Hate Waste ขยะใครใครก็ไม่รัก_Web

แนวทางการจัดการและนโยบายได้อย่างเหมาะสมต่อไป อย่างไรก็ตาม จากรายงานฉบับนี้ ได้ข้อสรุปว่า“ยังคงมี ช่องว่างของข้อมูลที่สำ�คัญในเร่ืองของความรู้เกี่ยวกับการ สญู เสยี อาหารและขยะอาหาร  ดงั นน้ั การวจิ ยั ในระดบั พน้ื ที่ จึงเปน็ ความจำ�เปน็ เร่งด่วน” ประมาณว่า อาหารในโลกน้ีจำ�นวน 1/3 ถึง 1 / 2   ท่ีไม่ได้รับการบริโภค  รายงานองค์การอาหารแห่ง สหประชาชาต ิ ปี 2011 ไดน้ ำ�เสนอแนวคดิ ในการนิยามและ ก�ำ หนดกรอบ “การสญู เสยี อาหารและขยะอาหาร” โดยการ กำ�หนดกรอบครอบคลุมตั้งแต่การเก็บเก่ียววัตถุดิบจนถึง ข้ันตอนบรโิ ภค กล่าวคอื ตลอดกระบวนการหว่ งโซ่อปุ ทาน อาหาร (food supply chain) มิใช่มุ่งเฉพาะแต่ข้ันตอน การบรโิ ภคเท่าน้ัน สามปีต่อมา องค์การอาหารแห่งสหประชาชาติ โดย High Level Panel of Experts on Food Security and Nutrition (HLPE) ได้รายงานผลการศึกษาอีกคร้ัง ในปี 2014 ผลสรปุ ทไี่ ด้จากการศึกษานช้ี ใ้ี ห้เหน็ ถงึ ประเด็น สำ�คัญในระดับโลกวา่ การศกึ ษาเก่ยี วกับการสญู เสียอาหาร และขยะอาหารมีวิธีการศึกษาท่ีแตกต่างกันในสองมุม คือ มุม “ของเสีย” ซ่ึงเช่ือมโยงกับแนวคิดสิ่งแวดล้อม และ มุม “อาหาร” ที่เช่อื มโยงกับแนวคดิ ความมน่ั คงทางอาหาร ด้วยสองมุมมองท่ีแตกต่างกันน้ีส่งผลให้เกิดความสับสน ในการให้คำ�นิยามและกรอบของการสูญเสียอาหารและ ขยะอาหาร (food loss and waste) ทำ�ให้ข้อมูลท่ีได้ ยากต่อการเปรียบเทียบ 51

การให้คำ�นิยามจากรายงานฯ ท้ังสองฉบับมิได้ แตกต่างกัน แต่ฉบับปี 2014 ได้ให้คำ�นิยามที่ชัดเจนมาก ขึน้ ดังน้ี “การสูญเสียอาหารและขยะอาหาร (food loss and waste, FLW) หมายถงึ  การสญู เสยี อาหารซง่ึ มเี ปา้ หมาย เพ่ือการบริโภคจากทุกข้ันตอนของห่วงโซ่อุปทานอาหาร (food supply chain) ต้งั แตข่ ้นั ตอนการเก็บเกีย่ วไปจนถึง การบรโิ ภค ไมว่ ่าดว้ ยเหตุใดกต็ าม” “การสูญเสียอาหาร (food loss) หมายถึง การ สญู เสยี สงิ่ ซง่ึ เบอ้ื งตน้ ตง้ั ใจใหเ้ ปน็ อาหารทเี่ กดิ ขนึ้ กอ่ นขนั้ ตอน การบรโิ ภค ไมว่ า่ ดว้ ยเหตุใดก็ตาม” “ขยะอาหาร (food waste) หมายถึง ส่ิงเหลือทงิ้ ในขน้ั ตอนการบริโภค ไมว่ า่ ดว้ ยเหตุใดก็ตาม” ในรายงานฯ ป ี 2014 ยงั ไดก้ �ำ หนดนยิ ามเพมิ่ อกี ค�ำ คอื การสูญเสียคณุ ภาพอาหาร หรือของเสยี (food quality loss and waste, FQLW) หมายถงึ การลดลงของคณุ ลกั ษณะ เชิงคุณภาพของอาหาร เช่น สารอาหาร ทำ�ให้ผลผลิต อาหารน้ันๆ เสื่อมสภาพ ในทุกขั้นตอนของห่วงโซ่อาหาร ตง้ั แตก่ ารเก็บเก่ยี วจนถึงการบริโภค ยอมรับว่า เป็นไปไม่ได้ที่จะลดความสูญเสียอาหารให้ เป็นศูนย์ (zero food loss) แต่ยอมรับว่าความสูญเสีย ที่เกิดข้ึนยังสามารถลดลงได้ เพื่อลดผลกระทบที่เกิดข้ึน ตอ่ มาประเทศสหรัฐอเมรกิ า โดยองค์กรทีช่ ื่อวา่ Universal Pure ไดน้ �ำ เอานยิ ามที่วา่ นไ้ี ปใชแ้ ละไดจ้ ดั ท�ำ เอกสาร “The Gross and Growing Problem of Food Waste Trends, Stats & Solutions to Help the Global Food Supply Chain Reduce Waste” ออกเผยแพร่ ในปี 2017 ได้แสดง 52

นิยามของการสูญเสียอาหาร และของเสียตลอดห่วงโซอ่ าหาร 53

ความเห็นว่า “การสูญเสียอาหาร (food loss)” มีกรอบ ความหมายรวมถึงความเสียหายที่เกิดขึ้นระหว่างการขนส่ง หรือความเสียหายที่เกิดขึ้นในข้ันตอนการจัดการต่างๆ ก่อนถึงข้ันตอนการบริโภค ในที่สุดอาหารที่สูญเสียและ ขยะอาหารที่เกิดขึ้นก็ไปยังสถานท่ีฝังกลบขยะ (landfill) อย่างไรก็ตามในความเป็นจริงที่เกิดขึ้นพบว่าอาหารตาม ค�ำ นิยามน ้ี สว่ นหนง่ึ น�ำ ไปใชป้ ระโยชน์ดา้ นพลงั งานชวี ภาพ การนิยามแบ่งแยกระหว่าง “การสูญเสียอาหาร” กับ “ขยะอาหาร“ ไม่สามารถแยกได้ท้ังหมด มีบางส่วน ทับซ้อนกันเสมอ ทำ�ให้นักวิชาการ นักวิจัยได้นิยามให้ “ขยะอาหาร” ครอบคลมุ ถงึ สง่ิ ท่ี “สามารถปอ้ งกนั ได”้ หรอื อยา่ งนอ้ ยทสี่ ดุ ก็“สามารถเลย่ี งไดบ้ างสว่ น”ขณะท่ี“ของเสยี ” (เช่น กระดกู เปลอื กแตงโม) หมายถึงสงิ่ ท่ไี ม่สามารถกนิ ได้ ทั้งนี้ สว่ นท่ี “สามารถเลี่ยงไดบ้ างส่วน” “ขยะท่ีสามารถเลี่ยงได้บางส่วน” โดยท่ัวไปแล้ว เก่ียวข้องกับลักษณะนิสัยหรือวัฒนธรรมประเพณี เช่น เปลือกผลไม้บางอยา่ งสามารถกนิ ได้ แต่บางคนกป็ อกทงิ้ ไป ท�ำ ใหเ้ ปน็ ขยะ หรอื ในบางกรณเี ชน่ กลว้ ยทส่ี กุ งอม สามารถ จัดเป็นส่ิงที่ “เลี่ยงได้” เพราะสามารถแปรรูปเป็นอาหาร รปู แบบอน่ื ๆ ได้ เชน่ กล้วยตาก เค้ก เปน็ ตน้ “ขยะอาหาร” อาจไมจ่ �ำ เปน็ ต้องเปน็ พืชหรอื สตั ว์ เสมอไป บางครั้งจึงมีคำ�ถามว่า “หีบห่อหรือบรรจุภัณฑ์” ของอาหารสามารถจดั เป็น “ขยะอาหาร” ไดห้ รอื ไม่ เพราะ เปน็ สง่ิ ทไี่ มส่ ามารถบรโิ ภคได้ ท�ำ ใหใ้ นทางเทคนคิ แลว้ ไมเ่ ปน็ ขยะอาหาร  อยา่ งไรกต็ าม “บรรจภุ ณั ฑ”์ จดั ไดว้ า่ มบี ทบาท ต่อปัญหาขยะอาหารอย่างมาก เพราะข้อมูลที่ปรากฏบน หีบห่อท่ีไม่ชัดเจนหรือคลุมเครือย่อมมีผลให้ผู้บริโภคทิ้ง อาหารทีบ่ รรจนุ ั้นเปน็ ขยะ 54

เอกสารรายงานของ High Level Panel of Experts on Food Security and Nutrition (HLPE) องคก์ ารอาหารโลกแหง่ สหประชาชาติ ในปี 2014 ไดน้ �ำ เสนอ แนวคิด “ระบบอาหาร” หรือ ‘food system’ ซึ่งเป็น มุมมองเก่ียวกับ “อาหาร” ทั้งระบบ โดยนิยาม “ระบบ อาหาร” วา่ หมายถงึ ทกุ องคป์ ระกอบ (ได้แก่ สิง่ แวดล้อม ประชาชน ปัจจัยนำ�เข้าระบบ หรือ input กระบวนการ ทุกอย่างท่ีเก่ียวข้อง โครงสร้างพื้นฐาน และสถาบันต่างๆ เป็นต้น) และกิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับการผลิตวัตถุดิบ การผลติ การกระจาย การเตรยี มการ และการบรโิ ภคอาหาร และผลผลิตที่ได้จากกจิ กรรมเหลา่ นี้ รวมถึงสงั คม เศรษฐกจิ และผลลพั ธ์ทางส่งิ แวดล้อม นอกจากน้ี ยังนำ�เสนอแนวคิด “ระบบอาหาร อยา่ งย่ังยนื ” หรือ “Sustainable food system” โดยได้ ให้คำ�นิยาม ว่า หมายถึง ระบบอาหารซ่ึงมีความเชื่อมั่นถึง ความมนั่ คงทางอาหารและสารอาหารส�ำ หรบั มวลมนษุ ยโ์ ดย คำ�นึงถึงสภาพทางสังคม เศรษฐกิจและส่ิงแวดล้อมสำ�หรับ ชนรุ่นตอ่ ๆ ไปด้วย ระบบอาหาร ความม่นั คงทางอาหาร อย่างย่ังยืน และสารอาหาร การสูญเสียอาหาร และ ขยะอาหาร 55

56

คา้ ปลีก กระบวนการผลติ ไรน่ า FOOD SUPPLY CHAIN ห่วงโซอ่ ปุ ทานอาหาร 57 ผ้บู ริโภค กระจายสินคา้ หลังเกบ็ เก่ยี ว

สถานการณ์ขยะอาหาร “ขยะอาหาร” จดั เปน็ ประเดน็ ทเ่ี พงิ่ เขา้ มาในความ สนใจของโลกในทศวรรษ 2010 ด้วยความพยายามของ องค์การอาหารโลกแห่งสหประชาชาติ เป็นหน่วยงานศึกษา ข้อมูลและพัฒนาแนวความคิด “ขยะอาหาร” กระตุ้นให้ ทุกประเทศหันมาให้ความสนใจกับเรื่องของขยะอาหารว่า เป็นปัญหาสิ่งแวดล้อมท่ีต้องให้ความสำ�คัญเพื่อป้องกันและ จัดการ ทำ�ให้มีหลายประเทศโดยเฉพาะประเทศในโลก ตะวันตกหันมาให้ความสนใจอย่างจริงจัง ด้วยการเก็บ รวบรวมข้อมลู การวจิ ัย การรณรงคก์ ระตุ้นสงั คม เปน็ ตน้ ณ ที่นี่จึงเร่ิมด้วยการนำ�เสนอผลการศึกษาจาก รายงานองค์การอาหารโลกแห่งสหประชาชาติ ปี 2011 ซ่ึงแสดงถึงปริมาณการสูญเสียอาหารและขยะอาหาร ต่อคน ณ ขน้ั ตอนการบรโิ ภคและกอ่ นการบรโิ ภค ในภมู ภิ าค ตา่ งๆ ของโลก 58

350 K ปริมาณการสูญเสียอาหารและขยะอาหารต่อคน 300 K ณ ขัน้ ตอนการบริโภคและก่อนการบริโภค 250 K ในภูมภิ าคตา่ งๆ (หน่วย: กก./ป)ี ปริมาณ ขยะอาหารต่อคน ปรมิ าณผลผลติ ในระบบคา้ ปลีกตอ่ คน 200 K 150 K 100 K 50 K EUROPE NORTH SUB-SAHARAN INDUSTRIALIZED NORTH AFRICA, SOUTH AND LATIN AMERICA AND AFRICA ASIA WEST AND SOUTHEAST AMERICA OCEANIA CENTRAL ASIA ASIA 59 แหลง่ ทม่ี า: Food and Agriculture Organization of UN (2011) ขยะอาหารท่เี กดิ ขึน้ ในโลก ครอบคลุมเท่ากบั 28% ของพื้นดนิ ของทั้งโลก ประมาณครา่ วๆ ไดว้ า่ ประมาณ 1 ใน 3 ของอาหาร ท่ียังสามารถบริโภคได้ในระดับโลกเกิดการสูญเสียอาหาร หรอื เกดิ ขยะอาหาร คิดเป็นประมาณ 1.3 พันล้านตันต่อปี ในยุโรปและอเมริกาเหนืออัตราการสูญเสียอาหารต่อคน โดยเฉล่ียปีละ 280-300 กก. ต่อคน ประเทศในเอเชียใต้ และเอเชยี ตะวนั ออกเฉยี งใตค้ ดิ เปน็ ปลี ะ 120-170 กก. ตอ่ คน ขณะทผี่ ลผลติ อาหารส�ำ หรบั การบรโิ ภคในยโุ รปและอเมรกิ า- เหนือเฉล่ียประมาณ 900 กก. ต่อคนต่อปี ในเอเชียใต้ และเอเชยี ตะวนั ออกเฉยี งใต้เฉลยี่ 460 กก. ตอ่ คนตอ่ ปี

องค์การอาหารโลก ประเมินว่าอาหารโลกท่ีต้อง สูญเสียไปปีละ 1.3 พันล้าน คิดเป็นมูลค่าทางการเงิน ประมาณปีละ 1 trillion เหรียญอเมริกันซ่ึงมูลค่าน้ี ยังไม่คิดมูลค่าผลกระทบที่เกิดขึ้นต่อสังคม และสิ่งแวดล้อม ซึ่งองค์การอาหารโลกประเมินว่ามูลค่าความเสียหายทาง สังคมคิดเป็น 900 พันล้านเหรียญอเมริกัน และความ เสียหายทางสิ่งแวดล้อมคิดเป็น 700 พันล้านเหรียญ อเมริกัน ในประเทศแถบยโุ รปและอเมรกิ าเหนอื มขี ยะอาหาร เฉล่ยี คิดเป็น 95-115 กก/คน/ปี ขณะที่ในประเทศแถบ เอเชียใต้และเอเชียตะวันออกเฉียงใต้มีขยะอาหารคิดเป็น 6-11 กก./คน/ปี นอ้ ยกวา่ ประเทศพฒั นาแลว้ ถงึ 10 เทา่ ตลอดเส้นทางของอาหารจากต้นทางคือ การ เก็บเกี่ยววัตถุดิบจนถึงขั้นตอนการบริโภคเกิดการสูญเสีย อาหารและขยะอาหาร (food loss and waste: FLW) โดยพบว่า ประเทศในเอเชียใต้และเอเชีย ตะวันออกเฉียงใต้มีการสูญเสียตลอดเส้นทางห่วงโซ่ อุปทานอาหารน้อยท่ีสุดเม่ือเทียบกับภูมิภาคอื่นๆ ของโลก (ประเทศไทยอยู่ในกลุ่มนี้) คือ 28% ขณะที่ภูมิภาค แอฟรกิ าเหนอื แอฟรกิ าตะวนั ตก และเอเชยี กลาง และภมู ภิ าค Sub-saharan Africa มคี วามสญู เสยี เกดิ ขน้ึ สงู สดุ คอื 36% หากพิจารณาเฉพาะขั้นตอนการบริโภคจะเห็นว่า ประเทศทพี่ ฒั นาแลว้ และมกี ารพฒั นาทางเศรษฐกจิ ขยายตวั อย่างรวดเร็ว ได้แก่ อเมริกาเหนือ ยุโรป ญ่ีปุ่น เกาหลี และจีน มีขยะอาหารจากการบรโิ ภคสูงมากกวา่ 10% ปยุ๋ ไนโตรเจนและฟอสฟอรสั เพยี งรอ้ ยละ 15-20% ของปริมาณท่ีใช้ท้ังหมดเท่านั้น ที่เป็นอาหารถึงมือผู้บริโภค น่ันย่อมหมายความว่าสารอาหารจำ�นวนมากได้สูญหายไป ในส่งิ แวดลอ้ ม 60

61

ขยะอาหาร... ในสหรัฐอเมรกิ า จากรายงาน Universal Pure (2017) แสดงถึง ข้อมลู ขยะอาหารในสหรฐั อเมริกาทีน่ า่ สนใจดังต่อไปนี้ แตล่ ะปอี เมรกิ ามขี ยะอาหารเกดิ ขนึ้ คดิ เปน็ 35 ลา้ นตนั แต่ละปีคาดว่าอเมริกาต้องสูญเสียน�้ำมันมากถึง 400 ลา้ นบาเรลล์ (คดิ เปน็ 4% ของปรมิ าณนำ�้ มนั ท่ี บรโิ ภคทงั้ หมด) ในการผลติ อาหารทตี่ อ้ งกลายเปน็ ขยะ ในปี 2010 ครอบครวั อเมรกิ นั 1 ใน 4 ทง้ิ อาหารทย่ี งั สามารถบรโิ ภคไดม้ มี ลู คา่ ราว 1,484 เหรยี ญอเมรกิ นั ต่อปี ซ่ึงมูลค่าของการสูญเสียท่ีเกิดข้ึนในข้ันตอน การคา้ ปลกี และการบรโิ ภคในอเมรกิ ามคี า่ ราว 162 พนั ลา้ นเหรยี ญอเมรกิ นั (ประมาณการจากราคาคา้ ปลกี ) และมขี ยะอาหารทน่ี �ำไปยงั landfill ราว 1.3 พนั ลา้ น เหรยี ญอเมรกิ นั โดยอาหาร 3 ล�ำดบั สงู สดุ ทพี่ บเปน็ ขยะ คอื ล�ำดบั สงู สดุ ไดแ้ ก่ กลมุ่ เนอื้ สตั วข์ นาดใหญ่ (หมู ววั เปน็ ตน้ ) สตั วป์ กี และปลา (48 พนั ลา้ นเหรยี ญ อเมรกิ นั ) ล�ำดบั ทสี่ องคอื ผกั (30 พนั ลา้ นเหรยี ญ) และ ล�ำดบั ทส่ี าม คอื ผลติ ภณั ฑน์ ม (27 พนั ลา้ นเหรยี ญ)  เศรษฐกจิ โลกตอ้ งสญู เสยี 940 พนั ลา้ นเหรยี ญอเมรกิ นั ตอ่ ปสี �ำหรบั อาหารจ�ำนวน 1 ใน 3 ของโลกทตี่ อ้ งกลาย เป็นขยะอาหาร ซึ่งเงินจ�ำนวนนี้มากพอส�ำหรับสรา้ ง ทอี่ ยอู่ าศยั จ�ำนวนมากถงึ 16 ลา้ นหลงั ในอเมริกามีพืชผักที่ปลูกประมาณ 7% ในแต่ละปี ท่ีไม่ได้เก็บเกี่ยวถูกทิ้งไว้ในฟาร์ม โดยพืชแต่ละชนิด แตกตา่ งกนั บางชนดิ อาจสงู ถงึ 50% ประมาณ 80% ของการสญู เสยี อาหารในอเมรกิ าเกดิ ขนึ้ ในระหวา่ งหรอื หลงั ขนั้ ตอนการคา้ ปลกี ของหว่ งโซอ่ ปุ ทาน อาหาร ประมาณว่าปริมาณของผักและผลไม้ ในร้านขายปลีกที่สูญเสียในแต่ละปีมีมูลค่ามากถึง 15 พนั ลา้ นเหรยี ญอเมรกิ นั 62

ขยะอาหาร...ในแคนาดา ประเทศแคนาดาไดจ้ ดั ท�ำ รายงานขยะอาหารระดบั ประเทศ ในปี 2010 และต่อมาได้ทบทวนจัดทำ�รายงาน ขยะอาหารอกี ครงั้ ใน ปี 2014 และไดพ้ ยายามปรบั ใชแ้ นวคดิ องค์การอาหารโลกแห่งสหประชาชาติ  รายงานขยะอาหาร ของประเทศแคนาดาทรี่ ายงานในปี 2014 สำ�คญั ๆ ไดแ้ ก่ มลู คา่ ของขยะอาหารทเี่ กดิ ขนึ้ ในแคนาดาคดิ เปน็ ปลี ะ 31 พนั ลา้ นเหรยี ญแคนาดา แตค่ าดวา่ มลู คา่ แทจ้ รงิ สงู มากถึง 107 พนั ล้านเหรยี ญแคนาดา เมือ่ คดิ คำ�นวณ ต า ม แ น ว ท า ง ข อ ง อ ง ค์ ก า ร อ า ห า ร โ ล ก แ ห่ ง สหประชาชาติ สำ�หรับผู้บริโภค หากสามารถหลีกเล่ียงการทำ�ให้ เกิดขยะอาหารได้แล้วจะสามารถทำ�ให้มีเงินสำ�หรับ เปน็ ค่าอาหารได้ถงึ 10% หรือมากกว่า  สำ�หรับหน่วยงานทางธุรกิจ ถ้าสามารถลดปริมาณ ขยะอาหารได้ จะทำ�ให้ลดต้นทุนการปฏิบัติการได้ 15 – 20% และสามารถเพ่ิมก�ำ ไรได้ 5-11% จากภาพแสดงให้เห็นว่า เกือบร้อยละ 50 ของ ขยะอาหารในแคนาดาเกดิ จากการบรโิ ภคมากทส่ี ดุ รองลงมา ภาพแสดงขยะอาหารในประเทศแคนาดาทีเ่ กิดขึ้น กระจายใน food value chain (หน่วย : % ของการกระจาย) ไร่นา กระบวนการผลิต การขนส่งและการกระจายสินคา้ ภตั ตาคารและโรงแรม ร้านค้าปลกี ผู้บรโิ ภค 63

จากรายงานของแคนาดาฉบับปี 2014 น้ี ได้ รวบรวมขยะอาหารท่ีเกิดข้ึนจากการจัดเล้ียงในธุรกิจที่ เกย่ี วเนอ่ื งกบั การเดนิ ทางและการทอ่ งเทย่ี วระหวา่ งประเทศ ไดแ้ ก่ สายการบนิ ระหวา่ งประเทศ เรอื ส�ำราญ เรอื ยอรช์ รถไฟ ระหว่างประเทศ การทหาร ภายใต้ช่อื เรียก “international catering waste, ICW” พบว่า เฉพาะขยะอาหารทเี่ กิดขึ้น จากบรกิ ารสายการบินในทวปี ยุโรปในปี 2009 สามารถเป็น อาหารให้แก่ผู้คนยากจนได้มากถึง 200,000 คนเป็นเวลา 1 ปี  ท้ังน้ีขยะอาหารเกิดขึ้นในสายการบินที่เดินทาง ระยะยาว ชนั้ หนง่ึ และช้ันธรุ กิจ โดยคดิ เป็น 21% และ 12% ตามล�ำดับ ส่วนชั้นประหยัดมีขยะอาหารเกิดข้ึนเพียง 9% ทงั้ นี้ เหตผุ ลส�ำคญั คอื จ�ำนวนมอ้ื อาหารทจี่ �ำเปน็ ตอ้ งใหบ้ รกิ าร ที่มากข้ึน และโดยระเบียบก�ำหนดให้อาหารที่เหลือจาก การให้บริการจะต้องทิ้งไปเมื่อส้ินสุดการเดินทาง จากการ ศึกษาพบว่ายังไม่มีสายการบินใดให้ความส�ำคัญกับ ความพยายามในการลดขยะอาหาร อย่างไรก็ตาม ก็ยัง พบอยู่บ้าง เช่น สายการบินเอมิเรตที่บินภายในประเทศ ก�ำหนดให้น�ำอาหารท่ีเหลือจากการให้บริการมาให้แก่ พนักงาน และสายการบินแควนตัสพยายามกระตุ้นให้ ผู้โดยสารสง่ั อาหารระหวา่ งการเชค็ อนิ จากรายงานพบอัตราขยะอาหารต่อคนที่มีอัตรา สูงสุดในธุรกิจเรือส�ำราญ ประมาณกันว่ามีเรือส�ำราญที่เปิด ใหบ้ รกิ ารทว่ั โลกในมหาสมทุ รไมน่ อ้ ยกวา่ 230 สาย แมว้ า่ จะ มีข้อมูลน้อยมากท่ีรวบรวมได้ แต่ก็ประเมินว่ามีขยะอาหาร เกิดข้ึนระหว่างวันละ 0.25 กก. ถึง 5 กก. ต่อคน ซ่ึงตาม รายงานท่ีศึกษาโดยมหาวิทยาลัย Brock ประมาณว่าใน ปี 2001 มีผู้เดินทางเรือส�ำราญจ�ำนวน 19 ล้านคน เม่ือ ค�ำนวณ โดยคิดวา่ มีขยะอาหารเกดิ ข้นึ คนละ 1 กก. ตอ่ วัน 64

และเดินทางเฉล่ียเป็นเวลา 7 วัน จะมีปริมาณขยะอาหาร 65 ทั้งส้ินมากถึง 133,000 ตันต่อปี (ทั้งนี้ไม่รวมการเดินทาง ในแม่น�ำ้ ) ส�ำหรับโรงพยาบาล จากการสุ่มรวบรวมข้อมูล ในปี 2013 โรงพยาบาลขนาดใหญ่ในโตรอนโต พบว่ามี ขยะอาหารท่ีเกิดขึ้นในโรงพยาบาลมากกว่าวันละ 1 ตัน คิดเป็นค่าใช้จ่ายให้การผลิตอาหารท่ีต้องกลายเป็นขยะ มากกวา่ วันละ 1.50 เหรียญแคนาดาตอ่ คนไขห้ น่งึ คน  ในปี 2010 มีอัตราการครองเตียงของคนไข้จ�ำนวน 91,813 คน ดังนั้นถ้าใช้อัตราการครองเตียง 90% ต่อปี มูลค่าของ ขยะอาหารที่เกิดข้ึนในแคนาดาประมาณ 45 ล้านเหรียญ แคนาดา สาเหตุประมาณหนึ่งของการเกิดขยะอาหารใน โรงพยาบาลกค็ อื หลายโรงพยาบาลไมไ่ ดป้ ระกอบอาหารเอง แต่ได้ว่าจ้างจัดท�ำจากภายนอก ซึ่งต้องจัดเตรียมจ�ำนวน ล่วงหน้าเป็นเวลาสองวัน ท�ำให้เมื่อถึงเวลาให้บริการอาจ พบวา่ คนไข้ไดจ้ �ำหน่ายหรือย้ายจากโรงพยาบาลแล้ว ขยะอาหารจากทัณฑสถานหรือคุก ค�ำนวณจาก จ�ำนวนผู้ต้องขังอายุ 18 ปีขึ้นไป ระหว่างปี 2010-2011 จ�ำนวน 163,000 คน พบวา่ คาดวา่ มขี ยะอาหารเปน็ มลู คา่ ถงึ 30 ล้านเหรยี ญแคนาดา ประเมินว่า ขยะอาหารในโรงเรียนในแคนาดา คดิ เป็น 40% ของปริมาณขยะทงั้ หมดทีเ่ กดิ ข้ึนในโรงเรยี น ในรายงานไดใ้ ชค้ �ำว่า“food value chain’ แทน ‘food supply chain’ ทอี่ งคก์ ารอาหารโลกใช้กอ่ นหน้าน้ี โดยมเี หตผุ ลวา่ การใชค้ �ำวา่ ‘value’ สามารถสะทอ้ นใหเ้ หน็ ถงึ ความจรงิ ทว่ี า่ ความส�ำเรจ็ ในการจดั การปญั หาขยะอาหาร ขึน้ กับการให้ ‘คุณค่า’ ของผบู้ รโิ ภคและผู้เกย่ี วข้อง

รายงานประเทศแคนาดา ปี 2014 ได้น�ำเสนอให้ เห็นถึงมูลค่าท่ีแท้จริงของขยะอาหาร เปรียบเสมือนว่า ขยะอาหารเป็นเพียงภูเขาน�้ำแข็งท่ีโผล่เหนือน�้ำเท่าน้ัน หากแต่มูลค่าท่ีแท้จริงยังมีองค์ประกอบอีกหลายปัจจัย ท่ีอยู่ใตภ้ ูเขานำ้� แข็ง ไดแ้ ก่ การบรหิ ารจัดการ พลังงานทใี่ ช้ แรงงาน การขนส่ง คา่ จ�ำกดั ต้นทนุ การผลิต เป็นตน้ นัน่ จงึ ย่อมหมายความว่า ธุรกิจใด หรือ ผู้ใดสามารถท�ำให้เกิด ขยะอาหารนอ้ ยมากเทา่ ใดยอ่ มมกี �ำไรมากขนึ้   อยา่ งไรกต็ าม ยังปรากฏว่า ธุรกิจส่วนใหญ่ให้ความส�ำคัญกับการลด ขยะอาหารหรือมีความพยายามลดปริมาณขยะอาหารให้ น้อยที่สุดเนื่องจากยังไม่ตระหนักถึงความสูญเสียและ ผลกระทบทเ่ี กดิ ขนึ้ ในภาพกว้างหรอื อยา่ งเปน็ ระบบ 66

THE TRUE COST OF FOOD WASTE มูลค่าท่แี ทจ้ ริงของขยะอาหาร ขยะอาหาร แรงงาน พลงั งาน การขนส่ง รายการสินคา้ โครงสร้างพื้นฐาน คา่ ใชจ้ า่ ยการกำ� จัด ของเสีย การเงนิ การตรวจสอบ 67

ขยะอาหาร...ในสหราชอาณาจกั ร จากเอกสารรายงาน โดย House of Commons, The Environment, Food and Rural Affairs Committee ในป ี2017 เกย่ี วกบั ขยะอาหารในสหราชอาณาจกั ร มปี ระเดน็ นา่ สนใจ ดงั น้ี ประเมินว่า มีขยะอาหารและเครื่องดื่มปีละ 10 ล้านตันในสหราชอาณาจักร โดย 60% เปน็ ส่วนท่สี ามารถ หลกี เลย่ี งได้ แมว้ า่ ในปี 2007 สามารถลดปรมิ าณขยะอาหาร ได้ถึง 1.6 ล้านตัน และถ้ายังไม่กระทำ�การใดๆ มากกว่านี้ คาดว่าขยะอาหารอาจเพ่ิมข้ึน 1.1 ล้านตัน ในปี 2025 Waste and Resources Action Programme (WRAP) ประมาณว่า การสูญเสียอาหารและขยะอาหารของโลกใน รอบรอ้ ยปนี ้ี อาจเปน็ สว่ นทป่ี ลดปลอ่ ยกา๊ ซกรนี เฮา้ สม์ ากเปน็ ล�ำ ดบั สาม ถดั จากสหรฐั อเมรกิ าและจีน จากรายงาน ‘Food Waste in England’ Eight Report of Session 2016-17 ซ่ึงจัดทำ�โดย Food and Rural Affairs Committee ภายใต้ House of Commons Environment ไดว้ เิ คราะหข์ ยะอาหารโดยใชก้ รอบแนวคิด ‘food hierarchy’ ซ่ึงเป็นกรอบท่ีสหภาพยุโรปได้ทบทวน เมื่อปี 2008 (The Revised EU Waste Framework Directive, 2008) และสหราชอาณาจักรได้ใช้เป็นกรอบ ในการออกกฎหมายทเ่ี กยี่ วขอ้ งและ Waste and Resources Action Programme (WRAP) ได้ปรับเพื่อให้เข้าใจได้ง่าย ดงั แสดงในภาพต่อไปน้ี 68

ลำ� ดบั ชนั้ การจดั การขยะอาหารและเครอื่ งดม่ื ทางเลอื กมากทส่ี ดุ การปอ้ งกนั การปอ้ งกนั ของเสยี จากวตั ถดุ บิ สว่ นผสมตา่ งๆ ทล่ี ดไดม้ ใิ หเ้ ปน็ ขยะ ดว้ ยมาตรการตา่ งๆ กระจายไปยงั ผคู้ นกลมุ่ ตา่ งๆ ของเสยี /ขยะอาหาร สง่ ไปเปน็ อาหารสตั ว์ การนำ� กลบั ไปใชใ้ หม่ สง่ เขา้ สรู่ ะบบการยอ่ ยแบบไมใ่ ชอ้ อกซเิ จน หรอื ผลติ เปน็ ปยุ๋ อนิ ทรยี ์ การแปลงสภาพ ใชผ้ ลติ พลงั งาน การยอ่ ยสลาย แหล่งทมี่ า: House of Commons, The Environment, Food and Rural ทางเลอื กนอ้ ยทส่ี ดุ จากภาพแสดงใหเ้ หน็ วา่ ราว 70% ของขยะอาหาร ทงั้ หมดมาจากครัวเรอื น รองลงมาคอื จากภาคอุตสาหกรรม 17%  ในปี 2015 สหราชอาณาจักรมีปริมาณขยะอาหาร ประมาณ 7.3 ลา้ นตนั คดิ เปน็ มลู คา่ ประมาณ 13 ลา้ นปอนด์ หากคิดเฉล่ียต่อครัวเรือนพบว่าแต่ละครัวเรือนต้องสูญเสีย คดิ เปน็ เงนิ ประมาณครวั เรอื นละ 470 ปอนดต์ อ่ ปี หรอื เฉลยี่ คนละ 200 ปอนดต์ อ่ ป ี ผบู้ รโิ ภคสว่ นใหญย่ งั ไมต่ ระหนกั ถงึ ขยะอาหารทที่ กุ คนมสี ว่ นท�ำ ใหเ้ กดิ ขนึ้ โดยประมาณวา่ ระดบั ครัวเรือนมีศักยภาพลดขยะอาหารได้มากถงึ ราว 2 ใน 3 69

ประมาณว่าขยะอาหารที่เกิดข้ึนในภาคบริการ อาหาร (โรงแรม, ร้านอาหาร, ภัตตาคาร เป็นต้น) 30% เกิดจากผู้บริโภคหรือผู้ใช้บริการ  ขยะอาหารที่พบบ่อย ได้แก่ มันฝร่ังทอด ขนมปัง และโคว์สลอ ขยะอาหารท่ี เกิดขึ้นในการค้าปลีกประมาณ 0.2 ล้านตันต่อปี ขณะท่ี ภาคอุตสาหกรรม 1.7 ล้านตันต่อปี และ 7.3 ล้านตัน เกิดจากครัวเรอื น ข้อมลู จากปา้ ย ‘Use by’ (Date) ‘Besวtนั bคทeุณี่รfปoะภลrบาeบอุพ’หรด(บอโิDมภภารaายัรคหิโยtตภะeาถแ่อบดค)รงึตกนีหไุทว่หอา้นัล่ีส้รันาองัุดกจตาวาจรแา่กาจตยวะ่จนัตไมะ่อทไ่ไสี่ดมุข้่เภปา็นพ ชสนั้ ทตวไค่ี็อาดเจวงกกท้ สร้าส�ำ(รหนินD‘หินาD�ำนคบคนaอา้iา้ า้วtดsอทe่าpไหก่ีหว)lเจร้เaรมพอืาyอื่อื กอ่ื ผใUชดขู้ ว่nายยtใilห’้ ความปลอดภัยของ อาหารทีค่ วรบริโภค จนถึงวนั ที่ระบุไว้ แต่หลงั จากวันทรี่ ะบุ จะไม่ควรบริโภค ถึงแมว้ ่าจะมองดว้ ย สายตาหรอื กลนิ่ ปกติ ก็ตาม จากรายงานฯ เชอื่ วา่ ขอ้ มลู วนั ทร่ี ะบไุ วบ้ นผลติ ภณั ฑ์ มีแนวโน้มทำ�ให้เกิดความเข้าใจผิดและอาจทำ�ให้ผู้บริโภค สบั สน เปน็ ทแี่ นช่ ดั วา่ ผบู้ รโิ ภคไมเ่ ขา้ ใจบทบาทของหบี หอ่ หรือไม่ทราบว่าจะใช้หีบห่อเพ่ือให้ยืดอายุอาหารได้อย่างไร ผู้จัดจำ�หน่ายควรมีบทบาทในการยกระดับความตระหนัก ของผบู้ รโิ ภค ผัก ผลไม้ท่ีไม่ได้มาตรฐาน ซ่ึงใช้ชื่อเรียกว่า “Wonky’ vegetables” คาดว่าแอปเปิล้ 5–25% หัวหอม 70

ใหญ่ 9–20% และมนั ฝรัง่ 3–13% ที่ถกู ปฏิเสธด้วยเหตผุ ล ของมาตรฐานสินค้า ซึ่งหากเปล่ียนแปลงมาตรฐานเพียง เล็กนอ้ ย เชน่ ปรับมาตรฐานของมนั ฝรง่ั เพียง 2 มลิ ลิเมตร จะสามารถลดขยะได้ถึง 15% ดังน้ันควรสนับสนุนให้นำ� เอาผลผลิตเหล่าน้ีวางจำ�หน่ายตามปกติหรือจำ�หน่ายแบบ ลดราคา ในสหราชอาณาจกั รมอี าหารสว่ นเกนิ ทต่ี อ้ งกระจาย ไปยังองค์กรการกุศลในแต่ละปีไม่น้อยกว่า 10,000 ตัน คิดเป็นมูลค่าราว 19.6 ล้านปอนด์  ท้ังนี้ ประมาณว่ามี อาหารส่วนเกินจากภาคค้าปลีกท่ีกลายเป็นขยะในแต่ละปี อย่างน้อย 110,000 ล้านตัน ซ่ึงมากเพียงพอสำ�หรับการ บริโภคถึง 262 ล้านมื้อ  ปัจจุบัน 44% ของบ้านเรือนใน อังกฤษสามารถเขา้ ถงึ บริการการรีไซเคลิ ขยะอาหาร 9% 1% <1% 0.9 0.1 ปรมิ าณขยะอาหารในสหราชอาณาจกั ร แยกตามภาคส่วนตา่ งๆ 2% 0.25 0.04 17% 1.7 7.3 71% หน่วย : ล้านตนั แหลง่ ทม่ี า: House of Commons, The Environment, Food and Rural Affairs Committee (2017) 71

ขยะอาหาร...สหภาพยุโรป จากภาพ แสดงให้เห็นว่า ขยะอาหารประมาณ ราว 50% ในสหภาพยุโรปมาจากครัวเรือนซ่ึงสูงที่สุด รองลงมาเกอื บ 20% มาจากกระบวนการผลติ (อตุ สาหกรรม) และทมี่ ขี ยะอาหารเกดิ ขน้ึ นอ้ ยทสี่ ดุ คอื ขน้ั ตอนการจดั จ�ำหนา่ ย ท้ังนี้ประเมินว่ามีขยะอาหารในสหภาพยุโรป (ซึ่งมีสมาชิก จ�ำนวน 28 ประเทศ) ในปี 2012 ประมาณ 75-100 ลา้ นตัน แบ่งเป็นขยะจากครัวเรือนประมาณ 42-50 ล้านตัน และ เกิดขึ้นในข้ันตอนการผลิตเชิงอุตสาหกรรมประมาณ 4-28 ล้านตัน และปริมาณเฉลี่ยต่อคนประมาณ 100-146 กก. ตอ่ ปี ขยะอาหารในสหภาพยโุ รป 11% ในปี 2012 แยกตามภาคส่วนตา่ งๆ (อาหารและส่วนท่ไี ม่สามารถ กินได้ทเ่ี กีย่ วข้องกับอาหาร) 19% 53 % 5% 12% แหลง่ ท่ีมา: European Commission (FP7), Coordination and Support Action (2016) 72

การประเมินขยะอาหารในระดับครวั เรือนในสหภาพยโุ รปในปี 2012 ทมี่ า European Commission (FP7), Coordination and Support Action (2016) 73

74

การจดั การขยะอาหาร จากรายงานขององคก์ ารอาหารแหง่ สหประชาชาติ ในปี 2014 โดย High Level Panel of Experts on Food Security and Nutrition ได้พยายามวิเคราะห์ถึงความ เชอื่ มโยงอนั เนอื่ งจากผลกระทบจากปญั หาทเ่ี กดิ ขน้ึ ทงั้ ระบบ สรุปได้ว่า การสูญเสียอาหารและขยะอาหารท่ีเกิดข้ึน (food loss and waste: FLW) ไดส้ ง่ ผลกระทบทงั้ ดา้ นความ ม่ันคงทางอาหารและการสูญเสียสารอาหาร (nutrition) รวมถงึ กระทบตอ่ ความยงั่ ยนื ของระบบอาหารดว้ ย กลา่ วคอื ประการแรก ส่งผลให้ปริมาณอาหารของโลกลดน้อยลง ประการที่สอง มีผลกระทบต่อการเข้าถึงของผู้คนในระบบ อาหาร การลดลงของปริมาณอาหารจากข้ันตอนต่างๆ ในระบบส่งผลให้อาหารมีการสูงข้ึนตามกลไกของระบบ การตลาด  ประการทสี่ าม ในระยะยาวสง่ ผลตอ่ ความมน่ั คง ทางอาหารอันเป็นผลจากการใช้ทรัพยากรธรรมชาติแบบ ไม่มีความย่ังยืนต่อการใช้ทรัพยากรในอนาคต  นอกจากน้ี หากพิจารณาถึงผลกระทบต่อความยั่งยืนของระบบอาหาร ทงั้ สามมติ  ิ ไดแ้ ก ่ สงั คม เศรษฐกจิ  และสง่ิ แวดลอ้ ม กลา่ วไดว้ า่ ความสูญเสียที่เกิดขึ้นส่งผลต่อเน่ืองถึงการสูญเสียทาง เศรษฐกิจอย่างหลีกเล่ียงไม่ได้ และส่งผลต่อเนื่องถึง การลงทุนด้วย ด้านสังคมยังเป็นอุปสรรคต่อความก้าวหน้า ในการพัฒนาสังคม และผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมที่ส�ำคัญ ก็คือการสูญเสียทรัพยากรที่ใช้ในกระบวนการผลิตอาหาร มีผลให้ต้องลงทุนอย่างมากมายในการก�ำจัดขยะที่เกิดขึ้น ท้ังในระดับท้องถ่ินถึงระดับโลก รวมไปถึงการปลดปล่อย มีเทนและกรีนเฮ้าส์แก๊ซอีกเป็นจ�ำนวนมากออกสู่ ชั้นบรรยากาศ 75

รายงานดงั กลา่ วยงั มขี อ้ เสนอแนะเรยี กรอ้ งใหท้ ว่ั โลก หันมาให้ความสำ�คัญกับปัญหาการสูญเสียอาหารและขยะ อาหารที่เกิดข้ึน (food loss and waste : FLW) อย่าง เปน็ ระบบ ได้แก่ 1. การปรับปรุงระบบเก็บรวบรวมข้อมูลและ การแบ่งปันความรู้ที่เก่ียวข้องกับการสูญเสียอาหารและ ขยะอาหาร (food loss and waste: FLW)  ท้งั นอี้ งคก์ าร อาหารแหง่ สหประชาชาติ ควรมบี ทบาทในการพฒั นาวธิ กี าร และมาตรการ ตา่ งๆ ส�ำ หรบั เปน็ แนวทางใหก้ บั ระดบั ประเทศ 2. พฒั นายทุ ธศาสตรล์ ดการสญู เสยี ใหอ้ ยใู่ นระดบั ที่เหมาะสม  แต่ละประเทศควรสำ�รวจอย่างจริงจังถึงการ สญู เสยี ทเ่ี กดิ ขน้ึ ทง้ั ระบบอาหารในประเทศ ระบสุ าเหตสุ �ำ คญั และผมู้ สี ว่ นไดส้ ว่ นเสยี  จากนนั้ จงึ พฒั นาแผน มาตรการ และ ยทุ ธศาสตร์ 3. ดำ�เนินการอย่างจริงจังเพื่อลดปริมาณการ สูญเสียอาหารและขยะอาหาร ได้แก่ ความจำ�เป็นในการ ลงทุนโครงสร้างพ้ืนฐาน ออกกฎระเบียบที่จำ�เป็นในการ ให้การศึกษา ส่งเสริมให้ผู้บริโภคและภาคประชาสังคม มสี ว่ นรว่ ม 4. ปรับปรุงนโยบายและยุทธศาสตร์ความร่วมมือ ในทุกระดับเพ่ือนำ�ไปสู่การลดการสูญเสีย เปิดโอกาสให้ทุก ภาคสว่ นเขา้ มบี ทบาทอยา่ งจรงิ จงั อาทเิ ชน่ การตง้ั เปา้ หมาย และจัดทำ�นโยบายทางเศรษฐศาสตร์และการสร้างแรงจูงใจ ต่างๆ เพื่อนำ�ไปสู่การลดการสูญเสีย ผ่านขั้นตอน “Food Use-Not-Waste”  ตัวอย่างเช่น การป้องกันการนำ�ไปใช้ เป็นอาหารอีก รีไซเคิลเป็นพลังงานผ่านการย่อยแบบไม่ใช้ ออกซิเจน การทำ�ปุ๋ย การกำ�จัด และหากไม่สามารถใช้วิธี การใดๆ ไดจ้ งึ พจิ ารณาใหใ้ ชส้ ถานทฝ่ี งั กลบทเี่ รยี กวา่ landfill 76

จากรายงานองคก์ ารอาหารโลกแหง่ สหประชาชาติ ปี 2014 พบว่า ในประเทศท่ีเจริญแล้วส่วนใหญ่มีแนวคิด เชิงนโยบายต่อการสูญเสียอาหารและขยะอาหารเน้นไปใน ทศิ ทางการการจดั การของเสยี และความหว่ งใยตอ่ สง่ิ แวดลอ้ ม ทว่ั ๆ ไป และมติ ขิ องการปอ้ งกนั และปรบั ปรงุ การน�ำ ของเสยี มาใชป้ ระโยชนใ์ หม่ โดยอาหารเปน็ เพยี งสว่ นหนง่ึ ของปญั หา ของเสยี เทา่ นน้ั รายงานฉบบั นจี้ งึ ไดเ้ นน้ ถงึ บทบาทส�ำ คญั เชงิ นโยบายก็คือ ความร่วมมือของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียและภาค ส่วนต่างๆ ซึ่งควรมีทิศทางท่ีชัดเจน โดยพบว่าในเอกสาร วิชาการก่อนหน้านี้ได้นำ�เสนอแนวคิด “food use hierar-chies” ในรูปแบบรวมๆ ของการจัดการของเสีย ดังแสดงในภาพ โดยมีวัตถุประสงค์เพ่ือ  (1) ป้องกัน การสญู เสยี อาหารและขยะอาหาร  (2) เพอื่ กระจายอาหาร ท่ียังคงบริโภคได้ในรูปแบบอื่นๆ ที่มิใช่เข้าระบบการตลาด เช่น รูปแบบธนาคารอาหาร เป็นตน้   (3) ใช้เป็นอาหารสตั ว์   (4) ใชเ้ ปน็ ป๋ยุ พลังงาน และก�ำ จดั ใน landfill ซึ่งเปน็ ส่ิงท่ี A Food-Use-Not-Waste Hierarchy เพื่อลดปัญหาการสูญเสียอาหารและขยะอาหาร (FLW) FLW prevention Food redistribution Feed Compost and 77 renewable energy Disposal ทีม่ า: aHnigdhNLuetvreitlioPnan(HeLlPoEf)E(x2p0e1r4t)s on Food Security

การรเิ รม่ิ การจัดการ ในประเทศและภูมภิ าคตา่ งๆ สหราชอาณาจักร การจดั การใหค้ วามส�ำ คญั กบั สว่ นทส่ี ามารถปอ้ งกนั ได้ให้มากท่ีสุด สหราชอาณาจักรใช้วิธีการจัดการลดขยะ อาหารแบบสมัครใจ มากกวา่ การใชม้ าตรการทางกฎหมาย ในปี 2016 รัฐบาลแห่งสหราชอาณาจักรริเริ่ม ดำ�เนินการที่เรียกว่า “Courtauld 2025 Commitment” ซงึ่ เปน็ ไปตามความสมคั รใจ โดยเปดิ โอกาสใหภ้ าคสว่ นตา่ งๆ  ที่เกี่ยวข้องกับการทำ�ให้เกิดขยะอาหารสมัครใจเข้าร่วม โครงการเพ่ือเป้าหมายลดขยะอาหารและเคร่ืองดื่มใน สหราชอาณาจกั ร 20% ภายในปี 2025 โดยเทียบจากฐาน ปี 2007 การลงนามในพันธะสัญญาคร้ังน้ีมีระยะเวลา 10 ปี ทั้งนี้มีอุตสาหกรรมระดับโลกและค้าปลีกชั้นนำ�ของ สหราชอาณาจักรซ่ึงครอบคลุมตลาดค้าปลีกมากถึง ร้อยละ 95 เข้าร่วมในพันธะนี้ด้วย  นอกจากนี้หน่วยงาน รั ฐ ท้ อ ง ถ่ิ น   2 4   แ ห่ ง ก็ ร่ ว ม ด้ ว ย เช่ น กั น เ พื่ อ เ ป้ า ห ม า ย ใ น การส่ือสาร อย่างไรก็ตาม หลายองค์กร โดยเฉพาะองค์กร พัฒนาเอกชนได้เสนอแนะให้ใช้มาตรการบังคับมากกว่า แบบสมัครใจ ทีผ่ ่านมา สหราชอาณาจกั รเนน้ ให้ความส�ำ คัญกับ ผบู้ รโิ ภคระดบั ครวั เรอื น  ตง้ั แต่ 2007 เรมิ่ ตน้ รณรงค์ “Love Food Hate Waste” และในปี 2016 เรมิ่ รณรงคร์ ว่ มกบั องคก์ รทใ่ี หพ้ นั ธะสญั ญาดว้ ยวตั ถปุ ระสงค์ “การกา้ วไปสกู่ าร เปลยี่ นแปลงในการลดขยะอาหารระดบั ครวั เรอื นใหม้ ากขนึ้ ” ผลจากการรณรงค์ พบว่าจากปี 2007 ถึงปี 2012 สามารถลดขยะอาหารที่สามารถหลกี เลี่ยงได้คิดเปน็ 21% 78

ขอ้ เสนอจากคณะกรรมการฯ สง่ิ ที่ ค ว ร ใ ห้ ค ว า ม สำ � คั ญ ใ น ก า ร ดำ � เ นิ น ก า ร คื อ   ก า ร ส ร้ า ง ค ว า ม ต ร ะ ห นั ก ถึ ง ปั ญ ห า และผลกระทบขยะอาหาร และเชอื่ วา่ ความ ตระหนักถึงอาหารและขยะอาหารควรเริ่ม ตัง้ แต่เด็กเลก็ ในโรงเรยี น ในสก็อตแลนด์โครงการ “Good to Go” กระตุ้นให้ภัตตาคารให้บริการ “นำ�อาหารทีเ่ หลือ” กลับบา้ น Courtauld Commitment สหราชอาณาจักร Courtauld Commitment เป็นโครงการด�ำ เนิน การโดยองค์กรเอกชน Waste and Resources Action Programme (WRAP) ซึ่งเป็นองค์กรที่ได้รับการสนับสนุน จากรัฐบาล และใช้หลักการเข้าร่วมตามความสมัครใจ โครงการมีวัตถุประสงค์หลักเพ่ือลดปัญหาบรรจุภัณฑ์และ ร่วมกันหาทางออกเก่ียวกับปัญหาขยะอาหารในสหราช- อาณาจักร โดยระยะแรกเป็นการร่วมมือกับกลุ่มค้าปลีก (ซูเปอร์มาเก็ต ร้านในชุมชนขนาดเล็ก) และหน่วยงานรัฐ สหราชอาณาจักรริเร่ิมโครงการนี้ในปี 2005 ปรากฏว่า ร ะ ห ว่ า ง ปี   2 0 0 5 - 2 0 0 9   ส า ม า ร ถ ล ด ข ย ะ อ า ห า ร แ ล ะ บรรจุภัณฑ์ได้ 1.2 ล้านตัน ระหว่างปี 2010-2012 ลดได้ ถึง 1.7 ล้านตัน และระหว่างปี 2013-2016 ลดได้ 1.1 ลา้ นตนั คิดเป็นมูลค่าทางเศรษฐกจิ ได้ถึง 7 พันล้านปอนด์ 79

การด�ำ เนนิ งานรว่ มกนั ทสี่ �ำ คญั คอื การพฒั นาความรว่ มมอื ระหวา่ ง ผู้ทเ่ี ขา้ ร่วมโครงการภายใต้ 4 หัวขอ้ หลกั ตลอดหว่ งโซอ่ าหาร ไดแ้ ก่ (1) เปลยี่ นแปลงสง่ิ ทเ่ี ปน็ อปุ ทาน ดว้ ยการออกแบบ การซอื้ และการจดั หาอยา่ งยง่ั ยนื (2) เปล่ียนวิธกี ารการอปุ ทานดว้ ยความร่วมมอื ในหว่ งโซ่ (3) เปล่ียนรูปแบบบรโิ ภคดว้ ยการพยายามให้เกดิ การปรับเปลี่ยนพฤตกิ รรม (4) เปล่ียนการด�ำ เนนิ การเก่ียวกบั ของเสยี และทำ�ให้เกิดประโยชนม์ ากทส่ี ดุ 80

ต่อมาขยายการดำ�เนินงานภายใต้ชื่อโครงการ Courtauld 2025 เริ่มข้ึนในปี 2016 มีเป้าหมาย 10 ปี เพือ่ จดั การขยะอาหารท้งั ระบบ “Value Chain” และเปดิ โอกาสให้ภาคส่วนธุรกิจและอุตสาหกรรมที่เก่ียวข้องกับ อาหารท้ังระบบเข้าร่วมกับภาครัฐ โดยมีเป้าหมายลดขยะ อาหาร 20% เทยี บกบั ปี 2015 หรืออยา่ งน้อยลดลง 1 ใน 5 ต่อคนภายใน 10 ปี ตั้งแต่ Courtauld 2025 เริ่มข้ึนในปี 2016 มี องค์กรต่างๆ สมัครใจเข้าร่วม จนถึงปีส้ินปี 2017 จำ�นวน 24 องค์กร ทีม่ บี ทบาทตลอดท้งั ห่วงโซอ่ าหารและเครือ่ งดืม่ เช่น Hovis, the ABP Food Group, the Federation of Bakers, the Welsh Local Government Association เป็นต้น ท้ังนี้เม่ือรวมกับองค์กรท่ีเข้าร่วมในโครงการก่อนนี้ รวมเปน็ จ�ำ นวนทัง้ สน้ิ 156 องค์กร (คดิ เปน็ 95% ของธรุ กิจ ตลาดค้าปลีกอาหารของสหราชอาณาจักร) ประกอบด้วย องคก์ รทางการคา้ 77 องคก์ ร หนว่ ยงานรฐั ทอ้ งถนิ่ 33 หนว่ ย และองค์กรธุรกิจ 46 องค์กร  การดำ�เนินงานเพ่ือให้บรรลุ เปา้ หมาย ไดแ้ ก่ การด�ำ เนนิ งานภายในองคก์ รเพอื่ ลดปรมิ าณ ขยะอาหาร ทำ�งานร่วมกับองค์กรอ่ืนๆ ทั้งระบบห่วงโซ่ จัดทำ�มาตรการ และรายงานความก้าวหน้าการดำ�เนินงาน เป็นตน้ 81

Vision 2020: UK roadmap to zero food waste to landfill ประมาณว่า ในแต่ละปีมีขยะอาหารท่ีเกิดจาก ครวั เรือนไม่น้อยกวา่ 6.7 ล้านตัน และถ้ารวมทงั้ ระบบแลว้ มีขยะอาหารเกดิ ขน้ึ ในสหราชอาณาจกั ร 14.8 ลา้ นตนั ตอ่ ปี ซ่ึง 40% ของขยะอาหารเหล่าน้ีมีเส้นทางสิ้นสุดท่ี สถานฝังกลบหรือแลนด์ฟิล  สหราชอาณาจักรจึงมี เป้าหมายว่า จะไม่มีขยะอาหารไปยังแลนด์ฟิวภายใน ป ี 2020 ซ่งึ ถา้ บรรลุเป้าหมายน้ี ยอ่ มสง่ ผลใหเ้ กดิ สิง่ ตอ่ ไปน้ี ผลติ พลังงานได้ 1.1 TWh ลดการปลอ่ ยกรีนเฮ้าส์แก๊ซ 27 ลา้ นตัน ธาตอุ าหารมคี า่ ทส่ี ามารถกลบั คนื สดู่ นิ 1.3 ลา้ นตนั ประหยัดงบประมาณรัฐ 1.7 พนั ล้านปอนด์ ครัวเรอื นประหยัดคา่ ใช้จ่าย 12 พันลา้ นปอนด์ ภาคธรุ กจิ อาหารประหยัดเงิน 2 พนั ลา้ นปอนด์ 82

83

Love Food Hate Waste : สหราชอาณาจักร กจิ กรรมส�ำ คญั ทห่ี นว่ ยงาน Waste and Resources Action Programme (WRAP) ดำ�เนินการเพ่ือให้บรรลุ เปา้ หมายในปี 2025 กค็ อื การรณรงคภ์ ายใตค้ �ำ ขวญั “Love Food Hate Waste” มีวัตถุประสงค์หลักเพ่ือกระตุ้นให้ ผบู้ รโิ ภคปรบั เปลย่ี นพฤตกิ รรม โดยการเปดิ เวบ็ ไซต์ เผยแพร่ วิธีการในทางปฏิบัติและวิธีการต่างๆ เพ่ือช่วยให้อาหาร ทีบ่ ริโภคเกดิ ประโยชนส์ ูงสุดและเกิดขยะน้อยท่สี ดุ ตวั อย่าง เชน่ การวางแผนอาหารในแตล่ ะมอ้ื และการประมาณอาหาร เทคนิคการเก็บรักษาอาหาร เทคนิคการปรุงอาหารท่ีเหลือ เป็นต้น  จากผลการรณรงค์ในปี 2007 พบวา่ ครัวเรอื นใน สหราชอาณาจักรจำ�นวน 1.8 ล้านครัวเรือน ได้ลดปริมาณ อาหารเหลอื ทง้ิ คดิ เปน็ มลู คา่  296 ลา้ นปอนดต์ อ่ ป ี ลดปรมิ าณ อาหารเหลือท้ิงคิดเป็น 137,000 ตัน (Bio Intelligent Service, 2009) จากการศกึ ษาผลกระทบจากกจิ กรรม“Love Food Hate Waste” ปี 2012-2013 ในลอนดอนฝ่ังตะวันตก พบว่า สามารถลดขยะอาหารได้ 14% โดยลดลงจากก่อน การรณรงค์ที่มีขยะอาหารจำ�นวน 2.6 กก.ต่อครัวเรือน เหลือ 2.2 กก.ตอ่ ครัวเรือน สามารถประหยัดเงินได้มากถงึ 14 ล้านปอนด์ (Waste and Resources Action Programme, 2013) 84

85

แคนาดา National, Multiyear Food Waste Reduction Strategy National Zero Waste Council แห่งประเทศ แคนาดาได้จัดท�ำ ยทุ ธศาสตรภ์ ายใตช้ อ่ื “National, Multi- year Food Waste Reduction Strategy” มีเป้าหมาย เพื่อลดขยะอาหารที่จะนำ�ไปสู่สถานท่ีฝังกลบ  ท้ังน้ีเพื่อ ประโยชน์ด้านเศรษฐกิจและส่ิงแวดล้อมแก่ประชาชนและ ชุมชนแหง่ แคนาดา ยุทธศาสตร์นี้ดำ�เนินการบนพ้ืนฐานของสามเสา หลกั คือ การเปลี่ยนแปลงทางนโยบาย นวัตกรรม และการ เปลี่ยนแปลงทางพฤติกรรม 1. ด้านนโยบาย ได้แก่ ก�ำ หนดเปา้ หมายลดขยะอาหารใหไ้ ด้ 50% ภายใน ปี 2030 ใชม้ าตรการจงู ใจทางภาษกี ระตนุ้ ใหเ้ พม่ิ การบรจิ าค อาหารให้แก่การกุศล รวมถึงการลดความสับสนเกี่ยวกับ กำ�หนดวัน “best before (ดีท่ีสุดก่อน)”, “use by (ใช้ ภายในวันท่ี...)”, “sell by (ขายภายในวันที่....)” และ “expiry (วนั หมดอายุ)” ก�ำ หนดใหห้ นว่ ยงานทอ้ งถน่ิ  (ทม่ี หี นา้ ทก่ี �ำ จดั ขยะ) ไม่รับกำ�จัดขยะอินทรีย์ ซ่ึงจะมีผลให้สามารถลดปริมาณ ขยะอาหารไปยงั สถานท่ีก�ำ จัดไดอ้ ยา่ งมาก ขณะเดยี วกนั ยงั กระตุ้นให้เกิดธุรกิจและเทคโนโลยีใหม่ๆ อีกด้วย เช่น การ เปลี่ยนขยะอาหารเป็นปุ๋ย การผลิตอาหารสัตว์ รวมถึงการ ใชร้ ะบบออนไลน์ในการสือ่ สารและเผยแพร่ เปน็ ตน้ 86

87

2. นวตั กรรม ไดแ้ ก่ กระตุ้นการพัฒนาเทคโนโลยีการลดขยะอาหาร เช่น การยืดอายุอาหารให้สามารถจำ�หน่ายได้นานมากข้ึน บรรจภุ ณั ฑท์ ไ่ี มก่ อ่ ใหเ้ กดิ การช�ำ รดุ การพฒั นาแอปพลเิ คชน่ั ส�ำ หรบั ผบู้ รโิ ภค เปน็ ตน้ สนบั สนนุ เทคโนโลยพี ฒั นาพลงั งาน และการย่อยสลายจากสารอินทรีย์ ส่งเสริมการลงทุน โครงสร้างพื้นฐานเพื่อเพ่ิมศักยภาพภาคส่วนการกุศล เนื่องจากในหลายกรณีพบข้อจำ�กัดด้านส่ิงอำ�นวยความ สะดวกต่างๆ ที่สามารถเก็บรักษาอาหารได้ ท้ังในด้าน ปรมิ าณและเวลาใหน้ านมากขึน้ รวมถึงการขนส่งการตดิ ต่อ สอื่ สาร จงึ จ�ำ เปน็ ท่ีจะต้องลงทนุ อุปกรณ์ตา่ งๆ ที่เหมาะสม 3. การเปลย่ี นแปลงพฤติกรรม จำ�เป็นต้องเปลี่ยนแปลงความตระหนัก ทัศนคติ และพฤตกิ รรมทง้ั ของภาคธรุ กจิ และผบู้ รโิ ภคตลอดทง้ั ระบบ ห่วงโซ่ พัฒนาการรณรงค์ในระดับชาติให้ผู้บริโภคลดขยะ อาหาร  ท้ังน้ีจากข้อมูล Value Chain Management International พบวา่ 45% ของขยะอาหารเกดิ จากผบู้ รโิ ภค จากประสบการณ์ความพยายามปรับเปลี่ยนพฤติกรรม ผู้บริโภคในประเทศสหรัฐอเมริกา สหราชอาณาจักร และ แคนาดา พบวา่ ผบู้ รโิ ภคมกั ซอื้ อาหารในจ�ำ นวนทม่ี ากเกนิ ไป ความสบั สนระหวา่ ง “วนั หมดอายุ” และ “best before” และการจัดเตรียมอาหารที่มากเกินท่ีจะบริโภคได้หมด รวมถึงการจัดเก็บอาหาร 88

จัดทำ�อุปกรณ์ให้การศึกษาเพ่ือกระตุ้นการแยก ขยะอาหารจากขยะ เมอ่ื ด�ำ เนนิ การนโยบายไมใ่ หม้ ขี ยะอาหาร ไปยังสถานท่ีกำ�จัด จึงจำ�เป็นต้องส่งเสริมการคัดแยกขยะ อาหารจากแหล่งกำ�เนิดและให้สามารถรีไซเคิลขยะอาหาร เหลา่ น้ันได้ จัดให้มีวัสดุสำ�หรับให้การศึกษาและการส่ือสาร เพ่ือสนับสนุนภาคส่วนการกุศลให้อาหารที่มีคุณค่า เพ่ือ สนบั สนนุ นโยบายการบรจิ าคอาหาร หนว่ ยงานรฐั ทเี่ กย่ี วขอ้ ง กบั สขุ ภาพอนามยั จ�ำ เปน็ ตอ้ งจดั ท�ำ แนวทางส�ำ หรบั ผบู้ รจิ าค และผู้รับบริจาคให้สามารถดำ�เนินการให้อาหารยังคงมี คุณภาพ เช่น วิธีการเก็บรักษาอาหารให้ปลอดภัยระหวา่ ง กระบวนการบริจาค และจัดทำ�เอกสารสำ�หรับผู้บริจาค ให้ปลอดภัยจากความเสี่ยงท่ีอาจเกิดข้ึน (National Zero Waste Council, 2017) 89

สหภาพยโุ รป องคก์ ร Health Care Without Harm (HCWH) แห่งยุโรป ได้จัดทำ�เอกสารข้อเสนอต่อ European Commission เกยี่ วกบั การเพมิ่ ศกั ยภาพการรไี ซเคลิ ขยะและ การลดปริมาณขยะจากระบบอาหารสำ�หรับสหภาพยุโรป ซงึ่ ได้เสนอแนะ ดงั น้ี 1. จดั ท�ำ นยิ าม “ขยะอาหาร หรือ food waste” ตามกฎหมาย ที่ประเทศสมาชิกใช้ร่วมกัน ทำ�ให้สะดวก ต่อการเก็บรวบรวมและการแลกเปลี่ยนข้อมูลต่อกัน และ ไดเ้ สนอนิยามดงั น้ี ขยะอาหาร หมายถึง อาหารที่มีความมุ่งหวัง ให้มนุษย์บริโภค ไม่ว่าจะมีสถานภาพที่สามารถกินได้ หรือไม่ก็ตาม โดยได้ถูกทิ้งออกไปจากการผลิตหรือ ห่วงโซ่อุปทาน อันประกอบไปด้วย การผลิตขั้นพื้นฐาน การผลิตทางอุตสาหกรรม การขนส่ง การเก็บรักษา การค้าปลีก  และในระดับการบริโภค ทั้งน้ีไม่รวมถึง การสูญเสยี ท่เี กดิ ขน้ึ ในการผลิตขน้ั พนื้ ฐาน 2. แนะนำ�ให้สหภาพยุโรปกำ�หนดเป้าหมายลด ขยะอาหารอยา่ งน้อย 50% ภายในปี 2030 ตลอดทั้งระบบ โซ่อาหาร 90

3. จัดท�ำ ลำ�ดับช้ันขยะอาหาร ดังน้ี - การปอ้ งกันการเกดิ ขยะจากแหล่งกำ�เนดิ - ความมั่นคงอาหารที่สามารถบริโภคได้ โดยให้ ความสำ�คัญกับมนุษย์ มาก่อนอาหารสัตว์ และจากน้ันจึง จัดให้ผลิตภัณฑ์ทไี่ มเ่ ปน็ อาหารเป็นลำ�ดบั ถัดไป - การรไี ซเคิลขยะอนิ ทรีย์ - การกำ�จัด 4. พัฒนาวิธีการการวัดและป้องกันขยะอาหาร สำ�หรับประเทศสมาชิก 5. จัดทำ�แนวทางการป้องกันและจัดการขยะ อาหาร (Health Care without Harm, 2017) 91

92

93

ขยะอาหารประเทศไทย ประเทศไทยยังไม่ได้จัดเก็บข้อมูลขยะอาหารและ การสูญเสียอาหารระดับประเทศอย่างเป็นระบบ แต่จาก ขอ้ มลู กรมควบคมุ มลพษิ  พบวา่ ในป ี 2556 ประมาณรอ้ ยละ 64 ของปรมิ าณขยะทงั้ หมดทเ่ี กดิ ขน้ึ ราว 27 ลา้ นตนั เปน็ ขยะ ประเภทอาหาร ยังไม่มีนโยบายชัดเจนในระดับชาติ เก่ียวกับขยะ อาหารโดยเฉพาะ แม้รัฐบาลได้ยกระดับให้ปัญหาขยะเป็น วาระแห่งชาติก็ตาม  อย่างไรก็ตาม แม้จะไม่มีนโยบายใน ระดับชาติ ก็มีความพยายามจัดการในระดับชุมชน และ ในธุรกิจค้าปลกี หลายแห่ง เช่น เทสโก้ โลตัส ภายใต้กลยุทธ์จากฟาร์มถึงโต๊ะอาหาร (Farm to Fork) เทสโก้ โลตสั ลดการสูญเสยี อาหารตลอดห่วงโซ่ อุปทาน ตั้งแต่แหล่งเพาะปลูก กระบวนการตัดแต่ง บรรจุ ไปจนถงึ ขนสง่ จ�ำ หนา่ ย และบรโิ ภค  โครงการรบั ซอื้ ผลผลติ ตรงจากเกษตรกร ชว่ ยใหเ้ ทสโก้ โลตสั และเกษตรกรสามารถ วางแผนการเพาะปลูกร่วมกันตามความต้องการของตลาด ลดปัญหาพืชผลล้นตลาดจนกลายเป็นขยะอาหาร ขณะ เดยี วกนั ยงั ได้รว่ มมือกบั เกษตรกรในการพัฒนาบรรจุภัณฑ์ และการขนส่งท่ีมีประสิทธิภาพ เพื่อป้องกันการสูญเสีย ระหว่างทาง และเม่ือสินค้ามาถึงร้านค้า เทสโก้ โลตัส ได้ ดูแลการจัดเก็บสินค้าอาหารสดอย่างเหมาะสม เพื่อลดการ 94

สญู เสยี ณ จดุ ขาย ส�ำ หรบั สนิ คา้ ทไี่ มอ่ ยใู่ นภาพสมบรู ณแ์ บบ แต่ยังคงรับประทานได้ จะถูกนำ�มาลดราคาเป็นสินค้า ป้ายเหลือง ท่ีนอกจากจะเป็นการช่วยลดปัญหาขยะที่ เกิดจากอาหารแล้ว ยังเป็นการช่วยลดค่าครองชีพของ ลูกค้าและประชาชนผู้มีรายได้น้อยอีกด้วย หากยังคง มีสินค้าท่ีจำ�หน่ายไม่หมดหลังจากลดราคา พนักงาน ข อ ง เ ร า จ ะ ทำ � ก า ร คั ด แ ย ก สิ น ค้ า ที่ ยั ง ค ง อ ยู่ ใ น ภ า พ ดี เ พื่ อ บ ริ จ า ค ใ ห้ กั บ มู ล นิ ธิ แ ล ะ อ ง ค์ ก ร ก า ร กุ ศ ล ท่ี เ ป็ น พันธมิตรกับเรา เพ่ือนำ�ไปปรุงเป็นมื้ออาหารให้กับผู้ ยากไร้ ส่วนสินค้าที่ไม่สามารถรับประทานได้แล้ว ก็จะถกู น�ำ ไปท�ำ เป็นป๋ยุ ชีวภาพตอ่ ไป “เทสโก้ โลตสั ภมู ใิ จที่เปน็ ผ้ปู ระกอบการคา้ ปลีก รายแรกในประเทศไทยท่ีประกาศเจตนารมณ์ในการไม่ทิ้ง อาหารท่ียังรับประทานได้เพ่ือบริจาคให้กับผู้ด้อยโอกาส ภายใตโ้ ครงการ กินได้ ไมท่ ิง้ กัน เราจะลดปริมาณขยะท่เี กดิ จากอาหารและสามารถช่วยเหลือผู้ท่ียากไร้ท่ัวประเทศ เรา จะเริ่มบริจาคอาหารที่จำ�หน่ายไม่หมดจากไฮเปอร์มาร์เก็ต ทกุ แหง่ ในกรงุ เทพจ�ำ นวนทงั้ 23 แหง่ และจะขยายโครงการ ใหค้ รอบคลมุ สาขาขนาดใหญท่ กุ สาขาทวั่ ประเทศในอนาคต เราไดเ้ รมิ่ บรจิ าคอาหารทจี่ �ำ หนา่ ยไมห่ มดใหก้ บั ผยู้ ากไรต้ ง้ั แต่ ปีทผ่ี ่านมา อาทิ ข้าวสาร ผักและผลไม้สด อาหารแห้ง ซึง่ ได้ ถูกเปลีย่ นเปน็ มือ้ อาหารใหผ้ ู้ด้อยโอกาสถึงเกือบ 1 ล้านม้อื (เมเนเจอร์ ออนไลน์, 5 กรกฎาคม 2560) 95

3 ขยะอาหารกับพฤติกรรม ในระดับครวั เรอื น 96

เป็นเวลานานมาแลว้ ทห่ี ลายคน ใ น ป ร ะ เ ท ศ ข อ ง เ ร า ต่ า ง เรยี กรอ้ งใหค้ นไทยเลกิ นสิ ยั “กินทิ้งกินขว้าง” พร้อมท้ังสอนให้ลูกหลานตระหนักถึง พระคุณแม่โพสพ กินข้าวทุกเม็ดอย่าให้เหลือท้ิง แม้ว่า เสียงเรียกร้องเหล่าน้ีดูเหมือนว่าจะได้ผลน้อยเต็มที ก็ตาม สังเกตได้จากขยะอาหารท่ีมีแต่จะเพ่ิมขึ้นทุกวัน จนเป็นปัญหาใหญ่ของประเทศ หลายคนก็เช่ือว่ามีคนไทย ไมน่ ้อยทม่ี คี วามเชอื่ ถึงค่านิยมเหลา่ น้ี การยกเลิก “กินท้งิ กินขวา้ ง” อนั เปน็ เหตใุ ห้เกิด ขยะอาหาร ลว้ นเกยี่ วข้องกับพฤตกิ รรม คา่ นยิ ม ความเช่ือ ส่วนบุคคล และมีบางคนมีมุมมองว่าเป็นเร่ืองส่วนตัว หรือ นิสัยส่วนตัว อย่างไรก็ตามในมุมมองทางวิชาการได้มีความ พยายามหาเหตผุ ลเพอ่ื อธบิ ายปรากฏการณท์ เ่ี กดิ ขน้ึ ในระดบั บคุ คล แนวคดิ ทางวิชาการเชือ่ ว่า การกอ่ เกิดขยะอาหาร และการสูญเสียอาหารในระดับครอบครัวมีเหตุจากหลาย ปัจจัย โดยเฉพาะปัจจัยในระดับปัจเจกชนหรือระดับบุคคล ได้แก่ ความเช่ือ ทัศนคติ ความรู้ เปน็ ตน้   ซ่ึง Waste and Resources Action Programme หรือ WRAP นำ�เสนอ กรอบแนวคิดความเข้าใจการป้องกันปัญหาขยะอาหารใน ครอบครัว ไวด้ งั ภาพตอ่ ไปนี้ 97

ทม่ี า : Waste and Resources Action Programme (WRAP) 98

หากพจิ ารณาตลอดเสน้ ทางของการจัดเตรยี ม อาหารและการบรโิ ภค อาจจำ�แนกพฤติกรรม ทีเ่ ก่ียวข้อง ดงั นี้ - การเตรียมมือ้ อาหารลว่ งหน้า - ตรวจสอบอาหารที่ยังคงเหลืออยู่ใน ตู้เก็บอาหารและตู้เยน็ กอ่ นการซือ้ - จดั ทำ�รายการช็อปปิง้ - เก็บรกั ษาเนื้อในหีบห่อทเ่ี หมาะสม - การแชแ่ ข็งเพอื่ ขยายอายุของอาหาร - การกะประมาณขา้ ว - การจดั การอาหารเหลอื - การใช้ประโยชน์จากปา้ ยระบวุ นั เดอื นปี 99

ปัจจยั ทม่ี ีผลตอ่ พฤตกิ รรมการลดขยะอาหาร C heckL ist การส่ือสารท่ีดภี ายในครวั เรือน มเี วลาส�ำหรบั วางแผน ความถีใ่ นการช็อปป้ งิ อาหารท่ใี ช้เป็นประจ�ำ รถู้ งึ ปริมาณทเี่ หมาะสม กระบวนการทางสังคมทีเ่ กย่ี วขอ้ ง ขีดความสามารถของตเู้ ย็น ความรู้เก่ยี วกับระยะเวลาการเก็บรกั ษาอาหาร แต่ละชนดิ หรอื การทำ� ใหส้ ามารถเก็บรกั ษา ไดน้ านมากขน้ึ การเก็บผลไมใ้ นภาชนะหรือที่ท่ีมองเหน็ ได้งา่ ย เพ่ือกระตุ้นการบรโิ ภค 100