ในหลวงในดวงใจ

ย้ อ น ร อ ย ห ม้ อ แ ป ล ง รมิ ถนนสุรนารายณ์ บริเวณกโิ ลเมตรที่ 391 ต�ำบลโนนไทย อ�ำเภอโนนไทย จงั หวัดนครราชสมี า ในปจั จบุ ัน อา่ งเกบ็ น�ำ้ ลำ� เชยี งไกร 048 TIRATHAI JOURNAL

ย้ อ น ร อ ย ห ม้ อ แ ป ล ง ร้อยตรีฐนนท์ธรณ์ นายกเทศมนตรี ต�ำบล พรอ้ มดว้ ยคณุ จารวุ รรณ ขำ� ดี วฒั นธรรมอำ� เภอโนนไทย ยงั ไดก้ รณุ านดั แนะใหเ้ รา บลั ลงั ก์ พาเราขน้ึ รถของเทศบาลตำ� บลบลั ลงั ก์ ได้พบกับแม่ใหญ่วัย 70-80 ปี 3 คนท่ีเคยมารับเสด็จในหลวงรัชกาลที่ 9 กับ เพื่อไปยังพ้ืนท่ีท่ียังมีต้นไก่โอกหลงเหลืออยู่ สมเดจ็ พระนางเจา้ ฯ พระบรมราชินนี าถในครั้งน้ันทีห่ นา้ ที่วา่ การอำ� เภอโนนไทย ตามธรรมชาตใิ นบา่ ยวนั ทแี่ ดดกลา้ และแลง้ ลม เปน็ ทดี่ นิ ของนายสม โกฏคา้ งพลู ทอ่ี นญุ าตใหใ้ ช้ พน้ื ทเ่ี พอื่ การอนรุ กั ษท์ งุ่ ไกโ่ อก (ตน้ ทองพนั ดลุ ) เฉลิมพระเกียรติฯ ในการประชาสัมพันธ์การ ท่องเท่ียวและเป็นแหล่งเรียนรู้ของเทศบาล ตำ� บลบลั ลงั ก์ รอ้ ยตรฐี นนทธ์ รณ์ ยงั พาเราไปดู โครงการพฒั นาทงุ่ ดอกไกโ่ อกเฉลมิ พระเกยี รติ สมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ ในรชั กาลที่ 9 บนพน้ื ท่ี 100 ไร่ ระยะทางยาว 2 กิโลเมตรเลียบอา่ งเก็บนำ�้ ลำ� เชียงไกร เยน็ ยำ�่ วนั นน้ั ร้อยตรฐี นนท์ธรณ์ กวกี ิจรตั นา นายกเทศมนตรี ตำ� บลบลั ลงั ก์ นายดาบตำ� รวจ ตง๋ึ พงึ่ กงิ่ อดตี นายกเทศมนตรี ตำ� บลโนนไทย DECEMBER 2017- MARCH 2018 049

ย้ อ น ร อ ย ห ม้ อ แ ป ล ง แมใ่ หญอ่ ยุ ชมสนั เทยี ะ ในวยั 79 ปวี นั นเี้ ลา่ วา่ วนั นน้ั ตน เดนิ ทางมาเองเพราะ “อยากเหน็ เจา้ ” สมยั นนั้ เวลารบั เสดจ็ ทกุ คนจะนงั่ และกม้ กราบ ไมม่ กี ารเปลง่ เสยี ง “ทรงพระเจรญิ ” เหมือนสมัยน้ี แม่ใหญ่เล่าว่าตนเห็นพระพักตร์ท้ังสอง พระองคช์ ดั เหน็ พระองคท์ รงโบกพระหตั ถใ์ ห้ “ยายดใี จ ตาจอ้ ง ไม่มองไปท่ีอื่น มองแต่ท่าน” และว่า “คืนที่ในหลวงกลับ ฝนตก ทำ� ใหข้ า้ วงาม ตอนนนั้ ขา้ วเหยี่ วแหง้ จะตายอยแู่ ลว้ ก�ำลงั จะต้งั ท้อง เลยได้กนิ ข้าวกันถว้ นหนา้ ” แม่ใหญ่ดวงจันทร์ หลาวเพ็ชร วัย 74 ปี เล่าว่า วันน้ัน ตนไมไ่ ปโรงเรยี น แตม่ าจองทตี่ งั้ แตย่ งั ไมส่ วา่ ง แมใ่ หญเ่ ลา่ วา่ ทงั้ สองพระองคเ์ สดจ็ ฯ ไปประทบั บนพลบั พลากอ่ น จากนนั้ จงึ เสดจ็ ฯ ลงมาเยย่ี มราษฎร วนั ถวายพระเพลงิ พระบรมศพ ในหลวงรัชกาลที่ 9 แม่ใหญ่ดวงจันทร์น่ึงข้าวเหนียว 2 กระสอบ ซื้อปลา 7,000 บาท ท�ำโรงทานถวายเป็น พระราชกศุ ลใหพ้ ระองคท์ า่ น “ทำ� โรงทานครง้ั ไหน ไมเ่ คย ปล้ืมใจเทา่ ครั้งนี”้ แมใ่ หญก่ ลา่ ว 050 TIRATHAI JOURNAL

ย้ อ น ร อ ย ห ม้ อ แ ป ล ง แมใ่ หญอ่ ยุ ชมสนั เทียะ, แม่ใหญส่ ทุ ธิ จนั ทรวิวฒั น์ และ แม่ใหญ่ดวงจนั ทร์ หลาวเพช็ ร แมใ่ หญส่ ทุ ธิ จนั ทรววิ ฒั น์ วยั 70 ปี เลา่ วา่ ตอนนน้ั ตนยงั เรยี น อยแู่ คช่ น้ั ป. 1 ทโ่ี รงเรยี นบา้ นสนั เทยี ะ ครใู หม้ ารบั เสดจ็ พอครู ใหก้ ลบั ตนไมย่ อมกลบั วงิ่ ไปนงั่ อยกู่ บั คนแก่ หนา้ อำ� เภอโนนไทย ท่ีรับเสด็จตอนน้ัน คือส�ำนักงานที่ดินอ�ำเภอโนนไทยในตอนน้ี แมใ่ หญส่ ทุ ธบิ อกวา่ “ในหลวงหนมุ่ ราชนิ สี วย... ตอนนน้ั แดดจา้ พอในหลวงลงจากรถ แดดกร็ ม่ พอเสดจ็ ฯ กลบั แดดกจ็ า้ ขน้ึ มาอกี ” แมใ่ หญส่ ทุ ธกิ ลา่ วตอนทา้ ยวา่ “เจา้ ประเทศไหน ไมเ่ หมอื นทา่ น บกุ ปา่ ฝา่ ดง เขา้ หาคนทำ� นาทำ� ไร่ ตอนทา่ นสวรรคต ยายรอ้ งตลอด” เหนอื แผน่ ดนิ ทร่ี าบสงู แหง่ แดนอสี านวนั น้ี แมจ้ ะมคี นเพยี งไมก่ ค่ี น ทย่ี ังมชี ีวิตอยู่ และไดเ้ คยมีโอกาสเข้าเฝ้ารบั เสด็จในหลวงอย่าง ใกล้ชิด ยิ่งแทบไม่มีใครสักกี่คนที่ยังมีชีวิตอยู่ ที่จะรู้เรื่องราว และจดจ�ำต�ำนานแห่งดอกไม้ป่า ที่ครั้งหนึ่งฟากฟ้าได้โน้มองค์ ลงดมดอม แต่ท่ีอ�ำเภอโนนไทยวันน้ี ต�ำนานแห่งดอกไก่โอก ดอกไมป้ า่ ทเี่ หมอื นจะไรค้ า่ และถกู ลมื เลอื นดอกนนั้ กำ� ลงั เปน็ ที่ กล่าวขวัญ และก�ำลังได้รับการฟื้นฟูให้กลับมามีชีวิตอันงดงาม และมีคุณค่าของมันอีกคร้ังหน่ึง ซึ่งไม่เพียงแต่จะท�ำให้เราหวน รำ� ลกึ ถงึ พระองคท์ า่ นเทา่ นน้ั หากยงั ทำ� ใหเ้ รารวู้ า่ ตำ� บลโนนไทย กับทุ่งสีชมพูไสวของดอกไก่โอกน้ัน คือสวรรค์ใกล้ๆ ท่ีทุกคน สมั ผัสไดไ้ มแ่ พท้ ุ่งดอกไม้อน่ื ใดในพภิ พน้ีเลย DECEMBER 2017- MARCH 2018 051



จปิตระอชาาสไทาย รจอ้ นยวดันวงสใจุดสทง่ า้ พยระองค์ทา่ น นับจากวันที่ 13 ตุลาคม 2559 ถือเป็นความสูญเสียครั้งย่ิงใหญ่ในชีวิตท่ี พสกนกิ รชาวไทย และผทู้ อ่ี าศยั อยภู่ ายใตร้ ม่ พระบารมที ยี่ ากเกนิ กวา่ ทจี่ ะทำ� ใจ ว่าได้เกิดข้ึนจริง แต่แล้วในท่ามกลางความเศร้าโศกเสียใจที่ฝังแน่นในหัวใจ คนทั้งแผ่นดินไทยน้ัน ก็ได้เกิดปรากฏการณ์ส่ิงท่ีดีงามสิ่งหน่ึงเกิดข้ึน ในสังคม น่ันคือ การแปรเปลี่ยนความรู้สึกเศร้าเสียใจให้กลายเป็นพลังแห่ง การให้โดยไม่หวังสิ่งใดตอบแทน เพียงแค่ความรู้สึกมุ่งม่ันท่ีจะท�ำดีถวายแด่ พระบาทสมเดจ็ พระปรมนิ ทรมหาภมู พิ ลอดลุ ยเดช บรมนาถบพติ ร รชั กาลท่ี 9 ผู้ทรงเป็นพ่อของคนไทยทั้งแผ่นดิน ซ่ึงหนึ่งในปรากฏการณ์ความดีท่ีคนไทย ทั้งประเทศต่างท�ำเพ่ือเป็นการถวายแด่พระมหากษัตริย์ผู้ยิ่งใหญ่ และเพื่อ เปน็ การแสดงถงึ ความส�ำนึกในพระมหากรณุ าธคิ ณุ น่ันคือ “การปวารณาตนเองเป็นจิตอาสา” ในหลายรูปแบบในส่ิงท่ีแต่ละคน สามารถทำ� ได้ รัฐพล เกษมวงศ์จิตร คณะบรหิ ารธรุ กจิ การโฆษณา มหาวทิ ยาลยั รามคำ� แหง ผู้จัดการส่วนทรพั ยากรมนุษย์ บริษทั ถิรไทย จ�ำกัด (มหาชน)

ใ นหลวงในดวงใจ การเกิดปรากฏการณ์ “จิตอาสา” นี้เกิดจากความมีน้�ำใจ ความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่ และเรายงั คงพบกลมุ่ จติ อาสากลมุ่ ตา่ งๆ กำ� ลงั ตอ่ กัน ไม่จำ� เป็นตอ้ งรู้จักกันมาก่อน ไม่มีขอ้ จำ� กัด ฐานะ อายุ เพศ การศกึ ษา ขมักเขม้นท�ำงานกันอยู่เหมือนเดิม งานเดิม หนา้ ทกี่ ารงาน เพราะทกุ คนมจี ดุ มงุ่ หมายอยา่ งเดยี วกนั คอื ขอเปน็ “ผู้ให”้ ตามรอย และยังคงต้ังใจท�ำเหมือนเดิม วันแล้ววันเล่า พระองค์ท่านนนั่ เอง มาเกือบ 400 วันแล้วกต็ าม อยา่ งไรกต็ าม หลงั เสรจ็ สนิ้ พระราชพธิ ถี วายพระเพลงิ พระบรมศพพระบาทสมเดจ็ ยอ้ นเวลาไปถงึ การเกดิ ขนึ้ ของกลมุ่ จติ อาสานนั้ พระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ทางรัฐบาลและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้เปิด มมี าตง้ั แตก่ ารสวรรคตของในหลวงรชั กาลท่ี 9 ใหป้ ระชาชนไดเ้ ขา้ ชมพระเมรมุ าศ ท้องสนามหลวงซึง่ หมายถึงว่าหน้าท่งี านของ เมอื่ เดอื นตลุ าคม ปี 2559 ซง่ึ เปน็ การกอ่ ตง้ั อยา่ ง ผู้ที่ตอ้ งรับผดิ ชอบในการถวายงานแดพ่ ระองค์ท่านนนั้ ยงั ไมห่ มดไป ไม่เป็นทางการ เบื้องต้นสามารถสันนิษฐาน “แลว้ เหล่าจติ อาสาท้งั หมดล่ะ พวกเขาเหล่านั้นยงั คงกม้ หนา้ ก้มตาอำ� นวยความ ได้ว่า กลุ่มมอเตอร์ไซค์บริเวณโรงพยาบาล สะดวกแก่ผู้ที่เดินทางมาเข้าชมพระเมรุมาศอยู่เหมือนเดิม นับตั้งแต่วันที่ได้ ศริ ริ าชนา่ จะเปน็ จติ อาสากลมุ่ แรกๆ ทม่ี โี อกาส ประกาศตนเปน็ จิตอาสากันอยา่ งไร” ไดช้ ว่ ยเหลือประชาชน ผเู้ ขยี นใชเ้ วลาวนั หยดุ จากงานประจำ� เขา้ มาบรเิ วณทอ้ งสนามหลวงอกี ครง้ั แนล่ ะ่ ในวันที่ 14 ตุลาคม 2559 เวลานั้นพสกนกิ ร ผู้คนยังคงเนืองแน่นเช่นเดิม พวกเขาเหล่านั้นมาขอเข้าเยี่ยมชมพระเมรุมาศ ชาวไทยจ�ำนวนไม่น้อยต่างเดินเท้าไปยัง มาเพื่อแสดงความร�ำลึกถึง และถวายความจงรักภักดแี ด่พระองค์ท่าน รพ. ศริ ริ าช และพน้ื ทโ่ี ดยรอบบรเิ วณพระบรม มหาราชวงั เพอื่ รว่ มสง่ พระบรมศพ การเดนิ ทาง 054 TIRATHAI JOURNAL

ใ น น า ม ข อ ง ค ว า ม ดี เป็นไปด้วยความยากล�ำบาก เพราะต้อง เดินด้วยเท้าเพียงอย่างเดียว แต่ได้ปรากฏ กลมุ่ มอเตอรไ์ ซคม์ ารวมตวั เพอื่ รบั สง่ ประชาชน ท่ีจะมาร่วมโดยไม่คิดค่าใช้จ่าย สร้างความ ประทับใจให้กบั ประชาชนเปน็ จำ� นวนมาก จนกระทั่งมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ได้เข้า มาเป็นศูนย์กลางในการรวบรวมกลุ่มคนที่มี จิตอาสามาร่วมกันให้บริการสาธารณะผ่าน การต้ัง “ศูนย์ประสานงานอาสาสมัคร หรือ Volunteers for Dad” ปรากฏว่ามีประชาชน เข้ามาร่วมเปน็ จิตอาสามากกวา่ 20,000 คน เพื่อช่วยอ�ำนวยความสะดวกให้กับประชาชน ท่ีเข้ามาร่วมถวายความอาลัยที่พระบรม มหาราชวงั แต่ที่สุดของโครงการจิตอาสาในครั้งนั้นคือ ประกอบดว้ ยเหลา่ นกั เรยี น ผปู้ กครอง จติ อาสาภาคประชาชน ในกจิ กรรมครงั้ นี้ “จิตอาสาเฉพาะกิจ งานพระราชพิธีถวาย ไดจ้ ดั แบง่ การทำ� งานออกเปน็ 3 สว่ นใหญๆ่ ไดแ้ ก่ การตง้ั เตน็ ทแ์ ละทำ� ความสะอาด พระเพลิงพระบรมศพ” ทสี่ มเดจ็ พระเจา้ อยู่หัว รอบพนื้ ทพี่ ระเมรมุ าศ, การปลกู ขา้ ว และการทำ� ความสะอาดพระเมรมุ าศบรเิ วณ มหาวชริ าลงกรณ บดนิ ทรเทพยวรางกรู ไดท้ รง ช้ันท่ี 1 และ 2 เพ่ือให้มีความพร้อมและเรียบร้อยอย่างสมพระเกียรติ ในวันที่ พระราชทานพระราชานุญาตให้จัดตั้งขึ้น จะเปิดนิทรรศการฯ ใหป้ ระชาชนเขา้ ชม ในวนั ที่ 2 พ.ย. 2560 เพอื่ เปน็ การรวมพลงั ความรกั อนั มคี า่ พลงั นำ้� ใจ ของปวงชนชาวไทยทุกหมู่เหล่าน้อมถวายแด่ พระบาทสมเดจ็ พระปรมนิ ทรมหาภมู พิ ลอดลุ ยเดช บรมนาถบพติ ร รชั กาลท่ี 9 เสดจ็ สสู่ วรรคาลยั โดยในวนั ที่ 31 ตลุ าคม 2560 เวลา 08.00 น. ไดม้ กี ารทำ� กจิ กรรม Big Cleaning พนื้ ทโี่ ดยรอบ พระเมรุมาศ ในมณฑลพิธีท้องสนามหลวง โดยมีจิตอาสาเข้าร่วมมากกว่า 3,000 คน แลว้ ในชว่ งมากกวา่ 1 ปที ผ่ี า่ นมา ไดเ้ กดิ ปรากฏการณก์ ลมุ่ จติ อาสาดๆี อะไรอกี บา้ ง ทงั้ นคี้ งตอ้ งมองไปถงึ ในกลมุ่ จติ อาสากลมุ่ แรกๆ นอกเหนอื จากกลมุ่ จกั รยานยนต์ รับจ้างแล้ว ทันทีที่มีการประกาศอย่างเป็นทางการถึงการสวรรคตของพระบาท สมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช บรมนาถบพิตร ปรากฏการณ์หนึ่ง ก็เกิดข้ึนตามมาทันที คือ “การขาดแคลนเสื้อผ้าสีด�ำ” จึงน�ำมาซ่ึงกลุ่มจิตอาสา การบรกิ ารย้อมผ้าดำ� โดยไม่คดิ คา่ ใชจ้ า่ ย หน่ึงในโครงการที่พวกเรารู้จักกนั ดีน้ัน คือโครงการ “ย้อมผ้าเพ่ือเพื่อน” ท่ีมีท้ังคนน�ำเสื้อผ้าไปบริจาค น�ำเสื้อไปย้อม และจติ อาสาไปช่วยท�ำกิจกรรม DECEMBER 2017- MARCH 2018 055

ใ นหลวงในดวงใจ หนึง่ ในคณะจติ อาสากลมุ่ “ยอ้ มผ้าเพอื่ เพ่ือน” Polyester และถุงพลาสติกกันความร้อน เพ่ือน�ำมาใส่เส้ือที่ย้อมแล้ว และ ที่เป็นคนดังและเรารู้จักกันดีก็คือคุณชมพู่ สีเคมีกันสีตก เส้ือผ้าทุกชนิดท้ังท่ีไม่ใช้แล้ว หรือสภาพดี สามารถน�ำมาบริจาค อารยา เอ ฮารเ์ กต็ นกั แสดงสาวชอื่ ดงั พรอ้ มดว้ ย ได้ที่ บรษิ ทั กรงุ ไทยเเทรคเตอร์ จำ� กดั บรจิ าคทกุ วนั เวลา 08.30-18.00 น. กลุ่มเพื่อนสนิท 4-5 คน ได้ร่วมจัดตั้ง นอกจากกลุ่มจิตอาสาขั้นต้นแล้ว ผู้เขียนจะขอยกเอาตัวอย่าง จิตอาสา โดยมีวัตถุประสงค์เพ่ือต้องการช่วยเหลือ มาน�ำเสนอเพื่อยกย่อง และเชิดชูพวกเขาเหล่านั้น เช่น จิตอาสาเข็นรถวิลแชร์ ประชาชนทตี่ อ้ งการใส่ “เสื้อดำ� ” เพอื่ เปน็ การ ซงึ่ มที ง้ั เดก็ นกั เรยี น ลกู เสอื เนตรนารี รวมถงึ ประชาชน นายวรญั ญู อภยั ยานกุ ร ถวายอาลัยแด่ในหลวง รัชกาลท่ี 9 ซึ่งได้รับ เลา่ วา่ “ผมและเพอ่ื นๆ ลกู เสอื เนตรนารี จาก ร.ร.เตรยี มอดุ มศกึ ษาพฒั นาการ และ ความเอ้ือเฟื้อสถานท่ีจากอาคาร “กรุงไทย ร.ร.เตรยี มอดุ มศกึ ษา สวุ รรณภมู ิ ประมาณ 20 คน มาชว่ ยเขน็ รถวลี แชรใ์ หก้ บั แทรคเตอร”์ ถนนพระรามท่ี 4 โดยในแฟนเพจ ผพู้ กิ าร ผสู้ งู อายจุ ากจดุ บรกิ ารหนา้ วดั มหาธาตฯุ ไปศาลาสหทยั สมาคม และสง่ กลบั มา “ย้อมผ้าเพ่ือเพ่ือน” ได้มีการเผยแพร่ภาพ จดุ บรกิ ารตามเดมิ แตล่ ะวนั กเ็ ขน็ รถไปกลบั ไมน่ อ้ ยกวา่ 10 รอบ กเ็ หนอ่ื ยบา้ งครบั แต่ และคลิประหว่างที่นางเอกชื่อดังก�ำลังสาธิต เมอื่ เทยี บกบั ความเหนอื่ ยทใี่ นหลวง รชั กาลที่ 9 ทรงทำ� เพอ่ื ประชาชนแลว้ กร็ สู้ กึ วิธีการย้อมผ้าให้ได้ชมกัน พร้อมประกาศ มีกำ� ลงั ใจและหายเหนื่อยครับ” รับบริจาคเสื้อผา้ ที่จะนำ� มาย้อม โดยระบุว่า... รบั บรจิ าค สเี คมยี อ้ มผา้ สำ� หรบั ผา้ cotton และ 056 TIRATHAI JOURNAL

ใ น น า ม ข อ ง ค ว า ม ดี ทา่ มกลางแสงแดดเปรย้ี ง สลบั กบั พายฝุ นทกี่ ระหนำ่� ลงมา โรคภยั ไขเ้ จบ็ จงึ เปน็ เรอ่ื งทไี่ มส่ ามารถหลกี เลยี่ งได้ ศ.นพ.เกษม วัฒนชัย ประธานมูลนิธิธรรมาภิบาล ทางการแพทย์ ร่วมกับ ศ.นพ.สมศักด์ิ โล่ห์เลขา นายกแพทยสภา (ในขณะน้ัน) จึงอนุมัติโครงการ แพทย์อาสาร่วมใจถวายเป็นพระราชกุศล เพื่อดูแล ประชาชนท่ีมาแสดงความอาลัยต่อพระองค์ท่าน ท่ีสนามหลวง โดยมีนักศึกษา ปธพ.1-5 รวบรวม ทมี แพทยอ์ าสาจากมหาวทิ ยาลยั กระทรวงสาธารณสขุ สมาคมโรงพยาบาลเอกชน หน่วยแพทย์ พอ.สว. จดั บรกิ ารทางการแพทยใ์ หก้ บั ประชาชนจำ� นวนมาก ท่ีเข้ามาแสดงความอาลัย ซ่ึงเจ็บป่วยในพ้ืนท่ีโดยมี โรงพยาบาลเขา้ รว่ มกวา่ รอ้ ยแหง่ และมเี ภสชั กรอาสา เข้ามาดูแลระบบยาและเวชภัณฑ์ ร่วมกับศิริราช รามาฯ และจุฬาฯ ทั้งยังชวนผู้ป่วยให้ร�ำลึกถึง พระองค์ท่านด้วยการต้ังใจท�ำความดีถวายในหลวง เพอื่ เปน็ พระราชกศุ ล แลว้ เขยี นในใบโพธแิ์ ละไปแขวน ท่ีต้นไม้แห่งความดีแทนค่ารักษาพยาบาล ซ่ึงพบว่า มีความต้ังใจท�ำความดี เกิดข้ึนนับหมื่นเร่ืองบน ต้นไมแ้ หง่ นตี้ ลอดโครงการ 109 วนั ” วินมอเตอร์ไซค์จิตอาสา โดยมีทั้งที่เป็นอาชีพวินมอเตอร์ไซค์ นิสิต นักศึกษา และคนทั่วไป นายชยากร สอาดวงค์ จากมหาวิทยาลัย หอการคา้ ไทย บอกอยา่ งภมู ิใจว่า “การเดินทางเข้ามาล�ำบากเพราะรถตดิ และบางคนตอ้ งจอดรถไกลๆ กเ็ ลยนำ� มอเตอรไ์ ซคม์ าบรกิ ารรบั สง่ ผมภมู ใิ จ กับการมาเป็นวินอาสา เพราะได้ท�ำอะไรเพื่อสังคม ผมดีใจที่ได้เห็นน�้ำใจ ของคนไทยที่มีให้กันในห้วงเวลาท่ีเราก�ำลังเผชิญกับความสูญเสีย แต่ พวกเราตา่ งแปลงความทกุ ขโ์ ศกมาเปน็ พลงั ในการทำ� ดเี พอ่ื สงั คม ตอ้ งขอบคณุ ค�ำสอนของพ่อ เพราะสง่ิ ที่พอ่ ทำ� ใหเ้ ห็นมาตลอด 70 ปี ทำ� ให้พวกเราคิด และทำ� ไดแ้ บบนี้ และผมเชอื่ วา่ ทกุ คนทที่ ำ� คงมคี วามสขุ กบั การให้ และดใี จ กบั สิ่งทไี่ ด้รบั น่ีเปน็ กำ� ลังใจท่ที �ำให้ผมขอทำ� หนา้ ทีว่ ินอาสาต่อไป” เมอื่ มกี ารตง้ั เตน็ ทอ์ าหารเพอื่ ดแู ลแจกจา่ ยใหค้ นมารอกราบพระบรมศพซง่ึ มจี ำ� นวนมาก และสว่ นใหญต่ อ้ งใชเ้ วลารอยาวนาน บางครงั้ ถงึ 10 กวา่ ชวั่ โมง ปัญหาท่ีตามมาคือเรื่องขยะ น.ส.พัณณิตา แย้มฉาย เล่าว่า “ทุกวันหยุด จะมาเป็นจิตอาสาช่วยเก็บขยะตลอดทั้งวัน เพราะในหลวงรัชกาลที่ 9 เคยมพี ระราชดำ� รเิ รอื่ งการคดั แยกขยะ จงึ อยากมาชว่ ยสานตอ่ งานของพอ่ ไม่รู้สึกรังเกียจงานนี้แม้แต่น้อย และจะท�ำจนกว่าจะถึงวันพระราชพิธี ถวายพระเพลิง และทุกคร้ังก่อนกลับ จะมาเข้าแถวรอกราบพระบรมศพ เพ่ือไปบอกวา่ วนั นี้ลกู ไดม้ าทำ� ในสิง่ ท่พี อ่ สอนแล้ว” DECEMBER 2017- MARCH 2018 057

ใ นหลวงในดวงใจ ช่างภาพจิตอาสา ‘กล้องอาสา59’ บริการถ่ายรูปฟรี อีกหนึ่งในกลุ่มจิตอาสา ท�ำดีเพ่ือพ่อ รับถ่ายภาพฟรีบริเวณท้องสนามหลวง การรวมตัวของกลุ่มเพื่อนๆ ชา่ งภาพตากลอ้ ง ทเี่ ปน็ ทง้ั ชา่ งภาพอาชพี หรอื เปน็ แคง่ านเสรมิ จากงานประจำ� หรอื ถ่ายรูปงานอดิเรก อีกหนึ่งในกลุ่มจิตอาสาท�ำดีเพื่อพ่อ รับถ่ายภาพฟรีบริเวณ ท้องสนามหลวง ทีมกล้องอาสา59 เผยถึงท่ีมาของการท�ำจิตอาสาถ่ายภาพฟรี ในครง้ั น้ีวา่ เรม่ิ จากเหน็ กลมุ่ ช่างภาพนอ้ งๆ นกั ศึกษากล่มุ หนึ่ง ท่เี รมิ่ ทำ� กนั ก่อน โดยต้ังจุดถ่ายกันแถวกลางสนามหลวง กลุ่มตนเลยมาคุยกันว่า น่ีเป็นสิ่งท่ีเรา ท�ำได้ เป็นส่ิงที่เราชอบกันอยู่แล้ว เลยมาถ่ายภาพฟรี ท�ำดีเพื่อพ่อ ซึ่งขณะนี้ มชี า่ งภาพอาสา59 ทง้ั หมดประมาณ 30 กวา่ คน มที ง้ั หญงิ /ชาย แตล่ ะคนสลบั กนั มาชว่ ยกันทำ� กิจกรรมอาสาตามเวลาว่างท่สี ามารถมาชว่ ยกันได้ เปน็ อกี หนงึ่ นกั แสดงทท่ี มุ่ เทกบั การทำ� หนา้ ทเ่ี ปน็ จติ อาสา โดยรว่ มเปน็ สว่ นหนงึ่ ในการ เปน็ ลกู มอื ชว่ ยเจา้ หนา้ ทช่ี ำ� นาญการตกแตง่ พระหบี พระโกศจนั ทน์ เพอ่ื ใชใ้ นงาน พระราชพธิ ถี วายพระเพลงิ พระบรมศพ พระบาทสมเดจ็ พระปรมนิ ทรมหาภมู พิ ล อดลุ ยเดช บรมนาถบพติ ร รว่ มกบั สำ� นกั ชา่ งสบิ หมู่ กรมศลิ ปากร กระทรวงวฒั นธรรม สำ� หรบั นกั แสดงอาวโุ ส “ตกุ๊ ” เดอื นเตม็ สาลติ ลุ นบั จากวนั แรกจนถงึ วนั สดุ ทา้ ย ที่มีโอกาสเข้าไปเป็นจิตอาสาอยู่ในทีมจัดสร้างพระโกศจันทน์ คุณตุ๊ก-เดือนเต็ม เผยความรู้สึกว่า “ใจหายและปวดร้าวมาก ด้วยหน้าท่ีคือต้องท�ำให้เสร็จ แต่ใจ ไมอ่ ยากให้เสร็จ เพราะเสร็จนั่นหมายถงึ ว่าใกลแ้ ลว้ น่นั เอง\" ปดิ ทา้ ยที่ อดตี นายกรฐั มนตรี นายชวน หลกี ภยั ซ่ึงร่วมเป็นจิตอาสาเขียนและระบายสีฉากบัง บรเิ วณปะรำ� พธิ ี เปดิ ใจวา่ “ผมกเ็ หมอื นจติ อาสา คนอื่นๆ ท่ีอยากจะท�ำงานถวายพระองค์ท่าน เริ่มแรกผมก็หารือกับทีมช่างขอให้มีการใส่ ลวดลายผ้าไทยในภาคต่างๆ ลงบนผ้านุ่งของ เทวดา เพื่อเป็นตวั แทนของคน ในแต่ละภาค นบั วา่ เปน็ ประโยชนเ์ หมอื นกบั การบนั ทกึ อดตี ซง่ึ เปน็ ประวตั ศิ าสตรเ์ อาไว้ ทง้ั ยงั สอื่ ใหเ้ หน็ วา่ เทวดานางฟ้าเหล่าน้ี คือผู้ที่จะรับเสด็จ เม่ือ พระเจา้ แผน่ ดนิ เสดจ็ สสู่ วรรคาลยั ชดุ แตง่ กาย ของเทวดานางฟ้าทั้งหลาย ก็เหมือนหน่ึงใน ตัวแทนของคนทั้งชาติ ทุกภาค ที่ร่วมรับ เสด็จด้วย จึงกลายมาเป็นเอกลักษณ์พิเศษ ในครงั้ นี้\" 058 TIRATHAI JOURNAL

ใ น น า ม ข อ ง ค ว า ม ดี นับว่าเป็นปรากฏการณ์การรวมพลคนท�ำดี ทุกถ้อยค�ำ ล้วนมีค่า และถ้าเราท�ำได้ก็จะเกิดประโยชน์กับคนปฏิบัติได้จริง ซ่ึง เพอื่ ถวายแดอ่ งคพ์ ระบาทสมเดจ็ พระเจา้ อยหู่ วั สมควรเกบ็ ไว้ศึกษา และไมใ่ หจ้ บไปพร้อมกบั พระชมม์ชพี ของพระองค์ทา่ น รชั กาลท่ี 9 นน้ั เปน็ ภาพทน่ี า่ จดจำ� เราไดเ้ หน็ สิ่งที่เราอยากให้เก็บร�ำลึกและเก็บไว้เสมอว่า นับจากวันที่ท่านสวรรคต เราได้ คนทกุ ภาคสว่ น ทกุ ตำ� แหนง่ จากบคุ คลทด่ี ำ� รง ภาวนาจติ บอกกบั ทา่ นไวอ้ ยา่ งไร เรารกั กนั อยา่ งไร เราเออื้ เฟอ้ื เผอื่ แผก่ นั และกนั ต�ำแหน่งผู้บริหารสูงสุดของประเทศ จนถึง อย่างไร สิ่งต่างๆ เหล่าน้ีเราก็ควรต้องเก็บไว้ร�ำลึกถึงพระองค์ท่าน และขอให้ ประชาชนคนท่ัวไป หาเช้ากินค่�ำ ต่างร่วมใจ คิดเสมอเหมือนกบั ตอนทท่ี ่านสวรรคตใหมๆ่ กบั ค�ำพูดทีเ่ ราพูดกนั จนติดปากวา่ กันท�ำความดเี พอ่ื พระองคท์ า่ น “ท�ำดีเพื่อพอ่ ” และขอใหเ้ ราไดห้ วนคิดถงึ เสมอวา่ “ทำ� ดีเพอื่ พอ่ ตลอดไป” หลายคนถามว่า หลังจากจบงานแลว้ ภาพจำ� ทง้ั หมดนเี้ ปน็ เพยี งเศษเสยี้ วของจติ อาสา (ขอยำ�้ วา่ เปน็ เศษเสย้ี วจรงิ ๆ ครบั ) จติ อาสานี้ เหล่านี้จะลบเลือนหายไปจากคนไทยหรือไม่ เกิดข้ึนจากหัวใจของคนไทยทุกคนท่ีมุ่งมั่นท�ำความดีถวายในหลวง รัชกาลท่ี 9 จริงอยู่ ในส่วนของงานก็คงต้องจบไป สิ่งท่ี และล้วนแล้วแต่บ่งบอกถึงความในใจท่ีกล่ันออกมาเป็นค�ำพูดได้เพียงค�ำเดียว เหลืออยู่คือการที่ได้เก็บไว้ให้คนรุ่นหลังได้รู้ ท่อี ยากบอก “พอ่ ทอ่ี ยบู่ นสวรรค์ ว่า ธ สถติ ในใจลกู หลานไทยนริ นั ดร์กาล” โดยเฉพาะพระบรมราโชวาท และกระแสพระราช ด�ำรัสต่างๆ ท่ีพระองค์มอบให้คนไทยทุกคน ขอขอบคณุ แหลง่ ทมี่ าขอ้ มูลประกอบ https://www.thairath.co.th/content/1100544 จิตอาสาประชาราษฎร์ ตามรอยบาทองคร์ าชนั https://www.khaosod.co.th/entertainment/news_565172 จติ อาสาพระเมรุมาศ ครง้ั หนึ่งในชวี ติ “ตุ๊ก-เดอื นเตม็ ” http://www.bangkokbiznews.com/news/detail/779217 ภารกจิ สดุ ท้าย...จิตอาสาเฉพาะกจิ งานพระราชพธิ ฯี https://www.dailynews.co.th/article/532551 “โครงการย้อมผา้ เพ่ือเพ่อื น” คนใจดีร่วมแรงกนั ทำ� ใหฟ้ รี https://news.mthai.com/webmaster-talk/536224.html ช่างภาพจิตอาสา ‘กลอ้ งอาสา59’ บริการถา่ ยรปู ฟรี ท�ำดเี พอ่ื พ่อ DECEMBER 2017- MARCH 2018 059

มี อ ะ ไ ร ใ น ฉ บั บ นี้ Contents ในหลวงในดวงใจ รากไทย ย้ อ น ร อ ย ห ม้ อ แ ป ล ง 2 Thai Origin 40A l o n g T h e T r a n s f o r m e r S i t e เจด็ สบิ ปีประเทศไทย ไกโ่ อก...ดอกไมป้ า่ ทีฟ่ ากฟ้า ใต้ละอองธลุ พี ระบาท โน้มองค์ลงดมดอม นพชยั แดงดเี ลศิ ตามตะวนั ใ น น า ม ข อ ง ค ว า ม ดี 52 O n B e h a l f of V i r t u e จติ อาสาประชาไทย รอ้ ยดวงใจ สง่ พระองคท์ า่ นจนวนั สดุ ทา้ ย รฐั พล เกษมวงศจ์ ติ ร วิ ศ ว ก ร ร ม ไ ฟ ฟ้ า ปีท่ี 7 ฉบบั ที่ 20 62 78E l e c t r i c a l E n g i n e e r i n g ธนั วาคม 2560 - มนี าคม 2561 ระบบสายส่ง HVDC Substation… ไฟฟ้าแรงดนั สูง ระบบโครงข่ายไฟฟา้ เจา้ ของ กระแสตรง ท่ีสำ�คญั ของ ASEAN บริษทั ถิรไทย จํากดั (มหาชน) เฉลมิ ศกั ด์ิ วฒุ เิ ศลา ศราวธุ สอนอไุ ร 516/1 หมู่ 4 นิคมอุตสาหกรรมบางปู ตําบลแพรกษา อําเภอเมอื ง ค น ไ ฟ ฟ้ า คุ ณ ทํ า ไ ด้ จังหวดั สมทุ รปราการ 10280 ท่ปี รกึ ษา 92 C e l e b r i t y ' s W r i t i n g 100 D o I t Y o u r s e l f สัมพันธ์ วงษ์ปาน, อุปกรม ทวโี ภค, การเลือกซ้อื DGA สุนันท์ สนั ตโิ ชตินันท์ หมอ้ แปลงไฟฟ้าคณุ ภาพ Dissolved Gas บรรณาธิการ ในมุมมองของผู้ใช้งาน Analysis ณรงคฤ์ ทธิ์ ศรรี ตั โนภาส ธนกฤต บตุ รจนั ทร์ Mr.T ฝา่ ยวิชาการ ห้ อ ง รั บ แ ข ก บ ริ ห า ร น อ ก ตํ า ร า อวยชัย ศิรวิ จนา, สมศกั ดิ์ คูอมรพัฒนะ, Drawing Room Beyond Management School เฉลมิ ศกั ด์ิ วฒุ เิ ศลา, ศราวุธ สอนอุไร, กานต์ วงษ์ปาน 108 สัมภาษณ์พเิ ศษ 116 ประเทศไทยกำ�ลังตดิ กบั ดกั ฝา่ ยประสานงาน คุณวิบูลย์ คหู ริ ญั ประเทศรายไดป้ านกลาง รฐั พล เกษมวงศจ์ ิตร, สุพรรณี ศกึ ษา, จริ วฒั น์ เกษมวงศจ์ ติ ร หรอื ตดิ กบั ดักทุนนิยม 4.0? ศริ นิ ทร์ภรณ์ หลาบหนองแสง ณรงคฤ์ ทธ์ิ ศรรี ตั โนภาส ฝ่ายศลิ ป์ และพสิ จู น์อกั ษร ถิ ร ไ ท ย กั บ สั ง ค ม บรษิ ทั ภาพพิมพ์ จ�ำกดั Word Republic 124T i r a t h a i & S o c i e t y จัดพิมพ์ ถริ ไทย... บรษิ ัท ภาพพมิ พ์ จ�ำกดั มากกว่าผผู้ ลิต หมอ้ แปลงไฟฟา้ คือ.... ข้อเขียนท้ังหมดใน Tirathai Journal ฉบับนี้ น�ำ้ เนา่ ใตเ้ งาจนั ทร์ ไมส่ งวนลขิ สทิ ธ์ิ สาํ หรบั ทา่ นทต่ี อ้ งการนาํ ไปเผยแพร่ ตอ่ โดยไมม่ วี ตั ปรุ ะสงคท์ างการคา้ ทา่ นไมจ่ ำ� เปน็ ตอ้ ง ขออนญุ าตเรา แตห่ ากทา่ นจะแจง้ ใหเ้ ราทราบวา่ ทา่ น นําไปเผยแพรต่ ่อท่ใี ด กจ็ กั เปน็ พระคุณยงิ่ บรษิ ทั ถริ ไทย จาํ กดั (มหาชน) มงุ่ หวงั ใหห้ นงั สอื เลม่ นเี้ ปน็ มติ รกบั สงิ่ แวดลอ้ มและใสใ่ จ หนังสอื เลมนท้ี ำจากกระดาษ สุขภาพผู้อ่าน เน้ือในของหนังสือจึงจัดพิมพ์บนกระดาษท่ีผลิตด้วยกระบวนการปลอด 74 gsm. สารพิษ จากวัสดุเหลือใชท้ างการเกษตร และใชห้ มึกพมิ พท์ ี่ผลิตจากน้ํามันถ่ัวเหลอื ง www.papergreen.co.th 02-682-8852-4

ห ม า ย เ ห ตุ บ ร ร ณ า ธิ ก า ร Editor's Note TIRATHAI JOURNAL ฉบบั นี้ เราตง้ั ใจทำ� ขน้ึ เพอ่ื นอ้ มรำ� ลกึ ถงึ พระมหากรณุ าธคิ ณุ สภานิติบัญญัติแห่งชาติ ซ่ึงได้กรุณาให้ และรว่ มถวายความอาลยั พระบาทสมเดจ็ พระปรมนิ ทรมหาภมู พิ ลอดลุ ยเดช จงึ ตงั้ ชอ่ื ขอ้ คดิ มากมายทงั้ แกภ่ าครฐั และภาคเอกชน ฉบบั นว้ี า่ “ในหลวงในดวงใจ” ในการเตรียมพร้อมผลักดันประเทศไทย ในฉบับน้ี นอกจากบทกวีถวายความอาลัยพระองค์ท่านแล้ว ยังมีข้อเขียนท่ีเขียน เป็นศูนย์กลางตลาดพลังงานไฟฟ้าของ เพื่อน้อมร�ำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณ และถวายความอาลัยพระองค์ท่านอีก 3 ชิ้น ภมู ภิ าค โดยเรม่ิ จาก “เจด็ สบิ ปปี ระเทศไทยใตล้ ะอองธลุ พี ระบาท” ในคอลมั นร์ ากไทย ซง่ึ บนั ทกึ คอลมั นอ์ น่ื ๆ ทเ่ี หลอื ยงั คงเขม้ ขน้ ครบครนั เร่ืองราวของพระองค์ท่านต้ังแต่ปี พ.ศ. 2470 ที่พระองค์เสด็จพระราชสมภพ ถึงปี และตอ้ งอา่ นทกุ คอลมั น!์ พ.ศ. 2559 ทพ่ี ระองคเ์ สดจ็ สวรรคต เปน็ พระราชประวตั เิ รยี ง พ.ศ. แบบกระทดั รดั ทห่ี าอา่ นไดไ้ มง่ า่ ยนกั ตามดว้ ยสารคดยี อ้ นรอยหมอ้ แปลง เรอ่ื ง “ไกโ่ อก... ดอกไมป้ า่ ณรงค์ฤทธ์ิ ศรรี ัตโนภาส ทฟี่ ากฟา้ โนม้ องคล์ งดมดอม” และสารคดใี นนามของความดี เรอื่ ง “จติ อาสาประชาไทย รอ้ ยดวงใจ สง่ พระองคท์ า่ นจนวนั สดุ ทา้ ย” ขอ้ เขยี น 3 ชนิ้ นี้ เราจดั พมิ พไ์ วเ้ ปน็ พเิ ศษ ดา้ นหนา้ ในหมวด “ในหลวงในดวงใจ” คอลมั น์ วศิ วกรรมไฟฟา้ ฉบบั นี้ พดู ถงึ ระบบสายสง่ ไฟฟา้ แรงดนั สงู กระแสงตรง (High Voltage Direct Current Transmission System) ซง่ึ เปน็ สว่ นหนง่ึ ของโครงขา่ ย ASEAN Power Grid ที่จะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพ ความยั่งยืน และความมั่นคงในการจัดหา พลงั งานเพอื่ ประโยชนข์ องประชาชนของทกุ ประเทศในภมู ภิ าคอาเซยี นตอ่ ไป ฉบบั นี้ เราไดน้ ำ� คอลมั น์ คนไฟฟา้ กลบั มาอกี ครงั้ ดว้ ยขอ้ เขยี นของคณุ ธนกฤต บตุ รจนั ทร์ ผู้อ�ำนวยการกองหม้อแปลง การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค ซึ่งเขียนเก่ียวกับการเลือกซ้ือ หมอ้ แปลงไฟฟา้ คณุ ภาพในมมุ มองของผใู้ ชง้ าน และยงั ไดร้ บั เกยี รตเิ ปดิ หอ้ งรบั แขกตอ้ นรบั คณุ วบิ ลู ย์ คหู ริ ญั อดตี ผวู้ า่ การไฟฟา้ สว่ นภมู ภิ าค และอดตี สมาชกิ วฒุ สิ ภา ปจั จบุ นั ดำ� รง ตำ� แหนง่ ทปี่ รกึ ษาคณะกรรมการประสานงานเพ่อื สนบั สนนุ โครงการกองทนุ การศึกษา

วิ ศ ว ก ร ร ม ไ ฟ ฟ้ า วิ ศ ว ก ร ร ม ไ ฟ ฟ้ า Electrical Engineering 062 TIRATHAI JOURNAL

Electrical Engineering เฉลมิ ศกั ด์ิ วฒุ เิ ศลา ปริญญาตรี วิศวกรรมศาสตร์ สาขาไฟฟ้ากำ� ลัง มหาวทิ ยาลยั ราชมงคลอีสาน วทิ ยาเขตนครราชสีมา ผู้จัดการสว่ นทดสอบไฟฟา้ บริษทั ถิรไทย จำ� กัด (มหาชน) ระบบสายส่ง ไฟฟา้ แรงดันสงู กระแสตรง TIRATHAI Journal ฉบับท่ี 18 เราเคยกล่าวถึงการเชื่อมโยงระบบส่งไฟฟ้า ในอาเซียน (ASEAN POWER GRID) ซ่ึงส่วนใหญ่จะเป็นการเช่ือมโยงด้วย ระบบไฟฟ้าแรงดันสูงกระแสสลับ มีส่วนน้อยท่ีได้ท�ำการเชื่อมโยงด้วยระบบ ไฟฟ้าแรงดันสูงกระแสตรง ซึ่งในประเทศไทยได้มีการเชื่อมโยงระบบไฟฟ้า แรงดันสูงกระแสตรงกับประเทศมาเลเซียที่สถานีไฟฟ้าคลองแงะ โดยการ ไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (EGAT) ไปท่สี ถานีไฟฟ้ากูรุน (Gurun) โดย Tanega Nasional Berhad (TNB) และในอนาคตการส่งพลังงานไฟฟ้า แรงดันสูงกระแสตรงอาจจะเข้ามามีบทบาทมากขึ้นในการเชื่อมโยงระบบ ไฟฟ้าในภูมิภาคเมื่อถึงเวลาที่เหมาะสม ฉบับนี้เราจะมาท�ำความรู้จักกับ ระบบสายสง่ ไฟฟา้ แรงดนั สงู ไฟฟา้ กระแสตรง เผอ่ื มโี อกาสไดเ้ ขา้ ไปใชง้ านหรอื เกี่ยวข้องกับระบบนี้ในอนาคต DECEMBER 2017- MARCH 2018 063

วิ ศ ว ก ร ร ม ไ ฟ ฟ้ า ระบบสายสง่ ไฟฟา้ แรงดนั สงู กระแสตรง (High HVDC เหมาะกับการส่งก�ำลังระหว่างระบบ สายส่ง HVDC ระยะไกล เพ่ือ Voltage Direct Current Transmission System: ไฟฟา้ AC สองระบบทต่ี า่ งกนั ได้ และสามารถ สง่ ไฟฟา้ พลังน�ำ้ จากแม่น�้ำ HVDC) ใชก้ ระแสตรงในการสง่ พลงั งานไฟฟา้ ขจัดสาเหตุหนึ่งของความล้มเหลวที่กริดได้, เนลสนั ของแคนาดา มายัง ซงึ่ ตรงกนั ขา้ มกบั ระบบการสง่ ดว้ ยกระแสสลบั HVDC ยงั เหมาะกบั การถา่ ยโอนกำ� ลงั ไฟระหวา่ ง สถานีที่เห็นน้ี เพ่ือเปลยี่ น ท่ีใช้กันอยู่ท่ัวไป ส�ำหรับการส่งทางไกลระบบ ระบบท่ีมีความถี่แตกต่างกันได้ เช่น ความถี่ ใหเ้ ปน็ ไฟ AC ป้อนให้กริด HVDC อาจจะถกู กวา่ และมคี วามสญู เสยี ไฟฟา้ 50 Hz กบั 60 Hz ความสมั พนั ธด์ งั กลา่ วชว่ ย ส�ำหรบั เมืองมานโิ ตบา นอ้ ยกวา่ แตย่ งั เปน็ เทคโนโลยเี ฉพาะของแตล่ ะ ปรับปรุงเสถียรภาพของแต่ละกริด เนื่องจาก ผผู้ ลิตอยู่ ทำ� ใหส้ ามารถดงึ เอากำ� ลงั จากอกี ระบบหนง่ึ มา ส�ำหรับเคเบิลใต้น�้ำ HVDC หลีกเล่ียงการใช้ ใช้ในคราวจำ� เป็นได้ กระแสสูงท่ีจะท�ำให้เกิดการ charge และ discharge ตัว capacitor ของสายเคเบิลใน การส่งไฟฟา้ แรงดันสูง แตล่ ะรอบคลน่ื สำ� หรับระยะทางทส่ี ัน้ ๆ อุปกรณ์แปลงไฟ DC แรงดนั สงู ถกู นำ� มาใชส้ ำ� หรบั การสง่ กระแสไฟฟา้ มคี า่ ใชจ้ า่ ยทสี่ งู กวา่ เมอ่ื เทยี บกบั ระบบ AC แต่ เพื่อลดการสูญเสียพลังงาน เนื่องจากความ อาจยังคงพอรับได้เนื่องจากประโยชน์หลายๆ ตา้ นทานของสายไฟ เมอื่ พจิ ารณาปรมิ าณของ อย่างของระบบ DC ในการเชื่อมโยงหลาย พลงั งานทจ่ี ะถกู สง่ ไปและขนาดตวั นำ� ถา้ แรงดนั ระบบเข้าด้วยกัน ไฟฟา้ ท่ีจะส่งเปน็ สองเท่า และต้องการสง่ ดว้ ย พลังงานเท่าเดิม ต้องลดกระแสลงคร่ึงหนึ่ง เน่ืองจากพลังงานที่หายกลายเป็นความร้อน ในสายไฟเป็นสดั ส่วนกบั ก�ำลงั สองของกระแส 064 TIRATHAI JOURNAL

Electrical Engineering การแปลงแรงดันไฟฟ้าและกำ� ลังงานไฟฟ้าท่ีสูงระหว่าง AC และ DC สามารถ ทำ� ไดใ้ นทางปฏบิ ตั หิ ลงั จากการพฒั นาอปุ กรณ์ เชน่ วาลว์ ปรอทอารค์ และเรม่ิ ตน้ ในปี 1970 ไฟฟา้ อเิ ลก็ ทรอนกิ สใ์ ชอ้ ปุ กรณเ์ ซมคิ อนดกั เตอร์ เชน่ thyristors และ Integrated gate-commutated thyristors (IGCTs), MOS-controlled (MCTs) และ Insulated-gate bipolar transistor (IGBT) เปน็ ตัวเรียงกระแส HVDC ในปี 1971: วาล์วปรอทอารค์ ขนาด ประวตั ิของเทคโนโลยี HVDC 150 kV ใช้แปลงแรงดนั ไฟฟา้ พลังน้�ำ AC สำ� หรับสง่ กำ� ลงั จากโรงผลิตไฟฟ้าในมานิโตบา ระบบเคร่ืองกลไฟฟ้าของ Thury ไปยังเมอื งตา่ งๆ ท่อี ยู่ห่างไกล การส่งก�ำลังไฟฟ้าทางไกลโดยการใช้กระแสตรงเป็นครั้งแรกถูกสาธิตให้ดูใน แต่ไม่ได้ขึ้นอยู่กับแรงดันไฟฟ้า ดังน้ัน การ ปี ค.ศ. 1882 ทสี่ ถานไี มสบ์ าค-มวิ นกิ แตส่ ง่ เพยี ง 1.5 กโิ ลวตั ตเ์ ทา่ นน้ั วธิ กี ารแรกๆ เพ่ิมแรงดันไฟฟ้า 2 เท่า จะสามารถลดการ ของการส่งก�ำลังไฟฟ้าด้วยกระแสตรงแรงดันสูง ถูกพัฒนาโดยวิศวกรชาวสวิส สูญเสียได้ 4 เท่า ในขณะที่ก�ำลังท่ีสูญเสีย ชอ่ื René Thury และวธิ กี ารของเขาถกู นำ� ไปปฏบิ ตั ใิ นปี ค.ศ. 1889 ในอติ าลี โดย ลดลง แต่ขนาดของสายตัวน�ำต้องใหญ่ข้ึน บรษิ ทั Acquedotto De Ferrari-Galliera ระบบนใี้ ช้เครอื่ งกำ� เนิดไฟฟา้ หลายตวั ตัวนำ� ก็หนักขนึ้ และแพงขึ้น มาตอ่ พว่ งกนั เพอ่ื เพม่ิ แรงดนั ไฟฟา้ แตล่ ะชดุ จะถกู หมุ้ ฉนวนไฟฟา้ แยกจากพน้ื ดนิ แรงดันไฟฟ้าที่สูงไม่สามารถน�ำมาใช้ส�ำหรับ และขบั เคลอ่ื นดว้ ยเพลาฉนวน จากเครอื่ งตน้ กำ� ลงั สายสง่ กำ� ลงั ทำ� งานในโหมด ไฟฟ้าแสงสว่างหรือเดินเครื่องจักรได้โดยตรง 'กระแสคงที่' ที่มีถึง 5,000 โวลต์ในแต่ละเครื่อง บางเครื่องมี commutators ด้วยเหตุผลด้านความปลอดภัยทั้งตัวบุคคล สองตวั เพอ่ื ลดแรงดนั ไฟฟา้ ระบบนจี้ ะสง่ 630 kW ที่ 14 กโิ ลโวลต์ DC ระยะทาง และอปุ กรณ์ หมอ้ แปลงไฟฟา้ จะถกู นำ� มาใชใ้ น 120 กม ระบบ Moutiers-ลยี ง สง่ 8,600 กโิ ลวตั ตข์ องไฟฟา้ พลงั นำ�้ เปน็ ระยะทาง การเปลี่ยนระดับแรงดันไฟฟ้าในระบบสายส่ง 200 กโิ ลเมตร รวมทง้ั 10 กม. ของสายเคเบลิ ใตด้ นิ ระบบนใ้ี ชเ้ ครอื่ งกำ� เนดิ ไฟฟา้ กระแสสลบั (AC) เพอื่ ใหแ้ รงดนั ไฟฟา้ ทสี่ ง่ ลดลง แปดชดุ เชอื่ มตอ่ กบั commutators คสู่ ำ� หรบั แรงดนั ไฟฟา้ รวมเปน็ 150,000 โวลต์ ไปในระดบั ทใี่ ชง้ านรว่ มกบั อปุ กรณข์ องลกู คา้ ได้ ระหว่างขว้ั บวกและลบและด�ำเนินการจากปี 1906 จนถงึ ปี 1936 หมอ้ แปลงไฟฟา้ จงึ กลายเปน็ ตวั แปรสำ� คญั ของ การเปรยี บเทยี บระหวา่ งระบบกระแสตรง (DC) Schematic diagram ของโทมัส เอดิสันและระบบ AC ของ จอร์จ ของระบบส่งกำ� ลัง เวสตงิ เฮา้ ส์ (ทซี่ อ้ื สทิ ธบิ ตั ร AC มาจาก Nikola HVDC ของ Thury Tesla) เพราะหมอ้ แปลงไฟฟา้ สามารถเปลยี่ น แรงดนั ไฟฟา้ ไดใ้ นทางปฏบิ ตั แิ ละเครอ่ื งกำ� เนดิ DECEMBER 2017- MARCH 2018 065 ไฟฟ้ากำ� ลังสูงที่ใช้ AC มีประสทิ ธิภาพสงู กว่า ใช้ DC

วิ ศ ว ก ร ร ม ไ ฟ ฟ้ า เสาสงู ที่ใชพ้ าดสายไฟฟา้ แรงสงู ระบบสองข้ัวของบรษิ ทั บอลติคเคเบิลที่เปน็ HVDC ปัจจัยที่ข้ึนอยู่กับระดับแรงดันไฟฟ้าและ ใน Sweden รายละเอยี ดการกอ่ สรา้ ง, ความเสยี หายทเ่ี กดิ ในการส่งแบบ HVDC จะมีประมาณ 3.5% ระบบของ Thury จ�ำนวนสิบห้าระบบ อยู่ในการด�ำเนินงานในปี ค.ศ. 1913 ตอ่ 1,000 กโิ ลเมตร, ซงึ่ นอ้ ยกวา่ ความเสยี หาย ระบบ Thury อนื่ ๆ ทท่ี ำ� งานไดถ้ งึ 100 กโิ ลโวลต์ DC ทำ� งานในชว่ งทศวรรษท่ี 1930 ท่ีเกดิ ในระบบส่งกำ� ลงั AC แต่เคร่ืองจักรท่ีหมุนต้องการการบ�ำรุงรักษาสูงและมีการสูญเสียพลังงานสูง HVDC สามารถถ่ายโอนพลังงานระหว่าง อปุ กรณ์ไฟฟา้ อ่นื ๆ ไดม้ กี ารทดสอบในชว่ งครึ่งแรกของศตวรรษท่ี 20 แต่ความ เครอื ขา่ ย AC หลายเครอื ขา่ ย กระแสสว่ นเกนิ สำ� เรจ็ ในเชิงพาณชิ ย์มนี อ้ ย ในระบบหน่ึงสามารถถูกควบคุมโดยอัตโนมัติ เทคนคิ อยา่ งหนงึ่ ในความพยายามในการแปลงไฟฟา้ กระแสตรงจากแรงดนั ไฟฟา้ สงู เพื่อให้การสนับสนุนเครือข่ายอื่นได้ในช่วงมี ท่ีส่งมาเพื่อลดแรงดันลงในระดับใช้งาน คือ การชาร์จแบตเตอรี่ท่ีเชื่อมต่อ ปัญหาบางอย่าง และไม่มีความเส่ียงที่ปัญหา อนุกรมกัน แล้วเชื่อมต่อแบตเตอรี่ในแบบคู่ขนานเพ่ือให้บริการโหลดท่ีกระจาย พลังงานที่ล่มสลายในระบบเครือข่ายหนึ่ง ในขณะท่ีอย่างน้อยการติดต้ังในเชิงพาณิชย์จ�ำนวนสองคร้ังได้ถูกทดสอบในช่วง จะน�ำไปสู่ การล่มสลายในอีกระบบหนง่ึ ศตวรรษท่ี 20, เทคนิคท่ัวไปไม่ได้ประโยชน์อันเนื่องจากความจุที่จ�ำกัดของ เมอื่ ประโยชนท์ างเศรษฐกจิ และประโยชนท์ าง แบตเตอร่ี, ความล�ำบากในการสลบั ไปมาระหวา่ งการเชื่อมแบบอนุกรมและการ เทคนิคที่รวมกันแล้ว ระบบ HVDC จึงเป็น เชื่อมต่อแบบขนานและประสิทธิภาพพลังงานโดยธรรมชาติของวงจรการชาร์จ/ ตัวเลือกที่เหมาะสมส�ำหรับการเชื่อมต่อ ดสี ชารจ์ ของแบตเตอรี่ แหล่งที่มาพลังงานที่ถูกติดต้ังอยู่ห่างไกลจาก ศนู ย์กลางของโหลดหลกั ข้อดีของ HVDC ท่เี หนอื กว่า HVAC การน�ำไปใช้งานท่ีเห็นชัดเจน ที่เทคโนโลยี การส่งด้วย HVDC ให้ประโยชนค์ ือ: เหตุผลธรรมดาสามัญมากทสี่ ดุ ส�ำหรับการเลอื ก HVDC เหนอื กว่า HVAC ก็คือ • การส่งพลังงานด้วยสายเคเบิลใต้น้�ำ เช่น HVDC ประหยัดกว่า ถึงแม้ว่าตัวแปลง AC/DC จะมีราคาแพงมาก แต่ค่า สายเคเบลิ 250 กโิ ลเมตรในทะเลบอลตกิ สายเคเบลิ จะใชน้ อ้ ยกวา่ มาก เพราะไมต่ อ้ งมี 3 สาย 3 เฟสแบบ AC สายเคเบลิ ระหว่างสวีเดนและเยอรมนี, สายเคเบิล ก็เล็กกว่า เพราะกระแสไหลตลอดพ้ืนท่ีหน้าตัดของตัวน�ำ ไม่มี skin effect NorNed 580 กโิ ลเมตร ระหวา่ งนอรเ์ วยแ์ ละ เหมอื น AC ทีก่ ระแสไหลท่ผี วิ ของตัวน�ำเทา่ น้ัน เนเธอร์แลนด์, และ 290 กิโลเมตร BASSLINK ระหวา่ งแผน่ ดนิ ใหญอ่ อสเตรเลยี และแทสเมเนีย • การส่งแบบ ต้นทาง-ปลายทาง ลากยาว โดยไมม่ ี 'taps' กลางทาง ปกตจิ ะใชเ้ ชอื่ ม โรงผลติ ไฟฟา้ หา่ งไกล กบั กรดิ หลกั โดยตรง ตวั อยา่ งเชน่ ระบบการสง่ แบบ DC ทแ่ี มน่ ำ้� เนลสัน • การเพม่ิ ความจขุ องกรดิ พลงั งานทม่ี อี ยแู่ ลว้ ในสถานการณ์ท่ีการวางสายเพ่ิมเป็นการ ยากหรือราคาแพงท่จี ะตดิ ตัง้ • การส่งพลังงานและการรักษาเสถียรภาพ ระหวา่ งเครอื ขา่ ย AC ทไี่ มไ่ ดเ้ กย่ี วขอ้ งกนั , 066 TIRATHAI JOURNAL

Electrical Engineering เชน่ ในการถา่ ยโอนพลงั งานระหวา่ งประเทศทใ่ี ช้ AC ทมี่ คี วามถที่ แี่ ตกตา่ งกนั ของตัวเคเบิล แต่ DC เคเบิลจะถูกจำ� กัดดว้ ย เน่ืองจากการถ่ายโอนดังกล่าวสามารถเกิดข้ึนได้ในทั้งสองทาง, มันจะเพ่ิม อณุ หภมู แิ ละกฏของโอหม์ ถงึ แมว้ า่ จะมกี ระแส ความเสถยี รของทง้ั สองเครอื ขา่ ยโดยการอนญุ าตใหเ้ ครอื ขา่ ยหนงึ่ ดงึ พลงั งาน รั่วไหลในฉนวนไดอิเล็กทริก แต่ก็น้อยมาก อกี เครอื ข่ายหนง่ึ ในกรณีฉกุ เฉนิ หรือกรณีระบบล้มเหลว เมอ่ื เทียบกบั อัตราทนกระแสของเคเบลิ • การรักษาเสถียรภาพ AC power-grid ที่มีความสำ� คัญยิ่ง, โดยไม่ต้องเพ่ิม ระดบั ความผิดปกติ (ไฟฟา้ ลัดวงจร) ท่ีตอ้ งคาดการณ์ล่วงหน้า ขอ้ เสีย ระบบสายเคเบิล ข้อเสียของ HVDC อยู่ในการแปลง AC/DC, การ switch, การควบคมุ , ความพรอ้ มใชง้ าน ส�ำหรับเคเบิลใต้ท้องทะเลหรือใต้ดิน ไฟฟ้าแรงสูงมีค่าความเก็บประจุไฟฟ้าสูง และการบำ� รุงรักษา เมอ่ื เทยี บกบั สายเคเบลิ ทแี่ ขวนอากาศ, เนอ่ื งจากตวั นำ� ไฟฟา้ ทม่ี กี ระแสไหลภายใน สายเคเบิลถูกล้อมรอบโดยช้ันบางๆ ของฉนวนไดอิเล็กทริก, และเปลือกโลหะ • HVDC มีความน่าเชื่อถือน้อยกว่า และมี เหมือนกับเป็นตวั เกบ็ ประจุ บนแกนรว่ มยาวๆ คา่ การเกบ็ ประจุ (capacitance) ความพรอ้ มใชง้ านตำ�่ กวา่ ระบบกระแสสลบั เพม่ิ ตามความยาวของสายเคเบลิ เหมอื นกบั มี capacitor ครอ่ มโหลด เมอื่ ใชเ้ คเบลิ (AC) สว่ นใหญเ่ นอื่ งจากอปุ กรณก์ ารแปลง ส่งพลังงานกระแสสลบั กระแสส่วนหนึง่ จะชารจ์ ประจเุ ขา้ ไปในคารพ์ าซเิ ตอรน์ ้นั ท่ีมีอยู่จ�ำนวนมาก ระบบ pole เดียว ท�ำให้เกิดการสูญเสียพลังงานในรูปของความร้อนในตัวเคเบิล ท�ำให้อุณหภูมิ มคี วามพรอ้ มประมาณ 98.5% ประมาณ สงู ขน้ึ การสญู เสยี พลงั งานยงั เพมิ่ ขน้ึ อนั เปน็ ผลมาจาก dielectric loss ในฉนวน หน่ึงในสามของการหยุดท�ำงานท่ีไม่ได้ ของเคเบิลอีกดว้ ย มีหมายก�ำหนดการล่วงหน้าเกิดขึ้น อยา่ งไรกต็ ามถา้ ใชก้ ระแสตรง ตวั เกบ็ ประจใุ นสายเคเบลิ จะถกู ชารจ์ กต็ อ่ เมอ่ื สาย เนอ่ื งจากความผดิ พลาด ความผดิ พลาดที่ เคเบลิ ถกู energized ในครงั้ แรกหรอื เมอื่ เกดิ การเปลย่ี นแปลงระดบั แรงดนั ไฟฟา้ พอทนไดข้ องระบบ bipole ใหป้ ระสทิ ธภิ าพ (ไมม่ กี ระแสเพม่ิ เตมิ อกี ) สำ� หรบั เคเบลิ ใตน้ ำ้� ยาวๆ และใชไ้ ฟ AC ความสามารถใน ที่สูงเพียง 50% ของความสามารถท่ี การนำ� กระแสทงั้ หมดของตวั นำ� จะถกู ใชไ้ ปในการจา่ ยกระแสเพอื่ ชารจ์ ตวั เกบ็ ประจุ เชื่อมโยง แต่ความพร้อมของการผลิต ในสายเคเบลิ สว่ นนเี้ ปน็ ตวั จำ� กดั ความยาวและความสามารถในการนำ� พลงั งาน AC เตม็ กำ� ลังอยู่ท่ปี ระมาณ 97% ถงึ 98% • ตัวแปลง AC/DC มีราคาแพงและ มขี อ้ จำ� กดั ของโหลดทเ่ี กนิ พกิ ดั ทรี่ ะยะทาง การส่งสั้นๆ ความสูญเสียในสถานีแปลง อาจจะมีขนาดมากกว่าในสายส่ง AC ราคาของตัวแปลงอาจไม่ได้รับการชดเชย ดว้ ยการลดลงของคา่ ใชจ้ า่ ยในการกอ่ สรา้ ง สายและการสูญเสยี ในสายท่ตี ำ่� กวา่ • การด�ำเนินงานโครงการ HVDC ต้องใช้ ชิ้นส่วนอะไหล่จ�ำนวนมาก มักจะเฉพาะ เจาะจงสำ� หรบั ระบบใดระบบหนง่ึ เนอื่ งจาก ระบบ HVDC ยังมีความเป็นมาตรฐาน น้อยกว่าของระบบ AC และเทคโนโลยี ก็เปลี่ยนเร็วมาก ต้องตุนอะไหล่ไว้มาก หน่อย มิฉะนั้นอาจล้าสมัย หาซื้อใหม่ ไม่ได้ DECEMBER 2017- MARCH 2018 067

วิ ศ ว ก ร ร ม ไ ฟ ฟ้ า ในทางตรงกนั ขา้ มกบั ระบบ AC การทจี่ ะตระหนกั ถงึ ระบบหลายสถานวี า่ มคี วาม เซมิคอนดักเตอร์แรงดันสูง เนื่องจากสวิตช์ ซับซ้อน (โดยเฉพาะอย่างย่ิงกับตัวเปลี่ยนให้เป็นกระแสตรง) เทียบเท่ากับการ เซมิคอนดักเตอร์แรงดันสูงมีความต้านทาน ขยายโครงการทมี่ อี ยใู่ หไ้ ปใชก้ บั ระบบหลายสถานี การควบคมุ การไหลของกระแส สงู มาก มนั จงึ เรม่ิ รอ้ นขนึ้ อยา่ งรวดเรว็ จากนนั้ ไฟฟา้ ในระบบ DC หลายสถานตี อ้ งมกี ารสอื่ สารทดี่ รี ะหวา่ งสถานที งั้ หมด. กระแส สวติ ชก์ ลไกความเรว็ สงู ก็จะเปิด น้ธี ารกระแส ไฟฟา้ จะตอ้ งไดร้ บั การควบคมุ อยา่ งแขง็ ขนั โดยระบบการควบคมุ การแปลงแทนทจ่ี ะ ไหลผ่านตัวสวิตช์เซมิคอนดักเตอร์แรงดันสูง ควบคมุ คา่ ความตา้ นทานและคณุ สมบตั มิ มุ เฟสของสายสง่ ระบบหลายเทอรม์ นิ อล เพราะความตา้ นทานทค่ี อ่ นขา้ งสงู ของมนั กเ็ รมิ่ เปน็ ของหายาก ณ ปี 2012 มเี พียงสองระบบเทา่ น้ันทใี่ ห้บรกิ าร ไดแ้ ก่ ไฮโดร ร้อนขึ้นอย่างรวดเร็ว แล้วความเร็วสูงสวิตช์ ควิเบค-การส่งในนิวอิงแลนด์ระหว่างเรดิสัน, แซนด้ีพอนด์ และ Nicolet และ เปดิ กล ซงึ่ แตกตา่ งจากสวติ ชเ์ ซมคิ อนดกั เตอร์ การต่อกันระหว่างซาร์ดิเนียกับแผ่นดินใหญ่อิตาลีซึ่งได้รับการแก้ไขในปี 1989 แรงดนั ตำ�่ ซงึ่ มเี พยี งความสามารถในการทนทาน เพือ่ ใหส้ ามารถสง่ พลังงานไปยังเกาะคอรซ์ กิ าได้ด้วย ตอ่ แรงดนั ไฟฟา้ ทตี่ กครอ่ มจากสวติ ชส์ ารกง่ึ ตวั นำ� เบรกเกอรว์ งจร HVDC สรา้ งยากเพราะกลไกบางอยา่ งตอ้ งถกู ใสเ่ ขา้ ไปในเบรกเกอร์ ไฟฟ้าแรงสูงที่ปิด น้ีเป็นความสามารถในการ เพื่อที่จะบังคับให้กระแสเป็นศูนย์ มิฉะนั้น การ arc ระหว่างหน้าสัมผัสของ ทนทานตอ่ แรงดนั ไฟฟา้ เตม็ รปู แบบ เนอื่ งจาก เบรกเกอร์ และการสกึ หรอของหนา้ สมั ผสั ทำ� ใหก้ ารสวทิ ชง่ิ ไมน่ า่ เชอื่ ถอื ในเดอื น ไม่มีกระแสไหลผ่านสวิตช์เม่ือมันเปิด มันจึง พฤศจิกายน 2012, ABB ประกาศการพัฒนาของเบรกเกอร์ HVDC ตัวแรก ไม่ได้รับความเสียหายจากการ arc จากนั้น ของโลก สวติ ชส์ ารกง่ึ ตวั นำ� แรงสงู จะเปดิ ซงึ่ เปน็ การตดั ไฟ เบรกเกอรข์ อง ABB มชี น้ิ สว่ นทใ่ี ชใ้ นการสวติ ช์ 4 ชน้ิ เปน็ กลไก 2 ชนิ้ (ความเรว็ ของจรงิ ถงึ อยา่ งไรกต็ ามมนั ยงั ไมเ่ ปน็ การตดั ไฟ สงู หนงึ่ ชนิ้ และความเรว็ ตำ�่ หนงึ่ ชนิ้ ) และเปน็ เซมคิ อนดกั เตอร์ 2 ชนิ้ (แรงดนั สงู 100% สวติ ชก์ ลไกความเรว็ ตำ�่ จะ disconnect หนง่ึ ชนิ้ และแรงดนั ตำ่� หนง่ึ ชนิ้ ) โดยปกตไิ ฟฟา้ จะไหลจากสวติ ชก์ ลไกความเรว็ ตำ�่ กระแสทคี่ ้างอยู่เป็นตัวสุดทา้ ย ไปทสี่ วติ ชก์ ลไกความเรว็ สงู , และสวติ ชเ์ ซมคิ อนดกั เตอรแ์ รงดนั ตำ�่ สวติ ชส์ องตวั สุดท้ายจะขนานกบั สวิตช์เซมคิ อนดกั เตอรแ์ รงดนั สงู ค่าใช้จ่ายของระบบ HVDC ค่าใช้จ่ายท่ีแตกต่างกันขึ้นอยู่กับรายละเอียด ของโครงการ เชน่ การประเมนิ สภาพโดยรอบ ขนาดของพลงั งานทส่ี ง่ ความยาวของระยะทาง คา่ ใชจ้ า่ ยในการดำ� เนนิ งานเมอ่ื เทยี บกบั เสน้ ทาง ใตน้ ำ�้ ตน้ ทนุ คา่ ทด่ี นิ และคา่ ใชจ้ า่ ยในการปรบั ปรงุ โครงขา่ ย AC ในแต่ละสถานี การประเมินอย่างละเอียดของค่าใช้จ่ายของ โครงขา่ ย DC เมอ่ื เทยี บกบั AC อาจจำ� เปน็ ตอ้ ง ใช้ในกรณีที่ไม่มีความได้เปรียบทางเทคนิค ท่ีชัดเจนส�ำหรับ DC เพียงอย่างเดียว ดังน้ัน ความคมุ้ คา่ ทางเศรษฐศาสตรก์ ค็ วรเปน็ ตวั เลอื ก เช่นกนั ในขน้ั ตน้ หนา้ สมั ผสั ของสวติ ชท์ ง้ั หมดจะถกู ปดิ (connect หรอื ON) เนอ่ื งจาก อยา่ งไรกต็ าม ผปู้ ฏบิ ตั งิ านบางสว่ นไดใ้ หข้ อ้ มลู สวติ ชเ์ ซมคิ อนดกั เตอรแ์ รงดนั สงู มคี า่ ความตา้ นทานสงู กวา่ สวติ ชก์ ลไก ความเรว็ บางอย่างท่ีพอพ่งึ ได้ดดี ังนี้: สูงบวกกับสวิตช์เซมิคอนดักเตอร์แรงดันต่�ำมากๆ กระแสไฟฟ้าไหลผ่านสวิตช์ สำ� หรบั การเชอ่ื มโยง 8 GW 40 กโิ ลเมตร วางใต้ เซมิคอนดักเตอร์แรงดันสูงจึงอยู่ในระดับต่�ำ ในการ disconnect อย่างแรก ช่องแคบอังกฤษ ซ่ึงมีค่าใช้จ่ายโดยประมาณ เซมิคอนดักเตอร์สวิตช์แรงดันต่�ำเปิด ท�ำให้กระแสเปล่ียนทางไปไหลผ่านสวิตช์ 068 TIRATHAI JOURNAL

Electrical Engineering ส�ำหรับอุปกรณ์หลัก 2,000 MW 500 kV ระบบ HVDC รุ่นแรกๆ ใช้การแปลงแบบเครื่องกลไฟฟ้า (ระบบ Thury) แต่ bipolar เช่ือมโยง HVDC ธรรมดา (ไม่รวม ทกุ ระบบ HVDC สรา้ งขน้ึ ตงั้ แตป่ ี 1940 ใชก้ ารแปลงแบบอเิ ลก็ ทรอนกิ ส์ (static) ทางที่เสียประโยชน์, งานเสริมความแข็งแรง ตวั แปลงอเิ ลก็ ทรอนกิ สส์ ำ� หรบั HVDC จะแบง่ ออกเปน็ สองประเภทหลกั ได้แก:่ บนฝั่ง, งานขออนุญาต, งานวิศวกรรม, การ • Line-commutated converters (LCC) ประกนั ภัย ฯลฯ) • Voltage-sourced converters, or voltage-source converters (VSC). • สถานแี ปลง ~ £ 110M (~ 173.7M USD) • การตดิ ตง้ั สายเคเบลิ ใตท้ ะเล + ~ £ 1M/km Line-commutated converters (~ 1.6M USD / กโิ ลเมตร) ดังน้ันส�ำหรับความจุ 8 GW ระหว่างอังกฤษ ระบบ HVDC ในปจั จบุ ันส่วนใหญ่ใช้วิธกี ารแปลงกระแสไฟฟ้าดว้ ยวิธนี ้ี และฝรั่งเศสในช่วงส่ีลิงก์, จากงบฯ ท้ังหมด £ 750M จะเหลือส�ำหรับงานติดตั้งเพียง ตวั อย่างของ Three-phase bridge rectifier circuit 6 พ้ัลส,์ ใช้ thyristors เป็น เล็กน้อยเท่านั้น เพิ่มอีก £ 200-300M switching elements (วาล์ว) ส�ำหรบั งานอืน่ ๆ ท่ขี นึ้ อยกู่ บั การท�ำงานบนบก เพมิ่ เตมิ ท่จี �ำเปน็ รูปแบบพื้นฐานของ LCC ใช้ rectifier แบบ bridge สามเฟส หรือ bridge ข้อมูลท่ีแจ้งในเดือนเมษายน 2010 ส�ำหรับ หกพ้ัลส์ ที่ประกอบด้วยสวิตช์อิเล็กทรอนิกส์หกตัว แต่ละตัวต่อเฟสใดเฟสหนึ่ง สายส่ง 2,000 เมกะวัตต์, 64 กิโลเมตร เขา้ กบั ราง DC รางบวกหนง่ึ ตวั รางลบหนงึ่ ตวั ชน้ิ สว่ นสวติ ชช์ งิ่ ทส่ี มบรู ณม์ กั จะถกู ระหวา่ งสเปนและฝรง่ั เศส มคี า่ ใชจ้ า่ ย 700 ลา้ น เรยี กวา่ วาลว์ โดยไมค่ ำ� นงึ ถงึ องคป์ ระกอบ อยา่ งไรกต็ ามดว้ ยการเปลยี่ นเฟสใดๆ ยูโร ค่าใช้จ่ายนี้รวมค่าก่อสร้างอุโมงค์ผ่าน ทุกๆ 60°, harmonic distortion จะถกู สร้างข้ึนทขี่ วั้ DC และ AC เทือกเขาพิเรนี ตวั อย่างของวงจรเรียงกระแสแบบ 12 พลั้ ส์ ขัน้ ตอนการแปลง หัวใจของสถานีแปลง HVDC คืออุปกรณ์ที่มี ประสทิ ธภิ าพในการแปลงไปมาระหวา่ งไฟ AC และไฟ DC หรอื Converter Converter ของระบบ HVDC เกือบทุกตัว มคี วามสามารถในการแปลงจาก AC เปน็ DC (Rectifier) หรือจาก DC ไป AC (Inverter) ถึงแม้ว่าในระบบ HVDC หลายระบบ ถูก optimize ให้มีการไหลของกระแสไฟฟ้า ในทิศทางเดียวเท่านั้น โดยไม่ค�ำนึงถึงว่า ตัว converter จะถูกออกแบบมาอย่างไร สถานีที่เปล่ียนกระแสจาก AC เป็น DC จะถกู เรยี กวา่ rectifier สว่ นสถานที เี่ ปลย่ี นจาก DC ไป AC จะเรียกวา่ Inverter DECEMBER 2017- MARCH 2018 069

วิ ศ ว ก ร ร ม ไ ฟ ฟ้ า เพ่อื เพิม่ ประสทิ ธภิ าพจะใชแ้ บบ 12 วาล์ว ในบริดจ์ 12 พัล้ ส์ AC 3 เฟสจะถกู Voltage-sourced converters แบ่งออกเป็นสองส่วน ชุดหนึ่งถูกจัดให้ secondary เป็นแบบ star อีกชุดหน่ึง เป็น delta ซึ่งจะท�ำให้เฟสของทั้งสองชุดต่างกัน 30° เมื่อต่อวาล์วทั้ง 12 ตัว เพราะ thyristors สามารถเปดิ เทา่ นนั้ (ปดิ ไมไ่ ด)้ เข้าไปเหมือนแบบ 6 พัลส์ จะได้รูปคลื่น 12 พั้ลส์ และฮาโมนิคส์ท่ีต่�ำมาก ระบบควบคุมท�ำได้เพียงสั่งให้เปิดเท่าน้ัน ซ่ึง ดว้ ยเหตนุ ี้ระบบสบิ สองพลั้ ส์ได้กลายเปน็ มาตรฐานตง้ั แต่ปี 1970 เปน็ ขอ้ จำ� กดั ในบางกรณี ระบบ LCC แรกๆ ใชว้ าล์วปรอทอาร์ค ซึง่ ทนทานแตต่ อ้ งการการบ�ำรุงรักษาสงู มีอุปกรณ์สารก่ึงตัวน�ำประเภทอื่น เช่น ดว้ ยเหตนุ ห้ี ลายระบบของ HVDC ปรอทอารค์ จงึ ถกู สรา้ งขน้ึ พรอ้ มสวติ ชบ์ ายพาส insulated-gate bipolar transistor (IGBT) ที่ ขา้ มแตล่ ะบรดิ จข์ อง 6-พลั สเ์ พอื่ ใหร้ ะบบ HVDC สามารถทจ่ี ะทำ� งานไดใ้ นโหมด สามารถควบคมุ ได้ท้งั เปิดและปดิ ซง่ึ สามารถ 6-พล้ั สใ์ นระยะเวลาสน้ั ๆ ของการบำ� รงุ รกั ษาระบบปรอทอารค์ ลา่ สดุ ไดเ้ ลกิ ใชง้ าน ถกู นำ� มาใชเ้ ปน็ ตวั เปลยี่ นแรงดนั ทท่ี ำ� งานไดเ้ อง แลว้ ในปี 2012 ในตวั แปลงดงั กลา่ ว ขว้ั ของ DC voltage และ วาล์ว thyristor ถูกใช้เป็นครั้งแรกในระบบ HVDC ในปี 1972 thyristor เป็น คา่ ของ voltage จะคงท่ี ดว้ ยเหตนุ ้ีการแปลง อปุ กรณเ์ ซมคิ อนดกั เตอรค์ ลา้ ยกบั ไดโอด แตม่ ขี ว้ั ควบคมุ พเิ ศษทใี่ ชใ้ นการปดิ -เปดิ ดว้ ย IGBTs มกั จะเรยี กวา่ voltage sourced อปุ กรณใ์ นทนั ทใี นชว่ งวงรอบ AC เนอ่ื งจากแรงดนั ไฟฟา้ ในระบบ HVDC บางครงั้ converter ความสามารถควบคุมท่ีเพิ่มขึ้นให้ สูงถึง 800 กิโลโวลต์ มากเกนิ ค่า breakdown voltage ของ thyristors ท่ีใช้, ข้อดีหลายประการโดยเฉพาะอย่างยิ่งความ วาลว์ thyristor หลายๆ ตวั จงึ ถกู นำ� มาตอ่ อนกุ รมกนั ระบบ HVDC จะถกู สรา้ งขนึ้ สามารถในการสวิตช์ IGBTs ให้เปิดและปิด โดยใช้ thyristors จ�ำนวนมาก และส่วนประกอบ passive เพ่ิมเติม หลายครั้งต่อรอบเพ่ือปรับปรุงประสิทธิภาพ เช่น ตัวเก็บประจุและตัวต้านทานจะต้องถูกน�ำมาเชื่อมต่อในแบบคู่ขนาน กับ การทำ� งานของฮารโ์ มนคิ เมอ่ื เปลยี่ นทางไดเ้ อง, thyristor แตล่ ะตวั เพอ่ื ใหแ้ นใ่ จวา่ แรงดนั ในตวั วาลว์ ทใ่ี ชร้ ว่ มกนั จะมคี า่ เทา่ ๆ กนั กบั ตวั แปลงไมต่ อ้ งอาศยั เครอ่ื งซงิ โครนสั ในระบบ thyristors AC อกี ตอ่ ไป เพราะฉะนน้ั voltage sourced converter จึงสามารถป้อนพลังงานเข้าไปใน ช้ันที่วางซ้อนกนั ของวาลว์ thyristors สำ� หรับแบบ 2 ขวั้ ของ HVDC ระหว่างเกาะ โครงขา่ ย AC ทปี่ ระกอบดว้ ย passive load ได้ เหนอื และเกาะใต้ของประเทศนิวซแี ลนด์ บุคคลในภาพแสดงขนาดของวาลว์ ซง่ึ เปน็ ส่งิ ที่ LCC HVDC ทำ� ไม่ได้ ระบบ HVDC ทใ่ี ช้ voltage sourced converters ตามปกตจิ ะใชก้ ารเชอ่ื มตอ่ แบบหก-พลั้ สเ์ พราะ ตัวแปลงผลติ harmonic distortion น้อยกว่า LCC มาก ท�ำให้การเช่ือมต่อสิบสอง-พั้ลส์ ไมจ่ ำ� เปน็ ระบบ HVDC VSC ส่วนใหญ่ท่ีสร้างก่อน ปี 2012 อยบู่ นพนื้ ฐานของการแปลงสองระดบั ซง่ึ ถกู คิดให้เปน็ แบบ 6 pulse bridge โดยท่ี thyristors ไดถ้ กู แทนทดี่ ว้ ย IGBTs กบั ไดโอด ทขี่ นานและกลบั หวั กนั และเครอ่ื งปฏกิ รณท์ ท่ี ำ� DC ใหเ้ รยี บไดถ้ กู แทนทโ่ี ดยตวั ทำ� DC ใหเ้ รยี บ โดย capacitor ซ่ึงท�ำงานแบบ pulse-width modulation (PWM) เพอื่ แกป้ ญั หา harmonic distortion ใน converter 070 TIRATHAI JOURNAL

Electrical Engineering Converter transformers ภาพแสดง single-phase, three-winding converter transformer ทฝ่ี ง่ั AC ของแตล่ ะ converter สว่ นใหญจ่ ะใช้ ตอ้ งมาจาก shunt capacitor ทตี่ อ่ อยกู่ บั ขว้ั AC ของ converter ปกตแิ ลว้ shunt หมอ้ แปลงวางเปน็ กลมุ่ ชนดิ หมอ้ แปลงเฟสเดยี ว capacitor จะตอ่ โดยตรงเขา้ กบั กรดิ แตใ่ นบางกรณอี าจจะตอ่ เขา้ กบั แรงดนั ทตี่ ำ�่ กวา่ 3 ตัวแยกไม่ติดกัน ซ่ึงจะแยกอยู่ต่างหาก ผ่านทางขดลวดทส่ี ามของหมอ้ แปลง converter ออกจาก AC supply เพื่อแยกสายดินและ เนอ่ื งจาก reactive power ทส่ี ญู เสยี จะขน้ึ อยกู่ บั active power ทก่ี ำ� ลงั ถกู สง่ ออกไป เพ่ือให้แน่ใจว่าได้ DC voltage สุดท้ายท่ี ตัว shunt capacitor มักจ�ำเป็นที่จะต้องถูกแบ่งให้เป็นกลุ่มตามจ�ำนวนของชุด ถกู ตอ้ ง จากนนั้ output ของหมอ้ แปลงเหลา่ น้ี การแปลง (ปกติ 4 ต่อ converter) เพ่ือป้องกันไม่ให้ส่วนเกินของ reactive จะถูกตอ่ เขา้ ไปยงั converter power ถูกสรา้ งข้นึ ท่ีกำ� ลงั ส่งต่�ำ หมอ้ แปลง converter สำ� หรบั ระบบ LCC HVDC ส่วนใหญ่แล้ว shunt capacitor จะมาพร้อมตัวปรับแต่งและความต้านทาน มีความพิเศษมาก เพราะกระแสฮาร์โมนิค ลดทอนเสมอ เพ่อื ใหต้ วั มนั ทำ� งานเป็นตวั กรองฮาร์โมนิคได้ดว้ ย ระดบั สงู จะไหลผา่ นตวั มนั และฉนวนในขดลวด ในอีกด้านหนึ่ง ตัวแปลงแบบ VSC สามารถที่จะทั้งผลิตหรือดูดซับ reactive ดา้ น secondary จะไดร้ บั แรงดนั DC ตลอดเวลา power ซึ่งเปน็ เหตุผลทไ่ี ม่ต้องการ shunt capacitor แยกต่างหาก (นอกเหนอื ซึ่งมีผลต่อการออกแบบของโครงสร้างฉนวน จากตอ้ งการสำ� หรับการกรองจริงๆ) (ดา้ นวาลว์ ตอ้ งใชฉ้ นวนทแี่ ขง็ แรงกวา่ ) ภายใน ตวั ถงั หมอ้ แปลง ใน LCC หมอ้ แปลงยงั ตอ้ งให้ ฮาร์โมนิคสแ์ ละการกรองฮาร์โมนิคส์ phase shift 30° ท่จี �ำเป็นสำ� หรับการหักล้าง ฮารโ์ มนิคด้วย Converter แบบอเิ ลก็ ทรอนกิ สท์ งั้ หมดสรา้ งความเพย้ี น ฮารโ์ มนคิ ในระบบ AC หม้อแปลง converter ส�ำหรับระบบ VSC และ DC ท่ีมนั เช่ือมตอ่ ด้วยและ converter HVDC ก็ไม่มขี อ้ ยกเว้น HVDC มักจะเรียบง่ายและธรรมดาในการ ด้วย Modular Multi-Level Converter (MMC) ท่ีเพ่ิงถูกพัฒนาเร็วๆ น้ี จะมี ออกแบบมากกวา่ ของระบบ LCC HVDC ความเพ้ยี นในระดับเลก็ นอ้ ยอาจไม่ตอ้ งนำ� มาคิด แต่ดว้ ย converter แบบ LCC และแบบ VSC ความเพยี้ นอาจถกู ผลติ ออกมาทงั้ ดา้ น AC และ DC ของ converter Reactive Power ข้อเสียเปรียบหลักของระบบ HVDC ท่ีใช้ ตวั แปลงแบบ LCC คอื โดยเนอ้ื แทแ้ ลว้ converter กินพลังงานปฏิกิริยา (Reactive Power) กระแสไฟฟ้า AC ท่ีไหลเขา้ ใน converter จะ ตามหลงั แรงดนั , converter จะดดู ซบั reactive โดยมพี ฤตกิ รรมในลกั ษณะคลา้ ยกบั เปน็ shunt reactor reactive power จะดูดซึมอยา่ งน้อย 0.5 MVAR / MW โดยประมาณและสามารถ ที่จะสูงกว่าน้ี เม่ือ converter มีการท�ำงาน ท่ีสูงกว่ามุมปกติหรือมุมที่มีค่าการสูญเสีย หรือมีการลดแรงดนั DC แมว้ า่ ทส่ี ถานี converter ของระบบ HVDC จะ เชอื่ มตอ่ โดยตรงกบั สถานพี ลงั งาน บาง reactive power อาจได้รับจากตัว generator เอง สว่ นใหญแ่ ลว้ reactive power ที่ converter ไดร้ บั DECEMBER 2017- MARCH 2018 071

วิ ศ ว ก ร ร ม ไ ฟ ฟ้ า ตัวกรองสำ� หรบั converter แบบ LCC ตัวกรองสำ� หรบั voltage-sourced converters โครงสร้างพื้นฐานของ converter แบบ LCC คือ six-pulse bridge วิธีก�ำจัด ความเพี้ยนท่ีถูกที่สุด คือใช้ twelve-pulse bridge (ประกอบด้วย six-pulse voltage-sourced converters บางชนดิ อาจผลติ bridge สองชดุ ทม่ี ี phase shift 30° ระหวา่ งเฟส) งานกำ� จดั ความเพยี้ นดงั กลา่ ว ความเพี้ยนในระดับต่�ำซะจนกระทั่งตัวกรอง ยังคงเป็นงานทา้ ทาย แต่สามารถจัดการได้ ไม่จ�ำเป็นต้องมี แต่ converter ชนิดแปลง ในระบบ LCC สำ� หรบั HVDC มกั จะประกอบดว้ ยตวั กรองฮารโ์ มนคิ ทอ่ี อกแบบมา สองระดับท่ีใช้กับ pulse-width modulation เพ่อื จดั การกับฮารโ์ มนิคท่ี 11 และ 13 ในดา้ น AC, และฮารโ์ มนิคที่ 12 ในด้าน (PWM) ยังคงต้องมีการกรองแม้จะน้อยกว่า DC บางครัง้ ตวั กรอง high-pass อาจจะมไี วใ้ หจ้ ดั การกบั ฮารโ์ มนคิ ที่ 23, 25, ระบบ LCC 35, 37... ในดา้ น AC และ 24, 36... บนฝั่ง DC นอกจากนี้ บางครัง้ ตัวกรอง AC ยงั อาจจะจ�ำเป็นท่ีจะตอ้ งลดฮารโ์ มนคิ ทตี่ ำ่� ลง เช่น ฮาร์โมนิคที่ 3 หรือ 5 ดว้ ย converter ดงั กลา่ วสเปกตรมั ของฮารโ์ มนคิ งานของการออกแบบตวั กรองฮารโ์ มนคิ AC สำ� หรบั สถานแี ปลง HVDC มคี วาม โดยทว่ั ไปจะเลอื่ นไปทค่ี วามถสี่ งู กวา่ ของ LCC ซบั ซอ้ นและการคำ� นวณทเ่ี ขม้ ขน้ เพราะนอกจากจะสรา้ งความมนั่ ใจวา่ converter จงึ ทำ� ใหอ้ ปุ กรณต์ วั กรองมขี นาดเลก็ ลง ความถ่ี ไม่ไดผ้ ลิตความเพย้ี นในระดบั ทีย่ อมรับไมไ่ ดบ้ นแรงดนั ไฟฟา้ ในระบบ AC ยงั จะ ฮาร์โมนิคที่โดดเด่นเป็นช่วงท่ีอยู่ข้างเคียงของ ตอ้ งท�ำให้มน่ั ใจได้ว่าตวั กรองฮาร์โมนิคไม่สรา้ งความถีอ่ ื่นๆ ข้ึนมาในส่วนอืน่ ของ ความถ่ี PWM และเป็นทวีคณู ของมัน ในการ ระบบ AC ฉะนน้ั ความรอู้ ยา่ งละเอยี ดของอมิ พแี ดน้ ซข์ องฮารโ์ มนคิ ในระบบ AC ใชง้ าน HVDC ความถ่ี PWM โดยท่วั ไปจะมี ที่ความถหี่ ลากหลาย เป็นสง่ิ จำ� เป็นในการออกแบบตัวกรอง AC ประมาณ 1-2 เฮริ ์ทซ์ ตวั กรอง DC ยงั จำ� เปน็ สำ� หรบั ระบบสายสง่ ระบบ HVDC ในสว่ นของสายสง่ แขวน อากาศ การบดิ เบอื นแรงดนั ไฟฟา้ ไมไ่ ดเ้ ปน็ ปญั หาเนอื่ งจากผบู้ รโิ ภคไมไ่ ดเ้ ชอื่ มตอ่ รูปแบบการใชง้ าน โดยตรงกบั ขว้ั DC ของระบบ ดงั นน้ั เกณฑก์ ารออกแบบหลกั สำ� หรบั ตวั กรอง DC กค็ ือ เพื่อให้แน่ใจว่ากระแสฮาร์โมนิคทไี่ หลในสาย DC ไมก่ อ่ ให้เกดิ การรบกวน Monopole กบั สายโทรศพั ทท์ อ่ี ยใู่ กลเ้ คยี ง ดว้ ยการเพม่ิ ขนึ้ ของการสอ่ื สารโทรคมนาคมมอื ถอื ระบบดจิ ทิ ลั ซง่ึ มคี วามไวตอ่ การรบกวนนอ้ ย ตวั กรอง DC จงึ มคี วามสำ� คญั นอ้ ย monopole เป็นรูปแบบธรรมดา ขั้วหนึ่งของ กวา่ สำ� หรบั ระบบ HVDC rectifier ตอ่ ลงดนิ อกี ขวั้ หนงึ่ ตอ่ กบั สายสง่ ซง่ึ มศี กั ยส์ งู กวา่ หรอื ตำ่� กวา่ ดนิ ขวั้ สายดนิ อาจจะ 072 TIRATHAI JOURNAL เชื่อมตอ่ ทส่ี ถานแี ปลงโดยใชต้ วั นำ� ท่สี อง Monopole กบั ground return ถา้ ไมม่ กี ารตดิ ตง้ั ตวั นำ� โลหะ การไหลของกระแส ในดินและ/หรือทะเลระหว่างขั้วดินทั้งสอง ที่ออกแบบมาเป็นพิเศษ รูปแบบนี้คือระบบ การไหลกลับทางดนิ ดว้ ยสายเส้นเดยี ว ขวั้ ไฟฟา้ (electrode) มกั จะถกู ตดิ ตงั้ อยหู่ ลาย สบิ กโิ ลเมตรจากสถานไี ฟฟา้ และถกู เชอื่ มตอ่ ไป ยงั สถานไี ฟฟา้ แรงดนั ระดบั กลาง การออกแบบ ของอเิ ลก็ โทรดขน้ึ อยกู่ บั วา่ พวกมนั จะตง้ั อยบู่ น ที่ดิน หรือบนฝงั่ หรือในทะเล ส�ำหรับการทำ� รปู แบบ monopolar และ ground return กระแส ทไี่ หลในดนิ มที ศิ ทางเดยี วซง่ึ หมายความวา่ การ ออกแบบของอเิ ลก็ โทรด (cathode) คอ่ นขา้ ง งา่ ยแตก่ ารออกแบบของขว้ั anode อเิ ลก็ โทรด คอ่ นขา้ งซับซอ้ นทีเดียว

Electrical Engineering แผนภาพแสดงระบบ monopole กบั ground return Bipolar ในการสง่ แบบ bipolar ตวั นำ� สองเสน้ ถกู นำ� มาใช้ เส้นนึงที่ศักย์สูง อีกเส้นนึงที่ศักย์ตรงข้าม เนื่องจากตัวน�ำเหล่าน้ีจะต้องถูกหุ้มฉนวน คา่ ใชจ้ า่ ยสำ� หรบั สายสง่ จงึ สงู กวา่ แบบ monopole ท่ีมีตัวน�ำเป็น return path ถึงอย่างไรก็ตาม ข้อได้เปรียบของ bipolar มีมากซึ่งท�ำให้มัน เปน็ ทางเลือกท่นี ่าสนใจ สำ� หรบั การสง่ กำ� ลงั ทางไกล การไหลกลบั ทางดนิ ราคาจะถกู กวา่ การใชต้ วั นำ� เปน็ • ภายใตโ้ หลดปกติ กระแสในดนิ ไหลเลก็ นอ้ ย ทางกลบั แต่มนั จะนำ� ไปสู่ปัญหาเชน่ : เช่นในกรณีของการส่ง monopolar ด้วย • การกัดกร่อนแบบไฟฟ้าเคมขี องวัตถทุ ีเ่ ป็นโลหะท่ถี กู ฝงั นานๆ return path โลหะ ซึ่งจะช่วยลดการ • ขว้ั ไฟฟา้ ใตน้ ำ้� ทเ่ี ปน็ return path ในนำ้� ทะเลอาจสรา้ งคลอรนี หรอื ผลทางเคมี สูญเสยี จาก return path และผลกระทบ ของน�ำ้ ตอ่ ส่งิ แวดลอ้ ม • เส้นทางกระแสไม่สมดุลอาจส่งผลให้เกิดสนามแม่เหล็ก ซ่ึงสามารถส่ง • เมื่อเกิดปัญหาบนสายส่ง และมี earth ผลกระทบต่อระบบน�ำทางดว้ ยเขม็ ทศิ ส�ำหรับเรอื ทีแ่ ลน่ ผ่านสายเคเบิลใตน้ ้ำ� return electrode ติดตั้งท้ังสองด้าน พลังงานประมาณคร่ึงหน่ึงยังคงสามารถ Monopole และ return path เป็นโลหะ ไหลโดยใช้ดินเป็น return path โดยให้ bipolar ทำ� งานในโหมด monopolar ผลกระทบเหลา่ นกี้ จ็ ะถกู กำ� จดั ดว้ ยการตดิ ตงั้ return path เปน็ โลหะตวั นำ� ระหวา่ ง • เน่ืองจากแต่ละตัวน�ำของสาย bipolar ปลายทง้ั สองขา้ งของสายสง่ monopolar เนอ่ื งจากขวั้ หนง่ึ ของ converter จะเชอ่ื มตอ่ รับภาระกระแสเพียงครึ่งเดียวของระบบ กับดิน ตัวน�ำท่ีเป็น return path ไม่จ�ำเป็นต้องหุ้มฉนวน ซึ่งจะท�ำให้ค่าใช้จ่าย monopolar ค่าใช้จ่ายของตัวน�ำท่ีสอง น้อยกว่าตัวน�ำไฟฟ้าแรงสูง การตัดสินใจที่จะใช้ return path เป็นโลหะหรือไม่ จะถกู ลดลงเมอ่ื เปรยี บเทยี บกบั monopolar จะข้นึ อย่กู ับปจั จยั ทางเศรษฐกิจ ทางด้านเทคนิคและสิ่งแวดล้อม ในอัตราที่เทา่ กนั ระบบ monopolar ที่ทันสมัยส�ำหรับสายแขวนอากาศจะถูกน�ำมาใช้ที่ 1.5 GW • ในภมู ปิ ระเทศทไี่ มพ่ งึ ประสงค์ ตวั นำ� ทสี่ อง ถา้ ใช้สายเคเบิลใต้ดินหรอื ใตน้ ้ำ� จะถกู ใช้ท่ีราว 600 MW อาจถูกติดต้ังบนเสาส่งอิสระ เพ่ือที่ว่า ระบบ monopolar สว่ นใหญ่ไดร้ บั การออกแบบส�ำหรบั การขยายตวั เป็น bipolar หากเกดิ ปญั หากบั สายๆ หนงึ่ อกี สายหนงึ่ ในอนาคต เสาสงู สำ� หรบั สายสง่ อาจไดร้ บั การออกแบบใหแ้ บกรบั สายเคเบลิ สองเสน้ ยงั ใช้ส่งพลังงานได้ แม้ว่าจะใช้เพียงเส้นเดียวในตอนแรก ตัวน�ำท่ีสองอาจไม่ถูกใช้เลย หรือใช้เป็น ระบบ bipolar อาจติดต้งั return path แบบ electrode หรือตอ่ ขนานกบั อกี เสน้ หนงึ่ (เช่นในกรณีของ Baltic เคเบิล) โลหะได้ ระบบ Bipolar อาจถูกใช้งานมากถึง 4 GW Symmetrical monopole ท่ีแรงดันไฟฟ้า ±660 kV กับ converter 1 ตวั ตอ่ pole เชน่ เดยี วกบั โครงการ Ningdong- อกี ทางเลอื กหนงึ่ คอื การใชส้ ายสง่ ไฟฟา้ แรงสงู สองเสน้ , ทำ� งานที่ ± ครงึ่ หนงึ่ ของ Shandong ในประเทศจนี ดว้ ยระดับพลังงาน แรงดนั ไฟตรง ดว้ ย converter เพยี งตวั เดยี วทปี่ ลายแตล่ ะดา้ น ดว้ ยวธิ ที เี่ รยี กวา่ ที่ 2,000 MW ต่อ converter สิบสองพ้ัลส,์ monopole สมมาตร ตวั converter จะถกู ตอ่ ลงดนิ ผา่ นทาง impedance สงู เทา่ นนั้ converter ส�ำหรับโครงการดังกล่าวน่าจะ และจะไมม่ กี ระแสดนิ การจดั ขั้วสมมาตรเปน็ เรือ่ งธรรมดาที่มี converter แบบ (year 2010) มีประสิทธิภาพสูงท่ีสุดท่ีเคย LCC (การเชอื่ มตอ่ NorNed เปน็ ตวั อยา่ งทห่ี าไดย้ าก) แตเ่ ปน็ เรอ่ื งธรรมดามาก สร้างมา ก�ำลังท่ีสูงข้ึนสามารถท�ำได้โดยการ กบั converter แบบ VSC DECEMBER 2017- MARCH 2018 073

วิ ศ ว ก ร ร ม ไ ฟ ฟ้ า ภาพแสดง bipolar with ground return • ความถ่ีและจ�ำนวนเฟสท่ีแตกต่างกัน (ตัวอยา่ งเช่น การแทนท่สี �ำหรบั traction เช่ือมต่อ converter 12 พั้ลส์สองชุดหรือมากกว่าเข้าด้วยกันแบบอนุกรม เช่น current plant) ที่ใช้ในโครงการ Xiangjiaba เซ่ียงไฮ้ในประเทศจีนซึ่งใช้สองชุดในแต่ละ pole แรงดันไฟฟ้ากระแสตรงในวงจรช่วงกลาง ท่ี 400 kV DC ที่ 1,600 MW สามารถถกู เลอื กใชท้ ส่ี ถานี B2B ไดอ้ ยา่ งอสิ ระ สายเคเบลิ ใตน้ ำ�้ รบั หนา้ ทค่ี รงั้ แรกเปน็ monopole อาจไดร้ บั การอพั เกรดโดยการ เพราะความสน้ั ของสายสง่ แรงดนั DC มกั จะ เพ่มิ สายส่งและท�ำงานเปน็ bipole ทีหลัง ถูกเลือกให้ต่�ำท่ีสุดเท่าท่ีเป็นไปได้ เพ่ือที่จะ รูปแบบ bipolar สามารถน�ำมาประยุกต์ใช้ได้เพ่ือที่ว่าขั้วไฟฟ้าของฝั่งใดหรือ สรา้ งหอ้ งโถงวาลว์ ขนาดเลก็ และเพอื่ ลดจำ� นวน ท้ังสองฝั่งจะสามารถถูกเปล่ียนได้ เพื่อให้การท�ำงานกลายเป็น 2 monopole thyristors ท่ีเชื่อมต่อแบบอนุกรมในแต่ละ แบบขนาน ถา้ สายสง่ เสน้ หนงึ่ เสยี ระบบการสง่ ยงั คงทำ� งานไดแ้ ตค่ วามสามารถลดลง ชุดวาล์ว ด้วยเหตุนี้ที่สถานี B2B วาล์วท่ีมี การสูญเสียอาจเพิม่ ขึ้นในการท�ำงานโหมดนถี้ ้า ground electrode และสายส่ง กระแสสูงสุด (ในบางกรณีถึง 4500 A) จะ ไมไ่ ดถ้ กู ออกแบบใหม้ กี ระแสเกนิ ไว้ ในการลดการสญู เสยี ในกรณนี ี้ สถานชี ว่ งกลาง ถกู ใช้ อาจจะถูกตดิ ตัง้ เพือ่ ให้ line segment ถกู ปดิ หรอื ทำ� ให้ขนานได้ แบบนเ้ี คยท�ำที่ Inga–Shaba HVDC ภาพแสดง block diagram ของระบบส่งกำ� ลัง bipolar HVDC ระหวา่ งสองสถานี Back to back Multi-terminal system สถานแี บบ Back to back (หรอื B2B สำ� หรับการสง่ ระยะสัน้ ) เป็นโรงไฟฟ้า ท่ีมี converter ทง้ั สองแบบตั้งอยใู่ นพืน้ ท่ีเดยี วกนั หรืออาคารเดียวกนั ความยาว Config ทพี่ บมากทสี่ ดุ ของการเชอื่ มโยง HVDC ของสายส่ง DC จะถกู ท�ำใหส้ ้นั ท่สี ดุ สถานี B2B ถูกนำ� มาใช้ส�ำหรับ ประกอบด้วยสองสถานีแปลงเช่ือมต่อกันด้วย • การเชอ่ื มกนั ของสายสง่ ไฟฟา้ ทม่ี คี วามถแี่ ตกตา่ งกนั (เชน่ ในญปี่ นุ่ และอเมรกิ าใต้ สายส่งเหนอื ศรี ษะหรอื สายเคเบิลใต้ทะเล และเชอื่ มตอ่ โครงขา่ ยระหวา่ ง GCC ยเู ออี [50 Hz] และซาอดุ อี าระเบยี [60 Hz] ระบบหลายสถานเี ชอื่ มโยง HVDC ทเี่ ชอื่ มตอ่ เสรจ็ สมบรู ณใ์ นปี 2009) มากกว่าสองจดุ เป็นของหายาก config ของ • การเชอ่ื มกนั ของสองเครอื ขา่ ยความถใ่ี กลก้ นั แตค่ วามสมั พนั ธข์ องเฟสไมค่ งท่ี ระบบหลายสถานีอาจเป็นแบบอนุกรม แบบ (ในชว่ ง 1995-1996 ใน Etzenricht, Dürnrohr เวยี นนาและโครงการ Vyborg ขนานหรือแบบผสม config แบบขนานมี HVDC) แนวโนม้ ทจ่ี ะถกู ใชส้ ำ� หรบั สถานกี ารผลติ สงู และ แบบอนกุ รมสำ� หรบั โรงการผลติ ตำ�่ ตวั อยา่ งคอื 2,000 MW ควิเบก-ระบบสายสง่ นวิ อิงแลนด์ ในปี 1992 ซงึ่ ในปจั จบุ นั เปน็ ระบบหลายสถานี ระบบ HVDC ที่ใหญท่ ส่ี ุดในโลก 074 TIRATHAI JOURNAL

Electrical Engineering ระบบหลายสถานเี ปน็ เรอ่ื งยากทจี่ ะนกึ ออก จาก และ pole ทส่ี ามใชข้ วั้ ไฟฟา้ ตรงขา้ มกบั แรงดนั ไฟฟา้ ทส่ี งู กวา่ รปู แบบนถี้ กู เลกิ ใช้ การใชร้ ะบบ LCC เพราะการพลกิ ผนั พลงั งาน ในปี 2014 เม่อื pole ท่ี 1 และ 2 ถูกปรับปรุงใหท้ �ำงานเปน็ แบบ bipole และ จะได้รบั ผลกระทบโดยการกลับขว้ั ของแรงดัน pole ที่ 3 (LCC) ทำ� งานแบบ bipole ร่วมกบั pole ท่ี 4 ท่ถี ูกสรา้ งข้นึ มาใหม่ ไฟฟ้ากระแสตรง ซึ่งมีผลต่อตัวแปลงท้ังหมด การจัดรูปแบบทคี่ ล้ายกนั คอื HVDC ระหวา่ งเกาะในประเทศนิวซแี ลนด์หลังจาก ท่ีเชื่อมต่อกับระบบ แต่ด้วยระบบ VSC การ การ upgrade ขนาดความจใุ นปี 1992 ซง่ึ ทงั้ สอง converter เดมิ (ใชว้ าลว์ ปรอท กลบั ทางของพลงั งาน ทำ� ไดโ้ ดยการสลบั ทศิ ทาง อารค์ ) ถกู สลบั เปน็ ขนานเปลย่ี นการปอ้ นขว้ั เดยี วกนั และ converter ตวั ทส่ี ามใหม่ ของกระแส ท�ำให้ระบบหลายสถานีที่ต่อแบบ (ทายริสเตอร์) ตดิ ตัง้ พรอ้ มขั้วไฟฟา้ ตรงข้ามและแรงดันไฟฟ้าที่สูงข้ึน รปู แบบนี้ ขนานถูกควบคุมได้ง่ายมาก ด้วยเหตุน้ีเอง จบลงในปี 2012 เมื่อ converter เกา่ ท้งั สองตวั ถูกแทนทดี่ ว้ ย converter แบบ ระบบหลายสถานีถูกคาดหวังว่าจะจเป็นเร่ือง ทายรสิ เตอร์เด่ียวตวั ใหม่ ธรรมดามากในอนาคตอันใกล้ Corona discharge Tripole การปลอ่ ย Corona คอื การสรา้ งไอออนในของเหลว (เชน่ อากาศ) โดยการปรากฏตวั รูปแบบน้ีจดสทิ ธิบตั รในปี 2004 จุดประสงค์ ของสนามไฟฟา้ ทม่ี คี วามรนุ แรง อเิ ลก็ ตรอนจะถกู ฉกี ออกมาจากอากาศทเ่ี ปน็ กลาง ส�ำหรับการแปลงระบบสายส่ง AC ท่ีมีอยู่ และไอออนบวกหรืออิเล็กตรอนจะดึงดูดเข้าในตัวน�ำ ในขณะที่อนุภาคมีประจุ ให้เป็น HVDC สายส่งสองเส้นในสามเส้นจะ ล่องลอยออกไป ผลกระทบน้ีจะสามารถก่อให้เกิดการสูญเสียพลังงานมาก ท�ำงานเป็น bipole เส้นท่ีสามจะถูกใช้เป็น สร้างสัญญาณรบกวนวทิ ยแุ ละเสยี งรบกวน และสรา้ งสารพิษ เช่น ออกไซดข์ อง ข้ัวคู่ขนานของ monopole ที่มีวาล์วย้อนกลับ ไนโตรเจนและโอโซนและทำ� ให้เกดิ ประกายไฟโดดขา้ ม (arcing) (หรือวาล์วขนานเชื่อมต่อในขั้วตรงกันข้าม) สายสง่ ทงั้ แบบ AC และ DC สามารถสรา้ ง Coronas ได้ ในกรณแี รกในรปู แบบ monopole ข้ัวขนานค่อยๆ ปล่อยกระแสจาก ของอนภุ าคสนั่ ในกรณหี ลงั ในรปู ของลมคงที่ เนอื่ งจากประจจุ ะเกดิ ขนึ้ รอบตวั นำ� ขวั้ หนงึ่ ไปอกี ขว้ั หนง่ึ สลบั ขว้ั ไฟฟา้ ตลอดชว่ งเวลา ระบบ HVDC อาจจะมกี ารสญู เสยี ประมาณครง่ึ หนงึ่ ตอ่ หนว่ ยความยาวของระบบ หลายนาที ตัวน�ำ bipole จะถูกโหลดไปท้ัง ไฟฟา้ แรงสงู AC ทสี่ ง่ พลงั งานขนาดเดยี วกนั ในการสง่ แบบ monopolar การเลอื ก 1.37 หรือ 0.37 เท่าของขีดจ�ำกัดความร้อน ขวั้ ไฟฟา้ ของตวั นำ� สายสง่ จะนำ� ไปสรู่ ะดบั ของการควบคมุ การปลอ่ ยโคโรนา โดยเฉพาะ ของมนั ในขณะที่ monopole ขนานอยทู่ ่ี ±1 เทา่ ข้ัวไฟฟ้าของไอออนที่ปล่อยออกมาสามารถควบคุมได้ซ่ึงอาจมีผลกระทบต่อ ของขดี จ�ำกดั ความร้อน ค่ารวมของผลกระทบ สิง่ แวดลอ้ มในการสร้างโอโซน โคโรนาข้ัวลบสรา้ งโอโซนมากกวา่ โคโรนาข้ัวบวก ความร้อน RMS เป็นเหมือนกับว่าแต่ละ และมนั จะสรา้ งไปตลอดแนวสายไฟ สรา้ งผลกระทบตอ่ สขุ ภาพได้ การใชแ้ รงดนั ตัวน�ำแบก 1.0 ของอตั รากระแสตลอดเวลานี้ ไฟฟ้าที่เป็นบวกจะช่วยลดผลกระทบต่อโอโซนของสายส่ง HVDC ในระบบ จะชว่ ยให้ bipole นำ� กระแสไดม้ ากขนึ้ และใช้ monopolar ประโยชนจ์ ากสายสง่ ทสี่ ามในการสง่ พลงั งานได้ เตม็ ที่ กระแสทสี่ งู จะไหลไปตลอดความยาวของ สายส่งแม้วา่ ความต้องการใช้งานจะนอ้ ย เพ่ือ ละลายน้ำ� แข็งท่ีเกาะสาย ณ ปี 2012 ยงั ไมม่ กี ารใชง้ านจรงิ ของการแปลง แบบ tri-pole แม้ว่าสายส่งในประเทศอินเดีย ไดร้ บั การดดั แปลงเปน็ bipole HVDC ไปแลว้ (HVDC Sileru-Barsoor) การใชง้ านรปู แบบอ่ืนๆ Cross-Skagerrak ในปี 1993 ประกอบด้วย 3 pole โดยที่ 2 pole จะสลบั เปน็ แบบคขู่ นาน DECEMBER 2017- MARCH 2018 075

วิ ศ ว ก ร ร ม ไ ฟ ฟ้ า การประยกุ ต์ใช้ ทง้ั ความถ่ี 50 Hz และ 60 Hz ทวปี อเมรกิ าเหนอื ในขณะทใ่ี ชไ้ ฟท่ี 60 Hz ไปทวั่ ยงั แบง่ ออกเปน็ ภมู ภิ าคทไ่ี ม่ synchronize: ตะวนั ออก, ตะวนั ตก, เทก็ ซสั , ควเิ บกและ ภาพรวม อลาสกา้ บราซลิ และปารากวยั ซงึ่ แชรโ์ รงไฟฟา้ พลงั นำ�้ จากเขอ่ื น Itaipu ทยี่ งิ่ ใหญ่ ใชไ้ ฟ 60 Hz และ 50 Hz ตามล�ำดบั แต่ระบบ HVDC ทำ� ให้มันเป็นไปได้ท่จี ะ ความสามารถในการควบคุมการไหลของ เช่ือมต่อระหว่างเครือข่าย AC ท่ีไม่ synchronize และยังเพิ่มความเป็นไปได้ กระแสไฟฟา้ ผา่ นวงจรเรยี งกระแส HVDC และ ในการควบคุมแรงดนั ไฟฟ้า AC และการไหลเวยี นของ reactive power inverter การน�ำไปประยุกต์ใช้งานในการ เครื่องก�ำเนิดไฟฟ้าท่ีเช่ือมต่อกับสายส่ง AC ยาวๆ อาจจะไม่แน่นอนและ เชื่อมต่อกับโครงข่ายท่ีไม่ synchronize กัน หลุดออกจากการ synchronize กับระบบไฟ AC ท่ีอยู่ไกลๆ การเชื่อมต่อ การน�ำไปใชก้ บั เคเบลิ ใตน้ ำ�้ ทกี่ ารเชอื่ มตอ่ ดว้ ย ระบบสายส่งด้วย HVDC อาจท�ำให้มันเป็นไปได้ทางเศรษฐกิจที่จะใช้เชื่อมโยง ระบบ HVDC ถูกน�ำมาใช้ระดับประเทศหรือ หลายแหลง่ ผลติ เขา้ ดว้ ยกนั เชน่ ฟารม์ ลมทตี่ ง้ั อยนู่ อกชายฝง่ั อาจใชร้ ะบบ HVDC ภูมิภาคส�ำหรับการแลกเปลี่ยนพลังงาน (ใน ในการเก็บรวบรวมพลังงานจากเคร่ืองปั่นไฟที่ไม่ synchronize จากหลายแหล่ง อเมรกิ าเหนอื การเชอ่ื มตอ่ HVDC ไดแ้ บง่ หลาย กอ่ นสง่ ผ่านไปยังฝง่ั ดว้ ยสายเคเบลิ ใต้น�ำ้ ส่วนของประเทศแคนาดาและสหรัฐอเมริกา อยา่ งไรกต็ าม โดยทว่ั ไปแลว้ ระบบเชอ่ื มตอ่ ระหวา่ งกนั ดว้ ย HVDC ระหวา่ ง AC เขา้ สหู่ ลายๆ ภมู ภิ าค ขา้ มพรมแดนของประเทศ สองภมู ิภาค ต้องใช้ converter ทม่ี ีราคาสูง ท�ำใหค้ ่าใชจ้ ่ายเรมิ่ ตน้ มีคา่ สูง เมื่อ แม้ว่าวัตถุประสงค์ของการเช่ือมต่อเหล่านี้ เทียบกบั HVAC โดยเฉพาะอยา่ งย่ิง ในการสง่ ระยะทางสั้นๆ จะยังคงอยู่ในการเช่ือมต่อกริด AC ท่ีไม่ได้ HVDC จะถกู กวา่ HVAC ในการสง่ ระยะไกลๆ ระยะ break-even อยทู่ ปี่ ระมาณ synchronize ของแต่ละประเทศก็ตาม) 50 กิโลเมตรส�ำหรับสายเคเบิลใต้น้�ำและอาจจะ 600-800 กิโลเมตรส�ำหรับ windfarms ในทะเลยงั ตอ้ งการสายเคเบลิ ใตท้ ะเล สายเคเบิลอากาศ ค่าใช้จ่ายด้านเคเบิลทองแดงมีแต่จะสูงข้ึน แต่ค่าใช้จ่ายด้าน และกังหันลมผลิตไฟฟ้าของพวกเขาก็ไม่ อิเล็กทรอนกิ สม์ ีแต่จะลดลง synchronized ในการเชอื่ มตอ่ ในระยะไกลมากๆ เทคโนโลยอี เิ ลก็ ทรอนกิ สย์ งั นำ� เสนอโอกาสทจ่ี ะจดั การกรดิ พลงั งานได้ ประสทิ ธภิ าพ ระหวา่ งสองสถานที่ เช่น การส่งพลงั งานจาก โดยการควบคุมขนาดและทิศทางการไหลของพลังงาน เพราะฉะนั้นประโยชน์ โรงไฟฟ้าพลังน้�ำขนาดใหญ่ท่ีอยู่ระยะไกลไป เพิ่มเติมของการใช้การเช่ือมโยง HVDC คอื การมศี กั ยภาพท่จี ะเพ่มิ ความม่ันคง พนื้ ทอี่ ยอู่ าศยั ในเมอื ง ระบบการสง่ แบบ HVDC ในกริดสายสง่ พลงั งาน อาจเหมาะสมในการถกู นำ� มาใช้ Superhighways ของไฟฟา้ ทดแทน หลายแผนของหลักการเหล่าน้ีได้ถูกสร้างขึ้น ส�ำหรับการเชื่อมโยงไปยังไซบีเรีย แคนาดา สายสง่ 2 สาย และสแกนดเิ นเวียเหนอื คา่ ใชจ้ า่ ยของสายส่ง ใกล้ Wing, ท่ีลดลงของ HVDC ยังท�ำให้โครงการมันมี North Dakota ความเปน็ ไปได้ การเชอ่ื มโยงเครอื ข่าย AC สายสง่ AC สามารถเชอื่ มตอ่ ระหวา่ งเครอื ขา่ ย AC ที่ synchronize แล้ว และมีความถ่ีเดียวกัน เท่าน้ัน อันเน่ืองจากข้อจ�ำกัดเก่ียวกับความ แตกต่างของเฟสท่ีอนุญาตระหว่างปลายท้ัง สองของสายส่ง หลายพื้นท่ีที่ต้องการแชร์ พลังงานมีเครือข่ายท่ีไม่ synchronize กริด พลังงานของสหราชอาณาจักร, ยุโรปเหนือ และทวีปยุโรปไม่พร้อมใจกันเข้าสู่เครือข่าย ข้อมูลให้เป็นหนึ่งเดียว ญ่ีปุ่นมีเครือข่าย 076 TIRATHAI JOURNAL

Electrical Engineering การศึกษาจ�ำนวนมากได้เน้นประโยชน์ของ การสง่ พลังงานไฟฟา้ ซปุ เปอรก์ รดิ วงกวา้ งๆ ทอี่ าจเกดิ ขนึ้ จากระบบ จากแหลง่ พลังงาน HVDC เน่ืองจากระบบสามารถบรรเทาผลก หมนุ เวยี น เชน่ พลงั งานนำ้� ระทบจากความไม่แน่นอนโดยการเฉลี่ยและ และพลงั งานลม การท�ำให้เรียบของปริมาณไฟฟ้าท่ีออกมา จากหลายๆ แห่ง จากฟาร์มลมหรือฟาร์มพลังงานแสงอาทิตย์ ในทวปี ยโุ รป ท่ีกระจัดกระจายตามลักษณะภูมิศาสตร์ การศึกษาของ Czisch สรปุ ว่ากริดครอบคลุม Existing links โดยรอบของทวีปยุโรปสามารถน�ำพลังงาน Under construction ทดแทน 100% (70% ลม, ชีวมวล 30%) Proposed มาใช้ได้ที่ระดับใกล้เคียงกับราคาปัจจุบัน มี การถกเถยี งเรอื่ งความเปน็ ไปไดท้ างเทคนคิ ของ HVDC ยอมใหท้ ำ� การสง่ กำ� ลงั ระหวา่ งระบบไฟฟา้ AC สองระบบทต่ี า่ งกนั ได้ และ ขอ้ เสนอ และความเสย่ี งทางการเมอื งทเ่ี กย่ี วขอ้ ง สามารถขจดั สาเหตหุ นง่ึ ของความลม้ เหลวทกี่ รดิ HVDC ยงั ยอมใหท้ ำ� การถา่ ยโอน ในการส่งพลังงานจ�ำนวนมากข้ามพรมแดน ก�ำลังไฟระหว่างระบบท่ีมีความถี่แตกต่างกันได้ เช่น ความถี่ 50 Hz กับ 60 ระหวา่ งประเทศ Hz ความสมั พนั ธด์ งั กลา่ วชว่ ยปรบั ปรงุ เสถยี รภาพของแตล่ ะกรดิ เนอ่ื งจากทำ� ให้ การกอ่ สรา้ ง superhighways พลงั งานสเี ขยี ว สามารถดงึ เอากำ� ลังจากอีกระบบหนงึ่ มาใช้ในคราวจำ� เป็นได้ ดังกล่าวได้รับการสนับสนุนในกระดาษสีขาว รปู แบบใหม่ของการส่งดว้ ย HVDC ใช้เทคโนโลยที ่พี ฒั นาอยา่ งกวา้ งขวางในชว่ ง ท่ีถูกปล่อยออกมาจาก สมาคมพลังงานลม ทศวรรษที่ 1930 ในประเทศสวเี ดน (ASEA) และในประเทศเยอรมนี การตดิ ตงั้ อเมริกันและสมาคมอุตสาหกรรมพลังงาน ในเชงิ พาณชิ ยใ์ นชว่ งตน้ รวมถงึ ในสหภาพโซเวยี ตในปี ค.ศ. 1951 ระหวา่ งมอสโก แสงอาทติ ยใ์ นปี 2009 \"ซปุ เปอรไ์ ฮเวยส์ เี ขยี ว\" และ Kashira และ ระบบ 100 kV, 20 MW ระหว่าง Gotland กับสวีเดน Sunrise Powerlink ระยะทาง 117 ไมล์ 500 kV ในปี ค.ศ.1954 การเชอ่ื มโยง HVDC ทย่ี าวทสี่ ดุ ในโลกในปจั จบุ นั คอื Xiangjiaba- ซง่ึ อยา่ งไรกต็ าม เปน็ สายสง่ AC เสรจ็ สมบรู ณ์ เซย่ี งไฮ้ ระยะทาง 2,071 กโิ ลเมตร (1,287 ไมล)์ เปน็ ระบบ ±800 kV 6400 MW โดย SDG & E ในปี 2012 เชอื่ มตอ่ พลงั งานลม ช่วงต้นปี ค.ศ. 2013 การเชื่อมโยง HVDC ที่ยาวที่สุดจะเป็นที่ริโอเดรา ใน จาก Imperial Valley ไป San Diego ประเทศบราซลิ ซงึ่ ประกอบดว้ ยสอง bipoles ของ ±600 kV 3,150 MW เชอ่ื ม เมอ่ื มกราคม 2009 คณะกรรมาธกิ ารยโุ รปเสนอ ตอ่ ระหวา่ ง Porto Velho ในรฐั Rondôniaไปยงั พนื้ ที่ São paolo ดว้ ยความยาว € 300 ลา้ น อดุ หนนุ การพฒั นาของการเชอื่ มโยง ของสาย DC มากกว่า 2,500 กิโลเมตร (1,600 ไมล์) HVDC ระหว่างไอร์แลนด์ สหราชอาณาจักร สำ� หรบั ในประเทศไทย ไดก้ ารเชอื่ มโยงกบั ประเทศมาเลเซยี ดว้ ยไฟฟา้ กระแสตรง เนเธอร์แลนด์ เยอรมนี เดนมาร์กและ แรงดันสูง ระหว่างสถานีไฟฟ้าแรงสูงคลองแงะ จังหวัดสงขลา กับสถานีกูรุน สวีเดนซ่ึงเป็นส่วนหนึ่งของ € 1.2 พันล้าน ประเทศมาเลเซยี ด้วยแรงดนั 300 kV 600 kW แพก็ เกจสนบั สนนุ การเชอ่ื มโยงไปยงั ฟารม์ ลม นอกชายฝง่ั และขา้ มพรมแดนทวั่ ยโุ รป ในขณะ เดียวกัน ยูเนี่ยนของทะเลเมดิเตอร์เรเนียน ท่ีก่อต้ังขึ้นเม่ือเร็วๆ นี้ได้ค�้ำจุนแผนพลังงาน แสงอาทติ ยเ์ มดเิ ตอรเ์ รเนยี นทจี่ ะนำ� เขา้ พลงั งาน แสงอาทิตย์จ�ำนวนมากมุ่งเน้นในยุโรปจาก แอฟริกาเหนือและตะวันออกกลาง DECEMBER 2017- MARCH 2018 077

วิ ศ ว ก ร ร ม ไ ฟ ฟ้ า Electrical Engineering

Electrical Engineering ศราวธุ สอนอุไร ปริญญาตรี สาขาวศิ วกรรมศาสตร์ (อเิ ลก็ ทรอนกิ สแ์ ละโทรคมนาคม) มหาวิทยาลยั เทคโนโลยพี ระจอมเกล้าธนบรุ ี วศิ วกรระดบั 10 การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย HSuVbDstaCtion… ASEANระบบโครงข่ายไฟฟ้าทส่ี �ำ คัญ ของ จากบนั ทกึ ความเขา้ ใจทม่ี กี ารลงนามกนั ในการประชมุ ระดบั รฐั มนตรพี ลงั งาน อาเซียน ASEAN Ministers on Energy Meeting-AMEM ครั้งที่ 34 ใน วนั ที่ 21 กนั ยายน 2559 ทก่ี รงุ เนปดิ อว์ ประเทศเมยี นมา ในโครงการ Power Integration ระหว่างประเทศไทย สปป.ลาว และประเทศมาเลเซีย ซึ่งเป็น ความร่วมมือกันในด้านเทคนิค ระเบียบวิธีปฏิบัติ และราคาในการเช่ือมต่อ โครงข่ายระบบส่งก�ำลังไฟฟ้า โดยมีร่างข้อตกลงการซ้ือขายไฟฟ้า ระหว่าง 3 ประเทศ การเจรจาดงั กลา่ ว เปน็ การเรมิ่ ตน้ ของการซอ้ื ขายไฟฟา้ แบบพหภุ าคี ในกลมุ่ ประเทศอาเซยี น (multilateral power trade in ASEAN) ตามรปู ท่ี 1 DECEMBER 2017- MARCH 2018 079

วิ ศ ว ก ร ร ม ไ ฟ ฟ้ า ต่อมาในวันท่ี 27 กันยายน 2560 มีการ ประเทศมาเลเซีย ท่ีจะมีผลให้เกิดการเริ่มซ้ือขายไฟฟ้ากันในทางปฏิบัติ ต้ังแต่ ประชุม AMEM ครั้งท่ี 35 ท่ีกรุงมะนิลา วนั ท่ี 1 มกราคม 2561 การลงนามซอื้ ขายไฟฟา้ ระหวา่ ง สปป.ลาว และประเทศ ประเทศฟลิ ปิ ปนิ ส์ มไี ฮไลทส์ ำ� คญั ทส่ี ดุ ของงาน มาเลเซยี ขนาดไมเ่ กนิ 100 เมกะวตั ต์ ผา่ นโครงขา่ ยสายสง่ ไฟฟา้ ของประเทศไทย ซง่ึ จะเปน็ การสรา้ งประวตั ศิ าสตรห์ นา้ ใหมข่ อง นับเป็นคร้ังแรกท่ีมีการซื้อขายไฟฟ้าท่ีเป็นความร่วมมือกันถึง 3 ประเทศ และ ความร่วมมือด้านพลังงานของอาเซียนท่ีเป็น เป็นอีกก้าวส�ำคัญของพัฒนาไปสู่การเชื่อมโยงโครงข่ายไฟฟ้าอาเซียน (ASEAN รปู ธรรม คอื การลงนามซอื้ ขายไฟฟา้ ระหวา่ ง Power Grid) หลงั จากทไี่ ดเ้ รม่ิ ต้นด�ำเนนิ การมากวา่ สบิ ปี 3 ประเทศ คือ สปป.ลาว ประเทศไทย และ การประชุมรัฐมนตรีอาเซียนด้านพลังงาน ครั้งที่ 34 ซึ่ง LTM (LaoPDR, Thailand and Malaysia) มีสมาชิก 10 ประเทศเข้าร่วมการประชุมภายใต้หัวข้อ interconnection map Towards Greener Community with Cleaner Energy ซงึ่ จัดขึ้นท่ี กรงุ เนปยีดอ ประเทศเมียนมาว่า สาระส�ำคญั ในการประชุมครั้งน้ีจะมุ่งเน้นการขับเคล่ือนเรื่องพลังงาน ทดแทนและเป้าหมายการลดความเข้มการใช้พลังงาน ของอาเซียนตามแผนปฏิบัติการว่าด้วยความร่วมมือด้าน พลังงานอาเซียนระหว่างปี 2559-2568 ท่ีเน้นเร่ืองการ ส่งเสริมความม่ันคงด้านพลังงานการเชื่อมโยงโครงข่าย รวมถงึ การพฒั นาพลงั งานสะอาดในภมู ภิ าค การใชพ้ ลงั งาน ให้มีประสิทธิภาพ และการใช้เทคโนโลยีถ่านหินสะอาด รวมถงึ การบรู ณาการโครงสรา้ งพนื้ ฐานและตลาดพลงั งาน เพื่อประโยชนใ์ นการแบ่งปนั ทรพั ยากรรว่ มกันในภมู ิภาค ท้ังน้ี ในส่วนของประเทศไทยได้ลงนามบันทึกความเข้าใจ ในโครงการ LTM on Power Integration Project ในการ ศกึ ษาการซอ้ื ขายไฟฟา้ เชอ่ื มโยงโครงขา่ ยระบบสายสง่ ไฟฟา้ อาเซียนให้เป็นรูปธรรม โดยน�ำรอ่ ง 3 ประเทศ คอื ไทย ลาว และมาเลเซีย ขนาดไม่เกิน 100 เมกะวัตต์ โดยใน ระยะท่ี 1 มกี รอบดำ� เนนิ การระหวา่ งปี 2559-2563 และ คาดว่าน่าจะเริ่มโครงการได้ 2-3 ปีจากนี้ นอกจากน้ี ในอนาคตจะขยายความร่วมมือเชื่อมโยงสายส่งไฟฟ้า ไปยงั ประเทศสงิ คโปร์ LTM (LaoPDR, Thailand and Malaysia) Interconnection 21 กนั ยายน 2559 ประชุม รมต.พลังงาน อาเซยี น กรงุ เนปยีดอ ประเทศเมยี นมา รูปท่ี 1 - ASEAN Ministers on Energy Meeting-AMEM คร้ังที่ 34 080 TIRATHAI JOURNAL

Electrical Engineering โครงการซอื้ ขายไฟฟา้ สปป.ลาว-ไทย-มาเลเซยี หรอื LTM on Power Integration โครงการ LTM เป็นโครงการท่ีเปิดโอกาสให้ Project อยใู่ นแผนปฏบิ ตั กิ ารวา่ ดว้ ยความรว่ มมอื ดา้ นพลงั งานอาเซยี นปี 2016-2025 ประเทศไทยกลายเปน็ ศนู ยก์ ลางในการสง่ ผา่ น ในระยะท่ี 1 ระหวา่ งปี 2559-2563 พลงั งานไฟฟา้ ของภมู ภิ าคในอนาคต ซงึ่ แนวโนม้ โดยในปี 2561-2562 จะเป็นการสง่ พลังงานไฟฟา้ จากลาว ไปยังมาเลเซีย ผา่ น ในอนาคตจะมีการซื้อขายไฟฟ้าข้ามประเทศ ระบบส่งของไทย (3 ประเทศ) จากน้ันในปี 2563 เป็นต้นไป จะเป็นการส่ง ในลักษณะดังกล่าวเพิ่มมากขึ้น ดูได้จาก พลังงานไฟฟ้าจากลาว ไปยังสิงคโปร์ โดยผ่านระบบส่งของไทยและมาเลเซีย ประเทศในยุโรป และอเมริกาเหนือ ท่ีมีการ (4 ประเทศ) ตามรูปที่ 2 เช่ือมต่อระบบไฟฟ้าและส่งพลังงานไฟฟ้ากัน ระหว่างประเทศ เพ่ือให้เกิดการพ่ึงพาและใช้ รปู ท่ี 2 - แผนปฏิบตั ิการวา่ ด้วยความร่วมมอื ดา้ นพลังงานอาเซียน ระยะที่ 1 ประโยชนข์ องระบบไฟฟา้ ให้มากทีส่ ดุ ภายใต้ความร่วมมือดังกล่าว ประเทศไทย ไม่จ�ำเป็นจะต้องมีการลงทุนระบบส่งเพิ่มเติม แต่อย่างใด เพราะจะเป็นการซ้ือขายไฟฟ้า ภายใตโ้ ครงขา่ ยระบบสายสง่ ทมี่ อี ยเู่ ดมิ สำ� หรบั ในสว่ นของอตั ราคา่ ผา่ นโครงขา่ ยสายสง่ ไฟฟา้ แรงสงู ของการไฟฟา้ ฝา่ ยผลติ แหง่ ประเทศไทย ไดร้ บั ที่ 0.86 เซนตส์ หรฐั ต่อหน่วย หรือราว 30 สตางค/์ หนว่ ย การเช่ือมโยงระบบไฟฟ้าของกลุ่มประเทศ ในภูมิภาคอาเซียนซึ่งเป็นการรวมพลังของ ทกุ ชาติ เพื่อร่วมกันสรา้ งความมัน่ คงทางดา้ น พลงั งาน ตามแนวคดิ ในสง่ เสรมิ การใชพ้ ลงั งาน อยา่ งยง่ั ยนื มปี ระสทิ ธภิ าพและเกดิ ประโยชน์ สงู สดุ เพอ่ื ผลกั ดนั ใหเ้ ศรษฐกจิ อาเซยี นพฒั นาขน้ึ ทดั เทยี มภมู ภิ าคอนื่ ของโลก ASEAN Power Grid จะชว่ ยสนบั สนนุ ใหเ้ กดิ การพฒั นา 3 ปจั จยั หลกั ไดแ้ ก่ 1. ด้านเศรษฐกจิ และการเงิน 2. ดา้ นพลงั งาน 3. ด้านระบบสอื่ สาร ผลทไี่ ดร้ บั จาก ASEAN Power Grid คอื การ ส่งผ่านพลังงานระหว่างประเทศได้ เน่ืองจาก ในแตล่ ะประเทศในอาเซยี น มคี วามตอ้ งการใช้ ไฟฟา้ สงู สดุ ตา่ งเวลากนั ทำ� ใหเ้ ราสามารถจดั สรร ถ่ายเทพลังงาน จากที่หน่ึงไปสู่อีกที่หน่ึงได้ ไม่ต้องลงทุนสร้างโรงไฟฟ้าเกินความจ�ำเป็น เพ่ิมความแข็งแกร่งของเศรษฐกิจในภูมิภาค DECEMBER 2017- MARCH 2018 081

วิ ศ ว ก ร ร ม ไ ฟ ฟ้ า อาเซยี น จากการจัดสรร และใช้ทรัพยากรดา้ นพลังงานร่วมกันใหเ้ กิดประโยชน์ สถานทีต่ งั้ สูงสดุ ชว่ ยลดการลงทนุ ช่วยลดตน้ ทุนการผลิต สร้างรายไดจ้ ากการขายไฟฟ้า สามารถวางระบบ Fiber Optic คไู่ ปกบั ระบบสายสง่ ไฟฟา้ ซง่ึ เชอื่ มโยงประเทศใน ระบบเชอ่ื มตอ่ โครงขา่ ยไฟฟา้ กระแสตรง High กลมุ่ อาเซยี นเขา้ ดว้ ยกนั สามารถรบั สง่ ผา่ นขอ้ มลู ระหวา่ งประเทศดว้ ยความเรว็ สงู Voltage Direct Current (HVDC) ระหว่าง การทจี่ ะประสบผลสำ� เรจ็ ได้ ระบบโครงขา่ ยสายสง่ ไฟฟา้ ตอ้ งมคี วามมนั่ คง แขง็ แรง ประเทศไทยและประเทศมาเลเซีย จ�ำนวน และมีเสถียรภาพ จึงเป็นที่น่าศึกษาและให้สนใจว่าเพราะเหตุใดสายส่งไฟฟ้าที่ 300 เมกะวตั ต์ ตง้ั อยบู่ รเิ วณสถานไี ฟฟา้ แรงสงู เช่ือมต่อเส้นทางระหว่างประเทศไทยและประเทศมาเลเซีย จึงต้องส่งจ่ายด้วย กระแสตรงคลองแงะ ซง่ึ ตั้งอยู่ที่อ�ำเภอสะเดา ไฟฟ้าแรงสงู กระแสตรง (High Voltage Direct Current: HVDC) ตอนใต้ของจังหวัดสงขลา ห่างจากชายแดน ไทย-มาเลเซยี ประมาณ 24 กโิ ลเมตร สถานี 300 MW THAILAND–MALAYSIA ไฟฟ้าแรงสูงดังกล่าวท�ำหน้าที่เชื่อมโยง HVDC INTERCONNECTION SYSTEM ระบบไฟฟ้าระหว่าง 2 ประเทศ ท่ีขนาด แรงดันไฟฟ้ากระแสตรง 300 กิโลโวลท์ จากความร่วมมืออย่างใกล้ชิดในด้านส่งจ่ายพลังงานไฟฟ้า ระหว่างประเทศไทย ระยะทาง 110 กิโลเมตร เช่ือมต่อกับสถานี และมาเลเซียซึ่งมีส่วนอย่างมากต่อการพัฒนาพลังงานไฟฟ้าของท้ังสองประเทศ ไฟฟา้ แรงสงู กระแสตรงกรู นุ ประเทศมาเลเซยี โดยความร่วมมือดังกล่าวได้มีข้อตกลงด�ำเนินการก่อสร้างและเชื่อมต่อระบบ ต้ังอยู่ที่เคดาห์ (Kedah) ประมาณ 86 กม. โครงขา่ ยการสง่ กระแสไฟฟา้ แรงสงู แรงดนั ไฟฟา้ กระแสตรง High Voltage Direct จากฝั่งเหนือของมาเลเซีย เพื่อแลกเปลี่ยน Current (HVDC) ขนาด 300 เมกะวัตต์ในประเทศไทยและมาเลเซีย ในการ ก�ำลงั ไฟฟ้าขนาด 300 MW ตามรูปภาพที่ 3 เช่ือมต่อโครงข่ายไฟฟ้า (Interconnection System) ข้ามพรมแดนในภูมิภาค อาเซยี นนบั เปน็ กา้ วสำ� คญั ในการดำ� เนนิ การเชอ่ื มตอ่ โครงขา่ ยพลงั งานในอาเซยี น (ASEAN Power Grid) ซ่ึงจะช่วยเพ่ิมความม่ันคงด้านพลังงานและการรวมตัว ทางเศรษฐกิจของภูมิภาคนอี้ ย่างมีนยั ส�ำคัญ รปู ที่ 3 - แสดงต�ำแหนง่ ทีต่ ั้งของสถานีไฟฟา้ แรงสูงกระแสตรงคลองแงะและสถานีไฟฟ้าแรงสงู กระแสตรงกรู ุน 082 TIRATHAI JOURNAL

Electrical Engineering รปู ที่ 4 - แสดงโรงไฟฟา้ ท่ีมีกำ� ลงั ผลิตในภาคใต้ ระบบผลิตไฟฟ้าภาคใต้ ความตอ้ งการพลงั งานไฟฟา้ ในจงั หวดั ภาคใตไ้ ดร้ บั โดยผา่ นทางสายสง่ ไฟฟา้ ขนาด 115 kV และ 230 kV จากภาคกลาง และการแลกเปลี่ยนพลังงานกับมาเลเซยี ปัจจุบันระบบโครงข่ายสายส่งภาคใต้ของ ปัจจบุ นั การใช้ไฟฟา้ ในภาคใตเ้ ตบิ โตเฉลีย่ ต่อปปี ระมาณร้อยละ 7 ในช่วง 15 ปี ประเทศไทย เชอ่ื มตอ่ ดว้ ยสายสง่ ไฟฟา้ แรงสงู ข้างหน้า ดังน้ันระบบเชื่อมต่อ HVDC จากประเทศมาเลเซียจะช่วยเพิ่มความ ระดับแรงดัน 115 kV และ 230 kV. นา่ เช่ือถือของระบบไฟฟ้าของภาคใตใ้ ห้มีความมัน่ คงแขง็ แรงมากขน้ึ ครอบคลมุ ทงั้ 14 จงั หวดั ภาคใต้ สายสง่ ดงั กลา่ ว สามารถส่งจ่ายพลังงานโดยประมาณ 650 Historical Background of EGAT–TNB Interconnection เมกกะวัตต์ โดยมีก�ำลังผลิตรวมในภาคใต้ ประมาณ 3,047 เมกะวตั ต์ โดยไดร้ บั แหลง่ ผลติ แนวคดิ เกยี่ วกบั การเชอ่ื มตอ่ โครงขา่ ยไฟฟา้ ของประเทศไทยและประเทศมาเลเซยี จาก เขอื่ นรชั ประภาของ กฟผ. จ�ำนวน 240 เกดิ ขนึ้ ครงั้ แรกในชว่ งตน้ ปี 2513 โดยมจี ดุ ประสงคห์ ลกั ในการใหค้ วามชว่ ยเหลอื เมกะวตั ต์ เขอื่ นบางลาง 72 เมกะวตั ต์ โรงไฟฟา้ ฉุกเฉินเมื่อเกิดภาวะวิกฤตทางด้านพลังงานไฟฟ้า สามารถแลกเปล่ียนพลังงาน พลังความร้อนสุราษฎร์ธานี 240 เมกะวัตต์ โดยไมใ่ หเ้ กดิ ผลกระทบทางเศรษฐกจิ ของทงั้ สองประเทศ เนอื่ งจากความแตกตา่ ง โรงไฟฟ้าขนอมจ�ำนวน 930 MW โรงไฟฟ้า ของเวลาทำ� ใหค้ วามตอ้ งการใชไ้ ฟฟา้ สงู สดุ ของทง้ั สองประเทศไมเ่ กดิ ขน้ึ พรอ้ มกนั พลังความร้อนกระบ่ีขนาด 315 เมกะวัตต์ จงึ ทำ� ใหเ้ กดิ การเชอื่ มตอ่ โครงขา่ ยไฟฟา้ ระหวา่ งสถานไี ฟฟา้ แรงสงู สะเดา ของการ และโรงไฟฟ้าจะนะชดุ ที่ 1 710 MW ชดุ ที่ 2 ไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย (EGAT) กับสถานีไฟฟ้าแรงสูง Bukit Keteri 766 MW ก�ำลังผลิตที่มาจากโรงไฟฟ้าหลัก (Chuping) ของการไฟฟา้ แหง่ ชาตมิ าเลเซยี (TNB) เรม่ิ ดำ� เนนิ การเชอื่ มตอ่ โครงขา่ ย ทสี่ ามารถสงั่ การไดต้ ามความตอ้ งการของระบบ ไฟฟา้ ในเดอื นกมุ ภาพนั ธ์ ปี พ.ศ. 2524 สามารถสง่ กระแสไฟฟา้ ได้ 80 เมกะวตั ต์ และจ่ายไฟฟ้าได้ต่อเน่ือง 24 ชั่วโมง มีเพียง โดยผา่ นสายสง่ ไฟฟา้ แรงสงู กระแสสลบั (High Voltage Alternative Current: HVAC) 2,406 เมกะวตั ต์ ไดแ้ ก่ โรงไฟฟา้ จะนะ จ.สงขลา ขนาด 115/132 kV ดงั รูปท่ี 5 ความยาวสายส่งไฟฟ้า 24.5 กม. MW ซ่ึงถอื ว่า และโรงไฟฟา้ ขนอม จ.นครศรธี รรมราช แสดงได้ มขี นาดเลก็ มาก เมอื่ เทยี บกบั ระบบไฟฟา้ ของทงั้ 2 ประเทศ อกี ทง้ั การเชอ่ื มโยงน้ี ดังรูปภาพที่ 4 มขี อ้ จำ� กัด ไม่สามารถเชือ่ มโยงกนั ได้ตลอดเวลา DECEMBER 2017- MARCH 2018 083

วิ ศ ว ก ร ร ม ไ ฟ ฟ้ า ดงั นนั้ การไฟฟา้ ฝา่ ยผลติ แหง่ ประเทศไทย (EGAT) และการไฟฟา้ แหง่ ชาตมิ าเลเซยี ดังนั้นจึงได้มีความพยายามที่จะส่งจ่ายก�ำลัง (TNB) จงึ มีความคิดรว่ มกนั ศกึ ษาการเช่ือมโยงระบบก�ำลงั ไฟฟา้ ดว้ ยการสง่ จา่ ย ไฟฟ้าโดยการใช้ไฟฟ้ากระแสตรงแรงดันสูง ไฟฟา้ แรงสงู กระแสตรง (High Voltage Direct Current: HVDC) พบวา่ มคี วาม (HVDC: High Voltage Direct Current) เหมาะสมกบั การเชอ่ื มโยงระหวา่ งประเทศมากกวา่ ระบบเดมิ ทเ่ี ปน็ HVAC สามารถ เพือ่ แก้ไขปัญหาดงั กล่าว เชื่อมโยงกันได้ตลอดเวลา นอกจากนี้ยังช่วยให้สามารถควบคุมการแลกเปล่ียน การส่งจ่ายก�ำลังไฟฟ้าแบบ HVDC เป็นการ พลังงานได้แบบสองทศิ ทางและเพิ่มความนา่ เชอื่ ถือในการส่งจ่ายไฟฟา้ สง่ จา่ ยกำ� ลงั ไฟฟา้ ผา่ นแรงดนั ไฟฟา้ กระแสตรง แรงดันสูงที่น�ำมาแก้ปัญหาท่ีเกิดขึ้นในกรณี ทำ� ไมตอ้ งใช้ ระบบการสง่ จา่ ยไฟฟา้ แรงสูงกระแสตรง ท่ีส่งจ่ายก�ำลังไฟฟ้าด้วย HVAC เพราะการ (High Voltage Direct Current: HVDC)?? ส่งจ่ายแบบ HVDC ยอมให้ส่งก�ำลังระหว่าง ระบบไฟฟ้า AC สองระบบท่ีต่างกันได้ และ โดยปกตแิ ลว้ ในการสง่ จา่ ยกำ� ลงั ไฟฟา้ จากโรงไฟฟา้ ไปยงั สายสง่ ไฟฟา้ (Power Grid) ยังยอมให้ท�ำการถ่ายโอนก�ำลังไฟฟ้าระหว่าง จะสง่ กำ� ลงั ไฟฟา้ ผา่ นสายสง่ ไฟฟา้ กระแสสลบั แรงดนั สงู (HVAC: High Voltage ระบบท่ีมีความถี่แตกต่างกันได้ เช่น ความถี่ Alternating Current) เพราะการแปลงแรงดนั ไฟฟา้ กระแสสลบั เปน็ เรอื่ งงา่ ยและ 50 Hz กบั 60 Hz ความสมั พนั ธด์ งั กลา่ วชว่ ย ระบบจะไมซ่ ับซอ้ น ปรบั ปรงุ เสถยี รภาพของแตล่ ะระบบ เนอ่ื งจาก ดงั นน้ั ระบบการสง่ จา่ ยกำ� ลงั ดว้ ยไฟฟา้ กระแสสลบั จงึ เปน็ สงิ่ ทน่ี ยิ มมาก แตอ่ ยา่ งไร ทำ� ใหส้ ามารถดงึ เอากำ� ลงั จากอกี ระบบหนงึ่ มา กต็ ามการสง่ จ่ายก�ำลังไฟฟา้ ผา่ นไฟฟา้ กระแสสลบั กม็ ีข้อด้อยหลายประการดงั นี้ ใช้ในคราวจ�ำเปน็ ได้ 1. เกิดค่าความเหน่ียวน�ำ (Inductive) และค่าความจุ (Capacitive) ของสาย ในประเทศไทย ได้มีการเชื่อมโยงกับประเทศ Over head และสายเคเบิล จะมคี า่ เพิ่มขึ้นเมอ่ื สายมีความยาวมากขึน้ ทำ� ให้เกดิ มาเลเซยี ดว้ ยแรงดนั ไฟฟา้ กระแสตรงแรงดนั สงู ข้อจ�ำกัดในเรอื่ งของระยะการส่งก�ำลังไฟฟ้า ระหว่างสถานีไฟฟ้าแรงสูงคลองแงะ รูปท่ี 5 2. ไม่สามารถเช่ือมต่อระบบไฟฟ้ากระแสสลับสองระบบท่ีมีความถี่ต่างกัน จงั หวดั สงขลา กบั สถานกี รู นุ ประเทศมาเลเซยี เข้าด้วยกันได้ และถึงแม้ว่าระบบไฟฟ้ากระแสสลับสองระบบจะมีความถ่ีเท่ากัน ดว้ ยแรงดนั 300 kV ในระยะแรก ระบบ HVDC กอ็ าจจะไม่สามารถเช่ือมต่อระบบเข้าดว้ ยกันโดยตรงได้ เพราะระบบอาจจะขาด จะใชเ้ ปน็ แบบ Mono polar ซงึ่ จะทำ� ใหส้ ง่ กำ� ลงั เสถียรภาพ หรือเกิดกระแสลัดวงจรคา่ สูง ไฟฟา้ ได้ 300 MW ในปจั จบุ นั ระบบ HVDC นี้ สามารถสง่ กำ� ลงั ไดเ้ ตม็ ท่ี 300 MW (300 kV, 1,000 A) และสามารถจ่ายก�ำลังเกินได้ถึง 450 MW ในระยะเวลาไมเ่ กิน 10 นาที รปู ที่ 5 - สถานีไฟฟา้ แรงสงู คลองแงะ 084 TIRATHAI JOURNAL

วงจรพนื้ ฐานของระบบ HVDC Electrical Engineering 1. Back to Back system Back to Back Converter มขี ้อดดี ังนี้ 1. อุปกรณ์ thyristor ทัง้ หมดอยใู่ น Converter station เดียวกัน 2. ไมจ่ �ำเปน็ ตอ้ งมี DC Line เนอื่ งจากระบบเล็ก 3. มกั ใชเ้ ชอ่ื มโยงระบบ AC system เลก็ ๆ เขา้ กบั ระบบ AC system ใหญๆ่ อยใู่ นสถานเี ดียวกนั ดงั ภาพล่าง รปู ท่ี 6 - Back to Back Converter 3. Bipolar Long-Distance Transmissions System 2. Monopolar Long-Distance Transmissions System รูปท่ี 7a - Monopole with ground return path รูปที่ 8a - Bipole with Ground Return Path รูปท่ี 7b - Monopole with metallic return path รปู ท่ี 8b - Bipole with Dedicated Metallic Return Path for Monopolar Operation ทั้งแบบ Ground return ตามรูปท่ี 7a และ Metallic return ตามรูปที่ 7b มขี ้อดดี ังนี้ Bipolar Transmissions System ตามรูปท่ี 8a และ 8b 1. ระบบมี Converter station แยกกนั และเชอ่ื มโยงผา่ น DC line มขี ้อดดี ังนี้ 2. สามารถใช้ Conductor, Earth หรอื Sea เปน็ return path 1. ระบบมี Converer station แยกกัน และเชื่อมโยง ของกระแสได้ ผ่าน DC line 3. การกอ่ สร้างระบบดงั กล่าว รองรับการ upgrade เป็นแบบ 2. สามาถใช้สง่ ผา่ นพลงั งานท่ีมีระยะไกลๆ Bipolar ในอนาคตได้ 3. สายสง่ สว่ นมากใชร้ ะดบั แรงดนั ไฟฟา้ แรงสงู กระแสตรง DECEMBER 2017- MARCH 2018 085

วิ ศ ว ก ร ร ม ไ ฟ ฟ้ า แบบการจัดวางอุปกรณ์ไฟฟ้า ในสถานีไฟฟ้าแรงสงู กระแสตรง แสดงดังรูปที่ 9a และ 9b รปู ที่ 9a - แสดงแบบการจัดวางอุปกรณ์ไฟฟา้ ดา้ นแรงดันกระแสตรง รูปท่ี 9b - แสดงแบบการจัดวางอปุ กรณ์ไฟฟา้ ด้านแรงดันกระแสสลับ ตารางรายชอื่ อปุ กรณ์ในสถานีไฟฟา้ อปุ กรณห์ ลกั ๆ ในระบบ HVDC แสดงไดร้ ปู ท่ี 10 1 Quadruple Thyristor Valve รปู ท่ี 10 - Layout อุปกรณ์ในระบบ HVDC 2 Converter Transformer 3 Air Core Smoothing Reactor 4 Control Room and Control Cubicle 5 AC Filter Capacitor 6 AC Filter Reactor 7 AC Filter Resistor 8 Circuit Breaker 9 Disconnector 10 Current Transformer 11 Voltage Transformer 12 Combined Current-Voltage Transformer 13 Capacitive Voltage Transformer 14 Surge Arrester 15 Earthing Switch 16 AC PLC Filter 086 TIRATHAI JOURNAL

Electrical Engineering เปรยี บเทยี บระบบเสาสายสง่ HVDC จะมีต้นทุนดา้ นท่ตี ำ่� กว่า HVAC ตามรปู ท่ี 11 และ 12 รูปท่ี 11 - Typical transmission line structures for approx. 1000 MW รูปท่ี 12 - แสดงราคาค่ากอ่ สรา้ งเทียบระยะทาง ขอ้ ดขี องการสง่ จา่ ย ก�ำลังไฟฟา้ แบบ HVDC เชือ่ มตอ่ ไดต้ ลอดเวลา ไม่มีขอ้ จำ� กดั เรื่องสายสง่ ควบคุมท�ำไดง้ า่ ย ลดปญั หา Oscillate การสง่ กำ� ลังไฟฟา้ ด้วไฟฟ้า ไมเ่ กดิ ปัญหาค่าความเหนย่ี วนำ� สามารถควบคมุ การไหลของ เน่อื งจากการควบคุมของการ กระแสตรงทำ� ให้สามารถเชื่อม (Inductive) และคา่ ความจุ พลงั งานไฟฟา้ ไดอ้ ยา่ งสะดวก ส่งจา่ ยก�ำลังไฟฟ้าของระบบ HVDC ระบบไฟฟ้ากระแสสลับตา่ งระบบ (Capacitive) ของสาย Over head และสามารถออกแบบให้ ท่สี ามารถทำ� ไดอ้ ย่างรวดเร็ว ท่ีมคี วามถตี่ า่ งกนั ได้อยา่ งสะดวก และสายเคเบิล ท�ำใหไ้ ม่มีขอ้ จำ� กัด ควบคมุ ดว้ ยระบบดจิ ิทลั ได้ จึงสามารถน�ำขอ้ ดนี มี้ าใชเ้ พ่ือลด โดยไมต่ ้องท�ำการซงิ โครไนซ์ เร่ืองก�ำลงั ไฟฟา้ สงู สดุ ท่สี ่งจ่ายได้ ท�ำใหส้ ามารถควบคุมได้อย่าง หรอื หนว่ งการแกว่ง (oscillation) หรือความยาวของสายเคเบิล รวดเรว็ และแม่นยำ� ของกำ� ลงั ไฟฟา้ ในกรดิ ไฟฟา้ กระแส นอกจากนน้ั ยังได้ใชป้ ระโยชนจ์ าก สลับ (AC Grid) ได้ เพือ่ เพิ่ม ขนาดพื้นท่ี หน้าตดั ของสายเคเบลิ เสถยี รภาพของระบบ อยา่ งเต็มท่ี เนื่องจากไมเ่ กดิ Skin Effect ดังเชน่ ทร่ี ะบบ ไฟฟา้ กระแสสลบั DECEMBER 2017- MARCH 2018 087

วิ ศ ว ก ร ร ม ไ ฟ ฟ้ า ข้อด้อยของระบบ HVDC • อปุ กรณใ์ นสถานี Converter มรี าคาแพง • HVDC เปน็ ระบบท่ียากและซับซ้อน ต้องใชผ้ เู้ ชยี่ วชาญเฉพาะทางในการบำ� รงุ รักษาและ Operate ระบบ • Converter ตอ้ งการ Reactive Power สงู • Converter ท�ำใหเ้ กิด Harmonics ต่างๆ จึงตอ้ งออกแบบ Filters เพ่ิมเตมิ • Converter สามารถรบั Overload ได้น้อยไมส่ ามารถ เพิม่ -ลด ระดับแรงดนั ไฟฟา้ ได้เหมอื น HVAC ซึ่งใชห้ ม้อแปลง • ขาด HVDC Circuit Breaker ที่มีประสิทธภิ าพ เสรมิ การทำ� งานของระบบควบคุม เทคโนโลยีระบบส่งกำ� ลังไฟฟา้ สำ� หรบั ศตวรรษท่ี 21 โดยใช้ DC Transmission Line เป็นแบบ Bipolar มี Pole 1 และ Pole 2 //Neutral เปน็ เรม่ิ ตน้ โครงการเชอื่ มโยงระบบสง่ ดว้ ย HVDC แบบ Point To Point ขนาด 300 MW ชนดิ Return และจา่ ยพลงั งานในภาวะปกติ 300 แรงดนั 300 kV รปู ท่ี 13 ระหวา่ งสถานไี ฟฟา้ แรงสงู คลองแงะ ประเทศไทย กบั MW กระแส 1,000 Amp. โอเวอรโ์ หลดสงู สดุ สถานไี ฟฟ้าแรงสูงกูรุน ประเทศมาเลเซยี ระยะทาง 110 km. โดยว่าจ้างบริษทั 450 MW กระแส 1,562 Amp. 10 นาที Siemens แห่งประเทศเยอรมนี เปน็ ผู้ด�ำเนินการ โครงการเริม่ ดำ� เนินการตัง้ แต่เดอื นสิงหาคม พ.ศ. 2540 โดย กฟผ. และ TNB ได้ดำ� เนินการจดั ต้ังคณะกรรมการรว่ มกันเพื่อดูแลและดำ� เนินการโครงการอย่าง ต่อเนื่องโดยทั้งสองโครงการ โครงการแต่ละแห่งมีหน้าที่รับผิดชอบสร้างสถานี HVDC และสายสง่ ไฟฟา้ กระแสตรงในประเทศนน้ั ในดา้ นของประเทศไทยโครงการนี้ เก่ียวข้องกับการสร้างระบบส่งแรงดันไฟฟ้ากระแสตรง และต้องการเสริมความ ม่นั คงของระบบสง่ ก�ำลังไฟฟ้ากระแสสลบั ท่ีมอี ยู่ในปัจจุบนั สถานไี ฟฟา้ แรงสงู คลองแงะ เปน็ สถานไี ฟฟา้ แหง่ แรกและแหง่ เดยี วของการไฟฟา้ ฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย ที่มีระบบการจ่ายกระแสไฟฟ้าท้ังแบบ กระแสสลับ (AC) และกระแสตรง (DC) ระบบการจา่ ยกระแสไฟฟา้ กระแสตรง (DC) เปน็ ระบบเชอื่ มโยงดว้ ยแรงดนั DC 300 KV กบั ระบบไฟฟา้ ของ TNB ประเทศมาเลเซียเพ่อื แลกเปลยี่ นกำ� ลงั ไฟฟา้ รปู ที่ 13 - แสดงสายส่งเช่ือมต่อระหวา่ งสถานีไฟฟา้ แรงสงู คลองแงะ ประเทศไทย กบั สถานีไฟฟา้ แรงสงู กูรนุ ประเทศมาเลเซยี 088 TIRATHAI JOURNAL

Electrical Engineering องค์ประกอบอปุ กรณห์ ลกั องค์ประกอบระบบการจา่ ยกระแสไฟฟา้ แรงสงู กระแสตรง ประกอบด้วย 1. อปุ กรณแ์ ปลงแรงดนั 2. อาคารปรบั เปลย่ี นแรงดันไฟฟ้า : Valve Hall and Valve Tower Converter Transformer : 3 x 116 MVA, 1 phase – 3 winding 230/122.24/122.24 kV Rated Power 116/58/58 MVA อาคาร Valve Hall เป็นอาคารส�ำหรับติดตั้งอุปกรณ์หลัก ในการแปลงแรงดันไฟฟา้ ได้แก่ รปู ที่ 14 - Converter Transformer รูปที่ 15 - อาคาร Valve Hall Thyristor และอปุ กรณ์ควบคมุ การท�ำงาน T 1501 N75T-S34 12 group valves indoor air insulation suspension type No. of thyristor per valve : 48, Blocking voltage : 8 kV /1550 A รปู ที่ 16a - Thyristor รปู ท่1ี 6b - อปุ กรณ์ควบคมุ การทำ� งาน Converter Transformer (KT1A) Low Side Bushing รปู ท่ี 17 - Converter Transformer DECEMBER 2017- MARCH 2018 089

วิ ศ ว ก ร ร ม ไ ฟ ฟ้ า 3. DC Switchyard รปู ที่ 18 - DC Switchyard DC Switchyard สำ� หรบั ติดต้ังอปุ กรณด์ ังน้ี • DC Breaker ส�ำหรบั DC Filter • Disconnecting Switch • DC Filter สำ� หรบั กรอง Harmonic • DC Measuring Device รปู ท่ี 19 - DC Measuring Device, DC Filter, DC Breaker 4. DC hybrid filters a. Passive part filter (12/24 harmonics) b. Active part filter (6/15/21/24/27/33/36/42/48 harmonics) รูปท่ี 20 - DC hybrid filters 090 TIRATHAI JOURNAL

Electrical Engineering 5. DC Transmission Line DC, 110 km (24 km on Thailand’s border and 86 km on Malaysia’s border) Pole conductor : 546 mm2 (ASCR Cardinal) Neutral conductor : 298 mm2 (ASCR Hen) (สายสง่ ไฟฟา้ แรงสงู กระแสตรง แรงดนั 300 kV DC เปน็ แบบ Bipolar มหี นง่ึ Pole สาย Return เปน็ Metallic ขนาดสาย 2 x 546 sq.mm ระยะทางความยาวตลอดแนว จากสถานีไฟฟ้าแรงสูงคลองแงะ ถึง สถานีไฟฟา้ แรงสูงกรู นุ 110 km อยูใ่ นฝั่งประเทศไทย 24 km และ อยู่ในประเทศมาเลเซยี 86 km) รูปท่ี 21 - DC Transmission Line การก้าวเข้าสู่ระบบไฟฟ้าแบบครบวงจรของอาเซียน ของระบบโครงข่ายสายส่ง ไทย-มาเลเซียจะช่วยเร่งการรวมโครงข่าย ไฟฟา้ แรงสงู กระแสตรง ทเ่ี ชอ่ื มตอ่ ระหวา่ งกนั ของสองประเทศ เปน็ ความรว่ มมอื พลังงานอาเซียนซ่ึงจะช่วยเพ่ิมประสิทธิภาพ ที่ประสบความส�ำเร็จระหว่างประเทศไทยและมาเลเซีย เพื่อสร้างความมั่นคง ความยงั่ ยนื ของภมู ภิ าคและความมนั่ คงในการ ด้านพลังงานซ่ึงกันและกัน โครงการน้ีจะไม่เพียงแต่เป็นประโยชน์ต่อท้ังสอง จัดหาพลังงานเพ่ือประโยชน์ของประชาชนใน ประเทศเท่านั้น แต่ยังรวมไปถึงประเทศในกลุ่มอาเซียนทั้งหมดด้วย แผนการ ทกุ ภมู ภิ าคในภมู ภิ าคอาเซยี นตอ่ ไปในอนาคต เช่อื มโยงระบบสายส่งไฟฟา้ แรงสูงกระแสตรง HVDC เข้าดว้ ยกนั เปน็ ส่วนหน่ึง ของโครงขา่ ย ASEAN Power Grid ความสำ� เรจ็ ของการเชอ่ื มตอ่ โครงขา่ ยระหวา่ ง เอกสารอา้ งอิง [6] https://www.iea.org/ [1] https://www.energy.siemens.com/ [7] www.malaysiangas.com [2] www2.egat.co.th/hvdc/INTRODUCTION.HTML [8] www.ptd.siemens.de/ [3] วกิ พิ เี ดีย (th.m.wikipedia.org) [9] www.erc.or.th/ [4] www.cigre-thailand.org/ [10] https://www.egat.co.th/ [5] www.unescap.org/ DECEMBER 2017- MARCH 2018 091

ค น ไ ฟ ฟ้ า Celebrity's Writing

Celebrity's Writing ธนกฤต บุตรจันทร์ ผ้อู �ำนวยการกองหม้อแปลง การไฟฟ้าสว่ นภูมภิ าค คหการุณมเลอ้อื กภซแื้อาปพลงไฟฟา้ ในมุมมองของผู้ใช้งาน หม้อแปลงไฟฟ้า เป็นอุปกรณ์ท่ีส�ำคัญในระบบการจ่ายกระแสไฟฟ้า เพ่ือท�ำหน้าท่ี ปรับเปลี่ยนระดับแรงดันไฟฟ้าให้เหมาะสมต่อการส่ง-จ่ายพลังงานไฟฟ้า จนถึง การใช้งานของเครื่องใช้ไฟฟ้าต่างๆ จึงมีการแบ่งชนิด หรือการแบ่งประเภทต่างๆ การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค เป็นหน่วยงานท่ีมีหน้าท่ีรับผิดชอบในการจ�ำหน่ายกระแสไฟฟ้า ให้แก่ผ้ใู ช้ไฟฟ้าท่วั ประเทศ (ยกเว้นพ้นื ท่ีกรงุ เทพมหานคร นนทบรุ ี และสมุทรปราการ) ซึ่งระบบจ�ำหน่ายกระแสไฟฟ้าเป็นระบบ 22,000 โวลท์ และ 33,000 โวลท์ ดังนั้น หม้อแปลงไฟฟ้าระบบจ�ำหน่ายของการไฟฟ้าส่วนภูมิภาค จึงเป็นระบบแรงดันไฟฟ้า 22,000-400/230 โวลท์ และ 33,000-400/230 โวลท์ ส�ำหรับระบบ 3 เฟส และ 22,000-460/230 โวลท์ และ 19,000-460/230 โวลท์ สำ� หรับหม้อแปลง 1 เฟส จากภาระหน้าที่ในการให้บริการจำ� หน่ายกระแสไฟฟ้าให้ผู้ใช้ไฟ การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค มีการจัดหาหม้อแปลงไฟฟ้ามาใช้งานในระบบจ�ำหน่ายของการไฟฟ้าเป็นจ�ำนวนมาก ในแตล่ ะปี กองหมอ้ แปลง การไฟฟา้ สว่ นภมู ภิ าค ซง่ึ เปน็ หนว่ ยงานทม่ี หี นา้ ทใ่ี นการทดสอบ, ควบคมุ คณุ ภาพหมอ้ แปลงทกี่ ารไฟฟา้ สว่ นภมู ภิ าคจดั ซอื้ เขา้ มาใชง้ าน รวมถงึ ตรวจสอบ และทดสอบหม้อแปลงของผู้ใช้ไฟ ที่ขอติดต้ังใช้งานในระบบจ�ำหน่ายของการไฟฟ้า สว่ นภมู ภิ าค รวมถงึ การซอ่ มหมอ้ แปลงไฟฟา้ ของการไฟฟา้ สว่ นภมู ภิ าคและผใู้ ชไ้ ฟ จาก ภาระหน้าที่ดังกล่าว ท�ำให้ได้พบข้อมูลหม้อแปลงไฟฟ้าทุกขนาด ทุกผลิตภัณฑ์ในด้าน ต่างๆ ท�ำให้พบสถติ บิ างอย่างทบี่ ่งชถ้ี ึงคุณภาพของแตล่ ะผลิตภัณฑ์ DECEMBER 2017- MARCH 2018 093

ค น ไ ฟ ฟ้ า คณุ ภาพหม้อแปลงไฟฟ้า การออกแบบ (Design) เปน็ จดุ เรม่ิ ตน้ ของคณุ ภาพหมอ้ แปลงไฟฟา้ การออกแบบ ทดี่ ี ตอ้ งถกู ตอ้ งตามหลกั วศิ วกรรมไฟฟา้ ตอ้ งผา่ นเกณฑก์ ารทดสอบตามมาตรฐาน เมื่อพูดถึงเรื่องคุณภาพหม้อแปลงไฟฟ้า ที่กำ� หนด ทัง้ การทดสอบแบบประจ�ำ และการทดสอบเฉพาะแบบ จะมุ่งเน้นที่เรื่องความทนทานต่อการใช้งาน การเลือกใช้วัสดุ-อุปกรณ์ที่ใช้ในการผลิต มีความส�ำคัญท่ีส่งผลต่อคุณภาพ ความคุ้มค่าจากการประหยัดค่าใช้จ่ายจาก หมอ้ แปลงไฟฟา้ นบั ตง้ั แต่ ผลติ ภณั ฑ/์ ยหี่ อ้ ประเทศผผู้ ลติ รวมถงึ ประสบการณ์ คา่ ไฟฟา้ ทเ่ี กดิ จากคา่ ความสญู เสยี (Loss) ใน การใช้งานที่ผ่านมา วัสดุ-อุปกรณ์ส่วนใหญ่จะคัดเลือกโดยผู้ผลิต หรือผู้ซื้อเอง ตัวหม้อแปลง ในสภาพใช้งานและมีการบ�ำรุง ก็สามารถทำ� ได้หากตอ้ งการ แตต่ ้องมีรปู แบบข้อตกลงทชี่ ัดเจน รกั ษาตามปกติ หมอ้ แปลงจะมอี ายกุ ารใชง้ าน ทย่ี าวนานมากกวา่ 20 ปี สง่ิ สำ� คญั ทส่ี ง่ ผลตอ่ คณุ ภาพของหมอ้ แปลงไฟฟา้ จะประกอบดว้ ย แกนเหล็ก (Core) Wound Core แกนเหล็ก (Core) ท�ำจากสาร Ferromagnetic ท่ีมีคุณสมบัติทางแม่เหล็กที่ดี คือมีความซึมซาบแม่เหล็กสูงๆ เพื่อลดการเกิดปรากฏการณ์สนามแม่เหล็กรั่ว ซงึ่ เรยี กชอ่ื ตามโครงสรา้ งสำ� หรบั หมอ้ แปลงระบบจำ� หนา่ ย จะเปน็ แบบ Stacking Core และ Wound Core • เหล็กซลิ คิ อนรีดเยน็ แบบจดั เรียงทิศทาง (CRGO : Cold Rolled Grain Oriented) • ความหนา 0.23, 0.27 และ 0.3 มม. Stacking Core 094 TIRATHAI JOURNAL

Celebrity's Writing ขดลวด (Winding) การพฒั นาดา้ นวสั ดุ ไดม้ กี ารนำ� อลมู เิ นยี มมาใชเ้ ปน็ ขดลวดในการผลติ หมอ้ แปลง หมอ้ แปลงไฟฟา้ ระบบจำ� หนา่ ย มขี ดลวดแรงสงู โดยวสั ดทุ งั้ 2 ชนดิ นจี้ ะมคี ณุ สมบตั ติ า่ งๆ ทแ่ี ตกตา่ งกนั เหตผุ ลสำ� คญั นา่ จะเปน็ (HV) และขดลวดแรงตำ�่ (LV) เปน็ ลวดทองแดง เรื่องราคา ท่ลี วดอลูมิเนยี มจะถกู กวา่ มาก เมอ่ื เทยี บกบั ลวดทองแดง กลมเคลือบน�้ำยา (PVF) หรือลวดทองแดง สเ่ี หลย่ี มหมุ้ ฉนวน (FI) พนั รอบแกนเหลก็ ทำ� จากตวั เลขคา่ เปรยี บเทยี บคณุ สมบตั ริ ะหวา่ งทองแดงและอลมู เิ นยี มตา่ งๆ ในตาราง หนา้ ทสี่ รา้ งและเหนย่ี วนำ� ในวงจรไฟฟา้ กระแส จะส่งผลต่อคุณภาพหม้อแปลงไฟฟ้า การไฟฟ้าส่วนภูมิภาค จึงได้ก�ำหนดไว้ใน สลบั เพ่อื เพิ่มหรือลดแรงดัน ข้อก�ำหนดทางเทคนิคว่าขดลวดจะต้องเป็นวัสดุชนิดทองแดง ดังนั้น ผู้ซื้อทั่วไป ควรแจง้ ผ้ขู ายว่า ตอ้ งการหม้อแปลงทขี่ ดลวดเปน็ วัสดุแบบทองแดงเทา่ น้นั ตารางแสดงคณุ สมบัติทองแดงกบั อลูมเิ นียม Copper Aluminum Physical property 0.016642 0.03 resistivity, Ω-mm2/m 8.89 2.7 mass density, kg/dm3 16.7 23.86 expansion coefficient, mm/(m °C) 398 210 thermal conductivity, W/(m K) 124 46.5 tensile strength, Mpa 660.2 melting point, °C 1084.88 907 Specific heat, J/(kg K) 384.6 วสั ดุฉนวน (Insulation) Major insulation เปน็ ฉนวนระหวา่ ง phase กบั ground และระหวา่ งขดลวดทอ่ี ยใู่ น phase หรือ leg เดียวกัน ส่วนของ Major insulation ในและระหว่างขดลวด จะเกย่ี วขอ้ งกบั oil duct ทท่ี ำ� ดว้ ยฉนวนกระดาษอดั แขง็ เปน็ ตวั กนั้ (solid spacer) เพอื่ ระบายความรอ้ นและทำ� หนา้ ทเี่ ปน็ แผน่ กน้ั (barrier board) ในหมอ้ แปลงไฟฟา้ วัสดุฉนวน จะเป็นตัวก�ำหนดอายุหม้อแปลง ส�ำหรับหม้อแปลงไฟฟ้าก�ำลังหรือ หมอ้ แปลงขนาดใหญ่ เมอ่ื ใชง้ านไปนานๆ จะมกี ารนำ� ชน้ิ สว่ นของกระดาษฉนวน รอบตวั นำ� ไปทดสอบคา่ DP (Degree of Polymerization) ถา้ หากมคี า่ ตำ่� จนมคี า่ 200 จะถือว่าฉนวนน้ันเสื่อมคุณภาพ หมดอายุการใช้งาน หากหม้อแปลงน้ัน ยังคงใช้งานตอ่ ไปอาจชำ� รุด และก่อใหเ้ กิดความเสียหายได้ Minor insulation เป็นฉนวนระหว่าง turn, ระหว่าง tap, ระหว่าง section ของขดลวดในหมอ้ แปลงแบบแชน่ ำ้� มนั เสน้ ลวดตวั นำ� ของขดลวดทพ่ี นั แตล่ ะรอบ จะสมั ผสั แตะกนั จงึ ตอ้ งหมุ้ ดว้ ยฉนวนกระดาษและตอ้ งหมุ้ ทจ่ี ดุ ตอ่ ของลวดตวั นำ� ดว้ ย DECEMBER 2017- MARCH 2018 095

ค น ไ ฟ ฟ้ า เตาอบไลค่ วามชนื้ ระบบ Vapors Phase นำ�้ มนั หมอ้ แปลง (Transformer Oil) ชนดิ Vapors Phase ทท่ี นั สมยั มปี ระสทิ ธภิ าพสงู เปน็ ฉนวนไฟฟา้ , ชว่ ยระบายความรอ้ น, ปกปอ้ งวสั ดฉุ นวนตา่ งๆ ภายในหมอ้ แปลง มาใช้ ทำ� ให้ Active parts มคี วามแหง้ ปราศจาก เช่น กระดาษฉนวน ฯลฯ และยังเป็นตัวกลางในการวิเคราะห์/ทดสอบเพ่ือเป็น ความช้ืนและสะอาด (Clean & Dry) ที่เป็น ข้อมลู ในการบ�ำรงุ รกั ษาหมอ้ แปลงต่อไป ส่ิงส�ำคัญอย่างมาก ที่ท�ำให้หม้อแปลงนั้นมี กระบวนการผลิต (Process) การผลิตหม้อแปลงของผู้ผลิตแต่ละราย ต้ังแต่ อายกุ ารใชง้ านทย่ี าวนาน และชว่ ยลดคา่ ใชจ้ า่ ย อดีตจนถึงปัจจุบนั มพี ัฒนาการท้ังวธิ ีการ และเครอื่ งมือ ตลอดจนบุคคลากรท่ีมี เน่ืองจากการบำ� รุงรกั ษา ประสบการณ์ เพือ่ ตอบสนองความต้องการใชง้ านของลูกคา้ ปัจจบุ ันเทคโนโลยี การควบคุมคุณภาพระหว่างการผลิตและ ไดม้ กี ารพฒั นาไปมาก ทำ� ใหก้ ารผลติ หมอ้ แปลงไฟฟา้ มปี ระสทิ ธภิ าพทดี่ มี าก ผผู้ ลติ การทดสอบ ระหว่างการผลติ โดยปกติผผู้ ลติ บางรายปรับปรุงกระบวนการตัดเหล็กไส้หม้อแปลง (Core Cutting) จากเดิม จะมรี ะบบตรวจสอบและควบคมุ คณุ ภาพอยแู่ ลว้ เปน็ การใชเ้ ครอ่ื งจกั รอตั โนมตั ิ (Core Cutting Machine) ทคี่ วบคมุ ดว้ ยคอมพวิ เตอร์ แตบ่ างครง้ั ผซู้ อ้ื จะจดั สง่ ตวั แทน เขา้ ไปตรวจสอบ และมีการเรียงเหล็กแบบ Step lap ท่ีช่วยท�ำให้ค่าความสูญเสียในแกนเหล็ก กระบวนการผลิต เพ่ือให้เป็นไปตามท่ีผู้ซ้ือ (Core loss) ต่�ำลง และยังเพิ่มการยึดเกาะของแกนเหล็กไม่ให้เคล่ือนตัว ตอ้ งการ ทง้ั การสมุ่ ตรวจสอบ หรอื การตรวจสอบ เนอ่ื งจากแรงทถี่ กู กระทำ� จากภายนอกหรอื จากการใชง้ านปกติ นอกจากนนั้ ผผู้ ลติ รายเคร่ือง บางรายไดน้ ำ� เทคโนโลยกี ารอบไลค่ วามชนื้ ของแกนเหลก็ และคอยล์ (Active parts) 096 TIRATHAI JOURNAL

Celebrity's Writing ประเภทของการทดสอบ การทดสอบพิเศษ (Special Test) เป็นการ ทดสอบทผ่ี ซู้ อ้ื กบั ผขู้ ายจะตอ้ งทำ� การตกลงกนั การทดสอบประจำ� (Routine Test) เปน็ การทดสอบทผี่ ผู้ ลติ จะตอ้ งทำ� การทดสอบ ซึ่งเป็นการทดสอบเฉพาะท่ีไม่อยู่ในรายการ กบั หมอ้ แปลงทกุ เครอ่ื งทผี่ ลติ เพอ่ื ยนื ยนั คณุ สมบตั ขิ องหมอ้ แปลง ประกอบดว้ ย ทดสอบ Routine Test และ Type Test 1. การวดั คา่ ความตา้ นทานของขดลวด (measurement of winding resistance) สว่ นใหญจ่ ะเปน็ ขอ้ ตกลงเพมิ่ เตมิ ในการจดั ซอื้ 2. การวดั อตั ราสว่ นของแรงดนั และการตรวจสอบการกระจดั เฟส (measurement และก�ำหนดจากผู้ซ้อื ยกตวั อยา่ งเช่น of voltage ratio and check of phase displacement) 1. การทดสอบความคงทนตอ่ การลดั วงจร 3. การวดั อมิ พแี ดนซล์ ดั วงจร (measurement of short-circuit impedance) (short circuit withstand test) 4. การวัดความสญู เสียมโี หลด (measurement of load loss) 2. การวัดการคายประจุบางส่วน (partial 5. การวดั ความสญู เสยี ไมม่ โี หลด และกระแสไมม่ โี หลด (measurement of discharge measurement) no-load loss and current) 3. การวดั ระดบั เสยี ง (sound level test) 6. การทดสอบความทนตอ่ แรงดนั ตามความถก่ี ำ� ลงั ไฟฟา้ (power frequency AC withstand test) 7. การทดสอบความคงทนตอ่ แรงดนั เหนย่ี วนำ� เกนิ (induced voltage test) 8. การวดั คา่ ความตา้ นทานฉนวน (measurement of insulation resistance) 9. การทดสอบรอยร่ัวซมึ ของน้�ำมัน (oil leak test) 10. การทดสอบความเป็นฉนวนของน้�ำมนั (oil dielectric strength test) ทดสอบเฉพาะแบบ (Type Test) เป็นการทดสอบท่ีทางผู้ผลิตท�ำการทดสอบ เพือ่ ยนื ยนั การออกแบบ หรือไดต้ กลงกับผซู้ ้อื เช่น กรณีการซื้อเปน็ จำ� นวนมาก จะสมุ่ ทดสอบ หรอื อาจจะตอ้ งทดสอบทกุ เครอื่ ง สำ� หรบั หมอ้ แปลงขนาดใหญม่ าก 1. การทดสอบแรงดันอิมพลั ส์ฟ้าผ่า (lightning impulse test) 2. การทดสอบอณุ หภมู ิท่เี พ่มิ ขึ้น (temperature rise test) ชดุ ทดสอบค่าแรงดันอมิ พลั สฟ์ ้าผ่า (Impulse test) DECEMBER 2017- MARCH 2018 097