Lich su nuoc ta

lÞch sö n­íc ta



H6cHf MINH NLuICdHeSTU'A wNHAxu.lT CICH,4 'RIouocGIA•SVTHAT HAH(II •2011



Lêi nhµ xuÊt b¶n Trong thÕ kû XX, d©n téc ta ®· lµm nªn nhiÒu kú tÝch vÜ ®¹i, ®· ®¸nh th¾ng hai ®Õ quèc hïng m¹nh, ®­a ®Êt n­íc b­íc vµo kû nguyªn míi - kû nguyªn ®éc lËp, tù do vµ chñ nghÜa x· héi. D­íi sù l·nh ®¹o cña §¶ng, nh©n d©n ta víi truyÒn thèng yªu n­íc, anh hïng, bÊt khuÊt, m­u trÝ chèng giÆc ngo¹i x©m ®· t« th¾m thªm nh÷ng trang sö oanh liÖt cña d©n téc. Trong nh÷ng n¨m th¸ng ®Êu tranh gian khæ vµ vÎ vang ®ã, Chñ tÞch Hå ChÝ Minh lµ ng­êi ®· kh¬i nguån cho dßng ch¶y lÞch sö cña d©n téc thÊm s©u vµo mçi ng­êi d©n, t¹o thµnh 5

søc m¹nh ®oµn kÕt toµn d©n ®¹p b»ng mäi khã kh¨n, trë ng¹i, thùc hiÖn hai nhiÖm vô chiÕn l­îc: b¶o vÖ vµ x©y dùng Tæ quèc ViÖt Nam x· héi chñ nghÜa. Ng­êi ®· chØ ra cho chóng ta thÊy r»ng: tinh thÇn yªu n­íc lµ truyÒn thèng quý b¸u cña nh©n d©n ta, chóng ta ph¶i lµm sao cho tinh thÇn yªu n­íc Êy cña tÊt c¶ mäi ng­êi ®Òu ®­îc ph¸t huy trong sù nghiÖp ®Êu tranh yªu n­íc vµ c¸ch m¹ng cña d©n téc. §Ó thùc hiÖn viÖc ®ã, tr­íc hÕt mçi ng­êi d©n ph¶i hiÓu râ lÞch sö ®Êu tranh anh dòng vµ bÊt khuÊt cña d©n téc nh­ lêi Ng­êi ®· d¹y: D©n ta ph¶i biÕt sö ta, Cho t­êng gèc tÝch n­íc nhµ ViÖt Nam. Ngµy nay, b­íc vµo thÕ kû XXI, ®øng tr­íc nh÷ng c¬ héi míi vµ th¸ch thøc míi, toµn §¶ng, toµn qu©n, toµn d©n ta ph¸t huy nh÷ng thµnh tÝch ®· ®¹t ®­îc viÕt tiÕp nh÷ng trang sö 6

míi trong sù nghiÖp x©y dùng mét n­íc ViÖt Nam d©n giµu, n­íc m¹nh, x· héi c«ng b»ng, d©n chñ, v¨n minh. Nh÷ng lêi d¹y vµ chØ dÉn cña Chñ tÞch Hå ChÝ Minh lu«n lu«n lµ ngän h¶i ®¨ng chØ ®­êng cho nh©n d©n ta trong sù nghiÖp x©y dùng vµ b¶o vÖ Tæ quèc ViÖt Nam x· héi chñ nghÜa. Nh©n dÞp kû niÖm 65 n¨m C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m vµ Quèc kh¸nh 2-9, Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia phèi hîp víi Ban Qu¶n lý Khu Du lÞch lÞch sö v¨n hãa vµ sinh th¸i T©n Trµo xuÊt b¶n cuèn s¸ch LÞch sö n­íc ta. T¸c phÈm ®­îc Chñ tÞch Hå ChÝ Minh viÕt vµo kho¶ng cuèi n¨m 1941, khi Ng­êi ®ang ho¹t ®éng c¸ch m¹ng t¹i c¨n cø ®Þa Cao B»ng. Víi nh÷ng ¸ng v¨n vÇn sóc tÝch, dÔ nhí, dÔ thuéc, t¸c phÈm ®· ®­îc ViÖt Minh Tuyªn truyÒn bé xuÊt b¶n vµ dïng lµm tµi liÖu tuyªn truyÒn s©u réng trong nh©n d©n. 7

T¸c phÈm LÞch sö n­íc ta xuÊt b¶n lÇn nµy ®­îc in nguyªn b¶n tõ bé s¸ch Hå ChÝ Minh Toµn tËp xuÊt b¶n lÇn thø hai, do Nhµ xuÊt b¶n ChÝnh trÞ quèc gia xuÊt b¶n n¨m 2000. Xin tr©n träng giíi thiÖu cuèn s¸ch víi b¹n ®äc. Th¸ng 10 n¨m 2010 Nhµ xuÊt b¶n chÝnh trÞ quèc gia 8

LÞch sö n­íc ta D©n ta ph¶i biÕt sö ta, Cho t­êng gèc tÝch n­íc nhµ ViÖt Nam. KÓ n¨m h¬n bèn ngµn n¨m, Tæ tiªn rùc rì, anh em thuËn hoµ. Hång Bµng lµ tæ n­íc ta. N­íc ta lóc Êy gäi lµ V¨n Lang. ThiÕu niªn ta rÊt vÎ vang, TrÎ con Phï §æng tiÕng vang mu«n ®êi. Tuæi tuy ch­a ®Õn chÝn m­êi, Ra tay cøu n­íc dÑp loµi v« l­¬ng. An D­¬ng V­¬ng thÕ Hïng V­¬ng, Quèc danh ¢u L¹c cÇm quyÒn trÞ d©n. N­íc Tµu cËy thÕ ®«ng ng­êi, 9

KÐo qu©n ¸p bøc gièng nßi ViÖt Nam, Qu©n Tµu nhiÒu kÎ tham lam. D©n ta h¸ dÔ chÞu lµm t«i ng­¬i? Hai Bµ Tr­ng cã ®¹i tµi, PhÊt cê khëi nghÜa giÕt ng­êi tµ gian, Ra tay kh«i phôc giang san, TiÕng th¬m dµi t¹c ®¸ vµng n­íc ta. TØnh Thanh Ho¸ cã mét bµ, Tªn lµ TriÖu Èu tuæi võa ®«i m­¬i, Tµi n¨ng dòng c¶m h¬n ng­êi, Khëi binh cøu n­íc mu«n ®êi l­u ph­¬ng. Phô n÷ ta ch¼ng tÇm th­êng, §¸nh §«ng, dÑp B¾c lµm g­¬ng ®Ó ®êi, KÓ gÇn s¸u tr¨m n¨m giêi, Ta kh«ng ®oµn kÕt bÞ ng­êi tÝnh th«n1*. Anh hïng thay «ng Lý B«n, _____________ 1* TÝnh th«n lµ nuèt sèng. (chó thÝch cã kÌm theo * lµ cña nguyªn b¶n). 10

Tµi kiªm v¨n vâ, søc h¬n mu«n ng­êi, §¸nh Tµu ®uæi s¹ch ra ngoµi. LËp nªn TriÒu Lý s¸u m­¬i n¨m liÒn. V× Lý PhËt Tö ngu hÌn, §Ó cho Tµu l¹i x©m quyÒn n­íc ta. Th­¬ng d©n cùc khæ xãt xa, ¤ng Mai H¾c §Õ ®øng ra ®¸nh Tµu, V× d©n ®oµn kÕt ch­a s©u, Cho nªn thÊt b¹i tr­íc sau mÊy lÇn. Ng« QuyÒn quª ë §­êng L©m, Cøu d©n ra khái c¸t lÇm ngµn n¨m. §Õn håi ThËp nhÞ sø qu©n1* Bèn ph­¬ng lo¹n l¹c, mu«n d©n c¬ hµn. §éng Hoa L­ cã Tiªn Hoµng, Næi lªn g©y dùng triÒu ®µng hä §inh. Ra tµi kiÕn thiÕt kinh dinh, §Õn vua PhÕ §Õ chØ kinh hai ®êi. _____________ 1* 12 t­íng næi lªn gi÷ 12 vïng. 11

Lª §¹i Hµnh nèi lªn ng«i. §¸nh tan qu©n Tèng, ®uæi lui Xiªm Thµnh. V× con b¹o ng­îc hoµnh hµnh, Ra ®êi th× ®· tan tµnh nghiÖp v­¬ng. C«ng UÈn lµ kÎ phi th­êng, Dùng lªn nhµ Lý cÇm quyÒn n­íc ta. Më mang v¨n ho¸ n­íc nhµ, §¾p ®ª ®Ó gi÷ ruéng nhµ cho d©n. Lý Th­êng KiÖt lµ hiÒn thÇn, §uæi qu©n nhµ Tèng, ph¸ qu©n Xiªm Thµnh. Tuæi giµ phØ chÝ c«ng danh, Mµ lßng yªu n­íc trung thµnh kh«ng phai. Hä Lý truyÒn ®­îc chÝn ®êi, Hai tr¨m m­êi s¸u n¨m giêi th× tan. Nhµ TrÇn thèng trÞ giang san, TrÞ yªn trong n­íc, ®¸nh tan ®Þch ngoµi, Qu©n Nguyªn binh giái t­íng tµi: §¸nh ®©u ®­îc ®Êy, d«ng dµi ¸, ©u, Tung hoµnh chiÕm nöa ¢u ch©u, 12

ChiÕm Cao Ly, lÊy n­íc Tµu bao la, L¨m le muèn chiÕm n­íc ta, N¨m m­¬i v¹n lÝnh v­ît qua biªn thuú, H¶i qu©n theo bÓ kÐo ®i, Hai ®­êng v©y kÝn B¾c Kú nh­ nªm D©n ta nµo cã chÞu hÌn, §ång t©m, hîp lùc mÊy phen ®uæi Tµu. ¤ng TrÇn H­ng §¹o cÇm ®Çu, Dïng m­u du kÝch ®¸nh Tµu tan hoang, Mªnh m«ng mét d¶i B¹ch §»ng, Ngh×n thu soi r¹ng gièng dßng quang vinh, Hai lÇn ®¹i ph¸ Nguyªn binh, Lµm cho Tµu ph¶i thÊt kinh rông rêi. Quèc To¶n lµ trÎ cã tµi, Míi m­êi s¸u tuæi ra oai trËn tiÒn, MÊy lÇn ®¸nh th¾ng qu©n Nguyªn, §­îc phong lµm t­íng cÇm quyÒn binh nhung. 13

ThËt lµ mét ®Êng anh hïng, TrÎ con Nam ViÖt nªn cïng noi theo. §êi TrÇn v¨n giái vâ nhiÒu, Ngoµi d©n thÞnh v­îng, trong triÒu hiÒn minh. M­êi hai ®êi ®­îc hiÓn vinh, §Õn TrÇn PhÕ §Õ n­íc m×nh suy vi. Cha con nhµ Hå Quý Ly, GiÕt vua tiÕm vÞ mét kú b¶y niªn. T×nh h×nh trong n­íc kh«ng yªn, Tµu qua x©m chiÕm gi÷ quyÒn mÊy l©u, Bao nhiªu cña c¶i tr©n ch©u, Chóng v¬ vÐt chë vÒ Tµu s¹ch tr¬n. Lª Lîi khëi nghÜa Lam S¬n, MÆc dÇu t­íng Ýt binh ®¬n kh«ng nµn. MÊy phen s«ng NhÞ nói Lam, Thanh g­¬m yªn ngùa B¾c, Nam ngang tµng. K×a Tuý §éng nä Chi L¨ng, §¸nh hai m­¬i v¹n qu©n Minh tan tµnh. M­êi n¨m sù nghiÖp hoµn thµnh, 14

N­íc ta tho¸t khái c¸i vµnh nguy nan. V× d©n h¨ng h¸i kÕt ®oµn, Nªn kh«i phôc chãng giang san L¹c Hång. Vua hiÒn cã Lª Th¸nh T«n, Më mang bê câi ®· kh«n l¹i lµnh. Tr¨m n¨m truyÒn ®Õn cung hoµng, M¹c §¨ng Dung ®· hoµnh hµnh chiÕm ng«i BÊy giê trong n­íc l«i th«i, Lª Nam, M¹c B¾c r¹ch ®«i san hµ, B¶y m­¬i n¨m v¹n can qua1* Cuèi ®êi m­êi s¸u2* M¹c ®µ suy vi. Tõ ®êi m­êi s¸u2* trë ®i, Vua Lª, chóa TrÞnh chia v× kh¸ l©u3* NguyÔn Nam, TrÞnh B¾c ®¸nh nhau, ThÊy d©n cùc khæ mµ ®au ®ín lßng. _____________ 1* Can qua lµ chiÕn tranh. 2* ThÕ kû XVI. 3* 216 n¨m. 15

D©n gian cã kÎ anh hïng, Anh em NguyÔn Nh¹c næi vïng T©y S¬n, §ãng ®« ë ®Êt Quy Nh¬n, §¸nh tan TrÞnh, NguyÔn, cøu d©n ®¶o huyÒn1* Nhµ Lª còng bÞ mÊt quyÒn, Ba tr¨m s¸u chôc n¨m truyÒn vÞ v­¬ng. NguyÔn HuÖ lµ kÎ phi th­êng, MÊy lÇn ®¸nh ®uæi giÆc Xiªm, giÆc Tµu, ¤ng ®µ chÝ c¶ m­u cao, D©n ta l¹i biÕt cïng nhau mét lßng. Cho nªn Tµu dÉu lµm hung, D©n ta vÉn gi÷ non s«ng n­íc nhµ. T­íng T©y S¬n cã mét bµ, Bïi lµ nguyªn hä, tªn lµ ThÞ Xu©n, Tay bµ thèng ®èc ba qu©n, _____________ 1* Trao ng­îc. 16

§¸nh h¬n mÊy trËn, ®Þch nh©n liÖt lµ. Gia Long l¹i dÊy can qua, BÞ T©y S¬n ®uæi, ch¹y ra n­íc ngoµi. Tù m×nh ®· ch¼ng cã tµi, Nhê T©y qua cøu, tÝnh bµi gi¶i v©y. Nay ta mÊt n­íc thÕ nµy, Còng v× vua NguyÔn r­íc T©y vµo nhµ, Kh¸c g× câng r¾n c¾n gµ, R­íc voi dÇy m¶, thiÖt lµ ngu si. Tõ n¨m T©n Hîi trë ®i, T©y ®µ g©y chuyÖn thÞ phi1* víi m×nh. VËy mµ vua chóa triÒu ®×nh, Kh­ kh­ cø t­ëng lµ m×nh kh«n ngoan. Nay ta n­íc mÊt nhµ tan Còng v× nh÷ng lò vua quan ngu hÌn. _____________ 1* ThÞ phi lµ l«i th«i. 17

N¨m Tù §øc thËp nhÊt niªn1), Nam Kú ®· lät d­íi quyÒn giÆc T©y. H¨m l¨m n¨m sau trËn nµy, Trung Kú còng mÊt, B¾c Kú còng tan, Ngµn n¨m gÊm vãc giang san, BÞ vua hä NguyÔn ®em hµng cho T©y! Téi kia cµng ®¾p cµng ®Çy, Sù t×nh cµng nghÜ cµng cay ®¾ng lßng. N­íc ta nhiÒu kÎ t«i trung, TÊm lßng tiÕt nghÜa r¹ng cïng tuyÕt s­¬ng. Hoµng DiÖu víi NguyÔn Tri Ph­¬ng, _____________ 1) Tù §øc thËp nhÊt niªn lµ n¨m 1858. §ã lµ n¨m thùc d©n Ph¸p næ sóng tÊn c«ng §µ N½ng, b¾t ®Çu cuéc chiÕn tranh x©m l­îc n­íc ta. Trong phÇn Nh÷ng n¨m quan träng, cã ghi: \"N¨m 1847... T©y b¾t ®Çu ®¸nh n­íc ta\". ë ®©y, t¸c gi¶ nãi ®Õn sù kiÖn hai chiÕn h¹m Ph¸p vµo vïng bÓ §µ N½ng ®· ngang nhiªn b¾n ®¾m mÊy chiÕn thuyÒn ViÖt Nam. 18

Cïng thµnh cßn mÊt lµm g­¬ng ®Ó ®êi. N­íc ta bÞ Ph¸p c­íp råi, Ngän cê khëi nghÜa nhiÒu n¬i lÉy lõng; Trung Kú ®¶ng Phan §×nh Phïng Ra tay ®¸nh Ph¸p, vÉy vïng mét ph­¬ng. MÊy n¨m ra søc CÇn V­¬ng1*, Bän «ng T¸n ThuËt næi ®­êng H­ng Yªn, Giang san ®éc lËp mét miÒn, ¤ng Hoµng Hoa Th¸m ®Êt Yªn tung hoµnh. Anh em khè ®á, khè xanh, M­u khëi nghÜa t¹i Hµ thµnh n¨m x­a, TØnh Th¸i Nguyªn víi SÇm N­a, KÕ nhau khëi nghÜa rñi ch­a ®­îc toµn. K×a Yªn B¸i, nä NghÖ An Hai lÇn khëi nghÜa tiÕng vang hoµn cÇu. Nam Kú im lÆng ®· l©u, N¨m kia khëi nghÜa ®­¬ng ®Çu víi T©y. _____________ 1* CÇn V­¬ng lµ gióp vua Hµm Nghi ®¸nh T©y. 19

B¾c S¬n ®ã, §« L­¬ng ®©y! KÐo cê khëi nghÜa, ®¸nh T©y b¹o tµn. XÐt trong lÞch sö ViÖt Nam, D©n ta vèn còng vÎ vang anh hïng. NhiÒu phen ®¸nh b¾c dÑp ®«ng, Oanh oanh liÖt liÖt con Rång ch¸u Tiªn. Ngµy nay ®Õn nçi nghÌo hÌn, V× ta chØ biÕt lo yªn mét m×nh. §Ó ng­êi ®Ì nÐn, xem khinh, §Ó ng­êi bãc lét ra t×nh t«i ng­¬i! B©y giê Ph¸p mÊt n­íc råi, Kh«ng ®ñ søc, kh«ng ®ñ ng­êi trÞ ta. GiÆc NhËt B¶n th× míi qua, C¸i nÒn thèng trÞ ch­a ra mèi mµnh. L¹i cïng Tµu, Mü, Hµ, Anh, Kh¾p n¬i cã cuéc chiÕn tranh rÇy rµ. Êy lµ nhÞp tèt cho ta, Næi lªn kh«i phôc n­íc nhµ tæ t«ng. Ng­êi chóng Ýt, ng­êi m×nh ®«ng 20

D©n ta chØ cèt ®ång lßng lµ nªn. Hìi ai con ch¸u Rång Tiªn! Mau mau ®oµn kÕt v÷ng bÒn cïng nhau. BÊt kú nam n÷, nghÌo giµu, BÊt kú giµ trÎ cïng nhau kÕt ®oµn. Ng­êi gióp søc, kÎ gióp tiÒn, Cïng nhau giµnh lÊy chñ quyÒn cña ta. Trªn v× n­íc, d­íi v× nhµ, Êy lµ sù nghiÖp, Êy lµ c«ng danh. Chóng ta cã héi ViÖt Minh §ñ tµi l·nh ®¹o chóng m×nh ®Êu tranh Mai sau sù nghiÖp hoµn thµnh Râ tªn Nam ViÖt, r¹ng danh L¹c Hång D©n ta xin nhí ch÷ ®ång: §ång t×nh, ®ång søc, ®ång lßng, ®ång minh! 21

Nh÷ng n¨m quan träng1) N¨m Tr­íc T©y lÞch 2879 Hång Bµng 111 Tµu lÊy n­íc ta lÇn ®Çu 40 Sau T©y lÞch 248 Hai Bµ Tr­ng ®¸nh Tµu 544 Bµ TriÖu Èu khëi nghÜa 603 Vua Lý ®¸nh Tµu 939 Tµu lÊy n­íc ta 968 Vua Ng« khëi nghÜa 981 §êi vua §inh (12 n¨m) 1010 §êi vua TiÒn Lª (29 n¨m) 1073 §êi vua HËu Lý (215 n¨m) 1225 Lý Th­êng KiÖt ®¸nh Tµu 1283 §êi vua TrÇn (175 n¨m) TrÇn H­ng §¹o ®¸nh Tµu _____________ 1) In theo ®óng nguyªn b¶n. 22

1407 Tµu lÊy n­íc ta 1427 Vua Lª khëi nghÜa 1543 §êi vua HËu Lª (360 n¨m) 1545 Vua Lª, Chóa TrÞnh 1771 §êi vua T©y S¬n (24 n¨m) 1789 Vua NguyÔn HuÖ ®¸nh Tµu 1794 Gia Long th«ng víi T©y 1847 T©y b¾t ®Çu ®¸nh n­íc ta 1862 Vua nhµ NguyÔn b¾t ®Çu hµng T©y 1889 ¤ng §Ò Th¸m khëi nghÜa 1893 ¤ng Phan §×nh Phïng khëi nghÜa 1916 Trung Kú khëi nghÜa 1917 Th¸i Nguyªn, SÇm N­a khëi nghÜa 1930 Yªn B¸i, NghÖ An khëi nghÜa 1940 B¾c S¬n vµ §« L­¬ng khëi nghÜa 1941 Nam Kú khëi nghÜa 1945 ViÖt Nam ®éc lËp1). _____________ 1) N¨m 1945 lµ t¸c gi¶ ®o¸n tr­íc. 23

ChÞu tr¸ch nhiÖm xuÊt b¶n ts. nguyÔn duy hïng ChÞu tr¸ch nhiÖm néi dung TS. Lª minh nghÜa Biªn tËp néi dung: TS. L­u trÇn lu©n TriÖu thÞ l÷ Tr×nh bµy b×a: phïng minh trang ChÕ b¶n vi tÝnh: ph¹m nguyÖt nga Söa b¶n in: ban kinh ®iÓn - lý luËn §äc s¸ch mÉu: TriÖu thÞ l÷ 24