หนังสือการ์ตูนอิเล็กทรอนิกส์-มารู้จักศาลรัฐธรรมนูญกันเถอะ

6บทที่ 50 ศาลทผ่ี ่านมา บทท่ี รัฐธรรมนูญ 6 อะไรสรา้ งประโยชน์ ปให้กรบั ะปแรชละเะาทศชชานติ ท่ผี า่ นมา ศาลรัฐธรรมนูญสร้างประโยชน์อะไรให้กบั ประเทศชาติและประชาชน

51 สารบญั ศาลรฐั ธรรมนูญ ได้วางหลักการคุ้มครองและรับรองสิทธิ เสรีภาพของประชาชนและการคุ้มครอง หลักนิติธรรมไว้ในค�ำวินิจฉัยหลายเร่ือง ดงั ตวั อยา่ งต่อไปนี้ 1 รบั รองเสรีภาพของสตรี ในการเลือกใชน้ ามสกุล และความเสมอภาคในทางภาษี (คำ� วินจิ ฉยั ศาลรัฐธรรมนูญที่ 21/2546 และที่ 17/2555) ศาลรฐั ธรรมนญู วางหลักในเรื่องน้ไี วว้ า่ “...เม่อื บทบญั ญตั มิ าตรา 12 มลี กั ษณะเป็นบทบังคบั ให้หญงิ มสี ามีต้องใช้ชื่อสกลุ ของสามีเทา่ นัน้ อันเป็นการลิดรอน สิทธใิ นการใชช้ ื่อสกลุ ของหญงิ มสี ามี ทำ�ใหช้ ายและหญิงมีสทิ ธิ ไมเ่ ท่าเทยี มกัน เกิดความไมเ่ สมอภาคกันทางกฎหมาย ดว้ ยเหตุแห่งความแตกตา่ งในเร่อื งเพศและสถานะของบุคคล อกี ทั้งเปน็ การเลือกปฏบิ ัตโิ ดยไมเ่ ป็นธรรม เน่ืองจากการบงั คับ ให้หญงิ มีสามีใชช้ อื่ สกลุ ของสามีเพยี งฝ่ายเดยี ว โดยใช้ สถานะการสมรสนน้ั มไิ ดเ้ ปน็ เหตผุ ลในเรื่องความแตกตา่ ง ทางกายภาพหรอื ภาระหนา้ ท่ีระหวา่ งชายและหญิงท่ีมี ผลมาจากความแตกต่างทางเพศ จนทำ�ให้ต้องมี การเลือกปฏบิ ตั ิใหแ้ ตกตา่ งกัน...” ทผ่ี ่านมา ศาลรัฐธรรมนญู สรา้ งประโยชนอ์ ะไรให้กบั ประเทศชาตแิ ละประชาชน บทที่ 6

52 สารบัญ ส่วนในค�ำวนิ ิจฉัยศาลรัฐธรรมนญู ท่ี 17/2555 ศาลรฐั ธรรมนูญวางหลักไวว้ า่ “...ประมวลรษั ฎากรที่กำ�หนดใหเ้ ฉพาะภรยิ าท่มี ี เงนิ ได้พงึ ประเมนิ ตามมาตรา 40 (1) ไม่วา่ จะมีเงินได้พึงประเมิน ประเภทอนื่ ด้วยหรือไม่ สามารถแยกย่ืนรายการและเสียภาษี ต่างหากจากสามเี ฉพาะสว่ นทเี่ ป็นเงินไดพ้ งึ ประเมิน ตามมาตรา 40 (1) โดยมิให้ถือว่าเป็นเงนิ ไดข้ องสามี ตามมาตรา 57 ตรี นัน้ เป็นบทบญั ญตั ทิ ีท่ ำ�ให้สามภี ริยา ในกรณที ภ่ี รยิ ามเี งนิ ได้พึงประเมนิ ตามมาตรา 40 (2) (3) (4) (5) (6) (7) (8) ตอ้ งเสียภาษีสงู กวา่ กรณีของสามีภริยาทภี่ ริยา มีรายไดพ้ ึงประเมินตามมาตรา 40 (1) และยังทำ�ใหห้ ญงิ มสี ามี ซ่ึงมเี งินได้พึงประเมนิ ในกรณีดงั กล่าวตอ้ งเสียภาษสี ูงกวา่ หญงิ โสดท่ีมเี งินได้พึงประเมินในลกั ษณะเดียวกัน ท้งั ยงั ไมเ่ ปน็ การมุง่ สร้างความมน่ั คงของสถาบันครอบครัว ชายหญิงจึงไมน่ ิยมสมรสกันเพราะตอ้ งรับภาระภาษใี นอัตรา ที่สงู ข้ึน ถือเป็นการไมส่ ง่ เสริมความเสมอภาคของชายและหญงิ และยังเป็นการเลือกปฏบิ ัตโิ ดยไมเ่ ป็นธรรมตอ่ บคุ คลเพราะเหตแุ ห่ง ความแตกตา่ งในเรื่องสถานะของบคุ คลภายหลงั จากการสมรส...” ทผี่ ่านมา ศาลรฐั ธรรมนูญสร้างประโยชน์อะไรให้กบั ประเทศชาตแิ ละประชาชน บทที่ 6

53 2สารบัญ ยืนยนั วา่ ข้อสนั นิษฐานวา่ ผู้ต้องหา หรือจำ�เลยในคดอี าญาเป็นผ้บู ริสทุ ธ์ิ เป็นหลกั การสำ�คญั ของ “หลกั นิตธิ รรม” (คำ� วนิ ิจฉยั ศาลรัฐธรรมนูญท่ี 12/2555) ศาลรัฐธรรมนญู วางหลกั ในเรอื่ งนไี้ วว้ ่า “...ขอ้ สนั นษิ ฐานวา่ ผตู้ อ้ งหาหรือจำ�เลยในคดีอาญา เปน็ ผ้บู ริสทุ ธ์ิ (Presumption of Innocence) ถอื เปน็ หลกั การ พื้นฐานของระบบงานยตุ ิธรรมทางอาญาสากลที่วา่ บคุ คลทกุ คนมใิ ช่ผ้กู ระทำ�ความผดิ อาญา เพื่อเป็นหลกั ประกนั แหง่ สิทธแิ ละเสรภี าพของบคุ คลเกีย่ วกับความรับผดิ ทางอาญา ทร่ี ัฐให้การรบั รองแกบ่ ุคคลทุกคนที่จะไม่ถกู ลงโทษทางอาญา จนกวา่ จะมีพยานหลกั ฐานมาพสิ จู นไ์ ด้วา่ เปน็ ผ้กู ระทำ� ความผดิ และเป็นหลกั การทสี่ ำ�คัญประการหน่ึงของ หลกั นิตธิ รรม (The Rule of Law) ทีไ่ ดร้ บั การยอมรับ ในนานาอารยประเทศ และระดับระหวา่ งประเทศ...” ผบู้ ริสทุ ธิ์ บทที่ ทีผ่ ่านมา ศาลรฐั ธรรมนูญสรา้ งประโยชนอ์ ะไรให้กับประเทศชาติและประชาชน 6

54 3สารบัญ ยืนยนั หลักการว่าสทิ ธทิ จ่ี ะไดร้ บั การพิจารณา โดยเปิดเผย การได้รับทราบข้อเทจ็ จรงิ และตรวจ เอกสารอยา่ งเพียงพอ การเสนอขอ้ เทจ็ จริง ขอ้ โต้แยง้ และพยานหลักฐานของตน เปน็ สาระสำ�คัญแหง่ สทิ ธิ ในกระบวนการยตุ ธิ รรม และถือเปน็ สว่ นหนง่ึ ของ “หลกั นติ ธิ รรม” (ค�ำวนิ ิจฉยั ศาลรัฐธรรมนูญท่ี 4/2556) ศาลรัฐธรรมนูญวางหลกั ในเรือ่ งน้ีไว้ว่า “...พระราชบัญญตั คิ วามร่วมมือระหวา่ งประเทศใน เรื่องทางอาญา พ.ศ. 2535 มาตรา 41 เป็นบทบัญญตั ทิ ี่มไิ ดก้ ำ�หนด รายละเอยี ด ข้ันตอน และกระบวนการเพอ่ื ใหไ้ ด้มาซ่ึงพยานหลกั ฐาน แตเ่ ป็นบทบญั ญตั ทิ บี่ ังคบั ให้จำ�เลยตอ้ งถกู ผูกมดั ตามพยานหลักฐาน และเอกสารที่ได้มาจากการสบื พยานของโจทก์ในศาลต่างประเทศ ท่จี ำ�เลยไมม่ ีโอกาสตรวจหรอื รบั ทราบพยานหลักฐาน หรอื ตอ่ สคู้ ดี ไดอ้ ย่างเพยี งพอ จึงไม่เป็นธรรมแกจ่ ำ�เลย ซงึ่ รฐั ธรรมนูญไดร้ ับรอง และคุม้ ครองสทิ ธิในกระบวนการยุติธรรมไว้ ไมว่ ่าจะเป็นสทิ ธทิ จี่ ะได้ รับการพิจารณาโดยเปดิ เผย การได้รบั ทราบขอ้ เทจ็ จรงิ และตรวจ เอกสารอยา่ งเพียงพอ การเสนอข้อเทจ็ จริง ขอ้ โตแ้ ยง้ และพยาน หลกั ฐานของตน การมีสิทธทิ จ่ี ะใหค้ ดีของตนไดร้ บั การพจิ ารณาคดี ที่ถูกตอ้ ง รวดเรว็ และเปน็ ธรรม การไดร้ ับการปฏิบัติที่เหมาะสม ในการดำ�เนินการตามกระบวนการยตุ ิธรรม การมีโอกาสในการตอ่ สู้ คดอี ยา่ งเพียงพอ และการไดร้ บั ความช่วยเหลอื ในทางคดีจาก ทนายความ อีกทง้ั ยังไม่สอดคลอ้ งกับกติการะหวา่ งประเทศ วา่ ดว้ ยสิทธิพลเมอื งและสิทธิทางการเมอื ง (ICCPR) ข้อ 14.3 จึงเป็นบทบัญญัติแหง่ กฎหมายทีจ่ ำ�กดั สิทธแิ ละเสรภี าพของบคุ คล และกระทบกระเทือนสาระสำ�คญั แหง่ สทิ ธใิ นกระบวนการยตุ ิธรรม ตามรฐั ธรรมนูญ ท้งั ไมส่ อดคล้องกบั หลักนติ ิธรรม...” ทผ่ี า่ นมา ศาลรฐั ธรรมนญู สร้างประโยชน์อะไรให้กับประเทศชาตแิ ละประชาชน บทที่ 6

55 สารบัญ 4 วางหลกั วา่ กฎหมายที่จำ�กัดสทิ ธแิ ละ เสรภี าพของบคุ คลนน้ั ต้องมขี อบเขต ชดั เจนแนน่ อน (ค�ำวินิจฉยั ศาลรัฐธรรมนูญท่ี 15/2555) ศาลรัฐธรรมนญู วางหลกั ในเร่อื งนไี้ วว้ า่ “...กฎหมายท่จี ำ�กัดสิทธิและเสรีภาพของบุคคลน้นั ตอ้ งมขี อบเขตชดั เจนแนน่ อน เพ่อื ให้ประชาชนทราบวา่ กฎหมายดังกล่าวตอ้ งการจำ�กดั สิทธแิ ละเสรีภาพในเรอื่ งใดบ้าง และต้องสอดคลอ้ งกับหลักแหง่ ความได้สัดส่วน พอเหมาะพอควรแกก่ รณี คำ�นงึ ถงึ ประโยชน์สาธารณะหรือ ประโยชนข์ องสังคมโดยรวมมากกวา่ ประโยชนข์ ององคก์ ร...” กฎหมายทจี่ ำ�กัดสิทธิและเสรภี าพของบคุ คลนน้ั ต้องมี ขอบเขตชัดเจนแน่นอน ไม่ก่อให้เกิดการใชด้ ลุ ยพนิ จิ ทสี่ ่งผลให้เกดิ การเลอื กปฏิบตั โิ ดยไมเ่ ปน็ ธรรม ทีผ่ ่านมา ศาลรัฐธรรมนูญสร้างประโยชนอ์ ะไรใหก้ บั ประเทศชาติและประชาชน บทที่ 6

5สารบญั 56 รบั รองสิทธิในทรัพยส์ ินของประชาชนว่า ในกรณีทรี่ ัฐเข้าไปลิดรอนสิทธิในทรัพย์สินของ บทที่ ประชาชนแล้ว จะต้องรบั ผดิ ชอบในการชดใช้ ค่าทดแทนเยยี วยาท่เี ป็นธรรมตามควรแก่กรณี 6 โดยไม่มีขอ้ ยกเวน้ (ค�ำวินจิ ฉัยศาลรัฐธรรมนญู ท่ี 13/2556) ศาลรัฐธรรมนูญวางหลักในเร่อื งนีไ้ วว้ ่า “...บทบญั ญัติมาตรา 30 แห่งพระราชบัญญัติ การประปาสว่ นภูมภิ าค พ.ศ. 2522 เฉพาะในส่วนทม่ี ิไดก้ ำ�หนดให้ การประปาสว่ นภูมภิ าคมกี ารชดใช้คา่ ทดแทนในการใชท้ ีด่ ินใหแ้ ก่ เจา้ ของหรอื ผ้คู รอบครองที่ดินในกรณีท่ีมกี ารวางท่อน้ำ� ที่มี ขนาดเส้นผา่ ศนู ย์กลางไมถ่ งึ แปดสิบเซนตเิ มตรไว้ จงึ เป็นบทบัญญัติ แหง่ กฎหมายทีจ่ ำ�กดั หรอื ลิดรอนสทิ ธใิ นทรัพยส์ นิ ของเจา้ ของหรือ ผคู้ รอบครองที่ดนิ ตามรฐั ธรรมนูญ มาตรา 41 ซงึ่ ไม่สอดคล้องกับ บทบัญญัตขิ องรัฐธรรมนญู มาตรา 29 วรรคหนึง่ เนอ่ื งจาก เปน็ การจำ�กัดสทิ ธิในทรัพย์สนิ ของบคุ คลทร่ี ัฐธรรมนญู รบั รองไว้ โดยเกินความจำ�เป็น และกระทบกระเทือนสาระสำ�คญั แหง่ สิทธนิ น้ั ท้ังยงั มีลกั ษณะเปน็ การสรา้ งภาระให้แก่ประชาชนเกนิ สมควรแก่ กรณี ไม่สอดคลอ้ งกับหลกั การพ้นื ฐานของการปกครองระบอบ เสรปี ระชาธปิ ไตยทร่ี ฐั จะตอ้ งคมุ้ ครองและรบั รองสทิ ธใิ นทรพั ย์สนิ ของประชาชนเปน็ สำ�คญั และหากมกี รณใี ดที่เป็นข้อยกเวน้ ให้รัฐกา้ วลว่ งเขา้ ไปลิดรอนสทิ ธิในทรพั ย์สินของประชาชน รัฐจะต้องรับผดิ ชอบในการชดใช้ค่าทดแทนเยยี วยาท่ีเปน็ ธรรม ตามควรแก่กรณี และขดั หรือแยง้ ต่อหลกั นติ ธิ รรมตามรฐั ธรรมนญู มาตรา 3 วรรคสอง อกี ด้วย...” ท่ีผา่ นมา ศาลรัฐธรรมนญู สรา้ งประโยชน์อะไรให้กบั ประเทศชาติและประชาชน

57

58 ท่ปี รกึ ษา นายนครนิ ทร์ เมฆไตรรัตน์ ตลุ าการศาลรัฐธรรมนูญ นายปญั ญา อุดชาชน ตลุ าการศาลรฐั ธรรมนญู บรรณาธกิ าร นายเชาวนะ ไตรมาศ เลขาธกิ ารส�ำนกั งานศาลรัฐธรรมนูญ นางพรทภิ า ไสวสุวรรณวงศ์ รองเลขาธิการสำ� นักงานศาลรฐั ธรรมนญู (ด้านคดี) พนั โท ภาคภูมิ ศลิ ารตั น์ รองเลขาธิการส�ำนกั งานศาลรฐั ธรรมนญู (ด้านบรหิ าร)

59 คณะผจู้ ัดทำ� นายสุทธิรักษ์ ทรงศวิ ไิ ล ผทู้ รงคุณวุฒิดา้ นบริหาร นายชวลิต ศรีโฉมงาม ผู้เชี่ยวชาญด้านคดี นางฉตั รแกว้ เลิศไพฑรู ย ์ ผ้เู ชย่ี วชาญด้านบริหาร นางสาวสาวติ รี อมรตานนท ์ ผูอ้ �ำนวยการสำ� นักเทคโนโลย ี สารสนเทศและประชาสัมพันธ์ นางสาวมาลินี ธรี ะวรกุล ผอู้ ำ� นวยการกลุ่มงานประชาสัมพนั ธ์ นายชลอ อนิ นอ้ ย เจ้าหนา้ ท่ศี าลรฐั ธรรมนญู ช�ำนาญการ นางสาวนฤมล แซ่โง้ว นกั วชิ าการคดีรัฐธรรมนูญช�ำนาญการ นางสาววิรากร จนั ทะโสต เจา้ หนา้ ที่ศาลรัฐธรรมนูญชำ� นาญการ นายกลา้ สมุทวณชิ นักวิชาการคดรี ฐั ธรรมนูญชำ� นาญการ นายปภู ธรรมวงศา นกั วชิ าการคอมพิวเตอรป์ ฏิบัติการ นายศรศวัส มลสุวรรณ นกั วชิ าการคดรี ัฐธรรมนูญปฏิบตั กิ าร นางสาวจิราพร นาคอไุ ร เจา้ หนา้ ทีศ่ าลรฐั ธรรมนูญปฏบิ ัติการ บริษทั ไอเดียลเรดดี้ จำ�กดั Idealready co.,ltd. ศิลปกรรม

60 ศาลรัฐธรรมนูญ 1201Call Center www .constitutionalcourt.or.th ศาลรัฐธรรมนญู ศาลรฐั ธรรมนูญ สำ�นักงานศาลรฐั ธรรมนูญ ศูนย์ราชการเฉลิมพระเกียรติ 80 พรรษา 5 ธนั วาคม 2550 (อาคารราชบุรดี ิเรกฤทธ)์ิ เลขที่ 120 หมู่ 3 ถนนแจง้ วัฒนะ แขวงทุ่งสองห้อง เขตหลกั ส่ี กรุงเทพมหานคร 10210 โทรศัพท์ : 02-141-7777 โทรสาร : 02-143-9522 E-mail : [email protected]