮູທ້ ູ່ ຊີ າວບາ້ ນ ເຫນັ ຄວາມສໍາພນັ ຂອງສູ່ ງິ ຕູ່ າງໆ ເປັນລະບບົ ຄວາມຮູທ້ ູ່ ເີ ປັນວທິ ະຍາສາດ. ເພາະສະນນັ້ , ໃນ ການສກຶ ສາຕອ້ ງເຂາົ້ ໄປເບູ່ ງິ ວູ່ າຊາວບາ້ ນ ’’ຮູຫ້ ຍງັ ແດູ່ ? ’’ ຢູ່ າງດຽວບູ່ ພໍ ໍຕອ້ ງໄດສ້ ກຶ ສາວູ່ າພວກເຂາົ ເຫນັ ຄວາມສໍາ ພນັ ຂອງສູ່ ງິ ຕູ່ າງໆ ເຫູ່ າຼົ ນນັ້ ແນວໃດ ?. 17

2.2. ໃຫກ້ ານສະສມົ ແລະ ການແຜູ່ ຂະຫຍາຍຄວາມຮູ ້ ທູ່ ເີ ປັນພູມປັນຍາທູ່ ເີ ກດີ ຈາກການສະສມົ ແລະ ແຜູ່ ຂະຫຍາຍຄວາມຮູ ້ ຄວາມຮູນ້ ນັ້ ບູ່ ໍໄດປ້ ະໃຫຢ້ ູ່ ູລາ້ ໆ ແຕູ່ ມນັ ຖກນາໍ ມາບລໍ ກິ ານໃຫຄ້ ນົ ອູ່ ນເຊູ່ ນັ ໝພໍ ນ້ ເມອງ, ສະສມົ ຄວາມຮູທ້ າງແພດໄວໃນຕວົ ຄນົ ໆໜູ່ ງຶ , ໂດຍມຂີ ະບວນທູ່ ເີ ຮດັ ໃຫສ້ ະສມົ ຄວາມຮູ ້ ເຮາົ ຄວນສກຶ ສາດວ້ ຍວູ່ າ ຂະບວນ ການເປັນແນວໃດ ? ໝໍຄນົ ໜູ່ ງຶ ສາມາດສາ້ ງໝໍຄນົ ຕູ່ ມໍ າໄດຢ້ ູ່ າງໃດ ?. 2.3. ໃຫກ້ ານຖູ່ າຍທອດຄວາມຮູ ້ ພູມປັນຍາທອ້ ງຖູ່ ິນ ບູ່ໄໍ ດມ້ ສີ ະຖາບນັ ຖູ່ າຍທອດຄວາມຮູແ້ ຕູ່ ມຂີ ະບວນການ ທູ່ ຖີ ູ່ າຍທອດທູ່ ສີ ບັ ຊອ້ ນ ຖາ້ ເຮາົ ຕອ້ ງການເຂາົ້ ໃຈພູມປັນຍາທອ້ ງຖູ່ ິນເຮາົ ຕອ້ ງເຂາົ້ ໃຈຂະບວນການຖູ່ າຍທອດຄວາມ ຮູຈ້ າກຄນົ ລຸນ້ ໜູ່ ງຶ ໄປສູ່ ູຄນົ ອກີ ລຸນ້ ໜູ່ ງຶ . 2.4. ໃຫກ້ ານສາ້ ງສນັ ແລະ ປັບປຸງ ລະບບົ ຄວາມຮູຂ້ ອງຊາວບາ້ ນບູ່ໄໍ ດຢ້ ຸ ດຢູ່ ູບູ່ ອນເກູ່ າົ ແຕູ່ ຖກປັບປູ່ ຽນຕະຫອຼ ດ ມາໂດຍອາໄສປະສບົ ການຂອງຊາວບາ້ ນເອງ ຈາກສະພາບແວດລອ້ ມທູ່ ມີ ສີ ູ່ ວນຊູ່ ວຍໃນການກະຕຸນ້ ໃຫສ້ ູ່ ງິ ຕູ່ າງໆຕອ້ ງ ມກີ ານປັບປູ່ ຽນໄປຕາມສະພາບ ເພູ່ ອຮບັ ມກບັ ການປູ່ ຽນແປງ. ສະຫຸບຼ ແລວ້ ພູມປັນຍາທອ້ ງຖູ່ ິນ ມຄີ ວາມສໍາຄນັ ເພາະວູ່ າພູມປັນຍາທອ້ ງຖູ່ ນິ ເກດີ ຈາກການສບສານ, ສບ ທອດປະສບົ ການຈາກຄນົ ລຸນ້ ກູ່ ອນມາເຖິງຄນົ ລຸນ້ ໃໝູ່ , ເປັນມລໍ ະດກົ ທາງວດັ ທະນະທໍາທູ່ ສີ ະສມົ ກນັ ມາເປັນເວລາ ດນົ ນານແລວ້ , ຖາ້ ເຮາົ ປະລະ, ບູ່ ໍຍອມຮບັ ແລະ ຖກລມ ກໍຈະສູນຫາຍໄປ ບູ່ ມໍ ພີ ູມປັນຍາຂອງຕນົ ເອງ ເຮດັ ໃຫຄັ ນົ ໃນທອ້ ງຖູ່ ິນບູ່ ໍມວີ ດັ ທະນະທໍາ ຂາດຄວາມພາກພູມໃຈໃນທອ້ ງຖູ່ ິນ ດູ່ ງັ ນນັ້ ປັນຍາທອ້ ງຖູ່ ນິ ຈູ່ ງຶ ມຄີ ວາມສໍາຄັນເພາະ ເປັນວດັ ທະນະທາໍ ແລະ ປະເພນ,ີ ຮູບແບບການດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ດໍາລງົ ຊີວິດຢູ່ ູຮູ່ ວມກັນໄດຢ້ ູ່ າງມຄີ ວາມສຸ ກ ເຊູ່ ິງມີ ຄວາມສໍາຄນັ ຄ: - ຊູ່ ວຍໃຫສ້ ະມາຊກິ ໃນຊຸມຊນົ , ບາ້ ນ, ດໍາລງົ ຊວີ ດິ ຢູ່ ູຮູ່ ວມກນັ ຢູ່ າງມຄີ ວາມສຸກ. - ຊູ່ ວຍສາ້ ງຄວາມດຸນດູ່ ຽງລະຫວູ່ າງຄນົ ກບັ ທາໍ ມະຊາດ. - ຊູ່ ວຍໃຫບ້ ຸກຄນົ ດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ແລະ ສາມາດປັບປູ່ ຽນທນັ ຕູ່ ໍການປູ່ ຽນແປງ, ຜນົ ກະທບົ ທູ່ ເີ ກດີ ຈາກພາຍນອກ ສງັ ຄມົ . - ພູມປັນຍາຊູ່ ວຍສາ້ ງຊາດໃຫເ້ ປັນປຶກແຜູ່ ນແໜນ້ ໜາ້ , ສາ້ ງຄວາມພູ ມໃຈ ແລະ ກຽດສັກສີໃຫແ້ ກູ່ ຄນົ ໃນ ຊາດ. - ສາມາດນາໍ ຫກຼັ ທາໍ , ຄໍາສອນຕູ່ າງໆໃນສະໄໝກູ່ ອນ ມາປະຍຸກໃຊກ້ ບັ ການດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ໄດຢ້ ູ່ າງເໝາະສມົ . - ສາ້ ງຄວາມດູ່ ຸນດູ່ ຽງລະຫວູ່ າງຄນົ ໃນສງັ ຄມົ ແລະ ທໍາມະຊາດໄດຍ້ ນຍາວສາ ມາດປັບປູ່ ຽນໄດຕ້ າມເວລາ ແລະ ຍຸກສະໄໝ. ເພາະພູມປັນຍາທອ້ ງຖູ່ ນິ ເປັນພູມປັນຍາທູ່ ມີ ຄີ ຸນຄູ່ າຂອງບຸ ກຄນົ , ກູ່ ຸມຄນົ , ຊຸມຊນົ ແລະ ທອ້ ງຖູ່ ິນເຊູ່ ງິ ໄດ ້ ມກີ ານສບທອດ ແລະ ນາໍ ໃຊເ້ ຂາົ້ ໃນວຖິ ຊີ ວີ ດິ ທູ່ ບີ ູ່ ງົ ບອກເຖງິ ເອກະລກັ ດູ່ ງັ ເດມີ ຕງັ້ ແຕູ່ ອາດີດຈົນເຖິງປະຈບຸ ັນທາງ ດາ້ ນປະຫວດັ ສາດ, ສລິ ະປະກາໍ , ປະຕມິ າກໍາ ແລະ ຮດີ ຄອງປະເພນຂີ ອງຊຸມຊນົ . ດູ່ ງັ ນນັ້ , ຄວາມຮູທ້ ອ້ ງຖູ່ ນິ ຈູ່ ງຶ ມຄີ ວາມຈໍາເປັນທູ່ ສີ ຸດທູ່ ຕີ ອ້ ງອະນລຸ ກັ ຮກັ ສາ, ຟນ້ ຟູ ສູ່ ງົ ເສມີ ໂດຍການໃຫລ້ ູກ ຫາຼ ນໄດຮ້ ຽນຮູທ້ ງັ ໃນ ແລະ ນອກໂຮງຮຽນ ເພູ່ ອໃຫເ້ ຂາົ ເຈາົ້ ເຂາົ້ ໃຈ, ຮກັ , ມກັ ແລະ ເຫນັ ຄຸນຄູ່ າຂອງຮາກເຫງາົ້ ທູ່ ີ ເປັນເອກະລກັ ຂອງຕນົ ເອງ ເຊູ່ ງິ ຄນົ ຮຸນ້ ກູ່ ອນໄດສ້ າ້ ງໄວ ້ ແລະ ມຄີ ວາມພາກພູມໃຈທູ່ ຈີ ະອະນຸລກັ ຮກັ ສາມູນເຊອ້ ຊຸ ມ ຊນົ ຕນົ ເອງນນັ້ ໃຫຍ້ ນຍງົ ຕະຫຼອດໄປ. 18

ພູມປັນຍາທອ້ ງຖູ່ ິນມຕີ ນົ້ ກາໍ ເນດີ ແລະ ຜູ່ ານການສບທອດຂອງຄນົ ໂດຍຜູ່ ານຂະບວນການວິວດັ ຫຼາຍຍຸ ກ ຫາຼ ຍສະໄໝດູ່ ງັ ນ:ີ - ກາໍ ເນດີ ມາຈາກການພວົ ພນັ ລະຫວູ່ າງຄນົ ກບັ ຄນົ ເຊູ່ ນັ ເລູ່ ອງຄາໍ ສອນ ແລະ ການປະຕບິ ດັ ຕວົ ຈງິ ໃນຊວີ ດິ - ກໍາເນດີ ມາຈາກການພວົ ພນັ ລະຫວູ່ າງ ຄນົ ກບັ ທາໍ ມະຊາດເຊູ່ ນັ ການຊອກຫາພດ, ສດັ ທູ່ ມີ ໃີ ນທໍາມະຊາດ ມາເປັນອາຫານ, ປະດດິ ເປັນເຄູ່ ອງນູ່ ຸງ, ເຄູ່ ອງປະດບັ ... - ກາໍ ເນດີ ຈາກການພວົ ພນັ ລະຫວູ່ າງຄນົ ກບັ ຄວາມເຊູ່ ອເຊູ່ ນັ ພທິ ກີ ໍາຕູ່ າງໆຂອງແຕູ່ ລະເຜູ່ າົ ຕາມຄວາມເຊູ່ ອ. 3. ປະເພດຂອງພມູ ປັນຍາທອ້ ງຖູ່ ນິ ພູມປັນຍາທອ້ ງຖູ່ ນິ ມຫີ າຼ ກຫຼາຍຮູບແບບ ແຕູ່ ຄນົ ບາງກູ່ ຸມກບັ ເບູ່ ງິ ເປັນເລູ່ ອງລາ້ ຫຼງັ ແລະ ບູ່ ໍຄອຍມຄີ ວາມນິຍມົ ສູ່ ວນໃຫຍູ່ ແລວ້ ພູມປັນຍາທອ້ ງຖູ່ ນິ ນຈີ້ ະຖກສບທອດກນັ ແຕູ່ ພາຍໃນເທູ່ າົ ນນັ້ ເຊູ່ ນັ ສູດການປຸງແຕູ່ ງອາຫານ, ຕໍາລາ ຕູ່ າງໆເຊູ່ ງິ ສາມາດຈໍາແນກໄດ ້ 10 ລກັ ສະນະດູ່ ງັ ນ:ີ້ 3.1. ຄວາມເຊູ່ ອ ແລະ ສາດສະໜາ ພູມປັນຍາປະເພດນຈີ້ ະມລີ ກັ ສະນະທູ່ ແີ ຕກຕູ່ າງກນັ ໃນແຕູ່ ລະທອ້ ງຖູ່ ິນ ເນູ່ ອງຈາກມີ ພນ້ ຖານທາງຄວາມເຊູ່ ອໃນສາສະໜາທູ່ ແີ ຕກຕູ່ າງກນັ ສາໍ ລບັ ພູມປັນຍາທອ້ ງຖູ່ ິນມຄີ ວາມກູ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ຄວາມເຊູ່ ອໃນທາງພຸດທະສາສະໜາເປັນຫກຼັ ນນັ້ ໄດມ້ ສີ ູ່ ວນສາ້ ງສນັ ສງັ ຄມົ ໂດຍການປະສມົ ປະສານກບັ ຄວາມເຊູ່ ອດູ່ງັ ເດມີ ກາຍເປັນລກັ ສະນະສະເພາະຂອງທອ້ ງຖູ່ ນິ . 3.2. ປະເພນີ ແລະ ພທິ ກີ າໍ ເນູ່ ອງປະເພນີ ແລະ ພທິ ກີ າໍ ເປັນສູ່ ງິ ທູ່ ດີ ງີ າມທູ່ ຄີ ນົ ໃນທອ້ ງຖູ່ ນິ ສາ້ ງຂນຶ້ ມາໂດຍສະ ເພາະເປັນການເພູ່ ມີ ຄວາມເຊູ່ ອໝນັ້ ແລະ ກາໍ ລງັ ໃຈໃນສງັ ຄມົ ເຊູ່ ງິ ມຄີ ວາມສາໍ ຄນັ ຕູ່ ກໍ ານດໍາລງົ ຊີວດິ ໃນສັງຄົມຈາກ ປະເພນີ ແລະ ພທິ ກີ ໍາທູ່ ສີ າໍ ຄນັ ລວ້ ນແຕູ່ ກູ່ ຽວຂອງກບັ ການດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ທງັ ໝດົ . 3.3. ສນິ ລະປະພນ້ ບາ້ ນ ເປັນການສາ້ ງສນັ ງານສລິ ະປະຕູ່ າງໆ ໂດຍການນາໍ ສບັ ພະຍາກອນທູ່ ມີ ຢີ ູ່ ູມາປະຍຸກໃຊ ້ ໃນຊວີ ດິ ປະຈາໍ ວນັ ຫຼງັ ຈາກນນັ້ ໄດສ້ ບທອດໂດຍຜູ່ ານການພດັ ທະນາທູ່ ບີ ູ່ ໍຂາດສາຍກາຍເປັນສລິ ະປະທູ່ ມີ ຄີ ຸນຄູ່ າສະ ເພາະຖູ່ ນິ . 3.4. ອາຫານ ແລະ ຜກັ ນອກຈາກມະນດຸ ຈະນໍາອາຫານມາບໍລໂິ ພກເພູ່ ອການຢູ່ ູລອດແລວ້ , ມະນດຸ ຕອ້ ງໄດ ້ ນາໍ ເທກັ ນກິ ການຮກັ ສາອາຫານ ແລະ ການປຸງແຕູ່ ອາຫານມາໃຊໃ້ ນຊວີ ດິ ປະຈາໍ ວນັ ສາມາດເກບັ ໄວບລໍ ໂິ ພກໄດຍ້ າວ ນານເຊູ່ ງິ ຖວູ່ າເປັນພູມປັນຍາອກີ ປະເພດໜູ່ ງຶ ທູ່ ສີ າໍ ຄນັ ຕູ່ ໍການດໍາລງົ ຊວີ ດິ , ນອກຈານຍີ້ ງັ ນາໍ ຜກັ ພນ້ ບາ້ ນປະເພດຕູ່ າງໆ ມາບໍລໂິ ພກອກີ ດວ້ ຍ. 3.5. ແບບຫນຼິ້ ພນ້ ບາ້ ນ ຖວູ່ າເປັນແບບຫນຼິ້ ທູ່ ຜີ ູ່ ອນຄາຍ ໂດຍສະເພາະແມູ່ ນໃນໄວເດກັ ເຊູ່ ງິ ມກັ ຄວາມເບກີ ບານ ມູ່ ວນຊູ່ ນ ເຊູ່ ງິ ການຫຼນິ້ ແບບພນ້ ເມອງນມີ້ ກັ ຈະໃຊອ້ ຸ ປະກອນທູ່ ປີ ະດດິ ຂນຶ້ ເອງ ຈາກທໍາມະຊາດເຊູ່ ງິ ສະແດງໃຫເ້ ຫນັ ການດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ທູ່ ຕີ ດິ ພນັ ກບັ ທາໍ ມະຊາດ ແລະ ຮູຈ້ ກັ ການປັບໃຊໃ້ ຫເ້ ຂາົ້ ກບັ ສະພາບແວດລອ້ ມ. 3.6. ສລິ ະປະວດັ ທະນະທໍາ ປະເທດລາວມວີ ດັ ທະນະທໍາທູ່ ຫີ ຼາກຫາຼ ຍ ເຊູ່ ງິ ເກດີ ຈາກການສາ້ ງສນັ ຂອງຄນົ ແຕູ່ ລະພາກສູ່ ວນ, ແຕູ່ ລະເຜູ່ າົ ທູ່ ສີ ບທອດກນັ ມາແຕູ່ ບນັ ພະບຸລຸດ ເຊູ່ ງິ ເຮາົ ໄດພ້ ບົ ຮູ່ ອງຮອຍຂອງສນິ ລະປະວດັ ທະນະທໍາ ທູ່ ປີ າກດົ ກະຈາຍຢູ່ ູໃນແຕູ່ ລະທອ້ ງຖູ່ ນິ ໃຫເ້ ຮາົ ໄດເ້ ຫນັ ເຊູ່ ນັ ສະຖາປັດຕະນກິ າໍ , ປະຕມິ າກໍາ ແລະ ຈດິ ຕະກໍາ ເປັນຕນົ້ ເຊູ່ ງິ ສະແດງໃຫເ້ ຫນັ ເທກັ ນກິ , ຄວາມຄດິ ແລະ ຄວາມເຊູ່ ອຂອງບນັ ພະບຸລຸດເປັນຢູ່ າງດ.ີ 3.7. ເພງພນ້ ບາ້ ນ ພູມປັນຍາປະເພດນສີ້ ະແດງອອກເຖິງ ຄວາມມູ່ ວນຊູ່ ນ ແລະ ຍງັ ເປັນຄະຕສິ ອນໃຈສາໍ ລບັ ຄນົ ໃນສງັ ຄມົ ເຊູ່ ງິ ມຄີ ວາມແຕກຕູ່ າງອອກໄປຂອງຄນົ ແຕູ່ ລະທອ້ ງຖູ່ ນິ . 19

3.8. ຢາພນ້ ເມອງ ພູມປັນຍາປະເພດນເີ້ ກດີ ຈາກການສະສມົ ປະສບົ ການຂອງຄນົ ໃນອະດດິ ແລະ ຖູ່ າຍທອດ ໃຫກ້ ບັ ຄນົ ລຸນ້ ຫງຼັ , ເຊູ່ ງິ ມຄີ ວາມສາໍ ຄນັ ສາໍ ລບັ ມະນຸດ ຫາກໄດຮ້ ບັ ການພດັ ທະນາ ຫຼ ສູ່ ງົ ເສມີ ຈະສາມາດຊູ່ ວຍທາງ ດາ້ ນເສດຖະກດິ ສງັ ຄມົ ໃນອານາຄດົ ໄດ.້ 3.9. ສູ່ ງິ ປະດດິ ຫດັ ຖະກໍາ ແລະ ເທກັ ໂນໂລຢີ ເປັນເຄູ່ ອງໃຊຕ້ ູ່ າງໆ ທູ່ ເີ ກດີ ຈາກພູມປັນຍາຂອງແຕູ່ ລະທອ້ ງຖູ່ ນິ ຖເປັນການປະດດິ ຕະກໍາ ແລະ ຫດັ ຖະກໍາທູ່ ດີ ເີ ລດີ ເຊູ່ ງິ ປະຈບຸ ນັ ບູ່ ໍໄດຮ້ ບັ ຄວາມສນົ ໃຈໃນການພັດທະນາ ແລະ ສູ່ ງົ ເສມີ ພູມປັນຍາທາງດາ້ ນນເີ້ ທູ່ າົ ທູ່ ຄີ ວນ ຫາກມກີ ານຮຽນຮູ ້ ແລະ ສບທອດກູ່ ຽວກບັ ການປະດດິ ຕະກໍາ ແລະ ຫດັ ຖະກາໍ ໃຫແ້ ກູ່ ເຍາົ ວະຊນົ ລຸນ້ ຫຼງັ ຈະເປັນການຮກັ ສາພູມປັນຍາຂອງບນັ ພະບຸລຸດ ໄດອ້ ກີ ທາງໜູ່ ງຶ . 3.10.ການດໍາລງົ ຊວີ ດິ ການດາໍ ລງົ ຊວີ ດິ ຕາມທໍາມມະຊາດ ເນູ່ ອຶ ງຈາກປະຊາຊນົ ສູ່ ວນໃຫຍູ່ ແມູ່ ນຊາວໄຮູ່ , ນາ ຊາວນາຈູ່ ງຶ ເຮດັ ໃຫເ້ ກດີ ພູມປັນຍາກູ່ ຽວກບັ ຄວາມເຊູ່ ອ ແລະ ພທິ ກີ າໍ ຕູ່ າງໆ ໃນການດໍາລງົ ຊວີ ດິ ເພູ່ ອແກໄ້ ຂບນັ ຫາ ຫຼ ໄຫວວ້ ອນເພູ່ ອໃຫເ້ ກດີ ຄວາມອຸດມົ ສມົ ບູນໃນການຜະລດິ ແລະ ເພູ່ ອເພູ່ ມີ ຜນົ ປະລດິ ຂອງຕນົ ໃຫໄ້ ດດ້ ູ່ ງັ ໃຈເຊູ່ ງິ ເຮາົ ມກັ ຈະເຫນັ ຈາກພທິີ ກີ າໍ ຕູ່ າງທູ່ ກີ ູ່ ຽວກບັ ການປູກຝູ່ ັງ ໃນແຕູ່ ລະທອ້ ງຖູ່ ນິ ຈະແຕກຕູ່ າງກນັ . ປະເພດຂອງພູມປັນຍາທອ້ ງຖູ່ ິນມຫີ າຼ ກຫາຼ ຍປະເພດ ແລະ ຫາຼ ຍທູ່ ານກໄໍ ດໃ້ ຫທ້ ດັ ສະນະໄວຫາຼ ຍລກັ ສະນະ ຕູ່ າງກນັ ເຊູ່ ງິ ສາມາດສງັ ລວມໄດ ້ 4 ສາຂາໃຫຍູ່ ເຊູ່ ນັ : 1. ເປັນເລູ່ ອງທູ່ ກີ ູ່ ຽວກບັ ຄະຕ,ິ ຄວາມເຊູ່ ອ ແລະ ຫກຼັ ການພນ້ ຖານ: ເປັນຄວາມຮູທ້ ູ່ ເີ ກດີ ຈາກການສະສມົ ຖູ່ າຍທອດໄດແ້ ກູ່ ການປະກອບພທິ ກີ ໍາຕູ່ າງໆ ຂອງແຕູ່ ລະທອ້ ງຖູ່ ິນ ເພູ່ ອໃຫສ້ າມາດດໍາລງົ ຊວີ ດິ ຢູ່ ູໄດໂ້ ດຍເພູ່ ິງພາ ອາໄສທໍາມະຊາດເຊູ່ ນັ ຊນົ ນະບດົ ມຄີ ວາມເຊູ່ ອເລູ່ ອງຜປີ ູ່ າ, ເຈາົ້ ປູ່ າ, ເຈາົ້້ ເຂາົ , ເທວະດາ, ຜູທ້ ູ່ ຢີ ູ່ ູຕາມທູ່ ງົ ພຽງຈະເຊູ່ ອ ໃນເລູ່ ອງພະພູມເຈາົ້ ທູ່ ,ີ ການສູ່ ູຂວນັ , ການໃຫຄ້ ວາມເຄາົ ລບົ ຄວາມເຊູ່ ອເລູ່ າົ ນຈີ້ ະນາໍ ໄປສູ່ ູການພດັ ທະນາຊວີ ດິ ແລະ ອານຸລກັ ສູ່ ງິ ແວດລອ້ ມຕູ່ າງໆ. 2. ເປັນເລູ່ ອງລາວແນວຄດິ , ຫຼກັ ການປະຕບິ ດັ ແລະ ເທກັ ໂນໂລຢີ: ທູ່ ທີ ນັ ສະໄໝທຖີ ກນໍາມາໃຊໃ້ ນຊຸມ ຊນົ ເຊູ່ ງິ ເປັນອດິ ທພິ ນັ ຂອງຄວາມກາ້ ວໜາ້ ທາງວທິ ະຍາສາດ ແລະ ເທກັ ໂນໂລຢີເຊູ່ ນັ ການລຽ້ ງປາດຸກພນັ , ປານິນ ດວ້ ຍຫວົ ອາຫານ. 3. ເປັນເລູ່ ອງລາວຂອງສລິ ະປະ, ວດັ ທະນະທາໍ ແລະ ຂະນບົ ທໍານຽມປະເພນ:ີ ເປັນຕວົ ຊທີ້ ູ່ ສີ ໍາຄນັ ຕູ່ ໍການ ສະແດງອອກເຖິງປັນຍາຂອງຊຸມຊນົ ຕູ່ ກໍ ານດໍາລງົ ຊວີ ດິ ເຊູ່ ນັ ປະເພນກີ ານບວດນາກ, ການແຕູ່ ງງານ, ສລິ ະປະພນ້ ບາ້ ນເຊູ່ ນັ ການຈກັ ສານ, ເຄູ່ ອງປັ້ນດນິ ເຜາົ , ການແກະສະລກັ , ການກູ່ ສໍ າ້ ງທູ່ ຢີ ູ່ ູອາໄສ, ການແຕມ້ ຮູບຕາມຜະນງັ ຕູ່ າງໆ ການຟອ້ ນລາໍ ແລະ ເພງພນ້ ເມອງ. 4. ເປັນເລູ່ ອງການປະກອບອາຊບີ ໃນແຕູ່ ລະທອ້ ງຖູ່ ນິ : ການປະກອບອາຊບີ ໄດຖ້ ກພດັ ທະນາຂນຶ້ ມາຕາມ ຍຸ ກສະໄໝ ເປັນການດໍາລງົ ຊວີ ດິ ທູ່ ຕີ ດິ ພນັ ກບັ ທາໍ ມະຊາດເຊູ່ ນັ ການຜະລດິ ຕອ້ ງອາໄສສມົ ດູນຂອງທໍາມະຊາດໄດມ້ ີ ການປັບປູ່ ຽນ ແລະ ສະສມົ ປະສບົ ການເຊູ່ ນັ ການປູກຝັງແບບປະສມົ ປະສານ, ການປູກເຂາົ້ ພນັ 3 ເດອນ, ການປູກ ສະໝຸນໄພ ແລະ ແພດແຜນບູຮານ. ສະຫຸຼບໂດຍລວມແລວ້ ເຮາົ ສາມາດເວາົ້ ໄດແ້ ບບສນັ້ ໆ ຄຄວາມຮູທ້ ອ້ ງຖູ່ ິນມີ 4 ປະເພດຄ: 1. ດາ້ ນວດັ ທະນະທໍາ - ເຄູ່ ອງນູ່ ງຸ , ເຄູ່ ອງປະດບັ ແລະ ການແຕູ່ ງກາຍ. - ສລິ ະປະວນັ ນະຄະດີ ແລະ ການສະແດງ (ຮອ້ ງເພງ, ຟອ້ ນ, ເຕນັ້ , ເສບດນົ ຕ,ີ ເຊງີ້ ແລະ ຂບັ ລາໍ ). 20

- ແບບຫນຼິ້ ພນ້ ບາ້ ນ. - ພາສາ - ນທິ ານ, ຄໍາພະຫຍາ, ຄໍາສຸພາສດິ , ຄາໍ ທວາຍ, ກາບກອນ ແລະ ອູ່ ນໆ. 2. ດາ້ ນຮດີ ຄອງປະເພນ-ີ ຄວາມເຊູ່ ອ ແລະ ພທິ ກີ າໍ  ຮດີ ຄອງປະເພນີ - ການເຮດັ ບຸນປະເພນຕີ ູ່ າງໆ ຕາມຮດີ ສບິ ສອງຄອງສບິ ສູ່ .ີ - ບຸນກນິ ຈຽງ (ເຜູ່ າົ ມງົ້ ). - ບຸນເກຼິ (ເຜູ່ າົ ກມຶ ມຸ). - ບຸນກນິ ເຂາົ້ ໃໝູ່ (ເຜູ່ າົ ອາຄາ, ອວີ ມຽ້ ນ, ໄຕແດງ...).  ຄວາມເຊູ່ ອ - ການລຽ້ ງຜຟີ າ້ ຜແີ ຖນ. - ການບະບນົ ຕູ່ າງໆ. - ການເຮດັ ບຸນໄລູ່ ຜ.ີ - ການເຮດັ ບຸນປະຕູໂຂງ. - ການລຽ້ ງຜບີ າ້ ນ. - ການເສຍເຄາະ.  ພທິ ກີ າໍ - ການສູ່ ູຂໍ ແລະ ການແຕູ່ ງດອງ. - ການເກດີ ແລະ ການຕາຍ. - ການຂນຶ້ ເຮອນໃໝູ່ . 3. ດາ້ ນການທາໍ ມາຫາກນິ - ການປູກຝັງ ເຂາົ້ , ສາລ,ີ ມນັ ຕນົ້ , ພດສູ່ ວນຄວົ ແລະອູ່ ນໆ. - ການລຽ້ ງສດັ ຕູ່ າງໆ ງວົ , ຄວາຍ, ເປັດ, ໄກູ່ ... - ວຽກຫດັ ຖະກາໍ ທູ່ ສີ ະທອ້ ນເຖງິ ເອກະລກັ ຂອງເຜູ່ າົ , ຂອງທອ້ ງຖູ່ ນິ : ການຈກັ ສານ, ປັ້ນຫູ່ ຼ.ໍ .. - ການຊອກຫາອານຈາກປູ່ າ, ໜອງນາໍ້ , ແມູ່ ນາໍ້ , ທູ່ ງົ ນາ, ຖໍ້າ.... 4. ດາ້ ນການອະນລຸ ກັ ສູ່ ງິ ແວດລອ້ ມທາງທາໍ ມະຊາດ - ຄວາມເຊູ່ ອ ແລະ ການປະຕກິ ູ່ ຽວກບັ ປູ່ າສກັ ສດິ , ປູ່ າສະຫງວນ, ປູ່ າຊາ້ , ດງົ ຫໍ - ຄວາມເຊູ່ ອ ແລະ ການປະຕບິ ດັ ກູ່ ຽວກບັ ນາໍ້ ເຊູ່ ນັ ແມູ່ ນໍາ້ , ໜອງ, ວງັ ນາໍ້ ສກັ ສດິ , ວງັ ສະຫງວນ.. - ການນາໍ ໃຊເ້ ຄູ່ ອງປູ່ າຂອງດງົ ທູ່ ບີ ູ່ ໍໃຫສ້ ູນພນັ ການເອາົ ໜູ່ ຄໍ ວນເອາົ ໜູ່ ທໍ ູ່ ເີ ກດີ ອອກສູງແລວ້ ... 4. ວິທກີ ານໝນູ ໃຊພ້ ູມປັນຍາທອ້ ງຖູ່ ນິ ໃນການພດັ ທະນາທກັ ສະຊວີ ດິ ເດກັ ກູ່ ອນໄວຮຽນ ພູມປັນຍາທອ້ ງຖູ່ ນິ ນແີ້ ມູ່ ນສອນໃນວຊິ າຮຽນຕາມລະບບັ ຫຼກສູ ດແຫູ່ ງຊາດ ເອົາເຂົາ້ ເປັນແຜນການສອນໃນ ລະບບົ , ຖາ້ ຫຼກັ ສູດແຫູ່ ງຊາດສອນໄປຮອດບດົ ໃດທູ່ ສີ ອດແຊກ ຫຼ ປູ່ ຽນແທນກໄໍ ດສ້ ອນຄວາມຮູທ້ ອ້ ງຖູ່ ິນ (ບູ່ ໍແມູ່ ນ ສອນນອກລະບບົ ຫຼ ສອນເພູ່ ມີ ຫຼ ສອນຕູ່ ໍກນັ ). 21

ຄໍາວູ່ າ “ສອດແຊກ” ແມູ່ ນການນໍາເອາົ ເນອ້ ໃນຂອງພູມປັນຍາທອ້ ງຖູ່ ນິ ມາເພູ່ ມີ ເຂາົ້ ເນອ້ ໃນຂອງບົດເກູ່ ົາແຕູ່ ຕອ້ ງເໝາະກບັ ເວລາທູ່ ຫີ ກຼັ ສູດແຫູ່ ງຊາດໄດກ້ າໍ ນດົ . ຄໍາວູ່ າ “ປູ່ ຽນແທນ” ແມູ່ ນການນໍາເອາົ ເນອ້ ໃນຄວາມຮູທ້ ອ້ ງຖູ່ ິນມາແທນເນອ້ ໃນບດົ ເກູ່ ົານັນ້ ທັງໝດົ ໂດຍ ທຽບໃສູ່ ໂຄງຮູ່ າງຫກຼັ ສູດແຫູ່ ງຊາດ. ພູມປັນຍາທອ້ ງຖູ່ ນິ ທູ່ ນີ ໍາມາສອດແຊກ ຫຼ ປູ່ ຽນແທນ ນນັ້ ຕອ້ ງມລີ ກັ ສະນະບູລະນາການ ເຊູ່ ງິ ໝາຍຄວາມ ວູ່ າ ແມູ່ ນການປະສມົ ປະສານທາງດາ້ ນເນອ້ ໃນດຽວກນັ ເຂາົ້ ໃຈຫຼາຍຮູບແບບ ກດິ ຈະກໍາທູ່ ແີ ທດເໝາະກັບສູ່ ໍາອາຍຸ ຂອງຜູຮ້ ຽນ (ຕວົ ຢູ່ າງ: ຖາ້ ເນອ້ ໃນກູ່ ຽວກບັ ເລູ່ ອງໃດການແຕູ່ ງເພງ, ຄໍາຄູ່ ອງ, ບດົ ເລູ່ ອງ, ນທິ ານ, ແບບຫຼນິ້ ...ຕອ້ ງ ກູ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ເລູ່ ອງນນັ້ ). ການໝູນໃຊພ້ ູມປັນຍາທອ້ ງຖູ່ ນິ ເຂາົ້ ໃນການຮຽນຂອງເດກັ ນນັ້ ກໍມຫີ າຼ ຍລກັ ສະນະຫາຼ ຍຮູບແບບ ແລະ ຄູ່ ອຍ ເປັນຄູ່ ອຍໄປ ບູ່ ແໍ ມູ່ ນຈະຈດັ ບາດດຽວໃຫໄ້ ດຫ້ າຼ ຍຢູ່ າງ ເພາະຖາ້ ປະຕບິ ດັ ເຊູ່ ນັ ນນັ້ ເດກັ ຈະບູ່ ໍສາມາດຮບັ ໄດ ້ ຄູຄວນ ແຊກຊອ້ ນໄປເທູ່ ອລະຢູ່ າງແບບຊາ້ ໆ ເຊູ່ ນັ ຄວາມເຊູ່ ອ ແລະ ສາດສະໜາ • ຂໂໍ ທດ, ເຄາົ ລບົ ຜູໃ້ ຫຍູ່ • ເຂາົ້ ວດັ ຕກັ ບາດ... • ເຊູ່ ອຖສາສະໜາຕາມພູ່ ໍ-ແມູ່ ເພງພນ້ ບາ້ ນ • ສອນໃຫເ້ ດກັ ສາມາດຮອ້ ງເພງພນ້ ບາ້ ນໄດ ້ • ສອນໃຫຮ້ ກັ ແລະ ຮອ້ ງເພງຂອງຊາດ • ຟອ້ ນນາງແກວ້ , ລາໍ ຕູ່ ງັ ຫວາຍ... ການດໍາລງົ ຊວີ ດິ • ສອນໃຫລ້ ກູ ເຄາົ ລບົ ກດົ ໝາຍບາ້ ນເມອງ • ສອນການປູກພດ • ນູ່ ງຸ ເຄູ່ ອງ ແລະ ປຸ ງແຕູ່ ງອາຫານດວ້ ຍຕນົ ເອງໄດ ້ ການໝູນໃຊພ້ ູມປັນຍາທອ້ ງຖູ່ ິນເຂາົ້ ໃນການສອນເດກັ ກູ່ ອນໄວຮຽນນນັ້ ຄູສາມາດມວີ ທິ ກີ ານທູ່ ເີ ໝາະສມົ ຫຼ ວທິ ີ ທູ່ ຄີ ຄູ ດິ ວູ່ າສາມາດແຊກຊອ້ ນໃຫກ້ ບັ ເດກັ ໄດຢ້ ູ່ າງມປີ ະສດິ ທພິ າບໄດທ້ ູ່ ຍີ ກົ ຂນຶ້ ມາຂາ້ ງເທງິ ນນັ້ ເປັນພຽງບາງຢູ່ າງ ບາງດາ້ ນ ໂດຍຄູຕອ້ ງໄດແ້ ຊກຊອ້ ນໄປເທູ່ ອລະຢູ່ າງ ເທູ່ ອລະແບບເພູ່ ອໃຫເ້ ດກັ ເຂາົ້ ໃຈໄດໄ້ ວ ເມູ່ອເດກັ ເຂາົ້ ໃຈແລວ້ ຄູ່ ອຍສອນກູ່ ຽວກບັ ຮູບແບບໃໝູ່ ໃຫກ້ ບັ ເດກັ ເຊູ່ ງິ ຄວນເນນັ້ ການປະຕບິ ດັ ຕວົ ຈງິ ເປັນສູ່ ວນຫຼາຍ ເດກັ ຈູ່ ງຶ ຈະສາມາດ ເຂາົ້ ໄດດ້ .ີ 22

ທຸກກດິ ຈະກໍາສາໍ ລບັ ຊນັ້ ອະນບຸ ານ ແລະ ຫອ້ ງກຽມສາມາດສອດແຊກເຂາົ້ ໃນໂຄູ່ ງຮູ່ າງບດົ ສອນໄດ ້ ໂດຍເລູ່ ັງ ໃສູ່ ພດັ ທະນາການທາງດາ້ ນຮູ່ າງກາຍ, ອະນາໄມ, ຄວາມປອດໄພ, ພັດທະນາການທາງດາ້ ອາລົມ ແລະ ຈດິ ໃຈ , ພດັ ທະນາການດາ້ ນສງັ ຄມົ , ພດັ ທະນາການດາ້ ນສະຕປິ ັນຍາ ແລະ ຄວາມຮູທ້ ູ່ ວົ ໄປ ແລະ ພດັ ທະນາການດາ້ ນພາສາ ຕວົ ຢູ່ າງ: ເນອ້ ໃນການຮຽນ-ການສອນ ໜູ່ ວຍ: ບາ້ ນຂອງຂອ້ ຍ ສໍາລບັ ເດກັ ອາຍຸ 5 ປີ ຫວົ ຂໍ/້ ອາທດິ ມທ້ ີ ຫວົ ຂ/ໍ້ ວນັ ເນອ້ ໃນ 1-2 3-4 1. ບາ້ ນ ແລະ ສະຖານທູ່ ີ 1. ບາ້ ນ ແລະ ສະຖານທູ່ ີ ທູ່ ສີ ໍາຄນັ ພາຍໃນບາ້ ນ ທູ່ ສີ ໍາຄນັ ພາຍໃນບາ້ ນ 1. ບາ້ ນ 5-6 1.1. ຊູ່ ບາ້ ນ...ໜູ່ ວຍ...ເຮອນເລກທູ່ ,ີ ຊູ່ ຖະໜນົ ແລະ ເລກທູ່ ຮີ ູ່ ອມບາ້ ນຂອງຕນົ 1.2. ສະຖານທູ່ ສີ າໍ ຄນັ ພາຍໃນບາ້ ນ: ຫອ້ ງການປົກຄອງ ບາ້ ນ, ວດັ , ສະຖານທູ່ ທີ ອູ່ ງທູ່ ຽວ, ໂຮງຮຽນ, ສຸກສາລາ ຕະຫາຼ ດ ຫຼ ຮາ້ ນຂາຍເຄູ່ ອງ... 2. ຫອ້ ງການປົກຄອງບາ້ ນ 2. ຫອ້ ງການປົກຄອງບາ້ ນ 2.1. ບຸກຄນົ ນາຍບາ້ ນ, ອງົ ການຈດັ ຕງັ້ ແນວໂຮມ, ສະຫະພນັ ຍງິ , ຊາວໜູ່ ຸມ, ກອງຫຼອນ. 2.2. ໜາ້ ທູ່ ຂີ ອງນາຍບາ້ ນ ເບູ່ ງິ ແຍງປະຊາຊນົ ພາຍ ໃນບາ້ ນ. 2.3. ຄວາມສໍາຄນັ ເປັນບູ່ ອນເຕາົ້ ໂຮມ, ປຶກສາຫາ ລ ວຽກງານຂອງປະຊາຊນົ ພາຍໃນບາ້ ນ. 2.4. ການປະຕບິ ດັ ຕນົ ເຄາົ ລບົ ນບັ ຖ, ປະຕບິ ດັ ຕາມຄໍາແນະນາໍ ທູ່ ດີ ຂີ ອງຜູໃ້ ຫຍູ່ . 3. ໂຮງຮຽນ ແລະ 3. ໂຮງຮຽນ ແລະ ສຸກສາລາ ສຸ ກສາລາ 3.1. ໂຮງຮຽນ - ບຸກຄນົ ຜູອ້ ໍານວຍການ, ຄູສອນ, ແມູ່ ລຽ້ ງເດກັ , ພະນກັ ງານອານາໄມ. - ຄວາມສໍາຄນັ ເປັນບູ່ ອນຮຽນຮູ,້ ຫນຼິ້ ແລະ ປະຕບິ ດັ ກດິ ຈະກໍາຕູ່ າງໆ. - ການປະຕບິ ດັ ຕນົ ເຄາົ ລບົ ນບັ ຖຜູໃ້ ຫຍູ່ , ຮກັ ແພງ ຊູ່ ວຍເຫຼອໝູ່ ູເພູ່ ອນ, ຮກັ ສາຄວາມສະອາດ. 3.2. ສຸກສາລາ - ບຸກຄນົ : ທູ່ ານໝໍ, ແພດ, ພະຍາບານ ແລະ ພະນກັ ງານອານາໄມ... - ຄວາມສາໍ ຄນັ ເປັນບູ່ ອນປູ່ ິນປົວຄນົ ເຈບັ ປູ່ ວຍປະຈາໍ ບາ້ ນ ແລະ ເມອງ. - ການປະຕບິ ດັ ຕນົ ລຽນແຖວເອາົ ບດັ ຄວິ , ນູ່ ງັ ລໍຖາ້ ເຂາົ້ ກວດຕາມລາໍ ດບັ , ບູ່ ໍເວາົ້ ສຽງດງັ ເກນີ ໄປ, ຖີມ້ ຂເີ້ ຫຍອ້ ໃຫຖ້ ກບູ່ ອນ ແລະ ຖູ່ າຍໜກັ -ເບາົ ໃສູ່ ວດິ ຖູ່ າຍ. 23

7-8 4. ນາຍຄູ ແລະ ແພດ 4. ນາຍຄູ ແລະ ແພດ 2. ອາຊບີ 4.1. ນາຍຄູ 5. ຊາວນາ ແລະ ຊາວ - ເຄູ່ ອງນູ່ ຸງ ຊຸດສກີ າກີ ແລະ ມກີ າທາໍ ມະຈກັ ຕດິ ໃສູ່ ຄໍ 9-10 ສວນ ເສອ້ . - ໜາ້ ທູ່ ີ ຄູອະນຸບານນາໍ ພາເດກັ ຫນຼິ້ , ຮຽນ, ພກັ ຜູ່ ອນ, 11-12 ນອນ, ກນິ , ອານາໄມ, ແຕູ່ ງຕວົ . - ຄວາມສາໍ ຄນັ ນາຍຄູເປັນຜູເ້ ຝິກແອບ ແລະ ສດິ ສອນຄວາມຮູໃ້ ຫເ້ ດກັ ນອ້ ຍເປນັ ຄນົ ດ,ີ ເປັນຄນົ ເກູ່ ງັ ແລະ ສະຫາຼ ດ 4.2. ແພດ - ເຄູ່ ອງນູ່ ຸງ ຊຸດສຂີ າວ, ໝວກສຂີ າວ ແລະ ມກີ າໂຮງ ໝສໍ ແີ ດງຕດິ ໃສູ່ ໝວກ. - ໜາ້ ທູ່ ີ ກວດສຸຂະພາບ ແລະ ປູ່ ິນປົວຄນົ ເຈບັ . - ຄວາມສໍາຄນັ ແພດເປັນຜູແ້ ນະນໍາການຮກັ ສາ ສຸຂະພາບ, ປູ່ ິນປົວ ແລະ ເບູ່ ງິ ແຍງຄນົ ເຈບັ . 5. ຊາວນາ ແລະ ຊາວສວນ 5.1. ຊາວນາ - ເຄູ່ ອງນູ່ ຸງ ໂສງ້ ຂາຍາວ, ເສອ້ ແຂນຍາວ, ໃສູ່ ກຸບ ຫຼ ໝວກ. - ໜາ້ ທີ ປູກເຂາົ້ (ໄຖນາ, ຫວູ່ ານກາ້ , ຫກຼົ ກາ້ , ດາໍ ນາ) ໃສູ່ ຝູ່ ຸນ, ກູ່ ຽວເຂາົ້ , ຕາກເຂາົ້ , ຕີ ຫຼ ປູ່ ັນເຂາົ້ , ເກບັ ໃສູ່ ເປົາ, ສເີ ປັນເຂາົ້ ສານ. - ຄວາມສໍາຄນັ ປູກເຂາົ້ ໃຫຄ້ ນົ ແລະ ສດັ ກນິ ໃຫເ້ ຕບີ ໃຫຍູ່ . 5.2. ຊາວສວນ - ເຄູ່ ອງນູ່ ງຸ ໂສງ້ ຂາຍາວ, ເສອ້ ແຂນຍາວ, ໃສູ່ ກຸບ ຫຼ ໝວກ. - ໜາ້ ທູ່ ີ ປູກຜກັ ແລະ ໝາກໄມ ້ (ຂຸດດນິ , ຖາງຫຍາ້ , ຫດົ ນາໍ້ , ໃສູ່ ຝູ່ ຸນ). - ຄວາມສໍາຄນັ ຊາວສູ່ ວນເປັນຜູປ້ ູກຜກັ ,ໝາກໄມໃ້ ຫ ້ ຄນົ ແລະ ສດັ ກນິ ໃຫແ້ ຂງແຮງ. 6. ສລິ ະປະວນັ ນະຄະດີ 6. ສລິ ະປະວນັ ນະຄະດພີ ນ້ ເມອງປະກອບມີ ຂບັ ລາໍ ພນ້ ເມອງ ແລະ ຟອ້ ນ. 6.1. ຂບັ ລໍາພນ້ ເມອງຂອງແຕູ່ ລະພາກ 24

3. ສລິ ະປະ - ພາກເໜອ ຂບັ ຊໍາເໜອ, ຂບັ ທຸມ້ ຫຼວງພະບາງ, ຂບັ ວດັ ທະນະທາໍ ຊຽງຂວາງ. 13-14 7. ເຄູ່ ອງດນົ ຕຼີ ແລະ 15-16 ແບບຫຼນິ້ ພນ້ ເມອງ - ພາກກາງ ຂບັ ງູ່ມ, ລໍາພໄູ ທ, ລໍາບາ້ ນຊອກ, ລາໍ ຄອນ ສະຫວນັ , ລໍາມະຫາໄຊ, ລໍາຕູ່ ງັ ຫວາຍ. 4. ບຸນປະ 17-18 8. ຫດັ ຖະກາໍ ພນ້ ເມອງ - ພາກໃຕ ້ ລາໍ ສາລະວນັ , ລໍາສພີ ນັ ດອນ, ລໍາລູ່ ອງ. ເພນີ ແລະ 9. ບຸນພະເວດ ແລະ ປີ ປະເທດລາວ ໃໝູ່ ລາວ 6.2. ເພງ ເພງຈໍາປາເມອງລາວ, ເພງດອກບວົ ທອງ ແລະ ເພງອູ່ ນໆຂອງແຕູ່ ລະທອ້ ງຖູ່ ິນ. 6.3. ຟອ້ ນ ຟອ້ ນອວຍພອນ, ຟອ້ ນລາວແພນ, ຟອ້ ນຈໍາປາເມອງລາວ ແລະ ຟອ້ ນອູ່ ນໆຂອງແຕູ່ ລະ ທອ້ ງຖູ່ ນິ . 7. ເຄູ່ ອງດນົ ຕຼ ີ ແລະ ເຄູ່ ອງຫນຼິ້ ພນ້ ເມອງ 7.1.ເຄູ່ ອງດນົ ຕຼພີ ນ້ ເມອງ ແຄນ, ກອງລະນາດ, ຊ,ໍ ແສູ່ ງ, ຂູຸ່ຍ, ຄອ້ ງ ແລະອູ່ ນໆ. 7.2. ແບບຫຼນິ້ ພນ້ ເມອງ ຫນຼິ້ ເຕນັ້ ເສອຂາ້ ມຫວ້ ຍ, ຫນຼິ້ ຊອ້ ນຫງຼັ , ຊູກນິ ຂຽດ, ໝາກຄອນ ແລະ ແບບ ຫນຼິ້ ອູ່ ນໆໃນທອ້ ງຖູ່ ິນ. 8. ຫດັ ຖະກໍາພນ້ ເມອງ 8.1. ຫດັ ຖະກໍາຕູ່ ໍາແຜູ່ ນ ຜາ້ ສະໂຫງຼ້ , ຜາ້ ປູໂຕະ, ຜາ້ ບູ່ ຽງ, ຜາ້ ຂາວມາ້ ແລະ ສນິ້ . 8.2. ຫດັ ຖະກາໍ ທກັ ແສູ່ ວ ແສູ່ ວຕນີ ສນິ້ , ຜາ້ ປູໂຕະ, ແລະ ຖກັ ເສອ້ ກນັ ໜາວ. 8.3. ຫດັ ຖະກໍາປັນ້ ໝ,ໍ້ ໄກູ່ , ຄກົ , ໂຖດອກໄມ,້ ເຕາົ້ ດອກໄມ.້ 8.4. ຫດັ ຖະກາໍ ຈກັ ສານ ກະດງົ້ , , ຂອ້ ງ, ໄຊ, ຕບິ ເຂາົ້ , ພາເຂາົ້ , ຫວດ, ເຂງິ ແລະ ອູ່ ນໆ. 9. ບຸນພະເວດ ແລະ ປີໃໝູ່ ລາວ 9.1. ບຸນພະເວດ - ບຸນພະເວດກງົ ກບັ ເດອນ 4 ຂອງລາວ (ເດອນ ມນີ າ) ການສະເຫມຼີ ສະລອງ ຕອນເຊາົ້ ຕດັ ບາດ, ຟັງເທດເລູ່ ອງພະເວດສນັ ດອນ, ຕອນບູ່ າຍເພູ່ ນິ ແຫູ່ ກນັ ຫຼອນ ແລະ ບາງທອ້ ງຖູ່ ນິ ເພູ່ ນິ ໄດເ້ ຮດັ ພທິ ແີ ຫູ່ ພະເວດ ເຂາົ້ ເມອງ. 9.2. ບຸນປີໃໝູ່ ລາວ - ບຸນປີໃໝູ່ ລາວກງົ ກບັ ເດອນ 5 ລາວ (ວນັ ທີ 14- 16 ເດອນເມສາ) - ການສະເຫມຼີ ສະລອງ ຫດົ ສງົ ພະພຸດທະຮູບ, , 25

19-20 10. ປະເທດລາວ ບາສສີ ູ່ ູຂວນັ , ຫດົ ນາໍ້ , ອວຍພອນເຊູ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ , ບາງທອ້ ງຖູ່ ນິ ເພູ່ ນິ ໄດແ້ ຫູ່ ນາງສງັ ຂານ. 10. ປະເທດລາວ 10.1. ຊູ່ ເຕມັ ແລະ ຊູ່ ຫຍໍຂ້ ອງປະເທດລາວ - ຊູ່ ເຕມັ ສາທາລະນະລດັ ປະຊາທປິ ະໄຕ ປະຊາຊນົ ລາວ. - ຊູ່ ຫຍໍ້ ສ ປ ປ ລາວ 10.2. ຊູ່ ແລະ ຈໍານວນແຂວງໃນປະເທດລາວ 1) ນະຄອນຫວຼ ງ, 2) ແຂວງຜງົ້ ສາລ,ີ 3) ແຂວງອຸດມົ ໄຊ, 4) ແຂວງບູ່ ແໍ ກວ້ , 5) ແຂວງຫຼວງພະບາງ, 6) ແຂວງຫວົ ພນັ , 7) ແຂວງໄຊຍະບູລ,ີ 8) ແຂວງຊຽງ ຂວາງ, 9) ແຂວງວຽງຈນັ , 10) ແຂວງບລໍ ຄິ າໍ ໄຊ, 11) ແຂວງຄໍາມູ່ ວນ, 12) ແຂວງສະຫວນັ ນະເຂດ, 13) ແຂວງສາລະວນັ , 14) ແຂວງຈໍາປາສກັ , 15) ແຂວງເຊ ກອງ, 16) ແຂວງອດັ ຕະປ, 17) ແຂວງໄຊສມົ ບູນ. ວຽກບາ້ ນ 1. ຈູ່ ງົ ບອກວທິ ກີ ານໝູນໃຊພ້ ູມປັນຍາທອ້ ງຖູ່ ນິ ຂອງຕນົ ເອງວູ່ າ ຈະສອນກູ່ ຽວກບັ ຫຍງັ ໃຊວ້ ທິ ກີ ານໃດ ? 26

ບດົ ທີ 5 ຄວາມສໍາພນັ ລະຫວູ່ າງຄູ ກບັ ຄອບຄວົ , ຊຸ ມຊນົ ໃນກນພດັ ທະນາຄຸນນະພາບຊວີ ດິ ເດກັ ກູ່ ອນໄວຮຽນ 1. ຄວາມໝາຍ, ຄວາມສໍາຄນັ ຂອງການພວົ ພນັ ລະຫວູ່ າງຄູ, ຜູປ້ ົກຄອງ, ຊຸ ມຊົນ ແລະ ຄະນະພດັ ທະນາການສກຶ ສາຂນັ້ ບາ້ ນ ຊຸ ມຊນົ ຄກູ່ ຸມຄນົ ທູ່ ມີ ຄີ ວາມສນົ ໃຈໃນສູ່ ງິ ດຽວກນັ ເຊູ່ ງິ ຊຸມຊນົ ມຄີ ວາມພອ້ ມທູ່ ຈີ ະໃຫທ້ ຸກຄນົ ເຂາົ້ ຮູ່ ວມຢູ່ ູສະເໝີ ເຊູ່ ງິ ວູ່ າ ຊຸ ມຊນົ ຖວູ່ າເປັນສູ່ ກາງລະຫວູ່ າງສະຖານທູ່ ຕີ ູ່ າງໆ ໃນການໃຫຂ້ ໍມ້ ູນຮູ່ ວມກນັ ແລະ ແລກປູ່ ຽນແນວຄດິ ເຊູ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ , ເຊູ່ ງິ ຊຸ ມຊນົ ເປັນແຫູ່ ງຼ ເກບັ ກໍາຂມໍ້ ູນຢູ່ າງດີເລດີ ໃຫກ້ ັບອງົ ການຕູ່ າງໆ ທູ່ ີຢູ່ ູພາຍໃນຊຸ ມຊົນນນັ້ ເຊູ່ ັນ ໂຮງຮຽນ, ໂຮງໝໍ, ວດັ , ອານາໄມບາ້ ນ... ຊຸ ມຊນົ ປະກອບດວ້ ຍພູ່ ໍແມູ່ ແລະ ຜູປ້ ົກຄອງເດກັ , ສະມາຊກິ ຜູອ້ ູ່ ນໆ ໃນຄອບຄວົ ແລະ ເພູ່ ອນບາ້ ນທູ່ ຢີ ູ່ ູໃກຄ້ ຽງ ໂຮງຮຽນ, ຖາ້ ເປັນໂຮງຮຽນທູ່ ຢີ ູ່ ູໃນເຂດຕວົ ເມອງ, ຊຸມຊນົ ອາດຖກນຍິ າມໄປແຕກຕູ່ າງກນັ ໄປສູ່ ວນໃດສູ່ ວນໜູ່ ງຶ ຈະ ປະກອບດວ້ ຍພູ່ ຄໍ າ້ ຊາວຂາຍ, ພະນກັ ງານລດັ ແລະ ອູ່ ນໆ ເຊູ່ ງິ ທຸ ກຄນົ ເຫູ່ ຼົານີສ້ າມາດປະກອບສູ່ ວນເຂາົ້ ໃນການ ປັບປຸງການຮຽນຮູຂ້ ອງເດກັ ໄດ.້ ເມູ່ອເວາົ້ ເຖິງ ການພວົ ພນັ ກນັ ລະຫວູ່ າງຄູ, ຜູປ້ ົກຄອງ, ຊຸມຊນົ ແລະ ຄະນະພດັ ທະນາການສກຶ ສາຂນັ້ ບາ້ ນ ມນັ ຈະເກດີ ຂນຶ້ ເມູ່ອມກີ ານແບູ່ ງຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບກຮູ່ ວມກນັ ເພູ່ ອໃຫບ້ ນັ ລຸເປົ້າໝາຍອນັ ດຽວກນັ . ເຊູ່ ງິ ໃນການພວົ ພນັ ກນັ ນຈີ້ ະຂາດພາກສູ່ ວນໃດສູ່ ວນໜູ່ ງຶ ໄປກໍບູ່ ໍໄດ,້ ເພາະຄເູ ອງກໍມບີ ດົ ບາດສາໍ ຄນັ ໃນການສາ້ ງສະພາບແວດລອ້ ມໃນ ການສະໜບັ ສະໜູນໃຫເ້ ດກັ ຮູສ້ ກຶ ໄດວ້ ູ່ າ ການຮຽນຂອງເດກັ ເອງນຄີ້ ກບັ ຢູ່ ູເຮອນຂອງຕນົ ເອງ. 2. ຈຸດປະສົງຂອງການສາ້ ງ ການພວົ ພນັ ກບັ ຊຸມຊນົ ຊຸ ມຊນົ ມຄີ ວາມສໍາຄນັ ຫຼາຍທູ່ ຈີ ະນາໍ ເອາົ ເດກັ ທຸກຄນົ ເຂາົ ໂຮງຮຽນ ແລະ ຊູ່ ວຍເຫອຼ ໃຫເ້ ຂາົ ຮຽນໃຫຈ້ ນົ ສໍາເລດັ ເພາະວູ່ າ ຊຸມຊນົ ຍງັ ໃຫຂ້ ໍມ້ ູນຂູ່ າວສານທູ່ ອີ ຸ ດມົ ສມົ ບູນ ແລະ ຄວາມຮູທ້ າງປະຕບິ ດັ ທູ່ ພີ ວກເຮາົ ສາມາດໃຊເ້ ພູ່ ອປັບປຸງ ການສດິ ສອນຂອງເຮາົ ແລະ ສູ່ ງົ ເສມີ ການຮຽນຮູຂ້ ອງເດກັ ເຊູ່ ນັ ວູ່ າ ເຮາົ ສາມາດສອດແຊກນທິ ານ ຫຼ ບດົ ເພງເຂາົ້ ໃນ ການສດິ ສອນບດົ ຮຽນກູ່ ຽວກບັ ພາສາລາວ ຫຼ ໃຊເ້ ຕກັ ນກິ ຕູ່ າງໆ ເພູ່ ອຮຽນປູກຜກັ ແລະ ຕນົ້ ໄມພ້ ນ້ ເມອງ ຫຼ ວິທີ ລຽ້ ງສດັ . ເພູ່ ອເປັນການປຸ ກລະດມົ ຊບັ ພະຍາກອນທູ່ ຈີ ໍາເປັນມາໃຊ,້ ເພູ່ ອປັບປຸງການຮຽນຮູຂ້ ອງເດກັ ທຸກຄົນ, ປັງປຸ ງຄຸ ນ ນະພາບຂອງໂຮງຮຽນ ແລະ ເຮດັ ສາໍ ເລດັ ການປູ່ ຽນແປງທູ່ ຍີ ນຍງົ ຍາວນານ ສະນນັ້ ທາງຊຸມຊນົ ແລະ ໂຮງຮຽນຕອ້ ງ ມກີ ານຮູ່ ວມມກນັ . ເພູ່ ອໃຫຊ້ ຸ ມຊນົ ມຄີ ວາມເຂາົ້ ໃຈຕູ່ ໍໂຮງຮຽນ, ເຊູ່ ງິ ຈະເຮດັ ໃຫໂ້ ຮງຮຽນໄດຮ້ ບັ ການສະໜບັ ສະໜນູ ຄວາມຮູ່ ວມມ ແລະ ຄວາມຊູ່ ວຍເຫຼອຈາກຊຸ ມຊນົ ທູ່ ອີ ໍານວຍຄວາມສະດວກໃຫໂ້ ຮງຮຽນດໍາເນນີ ວຽກງານຕູ່ າງໆ ໄປດວ້ ຍດີ ແລະ ໄດຮ້ ບັ ຜນົ ສໍາເລດັ ຕາມຈດຸ ປະສງົ ຂອງໂຮງຮຽນ. ເພູ່ ອເປັນໃຈກາງຂອງຊຸມຊນົ ໄດຮ້ ູ່ ວມພດັ ທະນາຕນົ ເອງ. ເພູ່ ອໃຫຊ້ ຸ ມຊນົ ມສີ ດິ ສະເໝພີ າບໃນການວາງແຜນນະໂຍບາຍ ແລະ ເຂາົ້ ຮູ່ ວມກດິ ຈະກາໍ ຂອງໂຮງຮຽນໃຫຫ້ ຼາຍ ຂນຶ້ . 27

ເພູ່ ອເປັນຜູຊ້ ູ່ ວຍຊນີ້ ໍາການພດັ ທະນາການຊຸມຊນົ ຕາມຄວາມຕອ້ ງການຂອງຊຸມຊນົ ໂດຍອາໄສຂໍ້ມູນໃນຊຸ ມຊົນ ເປັນພນ້ ຖານ ເພູ່ ອບໍລກິ ານທາງດາ້ ນວຊິ າການແກູ່ ຊຸມຊນົ ຕາມຄວາມຕອ້ ງການຂອງຊຸມຊນົ ແລະ ເປັນການສູ່ ງົ ເສມີ ຄະນົບທໍາ ນຽມປະເພນີ ແລະ ວດັ ທະນະທໍາຂອງຊຸມຊນົ . 3. ບົດບາດ ແລະ ຄວາມຮັບຜິດຊອບຂອງຄູໃນການເຮັດວຽກຮູ່ ວມກບັ ຊຸມຊນົ ຄູລຽ້ ງເດກັ ອະນຸບານ ປຽບເໝອນແມູ່ ຜູທ້ ູ່ ສີ ອງຂອງເດກັ ເນູ່ ອງຈາກວູ່ າອອກຈາກຄອບຄວົ ມາສູ່ ູສູ່ ງິ ແວດລອ້ ມ ຫຼ ໂຮງຮຽນ. ສະນນັ້ , ຄູຈູ່ ງຶ ໄດເ້ ອາົ ໃຈໃສູ່ ເບູ່ ງິ ແຍງເດກັ ຢູ່ າງໃກຊ້ ດິ , ໃຫຄ້ ວາມສຸກ, ໃຫຄ້ ວາມຮກັ ອບົ ອູຸ່ນ ແລະ ເຮດັ ໃຫ ້ ເດກັ ມຄີ ວາມຮູສ້ ກຶ ປອດໄພເໝອນຢູ່ ກູ ບັ ຄອບຄວົ , ເພາະຖາ້ ເດກັ ມາໂຮງຮຽນດວ້ ຍຄວາມມກັ ແລະ ເຕມັ ໃຈຈະເຮດັ ໃຫກ້ ານຮຽນຮູຂ້ ອງເດກັ ມປີ ະສດິ ທພິ າບ ແລະ ຄຍູ ງັ ມໜີ າ້ ທູ່ ໃີ ນການລະດມົ ທນຶ , ສາ້ ງຄວາມເຂົາ້ ໃຈໃນການຮຽນ ຂອງເດກັ ໃຫຊ້ ພູ່ ແໍ ມູ່ , ຊຸມຊນົ ເຂາົ້ ໃຈ ແລະ ຈດັ ສະພາບແວດລອ້ ມໃນການຮຽນເພູ່ ອໃຫສ້ ອດຄູ່ ອງກບັ ເດກັ ເຊູ່ ງິ ຕອ້ ງ ໄດໃ້ ຫຊ້ ຸ ມຊນົ ມສີ ູ່ ວນຮູ່ ວມໃນການຮຽນຂອງເດກັ ໄປພອ້ ມເຊູ່ ນັ ການແຂູ່ ງຂນັ ກລິ າ-ສລິ ະປະ, ພບົ ປະພູ່ ໍແມູ່ ເດກັ ລານ ງານສະພາບການຮຽນຂອງເດກັ ໃຫຊ້ ຸມຊນົ ຫຼ ຄະນະບາ້ ນຮບັ ຮູໄ້ ປນາໍ . ຄູບູ່ ຄໍ ວນຄາດຫວງັ ວູ່ າ ຈະຕອ້ ງແກໄ້ ຂບນັ ຫາດວ້ ຍຕນົ ເອງສະເໝໄີ ປ ແມູ່ ນຢູ່ ູວູ່ າມນັ ແມູ່ ນໜາ້ ຂອງຄ,ູ ແຕູ່ ມນັ ບູ່ ໍ ແມູ່ ນໜາ້ ທູ່ ຂີ ອງຄູພຽງຄນົ ດຽວ ມນັ ຕອ້ ງໄດອ້ າໄສການຮູ່ ວມມຂອງຄໝູ ດົ ທຸກຄນົ ພາຍໃນໂຮງຮຽນທູ່ ຈີ ະຕອ້ ງໄດ ້ ຊູ່ ວຍເຫຼອເຊູ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ ໃນການເຮດັ ວຽກຮູ່ ວມກບັ ຊຸມຊນົ ເພາະການແລກປູ່ ຽນບົດຮຽນນໍາກັນຖວູ່ າເປັນ ເລູ່ ອງທູ່ ດີ ລີ ະຫວູ່ າງຊຸມຊນົ ກບັ ໂຮງຮຽນ ເພາະວູ່ າທກັ ສະຊວີ ດິ ທນີ ໍາມາໃຊໃ້ ນການສອນສູ່ ວນໃຫຍູ່ ຈະມາຈາກຊຸ ມຊນົ ເຊູ່ ງິ ຄຈູ ະຕອ້ ງໄດຮ້ ູເ້ ຖິງສູ່ ງິ ທູ່ ເີ ດກັ ຈໍາເປັນຕອ້ ງໄດໃ້ ຊເ້ ວລາໄປຢູ່ ູໃນຊຸມຊນົ . 4. ພາລະບດົ ບາດຂອງຜູປ້ ົກຄອງ ແລະ ຊຸ ມຊນົ ຫຼ ຄະນະພດັ ທະນາການສກຶ ສາຂນັ້ ບາ້ ນ 4.1.ບົດບາດຂອງຜູປ້ ົກຄອງ ຜູປ້ ົກຄອງມໜີ າ້ ທູ່ ໃີ ນການເບູ່ ງິ ແຍງ ແລະ ຊຸກຍູເ້ ດກັ ໃນການຮຽນໃນທຸກໆ ດາ້ ນມສີ ູ່ ວນຮູ່ ວມໃນໂຮງຮຽນ ດູ່ ງັ ນໃີ້ ຫກ້ ານຮູ່ ວມມກບັ ຄູ ແລະ ໂຮງຮຽນໂດຍການສູ່ ງົ ລກູ ໄປໂຮງຮຽນເປັນປົກກະຕເິ ຂົາ້ ໃຈຄວາມສໍາຄັນ ແລະ ການຮຽນຮູຕ້ າມພດັ ທະນາການຂອງເດກັ ໄວອາຍຸ 3-6 ປີເຂາົ້ ໃຈ ແລະ ຕອບສະໜອງຄວາມຕອ້ ງການຂອງເດກັ ດາ້ ນ ຄວາມຮກັ ຄວາມເອາົ ໃຈໃສູ່ ເຂາົ້ ຮູ່ ວມການວາງແຜນ ແລະ ສະໜບັ ສະໜນູ ທາງດາ້ ນວດັ ຖຸ , ແຮງງານເຂາົ້ ໃນການຈດັ ກດິ ຈະກໍາຕູ່ າງໆ ຂອງໂຮງຮຽນ. ພູ່ ໍແມູ່ ຜູປ້ ົກຄອງ ເປັນຜູໂ້ ຄສະນາຂນົ ຂວາຍ, ສະໜບັ ສະໜນູ , ເຂາົ້ ຮູ່ ວມຢູ່ າງເຕມັ ໃຈ ແລະ ສູ່ ົງລູກເຂົາ້ ຮຽນ ເພູ່ ອໃຫເ້ ດກັ ມກີ ານປູ່ ຽນແປງພດຶ ຕກິ ໍາທາງທູ່ ດີ .ີ 4.2. ບົດບາດຂອງຊຸ ມຊນົ ແລະ ຄະນະພດັ ທະນາການສຶກສາຂັນ້ ບາ້ ນ ຊຸ ມຊນົ ແລະ ຄະນະພດັ ທະນາການສກຶ ສາຂນັ້ ບາ້ ນຕອ້ ງໄດໃ້ ຫກ້ ານເອາົ ໃຈໃສູ່ ແລະ ຕິດຕາມເດກັ ທູ່ ີມາ ເຂາົ້ ໃນໂຮງຮຽນ, ໃຫກ້ ານຮູ່ ວມມກບັ ໂຮງຮຽນໂດຍການກະຕຸນ້ ຊຸກຍູໃ້ ຫພ້ ູ່ ໍແມູ່ ສູ່ ງົ ລູກຂອງຕນົ ມາໂຮງຮຽນ, ລະດມົ ແລະ ສະໜອງທນຶ ຮອນ, ອຸປະກອນການສອນບາງສູ່ ວນເຂາົ້ ໃນການຮຽນຂອງເດັກ, ເຂົາ້ ໃຈການຮຽນຮູຕ້ າມ ພດັ ທະນາການຂອງເດກັ , ເຂາົ້ ຮູ່ ວມກດິ ຈະກາໍ ຕູ່ າງທູ່ ທີ າງໂຮງຮຽນຈດັ ຂນຶ້ , ສະໜອງແຮງງານສໍາລບັ ການບູລະນະ, ຊອ້ ມແຊມ, ສາ້ ງສາໂຮງຮຽນໃຫກ້ ບັ ເດກັ ໃນເກນອາຍຸ ເຂາົ້ ພາຍໃນຊຸມຊນົ ໄດເ້ ຂາົ້ ຮຽນເຊູ່ ງິ ມໜີ າ້ ທູ່ ຫີ ກຼັ ຄ • ໂຄສະນາຂນົ ຂວາຍ, ຊຸກຍູຕ້ ດິ ຕາມເດກັ ໃນເກນອາຍຸ ເຂາົ້ ຮຽນ. 28

• ເກບັ ກາໍ ຂໍມ້ ນູ ທາງການສກຶ ສາ, ສາ້ ງແຜນທູ່ ກີ ານສກຶ ສາບາ້ ນ. • ພວົ ພນັ , ສມົ ທບົ ກບັ ຄະນະອາໍ ນວຍການໂຮງຮຽນ, ຄູສອນ ແລະ ຊຸ ມຊນົ ເພູ່ ອປຶກສາຫາລແກໄ້ ຂ ບນັ ຫາຮູ່ ວມກນັ .  ບດົ ບາດຂອງໂຮງຮຽນຕູ່ ໍກບັ ຊຸມຊນົ ໂຮງຮຽນເປັນບູ່ ອນຄດັ ເລອກຄນົ ໃຫຊ້ ຸມຊນົ ເພາະໂຮງຮຽນສາ້ ງຂນຶ້ ຕາມຄວາມຕອ້ ງການຂອງຊຸ ມຊົນ ໂຮງຮຽນເປັນແຫູ່ ງຼ ວດັ ທະນາທູ່ ສີ າໍ ຄນັ ສໍາລບັ ຊຸມຊນົ . ສະນນັ້ , ຊຸມຊນົ ຕອ້ ງຊູ່ ວຍຮກັ ສາໂຮງຮຽນໃຫດ້ ໃີ ນດາ້ ນຕູ່ າງໆ, ເປັນສະຖານທູ່ ສີ າທາລະນະທູ່ ສີ າ້ ງຂນຶ້ ໂດຍປະຊາຊນົ , ທງັ ແມູ່ ນຊບັ ສມົ ບດັ ລວມຂອງປະຊາຊນົ , ໂຮງຮຽນກບັ ຊຸ ມ ຊນົ ມຈີ ດຸ ໝາຍອນັ ດຽວກນັ ໃນການໃຫກ້ ານສກຶ ສາຄ ພດັ ທະນາຄນົ ໃຫເ້ ປັນຄນົ ດສີ າມາດໃຫຊ້ ຸມຊນົ ຊູ່ ວຍເຫຼອຕົນ ເອງໄດ ້ ແລະ ດໍາລງົ ຊວີ ດິ ຢູ່ າງມຄີ ວາມສຸກ. 5. ປະໂຫຍດໃນການສາ້ ງຄວາມສໍາພນັ ລະຫວູ່ າງຄຄູ ອບຄວົ ແລະ ຊຸ ມຊນົ ການສາ້ ງຄວາມສາໍ ພນັ ລະຫວູ່ າງຄູ, ຄອບຄວົ ແລະ ຊຸມຊນົ ນນັ້ ຖວູ່ າເປັນເລູ່ ອງທູ່ ສີ ໍາຄນັ ຫຼາຍທູ່ ຈີ ະຕອ້ ງໄດມ້ ກີ ານ ພວົ ພນັ ກນັ ເພູ່ ອເຮດັ ໃຫແ້ ຜນການຕູ່ າງໆ ທູ່ ວີ າງໄວບ້ ນັ ລຸຕາມເປົ້າໝາຍ. ການຮູ່ ວມມແມູ່ ນມຄີ ວາມຕອ້ ງການທູ່ ຂີ າດບູ່ ໍ ໄດ ້ ເຊູ່ ງິ ກູ່ ອນອູ່ ນໝດົ ແມູ່ ນລະຫວູ່ າງບນັ ດາຄສູ ອນທູ່ ຢີ ູ່ ູດວ້ ຍກນັ ພາຍໃນໂຮງຮຽນ ແລະ ລະຫວູ່ າງຄູກບັ ຄອບຄວົ ຫຼ ຜູປ້ ົກຄອງເດກັ , ໂຮງຮຽນ ກບັ ຊຸມຊນົ ກໍຍອ້ ນວູ່ າ ການພວົ ພນັ ດູ່ ງັ ກູ່ າວນເີ້ ປັນການຊຸກຍູຜ້ ນົ ປະໂຫຍດເຊູ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ , ນອກຈາກນ,ີ້ ຍງັ ມຄີ ວາມຈໍາເປັນຕອ້ ງຮູ່ ວມມກບັ ພາກສູ່ ວນອູ່ ນອກີ ຕູ່ ມເຊູ່ ນັ ກນັ ແລະ ສາຍພວົ ພນັ ດູ່ ງັ ກູ່ າວນນັ້ ຕອ້ ງໄດມ້ ກີ ານສາ້ ງຂນຶ້ ໃຫເ້ ຂມັ້ ແຂງ ເພາະວູ່ າຄຖູ າ້ ຕອ້ ງການຢາກໃຫເ້ ດກັ ມາໂຮງຮຽນຕອ້ ງໄດເ້ ຂາົ້ ຫາພູ່ ແໍ ມູ່ ຜູປ້ ົກຄອງ ເດກັ ຫຼ ຊຸມຊນົ ແລະ ອກີ ຢູ່ າງໜູ່ ງຶ ກໍຍອ້ ນວູ່ າຊຸມຊນົ ເປັນແຫູ່ ງຼ ຂມໍ້ ູນຂູ່ າວສານ ແລະ ການອໍານວຍຄວາມສະດວກທູ່ ີ ດສີ ໍາລບັ ໂຮງຮຽນຈູ່ ງຶ ປາສະຈາກບູ່ໄໍ ດທ້ ູ່ ຈີ ະຂາດການພວົ ພນັ ເຊູ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ . 6. ວິທກີ ານສາ້ ງຄວາມສໍາພນັ ລະຫວູ່ າງຄູ ກັບ ຄອບຄວົ , ຊຸ ມຊນົ ໃນການພວົ ພນັ ເຊູ່ ງິ ກນັ ແລະ ກນັ ທຸກພາກສູ່ ວນລວ້ ນແຕູ່ ມໜີ າ້ ທູ່ ຂີ ອງໃຜລາວໃນການສາ້ ງຄວາມສໍາພັນກັບ ພາກສູ່ ວນຕູ່ າງໆ ທູ່ ມີ ກີ ານພວົ ພນັ ກນັ ເຊູ່ ງິ ການພວົ ພນັ ນບີ້ ູ່ ສໍ າມາດຕດັ ແຍກພາກສູ່ ວນໃດອອກໄປໄດເ້ ພາະຖາ້ ຂາດ ພາກສູ່ ວນໃດໜູ່ ງຶ ກໍຈະເຮດັ ໃຫກ້ ານສກຶ ສາບູ່ ສໍ ມົ ບູນ ແລະ ເພູ່ ອເຮດັ ໃຫກ້ ານເຮດັ ວຽກງານສໍາເລດັ ຕາມແຜນ ແລະ ບນັ ລຸຜນົ ສໍາເລດັ ກູ່ ອນອູ່ ນຕອ້ ງມກີ ານປະສານງານຮູ່ ວມມກນັ ເຊູ່ ງິ ທາງຄູ, ຄອບຄວົ ແລະ ຊຸ ມຊນົ ກໍມໜີ າ້ ທູ່ ີຕູ່ າງ ກນັ ເຊູ່ ນັ : - ຄຕູ ອ້ ງສູ່ ສານຢູ່ າງເປັນປົກກະຕກິ ບັ ຄອບຄວົ ແລະ ຊຸມຊນົ . - ຄູຕອ້ ງເຮດັ ວຽກຮູ່ ວມກບັ ຜູປ້ ົກຄອງ ແລະ ຜູນ້ າໍ ຊຸມຊນົ . - ຄ,ູ ຜູປ້ ົກຄອງ ແລະ ຜູ ນ້ ໍາຊຸ ມຊົນຕອ້ ງໄດຮ້ ູ່ ວມກັນຈດັ ຕງັ້ ຄະນະການພດັ ທະນາການສຶກສາຂັນ້ ເພູ່ ອ ສະດວກໃນການພວົ ພນັ . - ຄຕູ ອ້ ງອະທບິ າຍຄຸນຄູ່ າ ແລະ ຈດຸ ປະສງົ ຂອງສະພາບແວດລອ້ ມທູ່ ເີ ປັນແບບຮຽນຮູ່ ວມ ແລະ ເປັນເພູ່ ອນ ມດິ . - ກະກຽມນກັ ຮຽນເພູ່ ອຈະປະຕສິ າໍ ພນັ ກບັ ຊຸມຊນົ . - ຄຕູ ອ້ ງເຊນີ ພູ່ ໍແມູ່ ຜູປ້ ົກຄອງ ແລະ ສໍາມະຊກິ ຊຸມຊນົ ໃຫເ້ ຂາົ້ ມສີ ູ່ ວນຮູ່ ວມໃນກດິ ຈະກາໍ ຫອ້ ງຮຽນ. 29

- ການຈດັ ກອງປະຊຸ ມຖອດຖອນບດົ ຮຽນນໍາກນັ ລະຫວູ່ າງຄູ, ຜູປ້ ົກຄອງເດກັ ແລະ ຜູນ້ ໍາຊຸມຊນົ ຢູ່ າງໜອ້ ຍ 1 ຄງັ້ ຕູ່ ໍປີ. - ຈດັ ການທດັ ສະນະຢຽ້ ມຢາມໂຮງຮຽນບາ້ ນອູ່ ນໂດຍມຜີ ູນ້ ໍາຊຸ ມຊນົ ຮູ່ ວມນໍາ ເພູ່ ອແລກປູ່ ຽນບດົ ຮຽນກນັ . - ຈດັ ກດິ ຈະກາໍ ທູ່ ໃີ ຫຜ້ ູປ້ ົກຄອງ ແລະ ຊຸມຊນົ ມສີ ູ່ ວນຮູ່ ວມນາໍ . ວຽກບາ້ ນ 1.ຖາ້ ໄດສ້ ອນໃນໂຮງຮຽນແຫູ່ ງໜູ່ ງຶ ນອ້ ງຈະມວີ ທິ ກີ ານພວົ ພນັ ກບັ ຊຸມຊນົ ຄແນວໃດ ? 30

ບດົ ທີ 6 ບດົ ວໄິ ຈທູ່ ກີ ູ່ ຽວຂອ້ ງກບັ ທກັ ສະຊວີ ດິ ແລະ ພດັ ທະນາຄຸນນະພາບຊວີ ດິ ເດກັ ກູ່ ອນໄວ ຮຽນ ‘’ ອູ່ ານບົດວໄິ ຈທູ່ ີກູ່ ຽວຂອ້ ງກັບທກັ ສະຊີວິດເດັກ ‘’ 1. ອູ່ ານເນອ້ ໃນໂດຍຫຍຂໍ້ ອງບດົ ວໄິ ຈ ບດົ ວໄິ ຈນີ້ ແມູ່ ນສງັ ລວມເອາົ ຫວົ ຂໍ້ ແລະ ເນອ້ ໃນບດົ ຄດັ ຫຍບໍ້ າງຕອນເທູ່ າົ ນນັ້ ມາໃຫນ້ ກັ ສກຶ ສາໄດອ້ ູ່ ານ ແລະ ວເິ ຄາະວູ່ າເນອ້ ໃນດູ່ ງັ ກູ່ າວແມູ່ ນໄດເ້ ວາົ້ ເຖງິ ທກັ ສະຊວີ ດິ ທາງດາ້ ນໃດຂອງເດກັ . ເຊູ່ ງິ ສູ່ ວນໃຫຍູ່ ແລວ້ ບດົ ວໄິ ຈຈະແມູ່ ນ ບດົ ຂອງຕູ່ າງປະເທດ ເພາະສູ່ ວນໃຫຍູ່ ໃນປະເທດລາວເຮາົ ຍງັ ບູ່ ທໍ ນັ ມຫີ ວົ ຂວໍ້ ໄິ ຈກູ່ ຽວກບັ ທກັ ສະຊວີ ດິ ເດກັ ຫຼວງຫາຼ ຍ ເທູ່ ອດູ່ ງັ ນນັ້ , ຈູ່ ງຶ ໄດຄ້ ດັ ເອາົ ບາງຕອນມາໃຫນ້ ກັ ສກຶ ສາໄດຄ້ ນົ້ ຄວາ້ ເທູ່ າົ ນນັ້ . ຕົວຢູ່ າງ 1 ການພດັ ທະນາທກັ ສະທາງຄະນດິ ສາດສາໍ ລບັ ນກັ ຮຽນຊນັ້ ອະນບຸ ານປີທີ 2 ໂດຍໃຊກ້ ດິ ຈະກໍາເສມີ ຕາມແນວຄດິ ໄຮ/ສະໂຄບ ( High/Scope ) ຊູ່ ເລູ່ ອງ ນາງ ສລິ ພິ ອນ ສດິ ທພິ ູນອະນຸພາບ ອາຈານ ສຸດາເຣສ ລດັ ຕະນາຖາວອນ ຜູສ້ ກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ກສມ ສາຂາວຊິ າ ຫລກັ ສູດ ແລະ ການສອນ ອາຈານທປີ ຶກສາ ມະຫາວທິ ະຍາໄລມະຫາສາລະຄາມ ປີທພີ ມິ 2552 ປະລນິ ຍາ ມະຫາວທິ ະຍາໄລ ບົດຄັດຫຍໍ້ ການກຽມຄວາມພອ້ ມທາງຄະນດິ ສາດຂອງເດກັ ກູ່ ອນໄວຮຽນເປັນການສາ້ ງປະສົບການໃຫເ້ ດັກໄດມ້ ີ ໂອກາດປະຕສິ າໍ ພນັ ກບັ ສູ່ ງິ ແວດລອ້ ມ ຫຼ ການທູ່ ເີ ດກັ ໄດຫ້ ນຼິ້ ໄດສ້ ໍາພດັ ສູ່ ງິ ຂອງ ໄດຈ້ ດັ ການເຮດັ ກບັ ສູ່ ງິ ຕູ່ າງໆ ແລະ ທກັ ສະພນ້ ຖານທາງຄະນດິ ສາດໂດຍໃຊກ້ ດິ ຈະກໍາເສມີ ຕາມແນວຄດິ (High/Scope) ເປັນກດິ ຈະກໍາທູ່ ນີ ກັ ຮຽນ ຈະຕອ້ ງໄດປ້ ະຕບິ ດັ ແລະ ຮຽນຮູໂ້ ດຍຕນົ ເອງມຄີ ວາມສຸກ ແລະ ຢາກຮຽນຄະນິດສາດເພູ່ ອເປັນພນ້ ຖານສໍາລັບ ການສກຶ ສາໃນລະດບັ ຊນັ້ ຕູ່ໄໍ ປການສກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ຄງັ້ ນມີ້ ຄີ ວາມມູຸ່ງໝາຍ ເພູ່ ອພດັ ທະນາແຜນການຈດັ ປະສບົ ການທູ່ ີ ມປີ ະສດິ ທພິ າບຕາມເກນ 80/80 ຫາດດັ ສະນປີ ະສດິ ທຜິ ນົ ຂອງແຜນການຈດັ ປະສບົ ການ ເພູ່ ອພດັ ທະນາທັກສະ ທາງຄະນດິ ສາດ ແລະ ເພູ່ ອສກຶ ສາຄວາມສາມາດໃນການຄດິ ແກໄ້ ຂບນັ ຫາຂອງນກັ ຮຽນຊນັ້ ອະນຸບານປີທີ 2 ທູ່ ໄີ ດ ້ ຮບັ ການຈດັ ປະສບົ ການໂດຍໃຊກ້ ດິ ຈະກໍາເສມີ ຕາມແນວ ຄິດ (High/Scope) ກູ່ ຸມຕວົ ຢູ່ າງເປັນນກັ ຮຽນຊັນ້ ອະນຸບານປີທີ 2 ໂຮງຮຽນບາ້ ນໂຕູ່ ງໂຕນ້ ເມອງໂນນສະອາດ ສໍານກັ ງານເຂດພນ້ ທູ່ ກີ ານສກຶ ສາໜອງບວົ ລາໍ ພູ ເຂດ 1 ພາກຮຽນທີ 2 ປີການສກຶ ສາ 2551 ຈໍານວນ 9 ຄົນ ຈາກ 1 ຫອ້ ງຮຽນ ໄດມ້ າໂດຍການເລອກແບບເຈາະຈງົ (Purposive Sampling) ເຄູ່ ອງມທ້ ູ່ ໃີ ຊໃ້ ນການສກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ຄງັ້ ນມີ້ ີ3 ຊະນດິ ຄ ແຜນຈດັ ປະສບົ ການໂດຍໃຊ ້ ກດິ ຈະກໍາເສມີ ຕາມແນວຄດິ (High/Scope) ຈໍານວນ 16 ແຜນໃຊເ້ ວລາສອນແຜນລະ 50 ນາທີ ແບບວດັ ທກັ ສະທາງຄະນດິ ສາດ ຊະນດິ ເລອກຕອບ 3 ຕວົ ເລອກ 1 ສະບບັ ຈໍານວນ 20 ຂໍ້ ມຄີ ູ່ າຄວາມຍາກແຕູ່ ຂໍຕ້ ງັ້ ແຕູ່ 0.22 ເຖງິ 0,78 ຄູ່ າອໍານາດຈໍາແນກແຕູ່ ລະຂໍ້ (B) ຕງັ້ ແຕູ່ 0.60 ເຖງິ 0.87 ຄູ່ າຄວາມເຊູ່ ອໝນັ້ (rcc) ທງັ ສະບບັ ເທູ່ າົ 31

ກບັ 0.84 ແລະ ແບບວດັ ຄວາມມາດໃນການຄດິ ແກໄ້ ຂບນັ ຫາໃນການສງັ ເກດພດຶ ຕກິ າ ມຄີ ູ່ າຄວາມເຊູ່ ອໝນັ້ ເທູ່ າົ ກບັ 0.78 ສະຖິຕທິ ູ່ ໃີ ຊໃ້ ນການວເິ ຄາະ ໄດແ້ ກູ່ ຮອ້ ຍລະ ຄູ່ າສະເລູ່ ຍ ສວູ່ ນໜູ່ ງຶ ມາດຕະຖານຜນົ ການສກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ປະກດົ ດູ່ ງັ ນີ້ 1. ແຜນການຈດັ ປະສບົ ການເພູ່ ອພດັ ທະນາທກັ ສະທາງຄະນດິ ສາດ ນກັ ຮຽນຊນັ້ ອະນຸບານປີທີ 2 ໂດຍ ໃຊກ້ ດິ ຈະກາໍ ເສມຕາມແນວຄດິ (High/Scope) ມປີ ະສດິ ສດິ ທພິ າບເທູ່ າົ ກບັ 81.62/85.55 ຊູ່ ງຶ ສູງກວູ່ າເກນທູ່ ຕີ ງັ້ ໄວ.້ 2. ດດັ ຊະນປີ ະສດິ ທຜິ ນົ ການຈດັ ປະສບົ ການຂອງແຜນການຈດັ ປະສບົ ການ ເພູ່ ອພດັ ທະນາທກັ ສະທາງ ຄະນດິ ສາດ ນກັ ຮຽນຊນັ້ ອະນຸບານປີທີ 2 ໂດຍໃຊກ້ ດິ ຈະກໍາເສມີ ຕາມແນວຄດິ (High/Scope) ມຄີ ູ່ າເທູ່ າົ ກບັ 0.7778. 3. ນກັ ຮຽນຊນັ້ ອະນຸບານປີທີ 2 ຈໍານວນຮອ້ ຍລະ 88 ທູ່ໄີ ດຮ້ ບັ ການຈດັ ປະສບົ ການໂດຍໃຊກ້ ດິ ຈະກໍາ ເສມີ ຕາມແນວຄດິ (High/Scope) ມຄີ ວາມສາມາດໃນການແກໄ້ ຂບນັ ຫາ. ໂດຍສະຫຸຼບ ແຜນການຈດັ ປະສບົ ການເພູ່ ອພດັ ທະນາທກັ ສະທາງຄະນດິ ສາດໂດຍໃຊກ້ ດິ ຈະກາໍ ເສີມຕາມ ແນວຄດິ (High/Scope) ມຄີ ຸນນະພາບຈູ່ ງົ ສາມາດນໍາໄປໃຊໃ້ ນການຈດັ ການຮຽນ-ການສອນໄດ.້ ຕົວຢູ່ າງ 2 ການພດັ ທະນາແຜນການຈດັ ປະສບົ ການເພູ່ ອພດັ ທະນາຄວາມສາມາດທາງພະຫຸປັນຍາ ຂອງນກັ ຮຽນຊນັ້ ອະນບຸ ານປີທີ 2 ໂດຍການຈດັ ກດິ ກໍາຕາມຮູບແບບ ACACA ຊູ່ ເລູ່ ອງ ນາງ ຄອງໃຈ ຂວນັ ກະເສມ ຜູສ້ ກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ອາຈານທູ່ ປີ ຶກສາ ອາຈານ ສຸດາເຣສ ລດັ ຕະນາຖາວອນ ມະວທິ ະຍາໄລ ມະຫາວທິ ະຍາໄລມະຫາສາລະຄາມ ປີທູ່ ພີ ມິ 2552 ບົດຄັດຫຍໍ້ ການຈດັ ກດິ ຈະກໍາຕາມຮູບແບບ ACACA ເປັນການຈັດກິດຈະກໍາທູ່ ຄີ ໍານຶງເຖິງຄວາມສົນໃຈຄວາມ ຕອ້ ງການ ຄວາມຖະນດັ ຄວາມແຕກຕູ່ າງຂອງເດກັ ແຕູ່ ລະຄນົ ທູ່ ມີ ວີ ທິ ຮີ ຽນແຕກຕູ່ າງກນັ ເຮດັ ໃຫເ້ ດກັ ໄດພ້ ດັ ທະນາ ເຕມັ ຕາມສກັ ກະຍະພາບ ແລະ ໄດໃ້ ຊຄ້ ວາມສາມາດສູງສຸດ ຜູສ້ ກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ຈູ່ ງຶ ສນົ ໃຈພດັ ທະນາຄວາມສາມາດທາງ ພະຫຸປັນຍາຂອງເດກັ ກູ່ ອນໄວຮຽນ ໂດຍການຈດັ ກດິ ຈະກາໍ ຕາມຮູບແບບ ACACA ໂດຍມຄີ ວາມມູຸ່ງໝາຍເພູ່ ອ (1) ພດັ ທະນາແຜນຈດັ ປະສບົ ການເພູ່ ອພດັ ທະນາຄວາມສາມາດທາງພະຫຸປັນຍາຂອງນກັ ຮຽນຊນັ້ ອະນບຸ ານປີທີ 2 ໂດຍການຈດັ ກດິ ຈະກາໍ ຕາມແບບ ACACA ທູ່ ມີ ປີ ະສດິ ທພິ າບຕາມເກນ 80/80 (2) ເພູ່ ອສກຶ ສາດັດສະນປີ ະ ສດິ ທຜິ ນົ ຂອງແຜນການຈດັ ປະສບົ ການເພູ່ ອພດັ ທະນາຄວາມສາມາດທາງພະຫຸປັນຍາຂອງນກັ ຮຽນຊນັ້ ອະນບຸ ານປີ ທີ 2 ໂດຍຈດັ ກດິ ຈະກາໍ ຕາມແບບ ACACA (3) ເພູ່ ອສກຶ ສາຄວາມສາມາດທາງພະຫຸປັນຍາຂອງນກັ ຮຽນຊັນ້ ອະນຸບານປີທີ 2 ທູ່ໄີ ດຮ້ ບັ ການຈດັ ກດິ ຈະກໍາຕາມຮູບແບບ ACACA ກູ່ ຸມຕວົ ຢູ່ າງໄດແ້ ກູ່ ນກັ ຮຽນຊນັ້ ອະນບຸ ານປີທີ 2 ໂຮງຮຽນ ບາ້ ນແກງ້ -ໂນນສມົ້ ກບົ ເມອງແກງ້ ຄໍ້ ສາໍ ນກັ ງານເຂດພນ້ ທູ່ ກີ ານສກຶ ສາໄຊພູມ ເຂດ 2 ພາກຮຽນທີ 2 ປີ ການສກຶ ສາ 2551 ຈໍານວນ 38 ຄນົ ຊູ່ ງຶ ໄດມ້ າໂດຍການເລອກແບບເຈາະຈງົ (Purposive Sampling) ເຄູ່ ອງມ ທູ່ ໃີ ຊໃ້ ນການສກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ມີ 3 ຊະນດິ ໄດແ້ ກູ່ ແຜນການຈດັ ປະສບົ ການໂດຍການຈດັ ກດິ ຈະກາໍ ຕາມຮູບແບບ ACACA ຂອງນກັ ຮຽນຊນັ້ ອະນບຸ ານປີທູ່ ີ 2 ແບບປະເມນີ ຄວາມສາມາດທາງພະຫຸປັນຍາລາຍແຜນຈດັ ປະສບົ ການ 32

ໂດຍການຈດັ ກດິ ຈະກາໍ ຕາມຮູບແບບ ACACA ຂອງນກັ ຮຽນຊນັ້ ອະນຸບານປີ ທູ່ ີ 2 ແລະ ແບບປະເມນີ ຄວາມ ສາມາດທາງພະຫຸປັນຍາ 8 ດາ້ ນ ຊູ່ ງຶ ມຄີ ູ່ າດດັ ສະນຄີ ວາມສອດຄອງ (IOC) ຢູ່ ູລະຫວູ່ າງ 0.8 – 1.00 ມຄີ ູ່ າອານາດ ຈໍາແນກຕງັ້ ແຕູ່ 0.61 ເຖງິ 0.93 ຄູ່ າຄວາມເຊູ່ ອໝນັ້ ທງັ ໝດົ ເທູ່ າົ ກບັ 0 .98 ສະຖິຕທິ ູ່ ໃີ ຊໃ້ ນການວິເຄາະຂໍມ້ ູນ ໄດແ້ ກູ່ ຮອ້ ຍລະ ຄູ່ າສະເລູ່ ຍສວູ່ ນໜູ່ ງຶ ມາດຕະຖານຜນົ ການສກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ພບົ ວູ່ າ ແຜນການຈດັ ປະສົບການໂດຍ ການຈດັ ກດິ ຈະກາໍ ຕາມຮູບແບບ ACACA ຂອງນກັ ຮຽນຊນັ້ ອະນບຸ ານປີທູ່ ີ 2 ມປີ ະສດິ ທພິ າບ (E1/E2) ເທູ່ າົ ກັບ 86.16 / 85.03 ແລະ ມຄີ ູ່ າດດັ ສະນປີ ະສດິ ທຜິ ນົ ເທູ່ າົ ກບັ 0.7355 ສະແດງວູ່ ານກັ ຮຽນມຄີ ວາມກາ້ ວໜາ້ ທາງການ ຮຽນ ຮອ້ ຍລະ 73.55 ຄວາມສາມາດທາງພະຫຸປັນຍາຂອງນກັ ຮຽນທູ່ໄີ ດຮ້ ຽນຮູ ຕ້ າມຮູບແບບ ACACA ສູງຂນ້ ແລະ ເມູ່ອນໍາມາຈດັ ລໍາດບັ ໂດຍລຽງຈາກຜນົ ຄະແນນຄວາມສາມາດແຕູ່ ລະດາ້ ນ ພົບວູ່ າ ຄວາມສາມາດທາງດາ້ ນ ດນົ ຕີ ແລະ ຈງັ ຫວະມຄີ ະແນນສະເລູ່ ຍເທູ່ າົ ກບັ 89.07 ຄວາມສາມາດທາງດາ້ ນການເຂົາ້ ໃຈຕນົ ເອງ ມຄີ ະແນນ ສະເລູ່ ຍເທູ່ າົ ກບັ 87.81 ຄວາມສາມາດທາງດາ້ ນຮູ່ າງກາຍ ແລະ ການເຄູ່ ອນໄຫວ ມຄີ ະແນນສະເລູ່ ຍເທູ່ າົ ກບັ 87.28 ຄວາມສາມາດທາງມະນຸດສໍາພນັ ມຄີ ະແນນສະເລູ່ ຍ 87.06 ຄວາມສາມາດດາ້ ນຄະນດິ ສາດມຄີ ະແນນສະເລູ່ ຍເທູ່ າົ ກບັ 84.09 ຄວາມສາມາດທາງດາ້ ນພາສາມຄີ ະແນນສະເລູ່ ຍເທູ່ າົ ກບັ 83.21 ຄວາມສາມາດທາງດາ້ ນມຕີ ສິ າໍ ພນັ ມີ ຄະແນນສະເລູ່ ຍເທູ່ າົ ກບັ 82.76 ແລະ ຄວາມສາມາດທາງດາ້ ນທໍາມະຊາດ ແລະ ສູ່ ງິ ແວດລອ້ ມ ມຄີ ະແນນສະເລູ່ ຍ ເທູ່ າົ ກບັ 79.87 ຊູ່ ງຶ ຄວາມສາມາດທາງດາ້ ນດນົ ຕີ ແລະ ຈງັ ຫວະມຄີ ະແນນສະເລູ່ ຍຫາຼ ຍກວູ່ າທຸກດາ້ ນ ແລະ ຄວາມ ສາມາດທາງດາ້ ນທາໍ ມະຊາດ ແລະ ສູ່ ງິ ແວດລອ້ ມມຄີ ະແນນສະເລູ່ ຍຕູ່ າໍ ກວູ່ າທຸກດາ້ ນ. ໂດຍສະຫຸບຼ ການຈດັ ປະສບົ ການເພູ່ ອພດັ ທະນາຄວາມສາມາດທາງພະຫຸປັນຍາຂອງນກັ ຮຽນຊນັ້ ອະນບຸ ານ ປີທີ 2 ໂດຍການຈດັ ກດິ ຈະກາໍ ຕາມຮູບແບບ ACACA ຊູ່ ວຍພດັ ທະນາຄວາມສາມາດທາງພະຫຸປັນຍາຂອນກັ ຮຽນ ໄດທ້ ຸກດາ້ ນ ຈູ່ ງຶ ຄວນສູ່ ງົ ເສມີ ໃຫຄ້ ູຜູສ້ ອນລະດບັ ກອູ່ ນໄວຮຽນນໍາໄປໃຊໃ້ ນການຈດັ ກດິ ຈະກາໍ ການຮຽນ-ການສອນ ຕົວຢູ່ າງ 3 ການພດັ ທະນາການຈດັ ປະສບົ ການການເຄູ່ອນໄຫວ ແລະ ຈງັ ຫວະໂດຍໃຊກ້ ານສອນ ແບບສາທດິ ປະຍຸກໃຊທ້ ູ່ າລໍາມວຍບູຮານທູ່ ມີ ຕີ ູ່ ພໍ ດັ ທະນາການຂອງໂຮງຮຽນຊນັ້ ຊູ່ ເລູ່ ອງ ອະນຸບານປີທູ່ ີ 2 ຜູສ້ ກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ນາງ ລະຕກິ ອນ ອນິ ານນັ ອາຈານທູ່ ປີ ຶກສາ ອາຈານ ສຸດາເຣສ ລດັ ຕະນາຖາວອນ ປະລນິ ຍາ ກ ຄ ມ ສາຂາວຊິ າ ຫລກັ ສູດ ແລະ ການສອນ ມະຫາວທິ ະຍາໄລ ມະຫາວທິ ະຍາໄລມະຫາສາລະຄາມ ປີທູ່ ພີ ມິ 2552 ບົດຄັດຫຍໍ້ ການນໍາທູ່ າລໍາມວຍບູຮານມາສອນນກັ ຮຽນໂດຍໃຊກ້ ານສອນແບບສາທດິ ເພູ່ ອພດັ ທະນາການດາ້ ນຮູ່ າງກາຍ , ອາລມົ -ຈດິ ໃຈ, ສງັ ຄມົ ແລະ ສະຕປິ ັນຍາເປັນການສອນທູ່ ຊີ ວູ່ ຍໃຫຜ້ ູຮ້ ຽນໄດຮ້ ບັ ປະສບົ ການ ໂດຍສະເພາະເຫັນ ສູ່ ງິ ທູ່ ຮີ ຽນຮູຢ້ ູ່ າງຮູບປະທໍາໃຫເ້ ກດີ ຄວາມເຂາົ້ ໃຈ ແລະ ຈດົ ຈາໍ ເລູ່ ອງທູ່ ສີ າທດິ ໄດດ້ ີ ແລະ ດນົ ທງັ ຊວູ່ ຍປະຢັດເວລາ ອຸ ປະກອນ ແລະ ຄູ່ າໃຊຈ້ ູ່ າຍ ເປັນວທິ ທີ ູ່ ສີ າມາດສອນຜູຮ້ ຽນໄດຈ້ ໍານວນຫາຼ ຍຄວາມມູຸ່ງໝາຍໃນການສກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ເທູ່ ອນີ້ ເພູ່ ອພດັ ທະນາແຜນຈດັ ປະສບົ ການການເຄູ່ ອນໄຫວ ແລະ ຈງັ ຫວະ ໂດຍໃຊກ້ ານສອນແບບສາທິດການ ປະຍຸກໃຊທ້ ູ່ າລາໍ ມວຍບູຮານທູ່ ມີ ຕີ ູ່ ພໍ ດັ ທະນາການຂອງນກັ ຮຽນຊນັ້ ອະນຸບານປີທູ່ ີ 2 ແລະ ເພູ່ ອປຽບທຽບພດັ ທະນາ 33

ການຂອງນກັ ຮຽນຊນັ້ ອະນບຸ ານປີທູ່ ີ2 ກອູ່ ນ ແລະ ຫລງັ ໄດຮ້ ບັ ການຈດັ ປະສບົ ການການເຄູ່ ອນໄຫວ ແລະ ຈງັ ຫວະ ໂດຍໃຊກ້ ານສອນແບບສາທດິ ການປະຍຸກໃຊທ້ ູ່ າລາໍ ມວຍບູຮານ ກູ່ ຸມຕວົ ຢູ່ າງທູ່ ໃີ ຊ ້ເປັນນກັ ຮຽນຊນັ້ ອະນບຸ ານປີທີ 2 ພາກຮຽນທີ 2 ປີ ການສກຶ ສາ 2551 ໂຮງຮຽນບາ້ ນມູ່ ວງລາຍຣາດສະດຸງສນິ ສາໍ ນກັ ງານເຂດພນ້ ທູ່ ກີ ານສກຶ ສາແຂວງ ສະກນົ ນະຄອນ ເຂດ 11 ຫອ້ ງຮຽນ ຈາໍ ນວນ 30 ຄນົ ຊູ່ ງຶ ໄດມ້ າໂດຍແບບເລອກແບບການເປັນກູ່ ຸ ມ (Cluster Random Sampling) ຜູສ້ ກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ໃຊວ້ ທິ ກີ ານສກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ໂດຍການປະເມນີ ພດຶ ຕກິ ໍາການເຄູ່ ອນໄຫວ ແລະ ຈງັ ຫວະລະຫວູ່ າງຮຽນໂດຍໃຊທ້ ູ່ າລໍາມວຍບູຮານ 6 ທູ່ າ ແລະ ປະເມນີ ພດຶ ຕິກໍາພັດທະນາການທັງ 4 ດາ້ ນກອູ່ ນ ແລະ ຫລງັ ຮຽນໃນກດິ ຈະກໍາເຄູ່ ອນໄຫວ ແລະ ຈງັ ຫວະ ສະຖິຕທິ ູ່ ໃີ ຊໃ້ ນການວເິ ຄາະຂໍມ້ ນູ ຄ ຮອ້ ຍລະ ຄູ່ າສະເລູ່ ຍ ແລະ ສວູ່ ນໜູ່ ງຶ ມາດຕະຖານຜນົ ການສກຶ ສາຄນົ້ ຄວາ້ ປະກອບດູ່ ງັ ນີ້ 1. ແຜນການຈດັ ປະສບົ ການການເຄູ່ ອນໄຫວ ແລະ ຈງັ ຫວະໂດຍໃຊກ້ ານສອນແບບສາທດິ ການປະຍຸ ກໃຊ ້ ທູ່ າລໍາມວຍບູຮານທູ່ ມີ ຕີ ູ່ ພໍ ັດທະນາການການຂອງນັກຮຽນຊັນ້ ອະນຸບານປີທີ 2 ທູ່ ີຜູສ້ ຶກສາຄົນ້ ຄວາ້ ສາ້ ງຂນ້ ມີ ປະສດິ ທພິ າບເທູ່ າົ ກບັ 81.16/86.28 ຊູ່ ງຶ ສູງກວູ່ າທູ່ ກີ າໍ ນດົ ໄວ ້ 75/75 2. ນກັ ຮຽນທູ່ ຮີ ຽນດວ້ ຍແຜນການຈດັ ປະສບົ ການການເຄູ່ ອນໄຫວ ແລະ ຈງັ ຫວະມພີ ດັ ທະນາການ 4ດາ້ ນ ດາ້ ນຮູ່ າງກາຍ, ດາ້ ນອາລມົ -ຈດິ ໃຈ, ດາ້ ນສງັ ຄມົ , ດາ້ ນສະຕປິ ັນຍາ ເພູ່ ີມການຮຽນຢູ່ າງມເີ ນອ້ ສໍາຄນັ ທາງສະຖິຕິ ລະດບັ 05. ໂດຍສະຫຸຼບ ການພດັ ທະນາການຈດັ ປະສບົ ການກດິ ຈະກາໍ ເຄູ່ ອນໄຫວ ແລະ ຈງັ ຫວະໂດຍໃຊກ້ ານສອນ ແບບສາທດິ ການປະຍຸກໃຊທ້ ູ່ າລາໍ ມວຍບູຮານມປີ ະສດິ ທພິ າບທູ່ ເີ ໝາະສມົ ສາມາດພດັ ທະນາການນກັ ຮຽນໄດເ້ ປັນ ຢູ່ າງດີ ຈູ່ ງຶ ຄວນສູ່ ງົ ເສມີ ສະໜບັ ສະໜູນໃຫຄ້ ນູ າໍ ແຜນນໄີ້ ປໃຊໃ້ ນການຈດັ ການຮຽນ-ການສອນຕູ່ໄໍ ປ. 34

ເອກະສານອາ້ ງອງິ ເອກະສານປະກອບການຮຽນ ວຊິ າ ຄວາມຮູທ້ ອ້ ງຖູ່ ິນ ສາຍຄູອະນບຸ ານ (ສະບບັ ທດົ ລອງ), ກະຊວງສກຶ ສາທກິ ານ ແລະ ກລິ າ, ກມົ ສາ້ ງຄູ ວທິ ະຍາໄລຄູ ດງົ ຄໍາຊາ້ ງ ຮູ່ ວມກບັ ສະມາຄມົ ພດັ ທະນາທກັ ສະຊວີ ດິ , 2015. ຄູ່ ູມການຈດັ ການສອນຫອ້ ງຮຽນຮູ່ ວມ ແລະ ເປັນເພູ່ ອນມດິ , ກະຊວງສກຶ ສາທກິ ານ ແລະ ກລິ າ, ສູນການສກຶ ສາ ຮຽນຮູ່ ວມ ສະໜບັ ສະໜູນດາ້ ນງບົ ປະມານໂດຍ ໂຄງການນໍາ້ ເທນີ ສອງ ນະຄອນຫວຼ ງວຽງຈນັ , ສປປລາວ, 2012. ເອກະສານປະກອບການຮຽນນເິ ທດການສກຶ ສາກະຊວງສກຶ ສາທກິ ານ ແລະ ກລິ າ, ກມົ ສາ້ ງຄູ ວທິ ະຍາໄລຄູຫຼວງພະ ບາງ, 2015. ຄູ່ ູມສູນການຮຽນຮູຊ້ ຸ ມຊນົ , ສາໍ ນກັ ເສມີ ສາ້ ງຄວາມເຂມັ້ ແຂງຂອງຊຸມຊນົ ກມົ ພດັ ທະນາຊຸມຊນົ ກະຊວງມະຫາດໄທ ກຸງເທບມະຫານະຄອນ, 2550. ກຸສຸ ມາວະດີ ຄາໍ ກຽ້ ງ ແລະ ຄະນະ, ໜງັ ສຮຽນ ວຊິ າພນ້ ຖານສຸຂະສກຶ ສາ6 ຊນັ້ ມດັ ທະຍມົ ປີທີ 6 ກຸງເທບມະຫາ ນະຄອນ, ສໍານກັ ພມິ ເອມັ ພນັ ຈາໍ ກດັ , 2554. ນາງ ພອນນດິ າ ຜຸສະດ,ີ ການສກຶ ສາປະຖົມໄວ, ມະຫາວທິ ະຍາໄລລາດສະພດັ ນະຄອນລາດສະສມີ າ, 2554. WWW.chumchon.cdd.go.th http://sites.google.com/site/healthgrade6 http://www.tkc.go.th http://www.ipesp.ac.th/learning/thaistory/content4.html

ລະບບົ -ພາກຮຽນ ໂຄງຮູ່ າງຫຼກັ ສູ ດລາຍວຊິ າ ຊູ່ ວົ ໂມງ ຄູ່ າໜູ່ ວຍກດິ ວຊິ າ: ເສີມສາ້ ງທັກສະຊວີ ິດ ແລະ ຄຸ ນນພະາບຊີວດິ ອະທບິ າຍຄູ່ າໜູ່ ວຍກດິ ຈຸດປະສງົ ຫຼັກສູ ດສາ້ ງຄູອະນຸບານ ລະບບົ 12+4 (Objectives) ລ ະ ຫັດ : ເນອ້ ໃນຫຍໍ ້ Synopsis ສາຍຄູອະນຸບານປະລນິ ຍາຕີ / ພາກຮຽນ 2 ປີ 2 32 ຊູ່ ວົ ໂມງ ການດາໍ ເນນີ ການສອນ Methodalogy 2(2-0-2) ໃນວຊິ ານມີ້ ຢີ ູ່ ູ 2 ໜູ່ ວຍກດິ (2 ຊູ່ ວົ ໂມງ ຮຽນຕູ່ ໍ 1 ອາທດິ ,ໃນນນັ້ ແມູ່ ນຮຽນທດິ ສະດທີ ງັ ໝດົ ) ເມູ່ ອຮຽນຈບົ ວຊິ ານແີ້ ລວ້ ນກັ າກສາສາມາດ: 1. ອະທບິ າຍກູ່ ຽວກບັ ຄວາມໝາຍ, ຄວາມສໍາຄນັ , ອງົ ປະກອບ, ວທິ ກີ ານສາ້ ງ ແລະ ເນອ້ ໃນຂອງທກັ ສະຊວີ ດິ ຂອງເດກັ ກູ່ ອນໄວຮຽນໄດ.້ 2. ອະທບິ າຍປັດໃຈທູ່ ມີ ຜີ ນົ ຕູ່ ກໍ ານປູ່ ຽນແປງທດັ ສະນະຄະຕໃິ ນການສອນຂອງຄູລຽ້ ງເດກັ - ອະນຸບານ. 3. ອະທບິ າຍສາຍພວົ ພນັ ການຮຽນຮູໃ້ ນເຮອນລຽ້ ງເດກັ ໂຮງຮຽນອະນຸບານ ກບັ ສູນການສກຶ ສາຊຸ ມຊນົ . 4. ອະທບິ າຍການໝນູ ໃຊພ້ ູມປັນຍາທອ້ ງຖູ່ ນິ . 5. ອະທບິ າຍຄວາມສາໍ ພນັ ລະຫວູ່ າງຄກູ ບັ ຄອບຄວົ , ຊຸ ມຊນົ ໃນການພດັ ທະນາຄຸນນະພາບ ຊວີ ດິ ຂອງເດກັ ກູ່ ອນໄວຮຽນ. 6. ອູ່ ານງານວໄິ ຈທູ່ ກີ ູ່ ຽວຂອ້ ງທກັ ສະຊວີ ດິ ແລະ ຄຸນນະພາບຊວີ ດິ ຂອງເດກັ ກູ່ ອນໄວຮຽນ ຄວາມໝາຍ ຄວາມສາໍ ຄນັ ອງົ ປະກອບ ວທິ ກີ ານສາ້ ງເນອ້ ໃນຂອງທກັ ສະຊວີ ດິ ຄຸນນະພາບ ຊວີ ດິ ຂອງເດກັ ກູ່ ອນໄວຮຽນ ປັດໃຈທູ່ ມີ ຜີ ນົ ຕູ່ ໍການປູ່ ຽນແປງທດັ ສະນະຄະຕຂິ ອງຄູລຽ້ ງເດກັ - ອະນຸບານ ສາຍພວົ ພນັ ການຮຽນຮູໃ້ ນເຮອນລຽ້ ງເດກັ ໂຮງຮຽນອະນບຸ ານ ກບັ ສູນການສກຶ ສາ ຊຸ ມຊນົ ໝູນໃຊພ້ ູມປັນຍາທອ້ ງຖູ່ ນິ ຄວາມສໍາພນັ ລະຫວູ່ າງຄູ ກບັ ຄອບຄວົ ຊຸ ມຊນົ ໃນການ ພດັ ທະນາຄຸນນະພາບຊວີ ດິ ຂອງເດກັ ກູ່ ອນໄວຮຽນ ແລະ ບດົ ວໄິ ຈທູ່ ກີ ູ່ ຽວຂອ້ ງທກັ ສະຊວີ ດິ ແລະ ຄຸນນະພາບຊວີ ດິ ຂອງເດກັ ກູ່ ອນໄວຮຽນ. ໃນວຊິ ານຮີ້ ຽນຢູ່ ູ 16 ອາທດິ ປະກອບຫາຼ ຍຫວົ ບດົ , ແຕູ່ ລະບດົ ແບູ່ ງອອກເປັນຫາຼ ຍຫວົ ຂ,ໍ ້ ຈດັ ກດິ ຈະກາໍ ການຮຽນ-ການສອນ ໃຊຮ້ ູບແບບດວ້ ຍການອະທບິ າຍ, ສນົ ທະນາ,ກດິ ຈະກາໍ ກູ່ ມຸ , ກດິ ຈະກາໍ ບຸ ກຄນົ , ສງັ ເກດໃນໂຮງຮຽນສາທດິ ,ສກຶ ສານອກສະຖານທູ່ ,ີ ເບູ່ ງິ ວດິ ໂີ ອ, ເຝິກປະຕບິ ດັ ຕວົ ຈງິ ຂຽນບດົ ລາຍງານ ແລະ ບດົ ວໄິ ຈທູ່ ກີ ູ່ ຽວຂອ້ ງ. ອາທດິ (Week) 1 ບົດທີ 1 ອາທດິ ທີ 2 ການເສມີ ສາ້ ງທກັ ສະຊວີ ດິ . 1. ຄວາມໝາຍຂອງທກັ ສະຊວີ ດິ . 2. ຄວາມສໍາຄນັ ຂອງທກັ ສະຊວີ ດິ . 3. ການພດັ ທະນາທກັ ສະຊວີ ດິ ຄລູ ຽ້ ງເດກັ -ອະນຸບານ. ບດົ ທີ1 ທັກສະຊວີ ິດ (ຕູ່ ໍ)

ອາທດິ ທີ 3 4. ອງົ ປະກອບຂອງທກັ ສະຊວີ ດິ ຂອງເດກັ ກູ່ ອນໄວຮຽນ. ອາທດິ ທີ 4 4.1. ທກັ ສະການຕດັ ສນິ ໃຈ. ອາທດິ ທີ 5 4.2. ທກັ ສະການແກໄ້ ຂບນັ ຫາ. ອາທດິ ທີ 6 ອາທດິ ທີ 7 4.3. ທກັ ສະການຄດິ ສາ້ ງສນັ . ອາທດິ ທີ 8 ບ ົດ ທ1ີ ທກັ ສະຊີວິດ (ຕູ່ ໍ) 4.4. ທກັ ການວເິ ຄາະ. 4.5. ທກັ ສະການສູ່ ສານທູ່ ມີ ປີ ະສດິ ທຜິ ນົ . 4.6. ທກັ ສະດາ້ ນການມມີ ະນດຸ ສໍາພນັ . ບດົ ທີ1 ທັກສະຊີວດິ (ຕູ່ ໍ) 4.7. ທກັ ສະການຮູຈ້ ກັ ຕນົ ເອງ. 4.8. ທກັ ສະຄວາມເຫນັ ໃຈຜູອ້ ູ່ ນ. 4.9. ທກັ ສະການຄວບຄຸມອາລມົ . 4.10. ການຄວບຄຸມການເຄູ່ ງັ ຄຽດ. ບ ົດ ທ ີ1 ທກັ ສະຊວີ ິດ (ຕູ່ ໍ) 5. ວທິ ກີ ານໃນການສາ້ ງທກັ ສະຊວີ ດິ . 5.1. ທກັ ສະຊວີ ດິ ທູ່ ວົ ໄປ. 5.2.ທກັ ສະຊວີ ດິ ສະເພາະ. ບດົ ທີ1 ທັກສະຊວີ ດິ (ຕູ່ ໍ) 6. ເນອ້ ໃນການພດັ ທະນາທກັ ສະຊວີ ດິ . 6.1. ດາ້ ນສຸ ຂະອະນາໄມ. 6.2. ດາ້ ນຄວາມປອດໄພໃນຊວີ ດິ . ບດົ ທ1ີ ທັກສະຊີວດິ (ຕູ່ ໍ) 6.3. ດາ້ ນສບັ ພະຍາກອນທໍາມະຊາດ ແລະ ສູ່ ງິ ແວດລອ້ ມ. 6.4. ດາ້ ນຄຸນນະທໍາຈະລຍິ ະທາໍ ຄູ່ ານຍິ ມົ ແລະ ຄຸນລກັ ສະນະທູ່ ຕີ ອ້ ງການ. ບົດທີ 2 ປັ ດໃຈທູ່ ມີ ຜີ ນົ ຕູ່ ໍການປູ່ ຽນແປງທດັ ສະນະໃນການສອນ ແລະ ລຽ້ ງດູເດກັ ກູ່ ອນ ໄວຮຽນ. 1. ຄວາມໝາຍຂອງການປູ່ ຽນແປງທດັ ສະນະໃນການສອນ ແລະ ລຽ້ ງດເູ ດກັ ກູ່ ອນໄວຮຽນ. 2. ຈຸດປະສງົ ຂອງການປູ່ ຽນແປງທດັ ສະນະໃນການສອນ ແລະ ລຽ້ ງດູເດກັ ກູ່ ອນ ໄວຮຽນ. 3. ສາເຫດຂອງການປູ່ ຽນແປງ. 3.1 ດາ້ ນການສກຶ ສາ. 3.2ດາ້ ນສງັ ຄມົ 3.3ດາ້ ນເສດຖະກດິ .

3.4ດາ້ ນວດັ ທະນະທາໍ . ອາທດິ ທີ 9 ບດົ ທູ່ 3ີ ອາທດິ ທີ 10 ອາທດິ ທີ 11 ການພວົ ພນັ ການຮຽນຮູໃ້ ນເຮອນລຽ້ ງເດກັ ໂຮງຮຽນອະນຸບານ ກບັ ສູ ນການສຶກສາຊຸ ມຊນົ . ອາທດິ ທີ 12 ອາທດິ ທີ 13 1. ຄວາມໝາຍຂອງການພວົ ພນັ . ອາທດິ ທີ 14 2. ຈດູ ປະສງົ ຂອງການໃນການພວົ ພນັ . ອາທດິ ທີ 15 3. ຮູບແບບຂອງການພວົ ພນັ . ອາທດິ ທີ 16 ບດົ ທີ 3 ການພວົ ພນັ ການຮຽນຮູໃ້ ນເຮອນລຽ້ ງເດກັ ໂຮງຮຽນອະນບຸ ານ ກບັ ສູນການສກຶ ສາຊຸ ມຊົນ(ຕູ່ ໍ). 4. ວທິ ໃີ ນການພວົ ພນັ ການຮຽນຮູໃ້ ນເຮອນລຽ້ ງເດກັ ໂຮງຮຽນອະນບຸ ານກບັ ສູນການ ສກຶ ສາຊຸ ມຊນົ . ບົດທີ 4 ການໝນູ ໃຊພ້ ູມປັນຍາທອ້ ງຖູ່ ນິ ໃນການພດັ ທະນາທກັ ສະຊີວິດ ແລະ ຄຸ ນະພາບຊວີ ິດເດກັ ກູ່ ອນໄວຮຽນ. 1. ຄວາມໝາຍຂອງພູມປັນຍາທອ້ ງຖູ່ ນິ . 2. ປະເພດຂອງພູມປັນຍາທອ້ ງຖູ່ ນິ . ບດົ ທີ 4 ການໝູນໃຊພ້ ູ ມປັ ນຍາທອ້ ງຖູ່ ນິ ໃນການພດັ ທະນາທກັ ສະຊວີ ິດ (ຕູ່ ໍ) 3. ວທິ ກີ ານໝູນໃຊພ້ ູມປັນຍາທອ້ ງຖູ່ ນິ ໃນການພດັ ທະນາທກັ ສະຊວີ ດິ ແລະ ຄຸນ ນະພາບຊວີ ດິ ຂອງເດກັ ກູ່ ອນໄວຮຽນ. ບດົ ທີ5. ຄວາມສາໍ ພນັ ລະຫວູ່ າງຄູ ກບັ ຄອບຄວົ , ຊຸ ມຊນົ ໃນການພດັ ທະນາຄຸນນະພາບຊວີ ດິ ຂອງເດັກ ກູ່ ອນໄວຮຽນ 1. ຄວາມໝາຍຄວາມສາໍ ຄນັ ຂອງຄວາມສາໍ ພນັ ລະຫວູ່ າງຄ,ູ ຄອບຄວົ ແລະ ຊຸ ມຊນົ . 2. ຈດຸ ປະສງົ ຂອງການສາ້ ງຄວາມສາໍ ພນັ . 3. ບດົ ບາດ ແລະ ຄວາມຮບັ ຜດິ ຊອບຂອງຄູໃນການເຮດັ ວຽກຮູ່ ວມກບັ ຄອບຄວົ ແລະ ຊຸ ມຊນົ . ບດົ ທີ5. ຄວາມສາໍ ພນັ ລະຫວູ່ າງຄູ ກບັ ຄອບຄວົ , ຊຸ ມຊນົ ໃນການພດັ ທະນາຄຸນນະພາບຊວີ ດິ ຂອງເດກັ ກູ່ ອນໄວຮຽນ (ຕູ່ ໍ) 4. ພາລະບດົ ບາດ ຂອງຜູປ້ ົກຄອງ, ຊຸ ມຊນົ ຫຼ ຄະນະພດັ ທະນາການສກຶ ສາຂນັ້ ບາ້ ນ 4.1 ບດົ ບາດຂອງຜູປ້ ົກຄອງ. 4.2 ບດົ ບາດຂອງຊຸ ມຊນົ ແລະ ຄະນະພດັ ທະນາການສກຶ ສາຂນັ້ ບາ້ ນ. ບ ົດ ທີ5 ຄວາມສໍາພນັ ລະຫວູ່ າງຄູ ກບັ ຄອບຄວົ , ຊຸ ມຊນົ ໃນການພດັ ທະນາຄຸນນະພາບຊວີ ດິ ຂອງເດກັ ກູ່ ອນໄວຮຽນ (ຕູ່ ໍ) 5. ປະໂຫຍດໃນການສາ້ ງຄວາມສໍາພນັ ລະຫວູ່ າງຄຄູ ອບຄວົ ແລະ ຊຸ ມຊນົ . 6. ວທິ ກີ ານສາ້ ງຄວາມສາໍ ພນັ ລະຫວູ່ າງຄູ ກບັ ຄອບຄວົ , ຊຸ ມຊນົ . ບ ົດ ທີ6 ບົດວໄິ ຈທູ່ ກີ ູ່ ຽວຂອ້ ງທກັ ສະຊີວດິ ແລະ ຄຸ ນນະພາບຊີວດິ ຂອງເດັກກູ່ ອນໄວຮຽນ. 1. ອູ່ ານບດົ ວໄິ ຈທູ່ ກີ ູ່ ຽວຂອ້ ງຂອງກບັ ທກັ ສະຊວີ ດິ ແລະ ຄຸນນະພາບຊວີ ດິ ຂອງເດກັ

ການປະເມນີ ຜນົ ກູ່ ອນໄວຮຽນ. (Evaluation) 1. ເຂາົ້ ຮູ່ ວມຮຽນ10% ເອກະສານອາ້ ງອງີ 2. ກດິ ຈະກາໍ ບຸ ກຄນົ 20% (References) 3. ກດິ ຈະກາໍ ກູ່ ມຸ 10% 4. ສອບເສງັ ກາງພາກ30% 5. ສອບເສງັ ທາ້ ຍພາກ40% 1. ສໍານກັ ງານວຊິ າການ ແລະ ມາດຕະຖານການສກຶ ສາສາໍ ນກັ ງານຄະນະກາໍ ມະການການສກຶ ສາຂນັ້ ພນ້ ຖານກະຊວງສກຶ ສາທກິ ານເລກທ3ີ 19ວງັ ຈນັ ກະເສມຖະໜນົ ຣາດຊະດໍາເນນີ ນອກ ເຂດດຸສດິ ກທມ10300 2. ມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫູ່ ງຊາດຄະນະສກຶ ສາສາດການວດັ ແລະປະເມນີ ຜນົ ການສກຶ ສາປີ 2009. 3.ປ້ມ Booklet 1 ຄູ່ ມູ ເຫມັ້ ທີ 01 ການສາ້ ງສະພາບແວດລອ້ ມເພູ່ ອການສກຶ ສາແບບຮຽນ ຮູ່ ວມ. 4. ພູມປັນຍາ ຈາກວກິ ພິ ເີ ດຍ ສາຣານກຸ ມົ ເສຣີ