วันสุนทรภู่

วันสนุ ทรภู่ วันที่ 26 มถิ ุนายน 2566 ห้องสมดุ ประชาชน “เฉลิมราชกุมารี” อาเภอวังทรายพูน ศนู ย์ส่งเสรมิ การเรียนร้อู าเภอวังทรายพูน สานักงานส่งเสรมิ การเรียนรู้จังหวัดพจิ ิตร

วันสุนทรภู่ ตรงกับวันท่ี 26 มิถุนายน ของทุกปี สุนทรภู่ เป็นกวีเอก 4 แผ่นดิน ของประเทศไทย ท่ีมีผลงานท่ีมีช่ือเสียงมากมาย เช่น นิราศเมืองแกลง นิราศภูเขาทอง นิราศอิเหนา นิทานเร่ืองพระอภัยมณี สุภาษิตสอนหญิง บทเสภาเรื่องขุนช้างขุนแผน เป็นต้น จากผลงานของสุนทรภู่ เรามาตามชีวประวัติ กวีเอกของไทย เร่ืองราวชีวิตกวี 4 แผน่ ดนิ และผลงานอนั ทรงคุณค่า ประวัติสนุ ทรภู่ พระสุนทรโวหาร นามเดิม ภู่ หรอื ที่เรยี กกันทั่วไปว่า สุนทรภู่ (26 มิถุนายน พ.ศ. 2329 - พ.ศ. 2398) เป็นอาลักษณ์ชาวไทยท่ีมีชื่อเสียงเชิงกวี ได้รับยกย่องเป็น เชกส เปียร์แห่งประเทศไทย เกิดหลังจากตัง้ กรุงรัตนโกสนิ ทร์ได้ 4 ปี และไดเ้ ข้ารับราชการเป็น อาลักษณ์ราชสานกั ในรัชสมยั พระบาทสมเดจ็ พระพทุ ธเลิศหล้านภาลัย เม่ือสิ้นรัชกาลได้ออกบวชเป็นเวลาร่วม 20 ปี ก่อนจะกลับเข้ารับราชการอีกคร้ัง ในปลายรชั สมัยพระบาทสมเด็จพระน่ังเกล้าเจา้ อยู่หัว โดยเป็นอาลักษณ์ในสมเด็จเจา้ ฟา้ จุฑามณี กรมขุนอิศเรศรังสรรค์ ในสมัยรัชกาลท่ี 4 ได้เล่ือนตาแหน่งเป็น พระสุนทร โวหาร เจา้ กรมอาลักษณฝ์ า่ ยพระราชวงั บวร ซึ่งเป็นตาแหน่งราชการสุดทา้ ยก่อนสน้ิ ชีวิต สุนทรภู่เป็นกวีท่ีมีความชานาญทางด้านกลอน ได้สร้างขนบการประพันธ์กลอน นิทานและกลอนนิราศข้ึนใหม่จนกลายเป็นท่ีนิยมอย่างกว้างขวางสืบเนื่องมาจนกระท่ัง ถึงปัจจุบัน ผลงานท่ีมีชื่อเสียงของสุนทรภู่มีมากมายหลายเรื่อง เช่น นิราศภูเขาทอง นริ าศสพุ รรณ เพลงยาวถวายโอวาท กาพย์พระไชยสุรยิ า และ พระอภัยมณี เปน็ ตน้ โดยเฉพาะเรื่อง พระอภัยมณี ได้รับยกย่องจากวรรณคดีสโมสรว่าเป็นยอดของ วรรณคดีประเภทกลอนนิทาน และเป็นผลงานที่แสดงถึงทักษะ ความรู้ และทัศนะของ สุนทรภู่อย่างมากที่สุด งานประพันธ์หลายช้ินของสุนทรภู่ได้รับเลือกให้เป็นส่วนหนึ่งใน หลักสูตรการเรียนการสอนนับแต่อดีตมาจนถึงปัจจุบัน เช่น กาพย์พระไชยสุริยา นิราศ พระบาท และอีกหลายๆ เรือ่ ง ปี พ.ศ. 2529 ในโอกาสครบรอบ 200 ปีชาตกาล สุนทรภู่ได้รับยกย่องจาก องค์การยูเนสโกให้เป็นบุคคลสาคัญของโลกด้านงานวรรณกรรม ผลงานของสุนทรภู่ยัง เป็นที่นิยมในสังคมไทยอย่างต่อเนื่องตลอดมาไม่ขาดสาย และมีการนาไปดัดแปลงเป็น ส่ือต่างๆ เช่น หนังสือการ์ตูน ภาพยนตร์ เพลง รวมถึงละคร มีการก่อสร้างอนุสาวรีย์ สุนทรภู่ไว้ที่ตาบลกร่า อาเภอแกลง จังหวัดระยอง บ้านเกิดของบิดาของสุนทรภู่ และ

เป็นท่ีกาเนิดผลงานนิราศเรื่องแรกของท่านคือ นิราศเมืองแกลง นอกจากนี้ยังมี อนุสาวรยี ์แหง่ อื่นๆ อีก เชน่ ทว่ี ดั ศรสี ดุ าราม ทจ่ี งั หวดั เพชรบุรี และจงั หวัดนครปฐม วันเกิดของสุนทรภู่คือวันท่ี 26 มิถุนายนของทุกปี ถือเป็น วันสุนทรภู่ ซึ่งเป็นวัน สาคัญด้านวรรณกรรมของไทย มีการจัดกิจกรรมเชิดชูเกียรติคุณและส่งเสริมศิลปะการ ประพันธ์บทกวีจากองค์กรตา่ งๆ โดยท่วั ไป สนุ ทรภู่ มีชอื่ เดมิ วา่ ภู่ เกิดในสมัยรัชกาลที่ 1 แห่งกรงุ รตั นโกสินทร์ เมื่อวันจันทร์ เดือน 8 ข้ึน 1 ค่า ปีมะเมีย จลุ ศักราช 1148 เวลาเช้า 2 โมง (ตรงกับวันที่ 26 มิถุนายน พ.ศ. 2329) ณ บรเิ วณด้านเหนือของพระราชวังหลัง ซ่ึงเป็นบรเิ วณสถานีรถไฟบางกอก นอ้ ยปัจจุบนั นี้ เช่ือวา่ หลังจากสนุ ทรภเู่ กิดได้ไมน่ าน บดิ ามารดาก็หยา่ ร้างกัน บิดาออกไป บวชอย่ทู ว่ี ัดป่ากร่าอนั เป็นภูมิลาเนาเดิม ส่วนมารดาได้เข้าไปอยู่ในพระราชวังหลัง ถวาย ตัวเป็นนางนมของพระองค์เจ้าหญิงจงกล พระธิดาในเจ้าฟ้ากรมหลวงอนุรักษ์เทเวศร์

ดังนั้นสุนทรภู่จึงได้อยู่ในพระราชวังหลังกับมารดา และได้ถวายตัวเป็นข้าในกรม พระราชวงั หลงั สุนทรภ่ยู งั มนี ้องสาวต่างบดิ าอีกสองคน ช่อื ฉมิ และน่มิ เช่อื กนั วา่ ในวัยเด็กสนุ ทรภไู่ ด้รา่ เรียนหนงั สือกับพระในสานักวัดชีปะขาว (ซ่ึงต่อมาได้รบั พระราชทานนามในรัชกาลที่ 4 ว่า วัดศรีสุดาราม อยู่ริมคลองบางกอกน้อย) ตาม เน้ือความส่วนหน่ึงที่ปรากฏใน นิราศสุพรรณ ต่อมาได้เข้ารับราชการเป็นเสมียนนาย ระวางกรมพระคลังสวน ในกรมพระคลงั สวน แต่ไม่ชอบทางานอน่ื นอกจากแต่งบทกลอน ซึ่งสามารถแต่งได้ดีตั้งแต่ยังรุ่นหนุ่ม จากสานวนกลอนของสุนทรภู่ เช่ือว่าผลงานที่มีการ ประพันธ์ขึ้นก่อนสุนทรภู่อายุได้ 20 ปี (คือก่อน นิราศเมืองแกลง) เห็นจะได้แก่กลอน นิทานเร่อื ง โคบุตร สุนทรภู่ ลอบรักกับนางข้าหลวงในวังหลังคนหน่ึง ช่ือแม่จัน ชะรอยว่าหล่อนจะ เปน็ บุตรหลานผมู้ ตี ระกูล จงึ ถูกกรมพระราชวังหลังกริ้วจนถึงให้โบยและจาคุกคนทั้งสอง แต่เมอ่ื กรมพระราชวังหลังเสด็จทิวงคตในปี พ.ศ. 2349 จึงมีการอภัยโทษแก่ผู้ถูกลงโทษ ทั้งหมดถวายเป็นพระราชกศุ ล หลงั จากสนุ ทรภ่อู อกจากคกุ กเ็ ดนิ ทางไปหาบิดาท่ีเมืองแก ลง จังหวัดระยอง การเดนิ ทางครง้ั นี้สุนทรภู่ได้แต่ง นิราศเมืองแกลง พรรณนาสภาพการ เดินทางต่างๆ เอาไว้โดยละเอียด และลงท้ายเร่ืองว่า แต่งมาให้แก่แม่จัน \"เป็นขันหมาก ม่ิงมิตรพิสมัย\" ในนิราศได้บันทึกสมณศักดิ์ของบิดาของสุนทรภู่ไว้ด้วยว่า เป็น \"พระครู ธรรมรังษี\" เจ้าอาวาสวัดป่ากร่า กลับจากเมืองแกลงคราวน้ี สุนทรภู่จึงได้แม่จันเป็น ภรรยาแต่กลับจากเมืองแกลงเพียงไม่นาน สุนทรภู่ต้องติดตามพระองค์เจ้าปฐมวงศ์ใน ฐานะมหาดเล็กตามเสด็จไปในงานพิธีมาฆบูชาท่ีพระพุทธบาท (เขตจังหวัดสระบุรีใน ปัจจุบัน) เม่ือปี พ.ศ. 2350 สุนทรภู่ได้แต่ง นิราศพระบาท พรรณนาเหตุการณ์ในการ เดนิ ทางคราวนี้ด้วย สุนทรภู่กบั แม่จันมบี ุตรดว้ ยกัน 1 คน ชือ่ หนพู ดั ไดอ้ ยู่ในความอุปการะของเจา้ ครอกทอง อยู่ ส่วนหนุ่มสาวท้ังสองมีเร่ืองระหองระแหงกันเสมอ จนภายหลังก็เลิกรากันไป หลังจาก นิราศพระบาท ที่สุนทรภู่แต่งในปี พ.ศ. 2350 ไม่ปรากฏผลงานใดๆ ของสุนทร ภอู่ กี เลยจนกระท่ังเขา้ รบั ราชการในปี พ.ศ. 2359

การเข้ารบั ราชการของสนุ ทรภู่ สุนทรภู่ ได้เข้ารับราชการในกรมพระอาลักษณ์เมื่อ พ.ศ. 2359 ในรัชสมัยรัชกาล ที่ 2 มูลเหตุในการได้เข้ารับราชการน้ี ไม่ปรากฏแน่ชัด แต่สันนิษฐานว่าอาจแต่งโคลง กลอนได้เป็นท่ีพอพระทัย ทราบถึงพระเนตรพระกรรณจึงทรงเรียกเข้ารับราชการ แนวคิดหน่ึงว่าสุนทรภู่เป็นผู้แต่งกลอนในบัตรสนเท่ห์ ซ่ึงปรากฏชุกชุมอยู่ในเวลาน้ัน อกี แนวคดิ หนึ่งสืบเนือ่ งจาก \"ชว่ งเวลาทีห่ ายไป\" ของสุนทรภู่ ซึ่งน่าจะใช้วิชากลอนทามา หากินเป็นทร่ี ูจ้ ักเล่ืองชื่ออยู่ ชะรอยจะเป็นเหตุใหถ้ กู เรียกเขา้ รับราชการกไ็ ด้ เมื่อแรกสุนทรภู่รับราชการเป็นอาลักษณ์ปลายแถว มีหน้าท่ีเฝ้าเวลาทรงพระ อักษรเพือ่ คอยรบั ใช้ แต่มีเหตุให้ได้แสดงฝีมือกลอนของตัว เมื่อพระบาทสมเด็จพระพทุ ธ เลิศหล้านภาลัยทรงแต่งกลอนบทละครในเรื่อง \"รามเกียรต์ิ\" ติดขัดไม่มีผู้ใดต่อกลอนได้ ต้องพระราชหฤทัย จึงโปรดให้สุนทรภู่ทดลองแต่ง ปรากฏว่าแต่งได้ดีเป็นท่ีพอพระทัย จึงทรงพระกรุณาฯ เล่ือนให้เป็น ขุนสุนทรโวหาร การต่อกลอนของสุนทรภู่คราวน้ีเป็นที่ รจู้ ักทั่วไป เน่ืองจากปรากฏรายละเอียดอยู่ในพระนิพนธ์ ชีวิตและงานของสุนทรภู่ ของ สมเดจ็ ฯ กรมพระยาดารงราชานุภาพ บทกลอนในรามเกยี รตท์ิ ส่ี ุนทรภู่ได้แต่งในคราวนั้น คือ ตอนนางสีดาผูกคอตาย และตอนศึกสิบขุนสิบรถ ฉากบรรยายรถศึกของทศกัณฐ์ สนุ ทรภูไ่ ดเ้ ล่ือนยศเป็น หลวงสนุ ทรโวหาร ในเวลาต่อมา ไดร้ บั พระราชทานบ้านหลวงอยู่

ที่ท่าช้าง ใกล้กับวังท่าพระ และมีตาแหน่งเข้าเฝ้าเป็นประจา คอยถวายความเห็น เก่ียวกับพระราชนิพนธ์และพระนิพนธ์วรรณคดีเร่ืองต่างๆ รวมถึงได้ร่วมในกิจการฟื้นฟู ศลิ ปวัฒนธรรมชว่ งต้นกรงุ รตั นโกสนิ ทร์ โดยเปน็ หนึง่ ในคณะร่วมแต่ง ขุนช้างขุนแผน ขึ้น ใหม่ ระหวา่ งรับราชการ สุนทรภูต่ ้องโทษจาคุกเพราะถูกอุทธรณ์ว่าเมาสุราทาร้ายญาติ ผู้ใหญ่ แต่จาคุกได้ไม่นานก็โปรดพระราชทานอภัยโทษ เล่ากันว่าเ นื่องจาก พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยทรงติดขัดบทพระราชนิพนธ์เร่ืองสังข์ทอง ไม่มี ใครแต่งได้ต้องพระทัย ภายหลังพ้นโทษ สุนทรภู่ได้เป็นพระอาจารย์ถวายอักษรสมเด็จ พระเจา้ บรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้าอาภรณ์ พระราชโอรสในรัชกาลท่ี 2 เช่ือว่าสุนทรภู่แต่งเร่ือง สวสั ดิรักษา ในระหวา่ งเวลาน้ี และในระหว่างรับราชการอยู่น้ี สุนทรภู่แต่งงานใหม่กับแม่ นิ่ม มบี ตุ รดว้ ยกันหนง่ึ คน ช่ือพ่อตาบ สุนทรภู่รับราชการอยู่เพียง 8 ปี เม่ือถึงปี พ.ศ. 2367 พระบาทสมเด็จพระพุทธ เลิศหล้านภาลัยเสด็จสวรรคต หลังจากน้ันสุนทรภู่ก็ออกบวช แต่จะได้ลาออกจาก ราชการก่อนออกบวชหรือไม่ยังไม่ปรากฏแน่ชัด แม้จะไม่ปรากฏโดยตรงว่าสุนทรภู่ได้รับ พระบรมราชูปถัมภ์จากราชสานักใหม่ในพระบาทสมเด็จพระน่ังเกล้าเจ้าอยู่หัว แต่ก็ ได้รับพระอปุ ถมั ภ์จากพระบรมวงศานุวงศพ์ ระองค์อ่ืนอยู่เสมอ เช่น ปี พ.ศ. 2372 สุนทร ภู่ได้เป็นพระอาจารย์ถวายอักษรเจ้าฟ้ากลางและเจ้าฟ้าปิ๋ว พระโอรสในเจ้าฟ้ากุณฑล ทิพยวดี ปรากฏความอยู่ใน เพลงยาวถวายโอวาท นอกจากนั้นยังได้อยู่ในพระอุปถัมภ์ ของพระองค์เจ้าลักขณานุคุณ และกรมหมื่นอัปสรสุดาเทพ ซึ่งปรากฏเนื้อความในงาน เขียนของสนุ ทรภ่บู างเรือ่ งว่า สุนทรภแู่ ตง่ เรือ่ ง พระอภัยมณี และ สิงหไตรภพ ถวาย

สุนทรภบู่ วชอย่เู ปน็ เวลา 18 ปี ระหวา่ งนน้ั ไดย้ ้ายไปอยวู่ ดั ต่างๆ หลายแห่ง เท่าที่พบระบุ ในงานเขียนของทา่ นได้แก่ วดั เลยี บ วดั แจง้ วดั โพธิ์ วดั มหาธาตุ และวดั เทพธดิ าราม งาน เขยี นบางชิ้นสอื่ ใหท้ ราบวา่ ในบางปี ภิกษุภู่เคยต้องเรร่ ่อนไม่มีที่จาพรรษาบ้างเหมือนกัน ผลจากการที่ภิกษุภู่เดินทางธุดงค์ไปที่ต่างๆ ท่ัวประเทศ ปรากฏผลงานเป็นนิราศเร่ือง ต่างๆ มากมาย และเชื่อว่าน่าจะยังมีนิราศท่ีค้นไม่พบอีกเป็นจานวนมาก โดยงานเขียน ชิ้นสุดท้ายท่ีภิกษุภู่แต่งไว้ก่อนลาสิกขาบท คือ ราพันพิลาป โดยแต่งขณะจาพรรษาอยู่ที่ วดั เทพธดิ าราม พ.ศ. 2385 ปี พ.ศ. 2385 ภิกษุภู่จาพรรษาอยู่ท่ีวัดเทพธิดาราม ท่ีมีกรมหมื่นอัปสรสุดาเทพ ทรงอุปถัมภ์ คืนหนึ่งหลับฝันเห็นเทพยดาจะมารับตัวไป เมื่อต่ืนขึ้นคิดว่าตนถึงฆาต จะต้องตายแล้ว จึงประพันธ์เร่ือง ราพันพิลาป พรรณนาถึงความฝันและเล่าเรื่องราว ต่างๆ ที่ได้ประสบมาในชีวิต หลังจากนั้นก็ลาสิกขาบทเพื่อเตรียมตัวจะตาย ขณะนั้น สนุ ทรภมู่ ีอายไุ ด้ 56 ปี หลงั จากลาสิกขาบท สุนทรภู่ได้รบั พระอุปถัมภ์จากเจา้ ฟ้าน้อย หรือสมเด็จเจา้ ฟา้ จุฑามณี กรมขุนอศิ เรศรังสรรค์ รับราชการสนองพระเดชพระคุณทางด้านงานวรรณคดี สุนทรภู่แต่ง เสภาพระราชพงศาวดาร บทเห่กล่อมพระบรรทม และบทละครเรื่อง

อภัยนุราช ถวาย รวมถึงยังแต่งเร่ือง พระอภัยมณี ถวายให้กรมหม่ืนอัปสรสุดาเทพด้วย เมื่อถึงปี พ.ศ. 2394 พระบาทสมเด็จพระน่ังเกล้าเจ้าอยู่หัวเสด็จสวรรคต เจ้าฟ้ามงกุฎ เสด็จขึ้นครองราชย์เป็นพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว และทรงสถาปนาเจา้ ฟ้า น้อยข้ึนเป็น พระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว สุนทรภู่จึงได้รับแต่งต้ังเป็นเจ้ากรม อาลักษณ์ฝ่ายพระราชวังบวร มีบรรดาศักด์ิเป็น พระสุนทรโวหาร ช่วงระหว่างเวลานี้ สุนทรภู่ได้แต่งนริ าศเพม่ิ อกี 2 เรือ่ ง คอื นริ าศพระประธม และ นิราศเมืองเพชร สุนทรภู่พานักอยู่ในเขตพระราชวังเดิม ใกล้หอนั่งของพระยามนเทียรบาล (บัว) มหี อ้ งส่วนตัวเป็นหอ้ งพกั กั้นเฟ้ียมที่เรียกชื่อกันว่า \"ห้องสุนทรภู่\" เชื่อว่าสุนทรภู่พานักอยู่ ทนี่ ่ีตราบจนถึงแก่อนจิ กรรม เมอื่ ปี พ.ศ. 2398 สริ ิรวมอายุได้ 69 ปี ผลงานของสนุ ทรภู่ นิราศ นิราศเมืองแกลง (พ.ศ. 2349) - แต่งเม่ือหลังพ้นโทษจากคุก และเดินทางไปหา พ่อท่ีเมืองแกลง นิราศพระบาท (พ.ศ. 2350) - แต่งหลังกลับจากเมืองแกลง และต้องตามเสด็จ พระองค์เจ้าปฐมวงศไ์ ปนมัสการรอยพระพุทธบาททจ่ี งั หวัดสระบรุ ี ในวันมาฆบชู า นิราศภูเขาทอง (ประมาณ พ.ศ. 2371) - แต่งโดยสมมุติว่า เณรหนูพัด เป็นผู้แต่ง ไปนมสั การพระเจดีย์ภูเขาทอง ทีจ่ งั หวดั อยุธยา นิราศสุพรรณ (ประมาณ พ.ศ. 2374) - แต่งเม่ือครั้งยังบวชอยู่ และไปค้นหายา อายวุ ฒั นะที่จงั หวัดสพุ รรณบุรี เป็นผลงานเรอื่ งเดยี วของสนุ ทรภทู่ ี่แตง่ เปน็ โคลง นิราศวัดเจ้าฟ้า (ประมาณ พ.ศ. 2375) - แต่งเม่ือคร้ังยังบวชอยู่ และไปค้นหายา อายวุ ฒั นะตามลายแทงทีว่ ัดเจา้ ฟา้ อากาศ (ไมป่ รากฏว่าทจ่ี ริงคือวดั ใด) ทจ่ี ังหวดั อยุธยา นิราศอิเหนา (ไม่ปรากฏ, คาดว่าเป็นสมัยรัชกาลที่ 3) แต่งเป็นเนื้อเรื่องอิเหนา ราพันถงึ นางบุษบา ราพันพิลาป (พ.ศ. 2385) - แต่งเม่ือคร้ังจาพรรษาอยู่ท่ีวัดเทพธิดาราม แล้วเกิด ฝันร้ายว่าชะตาขาด จึงบันทึกความฝันพร้อมราพันความอาภัพของตัวไว้เป็น \"ราพัน พิลาป\" จากน้ันจงึ ลาสิกขา นิราศพระประธม (พ.ศ. 2385) - เชื่อว่าแต่งเมื่อหลังจากลาสิกขาและเข้ารับ ราชการในพระบาทสมเดจ็ พระปิน่ เกลา้ เจ้าอยู่หวั ไปนมัสการพระประธมเจดีย์ (หรือพระ ปฐมเจดีย)์ ทเี่ มืองนครชยั ศรี

นิราศเมืองเพชร (พ.ศ. 2388) - แต่งเม่ือเข้ารบั ราชการในพระบาทสมเด็จพระปิ่น เกล้าเจา้ อยู่หัว เช่ือว่าไปธุระราชการอย่างใดอย่างหน่ึง นิราศเร่ืองน้ีมีฉบับค้นพบเน้ือหา เพิม่ เตมิ ซ่งึ อ.ล้อม เพง็ แกว้ เชอ่ื ว่าบรรพบรุ ุษฝ่ายมารดาของสนุ ทรภ่เู ป็นชาวเมอื งเพชร นิทาน เรอ่ื งโคบตุ ร, เร่อื งพระอภยั มณี, เร่อื งพระไชยสรุ ยิ า, เร่อื งลกั ษณวงศ์, เร่ืองสิงหไกรภพ สุภาษติ สวสั ดริ ักษา คาดวา่ ประพนั ธ์ในสมยั รัชกาลที่ 2 ขณะเปน็ พระอาจารยถ์ วายอักษร แด่เจ้าฟา้ อาภรณ์ สุภาษติ สอนหญงิ เปน็ หนึ่งในผลงานซึง่ ยังเปน็ ทเ่ี คลอื บแคลงว่า สุนทรภู่เป็น ผูป้ ระพนั ธจ์ ริงหรือไม่ เพลงยาวถวายโอวาท คาดว่าประพันธใ์ นสมัยรัชกาลท่ี 3 ขณะเปน็ พระอาจารย์ ถวายอกั ษรแด่เจ้าฟ้ากลางและเจา้ ฟ้าป๋ิว บทละคร เรอ่ื งอภัยณุรา ซึง่ เขยี นขึ้นในสมยั รัชกาลที่ 4 เพ่ือถวายพระองค์เจ้าดวงประภา พระธิดาในพระบาทสมเด็จพระปิ่นเกล้าเจา้ อยหู่ ัว บทเสภา เรอ่ื งขุนช้างขุนแผน (ตอนกาเนดิ พลายงาม) เร่ืองพระราชพงศาวดาร บทเหก่ ล่อมพระบรรทม น่าจะแต่งขน้ึ สาหรบั ใช้ขับกล่อมหม่อมเจ้าในพระองค์เจ้าลักขณานุคณุ กับพระ เจา้ ลกู ยาเธอในพระบาทสมเดจ็ พระปิ่นเกล้าเจ้าอยู่หัว เท่าที่พบมี 4 เรอ่ื งคือ เห่เรื่องพระอภยั มณี เหเ่ รือ่ งโคบุตร เหเ่ รือ่ งจับระบา เห่เรื่องกากี