ชาวอาข่า

ว า ร ส า ร อ อ น ไ ล น์ ก ลุ่ ม ช า ติ พั น ธุ์ เรื่อง...ชาวอาข่า จัดทำโดย นางสาวกมลวรรณ ทูโคกกรวด เลขที่19 นางสาวจันทิมา พูนทวี เลขที่22 ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 / 2 เสนอ คุณครูปฐมาวดี กำปั่นเพชร

คำ นำ อาข่า เป็นกลุ่มชาติพันธุ์ที่อาศัยอยู่ใน หมู่บ้านเล็ก ๆ บนที่สูงบนภูเขาใน ประเทศไทย พม่า เวียดนาม กัมพูชา ลาว และมณฑลยูนนานของประเทศจีน พ ว ก เ ข า เ ดิ น ท า ง ม า จ า ก ป ร ะ เ ท ศ จี น ไ ป ยั ง เ อ เ ชี ย ต ะ วั น อ อ ก เ ฉี ย ง ใ ต้

ส า ร บั ญ เ รื่ อ ง ห น้ า เ นื้ อ ห า 1 ค ว า ม เ ป็ น ม า 2 ภาษา 3 ก า ร แ ต่ ง ก า ย 4-5 ก า ร แ ต่ ง ง า น 6 เ ข ต พื้ น ที่ อ า ศั ย 7 ลั ก ษ ณ ะ บ้ า น เ รื อ น 8 อาหาร 9 ก า ร แ พ ท ย์ 10-11 อ า ชี พ 12 วั ฒ น ธ ร ร ม ป ร ะ เ พ ณี 13 บ ท สั ม ภ า ษ ณ์ 14-15 อ้ า ง อิ ง 16-17

เ นื้ อ ห า กลุ่มชาวอาข่า คือ ชาวอาข่าหรืออีก้อ หรือข่า ก้ออาศัยอยู่ในมณฑลยูนาน แคว้นสิบสองปัน นา และไกวเจา เมื่อถูกรุกรานจึงทยอย กัน อพยพลงใต้ ไปยังแคว้นเชียงตุง พม่า แคว้น หัวโขง และแคว้นพงสาลี ในลาว บ้านหินแตก ปั จ จุ บั น ตั้ ง อ ยู่ ใ น เ ข ต ข อ ง ด อ ย แ ม่ ส ะ ล อ ง จ.เชียงราย เมื่อกว่า 80 ปีมาแล้ว และ กระจายไปตาม จังหวัดเชียงราย เชียงใหม่ ตาก กำแพงเพชร แพร่ ลำปาง

-2- ค ว า ม เ ป็ น ม า ชาวอาข่าหรืออีก้อ หรือข่าก้ออาศัยอยู่ในมณฑลนาน แคว้นสิบสองปัน นา และไกวเจา เมื่อถูกรุกรานจึงทยอย กันอพยพลงใต้ ไปยังแคว้นเชียง ตุง พม่า แคว้นหัวโขง และแคว้นพงสาลี ในลาว บ้านหินแตกปัจจุบันตั้ง อยู่ในเขตของดอยแม่สะลอง จ.เชียงราย เมื่อกว่า 80 ปีมาแล้ว และ กระจายไปตาม จังหวัดเชียงราย เชียงใหม่ ตาก กำแพงเพชร แพร่ ลำปาง และเพชรบูรณ์ อาข่า เป็นชนเผ่า ที่สามารถสืบสาวรายนาม บรรพบุรุษฝ่ายบิดาขึ้นไปถึงตัว \"ต้นตระกูล\" ตลอดจนขนบธรรมเนียม ประเพณี พิธีการ ทั้งตำนาน สุภาษิต ได้เป็นอย่างดี อาข่า แปลว่า อา...เป็นคำขึ้นต้นที่อาข่าใช้เรียกบุคคล ข่า.. แปลว่า ไกล-ห่างไกล มีความ หมายว่า กลุ่มคนที่อาศัยอยู่บนดอยสูง ซึ่งห่าง ไกลจากความเจริญ และ ไม่ชอบให้เรียก อีก้อ ด้วยถือเป็นการดูถูกเหยียดหยาม ซึ่ง คำว่า อีก้อ แปลว่า หนึ่งคน หนึ่งกลุ่ม

-3- ภ า ษ า ที่ ใ ช้ ภาษาอาข่าจัดอยู่ในสาจา ยิ ( โลโล ) ของตระกูลพม่า- ธิเบต มีภาษาพูด แ ต่ ไ ม่ มี ภ า ษ า เ ขี ย น

-4- การแต่งกาย (ผู้ชาย) ผู้ชายอาข่าจะสวมเสื้อแขนยาวเสื้อกั๊กสีดำ ปัก ลวดลายเล็กน้อยตามขอบชายเสื้อ สวมกางเกง สี ดำ ส ะ พ า ย ย่ า ม

-5- การแต่งกาย (ผู้หญิง) ผู้หญิงชาวอาข่าสวมหมวกโลหะสีเงิน ประดับ ด้วยขนสัตว์ เช่น ขนม้า ขนไก่ ด้านบนหมวก ค ลุ ม ด้วยผ้าปัก สีสันลวดลายสดใสสี่เหลี่ยมผืนน้อย ที่ เรียกว่า \" อูเบว\"

-6- ก า ร แ ต่ ง ง า น อาข่า เป็นชนเผ่าที่มีความละเอียดในการดำรงชีวิต และการถือฤกษ์ยามดี เพื่อการประกอบพิธีกรรมต่างๆ หากวันไหน หรือเดือนไหนฤกษ์ยามไม่ดี ก็จะไม่มีการปฏิบัติเพื่อการเลือกคู่ครอง แม้ผู้ชายอาย่าจะสามารถ แต่งงานกับสตรีที่ตนรัก และไว้วางใจ ถึงแม้เกิดการพบเห็นเพียงครั้ง เดียวก็สามารถ ที่จะแต่งงานกันได้ แต่อาข่ามีหลักการในการเลือกคู่ครอง ซึ่งเป็นเรื่องที่จำเป็น และสำคัญอย่างมาก กล่าวคือ การสอบถามถึงเชื้อ สาย วงศ์ตระกูล ของแต่ละฝ่าย หากอยู่ในตระกูลเดียวกันก็จะไม่แต่ง ยกเว้นถ้ามีช่วงห่างของระดับชื่อบรรพบุรุษ 7 ช่วง ก็อนุโลมให้แต่งงาน กันได้ ไม่เพียงแค่การสอบถาม เชื้อสาย วงศ์ตระกลูยังจะต้องสอบถามถึง วั น เ ดื อ น ปี เ กิ ด อี ก ด้ ว ย

-7- เ ข ต พื้ น ที่ อ า ศั ย ชาวอาข่าหรืออีก้อ หรือข่าก้ออาศัยอยู่ในมณฑลยูนาน แคว้นสิบสองปันนา และไกวเจา เมื่อถูกรุกรานจึง ทยอย กันอพยพลงใต้ ไปยังแคว้นเชียงตุง พม่า แคว้น หัวโขง และแคว้นพงสาลี ในลาว บ้านหินแตกปัจจุบัน ตั้งอยู่ในเขตของดอยแม่สะลอง จ.เชียงราย เมื่อกว่า 80 ปีมาแล้ว และกระจายไปตาม จังหวัดเชียงราย เชียงใหม่ ตาก กำแพงเพชร แพร่ ลำปาง

-8- ลั ก ษ ณ ะ บ้ า น เ รื อ น ชาวอาข่านิยมตั้งบ้านเรือนบนที่สูง บริเวณไหล่เขา ใกล้แหล่งน้ำ และมักต้องเป็นพื้นที่ซึ่งมีทางเข้า ออกได้หลายทาง หมู่บ้านของพวกเขามักจะมี ขนาดเล็ก เพียง 10-30 หลังคาเรือน หรืออย่าง มากก็ไม่เกินไปกว่า 50 หลังคาเรือน

-9- อาหาร อาหารของอาข่าถือเป็นอาหาร 'คลีน' ขนานแท้ เป็นอาหารเพื่อสุขภาพ เพราะจะกินผักสดที่ปลูก หรือขึ้นเองตามธรรมชาติ เช่น ผักกาดเขียว น้ำ เต้า ฟักเขียว ฟักทอง บวบ ผักกูด ผักโขม หน่อ ไม้ หอมชู มะเขือ พริก แตง ถั่ว ฯลฯ กินกับน้ำ พริกต่างๆ เช่น น้ำพริกมะแขว่น น้ำพริกถั่วลิสง น้ำพริกงาขาว น้ำพริกมะเขือเทศ น้ำพริกปลา ฯลฯ

-10- ก า ร แ พ ท ย์ อ่าข่าโฮผ้า' การแพทย์พื้นบ้านแบบอ่าข่า ก่ อ น ที่ ก า ร แ พ ท ย์ แ บ บ ต ะ วั น ต ก ห รื อ ก า ร แพทย์แผนใหม่จะเดินทางมาถึง กลุ่มชาติพันธุ์ ต่างๆ ในภูมิภาคลุ่มแม่น้ำโขงไม่ว่าจะเป็น จีน พม่า ลาว ไทย เขมร เวียดนาม ต่างก็ใช้วิธี การรักษาโรคแบบพื้นบ้าน ด้วยสมุนไพรในท้อง ถิ่น ด้วยวิธีการและภูมิปัญญาที่สืบทอดกันมา น า น นั บ พั น ปี

-11- ก า ร แ พ ท ย์ อาทู ปอแฉ่' ผู้ก่อตั้ง 'เครื่อย่ายวัฒนธรรม มหาวิทยาลัยชนเผ่าอ่าข่า' จังหวัดเชียงราย บอกว่า อ่ า ข่ า เ ป็ น อี ก ก ลุ่ ม ช า ติ พั น ธุ์ ห นึ่ ง ที่ นำ ส มุ น ไ พ ร ใ น ท้ อ ง ถิ่ น มาใช้ในการรักษาโรคภัยไข้เจ็บต่างๆ โดยมีหมอพื้น บ้ า น เ ป็ น ผู้ สื บ ท อ ด ภู มิ ปั ญ ญ า แ ล ะ นำ ม า ใ ช้ ใ น ก า ร รั ก ษ า โรคด้วยวิธีการต่างๆ เช่น การย่ำขาง โดยใช้ผาล ไถนา หรือจอบที่ใช้งานแล้ว เอามาอังไฟให้ร้อน แล้ว ห ม อ จ ะ ใ ช้ ฝ่ า เ ท้ า เ ห ยี ย บ ไ ป ที่ ผ า ล ไ ถ ห รื อ จ อ บ เ พื่ อ รั บ ค ว า ม ร้อน จากนั้นจะเอาฝาเท้าที่ระอุร้อนมาย่ำบริเวณที่ ต้องการรักษาผู้ป่วย เช่น กล้ามเนื้อยา น่อง เอว หลัง แก้ปวดเมื่อย เส้นเอ็นตึง รวมทั้งช่วยแก้โรคที่ เ กี่ ย ว กั บ ร ะ บ บ ลำ ไ ส้ อั ก เ ส บ ไ ด้ ด้ ว ย

-12- อ า ชี พ ชาวอาข่าส่วนใหญ่มีอาชีพเกษตรกรรมเช่น ปลูกข้าวไร่ พืช ผักต่างๆ เลี้ยงหมู ไก่ ฯลฯ มีภาษาพูดเป็นของตัว เอง มีประเพณี วิถีชีวิต และวัฒนธรรมที่ผูกพันกับ ธรรมชาติ ประเพณีที่คนภายนอกรู้จักคือ พิธีโล้ชิงช้า' หรือ 'แยะ ขู่ อ่าโผ่ว' พิธีนี้จะทำหลังจากพิธีปลูกข้าว ครั้งแรก (ประมาณปลายเดือนสิงหาคม-ต้นเดือน กั น ย า ย น )

-13- วั ฒ น ธ ร ร ม / ป ร ะ เ พ ณี ครอบครัวอาข่าเป็นแบบครอบครัวขยาย อยู่รวมกันหลาย ครอบครัว หนุ่มสาวอาข่ามีอิสระในการเกี้ยวพาราสีและการ เลือกคู่ครอง หากแต่งงานแล้ว ผู้หญิงจะเป็นสมาชิกคนหนึ่งใน ครอบครัวของผู้ชาย และมานับถือผีฝ่ายสามี ทุกหมู่บ้านจะมี ลานโล่งกลางหมู่บ้านเพื่อกิจกรรมต่าง ๆ ของหมู่บ้าน เป็น ลานดินเรียกว่า \"ลานสาวกอด\" หรือ \"แดห่อง\"เป็นลานที่ดินที่ หนุ่มสาวชาวอาข่ามาพลอดรักกัน และเด็กๆมาร้องรำทำเพลง กัน นอกจากนี้ก็ยังมีประเพณี ปีใหม่ลูกข่าง ประเพณีไข่แดง โ ล้ ชิ ง ช้ า

-14- บ ท สั ม ภ า ษ ณ์ Q : งานแต่งจัดขึ้นกี่วันคะเหมือนปกติหรือเปล่าคะ งานแต่งจะมีกี่วันขึ้นอยู่กับสถานะของเจ้าภาพยิ่งจัด :A นานก็ยิ่งสิ้นเปลืองมาก ต้องเลี้ยงทุกวันใครรวยก็จัดรายวัน Q :การรักษาจะรักษาแบบไหนดีคะไปโรงพยาบาลดีกว่า ไหม หรือจะรักษาแบบเดิม แบบนี้แหละดีแล้ว เห็นไหมเมื่อกี้เลือดออก :A เ ย อ ะ ม า ก เ ล ย เ อ า นี่ ( ส มุ น ไ พ ร ) ม า แ ป ะ แ ป๊ บ เ ดี ย ว ก็ ห า ย แ ล้ ว

-15- บ ท สั ม ภ า ษ ณ์ Q : ทางด้านการสื่อสาร เป็นอย่างไรบ้างคะ ดีๆก็เด็กพูดภาษาไทยได้เยอะขึ้น จะได้ไปคุยเวลา : A ติ ด ต่ อ ไ ป ท า ง ก า ร ใ น เ มื อ ง ไ ป เ รี ย น ต่ อ จ ะ ไ ด้ ดี จ ะ ไ ด้ เ รี ย น สู ง ๆ Q : ชุดประจำเผ่ายังมีอยู่ไหมคะ ยังมีอยู่ค่ะ แต่ไม่แน่ใจว่าจะได้ใส่อีกหรือเปล่า : A ไม่ค่อย ใส่ชุดประจำเผ่าไม่ได้อาย แต่ใส่แล้วร้อน หนัก มันอึดอัด

-16- อ้ า ง อิ ง วั น ที่ ค้ น ห า ข้ อ มู ล 02/08/65 HTTPS://WWW.BANGKOKBIZNEWS.COM/SOC IAL/14 18

-17- อ้ า ง อิ ง วั น ที่ ค้ น ห า ข้ อ มู ล 02/08/65 HTTPS://WWW.ROYALPROJECTTHAILAND.COM/N OD E/868