สิกขาจาริกล้านนา

บูรณาการรายวชิ า สกิ ขาจาริกอารยธรรมล้านนา พระธนบดี จารธุ มฺโม/ใจกลา้ รหสั นสิ ิต 6409501041 สาขาวิชาพระพทุ ธศาสนา ชัน้ ปที ่ี 2 ประเดน็ การศกึ ษา 1.จากการสกิ ขาจารกิ มีความเข้าใจเก่ยี วกบั ประวตั ศิ าสตร์พทุ ธศาสนาในล้านนา อยา่ งไร การพระพทุ ธศาสนาในอาณาจกั รล้านนา การเขา้ มาของพระพุทธศาสนาในอาณาจักรลา้ นนา สามารถแบง่ เปน็ 2 มิติ ดังนี้ 1.มติ ิทางชาติพนั ธุ์ ถ้ายอมรับวา่ ชาตพิ นั ธุ์ไท เคยอยู่ทีต่ อนใต้ของประเทศจนี อาศยั อยู่ บริเวณ ลุ่มน้าแยงซีเกียง ซงึ่ ปัจจบุ ันอยู่ภายใต้การยดึ ครองของชาวจีน(ฮนั่ ) เรยี กว่า อาณาจักรอา้ ย ลาว จุดศนู ยก์ ลาง อยู่ท่ี มณฑลยนู าน จะตั้งตวั มาชา้ นานเพยี งไร ไมอ่ าจทราบ แต่ปรากฏ “เมอื ง เทียน” หรือ “เมอื งแถน” ราว พ.ศ.263-323 ในสมยั ขุนหลวงม้าว (ลิเมา) กษตั ริย์ทีท่ รง ครองราชยอ์ ย่ใู นอาณาจักรอา้ ยลาว ก่อนทีจ่ ะอพยพ เขา้ มาสู่ดินแดนประเทศไทยในปจั จุบัน ได้รบั เอาพระพทุ ธศาสนามหายาน โดยการน้าของพระสมณทตู ชาว อนิ เดยี มาเผยแผ่ หลงั จากพระเจ้า กนษิ กะมหาราชทรงอุปถัมภ์การสงั คายนาครง้ั ที่ 4 ของฝา่ ยมหายาน ณ เมอื งชลนั ธร แควน้ แคช เมียร์ พระสมณทูตไดเ้ ข้ามาเผยแผพ่ ระพทุ ธศาสนาในเอเชียกลาง พระเจ้าม่งิ ที่ จกั รพรรดิจนี ทรง รบั เอาพระพทุ ธศาสนาไปเผยแผ่ในจีน พระองค์ได้ส่งทูตมาเจริญสมั พนั ธไมตรกี ับอาณาจักร อ้าย ลาว คณะทตู ทมี่ าไดน้ ้าเอาพระพทุ ธศาสนาและสมณทตู มาด้วย เม่ือหลวงลวิ เมารับเอา พระพุทธศาสนา ราวพ.ศ. 600 ก็ทา้ ใหห้ ัวเมอื งไทยท้ัง 77 หัวเมอื ง และราษฎรจา้ นวนถงึ 51,890 ครอบครัว เปล่ียนมานบั ถอื พระพุทธศาสนาแบบมหายาน (http://www.dhammathai.org/thailand/thailand.php) ภายหลัง เม่อื ไทกลมุ่ น้ีตอ่ สปู้ กป้อง ดนิ แดนกบั จีน แตพ่ ่ายแพส้ งครามกบั จีน จึงถอยรน่ ลงมาทางแหลมอนิ โดจนี ตั้งบา้ นเมอื งเป็น อิสระ สร้างอาณาจักรนา่ นเจ้า (หนงั สือ เรอื่ งของชาตไิ ทย ของ พญาอนมุ านราชธน เรยี บเรยี ง เพอื่ พิมพค์ รงั้ แรก พ.ศ. 2483 ราว 70 ปมี าแลว้ ยงั มีความเช่ือเก่า ๆ ว่า ถ่นิ เดมิ ของไทยอยู่ใน ดนิ แดนจีน และ อาณาจักรนา่ นเจา้ เป็นของไท แตถ่ กู จนี รกุ รานหลายระรอก กลุม่ หนึ่งลงมาต้งั อาณาจักรที่ราบทางภาคกลาง ตอนบนของไทยปจั จุบนั มกี รงุ สโุ ขทยั เป็นราชธานี) เร่อื งอาณาจกั ร น่านเจ้าเป็นของไทนนั้ ไดม้ ีขอ้ โต้แยง้ จาก นักนักวชิ าการประวัตศิ าสตร์โบราณคดมี านษุ ยวิทยาทั่ว

โลก และรบั รกู้ ันมานานว่า อาณาจักรน่านเจ้าไมใ่ ช่ ของไท แต่เป็นอาณาจักรของ “ชนชาตไิ ป, หม่ี” (พดู ภาษาตระกูลจีน-ทเิ บต หรอื โล-โล้, หลอ-หลอ) ทเี่ ป็นคน พนื้ เมอื งดง้ั เดิมดึกดา้ บรรพ์ อยู่ ในหุบเขา(รอบทะเลสาบเออ๋ ไห่) ทางตอนเหนอื ของมณฑลยูนนาน ศูนย์กลาง ต้ังอยู่บริเวณท่ี ปจั จบุ ันเรยี กว่าเมือง ต้าหล(ี่ ตา้ นานไทเรียก เมืองตาลีฟ) ด้วยผลงานศกึ ษาคน้ คว้าวิจัยของ นกั วิชาการจีนและนักวชิ าการนานาชาติตา่ งยนื ยันตรงกันวา่ “ไมม่ ีคนไทในน่านเจ้า เพราะนา่ นเจ้า ไม่ใช่อาณาจกั รของไท จึงไมเ่ คยมีคนไทถูกขบั ไลใ่ หอ้ พยพหลบหนรี น่ ลงมาทางใตจ้ ากจนี ” วัดสาํ คญั ในล้านนา (ขอ้ มลู จากสํานกั พระพุทธศาสนา ปี พ.ศ. 2557) 1) จงั หวดั เชียงใหม่ มีวัด จํานวน 1,258 วดั สํานักสงฆ์ มี 470 แห่ง พระอาราม หลวง มีจาํ นวน 9 วดั วัดพระสิงหว์ รมหาวหิ าร - พระอารามหลวงชั้นเอก ชนดิ วรมหาวิหาร - ต้าบลพระสงิ ห์ อา้ เภอเมอื ง วดั พระธาตุดอยสุเทพราชวรวิหาร - พระอารามหลวงช้ันโท ชนิดราชวรวิหาร - ตา้ บล สุเทพ อ้าเภอเมือง วดั พระธาตศุ รีจอมทองวรวิหาร - พระอารามหลวงชนั้ ตรี ชนิดวรวหิ าร - ต้าบล บ้านหลวง อา้ เภอจอมทอง วดั โพธารามมหาวหิ าร - พระอารามหลวงชน้ั ตรี ชนดิ สามัญ - ตา้ บล ชา้ งเผือก อ้าเภอเมือง วัดสวนดอก - พระอารามหลวงช้นั ตรี ชนิดสามญั - ต้าบลสเุ ทพ อ้าเภอ เมือง วดั ท่าตอน - พระอารามหลวงชน้ั ตรี ชนิดสามญั - ตา้ บลท่าตอน อ้าเภอแมอ่ าย วดั พระธาตุ ดอยสะเก็ด - พระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดสามัญ - ต้าบลเชิงดอย อา้ เภอดอยสะเก็ด วดั เจดีย์ หลวงวรวหิ าร - พระอารามหลวงชน้ั ตรี ชนดิ วรวหิ าร - ตา้ บลพระสงิ ห์ อา้ เภอเมือง วดั ป่าดารา ภริ มย์ - พระอารามหลวงชัน้ ตรี ชนดิ สามัญ - ต้าบลรมิ ใต้ อ้าเภอแม่รมิ วัดสามญั วดั เชยี งมั่น วัดดบั ภัย วดั เชยี งยนื วดั ชยั มงคล วดั ดวงดี วดั หมน่ื ล้าน วัดหม่นื เงนิ กอง วดั ลอยเคราะห์ วดั ดับภยั วดั ชยั พระเกียรติ วดั ศรเี กดิ วดั อุโมงค์ หลกั ศิลาจารกึ ภายในวัดอุโมงค์จารกึ ไว้ว่า วัดแหง่ นมี้ ีชือ่ ว่า เวฬกุ ัฏฐาราม ซ่ึงหมายความว่า วดั บนกอไผ่ 11 กอ

พระธาตุดอยสเุ ทพ วัดสวนดอก 2) จงั หวดั เชยี งราย มีจาํ นวนวดั ทงั้ หมด 1,216 วัด พระอารามหลวง มี 3 วัด วดั เจ็ดยอด (พระอารามหลวงช้นั ตรี ชนดิ สามัญ) ตา้ บลเวียง อา้ เภอเมืองเชยี งราย วัดพระแก้ว (พระอารามหลวงช้นั ตรี ชนดิ สามญั ) ตา้ บลเวียง อา้ เภอเมอื งเชียงราย วัดพระสิงห์ (พระอารามหลวงชน้ั ตรี ชนิดสามัญ) ต้าบลเวียง อ้าเภอเมืองเชียงรายวัดพระแกว้ วดั สามัญ วดั เชตวนั วัดมุงเมือง วัดมิ่งเมือง วัดรอ่ งขุน่ วัดศรเี กิด วัดพระธาตุดอยตงุ มวี ดั จนี นิกาย 1 วัด คือ วัดหม่ืนพทุ ธเมตตาคุณาราม บา้ นป่าไร่ ต. ท่าขา้ วเปลือก อ. แมจ่ นั วดั รอ่ งขุ่น วัดเจ็ดยอด

3) จงั หวัดพะเยา มีวัดจาํ นวน 455 วัด พระอารามหลวง มี 1 วัด คือวัดพระศรีโคมคํา วัดสามญั วดั อนาลโย วดั กลางกวา๊ น วัดตโิ ลกอาราม วดั ลี วัดราชคฤห์ วัดภมู นิ ทร์ วดั บุญยืน วัด ไชยอาวาส 4) จังหวดั นา่ น มีวัดจาํ นวน 406 วดั พระอารามหลวง 4 วัด วัดพระธาตุชา้ งค้าวรวิหาร (พระอารามหลวงชน้ั ตรี ชนิดวรวิหาร) ตา้ บลในเวียง อ้าเภอเมืองน่าน วัดพญาภู (พระอารามหลวงชน้ั ตรี ชนดิ สามัญ) ต้าบลในเวยี ง อ้าเภอเมืองน่าน วดั บุญยนื (พระ อารามหลวงชน้ั ตรี ชนดิ สามัญ) ตา้ บลกลางเวียง อ้าเภอเวยี งสา วัดพระธาตแุ ช่แห้ง (พระอาราม หลวงช้ันตรี ชนดิ สามัญ) ต้าบลมว่ งต๊ึด อา้ เภอภเู พียง วดั สามญั วัดน้าล้อม วดั ทา่ ช้าง วดั ดอนแกว้ วดั เชียงแข็ง วัดชา้ งเผือก วัดกูค่ ้า 5) จังหวัดแพร่ มีวดั จํานวน 359 วดั พระอารามหลวง 2 วดั วัดพระบาทมงิ่ เมืองวรวิหาร (พระอารามหลวงช้นั ตรี ชนิดวรวหิ าร) ต้าบลในเวียง อา้ เภอเมอื งแพร่ วัดพระธาตุชอ่ แฮ วดั สามญั วัดจอมสวรรค์ วัดพระบาทมิ่งเมืองวรวิหาร วัดพระนอน วัดพระธาตจุ อมแจง้ วัดหลวง วดั ศรดี อนค้า วัดพระธาตพุ ระลอ วดั สะแล่ง วัดสงู เม่น วดั ปา่ แดง 6) จงั หวดั ลาํ ปาง มีวดั จํานวน 706 วดั พระอารามหลวง จาํ นวน 4 วัด วัดพระเจดยี ซ์ าวหลงั (พระอารามหลวงชนั้ ตรี ชนดิ สามญั ) ตา้ บลตน้ ธงชยั อ้าเภอเมืองล้าปาง วัด พระแกว้ ดอนเตา้ สชุ าดาราม (พระอารามหลวงชั้นตรี ชนิดราชวรวิหาร) ต้าบลเวียงเหนอื อ้าเภอ เมืองล้าปาง วดั บญุ วาทยว์ หิ าร (พระอารามหลวงชนั้ ตรี ชนดิ สามญั ) ต้าบลหวั เวยี ง อา้ เภอเมอื ง ล้าปาง วดั จองคา้ (พระอารามหลวงชน้ั ตรี ชนิดสามญั ) ต้าบลบา้ นหวด อ้าเภองาว วดั สามญั วัดพระธาตลุ ้าปางหลวง วดั ท่ามะโอ วดั มอ่ นจ้าศีล วัดไหล่หนิ

วัดพระธาตลุ าํ ปางหลวง 7) จงั หวัดลาํ พนู มีวดั จํานวน 412 วดั พระอารามหลวง จาํ นวน 2 วดั วัดพระธาตุหริภุญชัยวรมหาวหิ าร (พระอารามหลวงชน้ั เอก ชนิดวรมหาวิหาร) ต้าบลในเมอื ง อา้ เภอเมอื ง วดั พระพุทธบาทตากผ้า (พระอารามหลวงชน้ั ตรี ชนดิ สามัญ) ต้าบลมะกอก อ้าเภอปา่ ซาง วัดสามญั วดั มหาวัน วดั จามเทวี วัดพระยนื วดั เกาะกลาง ปา่ ซาง วัดรมณยี าราม วดั บ้านปาง ล้ี วัดหนอง เจดยี ์ วัดผาหนาม วัดบ้านเหล่าพระเจ้าตาเขียว วัดพระพทุ ธบาทห้วยต้ม ต.นาทราย อ.ล้ี 8) จังหวดั แมฮ่ อ่ งสอน มีวดั จาํ นวน 141 วัด พระอารามหลวง 1 วัด วัดจองคา้ (พระอารามหลวงช้ันตรี ชนิดสามัญ) ต้าบลจองค้า อ้าเภอเมอื งแม่ฮอ่ งสอน วดั สามญั วดั กลางทุ่ง ตา้ บลจองคา้ วดั ํถ้าก่อ ต้าบลจองค้า วัดดอนเจดยี ์ ต้าบลจองค้า วัดปางลอ้ ตา้ บลจองค้า วดั พระธาตุดอยกองมู ต้าบลจองค้า วดั ปางหมู ต้าบลปางหมู วดั หมอกจา้ แป่ ตา้ บล หมอกจ้าปี พระพทุ ธศาสนาในล้านนาจําแนกตามองคป์ ระกอบ 1. ศาสนธรรม ชาวล้านนามหี ลกั ค้าสั่งสอนทางพระพุทธศาสนาท่ีจารกึ ไว้ในพระไตรปิฎก เป็นหลัก ปฏบิ ัติ คัดลอก “ธัมม์” สบื ทอดกนั มารนุ่ ส่รู นุ่ เก็บรักษาไว้ทห่ี อธรรม หรือ หอไตร ในวัด

เก่าแก่ ทกุ ชุมชน ท่ัวราชอาณาจักรล้านนา คมั ภรี ใ์ บลาน พบั สา ยงั มีสภาพสมบูรณ์ เป็นข้อมูลให้ ศึกษาทง้ั ทางศาสนาและองค์ ความรภู้ มู ิปญั ญาล้านนาอีกมากมาย แต่กย็ ังมคี วามเชอื่ และคตินยิ ม เดิมในเรือ่ งการนบั ถือสงิ่ ศกั ดิ์สิทธ์ิ พลัง ลึกลับ ผี เทพ เปน็ ต้น ซึ่งเป็นการผสมผสานใหค้ น สิง่ เหนือ ธรรมชาติ และธรรมชาติ อยรู่ ว่ มกันได้ และไม่ขัด กับหลกั ธรรมทางพระพทุ ธศาสนา 2. ศาสนบคุ คล การสืบทอดพระพทุ ธศาสนา มศี าสนทายาท ทงั้ บรรพชติ และคฤหัสถ์ ช่วยกันอนรุ ักษท์ ้านุ บ้ารุงอย่างเขม้ แข็ง ทั้งผู้ทา้ งานศาสนา และผู้อปุ ถัมภ์ พระสงฆ์ล้านนา สมยั ก่อน เป็นพระเถรปราชญ์ นักวิชาการ แตง่ หนังสือทางศาสนาฝีมอื ระดบั เอกอุ ทช่ี าวพทุ ธ ตา่ งประเทศยกยอ่ งในความความร้ทู ่ีแตกฉาน และเชีย่ วชาญ บางยุคบางสมยั มีพระสงฆ์ผู้ปฏบิ ัติ มี บารมสี ูงไดร้ บั การเคารพยกย่องเป็นตนบญุ เปน็ ผ้นู า้ ชาว พุทธ บรู ณปฏิสงั ขรณ์ศาสนสถาน หรือ สาธารณะประโยชน์ ทั่วลา้ นนาให้สืบมาชัว่ ลกู หลาน ชาวบา้ นชาววัด มี ความผูกพนั และสมั พันธ์ กนั ดี หลวง ปูจ่ ารย์ ศรทั ธาวดั ต่างเข้าใจกัน จดั ตั้งเปน็ คณะศรัทธาหัววัดต่าง ช่วยเหลือกิจกรรม สว่ นรวมอยา่ งตอ่ เนอ่ื ง 3. ศาสนวตั ถุ ท่ดี ินแดนล้านนา ถือวา่ มีวัดเปน็ จา้ นวนมากที่สดุ เมือ่ เปรียบเทียบกับเมอื ง ใหญ่ๆในภมู ิภาค อนื่ แทบทกุ หม่บู า้ น มพี ระธาตเุ จดียส์ ้าคญั เป็นท่สี ักการะท่ยี ึดเหนี่ยวทางจติ ใจ มี พระพุทธรูปส้าคัญ ๆ หลาย องค์ เปน็ ทส่ี ักการระ เคารพนับถือ ประจา้ จิตใจ นับแตร่ ะดับชมุ ชน ข้ึนไปถงึ ระระดบั ประเทศ มสี ถาปัตยกรรม ประติมากรรม และจิตรกรรมลา้ นนาที่สวยงาม โดด เดน่ ทรงคุณค่าไมแ่ พ้ถ่นิ ใด และท่ถี ือเป็นตน้ แบบทาง ศลิ ปกรรมข้นั ครมู ีหลายชิน้ เคร่ืองสักการะก็ มี สตั ตภัณฑ์ ไวต้ รงหน้าพระพุทธรูป(ไม่นิยมโตะ๊ หม่บู ชู า) 4. ศาสนพิธี พิธกี รรมทางศาสนาของชาวล้านนา มีความโดดเด่นเปน็ เอกลกั ษณข์ องตน การทา้ บญุ หรอื พิธี ส้าคัญใด ต้องท้าพธิ ีขน้ึ ทา้ วท้งั 4 ก่อน การเขาส่พู ธิ ี มปี ู่อาจารยน์ า้ ประกอบพธิ ี มีขนั แก้วท้งั 3 ข้ันศีล, ขันน้า ทาน, กอ่ นจะถวาย จะมกี ารกล่าวโอกาสเวนทาน (ขอสมาครวั ทาน ก่อนแลว้ กลา่ วคา้ ถวาย เป็นคา้ คลอ้ งจอง ไพเราะ) ถวายเครอื่ งไทยทานพระสงฆแ์ ล้ว ยงั มธี รรม เนยี มการถวายกณั ฑป์ ูจ่ ารยด์ ว้ ย และการ กลา่ วสวดแผ่ เมตตาค้าเมือง และกรวดน้า พิธีกรรมอื่นๆ มี พธิ ที านหลัวห้ิงพระเจ้า พธิ ีทานขา้ วใหม่ พิธีโสสานกรรม เปน็ ต้น สรปุ การสกิ ขาจารกิ อารยธรรมลา้ นนา ในการสิกขาจารกิ ท่องเท่ียวอารยธรรมลา้ นนาในครั้งน้ี เป็นการสิกขาจาริกที่ส้าคัญทาง พระพทุ ธศาสนา เนื่องจากการสิกขาจาริกเปน็ การศกึ ษาอารยธรรมทางภาคเหนอื ซ่ึงจะมีวัดและ แหล่งทอ่ งเทีย่ วท่ีเปน็ เอกลกั ษณแ์ ตล่ ะพ้ืนที่แตล่ ะจงั หวัด ซึง่ มีความสวยงามและมคี วามเดน่ ในดา้ น เศรษฐกิจ การปกครอง การอนุเคราะหใ์ นเขตชมุ ชนนั้นๆเช่น บรบิ ทวัดรอ่ งขนุ่ และวัดห้วยปลาก้ัง ปฏเิ สธไม่ไดว้ ่าแหลง่ ท่องเทย่ี วตา่ ง ๆ ท่วั โลกที่ไดร้ บั ความนิยมและเป็นท่ีสนใจของนกั ทอ่ งเที่ยว ที่ จะไปเยี่ยมชมสถานที่นน้ั ๆ วัดรอ่ งขุน่ และวัดห้วยปลากงั้ นบั แตไ่ ดร้ บั ความสนใจจากนกั ท่องเทยี่ ว ทงั้ คนไทยและชาวต่างประเทศ ท่ไี ดม้ าสัมผัสสถานทท่ี ัง้ สองและได้ส่ง ข้อมูลเหล่านใ้ี ห้กนั และกัน