วรเทพ 4

ทรัพยส์ ินทางปัญญา เบ้ืองตน้ ตวั อยา่ งและประโยชนท์ รัพยส์ ินทางปัญญา

ประเภทของทรัพย์สินทางปัญญา 1.ทรัพยส์ ินอุตสาหกรรม คือทรัพยส์ ินที่จบั ตอ้ งไม่ไดท้ ี่เก่ียวขอ้ งกบั อุตสาหกรรม ความคิดหรืองานสร้างสรรค์ หรือผลิตภณั ฑท์ ่ีใช้ ในทางอุตสาหกรรม โดยทรัพยส์ ินอุตสาหกรรมแบ่งออกเป็น  สิทธิบตั ร (patent)  เคร่ืองหมายการคา้ (trademark)  สิ่งบ่งช้ีทางภูมิศาสตร์ (geographical indication)  ความลบั ทางการคา้ (trade secrets)  แบบผงั ภมู ิวงจรรวม (Layout – Designs Of Integrated Circuit) 2.ลิขสิ ทธ์ ิ ประโยชน์ของทรัพย์สินทางปัญญา 1.เพอื่ มอบสิทธิในการเป็ นเจ้าของใหก้ บั ผคู้ ิดคน้ กล่าวคืองานสร้างสรรคถ์ ือเป็นสิทธิโดยชอบธรรมของผคู้ ิดคน้ ยกเวน้ แต่มีการตก ลงไวเ้ ป็นอยา่ งอื่น เช่น การวา่ จา้ งหรือการเป็นลูกจา้ ง 2.เพอื่ เป็ นรางวลั ตอบแทนในความทุ่มเท สร้างสรรคใ์ หก้ บั ผปู้ ระดิษฐห์ รือผอู้ อกแบบ 3.เพอื่ สร้างให้เกดิ วฒั นธรรมในการสร้างสรรค์และประดษิ ฐ์ส่ิงใหม่ เน่ืองจากในการสร้างสรรคต์ อ้ งมีการลงทุนและใชง้ บประมาณ ดงั น้นั รัฐจึงใหผ้ ลตอบแทนกบั ผทู้ ่ีลงทุนดว้ ยสิทธ์ิแต่เพยี งผเู้ ดียวในงานสร้างสรรค์ เพอ่ื จูงใจใหเ้ กิดวฒั นธรรมในการสร้างสรรคอ์ ยา่ ง ต่อเนื่อง 4.เพอ่ื จูงใจให้เกดิ การถ่ายทอดเทคโนโลยี การจะส่งมอบหรือซ้ือขายงานประดิษฐน์ ้นั จาเป็นตอ้ งมีหลกั ฐานที่เป็นสิ่งรับประกนั ความ เป็นเจา้ ของงานประดิษฐน์ ้นั ลขิ สิทธ์ิ ลิขสิทธ์ิคืองานสร้างสรรคอ์ นั เกิดจากความรู้ ความสามารถ ความพยายาม โดยถกู ถ่ายทอดออกมา (express) ในลกั ษณะใด ลกั ษณะหน่ึง กล่าวคือ งานอนั มีลิขสิทธ์ิจะไดร้ ับความคุม้ ครองกต็ ่อเม่ืองานน้นั ไดถ้ ูกนาออกจากความคิดแลว้ เช่น เขียนลงบน กระดาษ วาดเป็นรูป เป็นตน้ (อ่านเร่ืองลิขสิทธ์ิ เพมิ่ เตมิ )

งานลิขสิทธ์ิจดั เป็นทรัพยส์ ินทางปัญญาประเภทเดียว ท่ีไดร้ ับความคุม้ ครองอตั โนมตั ิโดยไม่ตอ้ งจดทะเบียน ซ่ึงจะคุม้ ครองทนั ทีทุก ประเทศภายใตอ้ นุสญั ญากรุงเบิร์น (Berne Convention) เม่ืองานน้นั ไดถ้ ูกสร้างสรรคข์ ้ึน ตวั อย่างของงานลขิ สิทธ์ิ  งานวรรณกรรม เช่น งานเขียนหนงั สือ สื่อสิ่งพิมพ์ โปรแกรมคอมพวิ เตอร์  งานนาฎกรรม เช่น ท่ารา ท่าเตน้  งานศิลปกรรม เช่น งานป้ัน งานเขียน ภาพพมิ พ์ ภาพถ่ายและศิลปประยกุ ต์  งานดนตรีกรรม เช่น การสร้างสรรคท์ านองและเน้ือร้อง  งานสิ่งบันทึกเสียง เช่น ซีดี  งานโสตทศั นวสั ดุ เช่น วีซีดี ดีวีดีท่ีมีภาพหรือมีท้งั ภาพและเสียง  งานภาพยนตร์  งานแพร่เสียงแพร่ภาพ เช่น รายการวิทยุ รายการโทรทศั น์  งานอน่ื ใดในแผนกวรรณคดี วทิ ยาศาสตร์ หรือศิลปะ รู้หรือไม่ โปรแกรมคอมพิวเตอร์ จดั เป็นลิขสิทธ์ิประเภทงานวรรณกรรม ซ่ึงคุม้ ครองอตั โนมตั ิทวั่ โลกเม่ือมีการสร้างสรรค์ สิทธิบัตร สิทธิบตั ร คือหนงั สือสาคญั ท่ีรัฐออกใหเ้ พ่อื คุม้ ครองงานประดิษฐ์ เช่น องคป์ ระกอบทางวิศวะกรรม สูตร กรรมวิธีการผลิตหรืองาน ออกแบบ ใหก้ บั เจา้ ของแต่เพยี งผเู้ ดียว ในระยะเวลาอนั จากดั โดยแลกกบั การเปิ ดเผยสาระสาคญั ของงานประดิษฐ์ (อ่านเรื่อง สิทธิบตั ร เพม่ิ เตมิ ) การคุ้ ุ มครองสิทธิบตั ร จะคุม้ ครองเฉพาะประเทศที่จดทะเบียนเท่าน้นั โดยมีระยะเวลาการคุม้ ครองท่ีกาจดั เช่น ในประเทศไทย สิทธิบตั รคุม้ ครอง 20 ปี อนุสิทธิบตั รและสิทธิบตั รการออกแบบผลิตภณั ฑค์ ุม้ ครอง 10ปี ตวั อย่างงานสิทธิบัตร  สิทธิบตั รการประดษิ ฐ์ ใหก้ ารคุม้ ครองงานประดิษฐท์ ่ีเป็นองคป์ ระกอบทางวิศวะกรรม สูตรหรือกรรมวิธีการผลิต ที่มี ความใหม่และมีข้นั การประดิษฐท์ ี่สูงข้ึน ส่วนใหญ่จะเป็นงานประดิษฐป์ ระเภท breakthrough technology เช่น การประดิษฐร์ ะไฟความเร็วสูง การประดิษฐเ์ ครื่องพมิ พส์ ามมิติ เป็นตน้  อนุสิทธิบตั ร ใหก้ ารคุม้ ครองงานประดิษฐท์ ่ีเป็นองคป์ ระกอบทางวศิ วะกรรม สูตรหรือกรรมวธิ ีการผลิต ท่ีมีความใหม่ โดยส่วนใหญ่จะคุม้ ครองงานประดิษฐท์ ี่เป็นการต่อยอดเพยี งเลก็ นอ้ ย (Incremental Technology)  สิทธิบัตรการออกแบบผลติ ภณั ฑ์ ใหก้ บั คุม้ ครองการออกแบบรูปทรง ลวดลาย สีสนั เช่น ลวดลายกระเบ้ือง ลวดลายบน เส้ือผา้ รูปทรงแกว้ น้าหรือดีไซนข์ องขวดโคก้ เป็นตน้ เครื่องหมายการค้า เครื่องหมายการคา้ จดั เป็นทรัพยส์ ินทางปัญญาประเภทหน่ึงท่ีไดร้ ับความนิยม เพราะมีความสาคญั อยา่ งยงิ่ ต่อ แบรนด์ กล่าวคือ เครื่องหมายการคา้ เป็นสญั ลกั ษณ์เพอื่ ใหผ้ บู้ ริโภคจดจาแบรนดข์ องเราได้ โดยเคร่ืองหมายการคา้ หมายถึง ตราสินคา้ หรือส่วนหน่ึง ของตราสินคา้ ซ่ึงแสดงวา่ สินคา้ น้นั เป็นสิทธิของเจา้ ของสินคา้ น้นั โดยเจา้ ของมีสิทธ์ิแต่เพยี งผเู้ ดียวในการใชเ้ คร่ืองหมายการคา้

ตวั อย่างเครื่องหมายการค้า  เครื่องหมายการค้า (Trademark) คือเครื่องหมายท่ีใชเ้ พ่อื ระบุวา่ สินคา้ น้นั เป็นของเจา้ ของใด และใชจ้ าแนกความ แตกต่างของสินคา้ เช่น เครื่องหมายการคา้ Homepro ไทวสั ดุ BaanAndBeyond เป็นตน้  เครื่องหมายบริการ (Service mark) คือเคร่ืองหมายท่ีใชก้ บั ธุรกิจบริการ เพอื่ ใชแ้ ยกแยะความแตกต่างของ หน่วยงานท่ีใหบ้ ริการ เช่น เคร่ืองหมายการคา้ Thai Airway, AirAsia, NokAir เป็นตน้  เคร่ืองหมายรับรอง (Certification mark) คือเครื่องหมายท่ีเจา้ ของใหก้ บั รับรองกบั สินคา้ หรือบริการของผอู้ ่ืน เพ่อื เป็นการรับรองคุณภาพ เช่น เคร่ืองหมายฮาลาล, ISO เป็นตน้  เคร่ืองหมายร่วม (Coleective mark) คือเคร่ืองหมายที่มีการใชเ้ ป็นกลุ่มธุรกิจ กลุ่มบุคคล เช่น กลุ่มบริษทั SCG, กลุ่มบริษทั PTT เป็นตน้  เครื่องหมายอน่ื ๆ เช่น เครื่องหมายกล่ิน เคร่ืองหมายเสียง เป็นตน้ ความลบั ทางการค้า ความลบั ทางการคา้ หมายถึงขอ้ มูลทางธุรกิจ สูตร กรรมวิธีการผลิต แผนการหรือตน้ แบบผลิตภณั ฑ์ เป็นตน้ โดยความลบั ทางการคา้ ในประเทศไทยน้นั ไม่มีระบบจดทะเบียน ส่ิงที่เป็นความลบั ทางการคา้ จะไดร้ ับความคุม้ ครองกต็ ่อเมื่อเจา้ ของมีการจดั การขอ้ มลู น้นั ในฐานะ ความลบั อยา่ งชดั เจน เช่น มีการกาหนดจานวนคนเขา้ ถึงขอ้ มลู มีมาตรการการรักษาหรือเกบ็ ขอ้ มลู ไวเ้ ป็นความลบั ขอ้ มลู ความลบั ทางการคา้ จะไดร้ ับความคุม้ ครองกต็ ่อเมื่อขอ้ มูลน้นั เป็นความลบั และโดนขโมยไป แต่ขอ้ มูลความลบั น้นั จะสิ้นสุดลง เม่ือมีบุคคลอื่นสามารถกระทาวศิ วะกรรมยอ้ นกลบั (reverse engineer) หรือทาการทดลองแลว้ ไดผ้ ลลพั ธ์เป็นขอ้ มลู น้นั ตวั อย่างความลบั ทางการค้า  สูตรน้าดื่มโคคา-โคล่า  สูตรไก่ทอด KFC  สูตรเฟรนฟราย Mc Donald ส่ิงบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ สิ่งบ่งช้ีทางภมู ิศาสตร์ คือทรัพยส์ ินทางปัญญาประเภทหน่ึงที่เกิดจากการเช่ือมโยงระหวา่ ง ธรรมชาติและมนุษย์ กล่าวคือเป็น ทรัพยส์ ินท่ีมีความจาเพาะต่อแหล่งทางภูมิศาสตร์ ไม่สามารถเกิดข้ึนไดท้ ่ีอื่น โดยส่ิงบ่งช้ีทางภมู ิศาสตร์เป็นสิทธิของชุมชนไม่จากดั เฉพาะผใู้ ดผหู้ น่ึง ซ่ึงคนในชุมชนมีสิทธิในคากล่าวอา้ งในส่ิงบ่งช้ีทางภมู ิศาสตร์น้นั ได้ (อ่านเรื่องสิ่งบ่งช้ีทางภูมิศาสตร์ เพม่ิ เตมิ ) โดยปกติแลว้ สิ่งบ่งช้ีทางภมู ิศาสตร์จะข้ึนตน้ ดว้ ยชนิดของผลิตภณั ฑแ์ ละตามดว้ ยแหล่งที่มา ดงั ตวั อยา่ งต่อไปน้ี ตวั อย่างสิ่งบ่งชี้ทางภูมศิ าสตร์  ไข่เคม็ ไชยา  ทุเรียนนนทบุรี  สม้ ฟลอริดา แบบผงั ภูมิวงจรรวม

แบบผงั ภมู ิวงจรรวม จดั เป็นทรัพยส์ ินทางปัญญาที่มีคนรู้จกั นอ้ ยมาก ซ่ึงใหค้ วามคุม้ ครองแบบแผนท่ีแสดงการเชื่อมต่อและจดั วาง วงจรไฟฟ้ า ตวั อย่างแบบผงั ภูมวิ งจรรวม  ตวั นาไฟฟ้ า  ตวั ตา้ นทางทางไฟฟ้ า องค์กรทเี่ กยี่ วข้องกบั ทรัพย์สินทางปัญญา 1.องคก์ ารทรัพยส์ ินทางปัญญาระหวา่ งประเทศ (World Intellectual Property Oganization : WIPO) ทา หนา้ ท่ีส่งเสริมและสนบั สนุนทรัพยส์ ินทางปัญญาระหวา่ งประเทศ (เวบ็ ไซต์ คลกิ ) 2.กรมทรัพยส์ ินทางปัญญา กระทรวงพาณิชย์ (Department of Intellectual Propoerty : DIP) ทาหนา้ ท่ีดูแล และรับจดทะเบียนทรัพยส์ ินทางปัญญาภายในประเทศ (เวบ็ ไซต์ คลกิ ) 3.หน่วยงานทรัพยส์ ินทางปัญญา ประจามหาวิทยาลยั (TTO) ทาหนา้ ที่บริหารจดั การทรัพยส์ ินทางปัญญาภายในหน่วยงาน เช่น หน่วยงานทรัพยส์ ินทางปัญญาจุฬาลงกรณ์มหาวทิ ยาลยั , หน่วยงานทรัพยส์ ินทางปัญญามหาวิทยาลยั มหิดล เป็นตน้ สรุป ทรัพยส์ ินทางปัญญาจดั เป็นทรัพยส์ ินประเภทหน่ึงที่จบั ตอ้ งไม่ได้ มีความสาคญั มากในอุตสาหกรรมปัจจุบนั เพราะเป็นส่ิงท่ี ลอกเลียนแบบไดย้ าก เกิดข้ึนจากการลงทุน ลงงบประมาณ ความเพยี รในการคิด สร้างสรรค์ ทดลองและประดิษฐข์ ้ึน โดยทรัพยส์ ิน ทางปัญญามีหลายประเภท ไดแ้ ก่ ลิขสิทธ์ิ สิทธิบตั ร เครื่องหมายการคา้ ความลบั ทางการคา้ สิ่งบ่งช้ีทางภูมิศาสตร์และแบบผงั ภมู ิ วงจรรวม